21 de setembre

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="oc">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipèdia</sitename>
    <dbname>ocwiki</dbname>
    <base>https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mèdia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Especial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Discutir</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Utilizaire</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Discussion Utilizaire</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipèdia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Discussion Wikipèdia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fichièr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Discussion Fichièr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Discussion MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Modèl</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Discussion Modèl</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ajuda</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Discussion Ajuda</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Discussion Categoria</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Discussion Portal</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Projècte</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Discussion Projècte</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Mòdul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Mòdul Discussió</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>21 de setembre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509</id>
    <revision>
      <id>2509139</id>
      <parentid>2358315</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naissenças */ [[Leonard Cohen]]: † 2016</comment>
      <origin>2509139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2813" sha1="0q77wki8ee6icjlct4oqfnxwfo0kayd" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{{Setembre}}

== Eveniments ==

* [[2001]] - [[Explosion de l'usina AZF|explosion de l'usina AZF-Grande Paroisse]] a [[Tolosa]]

== Naissenças ==
* [[1755]] - Archiduquessa [[Maria Antonieta d'Àustria]] (m. [[1793]])
* [[1842]] - Sultan [[Abdul Hamid II d’Empèri Otoman]] (m. [[1918]])
* [[1853]] - [[Heike Kamerlingh Onnes]], fisician neerlandés, Prèmi Nobel (m. [[1926]])
* [[1859]] - [[Francesc Macià i Llussà]], president de Catalonha (m. [[1933]])
* [[1866]] - [[H. G. Wells]], escrivan britanic (m. [[1946]])
* 1866 - [[Charles Nicolle]], bacteriologista francés, Prèmi Nobel (m. [[1936]])
* [[1874]] - [[Gustav Holst]], compositor britanic (m. [[1934]])
* [[1884]] - [[Dénes Kőnig]], matematician ongrés (m. [[1944]])
* [[1909]] - [[Kwame Nkrumah]], president de [[Ghana]] (m. [[1972]])
* [[1926]] - [[Donald Arthur Glaser]], Fisician american, Prèmi Nobel (m. [[2013]])
* [[1934]] - [[Leonard Cohen]], cantautor, poèta e romancièr canadian (m. [[2016]])
* [[1946]] - [[Mart Siimann]], primièr ministre d'Estonia
* [[1947]] - [[Stephen King]], escrivan american
* [[1950]] - [[Bill Murray]], actor american
* [[1951]] - [[Aslan Maskhadov]], president de Chechènia (m. [[2005]])
* [[1954]] - [[Shinzo Abe]], primièr ministre de Japon
* [[1957]] - [[Kevin Rudd]], primièr ministre d'Austràlia
* [[1963]] - [[Carmen Machi]], actritz de television espanhòla
* [[1966]] - [[Rinat Akhmètov]], entrepreneire e oligarca ucraïnian
* [[1972]] - [[Liam Gallagher]], compositor, cantaire e musician britanic ([[Oasis (banda)|Oasis]])
* [[1980]] - [[Kareena Kapoor]], actritz indiana
* [[1983]] - [[Anna Favella]], actritz italiana

== Decèsses ==
* [[687]] - [[Conon (papa)|Papa Conon]]
* [[1327]] - Rei [[Edoard II d'Anglatèrra]] (n. [[1284]])
* [[1832]] - [[Walter Scott]], escrivan escocés (n. [[1771]])
* [[1860]] - [[Arthur Schopenhauer]], filosòf alemand (n. [[1788]])
* [[1905]] - [[Francisco García Calderón Landa]], president de Peró (n. [[1834]])
* [[1957]] - [[Haakon VII]], rei de [[Norvègia]] (n. [[1872]])
* [[1964]] - [[Otto Grotewohl]], primièr ministre d'[[Alemanha Orientala]] (n. [[1894]])
* [[1966]] - [[Paul Reynaud]], primièr ministre de França (n. [[1878]])
* [[1971]] - [[Bernardo Houssay]], fisiologista argentin, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. [[1887]])
* [[1998]] - [[Florence Griffith Joyner]], atlèta americana (n. [[1959]])
* [[2008]] - [[Dingiri Banda Wijetunga]], primièr ministre de Sri Lanka  (n. [[1916]])

----
Veire tanben :
* [[20 de setembre]] | [[22 de setembre]]
* [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]]
* [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an).

[[Categoria:Jorns]]</text>
      <sha1>0q77wki8ee6icjlct4oqfnxwfo0kayd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>22 de setembre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512</id>
    <revision>
      <id>2509062</id>
      <parentid>2408523</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naissenças */ + [[Anna d'Àustria]] + [[Peter Simon Pallas]] + [[Jakob Stilling]] + [[Maurici Sarraut]] (politician occitan) + [[Charles B. Huggins]] + [[Antonio Saura]] + [[Anna Karina]] + [[Andrea Bocelli]] + [[Joan Jett]] + [[Isaac Herzog]] (+ 10)</comment>
      <origin>2509062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1178" sha1="gn2xzwqiijnu8ifyvajywoucjj4w35k" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}{{mes}}{{setembre}}

== Eveniments ==
* [[1960]] - Independéncia de [[Mali]]

== Naissenças ==
* [[1601]] – [[Anna d'Àustria]], infanta d'Espanha, que ho la molher deu rei Loís XIII e donc regina de França e de Navarra e mair deu rei (m. [[1666]])
* [[1741]] – [[Peter Simon Pallas]], zoològ e botanista alemand (m. [[1811]])
* [[1842]] – [[Jakob Stilling]], oftalmologista alemand (m. [[1915]])
* [[1869]] – [[Maurici Sarraut]], politician occitan (m. [[1943]])
* [[1901]] – [[Charles B. Huggins]], fisiologista canadian-american (m. [[1997]])
* [[1922]] – [[Yvette Horner]], acordeonista e pianista francesa (m. [[2018]])
* [[1930]] – [[Antonio Saura]], artista espanhòl (m. [[1998]])
* [[1940]] – [[Anna Karina]], actritz, cantaira e escrivana francesa d'origina danesa (m. [[2019]])
* [[1958]] – [[Andrea Bocelli]], dels cantaires (tenòr) italian d'opèra
* [[1958]] – [[Joan Jett]], guitarrista e cantaira anglofòna americana de ròck
* [[1960]] – [[Isaac Herzog]], jurista e òme politic israelian

== Decèsses ==

== Veire tanben ==
* [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an).

[[Categoria:Jorns]]</text>
      <sha1>gn2xzwqiijnu8ifyvajywoucjj4w35k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509064</id>
      <parentid>2509062</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Decèsses */ + [[Frederick Soddy]] + [[Melanie Klein]] + [[Giorgio Napolitano]]</comment>
      <origin>2509064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1404" sha1="7qa59lx3ds02232lpdx83jg4ckwc4ij" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}{{mes}}{{setembre}}

== Eveniments ==
* [[1960]] - Independéncia de [[Mali]]

== Naissenças ==
* [[1601]] – [[Anna d'Àustria]], infanta d'Espanha, que ho la molher deu rei Loís XIII e donc regina de França e de Navarra e mair deu rei (m. [[1666]])
* [[1741]] – [[Peter Simon Pallas]], zoològ e botanista alemand (m. [[1811]])
* [[1842]] – [[Jakob Stilling]], oftalmologista alemand (m. [[1915]])
* [[1869]] – [[Maurici Sarraut]], politician occitan (m. [[1943]])
* [[1901]] – [[Charles B. Huggins]], fisiologista canadian-american (m. [[1997]])
* [[1922]] – [[Yvette Horner]], acordeonista e pianista francesa (m. [[2018]])
* [[1930]] – [[Antonio Saura]], artista espanhòl (m. [[1998]])
* [[1940]] – [[Anna Karina]], actritz, cantaira e escrivana francesa d'origina danesa (m. [[2019]])
* [[1958]] – [[Andrea Bocelli]], dels cantaires (tenòr) italian d'opèra
* [[1958]] – [[Joan Jett]], guitarrista e cantaira anglofòna americana de ròck
* [[1960]] – [[Isaac Herzog]], jurista e òme politic israelian

== Decèsses ==
* [[1956]] – [[Frederick Soddy]], radioquimista britanic (n. [[1877]])
* [[1960]] – [[Melanie Klein]], psicoanalista austrianobritanica (n. [[1882]])
* [[2023]] – [[Giorgio Napolitano]], politician italian (n. [[1925]])

== Veire tanben ==
* [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an).

[[Categoria:Jorns]]</text>
      <sha1>7qa59lx3ds02232lpdx83jg4ckwc4ij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509068</id>
      <parentid>2509064</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naissenças */ + [[Joan Claudi Rixte]], ensenhaire, lingüista e erudit occitan</comment>
      <origin>2509068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1482" sha1="ajid9dvmoabiqrmnzohtgc4umdnk2pn" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}{{mes}}{{setembre}}

== Eveniments ==
* [[1960]] - Independéncia de [[Mali]]

== Naissenças ==
* [[1601]] – [[Anna d'Àustria]], infanta d'Espanha, que ho la molher deu rei Loís XIII e donc regina de França e de Navarra e mair deu rei (m. [[1666]])
* [[1741]] – [[Peter Simon Pallas]], zoològ e botanista alemand (m. [[1811]])
* [[1842]] – [[Jakob Stilling]], oftalmologista alemand (m. [[1915]])
* [[1869]] – [[Maurici Sarraut]], politician occitan (m. [[1943]])
* [[1901]] – [[Charles B. Huggins]], fisiologista canadian-american (m. [[1997]])
* [[1922]] – [[Yvette Horner]], acordeonista e pianista francesa (m. [[2018]])
* [[1930]] – [[Antonio Saura]], artista espanhòl (m. [[1998]])
* [[1940]] – [[Anna Karina]], actritz, cantaira e escrivana francesa d'origina danesa (m. [[2019]])
* [[1944]] – [[Joan Claudi Rixte]], ensenhaire, lingüista e erudit occitan
* [[1958]] – [[Andrea Bocelli]], dels cantaires (tenòr) italian d'opèra
* [[1958]] – [[Joan Jett]], guitarrista e cantaira anglofòna americana de ròck
* [[1960]] – [[Isaac Herzog]], jurista e òme politic israelian

== Decèsses ==
* [[1956]] – [[Frederick Soddy]], radioquimista britanic (n. [[1877]])
* [[1960]] – [[Melanie Klein]], psicoanalista austrianobritanica (n. [[1882]])
* [[2023]] – [[Giorgio Napolitano]], politician italian (n. [[1925]])

== Veire tanben ==
* [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an).

[[Categoria:Jorns]]</text>
      <sha1>ajid9dvmoabiqrmnzohtgc4umdnk2pn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ussèl (Corresa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3219</id>
    <revision>
      <id>2509140</id>
      <parentid>2435417</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T21:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026, perimètre del territòri, etc</comment>
      <origin>2509140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5426" sha1="ami5mwkmtnbtkyggatu32uivefeuy2i" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana 
 | carta         = oc
 | nom           = Ussèl
 | nom2          = ''Ussel''
 | imatge        = UsselChateaudelaBorde.jpg
 | descripcion   = Lo chasteu de la Bòrda.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason Ville fr Ussel (Corrèze).svg
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        = [[País d'Ussèl]]
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | departament   = {{Corresa}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] 
 | canton        = [[canton d'Ussèl|Ussèl]] ([[canton d'Ussèl-Èst|Ussèl-Èst]] e [[canton d'Ussèl-Oèst|Ussèl-Oèst]] davant 2015)
 | intercom      = [[Nauta Corresa Comunautat]] (residéncia)
 | insee         = 19275
 | cp            = 19200
 | cònsol        = Jean-Pierre Guitard 
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | longitud      = 2.31
 | latitud       = 45.5489
 | alt mej       =
 | alt mini      = 588
 | alt maxi      = 781
 | km²           = 50.37
 | gentilici     = Usselés, usselesa
|}}
'''Ussèl'''&lt;ref&gt;[https://ieo-lemosin.org/actualites/ieo-lemosin/obrador-doccitan-au-museu-dussel-quo-torna-prener Obrador d’occitan au Museu d’Ussèl : quò torna prener !] IEO Lemosin, 2020.&lt;/ref&gt; o '''Ussel'''&lt;ref name=Lansade&gt;Xavier Lançada. [https://web.archive.org/web/20160405225213/http://www.lemosin.net/19275.htm lemosin.net &gt; Ussel]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;En lemosin, i a una tendéncia de pas notar lo [[diacritic]] en ''è''.&lt;/ref&gt;, mens localament '''Ussèu'''{{TdF}} (''Ussel'' en [[francés]]), es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]],&lt;small&gt; ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

Ussèl fa partida de la zòna de transicion entre lemosin e auvernhat. Lançada escriu que las doas son la &quot;fòrma dau dialecte occitan&quot; locala.&lt;ref name=Lansade/&gt;

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 19275.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Ussèl
 | nòrd       = [[Sent Pardós lo Nuòu (Corresa)|Sent Pardós lo Nuòu]] 
 | nòrd-èst   = [[Ais (Lemosin)|Ais]]
 | èst        = [[Sent Frejolh]]
 | sud-èst    = [[Sent Sepieri]]
 | sud        = [[Mestas]]
 | sud-oèst   = [[Sent Angiau]]
 | oèst       = [[Chavaròcha]]
 | nòrd-oèst  = [[Linhares]], &lt;/br&gt; [[Sent Pardós lo Vielh]]
}}

==Istòria==
En 1977, fusionèt embe las comunas de [[Sent Deseris]]&lt;ref&gt;A lemosin.net, Lançada escrich ''Deseris'' e ''Deserin''. Quina es la grafia correcta?&lt;/ref&gt; e de [[La Torreta (Corresa)|La Toreta]].&lt;ref name=Lansade/&gt;
{{...}}

==Administracion==
{{ElegitDebuta |insee= 19275
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Jean-Pierre Guitard |Partit= divers dreita |Qualitat= retirat Enedis Grdf}}
{{Elegit |Debuta=  [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat= Christophe Arfeuillere |Partit=[[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= conselhier general d'Ussèl-Oèst (2011-2015), puei departamental (2015-), 1er Vice-president del Conselh departamental (2015-) }}
{{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Martine Leclerc|Partit=[[PS]] |Qualitat= conselhièra generala d'Ussèl-Oèst (2004-2011), 2nda vice-presidente deu Conselh general (2008-2011), conselhièra regionala (2004-2010) }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Laurent Chastagnol |Partit= RPR, [[UMP]] |Qualitat= professor de letras,
president de la CC (2003-2008), conselhier regional (2004-2010) }}
{{Elegit |Debuta= [[1965]] |Fin= 2001 |Identitat=Henri Belcour |Partit=UDR puei RPR |Qualitat= deputat (3e circ.) (1967-1976), senator (1980-1998), conselhier general d'Ussèl puei d'Ussèl-Èst (1967-1998) }}
{{Elegit |Debuta= decembre [[1934]] |Fin= 1965 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1934 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 19275
|1793=3007
|1800=3036
|1806=2930
|1821=3472
|1831=3963
|1836=4135
|1841=4168
|1846=4263
|1851=4306
|1856=4022
|1861=3874
|1866=4029
|1872=3830
|1876=4231
|1881=4534
|1886=5252
|1891=4832
|1896=4843
|1901=4693
|1906=4748
|1911=4979
|1921=5520
|1926=6120
|1931=6235
|1936=6275
|1946=7050
|1954=7088
|1962=7655
|1968=8218
|1975=10664
|1982=11765
|1990=11448
|1999=10749
|cassini=38492
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|275}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|275}}/50.37) round 2}}}} ab/km².

==Luòcs e monuments==
&lt;gallery&gt;
Ussel_place_joffre.jpg|Plaça Joffre.
Aigle_Ussel.jpg|thumb|Agla romana d'Ussèl (19)
Ussel_ventadour.JPG|Ostal Ventadorn.
Ussel_eglise.jpg|Gleisa Sant Martin.
Eglise_Saint-Martin_d'Ussel_47.jpg
Eglise_Saint-Martin_d'Ussel_12.jpg
Eglise_Saint-Martin_d'Ussel_43.jpg
Eglise_Saint-Martin_d'Ussel_18.jpg
Eglise_Saint-Martin_d'Ussel_29.jpg
Ussel_gare.JPG|La gara.
&lt;/gallery&gt;

==Personalitats ligadas amb la comuna==
*Los quatre trobadors d'Ussèl: Los fraires [[Gui d'Ussèl|Gui]], [[Pèire d'Ussèl|Pèire]] e [[Eble d'Ussèl|Eble]]; e lor cosin [[Elias d'Ussèl|Elias]].
*[[Marcel Treich-Laplène]] (explorator)

==Veire tanben==
* [[Comunas de Corresa]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}

{{Comunas de Corresa}}

[[Categoria:Comuna de Corresa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>ami5mwkmtnbtkyggatu32uivefeuy2i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509141</id>
      <parentid>2509140</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T21:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5438" sha1="e8wxk3vt18wsowuomyntt3kfw1toy08" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana 
 | carta         = oc
 | nom           = Ussèl
 | nom2          = ''Ussel''
 | imatge        = UsselChateaudelaBorde.jpg
 | descripcion   = Lo chasteu de la Bòrda.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason Ville fr Ussel (Corrèze).svg
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        = [[País d'Ussèl]]
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | departament   = {{Corresa}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] 
 | canton        = [[canton d'Ussèl|Ussèl]] ([[canton d'Ussèl-Èst|Ussèl-Èst]] e [[canton d'Ussèl-Oèst|Ussèl-Oèst]] davant 2015)
 | intercom      = [[Nauta Corresa Comunautat]] (residéncia)
 | insee         = 19275
 | cp            = 19200
 | cònsol        = Jean-Pierre Guitard 
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | longitud      = 2.31
 | latitud       = 45.5489
 | alt mej       =
 | alt mini      = 588
 | alt maxi      = 781
 | km²           = 50.37
 | gentilici     = Usselés, usselesa
|}}
'''Ussèl'''&lt;ref&gt;[https://ieo-lemosin.org/actualites/ieo-lemosin/obrador-doccitan-au-museu-dussel-quo-torna-prener Obrador d’occitan au Museu d’Ussèl : quò torna prener !] IEO Lemosin, 2020.&lt;/ref&gt; o '''Ussel'''&lt;ref name=Lansade&gt;Xavier Lançada. [https://web.archive.org/web/20160405225213/http://www.lemosin.net/19275.htm lemosin.net &gt; Ussel]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;En lemosin, i a una tendéncia de pas notar lo [[diacritic]] en ''è''.&lt;/ref&gt;, mens localament '''Ussèu'''{{TdF}} (''Ussel'' en [[francés]]), es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]],&lt;small&gt; ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

Ussèl fa partida de la zòna de transicion entre lemosin e auvernhat. Lançada escriu que las doas son la &quot;fòrma dau dialecte occitan&quot; locala.&lt;ref name=Lansade/&gt;

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 19275.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Ussèl
 | nòrd       = [[Sent Pardós lo Nuòu (Corresa)|Sent Pardós lo Nuòu]] 
 | nòrd-èst   = [[Ais (Lemosin)|Ais]]
 | èst        = [[Sent Frejolh]]
 | sud-èst    = [[Sent Sepieri]]
 | sud        = [[Mestas]]
 | sud-oèst   = [[Sent Angiau]]
 | oèst       = [[Chavaròcha]]
 | nòrd-oèst  = [[Linhares]], &lt;/br&gt; [[Sent Pardós lo Vielh]]
}}

==Istòria==
En 1977, fusionèt embe las comunas de [[Sent Deseri|Sent Deseris]]&lt;ref&gt;A lemosin.net, Lançada escrich ''Deseris'' e ''Deserin''. Quina es la grafia correcta?&lt;/ref&gt; e de [[La Torreta (Corresa)|La Toreta]].&lt;ref name=Lansade/&gt;
{{...}}

==Administracion==
{{ElegitDebuta |insee= 19275
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Jean-Pierre Guitard |Partit= divers dreita |Qualitat= retirat Enedis Grdf}}
{{Elegit |Debuta=  [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat= Christophe Arfeuillere |Partit=[[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= conselhier general d'Ussèl-Oèst (2011-2015), puei departamental (2015-), 1er Vice-president del Conselh departamental (2015-) }}
{{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Martine Leclerc|Partit=[[PS]] |Qualitat= conselhièra generala d'Ussèl-Oèst (2004-2011), 2nda vice-presidente deu Conselh general (2008-2011), conselhièra regionala (2004-2010) }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Laurent Chastagnol |Partit= RPR, [[UMP]] |Qualitat= professor de letras,
president de la CC (2003-2008), conselhier regional (2004-2010) }}
{{Elegit |Debuta= [[1965]] |Fin= 2001 |Identitat=Henri Belcour |Partit=UDR puei RPR |Qualitat= deputat (3e circ.) (1967-1976), senator (1980-1998), conselhier general d'Ussèl puei d'Ussèl-Èst (1967-1998) }}
{{Elegit |Debuta= decembre [[1934]] |Fin= 1965 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1934 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 19275
|1793=3007
|1800=3036
|1806=2930
|1821=3472
|1831=3963
|1836=4135
|1841=4168
|1846=4263
|1851=4306
|1856=4022
|1861=3874
|1866=4029
|1872=3830
|1876=4231
|1881=4534
|1886=5252
|1891=4832
|1896=4843
|1901=4693
|1906=4748
|1911=4979
|1921=5520
|1926=6120
|1931=6235
|1936=6275
|1946=7050
|1954=7088
|1962=7655
|1968=8218
|1975=10664
|1982=11765
|1990=11448
|1999=10749
|cassini=38492
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|275}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|275}}/50.37) round 2}}}} ab/km².

==Luòcs e monuments==
&lt;gallery&gt;
Ussel_place_joffre.jpg|Plaça Joffre.
Aigle_Ussel.jpg|thumb|Agla romana d'Ussèl (19)
Ussel_ventadour.JPG|Ostal Ventadorn.
Ussel_eglise.jpg|Gleisa Sant Martin.
Eglise_Saint-Martin_d'Ussel_47.jpg
Eglise_Saint-Martin_d'Ussel_12.jpg
Eglise_Saint-Martin_d'Ussel_43.jpg
Eglise_Saint-Martin_d'Ussel_18.jpg
Eglise_Saint-Martin_d'Ussel_29.jpg
Ussel_gare.JPG|La gara.
&lt;/gallery&gt;

==Personalitats ligadas amb la comuna==
*Los quatre trobadors d'Ussèl: Los fraires [[Gui d'Ussèl|Gui]], [[Pèire d'Ussèl|Pèire]] e [[Eble d'Ussèl|Eble]]; e lor cosin [[Elias d'Ussèl|Elias]].
*[[Marcel Treich-Laplène]] (explorator)

==Veire tanben==
* [[Comunas de Corresa]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}

{{Comunas de Corresa}}

[[Categoria:Comuna de Corresa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>e8wxk3vt18wsowuomyntt3kfw1toy08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sabta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4390</id>
    <revision>
      <id>2509174</id>
      <parentid>2505585</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T08:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poiuytrell</username>
        <id>61256</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2509174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1595" sha1="c6ow17vri9ezd13fghi0irzqax1wx8n" xml:space="preserve">{{Infobox Geografia politica}}

'''Sabta''' (''Sebta'' ⵙⴱⵜⴰ en [[berbèr]] e ''Sabta'' سبتة en [[arabi]]: oficialament '''Ceuta''' en [[Espanhòu|espanhòl]]) es una ciutat autonòma d'[[Espanha]]&lt;ref&gt;{{Obratge|cognòm=Pérez de Lama|nom=Ernesto (dir.)|an=1998|isbn=84-930048-0-4|luòc=Madrid|paginas=587|títol=Manual del Estado Español 1999|editor=LAMA}}&lt;/ref&gt; que forma una enclava en [[Africa]] e qu'es enrodada per [[Marròc]]. 

Despuèi son independéncia en 1956, lo Reialme de Marròc reclama las ciutats de Sabta (Ceuta) e [[Melilla|Mrič (Melilla)]] coma parts integrantas de son territòri nacional,&lt;ref&gt;{{Ref-web|url=https://gaceta.es/espana/ceuta-por-que-la-reivindicacion-marroqui-carece-de-toda-verdad-historica-20230416-0710/|lenga=es|títol=«Ceuta: por qué la reivindicación marroquí carece de toda verdad histórica»|cognòm=Sayago Guzmán|nom=Juan Manuel|data=16 d'abril de 2023|data-consulta=26 de genièr de 2024|sit=www.gaceta.es}}&lt;/ref&gt; mas Espanha non a jamai negociat sus aquel tèma.&lt;ref&gt;{{Ref-web|lenga=es|url=http://elpais.com/diario/2002/07/31/internacional/1028066401_850215.html|data=31 de julhet de 2002|editor=Ediciones El País|títol=«Mohamed VI defiende su derecho a reclamar Ceuta y Melilla»|consulta=26 de genièr de 2024}}&lt;/ref&gt;

== Articles connèxes ==

* [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat autonòma]] 
* [[Melilla]]

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references /&gt;
{{Comunautats autonòmas d'Espanha}}

{{Províncias d'Espanha}}

[[Categoria:Província d'Espanha]]
[[Categoria:Region autonòma d'Espanha]]
[[Categoria:Ceuta| ]]</text>
      <sha1>c6ow17vri9ezd13fghi0irzqax1wx8n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509175</id>
      <parentid>2509174</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T08:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poiuytrell</username>
        <id>61256</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2509175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1595" sha1="qreazteie542q473przqcya929ckgbm" xml:space="preserve">{{Infobox Geografia politica}}

'''Sabta''' (''Sebta'' ⵙⴱⵜⴰ en [[berbèr]] e ''Sabta'' سبتة en [[arabi]]; oficialament '''Ceuta''' en [[Espanhòu|espanhòl]]) es una ciutat autonòma d'[[Espanha]]&lt;ref&gt;{{Obratge|cognòm=Pérez de Lama|nom=Ernesto (dir.)|an=1998|isbn=84-930048-0-4|luòc=Madrid|paginas=587|títol=Manual del Estado Español 1999|editor=LAMA}}&lt;/ref&gt; que forma una enclava en [[Africa]] e qu'es enrodada per [[Marròc]]. 

Despuèi son independéncia en 1956, lo Reialme de Marròc reclama las ciutats de Sabta (Ceuta) e [[Melilla|Mrič (Melilla)]] coma parts integrantas de son territòri nacional,&lt;ref&gt;{{Ref-web|url=https://gaceta.es/espana/ceuta-por-que-la-reivindicacion-marroqui-carece-de-toda-verdad-historica-20230416-0710/|lenga=es|títol=«Ceuta: por qué la reivindicación marroquí carece de toda verdad histórica»|cognòm=Sayago Guzmán|nom=Juan Manuel|data=16 d'abril de 2023|data-consulta=26 de genièr de 2024|sit=www.gaceta.es}}&lt;/ref&gt; mas Espanha non a jamai negociat sus aquel tèma.&lt;ref&gt;{{Ref-web|lenga=es|url=http://elpais.com/diario/2002/07/31/internacional/1028066401_850215.html|data=31 de julhet de 2002|editor=Ediciones El País|títol=«Mohamed VI defiende su derecho a reclamar Ceuta y Melilla»|consulta=26 de genièr de 2024}}&lt;/ref&gt;

== Articles connèxes ==

* [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat autonòma]] 
* [[Melilla]]

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references /&gt;
{{Comunautats autonòmas d'Espanha}}

{{Províncias d'Espanha}}

[[Categoria:Província d'Espanha]]
[[Categoria:Region autonòma d'Espanha]]
[[Categoria:Ceuta| ]]</text>
      <sha1>qreazteie542q473przqcya929ckgbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pintura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5267</id>
    <revision>
      <id>2509035</id>
      <parentid>2509013</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T17:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Genres e composicion */</comment>
      <origin>2509035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34007" sha1="9ny8amh66rttwtkps0qsj7hpw0w82fn" xml:space="preserve">{{article en construccion}}
{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

== Istòria ==

{{veire|Istòria de la pintura}}

''&lt;u&gt;Avertiment :&lt;/u&gt; un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.''

=== De la Preïstòria a l'Antiquitat ===

La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.&lt;/ref&gt;). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.&lt;/ref&gt;. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.&lt;/ref&gt;.

Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.&lt;/ref&gt;. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.&lt;/ref&gt; ò [[Grècia Antica|Grècia]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.&lt;/ref&gt;. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}}
Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}}
Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}}
Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}}
Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lo periòde medievau ===

Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme.

A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.&lt;/ref&gt;. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.&lt;/ref&gt;. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles &amp; Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.&lt;/ref&gt;.

Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}}
Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}}
Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}}
Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}}
Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}}
&lt;/gallery&gt;

=== La Renaissença ===

{{veire|Renaissença}}

La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.&lt;/ref&gt;, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.&lt;/ref&gt;.

Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

[[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}}
Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}}
Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}}
Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}}
Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Dau manierisme au sègle XIX ===

Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.&lt;/ref&gt;. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.&lt;/ref&gt;. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement.

En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.&lt;/ref&gt;. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.&lt;/ref&gt;. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.&lt;/ref&gt;. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.&lt;/ref&gt;.

A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}}
Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}}
Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}}
Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}}
Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}}
Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}}
&lt;/gallery&gt;

=== La pintura modèrna e contemporanèa ===

La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.&lt;/ref&gt;. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.&lt;/ref&gt;.

Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs.

Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.&lt;/ref&gt;. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.&lt;/ref&gt;.

Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}}
Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}}
Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}}
Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lei tradicions picturalas non occidentalas ===

En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]].

La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.&lt;/ref&gt;. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.&lt;/ref&gt;.

Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent.

Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.&lt;/ref&gt;.

== Tecnicas e materiaus ==

=== Supòrts e materiaus ===

Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]].

En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts.

Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.&lt;/ref&gt;.

=== Tecnicas principalas ===

Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizada per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion.

La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.&lt;/ref&gt;. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid&lt;ref&gt;'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga un òli secatiu coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

Au sègle XVIII, l'[[aqüarela]] comencèt de se destriar deis autrei tecnicas de [[pintura a l'aiga]]&lt;ref&gt;Quauquei pioniers, en particular [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]-[[1528]]), utilizèron l'aqüarela avans lo sègle XVIII, mai aquò demorèt una practica rara.&lt;/ref&gt;. Utiliza de matèrias relativament transparentas que permèton d'utilizar una partida dau [[blanc]] dau [[papier]] per aumentar la luminositat dei scenas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' José de Los Llanos, ''L'Aquarelle. De Dürer à Kandinsky'', París, Hazan, 2004, pp. 7-8.&lt;/ref&gt;. En parallèl, la [[goacha]] s'impausèt coma lo modèl de la pintura a l'aiga opaca e curbenta. Aquelei doas tecnicas son frequentament utilizadas per d'òbras de talha reducha. Puei, lo sègle XX veguèt l'aparicion de tecnicas novèlas, coma la [[pintura acrilica]] que son liant es una resina sintetica. Permet un secatge rapid, resistís ais efiechs dau vielhiment de la pintura e ofrís la possibilitat de realizar d'efiechs variats&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Rancillac, ''Peindre à l'acrylique'', París, Bordas, 1987.&lt;/ref&gt;.

En [[Asia]] Orientala, fau nòtar lo ròtle centrau de la tencha dins la pintura. Aquò s'explica per l'importància de la [[calligrafia]]. Aplicada sus de supòrts de [[papier]] ò de [[seda]], privilègia la nuança amb de jòcs a l'entorn dau gèst, dau trach e dau vuege laissat dins lei zònas non cubèrtas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}}
Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}}
Fichièr:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|{{center|''Las Meninas'', exemple de [[pintura a l'òli]]}}
Fichièr:2001 - 'La Granvillaise' - Marie-Claire Lefébure.JPG|{{center|Aqüarela de 2001}}
Fichièr:Frankfurt (Oder) 1759 Gouache.jpg|{{center|Goacha de 1759 relativament ben conservada}}
Fichièr:SesshuToyo.jpg|{{center|Pintura japonesa a basa de tencha}}
Fichièr:Paint Texture.jpg|{{center|Pintura modèrna a basa de pintura acrilica}}
&lt;/gallery&gt;

== Genres e composicion ==

=== Lei genres ===

Lei genres son lei categorias principalas que permèton de classar lei pinturas en foncion de lor subjècte. Aquela classificacion, eiretada de la [[tradicion]] [[Euròpa|europèa]], foguèt mai que mai fixada durant lo periòde classic quand leis acadèmias establiguèron una ierarquia dei genres. A la cima, figurava la pintura istorica que representa de scenas [[religion|religiosas]], [[mitologia|mitologicas]] ò [[istòria|istoricas]]. Èra jutjada pus nòbla que necessitava [[invencion]], [[cultura]] e mestritge de la composicion. Puei, venián lo retrach, la scena de genre (es a dire una representacion de la vida vidanta), lo païsatge e, finalament, la [[natura mòrta]] qu'èra vista coma un art menor que representa unicament d'objèctes inanimats. La pintura animaliera constituissiá una categoria vesina.

Aquela ierarquia foguèt lòngtemps estructuranta, mai perdiguèt pauc a cha pauc son importància a partir dau sègle XIX. En particular, lo païsatge e la natura mòrta prenguèron un ròtle mai centrau mentre que la pintura istorica declinèt. Puei, l'[[art abstrach]], aparegut au començament dau sègle XX, foguèt un despassament encara pus radicau de la nocion de genre. D'efiech, en renonciant a la representacion d'un subjècte identificable, escapèt per principi a una classificacion fondada sus aqueu subjècte. Constituís donc pas un genre suplementari, mai una remesa en causa de la logica dei genres ela meteissa.

== Aspèctes culturaus e economics ==

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
* [[Graffiti]].
* [[Pintura occitana]].
&lt;/div&gt;

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{Art}}

[[Categoria:Art]]
[[Categoria:Arts plasticas]]
[[Categoria:Pintura| ]]</text>
      <sha1>9ny8amh66rttwtkps0qsj7hpw0w82fn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509036</id>
      <parentid>2509035</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T17:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lei genres */</comment>
      <origin>2509036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34599" sha1="e0dq7v5dwd5y22ovo8unnw1tgrq2dj5" xml:space="preserve">{{article en construccion}}
{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

== Istòria ==

{{veire|Istòria de la pintura}}

''&lt;u&gt;Avertiment :&lt;/u&gt; un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.''

=== De la Preïstòria a l'Antiquitat ===

La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.&lt;/ref&gt;). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.&lt;/ref&gt;. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.&lt;/ref&gt;.

Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.&lt;/ref&gt;. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.&lt;/ref&gt; ò [[Grècia Antica|Grècia]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.&lt;/ref&gt;. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}}
Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}}
Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}}
Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}}
Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lo periòde medievau ===

Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme.

A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.&lt;/ref&gt;. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.&lt;/ref&gt;. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles &amp; Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.&lt;/ref&gt;.

Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}}
Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}}
Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}}
Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}}
Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}}
&lt;/gallery&gt;

=== La Renaissença ===

{{veire|Renaissença}}

La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.&lt;/ref&gt;, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.&lt;/ref&gt;.

Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

[[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}}
Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}}
Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}}
Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}}
Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Dau manierisme au sègle XIX ===

Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.&lt;/ref&gt;. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.&lt;/ref&gt;. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement.

En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.&lt;/ref&gt;. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.&lt;/ref&gt;. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.&lt;/ref&gt;. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.&lt;/ref&gt;.

A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}}
Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}}
Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}}
Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}}
Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}}
Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}}
&lt;/gallery&gt;

=== La pintura modèrna e contemporanèa ===

La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.&lt;/ref&gt;. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.&lt;/ref&gt;.

Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs.

Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.&lt;/ref&gt;. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.&lt;/ref&gt;.

Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}}
Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}}
Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}}
Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lei tradicions picturalas non occidentalas ===

En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]].

La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.&lt;/ref&gt;. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.&lt;/ref&gt;.

Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent.

Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.&lt;/ref&gt;.

== Tecnicas e materiaus ==

=== Supòrts e materiaus ===

Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]].

En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts.

Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.&lt;/ref&gt;.

=== Tecnicas principalas ===

Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizada per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion.

La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.&lt;/ref&gt;. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid&lt;ref&gt;'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga un òli secatiu coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

Au sègle XVIII, l'[[aqüarela]] comencèt de se destriar deis autrei tecnicas de [[pintura a l'aiga]]&lt;ref&gt;Quauquei pioniers, en particular [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]-[[1528]]), utilizèron l'aqüarela avans lo sègle XVIII, mai aquò demorèt una practica rara.&lt;/ref&gt;. Utiliza de matèrias relativament transparentas que permèton d'utilizar una partida dau [[blanc]] dau [[papier]] per aumentar la luminositat dei scenas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' José de Los Llanos, ''L'Aquarelle. De Dürer à Kandinsky'', París, Hazan, 2004, pp. 7-8.&lt;/ref&gt;. En parallèl, la [[goacha]] s'impausèt coma lo modèl de la pintura a l'aiga opaca e curbenta. Aquelei doas tecnicas son frequentament utilizadas per d'òbras de talha reducha. Puei, lo sègle XX veguèt l'aparicion de tecnicas novèlas, coma la [[pintura acrilica]] que son liant es una resina sintetica. Permet un secatge rapid, resistís ais efiechs dau vielhiment de la pintura e ofrís la possibilitat de realizar d'efiechs variats&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Rancillac, ''Peindre à l'acrylique'', París, Bordas, 1987.&lt;/ref&gt;.

En [[Asia]] Orientala, fau nòtar lo ròtle centrau de la tencha dins la pintura. Aquò s'explica per l'importància de la [[calligrafia]]. Aplicada sus de supòrts de [[papier]] ò de [[seda]], privilègia la nuança amb de jòcs a l'entorn dau gèst, dau trach e dau vuege laissat dins lei zònas non cubèrtas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}}
Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}}
Fichièr:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|{{center|''Las Meninas'', exemple de [[pintura a l'òli]]}}
Fichièr:2001 - 'La Granvillaise' - Marie-Claire Lefébure.JPG|{{center|Aqüarela de 2001}}
Fichièr:Frankfurt (Oder) 1759 Gouache.jpg|{{center|Goacha de 1759 relativament ben conservada}}
Fichièr:SesshuToyo.jpg|{{center|Pintura japonesa a basa de tencha}}
Fichièr:Paint Texture.jpg|{{center|Pintura modèrna a basa de pintura acrilica}}
&lt;/gallery&gt;

== Genres e composicion ==

=== Lei genres ===

Lei genres son lei categorias principalas que permèton de classar lei pinturas en foncion de lor subjècte. Aquela classificacion, eiretada de la [[tradicion]] [[Euròpa|europèa]], foguèt mai que mai fixada durant lo periòde classic quand leis acadèmias establiguèron una ierarquia dei genres. A la cima, figurava la pintura istorica que representa de scenas [[religion|religiosas]], [[mitologia|mitologicas]] ò [[istòria|istoricas]]. Èra jutjada pus nòbla que necessitava [[invencion]], [[cultura]] e mestritge de la composicion. Puei, venián lo retrach, la scena de genre (es a dire una representacion de la vida vidanta), lo païsatge e, finalament, la [[natura mòrta]] qu'èra vista coma un art menor que representa unicament d'objèctes inanimats. La pintura animaliera constituissiá una categoria vesina.

Aquela ierarquia foguèt lòngtemps estructuranta, mai perdiguèt pauc a cha pauc son importància a partir dau sègle XIX. En particular, lo païsatge e la natura mòrta prenguèron un ròtle mai centrau mentre que la pintura istorica declinèt. Puei, l'[[art abstrach]], aparegut au començament dau sègle XX, foguèt un despassament encara pus radicau de la nocion de genre. D'efiech, en renonciant a la representacion d'un subjècte identificable, escapèt per principi a una classificacion fondada sus aqueu subjècte. Constituís donc pas un genre suplementari, mai una remesa en causa de la logica dei genres ela meteissa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|{{center|''La Rediccion de Breda'', exemple de pintura istorica}}
Fichièr:Louis XIV of France.jpg|{{center|Retrach de [[Loís XIV de França|Loís XIV]]}}
Fichièr:Louis Le Nain 002.jpg|{{center|''La visita a la grand'', exemple de scena de genre}}
Fichièr:The Bridge over the Water-Lily Pond (1899) Claude Monet - Mohamed Mahmoud Khalil Museum - Cairo (W1520).jpg|{{center|Exemple de païsatge}}
Fichièr:Moillon Nature morte aux abricots (2004 1 251).jpg|{{center|Exemple de natura mòrta}}
&lt;/gallery&gt;

== Aspèctes culturaus e economics ==

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
* [[Graffiti]].
* [[Pintura occitana]].
&lt;/div&gt;

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{Art}}

[[Categoria:Art]]
[[Categoria:Arts plasticas]]
[[Categoria:Pintura| ]]</text>
      <sha1>e0dq7v5dwd5y22ovo8unnw1tgrq2dj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509037</id>
      <parentid>2509036</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lei genres */</comment>
      <origin>2509037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36160" sha1="h6by0531gdveovzwt2m3povotca088y" xml:space="preserve">{{article en construccion}}
{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

== Istòria ==

{{veire|Istòria de la pintura}}

''&lt;u&gt;Avertiment :&lt;/u&gt; un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.''

=== De la Preïstòria a l'Antiquitat ===

La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.&lt;/ref&gt;). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.&lt;/ref&gt;. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.&lt;/ref&gt;.

Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.&lt;/ref&gt;. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.&lt;/ref&gt; ò [[Grècia Antica|Grècia]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.&lt;/ref&gt;. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}}
Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}}
Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}}
Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}}
Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lo periòde medievau ===

Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme.

A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.&lt;/ref&gt;. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.&lt;/ref&gt;. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles &amp; Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.&lt;/ref&gt;.

Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}}
Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}}
Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}}
Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}}
Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}}
&lt;/gallery&gt;

=== La Renaissença ===

{{veire|Renaissença}}

La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.&lt;/ref&gt;, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.&lt;/ref&gt;.

Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

[[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}}
Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}}
Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}}
Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}}
Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Dau manierisme au sègle XIX ===

Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.&lt;/ref&gt;. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.&lt;/ref&gt;. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement.

En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.&lt;/ref&gt;. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.&lt;/ref&gt;. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.&lt;/ref&gt;. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.&lt;/ref&gt;.

A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}}
Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}}
Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}}
Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}}
Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}}
Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}}
&lt;/gallery&gt;

=== La pintura modèrna e contemporanèa ===

La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.&lt;/ref&gt;. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.&lt;/ref&gt;.

Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs.

Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.&lt;/ref&gt;. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.&lt;/ref&gt;.

Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}}
Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}}
Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}}
Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lei tradicions picturalas non occidentalas ===

En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]].

La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.&lt;/ref&gt;. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.&lt;/ref&gt;.

Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent.

Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.&lt;/ref&gt;.

== Tecnicas e materiaus ==

=== Supòrts e materiaus ===

Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]].

En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts.

Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.&lt;/ref&gt;.

=== Tecnicas principalas ===

Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizada per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion.

La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.&lt;/ref&gt;. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid&lt;ref&gt;'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga un òli secatiu coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

Au sègle XVIII, l'[[aqüarela]] comencèt de se destriar deis autrei tecnicas de [[pintura a l'aiga]]&lt;ref&gt;Quauquei pioniers, en particular [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]-[[1528]]), utilizèron l'aqüarela avans lo sègle XVIII, mai aquò demorèt una practica rara.&lt;/ref&gt;. Utiliza de matèrias relativament transparentas que permèton d'utilizar una partida dau [[blanc]] dau [[papier]] per aumentar la luminositat dei scenas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' José de Los Llanos, ''L'Aquarelle. De Dürer à Kandinsky'', París, Hazan, 2004, pp. 7-8.&lt;/ref&gt;. En parallèl, la [[goacha]] s'impausèt coma lo modèl de la pintura a l'aiga opaca e curbenta. Aquelei doas tecnicas son frequentament utilizadas per d'òbras de talha reducha. Puei, lo sègle XX veguèt l'aparicion de tecnicas novèlas, coma la [[pintura acrilica]] que son liant es una resina sintetica. Permet un secatge rapid, resistís ais efiechs dau vielhiment de la pintura e ofrís la possibilitat de realizar d'efiechs variats&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Rancillac, ''Peindre à l'acrylique'', París, Bordas, 1987.&lt;/ref&gt;.

En [[Asia]] Orientala, fau nòtar lo ròtle centrau de la tencha dins la pintura. Aquò s'explica per l'importància de la [[calligrafia]]. Aplicada sus de supòrts de [[papier]] ò de [[seda]], privilègia la nuança amb de jòcs a l'entorn dau gèst, dau trach e dau vuege laissat dins lei zònas non cubèrtas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}}
Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}}
Fichièr:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|{{center|''Las Meninas'', exemple de [[pintura a l'òli]]}}
Fichièr:2001 - 'La Granvillaise' - Marie-Claire Lefébure.JPG|{{center|Aqüarela de 2001}}
Fichièr:Frankfurt (Oder) 1759 Gouache.jpg|{{center|Goacha de 1759 relativament ben conservada}}
Fichièr:SesshuToyo.jpg|{{center|Pintura japonesa a basa de tencha}}
Fichièr:Paint Texture.jpg|{{center|Pintura modèrna a basa de pintura acrilica}}
&lt;/gallery&gt;

== Genres e composicion ==

=== Lei genres ===

Lei genres son lei categorias principalas que permèton de classar lei pinturas en foncion de lor subjècte. Aquela classificacion, eiretada de la [[tradicion]] [[Euròpa|europèa]], foguèt mai que mai fixada durant lo periòde classic quand leis acadèmias establiguèron una ierarquia dei genres. A la cima, figurava la pintura istorica que representa de scenas [[religion|religiosas]], [[mitologia|mitologicas]] ò [[istòria|istoricas]]. Èra jutjada pus nòbla que necessitava [[invencion]], [[cultura]] e mestritge de la composicion. Puei, venián lo retrach, la scena de genre (es a dire una representacion de la vida vidanta), lo païsatge e, finalament, la [[natura mòrta]] qu'èra vista coma un art menor que representa unicament d'objèctes inanimats. La pintura animaliera constituissiá una categoria vesina.

Aquela ierarquia foguèt lòngtemps estructuranta, mai perdiguèt pauc a cha pauc son importància a partir dau sègle XIX. En particular, lo païsatge e la natura mòrta prenguèron un ròtle mai centrau mentre que la pintura istorica declinèt. Puei, l'[[art abstrach]], aparegut au començament dau sègle XX, foguèt un despassament encara pus radicau de la nocion de genre. D'efiech, en renonciant a la representacion d'un subjècte identificable, escapèt per principi a una classificacion fondada sus aqueu subjècte. Constituís donc pas un genre suplementari, mai una remesa en causa de la logica dei genres ela meteissa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|{{center|''La Rediccion de Breda'', exemple de pintura istorica}}
Fichièr:Louis XIV of France.jpg|{{center|Retrach de [[Loís XIV de França|Loís XIV]]}}
Fichièr:Louis Le Nain 002.jpg|{{center|''La visita a la grand'', exemple de scena de genre}}
Fichièr:The Bridge over the Water-Lily Pond (1899) Claude Monet - Mohamed Mahmoud Khalil Museum - Cairo (W1520).jpg|{{center|Exemple de païsatge}}
Fichièr:Moillon Nature morte aux abricots (2004 1 251).jpg|{{center|Exemple de natura mòrta}}
&lt;/gallery&gt;

=== Leis elements dau lengatge picturau ===

En delà dau subjècte, una pintura es fondada sus un ensemble de mejans plastics que lo pintre agença per produrre son efiech. La [[color]] n'es un deis elements centraus. Son utilizacion a fòrça variat dins lo corrent de l'istòria de la pintura. Lòngtemps subordinada au dessenh e a la representacion fidèla, aquistèt pauc a cha pauc son autonòmia a partir dau sègle XIX per venir, en certanei corrents de la pintura modèrna, lo subjècte de la quita òbra. En particular, se destrian lei colors caudas e frejas e s'estúdia sei contrasts e seis armonias.

La composicion designa l'organizacion deis elements dins l'espaci dau tablèu. Intrègra la disposicion dei formas, l'equilibri, lei linhas de fòrça e lo quadrage. La [[perspectiva]], formalizada durant la [[Renaissença]], foguèt lòngtemps l'otís principau per construrre l'espaci. Pasmens, foguèt pas a cha pauc abandonada, e mai contestada, per lei corrents modèrnes.

Enfin, la lutz e l'ombra jògan tanben un ròtle major que permèton de modelar lei volums, de concentrar l'atencion sus un ponch dau tablèu ò de crear d'efiechs dramatics. Lo [[clar-escur]] dau periòde barròc es un exemple emblematic de son importància. Un autre element major es la tòca, es a dire la manièra d'aplicar la matèria sus lo supòrt, e lo tractament generau de la matèria picturala participan fòrça a l'expression. Per exemple, lei mèstres ancians realizan de tablèus liscs mentre que mai d'un pintre actuau laissa de traças ben visiblas.

== Aspèctes culturaus e economics ==

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
* [[Graffiti]].
* [[Pintura occitana]].
&lt;/div&gt;

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{Art}}

[[Categoria:Art]]
[[Categoria:Arts plasticas]]
[[Categoria:Pintura| ]]</text>
      <sha1>h6by0531gdveovzwt2m3povotca088y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509038</id>
      <parentid>2509037</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leis elements dau lengatge picturau */</comment>
      <origin>2509038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36145" sha1="f7udh3goycg9q86gg5t8vkamoayffmm" xml:space="preserve">{{article en construccion}}
{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

== Istòria ==

{{veire|Istòria de la pintura}}

''&lt;u&gt;Avertiment :&lt;/u&gt; un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.''

=== De la Preïstòria a l'Antiquitat ===

La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.&lt;/ref&gt;). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.&lt;/ref&gt;. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.&lt;/ref&gt;.

Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.&lt;/ref&gt;. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.&lt;/ref&gt; ò [[Grècia Antica|Grècia]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.&lt;/ref&gt;. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}}
Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}}
Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}}
Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}}
Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lo periòde medievau ===

Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme.

A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.&lt;/ref&gt;. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.&lt;/ref&gt;. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles &amp; Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.&lt;/ref&gt;.

Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}}
Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}}
Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}}
Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}}
Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}}
&lt;/gallery&gt;

=== La Renaissença ===

{{veire|Renaissença}}

La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.&lt;/ref&gt;, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.&lt;/ref&gt;.

Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

[[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}}
Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}}
Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}}
Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}}
Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Dau manierisme au sègle XIX ===

Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.&lt;/ref&gt;. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.&lt;/ref&gt;. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement.

En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.&lt;/ref&gt;. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.&lt;/ref&gt;. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.&lt;/ref&gt;. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.&lt;/ref&gt;.

A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}}
Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}}
Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}}
Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}}
Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}}
Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}}
&lt;/gallery&gt;

=== La pintura modèrna e contemporanèa ===

La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.&lt;/ref&gt;. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.&lt;/ref&gt;.

Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs.

Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.&lt;/ref&gt;. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.&lt;/ref&gt;.

Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}}
Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}}
Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}}
Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lei tradicions picturalas non occidentalas ===

En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]].

La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.&lt;/ref&gt;. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.&lt;/ref&gt;.

Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent.

Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.&lt;/ref&gt;.

== Tecnicas e materiaus ==

=== Supòrts e materiaus ===

Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]].

En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts.

Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.&lt;/ref&gt;.

=== Tecnicas principalas ===

Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizada per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion.

La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.&lt;/ref&gt;. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid&lt;ref&gt;'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga un òli secatiu coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

Au sègle XVIII, l'[[aqüarela]] comencèt de se destriar deis autrei tecnicas de [[pintura a l'aiga]]&lt;ref&gt;Quauquei pioniers, en particular [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]-[[1528]]), utilizèron l'aqüarela avans lo sègle XVIII, mai aquò demorèt una practica rara.&lt;/ref&gt;. Utiliza de matèrias relativament transparentas que permèton d'utilizar una partida dau [[blanc]] dau [[papier]] per aumentar la luminositat dei scenas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' José de Los Llanos, ''L'Aquarelle. De Dürer à Kandinsky'', París, Hazan, 2004, pp. 7-8.&lt;/ref&gt;. En parallèl, la [[goacha]] s'impausèt coma lo modèl de la pintura a l'aiga opaca e curbenta. Aquelei doas tecnicas son frequentament utilizadas per d'òbras de talha reducha. Puei, lo sègle XX veguèt l'aparicion de tecnicas novèlas, coma la [[pintura acrilica]] que son liant es una resina sintetica. Permet un secatge rapid, resistís ais efiechs dau vielhiment de la pintura e ofrís la possibilitat de realizar d'efiechs variats&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Rancillac, ''Peindre à l'acrylique'', París, Bordas, 1987.&lt;/ref&gt;.

En [[Asia]] Orientala, fau nòtar lo ròtle centrau de la tencha dins la pintura. Aquò s'explica per l'importància de la [[calligrafia]]. Aplicada sus de supòrts de [[papier]] ò de [[seda]], privilègia la nuança amb de jòcs a l'entorn dau gèst, dau trach e dau vuege laissat dins lei zònas non cubèrtas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}}
Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}}
Fichièr:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|{{center|''Las Meninas'', exemple de [[pintura a l'òli]]}}
Fichièr:2001 - 'La Granvillaise' - Marie-Claire Lefébure.JPG|{{center|Aqüarela de 2001}}
Fichièr:Frankfurt (Oder) 1759 Gouache.jpg|{{center|Goacha de 1759 relativament ben conservada}}
Fichièr:SesshuToyo.jpg|{{center|Pintura japonesa a basa de tencha}}
Fichièr:Paint Texture.jpg|{{center|Pintura modèrna a basa de pintura acrilica}}
&lt;/gallery&gt;

== Genres e composicion ==

=== Lei genres ===

Lei genres son lei categorias principalas que permèton de classar lei pinturas en foncion de lor subjècte. Aquela classificacion, eiretada de la [[tradicion]] [[Euròpa|europèa]], foguèt mai que mai fixada durant lo periòde classic quand leis acadèmias establiguèron una ierarquia dei genres. A la cima, figurava la pintura istorica que representa de scenas [[religion|religiosas]], [[mitologia|mitologicas]] ò [[istòria|istoricas]]. Èra jutjada pus nòbla que necessitava [[invencion]], [[cultura]] e mestritge de la composicion. Puei, venián lo retrach, la scena de genre (es a dire una representacion de la vida vidanta), lo païsatge e, finalament, la [[natura mòrta]] qu'èra vista coma un art menor que representa unicament d'objèctes inanimats. La pintura animaliera constituissiá una categoria vesina.

Aquela ierarquia foguèt lòngtemps estructuranta, mai perdiguèt pauc a cha pauc son importància a partir dau sègle XIX. En particular, lo païsatge e la natura mòrta prenguèron un ròtle mai centrau mentre que la pintura istorica declinèt. Puei, l'[[art abstrach]], aparegut au començament dau sègle XX, foguèt un despassament encara pus radicau de la nocion de genre. D'efiech, en renonciant a la representacion d'un subjècte identificable, escapèt per principi a una classificacion fondada sus aqueu subjècte. Constituís donc pas un genre suplementari, mai una remesa en causa de la logica dei genres ela meteissa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|{{center|''La Rediccion de Breda'', exemple de pintura istorica}}
Fichièr:Louis XIV of France.jpg|{{center|Retrach de [[Loís XIV de França|Loís XIV]]}}
Fichièr:Louis Le Nain 002.jpg|{{center|''La visita a la grand'', exemple de scena de genre}}
Fichièr:The Bridge over the Water-Lily Pond (1899) Claude Monet - Mohamed Mahmoud Khalil Museum - Cairo (W1520).jpg|{{center|Exemple de païsatge}}
Fichièr:Moillon Nature morte aux abricots (2004 1 251).jpg|{{center|Exemple de natura mòrta}}
&lt;/gallery&gt;

=== Leis elements dau lengatge picturau ===

En delà dau subjècte, una pintura es fondada sus un ensemble de mejans plastics que lo pintre agença per produrre son efiech. La [[color]] n'es un deis elements centraus. Son utilizacion a fòrça variat dins lo corrent de l'istòria de la pintura. Lòngtemps subordinada au dessenh e a la representacion fidèla, aquistèt pauc a cha pauc son autonòmia a partir dau sègle XIX per venir, en certanei corrents de la pintura modèrna, lo subjècte de la quita òbra. En particular, se destrian lei colors caudas e frejas e s'estúdia sei contrasts e seis armonias.

La composicion designa l'organizacion deis elements dins l'espaci dau tablèu. Intrègra la disposicion dei formas, l'equilibri, lei linhas de fòrça e lo quadrage. La [[perspectiva]], formalizada durant la [[Renaissença]], foguèt lòngtemps l'otís principau per construrre l'espaci. Pasmens, foguèt pauc a cha pauc abandonada, e mai contestada, per lei corrents modèrnes.

Enfin, la lutz e l'ombra jògan tanben un ròtle major que permèton de modelar lei volums, de concentrar l'atencion sus un ponch dau tablèu ò de crear d'efiechs dramatics. Lo [[clar-escur]] dau periòde barròc es un exemple emblematic de son importància. La tòca, es a dire la manièra d'aplicar la matèria sus lo supòrt, e lo tractament generau de la matèria picturala participan egalament fòrça a l'expression. Per exemple, lei mèstres ancians realizan de tablèus liscs mentre que mai d'un pintre actuau laissa de traças ben visiblas.

== Aspèctes culturaus e economics ==

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
* [[Graffiti]].
* [[Pintura occitana]].
&lt;/div&gt;

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{Art}}

[[Categoria:Art]]
[[Categoria:Arts plasticas]]
[[Categoria:Pintura| ]]</text>
      <sha1>f7udh3goycg9q86gg5t8vkamoayffmm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509071</id>
      <parentid>2509038</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aspèctes culturaus e economics */</comment>
      <origin>2509071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38157" sha1="74v18jx460ukmgv39x8m5ia32ppiv5i" xml:space="preserve">{{article en construccion}}
{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

== Istòria ==

{{veire|Istòria de la pintura}}

''&lt;u&gt;Avertiment :&lt;/u&gt; un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.''

=== De la Preïstòria a l'Antiquitat ===

La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.&lt;/ref&gt;). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.&lt;/ref&gt;. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.&lt;/ref&gt;.

Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.&lt;/ref&gt;. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.&lt;/ref&gt; ò [[Grècia Antica|Grècia]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.&lt;/ref&gt;. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}}
Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}}
Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}}
Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}}
Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lo periòde medievau ===

Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme.

A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.&lt;/ref&gt;. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.&lt;/ref&gt;. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles &amp; Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.&lt;/ref&gt;.

Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}}
Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}}
Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}}
Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}}
Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}}
&lt;/gallery&gt;

=== La Renaissença ===

{{veire|Renaissença}}

La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.&lt;/ref&gt;, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.&lt;/ref&gt;.

Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

[[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}}
Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}}
Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}}
Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}}
Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Dau manierisme au sègle XIX ===

Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.&lt;/ref&gt;. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.&lt;/ref&gt;. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement.

En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.&lt;/ref&gt;. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.&lt;/ref&gt;. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.&lt;/ref&gt;. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.&lt;/ref&gt;.

A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}}
Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}}
Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}}
Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}}
Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}}
Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}}
&lt;/gallery&gt;

=== La pintura modèrna e contemporanèa ===

La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.&lt;/ref&gt;. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.&lt;/ref&gt;.

Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs.

Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.&lt;/ref&gt;. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.&lt;/ref&gt;.

Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}}
Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}}
Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}}
Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lei tradicions picturalas non occidentalas ===

En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]].

La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.&lt;/ref&gt;. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.&lt;/ref&gt;.

Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent.

Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.&lt;/ref&gt;.

== Tecnicas e materiaus ==

=== Supòrts e materiaus ===

Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]].

En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts.

Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.&lt;/ref&gt;.

=== Tecnicas principalas ===

Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizada per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion.

La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.&lt;/ref&gt;. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid&lt;ref&gt;'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga un òli secatiu coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

Au sègle XVIII, l'[[aqüarela]] comencèt de se destriar deis autrei tecnicas de [[pintura a l'aiga]]&lt;ref&gt;Quauquei pioniers, en particular [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]-[[1528]]), utilizèron l'aqüarela avans lo sègle XVIII, mai aquò demorèt una practica rara.&lt;/ref&gt;. Utiliza de matèrias relativament transparentas que permèton d'utilizar una partida dau [[blanc]] dau [[papier]] per aumentar la luminositat dei scenas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' José de Los Llanos, ''L'Aquarelle. De Dürer à Kandinsky'', París, Hazan, 2004, pp. 7-8.&lt;/ref&gt;. En parallèl, la [[goacha]] s'impausèt coma lo modèl de la pintura a l'aiga opaca e curbenta. Aquelei doas tecnicas son frequentament utilizadas per d'òbras de talha reducha. Puei, lo sègle XX veguèt l'aparicion de tecnicas novèlas, coma la [[pintura acrilica]] que son liant es una resina sintetica. Permet un secatge rapid, resistís ais efiechs dau vielhiment de la pintura e ofrís la possibilitat de realizar d'efiechs variats&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Rancillac, ''Peindre à l'acrylique'', París, Bordas, 1987.&lt;/ref&gt;.

En [[Asia]] Orientala, fau nòtar lo ròtle centrau de la tencha dins la pintura. Aquò s'explica per l'importància de la [[calligrafia]]. Aplicada sus de supòrts de [[papier]] ò de [[seda]], privilègia la nuança amb de jòcs a l'entorn dau gèst, dau trach e dau vuege laissat dins lei zònas non cubèrtas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}}
Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}}
Fichièr:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|{{center|''Las Meninas'', exemple de [[pintura a l'òli]]}}
Fichièr:2001 - 'La Granvillaise' - Marie-Claire Lefébure.JPG|{{center|Aqüarela de 2001}}
Fichièr:Frankfurt (Oder) 1759 Gouache.jpg|{{center|Goacha de 1759 relativament ben conservada}}
Fichièr:SesshuToyo.jpg|{{center|Pintura japonesa a basa de tencha}}
Fichièr:Paint Texture.jpg|{{center|Pintura modèrna a basa de pintura acrilica}}
&lt;/gallery&gt;

== Genres e composicion ==

=== Lei genres ===

Lei genres son lei categorias principalas que permèton de classar lei pinturas en foncion de lor subjècte. Aquela classificacion, eiretada de la [[tradicion]] [[Euròpa|europèa]], foguèt mai que mai fixada durant lo periòde classic quand leis acadèmias establiguèron una ierarquia dei genres. A la cima, figurava la pintura istorica que representa de scenas [[religion|religiosas]], [[mitologia|mitologicas]] ò [[istòria|istoricas]]. Èra jutjada pus nòbla que necessitava [[invencion]], [[cultura]] e mestritge de la composicion. Puei, venián lo retrach, la scena de genre (es a dire una representacion de la vida vidanta), lo païsatge e, finalament, la [[natura mòrta]] qu'èra vista coma un art menor que representa unicament d'objèctes inanimats. La pintura animaliera constituissiá una categoria vesina.

Aquela ierarquia foguèt lòngtemps estructuranta, mai perdiguèt pauc a cha pauc son importància a partir dau sègle XIX. En particular, lo païsatge e la natura mòrta prenguèron un ròtle mai centrau mentre que la pintura istorica declinèt. Puei, l'[[art abstrach]], aparegut au començament dau sègle XX, foguèt un despassament encara pus radicau de la nocion de genre. D'efiech, en renonciant a la representacion d'un subjècte identificable, escapèt per principi a una classificacion fondada sus aqueu subjècte. Constituís donc pas un genre suplementari, mai una remesa en causa de la logica dei genres ela meteissa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|{{center|''La Rediccion de Breda'', exemple de pintura istorica}}
Fichièr:Louis XIV of France.jpg|{{center|Retrach de [[Loís XIV de França|Loís XIV]]}}
Fichièr:Louis Le Nain 002.jpg|{{center|''La visita a la grand'', exemple de scena de genre}}
Fichièr:The Bridge over the Water-Lily Pond (1899) Claude Monet - Mohamed Mahmoud Khalil Museum - Cairo (W1520).jpg|{{center|Exemple de païsatge}}
Fichièr:Moillon Nature morte aux abricots (2004 1 251).jpg|{{center|Exemple de natura mòrta}}
&lt;/gallery&gt;

=== Leis elements dau lengatge picturau ===

En delà dau subjècte, una pintura es fondada sus un ensemble de mejans plastics que lo pintre agença per produrre son efiech. La [[color]] n'es un deis elements centraus. Son utilizacion a fòrça variat dins lo corrent de l'istòria de la pintura. Lòngtemps subordinada au dessenh e a la representacion fidèla, aquistèt pauc a cha pauc son autonòmia a partir dau sègle XIX per venir, en certanei corrents de la pintura modèrna, lo subjècte de la quita òbra. En particular, se destrian lei colors caudas e frejas e s'estúdia sei contrasts e seis armonias.

La composicion designa l'organizacion deis elements dins l'espaci dau tablèu. Intrègra la disposicion dei formas, l'equilibri, lei linhas de fòrça e lo quadrage. La [[perspectiva]], formalizada durant la [[Renaissença]], foguèt lòngtemps l'otís principau per construrre l'espaci. Pasmens, foguèt pauc a cha pauc abandonada, e mai contestada, per lei corrents modèrnes.

Enfin, la lutz e l'ombra jògan tanben un ròtle major que permèton de modelar lei volums, de concentrar l'atencion sus un ponch dau tablèu ò de crear d'efiechs dramatics. Lo [[clar-escur]] dau periòde barròc es un exemple emblematic de son importància. La tòca, es a dire la manièra d'aplicar la matèria sus lo supòrt, e lo tractament generau de la matèria picturala participan egalament fòrça a l'expression. Per exemple, lei mèstres ancians realizan de tablèus liscs mentre que mai d'un pintre actuau laissa de traças ben visiblas.

== Aspèctes culturaus e economics ==

En mai de sa dimension [[estetica]], la pintura ocupa una plaça particulara au sen de la [[societat]] gràcias a l'estatut dau pintre, ai circuits [[economia|economics]] de distribucion de l'[[art]] e ais organizacions encargadas de sa conservacion. D'efiech, l'estatut sociau dau pintre evolucionèt fòrça. Lòngtemps considerat coma un [[artesanat|artesan]] que fasiá partida d'una corporacion e que recebiá de comandas, venguèt pauc a cha pauc un artista reconegut per son talent creator. Aquela evolucion conoguèt probable son apogèu durant lo sègle XIX amb la figura de l'artista [[romantisme|romantic]], sovent incomprés de son vivent, que son òbra èra l'expression d'una vision personala.

Au nivèu [[economia|economic]], la comanda e lo [[mecenat]] foguèron a l'origina de la màger part dei subjèctes e dei formas artisticas fins au periòde modèrne. Aquò cambièt lentament durant lo sègle XIX amb la formacion progressiva d'un mercat de l'art organizat a l'entorn de marchands, de galariás e de vendas a l'enquant. Dins lo corrent dau sègle XX, aquò menèt a l'establiment d'una economia fòrça [[especulacion|especulativa]] car d'òbras pòdon aquistar una valor considerabla en foncion dei mòdas e de l'interès dau public.

La conservacion e la presentacion deis òbras constituïsson ansin un enjòc major. Lei [[musèu]]s son leis institucions principalas que permèton au public d'accedir a la pintura. Lei pus importants, coma lo [[Lovre|palais dau Lovre]], son de centres [[torisme|toristics]] de premiera importància amb de milions de visitaires cada an. De mai, aqueleis institucions dispausan generalament de ressorsas necessàrias a la proteccion e a la restauracion deis òbras. Jògan ansin un ròtle centrau dins la transmission de la cultura picturala. Pòdon de còps èsser completadas per d'institucions privadas, mai lo desvolopament creissent dau mercat de l'art entraïna la privatizacion d'una part mai e mai importanta dau patrimòni picturau mondiau.

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
* [[Graffiti]].
* [[Pintura occitana]].
&lt;/div&gt;

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{Art}}

[[Categoria:Art]]
[[Categoria:Arts plasticas]]
[[Categoria:Pintura| ]]</text>
      <sha1>74v18jx460ukmgv39x8m5ia32ppiv5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509073</id>
      <parentid>2509071</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Liames intèrnes */</comment>
      <origin>2509073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38336" sha1="cynxzwuc9e2np2ua4ym1po6igrqof6k" xml:space="preserve">{{article en construccion}}
{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

== Istòria ==

{{veire|Istòria de la pintura}}

''&lt;u&gt;Avertiment :&lt;/u&gt; un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.''

=== De la Preïstòria a l'Antiquitat ===

La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.&lt;/ref&gt;). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.&lt;/ref&gt;. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.&lt;/ref&gt;.

Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.&lt;/ref&gt;. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.&lt;/ref&gt; ò [[Grècia Antica|Grècia]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.&lt;/ref&gt;. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}}
Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}}
Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}}
Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}}
Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lo periòde medievau ===

Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme.

A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.&lt;/ref&gt;. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.&lt;/ref&gt;. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles &amp; Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.&lt;/ref&gt;.

Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}}
Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}}
Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}}
Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}}
Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}}
&lt;/gallery&gt;

=== La Renaissença ===

{{veire|Renaissença}}

La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.&lt;/ref&gt;, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.&lt;/ref&gt;.

Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

[[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}}
Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}}
Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}}
Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}}
Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Dau manierisme au sègle XIX ===

Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.&lt;/ref&gt;. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.&lt;/ref&gt;. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement.

En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.&lt;/ref&gt;. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.&lt;/ref&gt;. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.&lt;/ref&gt;. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.&lt;/ref&gt;.

A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}}
Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}}
Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}}
Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}}
Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}}
Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}}
&lt;/gallery&gt;

=== La pintura modèrna e contemporanèa ===

La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.&lt;/ref&gt;. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.&lt;/ref&gt;.

Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs.

Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.&lt;/ref&gt;. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.&lt;/ref&gt;.

Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}}
Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}}
Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}}
Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lei tradicions picturalas non occidentalas ===

En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]].

La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.&lt;/ref&gt;. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.&lt;/ref&gt;.

Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent.

Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.&lt;/ref&gt;.

== Tecnicas e materiaus ==

=== Supòrts e materiaus ===

Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]].

En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts.

Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.&lt;/ref&gt;.

=== Tecnicas principalas ===

Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizada per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion.

La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.&lt;/ref&gt;. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid&lt;ref&gt;'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga un òli secatiu coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

Au sègle XVIII, l'[[aqüarela]] comencèt de se destriar deis autrei tecnicas de [[pintura a l'aiga]]&lt;ref&gt;Quauquei pioniers, en particular [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]-[[1528]]), utilizèron l'aqüarela avans lo sègle XVIII, mai aquò demorèt una practica rara.&lt;/ref&gt;. Utiliza de matèrias relativament transparentas que permèton d'utilizar una partida dau [[blanc]] dau [[papier]] per aumentar la luminositat dei scenas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' José de Los Llanos, ''L'Aquarelle. De Dürer à Kandinsky'', París, Hazan, 2004, pp. 7-8.&lt;/ref&gt;. En parallèl, la [[goacha]] s'impausèt coma lo modèl de la pintura a l'aiga opaca e curbenta. Aquelei doas tecnicas son frequentament utilizadas per d'òbras de talha reducha. Puei, lo sègle XX veguèt l'aparicion de tecnicas novèlas, coma la [[pintura acrilica]] que son liant es una resina sintetica. Permet un secatge rapid, resistís ais efiechs dau vielhiment de la pintura e ofrís la possibilitat de realizar d'efiechs variats&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Rancillac, ''Peindre à l'acrylique'', París, Bordas, 1987.&lt;/ref&gt;.

En [[Asia]] Orientala, fau nòtar lo ròtle centrau de la tencha dins la pintura. Aquò s'explica per l'importància de la [[calligrafia]]. Aplicada sus de supòrts de [[papier]] ò de [[seda]], privilègia la nuança amb de jòcs a l'entorn dau gèst, dau trach e dau vuege laissat dins lei zònas non cubèrtas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}}
Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}}
Fichièr:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|{{center|''Las Meninas'', exemple de [[pintura a l'òli]]}}
Fichièr:2001 - 'La Granvillaise' - Marie-Claire Lefébure.JPG|{{center|Aqüarela de 2001}}
Fichièr:Frankfurt (Oder) 1759 Gouache.jpg|{{center|Goacha de 1759 relativament ben conservada}}
Fichièr:SesshuToyo.jpg|{{center|Pintura japonesa a basa de tencha}}
Fichièr:Paint Texture.jpg|{{center|Pintura modèrna a basa de pintura acrilica}}
&lt;/gallery&gt;

== Genres e composicion ==

=== Lei genres ===

Lei genres son lei categorias principalas que permèton de classar lei pinturas en foncion de lor subjècte. Aquela classificacion, eiretada de la [[tradicion]] [[Euròpa|europèa]], foguèt mai que mai fixada durant lo periòde classic quand leis acadèmias establiguèron una ierarquia dei genres. A la cima, figurava la pintura istorica que representa de scenas [[religion|religiosas]], [[mitologia|mitologicas]] ò [[istòria|istoricas]]. Èra jutjada pus nòbla que necessitava [[invencion]], [[cultura]] e mestritge de la composicion. Puei, venián lo retrach, la scena de genre (es a dire una representacion de la vida vidanta), lo païsatge e, finalament, la [[natura mòrta]] qu'èra vista coma un art menor que representa unicament d'objèctes inanimats. La pintura animaliera constituissiá una categoria vesina.

Aquela ierarquia foguèt lòngtemps estructuranta, mai perdiguèt pauc a cha pauc son importància a partir dau sègle XIX. En particular, lo païsatge e la natura mòrta prenguèron un ròtle mai centrau mentre que la pintura istorica declinèt. Puei, l'[[art abstrach]], aparegut au començament dau sègle XX, foguèt un despassament encara pus radicau de la nocion de genre. D'efiech, en renonciant a la representacion d'un subjècte identificable, escapèt per principi a una classificacion fondada sus aqueu subjècte. Constituís donc pas un genre suplementari, mai una remesa en causa de la logica dei genres ela meteissa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|{{center|''La Rediccion de Breda'', exemple de pintura istorica}}
Fichièr:Louis XIV of France.jpg|{{center|Retrach de [[Loís XIV de França|Loís XIV]]}}
Fichièr:Louis Le Nain 002.jpg|{{center|''La visita a la grand'', exemple de scena de genre}}
Fichièr:The Bridge over the Water-Lily Pond (1899) Claude Monet - Mohamed Mahmoud Khalil Museum - Cairo (W1520).jpg|{{center|Exemple de païsatge}}
Fichièr:Moillon Nature morte aux abricots (2004 1 251).jpg|{{center|Exemple de natura mòrta}}
&lt;/gallery&gt;

=== Leis elements dau lengatge picturau ===

En delà dau subjècte, una pintura es fondada sus un ensemble de mejans plastics que lo pintre agença per produrre son efiech. La [[color]] n'es un deis elements centraus. Son utilizacion a fòrça variat dins lo corrent de l'istòria de la pintura. Lòngtemps subordinada au dessenh e a la representacion fidèla, aquistèt pauc a cha pauc son autonòmia a partir dau sègle XIX per venir, en certanei corrents de la pintura modèrna, lo subjècte de la quita òbra. En particular, se destrian lei colors caudas e frejas e s'estúdia sei contrasts e seis armonias.

La composicion designa l'organizacion deis elements dins l'espaci dau tablèu. Intrègra la disposicion dei formas, l'equilibri, lei linhas de fòrça e lo quadrage. La [[perspectiva]], formalizada durant la [[Renaissença]], foguèt lòngtemps l'otís principau per construrre l'espaci. Pasmens, foguèt pauc a cha pauc abandonada, e mai contestada, per lei corrents modèrnes.

Enfin, la lutz e l'ombra jògan tanben un ròtle major que permèton de modelar lei volums, de concentrar l'atencion sus un ponch dau tablèu ò de crear d'efiechs dramatics. Lo [[clar-escur]] dau periòde barròc es un exemple emblematic de son importància. La tòca, es a dire la manièra d'aplicar la matèria sus lo supòrt, e lo tractament generau de la matèria picturala participan egalament fòrça a l'expression. Per exemple, lei mèstres ancians realizan de tablèus liscs mentre que mai d'un pintre actuau laissa de traças ben visiblas.

== Aspèctes culturaus e economics ==

En mai de sa dimension [[estetica]], la pintura ocupa una plaça particulara au sen de la [[societat]] gràcias a l'estatut dau pintre, ai circuits [[economia|economics]] de distribucion de l'[[art]] e ais organizacions encargadas de sa conservacion. D'efiech, l'estatut sociau dau pintre evolucionèt fòrça. Lòngtemps considerat coma un [[artesanat|artesan]] que fasiá partida d'una corporacion e que recebiá de comandas, venguèt pauc a cha pauc un artista reconegut per son talent creator. Aquela evolucion conoguèt probable son apogèu durant lo sègle XIX amb la figura de l'artista [[romantisme|romantic]], sovent incomprés de son vivent, que son òbra èra l'expression d'una vision personala.

Au nivèu [[economia|economic]], la comanda e lo [[mecenat]] foguèron a l'origina de la màger part dei subjèctes e dei formas artisticas fins au periòde modèrne. Aquò cambièt lentament durant lo sègle XIX amb la formacion progressiva d'un mercat de l'art organizat a l'entorn de marchands, de galariás e de vendas a l'enquant. Dins lo corrent dau sègle XX, aquò menèt a l'establiment d'una economia fòrça [[especulacion|especulativa]] car d'òbras pòdon aquistar una valor considerabla en foncion dei mòdas e de l'interès dau public.

La conservacion e la presentacion deis òbras constituïsson ansin un enjòc major. Lei [[musèu]]s son leis institucions principalas que permèton au public d'accedir a la pintura. Lei pus importants, coma lo [[Lovre|palais dau Lovre]], son de centres [[torisme|toristics]] de premiera importància amb de milions de visitaires cada an. De mai, aqueleis institucions dispausan generalament de ressorsas necessàrias a la proteccion e a la restauracion deis òbras. Jògan ansin un ròtle centrau dins la transmission de la cultura picturala. Pòdon de còps èsser completadas per d'institucions privadas, mai lo desvolopament creissent dau mercat de l'art entraïna la privatizacion d'una part mai e mai importanta dau patrimòni picturau mondiau.

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
* [[Aqüarela]].
* [[Dessenh]].
* [[Enduch]].
* [[Fresca]].
* [[Goacha]].
* [[Graffiti]].
* [[Pintura acrilica]].
* [[Pintura a l'aiga]].
* [[Pintura a l'òli]].
* [[Pintura occitana]].
* ''[[Tempera]]''.
* [[Tencha]].
&lt;/div&gt;

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{Art}}

[[Categoria:Art]]
[[Categoria:Arts plasticas]]
[[Categoria:Pintura| ]]</text>
      <sha1>cynxzwuc9e2np2ua4ym1po6igrqof6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509074</id>
      <parentid>2509073</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Liames intèrnes */</comment>
      <origin>2509074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38465" sha1="nd7cpjrb36ysopk29z9whgn8xcvtm4d" xml:space="preserve">{{article en construccion}}
{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

== Istòria ==

{{veire|Istòria de la pintura}}

''&lt;u&gt;Avertiment :&lt;/u&gt; un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.''

=== De la Preïstòria a l'Antiquitat ===

La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.&lt;/ref&gt;). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.&lt;/ref&gt;. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.&lt;/ref&gt;.

Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.&lt;/ref&gt;. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.&lt;/ref&gt; ò [[Grècia Antica|Grècia]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.&lt;/ref&gt;. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}}
Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}}
Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}}
Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}}
Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lo periòde medievau ===

Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme.

A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.&lt;/ref&gt;. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.&lt;/ref&gt;. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles &amp; Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.&lt;/ref&gt;.

Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}}
Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}}
Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}}
Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}}
Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}}
&lt;/gallery&gt;

=== La Renaissença ===

{{veire|Renaissença}}

La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.&lt;/ref&gt;, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.&lt;/ref&gt;.

Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

[[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}}
Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}}
Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}}
Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}}
Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Dau manierisme au sègle XIX ===

Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.&lt;/ref&gt;. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.&lt;/ref&gt;. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement.

En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.&lt;/ref&gt;. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.&lt;/ref&gt;. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.&lt;/ref&gt;. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.&lt;/ref&gt;.

A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}}
Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}}
Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}}
Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}}
Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}}
Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}}
&lt;/gallery&gt;

=== La pintura modèrna e contemporanèa ===

La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.&lt;/ref&gt;. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.&lt;/ref&gt;.

Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs.

Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.&lt;/ref&gt;. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.&lt;/ref&gt;.

Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}}
Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}}
Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}}
Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lei tradicions picturalas non occidentalas ===

En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]].

La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.&lt;/ref&gt;. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.&lt;/ref&gt;.

Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent.

Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.&lt;/ref&gt;.

== Tecnicas e materiaus ==

=== Supòrts e materiaus ===

Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]].

En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts.

Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.&lt;/ref&gt;.

=== Tecnicas principalas ===

Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizada per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion.

La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.&lt;/ref&gt;. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid&lt;ref&gt;'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga un òli secatiu coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

Au sègle XVIII, l'[[aqüarela]] comencèt de se destriar deis autrei tecnicas de [[pintura a l'aiga]]&lt;ref&gt;Quauquei pioniers, en particular [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]-[[1528]]), utilizèron l'aqüarela avans lo sègle XVIII, mai aquò demorèt una practica rara.&lt;/ref&gt;. Utiliza de matèrias relativament transparentas que permèton d'utilizar una partida dau [[blanc]] dau [[papier]] per aumentar la luminositat dei scenas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' José de Los Llanos, ''L'Aquarelle. De Dürer à Kandinsky'', París, Hazan, 2004, pp. 7-8.&lt;/ref&gt;. En parallèl, la [[goacha]] s'impausèt coma lo modèl de la pintura a l'aiga opaca e curbenta. Aquelei doas tecnicas son frequentament utilizadas per d'òbras de talha reducha. Puei, lo sègle XX veguèt l'aparicion de tecnicas novèlas, coma la [[pintura acrilica]] que son liant es una resina sintetica. Permet un secatge rapid, resistís ais efiechs dau vielhiment de la pintura e ofrís la possibilitat de realizar d'efiechs variats&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Rancillac, ''Peindre à l'acrylique'', París, Bordas, 1987.&lt;/ref&gt;.

En [[Asia]] Orientala, fau nòtar lo ròtle centrau de la tencha dins la pintura. Aquò s'explica per l'importància de la [[calligrafia]]. Aplicada sus de supòrts de [[papier]] ò de [[seda]], privilègia la nuança amb de jòcs a l'entorn dau gèst, dau trach e dau vuege laissat dins lei zònas non cubèrtas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}}
Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}}
Fichièr:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|{{center|''Las Meninas'', exemple de [[pintura a l'òli]]}}
Fichièr:2001 - 'La Granvillaise' - Marie-Claire Lefébure.JPG|{{center|Aqüarela de 2001}}
Fichièr:Frankfurt (Oder) 1759 Gouache.jpg|{{center|Goacha de 1759 relativament ben conservada}}
Fichièr:SesshuToyo.jpg|{{center|Pintura japonesa a basa de tencha}}
Fichièr:Paint Texture.jpg|{{center|Pintura modèrna a basa de pintura acrilica}}
&lt;/gallery&gt;

== Genres e composicion ==

=== Lei genres ===

Lei genres son lei categorias principalas que permèton de classar lei pinturas en foncion de lor subjècte. Aquela classificacion, eiretada de la [[tradicion]] [[Euròpa|europèa]], foguèt mai que mai fixada durant lo periòde classic quand leis acadèmias establiguèron una ierarquia dei genres. A la cima, figurava la pintura istorica que representa de scenas [[religion|religiosas]], [[mitologia|mitologicas]] ò [[istòria|istoricas]]. Èra jutjada pus nòbla que necessitava [[invencion]], [[cultura]] e mestritge de la composicion. Puei, venián lo retrach, la scena de genre (es a dire una representacion de la vida vidanta), lo païsatge e, finalament, la [[natura mòrta]] qu'èra vista coma un art menor que representa unicament d'objèctes inanimats. La pintura animaliera constituissiá una categoria vesina.

Aquela ierarquia foguèt lòngtemps estructuranta, mai perdiguèt pauc a cha pauc son importància a partir dau sègle XIX. En particular, lo païsatge e la natura mòrta prenguèron un ròtle mai centrau mentre que la pintura istorica declinèt. Puei, l'[[art abstrach]], aparegut au començament dau sègle XX, foguèt un despassament encara pus radicau de la nocion de genre. D'efiech, en renonciant a la representacion d'un subjècte identificable, escapèt per principi a una classificacion fondada sus aqueu subjècte. Constituís donc pas un genre suplementari, mai una remesa en causa de la logica dei genres ela meteissa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|{{center|''La Rediccion de Breda'', exemple de pintura istorica}}
Fichièr:Louis XIV of France.jpg|{{center|Retrach de [[Loís XIV de França|Loís XIV]]}}
Fichièr:Louis Le Nain 002.jpg|{{center|''La visita a la grand'', exemple de scena de genre}}
Fichièr:The Bridge over the Water-Lily Pond (1899) Claude Monet - Mohamed Mahmoud Khalil Museum - Cairo (W1520).jpg|{{center|Exemple de païsatge}}
Fichièr:Moillon Nature morte aux abricots (2004 1 251).jpg|{{center|Exemple de natura mòrta}}
&lt;/gallery&gt;

=== Leis elements dau lengatge picturau ===

En delà dau subjècte, una pintura es fondada sus un ensemble de mejans plastics que lo pintre agença per produrre son efiech. La [[color]] n'es un deis elements centraus. Son utilizacion a fòrça variat dins lo corrent de l'istòria de la pintura. Lòngtemps subordinada au dessenh e a la representacion fidèla, aquistèt pauc a cha pauc son autonòmia a partir dau sègle XIX per venir, en certanei corrents de la pintura modèrna, lo subjècte de la quita òbra. En particular, se destrian lei colors caudas e frejas e s'estúdia sei contrasts e seis armonias.

La composicion designa l'organizacion deis elements dins l'espaci dau tablèu. Intrègra la disposicion dei formas, l'equilibri, lei linhas de fòrça e lo quadrage. La [[perspectiva]], formalizada durant la [[Renaissença]], foguèt lòngtemps l'otís principau per construrre l'espaci. Pasmens, foguèt pauc a cha pauc abandonada, e mai contestada, per lei corrents modèrnes.

Enfin, la lutz e l'ombra jògan tanben un ròtle major que permèton de modelar lei volums, de concentrar l'atencion sus un ponch dau tablèu ò de crear d'efiechs dramatics. Lo [[clar-escur]] dau periòde barròc es un exemple emblematic de son importància. La tòca, es a dire la manièra d'aplicar la matèria sus lo supòrt, e lo tractament generau de la matèria picturala participan egalament fòrça a l'expression. Per exemple, lei mèstres ancians realizan de tablèus liscs mentre que mai d'un pintre actuau laissa de traças ben visiblas.

== Aspèctes culturaus e economics ==

En mai de sa dimension [[estetica]], la pintura ocupa una plaça particulara au sen de la [[societat]] gràcias a l'estatut dau pintre, ai circuits [[economia|economics]] de distribucion de l'[[art]] e ais organizacions encargadas de sa conservacion. D'efiech, l'estatut sociau dau pintre evolucionèt fòrça. Lòngtemps considerat coma un [[artesanat|artesan]] que fasiá partida d'una corporacion e que recebiá de comandas, venguèt pauc a cha pauc un artista reconegut per son talent creator. Aquela evolucion conoguèt probable son apogèu durant lo sègle XIX amb la figura de l'artista [[romantisme|romantic]], sovent incomprés de son vivent, que son òbra èra l'expression d'una vision personala.

Au nivèu [[economia|economic]], la comanda e lo [[mecenat]] foguèron a l'origina de la màger part dei subjèctes e dei formas artisticas fins au periòde modèrne. Aquò cambièt lentament durant lo sègle XIX amb la formacion progressiva d'un mercat de l'art organizat a l'entorn de marchands, de galariás e de vendas a l'enquant. Dins lo corrent dau sègle XX, aquò menèt a l'establiment d'una economia fòrça [[especulacion|especulativa]] car d'òbras pòdon aquistar una valor considerabla en foncion dei mòdas e de l'interès dau public.

La conservacion e la presentacion deis òbras constituïsson ansin un enjòc major. Lei [[musèu]]s son leis institucions principalas que permèton au public d'accedir a la pintura. Lei pus importants, coma lo [[Lovre|palais dau Lovre]], son de centres [[torisme|toristics]] de premiera importància amb de milions de visitaires cada an. De mai, aqueleis institucions dispausan generalament de ressorsas necessàrias a la proteccion e a la restauracion deis òbras. Jògan ansin un ròtle centrau dins la transmission de la cultura picturala. Pòdon de còps èsser completadas per d'institucions privadas, mai lo desvolopament creissent dau mercat de l'art entraïna la privatizacion d'una part mai e mai importanta dau patrimòni picturau mondiau.

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
* [[Aqüarela]].
* [[Art abstrach]].
* [[Dessenh]].
* [[Enduch]].
* [[Fresca]].
* [[Goacha]].
* [[Graffiti]].
* [[Natura mòrta]].
* [[Païsatge (pintura)]].
* [[Pintura acrilica]].
* [[Pintura a l'aiga]].
* [[Pintura a l'òli]].
* [[Pintura istorica]].
* [[Pintura occitana]].
* [[Retrach]].
* [[Scena de genre]].
* ''[[Tempera]]''.
* [[Tencha]].
&lt;/div&gt;

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{Art}}

[[Categoria:Art]]
[[Categoria:Arts plasticas]]
[[Categoria:Pintura| ]]</text>
      <sha1>nd7cpjrb36ysopk29z9whgn8xcvtm4d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509154</id>
      <parentid>2509074</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T04:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <origin>2509154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40434" sha1="r1y9gv08666r2axc5r3h1btc1g64od1" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

La '''pintura''' es una practica [[art|artistica]] que consistís a aplicar de [[color]]s sus de supòrts per produrre un imatge ò un efiech [[estetica|estetic]]. Aquelei matèrias son compausadas de [[pigment]]s e d'un liant, que definís la tecnica emplegada. Es una forma d'expression fòrça vièlha e un deis arts visuaus pus importants de l'[[istòria]] [[Homo sapiens|umana]]. D'efiech, apareguda tre la [[Preïstòria]] amb lei pinturas rupèstras, la pintura s'es desvolopada d'un biais autonòm dins mai d'una [[civilizacion]] per respòndre a de besonhs rituaus, [[religion|religiós]] ò [[societat|sociaus]]. En Occident, son istòria foguèt marcada per plusors transformacions majoras coma l'invencion de la [[perspectiva]] e la difusion de la [[pintura a l'òli]] durant la [[Renaissença]], la succession rapida dei movements artistics entre lei sègles XVI e XIX puei, a partir dau periòde [[impressionisme|impressionista]], per la remesa en causa dau principi de representacion que menèt a l'art abstrach dau sègle XX. Pasmens, de tradicions picturalas importantas existisson en defòra de l'Occident, especialament en [[Republica Populara de China|China]], en [[Japon]] e en [[Iran]].

La pintura se caracteriza per la diversitat de sei tecnicas ([[fresca]], ''[[tempera]]'', [[pintura a l'òli|òli]], [[aqüarela]], [[tencha]], [[pintura acrilica|acrilica]], etc.), per sei genres ([[pintura istorica]], [[retrach]], [[natura mòrta]], etc.) e per lei mejans plastics utilizats ([[color]], composicion, lutz, etc.). Aquela diversitat tecnica acompanhèt l'evolucion de l'estatut dau pintre que foguèt lòngtemps considerat coma un artesan avans de venir un artista celebrat per son talent creator individuau. En parallèl, l'importància creissenta de la pintura e la multiplicacion deis òbras favorizèron l'estructuracion d'un mercat de l'art complèxe e d'institucions, coma lei [[musèu]]s, encargadas de protegir e de transmetre lo patrimòni picturau au public.

== Istòria ==

{{veire|Istòria de la pintura}}

''&lt;u&gt;Avertiment :&lt;/u&gt; un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.''

=== De la Preïstòria a l'Antiquitat ===

La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.&lt;/ref&gt;). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.&lt;/ref&gt;. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.&lt;/ref&gt;.

Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.&lt;/ref&gt;. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.&lt;/ref&gt; ò [[Grècia Antica|Grècia]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.&lt;/ref&gt;. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}}
Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}}
Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}}
Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}}
Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lo periòde medievau ===

Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme.

A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.&lt;/ref&gt;. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.&lt;/ref&gt;. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles &amp; Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.&lt;/ref&gt;.

Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}}
Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}}
Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}}
Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}}
Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}}
&lt;/gallery&gt;

=== La Renaissença ===

{{veire|Renaissença}}

La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.&lt;/ref&gt;, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.&lt;/ref&gt;.

Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

[[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}}
Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}}
Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}}
Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}}
Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Dau manierisme au sègle XIX ===

Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.&lt;/ref&gt;. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.&lt;/ref&gt;. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement.

En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.&lt;/ref&gt;. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.&lt;/ref&gt;. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.&lt;/ref&gt;. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.&lt;/ref&gt;.

A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}}
Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}}
Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}}
Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}}
Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}}
Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}}
&lt;/gallery&gt;

=== La pintura modèrna e contemporanèa ===

La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.&lt;/ref&gt;. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.&lt;/ref&gt;.

Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs.

Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.&lt;/ref&gt;. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.&lt;/ref&gt;.

Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}}
Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}}
Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}}
Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lei tradicions picturalas non occidentalas ===

En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]].

La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.&lt;/ref&gt;. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.&lt;/ref&gt;.

Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent.

Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.&lt;/ref&gt;.

== Tecnicas e materiaus ==

=== Supòrts e materiaus ===

Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]].

En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts.

Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.&lt;/ref&gt;.

=== Tecnicas principalas ===

Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizada per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion.

La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.&lt;/ref&gt;. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid&lt;ref&gt;'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga un òli secatiu coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

Au sègle XVIII, l'[[aqüarela]] comencèt de se destriar deis autrei tecnicas de [[pintura a l'aiga]]&lt;ref&gt;Quauquei pioniers, en particular [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]-[[1528]]), utilizèron l'aqüarela avans lo sègle XVIII, mai aquò demorèt una practica rara.&lt;/ref&gt;. Utiliza de matèrias relativament transparentas que permèton d'utilizar una partida dau [[blanc]] dau [[papier]] per aumentar la luminositat dei scenas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' José de Los Llanos, ''L'Aquarelle. De Dürer à Kandinsky'', París, Hazan, 2004, pp. 7-8.&lt;/ref&gt;. En parallèl, la [[goacha]] s'impausèt coma lo modèl de la pintura a l'aiga opaca e curbenta. Aquelei doas tecnicas son frequentament utilizadas per d'òbras de talha reducha. Puei, lo sègle XX veguèt l'aparicion de tecnicas novèlas, coma la [[pintura acrilica]] que son liant es una resina sintetica. Permet un secatge rapid, resistís ais efiechs dau vielhiment de la pintura e ofrís la possibilitat de realizar d'efiechs variats&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Rancillac, ''Peindre à l'acrylique'', París, Bordas, 1987.&lt;/ref&gt;.

En [[Asia]] Orientala, fau nòtar lo ròtle centrau de la tencha dins la pintura. Aquò s'explica per l'importància de la [[calligrafia]]. Aplicada sus de supòrts de [[papier]] ò de [[seda]], privilègia la nuança amb de jòcs a l'entorn dau gèst, dau trach e dau vuege laissat dins lei zònas non cubèrtas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}}
Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}}
Fichièr:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|{{center|''Las Meninas'', exemple de [[pintura a l'òli]]}}
Fichièr:2001 - 'La Granvillaise' - Marie-Claire Lefébure.JPG|{{center|Aqüarela de 2001}}
Fichièr:Frankfurt (Oder) 1759 Gouache.jpg|{{center|Goacha de 1759 relativament ben conservada}}
Fichièr:SesshuToyo.jpg|{{center|Pintura japonesa a basa de tencha}}
Fichièr:Paint Texture.jpg|{{center|Pintura modèrna a basa de pintura acrilica}}
&lt;/gallery&gt;

== Genres e composicion ==

=== Lei genres ===

Lei genres son lei categorias principalas que permèton de classar lei pinturas en foncion de lor subjècte. Aquela classificacion, eiretada de la [[tradicion]] [[Euròpa|europèa]], foguèt mai que mai fixada durant lo periòde classic quand leis acadèmias establiguèron una ierarquia dei genres. A la cima, figurava la pintura istorica que representa de scenas [[religion|religiosas]], [[mitologia|mitologicas]] ò [[istòria|istoricas]]. Èra jutjada pus nòbla que necessitava [[invencion]], [[cultura]] e mestritge de la composicion. Puei, venián lo retrach, la scena de genre (es a dire una representacion de la vida vidanta), lo païsatge e, finalament, la [[natura mòrta]] qu'èra vista coma un art menor que representa unicament d'objèctes inanimats. La pintura animaliera constituissiá una categoria vesina.

Aquela ierarquia foguèt lòngtemps estructuranta, mai perdiguèt pauc a cha pauc son importància a partir dau sègle XIX. En particular, lo païsatge e la natura mòrta prenguèron un ròtle mai centrau mentre que la pintura istorica declinèt. Puei, l'[[art abstrach]], aparegut au començament dau sègle XX, foguèt un despassament encara pus radicau de la nocion de genre. D'efiech, en renonciant a la representacion d'un subjècte identificable, escapèt per principi a una classificacion fondada sus aqueu subjècte. Constituís donc pas un genre suplementari, mai una remesa en causa de la logica dei genres ela meteissa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|{{center|''La Rediccion de Breda'', exemple de pintura istorica}}
Fichièr:Louis XIV of France.jpg|{{center|Retrach de [[Loís XIV de França|Loís XIV]]}}
Fichièr:Louis Le Nain 002.jpg|{{center|''La visita a la grand'', exemple de scena de genre}}
Fichièr:The Bridge over the Water-Lily Pond (1899) Claude Monet - Mohamed Mahmoud Khalil Museum - Cairo (W1520).jpg|{{center|Exemple de païsatge}}
Fichièr:Moillon Nature morte aux abricots (2004 1 251).jpg|{{center|Exemple de natura mòrta}}
&lt;/gallery&gt;

=== Leis elements dau lengatge picturau ===

En delà dau subjècte, una pintura es fondada sus un ensemble de mejans plastics que lo pintre agença per produrre son efiech. La [[color]] n'es un deis elements centraus. Son utilizacion a fòrça variat dins lo corrent de l'istòria de la pintura. Lòngtemps subordinada au dessenh e a la representacion fidèla, aquistèt pauc a cha pauc son autonòmia a partir dau sègle XIX per venir, en certanei corrents de la pintura modèrna, lo subjècte de la quita òbra. En particular, se destrian lei colors caudas e frejas e s'estúdia sei contrasts e seis armonias.

La composicion designa l'organizacion deis elements dins l'espaci dau tablèu. Intrègra la disposicion dei formas, l'equilibri, lei linhas de fòrça e lo quadrage. La [[perspectiva]], formalizada durant la [[Renaissença]], foguèt lòngtemps l'otís principau per construrre l'espaci. Pasmens, foguèt pauc a cha pauc abandonada, e mai contestada, per lei corrents modèrnes.

Enfin, la lutz e l'ombra jògan tanben un ròtle major que permèton de modelar lei volums, de concentrar l'atencion sus un ponch dau tablèu ò de crear d'efiechs dramatics. Lo [[clar-escur]] dau periòde barròc es un exemple emblematic de son importància. La tòca, es a dire la manièra d'aplicar la matèria sus lo supòrt, e lo tractament generau de la matèria picturala participan egalament fòrça a l'expression. Per exemple, lei mèstres ancians realizan de tablèus liscs mentre que mai d'un pintre actuau laissa de traças ben visiblas.

== Aspèctes culturaus e economics ==

En mai de sa dimension [[estetica]], la pintura ocupa una plaça particulara au sen de la [[societat]] gràcias a l'estatut dau pintre, ai circuits [[economia|economics]] de distribucion de l'[[art]] e ais organizacions encargadas de sa conservacion. D'efiech, l'estatut sociau dau pintre evolucionèt fòrça. Lòngtemps considerat coma un [[artesanat|artesan]] que fasiá partida d'una corporacion e que recebiá de comandas, venguèt pauc a cha pauc un artista reconegut per son talent creator. Aquela evolucion conoguèt probable son apogèu durant lo sègle XIX amb la figura de l'artista [[romantisme|romantic]], sovent incomprés de son vivent, que son òbra èra l'expression d'una vision personala.

Au nivèu [[economia|economic]], la comanda e lo [[mecenat]] foguèron a l'origina de la màger part dei subjèctes e dei formas artisticas fins au periòde modèrne. Aquò cambièt lentament durant lo sègle XIX amb la formacion progressiva d'un mercat de l'art organizat a l'entorn de marchands, de galariás e de vendas a l'enquant. Dins lo corrent dau sègle XX, aquò menèt a l'establiment d'una economia fòrça [[especulacion|especulativa]] car d'òbras pòdon aquistar una valor considerabla en foncion dei mòdas e de l'interès dau public.

La conservacion e la presentacion deis òbras constituïsson ansin un enjòc major. Lei [[musèu]]s son leis institucions principalas que permèton au public d'accedir a la pintura. Lei pus importants, coma lo [[Lovre|palais dau Lovre]], son de centres [[torisme|toristics]] de premiera importància amb de milions de visitaires cada an. De mai, aqueleis institucions dispausan generalament de ressorsas necessàrias a la proteccion e a la restauracion deis òbras. Jògan ansin un ròtle centrau dins la transmission de la cultura picturala. Pòdon de còps èsser completadas per d'institucions privadas, mai lo desvolopament creissent dau mercat de l'art entraïna la privatizacion d'una part mai e mai importanta dau patrimòni picturau mondiau.

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
* [[Aqüarela]].
* [[Art abstrach]].
* [[Dessenh]].
* [[Enduch]].
* [[Fresca]].
* [[Goacha]].
* [[Graffiti]].
* [[Natura mòrta]].
* [[Païsatge (pintura)]].
* [[Pintura acrilica]].
* [[Pintura a l'aiga]].
* [[Pintura a l'òli]].
* [[Pintura istorica]].
* [[Pintura occitana]].
* [[Retrach]].
* [[Scena de genre]].
* ''[[Tempera]]''.
* [[Tencha]].
&lt;/div&gt;

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{Art}}

[[Categoria:Art]]
[[Categoria:Arts plasticas]]
[[Categoria:Pintura| ]]</text>
      <sha1>r1y9gv08666r2axc5r3h1btc1g64od1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509155</id>
      <parentid>2509154</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T04:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <origin>2509155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40602" sha1="4xul9hob6rc5twuxzkhxnw070j6pcl4" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|thumb|right|''[[La Giaconda]]'' de [[Leonardo da Vinci]], un exemple de pintura fòrça famosa.]]

La '''pintura''' es una practica [[art|artistica]] que consistís a aplicar de [[color]]s sus de supòrts per produrre un imatge ò un efiech [[estetica|estetic]]. Aquelei matèrias son compausadas de [[pigment]]s e d'un liant, que definís la tecnica emplegada. Es una forma d'expression fòrça vièlha e un deis arts visuaus pus importants de l'[[istòria]] [[Homo sapiens|umana]]. D'efiech, apareguda tre la [[Preïstòria]] amb lei pinturas rupèstras, la pintura s'es desvolopada d'un biais autonòm dins mai d'una [[civilizacion]] per respòndre a de besonhs rituaus, [[religion|religiós]] ò [[societat|sociaus]]. En Occident, son istòria foguèt marcada per plusors transformacions majoras coma l'invencion de la [[perspectiva]] e la difusion de la [[pintura a l'òli]] durant la [[Renaissença]], la succession rapida dei movements artistics entre lei sègles XVI e XIX puei, a partir dau periòde [[impressionisme|impressionista]], per la remesa en causa dau principi de representacion que menèt a l'art abstrach dau sègle XX. Pasmens, de tradicions picturalas importantas existisson en defòra de l'Occident, especialament en [[Republica Populara de China|China]], en [[Japon]] e en [[Iran]].

La pintura se caracteriza per la diversitat de sei tecnicas ([[fresca]], ''[[tempera]]'', [[pintura a l'òli|òli]], [[aqüarela]], [[tencha]], [[pintura acrilica|acrilica]], etc.), per sei genres ([[pintura istorica]], [[retrach]], [[natura mòrta]], etc.) e per lei mejans plastics utilizats ([[color]], composicion, lutz, etc.). Aquela diversitat tecnica acompanhèt l'evolucion de l'estatut dau pintre que foguèt lòngtemps considerat coma un artesan avans de venir un artista celebrat per son talent creator individuau. En parallèl, l'importància creissenta de la pintura e la multiplicacion deis òbras favorizèron l'estructuracion d'un mercat de l'art complèxe e d'institucions, coma lei [[musèu]]s, encargadas de protegir e de transmetre lo patrimòni picturau au public.

== Istòria ==

{{veire|Istòria de la pintura}}

''&lt;u&gt;Avertiment :&lt;/u&gt; un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.''

=== De la Preïstòria a l'Antiquitat ===

La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.&lt;/ref&gt;). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.&lt;/ref&gt;. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.&lt;/ref&gt;.

Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.&lt;/ref&gt;. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.&lt;/ref&gt; ò [[Grècia Antica|Grècia]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.&lt;/ref&gt;. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}}
Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}}
Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}}
Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}}
Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lo periòde medievau ===

Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme.

A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.&lt;/ref&gt;. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.&lt;/ref&gt;. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles &amp; Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.&lt;/ref&gt;.

Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}}
Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}}
Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}}
Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}}
Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}}
&lt;/gallery&gt;

=== La Renaissença ===

{{veire|Renaissença}}

La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])&lt;ref&gt;'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.&lt;/ref&gt;, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman&lt;ref name=&quot;Arasse 2008&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.&lt;/ref&gt;.

Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

[[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}}
Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}}
Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}}
Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}}
Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}}
&lt;/gallery&gt;

=== Dau manierisme au sègle XIX ===

Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.&lt;/ref&gt;. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.&lt;/ref&gt;. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement.

En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.&lt;/ref&gt;. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.&lt;/ref&gt;. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.&lt;/ref&gt;. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.&lt;/ref&gt;.

A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}}
Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}}
Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}}
Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}}
Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}}
Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}}
&lt;/gallery&gt;

=== La pintura modèrna e contemporanèa ===

La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.&lt;/ref&gt;. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.&lt;/ref&gt;.

Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs.

Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.&lt;/ref&gt;. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.&lt;/ref&gt;.

Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}}
Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}}
Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}}
Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}}
&lt;/gallery&gt;

=== Lei tradicions picturalas non occidentalas ===

En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]].

La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.&lt;/ref&gt;. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.&lt;/ref&gt;.

Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent.

Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]'''  Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.&lt;/ref&gt;.

== Tecnicas e materiaus ==

=== Supòrts e materiaus ===

Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]].

En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts.

Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.&lt;/ref&gt;.

=== Tecnicas principalas ===

Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizada per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion.

La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.&lt;/ref&gt;. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid&lt;ref&gt;'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.&lt;/ref&gt;. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga un òli secatiu coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])&lt;ref name=&quot;Langlais 2011&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.&lt;/ref&gt;.

Au sègle XVIII, l'[[aqüarela]] comencèt de se destriar deis autrei tecnicas de [[pintura a l'aiga]]&lt;ref&gt;Quauquei pioniers, en particular [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]-[[1528]]), utilizèron l'aqüarela avans lo sègle XVIII, mai aquò demorèt una practica rara.&lt;/ref&gt;. Utiliza de matèrias relativament transparentas que permèton d'utilizar una partida dau [[blanc]] dau [[papier]] per aumentar la luminositat dei scenas&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' José de Los Llanos, ''L'Aquarelle. De Dürer à Kandinsky'', París, Hazan, 2004, pp. 7-8.&lt;/ref&gt;. En parallèl, la [[goacha]] s'impausèt coma lo modèl de la pintura a l'aiga opaca e curbenta. Aquelei doas tecnicas son frequentament utilizadas per d'òbras de talha reducha. Puei, lo sègle XX veguèt l'aparicion de tecnicas novèlas, coma la [[pintura acrilica]] que son liant es una resina sintetica. Permet un secatge rapid, resistís ais efiechs dau vielhiment de la pintura e ofrís la possibilitat de realizar d'efiechs variats&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Rancillac, ''Peindre à l'acrylique'', París, Bordas, 1987.&lt;/ref&gt;.

En [[Asia]] Orientala, fau nòtar lo ròtle centrau de la tencha dins la pintura. Aquò s'explica per l'importància de la [[calligrafia]]. Aplicada sus de supòrts de [[papier]] ò de [[seda]], privilègia la nuança amb de jòcs a l'entorn dau gèst, dau trach e dau vuege laissat dins lei zònas non cubèrtas.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}}
Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}}
Fichièr:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|{{center|''Las Meninas'', exemple de [[pintura a l'òli]]}}
Fichièr:2001 - 'La Granvillaise' - Marie-Claire Lefébure.JPG|{{center|Aqüarela de 2001}}
Fichièr:Frankfurt (Oder) 1759 Gouache.jpg|{{center|Goacha de 1759 relativament ben conservada}}
Fichièr:SesshuToyo.jpg|{{center|Pintura japonesa a basa de tencha}}
Fichièr:Paint Texture.jpg|{{center|Pintura modèrna a basa de pintura acrilica}}
&lt;/gallery&gt;

== Genres e composicion ==

=== Lei genres ===

Lei genres son lei categorias principalas que permèton de classar lei pinturas en foncion de lor subjècte. Aquela classificacion, eiretada de la [[tradicion]] [[Euròpa|europèa]], foguèt mai que mai fixada durant lo periòde classic quand leis acadèmias establiguèron una ierarquia dei genres. A la cima, figurava la pintura istorica que representa de scenas [[religion|religiosas]], [[mitologia|mitologicas]] ò [[istòria|istoricas]]. Èra jutjada pus nòbla que necessitava [[invencion]], [[cultura]] e mestritge de la composicion. Puei, venián lo retrach, la scena de genre (es a dire una representacion de la vida vidanta), lo païsatge e, finalament, la [[natura mòrta]] qu'èra vista coma un art menor que representa unicament d'objèctes inanimats. La pintura animaliera constituissiá una categoria vesina.

Aquela ierarquia foguèt lòngtemps estructuranta, mai perdiguèt pauc a cha pauc son importància a partir dau sègle XIX. En particular, lo païsatge e la natura mòrta prenguèron un ròtle mai centrau mentre que la pintura istorica declinèt. Puei, l'[[art abstrach]], aparegut au començament dau sègle XX, foguèt un despassament encara pus radicau de la nocion de genre. D'efiech, en renonciant a la representacion d'un subjècte identificable, escapèt per principi a una classificacion fondada sus aqueu subjècte. Constituís donc pas un genre suplementari, mai una remesa en causa de la logica dei genres ela meteissa.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|{{center|''La Rediccion de Breda'', exemple de pintura istorica}}
Fichièr:Louis XIV of France.jpg|{{center|Retrach de [[Loís XIV de França|Loís XIV]]}}
Fichièr:Louis Le Nain 002.jpg|{{center|''La visita a la grand'', exemple de scena de genre}}
Fichièr:The Bridge over the Water-Lily Pond (1899) Claude Monet - Mohamed Mahmoud Khalil Museum - Cairo (W1520).jpg|{{center|Exemple de païsatge}}
Fichièr:Moillon Nature morte aux abricots (2004 1 251).jpg|{{center|Exemple de natura mòrta}}
&lt;/gallery&gt;

=== Leis elements dau lengatge picturau ===

En delà dau subjècte, una pintura es fondada sus un ensemble de mejans plastics que lo pintre agença per produrre son efiech. La [[color]] n'es un deis elements centraus. Son utilizacion a fòrça variat dins lo corrent de l'istòria de la pintura. Lòngtemps subordinada au dessenh e a la representacion fidèla, aquistèt pauc a cha pauc son autonòmia a partir dau sègle XIX per venir, en certanei corrents de la pintura modèrna, lo subjècte de la quita òbra. En particular, se destrian lei colors caudas e frejas e s'estúdia sei contrasts e seis armonias.

La composicion designa l'organizacion deis elements dins l'espaci dau tablèu. Intrègra la disposicion dei formas, l'equilibri, lei linhas de fòrça e lo quadrage. La [[perspectiva]], formalizada durant la [[Renaissença]], foguèt lòngtemps l'otís principau per construrre l'espaci. Pasmens, foguèt pauc a cha pauc abandonada, e mai contestada, per lei corrents modèrnes.

Enfin, la lutz e l'ombra jògan tanben un ròtle major que permèton de modelar lei volums, de concentrar l'atencion sus un ponch dau tablèu ò de crear d'efiechs dramatics. Lo [[clar-escur]] dau periòde barròc es un exemple emblematic de son importància. La tòca, es a dire la manièra d'aplicar la matèria sus lo supòrt, e lo tractament generau de la matèria picturala participan egalament fòrça a l'expression. Per exemple, lei mèstres ancians realizan de tablèus liscs mentre que mai d'un pintre actuau laissa de traças ben visiblas.

== Aspèctes culturaus e economics ==

En mai de sa dimension [[estetica]], la pintura ocupa una plaça particulara au sen de la [[societat]] gràcias a l'estatut dau pintre, ai circuits [[economia|economics]] de distribucion de l'[[art]] e ais organizacions encargadas de sa conservacion. D'efiech, l'estatut sociau dau pintre evolucionèt fòrça. Lòngtemps considerat coma un [[artesanat|artesan]] que fasiá partida d'una corporacion e que recebiá de comandas, venguèt pauc a cha pauc un artista reconegut per son talent creator. Aquela evolucion conoguèt probable son apogèu durant lo sègle XIX amb la figura de l'artista [[romantisme|romantic]], sovent incomprés de son vivent, que son òbra èra l'expression d'una vision personala.

Au nivèu [[economia|economic]], la comanda e lo [[mecenat]] foguèron a l'origina de la màger part dei subjèctes e dei formas artisticas fins au periòde modèrne. Aquò cambièt lentament durant lo sègle XIX amb la formacion progressiva d'un mercat de l'art organizat a l'entorn de marchands, de galariás e de vendas a l'enquant. Dins lo corrent dau sègle XX, aquò menèt a l'establiment d'una economia fòrça [[especulacion|especulativa]] car d'òbras pòdon aquistar una valor considerabla en foncion dei mòdas e de l'interès dau public.

La conservacion e la presentacion deis òbras constituïsson ansin un enjòc major. Lei [[musèu]]s son leis institucions principalas que permèton au public d'accedir a la pintura. Lei pus importants, coma lo [[Lovre|palais dau Lovre]], son de centres [[torisme|toristics]] de premiera importància amb de milions de visitaires cada an. De mai, aqueleis institucions dispausan generalament de ressorsas necessàrias a la proteccion e a la restauracion deis òbras. Jògan ansin un ròtle centrau dins la transmission de la cultura picturala. Pòdon de còps èsser completadas per d'institucions privadas, mai lo desvolopament creissent dau mercat de l'art entraïna la privatizacion d'una part mai e mai importanta dau patrimòni picturau mondiau.

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
* [[Aqüarela]].
* [[Art abstrach]].
* [[Dessenh]].
* [[Enduch]].
* [[Fresca]].
* [[Goacha]].
* [[Graffiti]].
* [[Natura mòrta]].
* [[Païsatge (pintura)]].
* [[Pintura acrilica]].
* [[Pintura a l'aiga]].
* [[Pintura a l'òli]].
* [[Pintura istorica]].
* [[Pintura occitana]].
* [[Retrach]].
* [[Scena de genre]].
* ''[[Tempera]]''.
* [[Tencha]].
&lt;/div&gt;

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{Art}}

[[Categoria:Art]]
[[Categoria:Arts plasticas]]
[[Categoria:Pintura| ]]</text>
      <sha1>4xul9hob6rc5twuxzkhxnw070j6pcl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alanis Morissette</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11416</id>
    <revision>
      <id>2509145</id>
      <parentid>2360632</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3006" sha1="gcaqfoko679ekgr2ysmrvj2jw1s7gjx" xml:space="preserve">{{Infobox Musica (artista)
| carta            = vocal
| NomArtista       = Alanis Morissette
| nom naissença    = Alanis Nadine Morissette
| imatge           = [[File:Alanis Morissette 5-19-2014.jpg|250px]]
| legenda          =  
| país origina     = {{Canadà}}
| naissença        = [[1 de junh]] de [[1974]] a [[Ottawa]], [[Ontàrio]], [[Canadà]]
| profession       = [[musica|cantaira]]
| instrument       = 
| annadas activas  = [[1987]] - uèi
| genre            = [[rock]]
}}
'''Alanis Nadine Morissette''' (n. [[1 de junh]] de [[1974]] a [[Ottawa]]) es una cantaira e compositora [[Canadà|canadiana]]. 

Es una de las artistas de vendas màgers mercé a son tresen album, ''Jagged Little Pill'' qu'es estat l'album debut pus vendut de tota l'istòria, lo pus vendut de la part d'una artista femenina e lo 7{{exp|en}} pus vendut de l'istòria&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080630000620/http://www.billboard.com/bbcom/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1000827178 &quot;10 Years On&quot;] www.billboard.com&lt;/ref&gt;. Sons musicas an superat la barrièra dels 60 milions de copias vendudas dins tot lo mond&lt;ref&gt;{{ligam web|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=a575ov5X6XTQ|títol=Alanis Morissette Marries Sexy Electrobeats, Heartbreak, Anger|first=Mark|last=Beech|date=June 2, 2008|work=Bloomberg|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|accessdate=2011-05-22|quote=she has shifted about 60 million CDs in total}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ligam web|url=http://news.ca.msn.com/entertainment/article.aspx?cp-documentid=24497901|títol=Alanis Morissette marries rapper Souleye|first=Nick|last=Patch|date=June 7, 2010|work=[[MSN News]]|publisher=MSN|location=Canada|accessdate=2011-05-22|quote=She's sold more than 60 million albums and has won seven Grammy Awards and 12 Junos}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ligam web|url=http://hightimes.com/lounge/dskye/6092|títol=Land of Alanis|first=Dan|last=Skye|date=December 21, 2009|work=[[High Times]]|accessdate=2011-05-22|quote=Now 35, the Canadian-born singer has sold over 75 million albums worldwide}}&lt;/ref&gt;.

Al cors de la siá vida es estat nomenada 14 còps pels [[Prèmi Grammy|Prèmis Grammy]], en avent obtengut lo guerdon en 7 escasenças, en mai de l'album de l'an lo [[1996]]. A recebut tanben 16 prèmis Juno (lo ''Grammy'' del Canadà).

== Discografia ==
* ''Alanis'' (1991)
* ''Now Is the Time'' (1992)
* ''Jagged Little Pill'' (1995)
* ''Supposed Former Infatuation Junkie'' (1998)
* ''Under Rug Swept'' (2002)
* ''So-Called Chaos'' (2004)
* ''Flavors of Entanglement'' (2008)
* ''Havoc and Bright Lights'' (2012)

==Referéncias==
{{reflist}}

{{Portal Musica}}

{{DEFAULTSORT:Morissette, Alanis}}
[[Categoria:Cantaira americana]]
[[Categoria:Cantaira canadiana]]
[[Categoria:Cantaira de rock]]
[[Categoria:Ganhant Prèmi Juno]]
[[Categoria:Naissença en 1974]]
[[Categoria:Andana de las celebritats canadianas]]
[[Categoria:Cantaira de rock]]
[[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1990|Morissette, Alanis]]
[[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]]</text>
      <sha1>gcaqfoko679ekgr2ysmrvj2jw1s7gjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipèdia:La tavèrna</title>
    <ns>4</ns>
    <id>12599</id>
    <revision>
      <id>2509031</id>
      <parentid>2508745</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>18686</id>
      </contributor>
      <comment>/* Your feedback wanted: Remove (Language link added:) and similar edits from Special:RecentChanges */ seccion nòva</comment>
      <origin>2509031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51636" sha1="spiomuqoqfrjf7hyomo6obgqf7pjfc4" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
{{/Entèsta}}

== Una version pels mainatges? ==

Adieu a totes, 

Dempuèi 2015, la version basca de Wikipèdia a creat un projècte de divulgacion nomenat Txikipedia qu'es dedicat als mainatges de 8-13 ans. Ja extistís una version occitana de Vikidia, però non es un grand succès pr'amor d'una manca d'editors. 

Mas, perqué sostenir un projècte d'aquela ampliada, sembra inutil, estupid, non? 

Daissatz-me qualques linhas per explicar:
* Txikipedia non es pas un site separat, mas una seccion integrada dins Wikipèdia. Aiçò permet una visibilitat fòrça mai granda que Vikidia, que demòra marginala e pauc coneguda. Dins lo cas de l'occitan, aiçò poiriá ajudar a faire venir de joves lectros (e editors) directament cap a Wikipèdia occitana, sens los dispersar sus mai d’un site.
* La Wikipèdia occitana es mai activa e mai coneguda que la Vikidia occitana. Aital, un Txikipedia occitan beneficiariá de la comunitat ja existenta sus Wikipèdia, quitament se pichona. Seriá mai simple de coordonar los esfòrces, d’atraire de nòus contributors, de melhorar la qualitat dels articles, e tanben crear de nòus projèctes. 
* Lo public dels 8-13 ans es estrategic: son los futurs parlants de la lenga nòstra. Un contengut adaptat a aquel nivèl ajuda a normalizar la preséncia de l’occitan dins lo mond numeric e educatiu. Los professors e las escòlas poirián utilizar aquelas ressorsas coma material didactic en lenga occitana, çò qu’es fòrça limitat actualament.
* Lo projècte basc a demostrat que lo ligam entre lenga, joventut e Wikipèdia pòt èsser fòrça eficaç. Per l’occitan, seriá una mena de revitalizacion simbolica: mostrar que la lenga pòt parlar de tot, quitament dins una version simplificada pels enfants. Seriá tanben un biais de diferenciar Wikipèdia occitana dins lo mond de las lengas minoritàrias, en mostrant un engatjament cap al public jove.

Per suportar aquel projècte qu'es fòrça important per ieu, es NECESSARI lo sosten d'autras personas per alargar los limtis, decidir de las prioritats, descriure clarament l'estatut e prepausar de basas per aquela collaboracion.

Coralament, [[Utilizaire:Lhanars|Lhanars]] ([[Discussion Utilizaire:Lhanars|d]]) 16 setembre de 2025 a 15.55 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;ca&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;La vostra wiki estarà aviat només en mode lectura&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ca&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Llegiu aquest missatge en una altra llengua]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

La [[foundation:|Fundació Wikimedia]] canviarà el trànsit entre els seus centres de dades. Això garantirà que la Viquipèdia i les altres wikis de Wikimedia romanguin disponibles fins i tot si es produeix un desastre.

Tot el trànsit es durà el '''{{#time:j xg|2025-09-24|ca}}'''. La prova començarà a les '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''.

Malauradament, a causa de limitacions de [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]] cal limitar la possibilitat d'editar durant el canvi. Ens disculpem per aquesta disrupció, i estem treballant per minimitzar-la en el futur. 

Es mostrarà un avís a totes les wikis de la Fundació Wikimedia 30 minuts abans que tingui lloc aquesta operació. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This banner will remain visible until the end of the operation.&lt;/span&gt; 
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.&lt;/span&gt;

'''Durant una estona, podreu llegir, però no pas editar les wikis durant una estona breu.'''

*No podreu editar durant com a màxima una hora el {{#time:l j xg Y|2025-09-24|ca}}.
*Si proveu d'editar o desar canvis durant aquestes interrupcions, veureu un missatge d'error. Esperem que no es perdi cap edició durant aquest període de temps, però no us ho podem garantir. Si veieu el missatge d'error, espereu fins que tot torni a funcionar. Llavors hauríeu de poder desar la vostra edició. Tot i així, us recomanem que primer feu una còpia dels vostres canvis, per si un cas.

''Altres efectes'':

*Els treballs automàtics de rerefons aniran més lents, i alguns es podrien aturar. Potser els enllaços vermells no s'actualitzaran tan ràpidament com és habitual. Si creeu un article que ja ha estat enllaçat en algun altre lloc, l'enllaç pot mantenir-se en vermell més estona de l'habitual. Alguns ''scripts'' de llarga durada s'hauran d'aturar.
* Esperem que les implementacions de codi es produeixin com qualsevol altra setmana. No obstant això, algun codi concret es podria congelar puntualment si l'operació ho requereix.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] no estarà disponible durant uns 90 minuts.

Aquest projecte es podria ajornar si fos necessari. Podeu [[wikitech:Switch_Datacenter|llegir la planificació a wikitech.wikimedia.org]]. Es comunicarà qualsevol canvi a la planificació. 

'''Si us plau, compartiu aquesta informació amb la vostra comunitat viquimedista.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 18 setembre de 2025 a 15.42 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29170715 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Donnez votre avis : votez pour le conseil d'administration 2025&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Bonjour à tous,

La période de vote pour les [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|élections 2025 du conseil d'administration]] est désormais ouverte. Les candidats se présentent pour deux (2) sièges au conseil.

Pour vérifier votre éligibilité en tant qu'électeur, veuillez consulter la [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|page relative à l'éligibilité des électeurs]].

Pour en savoir plus à leur sujet, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|lisez leurs déclarations de candidature et regardez leurs vidéos de présentation]].

Lorsque vous serez prêt, rendez-vous sur la [[m:Special:SecurePoll/vote/405|page de vote SecurePoll pour voter]].

'''Le vote est ouvert du 8 octobre à 00h00 UTC au 22 octobre à 23h59 UTC.'''

Bien à vous,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Président, Comité des élections&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 9 octobre de 2025 a 04.48 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Aidez-nous à décider du nom du nouveau projet ''Abstract Wikipedia''&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
Bonjour !

Participez à choisir un nom pour le nouveau projet de wiki ''Abstract Wikipedia'' (« Wikipédia abstraite ») ! Ce projet sera un wiki qui permettra aux utilisateurs et utilisatrices de combiner les fonctions des [[:f:|Wikifonctions]] et les données de Wikidata afin de générer des phrases naturelles dans les langues prises en charges. Ces phrases pourront ensuite être réutilisées sur les Wikipédia (ou ailleurs).

Le scrutin se déroulera en deux tours, chacun étant suivi par un examen juridique des candidats ; ils commenceront respectivement le 20 octobre et le 17 novembre. Notre objectif est d’avoir un nom de projet final choisi à la mi-décembre 2025. Si vous souhaitez participer, '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|lisez le détail du scrutin et votez maintenant]]''' sur Meta-Wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 octobre de 2025 a 11.43 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Sannita (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;À la recherche de bénévoles pour rejoindre plusieurs comités du mouvement&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Chaque année, généralement d’octobre à décembre, plusieurs comités du mouvement cherchent de nouveaux bénévoles. 

Pour en savoir plus sur les comités, consultez leurs pages Meta-wiki :
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Comité des affiliations (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Commission de médiation (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Comité d'examen des cas (CRC)]]

Les candidatures aux comités sont ouvertes à partir du 30 octobre 2025. Les candidatures au Comité des affiliations sont closes le 11 décembre 2025, et les candidatures à la commission de médiation et au Comité d'examen des cas sont closes le 11 décembre 2025. Pour savoir comment postuler, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|consultez la page de nomination sur Meta-wiki]]. Publiez sur la page de discussion ou envoyez un e-mail à cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org pour toute question que vous pourriez avoir.

Pour l'équipe de soutien du comité,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 30 octobre de 2025 a 14.12 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:MKaur (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Rappel : aidez-nous à décider du nom du nouveau projet ''Abstract Wikipedia''&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
Bonjour !

Rappel : aidez-nous à choisir un nom pour le nouveau projet de wiki ''Abstract Wikipedia'' (« Wikipédia abstraite »). Le vote final commence aujourd’hui. Les noms finalistes sont : &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. Si vous souhaitez participer, '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|lisez la présentation du scrutin et votez maintenant]]''' sur Méta-Wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 novembre de 2025 a 14.22 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Sannita (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Wikipedia 25: cercasi volontari per registrare un benvenuto sonoro ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;it&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Work-in-progress sketch of the Confetti mascot easter egg.jpg|frameless|250px|right]]
{{int:please-translate}}

{{int:Hello}},

scusate se scrivo in italiano!

Per il [[:m:Wikipedia 25|25° compleanno di Wikipedia]] e per creare delle [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|sorpresine per i lettori]] come proposto dalla Wikimedia Foundation, sto invitando i volontari delle varie Wikipedie dell'area italiana a registrare la frase &quot;Ti diamo il benvenuto su Wikipedia&quot; nella loro lingua regionale.

Il messaggio audio comparirà &quot;a sorpresa&quot; sulla Wikipedia in italiano e sulle altre wikipedie aderenti al progetto degli [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|Ester eggs experiments]]. Farà parte di una raccolta di suoni che include tutte le registrazioni di &quot;Ti diamo il benvenuto su Wikipedia&quot; nelle varie lingue registrate, più alcuni altri suoni provenienti da Commons. Quando un utente cliccerà sulla mascotte del Globetto (Baby Globe) che suona con un sintetizzatore, verrà riprodotto un suono casuale da questa raccolta. Quindi, la frase nella tua lingua non verrà riprodotta ogni volta, ma solo alcune volte e in modo casuale.

'''Briefing su come registrare il benvenuto sonoro su Wikipedia''' ([[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#c-CDekock-WMF-20251209155700-Song_Ng%C6%B0-20251201160400|da qui]]):
#la registrazione audio deve essere più corta di 10 secondi, e consistere solo nella frase &quot;Benvenuti su Wikipedia&quot; o &quot;Ti diamo il benvenuto su Wikipedia&quot; nella tua lingua regionale;
#il file va caricato su [[:commons:Special:UploadWizard|Wikimedia Commons]] e bisogna chiederne la protezione da parte di un admin di modo da impedire che sia vandalizzato o spostato;
#condividi il link del file su Commons [[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#Are_there_ideas_or_elements_that_you_would_love_to_see_implemented_on_your_language_Wikipedia?|qui]] notificando l'utente CDekock-WMF;
#'''deadline''' per fornire i link agli audio su Commons dei &quot;Benvenuti su Wikipedia&quot;: '''mercoledi 21 gennaio 2026'''.

Registriamo più audio possibile. {{Int:Feedback-thanks-title}} --[[User:Una tantum|Una tantum]] ([[User talk:Una tantum|talk]])
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

14 genièr de 2026 a 15.44 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Una tantum@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Una_tantum/sandbox/MM/It_fallback_v2&amp;oldid=29928398 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 genièr de 2026 a 19.45 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:ZI Jony@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 18 genièr de 2026 a 13.21 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Tiven2240@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Révision annuelle du code universel de conduite et des lignes directrices de l'application&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Nous vous informons que la période de relecture annuelle du Code de conduite universel et des règles d'applications est actuellement ouverte. Vous pouvez faire vos commentaires sur les modifications que vous souhaitez apporter jusqu'au 9 février 2026. C'est la première d'une série d'étapes nécessaires pour la révision annuelle. Vous trouverez [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|d'autres informations et les discussions auxquelles participer sur la page UCoC de Meta]].

Le [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Comité de coordination du code universel de conduite]] (U4C &amp;mdash; Universal Code of Conduct Coordinating Committee) est un groupe global dont le rôle est de fournir une implémentation équitable et cohérente de l'UCoC. Cette relecture annuelle a été envisagée et mise en place par l'U4C. Pour plus d'informations et les responsabilités de l'U4C, veuillez lire la [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Charte de l'U4C]].

Veuillez partager ces informations avec les autres membres concernés de votre communauté.

-- En coopération avec l'U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|discussion]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 genièr de 2026 a 21.01 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration vers Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Lire ceci dans une autre langue]]&lt;/em&gt;

&lt;div class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;
Bonjour à tous et toutes !

Je suis heureux de vous informer que, dans le cadre de la prochaine étape du projet d’[[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|unification des analyseurs syntaxiques]], Parsoid sera bientôt activé en tant qu’analyseur d’articles par défaut sur votre $wiki. Nous augmentons progressivement le nombre de wikis utilisant Parsoid, avec l’intention d’en faire l’analyseur de wikicode par défaut pour la prochaine version maintenue à long terme de MediaWiki. Cela rendra nos wikis plus fiables et plus cohérents entre les utilisations par le contributorat, le lectorat et les outils, et facilitera le développement de futures fonctionnalités du wikicode.
&lt;/div&gt;

Si cela perturbe votre flux de travail, ne vous inquiétez pas ! Vous pourrez toujours désactiver Parsoid pour le wiki dans vos préférences utilisateur, ou uniquement sur la page en cours en utilisant le sous-menu Outils, comme décrit dans la documentation de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]].

Il y a [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|plus d’informations sur notre stratégie de déploiement]] disponible, y compris les tests effectués avant d’activer Parsoid pour un nouveau wiki.

Pour signaler des bogues et des problèmes, vous pouvez consulter notre documentation des [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|problèmes connus]] et si vous avez trouvé un nouveau bogue, créez un ticket phab et en l’étiquetant avec [[phab:project/view/5846|&lt;i lang=&quot;en&quot;&gt;Content Transform Team&lt;/i&gt;]] qui représente l’équipe Transformation du contenu sur Phabricator.
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 23 genièr de 2026 a 21.59 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:ABreault (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&amp;oldid=29972868 --&gt;

== Proposicion per permetre la participacion en grafia mistralenca ==

Bonjorn a totes,

Notifiqui en particular @[[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]], @[[User:Jfblanc|Jfblanc]] e @[[User:Lembeye|Lembeye]], los tres administrators actius d'aqueste wiki.

Fa qualque temps, parlèri amb [[User:Maxime Ravel|Maxime Ravel]], un utilizaire fòrça actiu sus Wikidata e Wikipèdia en francés sus de tematicas ligadas a la lenga e la cultura provençalas, de la possibilitat de contribuïr sus Wikipédia en occitan en grafia mistralenca. Son argument èra que es una grafia fòrça utilizada en Provença, e mai dins de publicacions academicas. Ieu pensi que poiriá èsser positiu de permetre a de personas que mestrejan pas la grafia classica de participar al wiki. Mon idèa èra de permetre la preséncia d'una version d'aquestes articles en grafia mistralenca (coma jospagina) en complement de la version classica, que demòra de tot biais la fòrma basica e centrala (s'agís pas de remplaçar una grafia per l'autra, aquò seriá impossible de manténer sus l'ensemble del wiki).

Maxime me diguèt que conossiá una autra persona que poiriá èsser motivada per contribuïr en grafia mistralenca.  Ieu soi volontari per seguir aquestes articles e far la transcripcion en grafia classica.

Per donar un exemple concret del resultat, ai creat dos modèls ({{m|Vejatz grafia mistralenca}} e {{m|Vejatz grafia classica}}), qu'ai utilizats sus l'article [[Annalisa Chevalier]].

Que ne pensatz ? [[Utilizaire:CaféBuzz|CaféBuzz]] ([[Discussion Utilizaire:CaféBuzz|d]]) 24 genièr de 2026 a 11.52 (UTC)

:Bonjorn,
:Per çò faire, caldriá passar per una modificacion de la [[Wikipèdia:Carta lingüistica]].
:(Personalament, soi en contra, avèm pas prossas mans per ajudar, e duplicar los articles existents ajudarà pas.) — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 24 genièr de 2026 a 12.17 (UTC)
:: Bonjorn, siáu tanben pas favorable a aquela possibilitat. Gerir la diversitat dialectala es ja pas totjorn simple e ai un dobte seriós sus la possibilitat de gerir doas grafias. En revènge, serai pas opausat a la mesa en plaça d'un sistèma de conversion permetent de passar de la grafia classica a la grafia mistralenca per la lectura (un tau sistèma existís sus lei projèctes en chinés ò en sèrbi). S'es ben fach, aquò podriá benlèu de redigir un article tant en grafia classica que mistralenca. Coralament, --[[Utilizaire:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] ([[Discussion Utilizaire:Nicolas Eynaud|d]]) 24 genièr de 2026 a 12.28 (UTC)
:::@[[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] : sas cossí fonciona aqueste sistèma de conversion ? Mon idèa èra de propausar quicòm aital, simplament sabiái pas qu'i aviá de melhoras solucions tecnicas. [[Utilizaire:CaféBuzz|CaféBuzz]] ([[Discussion Utilizaire:CaféBuzz|d]]) 24 genièr de 2026 a 12.43 (UTC)
::::@[[User:CaféBuzz|CaféBuzz]] : non, mai aquò sembla un començament per cercar : [[:meta:Automatic conversion between simplified and traditional Chinese]] e [[:meta:Wikipedias in multiple writing systems]]. --[[Utilizaire:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] ([[Discussion Utilizaire:Nicolas Eynaud|d]]) 24 genièr de 2026 a 17.59 (UTC)
::::::::@[[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] : mercés. S'ai pas mal comprés, la transcripcion d'un sistèma a l'autra se fa automaticament per un biais tecnic (logicial). Non vesi pas cossí aquò se poiriá implementar dins nòstre cas. [[Utilizaire:CaféBuzz|CaféBuzz]] ([[Discussion Utilizaire:CaféBuzz|d]]) 25 genièr de 2026 a 09.21 (UTC)
::::::::: Adieu [[User:CaféBuzz|CaféBuzz]] (e leis autrei !). Ieu tròbi ta prepausicion interessanta e lo biais que l'as implantada dins l'article [[Annalisa Chevalier]] absoludament perfiech . Per èstre mai precís, una tala iniciativa pòu rompre l'argument nèci que voudriá veire dins lo provençau una lenga diferenta de la rèsta de l'occitan. L'usatge de la grafiá mistralenca es pron fòrt en Provença, verai, e mai institucionau. M'agrada mièlhs de veire una tala iniciativa puslèu que de donar d'arguments an aquelei que reclamariá una wiki de mai en grafiá mistralenca per la rason que considèron lo provençau e l'occitan coma doás lengas desseparadas. Se sa grafiá vengue possibla d'emplegar aicí, alòr aquest argument vendrà vuege. Evidentament, fau pas que s'agisse de convertir l'ensem de la WP en grafiá mistralenca (levat s'a n'un coratjós particulier li pren l'enveja) mai de permetre an aquelei que la mestrejan de venir contribuïr a son nivèu. Mi sembla que dins ta requèsta, a degun l'es demandat de duplicar totei leis articles existents ò de sistematizar la practica.[[Utilizaire:Matieu Sokolovic|Matieu Sokolovic]] ([[Discussion Utilizaire:Matieu Sokolovic|d]]) 4 febrièr de 2026 a 13.16 (UTC)

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Lembeye]] (administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Utilizaire:EPIC|EPIC]] ([[Discussion Utilizaire:EPIC|d]]) 14 febrièr de 2026 a 18.04 (UTC)

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|discussion]])&lt;/bdi&gt; 19 març de 2026 a 11.15 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message mandat per User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 3 abril de 2026 a 17.11 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:ZI Jony@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 26 abril de 2026 a 00.58 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message mandat per User:Codename Noreste@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Votez maintenant aux élections 2026 de l'U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Les votants éligibles sont invités à participer à l'élection 2026 du [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Comité de coordination du Code de conduite universel]]. De plus amples informations – notamment sur la vérification de l'éligibilité, le processus de vote, les candidats et un lien vers le scrutin – sont disponibles sur Meta à la [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|page d'informations sur les élections de 2026]]. Le scrutin se termine le 2 juin 2026 à [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00 h 00 UTC].

Veuillez voter si votre compte est éligble. Les résultats seront disponibles avant le 14 juin 2026. -- en coopération avec l'U4C.&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai de 2026 a 17.14 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|discussion]])&lt;/bdi&gt; 23 junh de 2026 a 17.11 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Codename Noreste@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ca&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Enllaç de desplegament de contactes legals i de seguretat al peu de pàgina del vostre wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ca&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Contactes dels departament Legal i de Seguretat'''

Hola comunitat, la Fundació Wikimedia ha proporcionat una [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|pàgina única de contacte legal i de seguretat]], que s'ha d'enllaçar al peu de pàgina del vostre wiki, per garantir l'accés a informació legal precisa. Es tracta d'un requisit reglamentari. Ja hem implementat enllaços als projectes en anglès, alemany, italià, espanyol i altres, i properament els implementarem al vostre wiki. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Si us plau, llegiu-ne més a la pàgina del projecte]] i deixeu qualsevol comentari en aquest fil o a la [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|pàgina de discussió]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 junh de 2026 a 13.29 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Sannita (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== Critèris  ==

Adissiatz, 

Voudriáu saupre ont s'atròban lei critèris de notorietat per leis articles. (Deve confessar qu'a mon vejaire, es pas aisat de compréner tot d'una lei filosofias dei diferentei versions lingüisticas...)

Grandmercé ! [[Utilizaire:Maxime Ravel|Maime]] 30 junh de 2026 a 20.51 (UTC)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  24 julhet de 2026 a 12.24 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message mandat per User:DreamRimmer@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ca&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;La vostra wiki estarà aviat només en mode lectura&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;ca&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Llegiu aquest missatge en una altra llengua]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

La [[foundation:|Fundació Wikimedia]] canviarà el trànsit entre els seus centres de dades. Això garantirà que la Viquipèdia i les altres wikis de Wikimedia romanguin disponibles fins i tot si es produeix un desastre.

Tot el trànsit es durà el '''{{#time:j xg|2026-09-23|ca}}'''. La prova començarà a les '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''.

Malauradament, a causa de limitacions de [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]] cal limitar la possibilitat d'editar durant el canvi. Ens disculpem per aquesta disrupció, i estem treballant per minimitzar-la en el futur. 

Es mostrarà un avís a totes les wikis de la Fundació Wikimedia 30 minuts abans que tingui lloc aquesta operació. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This banner will remain visible until the end of the operation.&lt;/span&gt; 
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.&lt;/span&gt;

'''Durant una estona, podreu llegir, però no pas editar les wikis durant una estona breu.'''

* No podreu editar durant com a màxima una hora el {{#time:l j xg Y|2026-09-23|ca}}.
* Si proveu d'editar o desar canvis durant aquestes interrupcions, veureu un missatge d'error. Esperem que no es perdi cap edició durant aquest període de temps, però no us ho podem garantir. Si veieu el missatge d'error, espereu fins que tot torni a funcionar. Llavors hauríeu de poder desar la vostra edició. Tot i així, us recomanem que primer feu una còpia dels vostres canvis, per si un cas.

''Altres efectes'':

* Els treballs automàtics de rerefons aniran més lents, i alguns es podrien aturar. Potser els enllaços vermells no s'actualitzaran tan ràpidament com és habitual. Si creeu un article que ja ha estat enllaçat en algun altre lloc, l'enllaç pot mantenir-se en vermell més estona de l'habitual. Alguns ''scripts'' de llarga durada s'hauran d'aturar.
* Esperem que les implementacions de codi es produeixin com qualsevol altra setmana. No obstant això, algun codi concret es podria congelar puntualment si l'operació ho requereix.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] no estarà disponible durant uns 90 minuts.

Aquest projecte es podria ajornar si fos necessari. Podeu [[wikitech:Switch_Datacenter|llegir la planificació a wikitech.wikimedia.org]]. Es comunicarà qualsevol canvi a la planificació. 

'''Si us plau, compartiu aquesta informació amb la vostra comunitat viquimedista.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15 setembre de 2026 a 12.58 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22 setembre de 2026 a 15.16 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;</text>
      <sha1>spiomuqoqfrjf7hyomo6obgqf7pjfc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gratacèl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22707</id>
    <revision>
      <id>2509188</id>
      <parentid>2459769</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T11:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19806" sha1="q0i960duk7vb4qtr62c831cc6qghye5" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{{BesonhTraduccion}}
[[Imatge:Burj.jpg|thumb|200px|right|[[Burj Khalifa]], l'[[immòble mai naut del mond]] arquitecturalament, se situa a [[Dubai]], [[Emirats Arabis Units]].]]
[[Imatge:31-January-2004-Taipei101-Complete.jpg|thumb|200px|right|[[Taipei 101]], l'immòble mai naut de 2004-2007 ([[Taipei]], [[Taiwan]]).]]
[[Imatge:Sears_Tower_ss.jpg|thumb|200px|right|La [[Torre Sears]] a [[Chicago]], l'immòble mai naut del [[America del Nòrd]].]]
[[Imatge:Petronas_Twin_Towers_2.jpg|thumb|200px|las  [[torres bessonas Petronas]], los immòbles mai nauts de 1995-1998 e actualament las torres bessonas mai nautas del mond entièr.]]
[[Imatge:Bank of China Tower and Cheung Kong Center 2, Hong Kong, Mar 06.JPG|thumb|200px|La [[Torre de la Banca de China]] e las torres del [[Centre Cheung Kong]] a [[Hong Kong]] son dos exemples interessants de las concepcions conservadoiras e radicalas de construccion de gratacèls.]]
[[Imatge:Beetham_tower.jpg|thumb|200px|[[Beetham Tower, Manchester]], la torre residenciala mai nauta del [[Reialme Unit]], construccion tancada en [[2006]].]]
[[Imatge:Q1_Gold_Coast.jpg|thumb|200px|right|l'immòble [[Q1 (building)|Q1]] dins lo [[Queensland]], [[Austràlia]], la torre residenciala mai nauta del mond.]]
[[Imatge:KualaLumpurTower.jpg|thumb|200px|right|La [[Torre Kuala Lumpur]] a [[Kuala Lumpur|KL]], la torre de telecomunicacion mai enaurada de l'[[Asia del Sud-Èst]].]]
[[Imatge:Singapore Skyline Raffles Place.jpg|thumb|Right|200px|Gratacèls dins lo [[Districte Central del Comèrci]] a [[Singapor]]]]

Un '''gratacèl''' (var. '''gratacèu, gratacial, grataciau''') es un immòble plan naut e que se pòt abitar de longa. A mai existiscan pas de definicions oficialas, en general se pren coma critèri una nautor mininimala d'aperaquí 150 mètres per designar aqueste edifici coma un gratacèl. D'autres critèris coma la forma o l'aparença pòdon de segur afectar aquesta qualificacion de gratacèl. Se ditz que la vila de [[Chicago]] ([[Estats Units d'America]]) es lo brèç dels gratacèls.

Lo mot '''gratacèl''', revirada de l'anglés ''skyscraper'' (''sky'' es 'cèl' e ''to scrape'' 'gratar') s'apliquèt d'en primièr a d'edificis d'aquesta mena quand se tancava lo [[sègle XIX]], mot que marcava l'estonament de las gents en veire d'immòbles tan nauts se sarrar del cèl a [[Chicago]] e a [[Nòva York]]. La definicion estructurala d'aqueste mot ''gratacèl'' foguèt refinada puèi pels istorians de l'arquitectura, en se basar sul desvolopament de las tecnicas d'engenheriá de las annadas [[1880]] que avián permés construccion d'immòbles nauts de fòrça nivèls. Aquela definicion s'apiejava sus l'ossamenta d'acièr—en oposicion a las construccions mai tradicionalas de pèira, qu'avián passat son limit practic en 1891 amb l'[[Immòble Monadnock]] de Chicago. [[Philadelphia City Hall|Philadelphia's City Hall]], terminat en 1901, still holds claim as the world's tallest load-bearing masonry estructura.  L'estructura d'acièr desvolopada en stages of increasing self-sufficiency, with several buildings a Chicago e Nòva York advancing the tecnologia que permetèt a l'ossamenta d'acièr de portar un immòble soleta. Uèi, pasmens, un nombre bèl dels gratacèls mai nauts son bastits mai o mens completament amb de [[reinforced concrete]]. Als [[Estats Units]] uèi, es una convencion loose d'establir lo limit minimal de çò qu'es un gratacèl a 150 mètres. Endacòm mai, pr'aquò, d'eficis mai basses pòdon èsser denominats gratacèls, mai que mai se domina de sa nautor tota l'environa. En consequéncia, lo fach de dire d'un edifici qu'es un ''gratacèl'' en general, mas pas totjorn, implicarà d'orguèlh e achievement.

A l'origina, ''gratacèl'' èra un [[Glossary of nautical terms|nautical term]] per se referir a un tall mast o vela d'un [[sailing ship]]. Un gratacèl que se quilha ensús de 300 mètres es sonat d'unes còps que i a ''[[supertall]]'' (supergrand).

Lo tèrme, d'unes còps que i a arbitrari ''gratacèl'' se deuriá pas confondre amb lo tèrme un brin mens arbitrari [[highrise]], definit per l'[[Emporis Data Committee]] coma &quot;un edifici que mesura 35 mètres (115 feet) o mai en nautor, e qu'es devesit a d'intervals regulars en superfícias ocupablas&quot; [https://web.archive.org/web/20070205062043/http://www.emporis.com/en/ab/ds/sg/ra/bu/de/hi/]. Totes los gratacèls son de highrises, mas sonque los highrises mai nauts son de gratacèls. Lo critèri d'abitabilitat es l'element que dissepara los gratacèls de las [[torre]]s e [[Radio masts and towers|masts]]. D'unes [[structural engineer]]s define a highrise coma tota mena de construccion verticala for which [[vent]] es un factor mai significant [[load factor]] que lo [[pes]]. Cal remarcar qu'aqueste critèri conven pas sonque als highrises mas tanben a d'autras estructuras elevadas, coma las [[torre]]s.

== Istòria ==
Las evolucions essencialas pel desvolopament dels gratacèls modèrnes foguèron l'[[acièr]], lo [[veire]], lo [[reinforced concrete]], las [[pompa]]s d'aiga, e los [[ascensor]]s. Fins al [[sègle XIX]], las construccions de mai de sièis nivèls èron escassas. 
Los escalièrs tròp longs èran pas gaire practics e una empacha de las pesugas pels abitants, la pression d'aiga èra en general insufisenta per alimentar en aiga correnta a mai de 15&amp;nbsp;mètres (50&amp;nbsp;feet). Pasmens, malgrat aquesta manca de sanitation, high rise housing dates back a las annadas 1600 dins d'unes endreches. Los romans fabricavan de apartment buildings sometimes nauts de 7 o 8 nivèls. Aqueles edificis èran inestables e dirty and often caught fuòc per encausa de la manca d'atencion dels abitants. A Edimborg, en Escòcia per exemple, the defensive city wall defined the boundaries de la vila. With limited land area for development los ostals increased in height. Buildings de 11 stories were common, and there are records of buildings as high as 14 stories.  Many of the stone-built structures can still be seen today in the old town d'Edimborg particularament dins los 'Wynds' e 'Closes' just off the Royal Mile.

L'immòble d'ossamenta de fèrre mai anciana del mond es [[Ditherington|The Flaxmill]] (tanben conegut localament coma lo &quot;Maltings&quot;) a [[Shrewsbury]], [[Anglatèrra]]. Bastit en [[1797]], se considera qu'es l'&quot;aujòl dels gratacèls” per encausa a sa combinason ignifuga de colomnas cast iron e cast iron beams developed into the modern steel frame que faguèt possibles los gratacèls modèrnes. It unfortunately lies derelict e a mestièr much investiment to keep it standing. Lo [[31 de març]] de [[2005]], foguèt anonciat que [[English Heritage]] comprariá the Flaxmill, so that it could be redeveloped.

Lo primièr gratacèl èra lo [[Home Insurance Building]] de dètz nivèls a [[Chicago]], bastit en 1884–1885. Encara que sa nautor siá pas considerada inabituala o vertadièrament impressionanta uèi, l'arquitècte, Major William Le Baron Jenney, creèt la primièra load-carrying structural frame. In this building, a steel frame supported the entire weight of the walls instead of the walls themselves carrying the weight of the building which was the usual method. This development portèt a la the &quot;Chicago skeleton&quot; form of construction. After Jenney's accomplishment the sky was truly the limit so far as building was concerned. 

Sullivan's [[Wainwright Building]] building a [[St. Louis, Missouri|St. Louis]], 1890, was the first steel frame building with soaring vertical bands to emphasize the height of the building, e es, doncas, considerat per d'unes coma lo primièr vertadièr gratacèl.

Surprisingly for some, lo Reialme Unit aguèt una part bona de gratacèls d'ora. The first building to fit the engineering definition meanwhile was the then l'ostalariá mai granda del mond, the Grand Midland Hotel, conegut ara jol nom de [[St Pancras Chambers]] a Londres, acabat en 1873 with a [[clock tower]] 82 metres (269 feet) de nautor. The 12-floor [[Shell Mex House]] de Londres, at 58 metres (190 feet), foguèt acabat una annada aprèp the Home Insurance Building and managed to beat it in both height and floor count. 1877 saw the opening of the [[Gothic revival]] style [[Manchester Town Hall]] by [[Alfred Waterhouse]]. Its 87-metre-high clock and bell tower dominated that city's skyline for almost a sègle.

La part màger dels gratacèls early emerged in the land-strapped areas de Chicago, Londres, e de Nòva York cap a la fin del sègle XIX. Los constructors de Londres se trobèron lèu amb de limits de nautor per encausa d'una complaint de la Reina Victoria, rules that contunhèron d'existir amb qualques excepcions fins a las annadas 1950s; concerns about aesthetics e la seguretat contra lo fuòc had likewise hampered lo desvolopament dels gratacèls dins tota l'Euròpa continentala pendent la primièra partida del sègle vint (with the notable exceptions of the 26-storey ''KBC Tower'' in [[Antwerp]], [[Belgium]], built in [[1932]], and the 31-storey ''Torre Piacentini'' in [[Gènoa]], [[Italy]], built in [[1940]]). After an early competicion between New York City e Chicago for the world's tallest building, New York took a firm lead by 1895 with the completion of the American Surety Building. Developers in Chicago also found themselves hampered by laws limitavan la nautor a aperaquí 40 nivèls, leaving Nòva York to hold lo títol de tallest building pendent fòrça annadas. New York City developers then competed among themselves, with successively taller buildings claiming the title of &quot;world's tallest&quot; in the [[1920s]] and early [[1930s]], culminating amb l'acabament del [[Chrysler Building]] in 1930 and the [[Empire State Building]] in 1931, the world's tallest building pendent quaranta ans.  A partir de las annadas 1930s, los gratacèls comencèron d'aparéisser en [[America Latina]] ([[São Paulo]], [[Buenos Aires]], [[Mexico City]]) e en [[Asia]] ([[Shanghai]], [[Hong Kong]]).

Immediatament aprèp la [[Segonda Guèrra Mondiala]], l'[[Union Sovietica]] planned eight massive gratacèls sonats &quot;[[Seven Sisters (Moscow)|Stalin Towers]]&quot; per [[Moscòu]]; seven of these were eventually built. The rest of Euròpa also began dapasset a permetre de gratacèls, starting with [[Madrid]] in Espanha durant las annadas 1950. Fin finala, los gratacèls comencèron tanben d'aparéisser en Africa, the Middle East e en Oceania (essencialament en Austràlia) tre la fin de las annadas 1950 e la debuta de las 1960.

Uèi encara, malgrat la pèrdia de las torres del [[World Trade Center]], e the relatively slow pace of new construccions novèlas, no vila dins lo mond entièr has more completed individual free-standing buildings over 492 ft. (150 m) than New York City, with [https://web.archive.org/web/20070301234847/http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/sk/li/?id=101028&amp;bt=9&amp;ht=3&amp;sro=181 197]. Hong Kong comes in with the most in the world ([https://web.archive.org/web/20121010164811/http://www.emporis.com/city/hongkong-china/all-buildings/highrise 221]), if one counts individually the multiple towers that rise from a common [[podium]] (like [[Emporis]] does), as in buildings that rise several stories as one structure, before splitting into two or more columns of floors. If Hong Kong's multiple-skyscraper complexes are treated as a single skyscraper, Hong Kong would certainly have less skyscrapers over 492 ft. However, this number is likely to continue to increase rapidly, due to a prolonged highrise building boom in Hong Kong. Chicago's skyline was not allowed to grow until the height limits were relaxed in 1960; over the next fifteen years, many towers were built, including the massive 442-meter (1,451-foot) [[Sears Tower]], leading to its current number of [https://web.archive.org/web/20070301234410/http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/sk/li/?id=101030&amp;bt=9&amp;ht=3&amp;sro=81 90] buildings over 492 ft. Chicago is currently undergoing an epic construction boom that will greatly add to the city's already magnificent skyline. Since 2000, at least 40 buildings at a minimum of 50 stories high have been built.  [[400 North Lake Shore Drive]], [[Trump International Hotel and Tower (Chicago)]], [[Waterview Tower]], Mandarin Oriental Tower, 29-39 South LaSalle, [[Park Michigan]], and [[Acqua]] are some of the more intriguing projects currently underway in the city that invented the skyscraper. This construction boom will surely boost the number of skyscrapers in Chicago, and Chicago will likely be the third city in the world to have more than 100- 492 ft. skyscrapers. Chicago, Hong Kong, and New York City, other wise known as the &quot;the big three,&quot; are recognized in most architectural circles as having the most compelling skylines in the world. Other large cities which are currently experiencing major building booms in skyscrapers include [[Shanghai]] in [[China]] and [[Dubai]] in the [[United Arab Emirates]].

Uèi, los gratacèls son a venir un increasingly common sight where land is scarce, as dins los centres de las grandas vilas, because of the high ratio of rentable floor space per area of land. Skyscrapers, like temples and palaces in the past, are considered the ultimate symbols of a city's economic power which is exemplified by the rise of the Asian economy and skyline.

== Istòria dels gratacèls mai nauts ==

Per aver una classificacion dels gratacèls per nautor, veire [[Lista dels gratacèls]].

Aquesta lista mesura la talha fins al '''teulat'''. The more common gauge is the '''highest architectural detail'''; such ranking would have included [[Petronas Towers]], built in [[1998]]. Veire la [[lista dels gratacèls]] per obtenir mai de detalhs.

&lt;br /&gt;

{| cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; border:3px solid #cccccc;&quot;
|-
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Built || Building || City || Country || Colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|Roof||Floors|| Colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|Pinnacle || Current status 
|-
|1873 || [[Equitable Life Building]] || [[Nòva York]] || [[Estats Units]]|| 142&amp;nbsp;ft||43&amp;nbsp;m|| 6 || || || Destocat
|- bgcolor=&quot;efefef&quot;
|1889 || [[Auditorium Building, Chicago|Auditorium Building]] || [[Chicago]] || [[Estats Units]] ||269&amp;nbsp;ft||82&amp;nbsp;m||17 ||349&amp;nbsp;ft||106&amp;nbsp;m|| Quilhat
|-
|1890 || [[New York World Building]] || [[Nòva York]]|| [[Estats Units]] ||309&amp;nbsp;ft||94&amp;nbsp;m||20 ||349&amp;nbsp;ft||106&amp;nbsp;m|| Desrocat
|- bgcolor=&quot;efefef&quot;
|1894 || [[Manhattan Life Insurance Building]] || [[Nòva York]]|| [[Estats Units]] || 348&amp;nbsp;ft||106&amp;nbsp;m|| 18|||||| Desrocat
|-
|1899 || [[Park Row Building]] || [[Nòva York]]|| [[Estats Units]] || 391&amp;nbsp;ft||119&amp;nbsp;m|| 30 |||||| Quilhat
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;    
| colspan=10 |
|-
|1908 || [[Singer Building]] || [[Nòva York]]|| [[Estats Units]] || 612&amp;nbsp;ft||187&amp;nbsp;m|| 47 |||||| Desrocat
|- bgcolor=&quot;efefef&quot;
|1909 || [[Metropolitan Life Insurance Company Tower|Met Life Tower]]|| [[Nòva York]]|| [[Estats Units]] || 700&amp;nbsp;ft||213&amp;nbsp;m||50 |||||| Quilhat
|-
|1913 || [[Woolworth Building]] || [[Nòva York]]|| [[Estats Units]] || 792&amp;nbsp;ft||241&amp;nbsp;m||57 |||||| Quilhat
|- bgcolor=&quot;efefef&quot;
|1930 || [[40 Wall Street]] || [[Nòva York]]|| [[Estats Units]] || || || 70||927&amp;nbsp;ft||283&amp;nbsp;m|| Quilhat
|-
|1930 || [[Chrysler Building]]|| [[Nòva York]]|| [[Estats Units]] || 925&amp;nbsp;ft||282&amp;nbsp;m||77 ||1,046&amp;nbsp;ft||319&amp;nbsp;m|| Quilhat 
|- bgcolor=&quot;efefef&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;    
| colspan=10 |
|-
|1931 || [[Empire State Building]]|| [[Nòva York]]|| [[United States|U.S.]] || 1,250&amp;nbsp;ft||381&amp;nbsp;m||102 ||1,472&amp;nbsp;ft||449&amp;nbsp;m|| Standing
|- bgcolor=&quot;efefef&quot;
|1972 || [[World Trade Center]] (North tower) || [[Nòva York]]|| [[United States|U.S.]] || 1,368&amp;nbsp;ft||417&amp;nbsp;m||110 ||1,732&amp;nbsp;ft||528&amp;nbsp;m|| [[September 11, 2001 attacks|Destroyed]]
|-
|1974 || [[Sears Tower]] || [[Chicago]] || [[United States|U.S.]] || 1,451&amp;nbsp;ft||442&amp;nbsp;m||108 ||1,729&amp;nbsp;ft||527&amp;nbsp;m|| Standing
|- bgcolor=&quot;efefef&quot;
|1998 || [[Petronas Towers]] || [[Kuala Lumpur]] || [[Malaysia]] || 1,322&amp;nbsp;ft|| 403&amp;nbsp;m||88 ||1,483&amp;nbsp;ft||452&amp;nbsp;m|| Standing
|-
|2004 || [[Taipei 101]] || [[Taipei City]] ||[[Taiwan]] || 1,474&amp;nbsp;ft||448&amp;nbsp;m||101||1,671&amp;nbsp;ft||509&amp;nbsp;m || Standing
|-
|2010 || [[Burj Khalifa]] || [[Dubai]] ||[[Emirats Arabis Units]] || 2,038&amp;nbsp;ft||621.3&amp;nbsp;m||101||1,671&amp;nbsp;ft||209&amp;nbsp;m || Standing
|-
|}

''Source: [https://web.archive.org/web/20010404074800/http://www.emporis.com/ emporis.com]''

[[Fichièr:Freedomtower oct2006.jpg|thumb|200px|right|Lo [[Torre Freedom]], en construccion a Nòva York, serà lo gratacèl mai naut dels Estats Units quand serà acabat en [[2010]] quilhat a 1.776 ft en nautor. Pasmens, un projècte en marcha a Chicago de nom [[400 North Lake Shore Drive]], que se pensa d'èsser acabat a l'entorn 2010, deuriá arribar a 2.000 ft.]][[Fichièr:Turning_Torso_9.jpg|thumb|200px|right|Lo gratacèl [[Turning Torso]] a [[Malmö]], [[Suèda]], es un dels gratacèls mai inabituals del mond amb sa forma torçuda. Es lo segond gratacèl residencial d'Euròpa per la nautor. La torre foguèt terminada en [[2005]].]]

== Futur ==
Per ara la construccion del [[Burj Dubai]] es a se far a [[Dubai]]. Sa nautor exacta futura es gardada secretament, pasmens se pensa que deuriá arribar a almens  800&amp;nbsp;m high, making it the tallest building in the world. Lo [[Burj Dubai]] se deu acabar en 2008.

== Vejatz tanben ==
&lt;!-- Addition from the Hong Kong page --&gt;

&lt;!-- these do not fit where they were up higher --&gt;
[[Fichièr:Chicago Skyline Hi-Res.jpg|thumb|600px|center|Vista de [[Chicago]] a partir del [[Lac Michigan]]]]
&lt;!-- Unsourced image removed: [[Image:Paris-panorama.jpg|thumb|600px|center|[[Paris]], [[La Defense]] {{speedy-image-c|[[2006-09-29]]}}]] --&gt;
[[Fichièr:NYC_Top_of_the_Rock_Pano.jpg|thumb|600px|center|La vila de [[Nòva York]] e l'[[Empire State Building]] vistes dempuèi lo pont d'observacion del [[Rockefeller Center]]]]


== Ligams extèrnes ==

* [https://web.archive.org/web/20101124005232/http://www.bigskyline.com/ Gratacèl]
* [http://www.skyscraper.org/ Skyscraper Museum]
* [http://www.skyscraperpage.com SkyscraperPage - Technical information and diagrams]
* [http://www.skyscrapercity.com SkyscraperCity - Largest forum for urbanity. City portals with some technical information]
* [https://web.archive.org/web/20070119102455/http://www.emporis.com/en/bu/sk/ Emporis Buildings]
* [https://web.archive.org/web/20080302021139/http://www.allaboutskyscrapers.com/ All About Skyscrapers]

Autres sits
* [https://web.archive.org/web/20090226190215/http://www.yesterdays.sk/kategorie.php?id=7 Fòtos istoricas de gratacèls]
* [https://web.archive.org/web/20190627195856/http://sky-scrapers.org/ SkyScrapers.org - Contains High Resolution skyscraper illustrations]
* [https://web.archive.org/web/20060722131427/http://www.burjdubaiskyscraper.com/ Fòtos de la construccion de Burj Dubai (lo gratacèl que serà mai naut en 2008)]
* [https://web.archive.org/web/20070929191936/http://cityvscity.zanity.net/ City, Urban and Skyscraper Forum]
* {{es icon}} [https://web.archive.org/web/20160303170535/http://rascacielos.urbanity.es/ Urbanity.es]
* {{dmoz|Arts/Architecture/History/Building_Types/Skyscrapers/ | Skyscrapers}}
* [https://web.archive.org/web/20070121172435/http://skyscrapermodels.us/ SkyscraperModels.us]
* [https://web.archive.org/web/20110226201540/http://skyscrapernews.com/ SkyscraperNews (UK only)]
* [http://d-weinberg.com/ Reflections of a City]
* [http://www.barrypopik.com/article/1324/skyscraper Skyscraper] 1880s &quot;skyscraper&quot; citations from word researcher [[Barry Popik]].
* [https://web.archive.org/web/20070113012202/http://www.skyscraperlife.com/ Skyscraperlife]
{{Portal arquitectura}}

[[Categoria:Gratacèl|*]]</text>
      <sha1>q0i960duk7vb4qtr62c831cc6qghye5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22792</id>
    <revision>
      <id>2509181</id>
      <parentid>2439268</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T09:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="m725v7gkf9oo9ms7fblq6xr9gae37ff" xml:space="preserve">{{Comuna catalana
 |nomcomuna=Euna
 | nom2=Elna
 | nom3=''Elne''
|ligam imatge=Elne Canigou 2015.jpg
|carta=Paisos_catalans.svg
|region={{Ocreg}}
|comarca={{Rosselhon}}
|departament={{Pirenèus Orientals}}
|arrondiment=[[Arrondiment de Perpinhan|Perpinhan]]
|canton=[[Canton de La Plana d'Illiberis|La Plana d'Illiberis]]&lt;br /&gt;([[capluòc]])
|gentilici=Illibériens, Illibériennes (en [[francés]])
|insee=66065
|cp=66200
|cònsol=Nicolas Garcia
|mandat=[[2020]]-[[2026]]
|alt mej=23
 | longitud=2.971014
 | latitud=42.5997
|alt mini=0
|alt maxi=65
|ectaras=2129 
|km²=21.29
|}}
'''Euna'''&lt;ref&gt;http://thalamus.huma-num.fr/index-lieux/lettre-E.html&lt;/ref&gt; (''Elna'' en [[catalan]] e ''Elne'' en [[francés]]) es una comuna [[Païses Catalans|catalana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dels [[Pirenèus Orientals]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}. Se situa dins la comarca istorica catalana de [[Rosselhon]], en [[Catalonha del Nòrd]].
&lt;!--
== Geografia ==
--&gt;
== Istòria ==
Son origina pòt remontar fins a la villa ibèra sonada '''''Illiberis''''' o '''''Iliberis''''' al país dels sordons a sardons a la broa del riu que portava lo meteis nom (uèi [[Tec]]), al sud del riu Ruscino que tenia una ciutat a la broa nomenada [[Ruscino]]. Foguèt la primièra ciutat que tombèt dins las mans d'Annibal aprèp lo passatge dels Pirenèus. Pendent lo [[Sègle III apC|Sègle III]] recebèt lo nom de ''Castrum Helenae'' en onor a la maire de l'emperaire Constantin I, l'emperatritz Elena. D'Eelena passèt puèi a Elna. Foguèt ailà que [[Constanç]] foguèt assassinat per [[Magnenci]].

Foguèt lo sèti del [[Bisbat]] d'Elna entre lo [[sègle VI]] e [[1602]], epòca que l'avesque se mudèt definitivament dins sa residéncia a [[Perpinhan]]. Malgrat aquò, l'avescat se sona encara Bisbat d'Elna e Perpinhan.

En [[Catalonha]], Elna es plan coneguda per la maternitat que i aguèt pendent la [[Guèrra Civila Espanhòla]] e las annadas seguentas e que permetèt de salvar la vida d'un brave nombre d'enfants de femnas republicanas.
[[Fichièr:Cloitre d'Elne - galerie nord.jpg|left|thumb|[[Clastras]] d'Elna]]&lt;br style=&quot;clear:left;&quot;&gt;

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee=66065
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2020]] |Fin= [[2026]] |Identitat=Nicolas Garcia|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat=Yves Barniol|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Nicolas Garcia|Partit=  |Qualitat=  }}

{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=66065
|1793=1196 
|1800=1309 
|1806=1804 
|1821=1961 
|1831=2093 
|1836=2229 
|1841=2260 
|1846=2538 
|1851=2524 
|1856=2462 
|1861=2486 
|1866=2800 
|1872=2698 
|1876=2764 
|1881=3103 
|1886=3237 
|1891=3233 
|1896=3303 
|1901=3551 
|1906=3500 
|1911=3527 
|1921=3374 
|1926=3661 
|1931=4046 
|1936=4097 
|1946=4347 
|1954=5091 
|1962=5744 
|1968=5892 
|1975=6017 
|1982=6177 
|1990=6262 
|1999=6410 
|2004=
|2005=
|2006=
|2007=
|2008=
|2009=
|cassini=
|senscomptesdobles=1962}}
&lt;!--
== Luòcs e monuments ==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
--&gt;

== Ligams extèrnes ==
*[https://web.archive.org/web/20070201202723/http://ville-elne.fr/ Sit web de la comuna]{{fr}}
*[https://web.archive.org/web/20070205070818/http://www.ot-elne.fr/catala/presentation.html Ofici de Torisme]
*[https://www.tous-travaux-renovation.fr/artisan-renovation-elne-bages-montescot-devis.html Artesans de Elna] (fr)
*[http://www.linternaute.com/ville/ville/donnee/14620/elne.shtml Informacion sus Elna] {{fr}}

== Nòtas ==
&lt;references/&gt;

{{Portal Catalonha}}
{{Comunas dels Pirenèus Orientals}}

[[Categoria:Comuna dels Pirenèus Orientals]]
[[Categoria:Evescat francés]]
[[Categoria:Comuna de Rosselhon]]</text>
      <sha1>m725v7gkf9oo9ms7fblq6xr9gae37ff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erinaceus europaeus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23668</id>
    <revision>
      <id>2509180</id>
      <parentid>2473188</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T08:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2365" sha1="bbr1ib8oawn6s7qkgvlvyrh4733nn88" xml:space="preserve">{{Taxobox debuta | animal | ''Erinaceus europaeus'' | Erinaceus europaeus LC0119.jpg | Eriç comun en mitan natural }}
{{Taxobox | embrancament | Chordata }}
{{Taxobox | sosembrancament | Vertebrata }}
{{Taxobox | classa | Mammalia }}
{{Taxobox | sosclassa | Theria }}
{{Taxobox | infraclassa | Eutheria }}
{{Taxobox | òrdre | Erinaceomorpha }}
{{Taxobox | familha | Erinaceidae }}
{{Taxobox | sosfamilha | Erinaceinae }}
{{Taxobox | genre | Erinaceus }}
{{Taxobox taxon | animal | espècia | Erinaceus europaeus | [[Carl von Linné|Linnaeus]], [[1758]] }}
{{Taxobox UICN | LC }}
{{Taxobox fin}}

L''''eriç europèu''', ''Erinaceus europaeus'', es un pichon [[mamifèr]] [[omnivòr]] de la familha dels ''[[Erinaceidae|Erinaceids]]''. 

Es una bèstia pichona amb lo morre ponchut, que se noirís de fruta e d'insèctes e que l'esquina es cobèrta d'espinas longas que se quilhan quand se met en bòla per se protegir d'un dangièr.  

L'eïriç vei pas plan mas a una sentita e una ausida plan desvolopada.  

== Animal totemic ==
L''''eriç''' es l'[[animal totemic]] de la vilòta de [[Rojan]] (departament d'[[Erau]])

== Referéncias ==
* {{MSW|13600020|Erinaceus europaeus Linnaeus, 1758}}
* {{Brainmuseum|erinaceomorpha|hedgehog|''Erinaceus europaeus''}}
* {{CatalogueofLife espècia|Erinaceus|europaeus|Linnaeus, 1758}}
* {{Faunaeur|305459|''Erinaceus europaeus''}}
* {{GISD|176|''Erinaceus europaeus''}}
* {{TPDB|104181|''Erinaceus europaeus'' Linnaeus 1758}}
* {{ITIS|633540|''Erinaceus europaeus'' Linnaeus, 1758}}
* {{ADW|Erinaceus_europaeus|''Erinaceus europaeus''}}
* {{NCBI|9365|''Erinaceus europaeus''}}
* {{UICN|29650|''Erinaceus europaeus'' Linnaeus, 1758|consultat lo=20 mai 2015}}
* {{CITES fr|26190|''Erinaceus europaeus''|consultat lo=20 mai 2015}}
* {{ARKive ARK|mammals|Erinaceus|europaeus}}
* Referéncia :  https://web.archive.org/web/20170605215628/http://www.cnrtl.fr/lexicographie/h%C3%A9risson

== Ligams extèrnes ==
* [https://web.archive.org/web/20070224092112/http://valleech.club.fr/herisson/herisson.php valleech.club.fr/herisson/herisson.php]
* [https://web.archive.org/web/20070311002852/http://www.herissons.be/ www.herissons.be]
* [https://web.archive.org/web/20191227155542/https://thehedgehog.co.uk/ thehedgehog.co.uk]

[[Categoria:Mamifèr (nom scientific)]]
[[Categoria:Erinaceidae]]
[[Categoria:Mamifèr d'Occitània]]</text>
      <sha1>bbr1ib8oawn6s7qkgvlvyrh4733nn88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zouafques</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28749</id>
    <revision>
      <id>2509024</id>
      <parentid>2218880</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>escut</comment>
      <origin>2509024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3596" sha1="7ilzi4nytngf1ac66barmzt4o3jnugj" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | nomcomuna     = Zouafques
 |carta=fr
 | nomcomuna2    = Zouafques
 | lògo=
 | imatge=cap
 | descripcion=
 |escut=Blason ville fr Zouafques 62.svg
 |escais=
 | region        = {{Nòrd-Pas de Calais}}
 | region ist    =
 |parçan=
 | departament   = {{Pas de Calais}}
 
 
 | arrondiment= [[Arrondiment de Saint-Omer|Saint-Omer]]
 | canton= [[Canton d'Ardres|Ardres]]
 | insee          = 62904
 | sitweb=
 | cp             = 62890
 | cònsol          = Roger Bouchel
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]] 
 
 | gentilici = Zouafquois (en [[francés]])
 | latitud       = 50.8169444444
 | longitud      = 2.05666666667
|alt mej=
|longitud= 2.05666666667
|latitud= 50.8169444444
| alt mini       = 15
 | alt maxi       = 72
 | ectaras       = 
 | km²            = 3.93
}}
'''{{PAGENAME}}'''  es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Pas de Calais (departament)|Pas de Calais]] e la [[regions francesas|region]] del [[Nòrd-Pas de Calais]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Zouafques]]'''Zouafques'''}}
{{Image label|x=0.444132987552|y=0.629096277461|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1270 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tournehem-sur-la-Hem]] (1,2km)}}}}
{{Image label|x=0.683250029864|y=0.466609071397|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 836 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nordausques]] (1,5km)}}}}
{{Image label|x=0.817116714227|y=0.718320309191|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 200 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nort-Leulinghem]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.776768581743|y=0.229619846569|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 596 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Recques-sur-Hem]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.194667824133|y=0.804556307332|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 615 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bonningues-lès-Ardres]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.108760199516|y=0.316263598688|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 853 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Louches]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.198411410862|y=0.173855572355|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 484 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nielles-lès-Ardres]] (3,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta |insee= 62904
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Roger Bouchel|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 62904
|1793=329
|1800=337
|1806=357
|1821=434
|1831=424
|1836=446
|1841=466
|1846=497
|1851=483
|1856=427
|1861=472
|1866=537
|1872=465
|1876=469
|1881=476
|1886=472
|1891=459
|1896=439
|1901=427
|1906=459
|1911=428
|1921=421
|1926=396
|1931=449
|1936=412
|1946=416
|1954=402
|1962=348
|1968=364
|1975=357
|1982=351
|1990=363
|1999=415
|2004=
|2005=
|2006=510
|2007=523
|2008=537
|2009=564
|cassini=41468
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Veire tanben==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas del Pas de Calais}}

[[Categoria:Comuna del Pas de Calais]]</text>
      <sha1>7ilzi4nytngf1ac66barmzt4o3jnugj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saint-Josse-sur-Mer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28917</id>
    <revision>
      <id>2509130</id>
      <parentid>2218257</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8532" sha1="m9d9x3b1c0kc2uk0yzhbyiggkukps63" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | nomcomuna     = Saint-Josse
 |carta=fr
 | nomcomuna2    = Saint-Josse
 | region        = [[Nòrd-Pas de Calais]]
 | imatge        = cap
 | descripcion   =
 | lògo          = 
 | escut         = Blason Saint-Josse.svg
 | escais        =

| region ist    =
 | departament   = [[Pas de Calais]]
 | arrondiment = [[Arrondiment de Montreuil|Montreuil]]
 | canton         = [[Canton de Montreuil|Montreuil]]
 | insee          = 62752
 | sitweb= 
 | cp             = 62170
 | cònsol          = Jean-Claude Descharles
 | mandat         = -
 | intercom      = 
 | gentilici = Judociens (en [[francés]])
 | latitud       = 50.4686111111
 | longitud      = 1.66555555556
|alt mej=
|longitud= 1.66555555556
|latitud= 50.4686111111
| alt mini       = 2
 | alt maxi       = 64
 | ectaras       = 
 | km²            = 21.1
 | sens           = 
 | data-sens      = [[1999]]
 | dens           = 
}}&lt;/pre&gt;
'''{{PAGENAME}}'''  es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Pas de Calais (departament)|Pas de Calais]] e la [[regions francesas|region]] del [[Nòrd-Pas de Calais]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Josse]]'''Saint-Josse'''}}
{{Image label|x=0.526829012846|y=0.615085582836|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 241 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Aubin (Pas de Calais)|Saint-Aubin]] (1,4km)}}}}
{{Image label|x=0.273119973042|y=0.402196800037|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5195 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cucq]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.453986172464|y=0.782245230194|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 197 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Airon-Notre-Dame]] (3,6km)}}}}
{{Image label|x=0.796669431249|y=0.601732442759|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 607 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sorrus]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.2232441345|y=0.613802571612|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3027 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Merlimont]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.5403367682|y=0.836457521207|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 218 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Airon-Saint-Vaast]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.870794270407|y=0.443810060869|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 597 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Calotterie]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.842584795172|y=0.309756424371|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 506 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beutin]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.781990786597|y=0.810157457829|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 270 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Campigneulles-les-Grandes]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.356778955322|y=0.0946193260141|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 11714 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Étaples]] (5,4km)}}}}
{{Image label|x=0.893143965825|y=0.714000075796|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 587 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Campigneulles-les-Petites]] (5,6km)}}}}
{{Image label|x=0.265350950411|y=0.0984650541803|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5355 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Touquet-Paris-Plage]] (5,9km)}}}}
{{Image label|x=0.946822850239|y=0.340797122102|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 752 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Attin]] (5,9km)}}}}
{{Image label|x=0.979237027615|y=0.509841757315|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 169 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Madelaine-sous-Montreuil]] (6,0km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

{{Apertium|fr}}

En un lu&amp;ograve;c trucat Sidraga o Schaderias, [[Sant Josse|Josse]], un prince breton del {{VIIe s&amp;egrave;gle}} (fils del rei [[Jutha&amp;ecirc;l]]) #venir se retirar jos la proteccion del [[comte]] del Ponthieu Haymon, per viure n'ermita e renonciar aital a la corona de [[Bretanha]].

Un pichon [[monast&amp;egrave;ri]] #&amp;egrave;sser elevat dempu&amp;egrave;i lo {{VIIIe s&amp;egrave;gle}} al endroit ont lo sant i &amp;egrave;ra m&amp;ograve;rt. En [[903]], los [[fraire]]s en fugent las invasions normandes se #refugiar en [[Angleterre]]. A lo sieu retorn lo sieu [[abbaye]] #venir un centre de [[pelegrinatge]] f&amp;ograve;r&amp;ccedil;a freq&amp;uuml;entat en particular pels [[Alemanha|Alemands]] als XIV e {{XVe s&amp;egrave;gle}}s.

Lo abbaye i agu&amp;egrave;t suprimit en [[1772]], venduda de contunh destruida en [[1789]]. Dem&amp;ograve;ra pas mai res d'aquela bastissa monumentala.

En lo [[Gl&amp;egrave;isa (bastissa)|gl&amp;egrave;isa]] del p&amp;ograve;ble #que &amp;ccedil;&amp;ograve; [[Chœur (estructura)|chœur]] [[arquitectura gotica|gotica]] data del {{XVIe s&amp;egrave;gle}}, n'a mes la [[ch&amp;acirc;sse]] de sant Josse en contenent los sieus [[relique]]s. D'aquela ch&amp;acirc;sse dub&amp;egrave;rta en [[1922]], s'es retirat una preciosa est&amp;egrave;la de teissut oriental del {{Xe s&amp;egrave;gle}} #qu'a expausat a [[Par&amp;iacute;s]] al [[mus&amp;egrave;u del Louvre]], jos la refer&amp;eacute;ncia &quot;[[suaire]] de Sant Josse&quot;.

Sant-Josse-sus-Mar #&amp;egrave;sser una municipalitat de la Picardie dicha &quot;istorica&quot;, #que s'estendi&amp;aacute; fins a Calava. Es un lu&amp;ograve;c de pelegrinatge f&amp;ograve;r&amp;ccedil;a cel&amp;egrave;bre d'una reputacion seculara. Una procession a lu&amp;ograve;c lo dimars de la [[Pentec&amp;ocirc;te]]. A aquela escasen&amp;ccedil;a, la ch&amp;acirc;sse en contenent las reliques del sant a portat a bra&amp;ccedil; cap al [[Calvaire (escultura)|calvaire]] a la re&amp;uuml;nion del tuc de Bav&amp;eacute;mont, a [[Airon-Sant-Vaast]].

{{Original|fr}}

En un lieu appelé Sidraga ou Schaderias, [[Saint Josse|Josse]], un prince breton du {{VIIe siècle}} (fils du roi [[Juthaêl]]) vint se retirer sous la protection du [[comte]] du Ponthieu Haymon, pour vivre en ermite et renoncer ainsi à la couronne de [[Bretagne]].

Un petit [[monastère]] fut élevé dès le {{VIIIe siècle}} à l'endroit où le saint était mort. En [[903]], les [[moine]]s fuyant les invasions normandes se réfugièrent en [[Angleterre]]. À leur retour leur [[abbaye]] devint un centre de [[pèlerinage]] très fréquenté en particulier par les [[Allemagne|Allemands]] aux XIV et {{XVe siècle}}s.

L'abbaye fut supprimée en [[1772]], vendue puis détruite en [[1789]]. Il ne reste plus rien de cet édifice monumental.

Dans l'[[Église (édifice)|église]] du village dont le [[Chœur (architecture)|chœur]] [[architecture gothique|gothique]] date du {{XVIe siècle}}, est placée la [[châsse]] de saint Josse contenant ses [[relique]]s. De cette châsse ouverte en [[1922]], on a retiré un précieux fragment de tissu oriental du {{Xe siècle}} qui est exposé à [[Paris]] au [[musée du Louvre]], sous la référence &quot;[[suaire]] de Saint Josse&quot;.

Saint-Josse-sur-Mer fut une commune de la Picardie dite &quot;historique&quot;, qui s'étendait jusqu'à Calais. C'est un lieu de pèlerinage très célèbre d'une renommée séculaire. Une procession a lieu le mardi de la [[Pentecôte]]. À cette occasion, la châsse contenant les reliques du saint est portée à bras vers le [[Calvaire (sculpture)|calvaire]] au sommet de la colline de Bavémont, à [[Airon-Saint-Vaast]].

==Administracion==

{{ElegitDebuta|insee= 62752
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Claude Descharles|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==

{{Demografia
|insee= 62752
|1793=552
|1800=578
|1806=588
|1821=633
|1831=599
|1836=664
|1841=726
|1846=754
|1851=782
|1856=784
|1861=828
|1866=782
|1872=810
|1876=781
|1881=759
|1886=761
|1891=788
|1896=749
|1901=759
|1906=809
|1911=824
|1921=801
|1926=807
|1931=763
|1936=693
|1946=820
|1954=680
|1962=622
|1968=559
|1975=575
|1982=671
|1990=914
|1999=1052
|2004=
|2005=
|2006=1170
|2007=1 194
|2008=1 197
|2009=1193
|cassini=32614
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats==

==Veire tanben==
* [[Comunas del Pas de Calais]]

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 62752
}}

[[Categoria:Comuna del Pas de Calais]]</text>
      <sha1>m9d9x3b1c0kc2uk0yzhbyiggkukps63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509135</id>
      <parentid>2509130</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5035" sha1="4p3mjlxzuwzsulrkvar8zn1d08ysw3o" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | nomcomuna     = Saint-Josse
 |carta=fr
 | nomcomuna2    = Saint-Josse
 | region        = [[Nòrd-Pas de Calais]]
 | imatge        = cap
 | descripcion   =
 | lògo          = 
 | escut         = Blason Saint-Josse.svg
 | escais        =

| region ist    =
 | departament   = [[Pas de Calais]]
 | arrondiment = [[Arrondiment de Montreuil|Montreuil]]
 | canton         = [[Canton de Montreuil|Montreuil]]
 | insee          = 62752
 | sitweb= 
 | cp             = 62170
 | cònsol          = Jean-Claude Descharles
 | mandat         = -
 | intercom      = 
 | gentilici = Judociens (en [[francés]])
 | latitud       = 50.4686111111
 | longitud      = 1.66555555556
|alt mej=
|longitud= 1.66555555556
|latitud= 50.4686111111
| alt mini       = 2
 | alt maxi       = 64
 | ectaras       = 
 | km²            = 21.1
 | sens           = 
 | data-sens      = [[1999]]
 | dens           = 
}}&lt;/pre&gt;
'''{{PAGENAME}}'''  es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Pas de Calais (departament)|Pas de Calais]] e la [[regions francesas|region]] del [[Nòrd-Pas de Calais]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Josse]]'''Saint-Josse'''}}
{{Image label|x=0.526829012846|y=0.615085582836|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 241 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Aubin (Pas de Calais)|Saint-Aubin]] (1,4km)}}}}
{{Image label|x=0.273119973042|y=0.402196800037|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5195 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cucq]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.453986172464|y=0.782245230194|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 197 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Airon-Notre-Dame]] (3,6km)}}}}
{{Image label|x=0.796669431249|y=0.601732442759|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 607 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sorrus]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.2232441345|y=0.613802571612|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3027 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Merlimont]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.5403367682|y=0.836457521207|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 218 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Airon-Saint-Vaast]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.870794270407|y=0.443810060869|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 597 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Calotterie]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.842584795172|y=0.309756424371|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 506 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beutin]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.781990786597|y=0.810157457829|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 270 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Campigneulles-les-Grandes]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.356778955322|y=0.0946193260141|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 11714 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Étaples]] (5,4km)}}}}
{{Image label|x=0.893143965825|y=0.714000075796|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 587 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Campigneulles-les-Petites]] (5,6km)}}}}
{{Image label|x=0.265350950411|y=0.0984650541803|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5355 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Touquet-Paris-Plage]] (5,9km)}}}}
{{Image label|x=0.946822850239|y=0.340797122102|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 752 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Attin]] (5,9km)}}}}
{{Image label|x=0.979237027615|y=0.509841757315|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 169 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Madelaine-sous-Montreuil]] (6,0km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==

{{ElegitDebuta|insee= 62752
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Claude Descharles|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==

{{Demografia
|insee= 62752
|1793=552
|1800=578
|1806=588
|1821=633
|1831=599
|1836=664
|1841=726
|1846=754
|1851=782
|1856=784
|1861=828
|1866=782
|1872=810
|1876=781
|1881=759
|1886=761
|1891=788
|1896=749
|1901=759
|1906=809
|1911=824
|1921=801
|1926=807
|1931=763
|1936=693
|1946=820
|1954=680
|1962=622
|1968=559
|1975=575
|1982=671
|1990=914
|1999=1052
|2004=
|2005=
|2006=1170
|2007=1 194
|2008=1 197
|2009=1193
|cassini=32614
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats==

==Veire tanben==
* [[Comunas del Pas de Calais]]

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 62752
}}

[[Categoria:Comuna del Pas de Calais]]</text>
      <sha1>4p3mjlxzuwzsulrkvar8zn1d08ysw3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anna d'Àustria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36962</id>
    <revision>
      <id>2509061</id>
      <parentid>2450802</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>)</comment>
      <origin>2509061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="939" sha1="p01b23nksdzzg8f7v20e4xznctno7f8" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Imatge:After Rubens - Anne of Austria, Queen of France - Louvre INV 1794.jpg|200px|thumb|Ana d'Àustria]] 
'''Ana d'Àustria''' ([[Valhadolid]], lo [[22 de seteme]] de [[1601]] - París, lo [[20 de gener]] de [[1666]]), infanta d'[[Espanha]], que ho la molher deu rei [[Loís XIII]] e donc regina de [[França]] e de [[Navarra]] e mair deu rei. 

Qu'éra la hilha deu rei d'Espanha [[Felip III]] e de l'arquiduquessa Margarita d'Àustria ; que vadó infanta d'[[Espanha]], infanta de [[Portugal]], arquiduquessa d'[[Àustria]], princessa de [[Borgonha]] e princessa deus [[País Baishs]].

Enter [[1643]] e [[1651]], arron de la mort deu rei que ho regenta non deishant lo poder au son hilh pas sonque a la mort deu [[cardinau Mazarin]].

[[Categoria:Reina de França]]
[[Categoria:Reina de Navarra]]
[[Categoria:Naissença en 1601]]
[[Categoria:Decès en 1666]]
[[Categoria:Personalitat del sègle XVII]]</text>
      <sha1>p01b23nksdzzg8f7v20e4xznctno7f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sent Frejolh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70217</id>
    <revision>
      <id>2509069</id>
      <parentid>2463276</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026, perimètre del territòri, etc</comment>
      <origin>2509069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4259" sha1="qul66yq8jtad8108gip1gxb06gd0jxk" xml:space="preserve">{{Dialecte Lemosin}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Sent Frejolh
 | nom2          = ''Saint-Fréjoux''
 | imatge        = Saint-Fréjoux_église_chevet.JPG
 | descripcion   = Lo chabeç de la glèisa Sent Frejolh. 
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_ville_fr_Saint-Fréjoux_(Corrèze).svg
 | escais        = 
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        = {{País d'Ussèl}}
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | departament   = {{Corresa}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] 
 | canton        = Nauta Dordonha ([[Canton d'Ussèl-Èst|Ussèl-Èst]] davant 2015)
 | intercom      = [[Nauta Corresa Comunautat]]
 | insee         = 19204
 | cp            = 19200
 | cònsol        = Stéphane Peyraud
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | longitud      = 2.3736
 | latitud       = 45.5472
 | alt mini      = 637
 | alt mej       = 
 | alt maxi      = 829 
 | km²           = 24.93
 | gentilici     =
|}}

'''Sent Frejolh''' (''Saint-Fréjoux'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 19204.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre delh territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Sent Frejó ?
 | nòrd       = [[Ais (Lemosin)|Ais]] 
 | nòrd-èst   =
 | èst        = [[Sent Estefe deus Chaus]]
 | sud-èst    = 
 | sud        = [[Sent Sepieri]]
 | sud-oèst   = 
 | oèst       = [[Ussèl (Corresa)|Ussèl]]
 | nòrd-oèst  = 
}}

== Toponimia ==
En 1760, dins la mapa de Cassini, ''Sant Frejolh'' se sonava ''Saint-Frigeon-le-Riche''.

Ernèst Negre, que s’apuèja sus las fòrmas ''S. Freioli'' (1100) e ''sanctus Frigio'' (1315), òpta per un etimòn ''Ferreolus'', çò es ''Ferreòl'' bisbe de [[Limòtges]] al sègle VI (mencionat en 579 e 591). Entau fasián [[Albèrt Dauzat]] e Rostaing, que citan l'evesque de Limòtges, mas tanben un martir de Besançon e un autre de [[Viana (Isèra)|Viana]] &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 598&lt;/ref&gt;; mas lo de Limòtges es probable.

I auriá agut una atraccion del nom del sant espanhòl ''Fructosus'', qu'es per exemple a l’origina de [[Sant Frichós]] dins l’Aude. 

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta |insee=19204
|Títol= Lista delhs cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= junh de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Stéphane Peyraud |Partit= |Qualitat= tenician forestier }}
{{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Geneviève Serve|Partit= sens |Qualitat= retirada foncion publica}}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Paul Gratadour|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= 	André Roche |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee=19204
|1793=750
|1800=642
|1806=664
|1821=767
|1831=765
|1836=760
|1841=803
|1846=815
|1851=782
|1856=705
|1861=678
|1866=670
|1872=657
|1876=654
|1881=641
|1886=634
|1891=557
|1896=563
|1901=531
|1906=515
|1911=529
|1921=452
|1926=410
|1931=371
|1936=354
|1946=320
|1954=313
|1962=304
|1968=264
|1975=252
|1982=253
|1990=283
|1999=248
|2005=269
|cassini=31807
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|204}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|204}}/24.93) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==
*[[Abadiá de Bona Aiga]]
&lt;gallery&gt;
Saint-Fréjoux_mairie.JPG|L'ostal de comuna.
Saint-Fréjoux_château_Bazaneix_(1).JPG|Lo chastèl de Basanés ? e sos valats
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats ligadas emb la comuna==

==Veire tanben==
* [[Comunas de Corresa]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}

{{Comunas de Corresa}}

[[Categoria:Comuna de Corresa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]

[[Categoria:Comuna del país d'Ussèl]]</text>
      <sha1>qul66yq8jtad8108gip1gxb06gd0jxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eivissa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71055</id>
    <revision>
      <id>2509171</id>
      <parentid>2412486</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T08:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8677" sha1="tui0x0p9o4ik0xsltt6zfu3wol97q7s" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa
|division1=[[Espanha]]
|nom_de_division1=Estat
|division2=[[Illas Balearas]]
|nom_de_division2=Comunautat autonòma
|gentilici=eivissenc -a
}}

{{Patrimòni Mondial de l'Unesco (indicador)}} '''Eivissa''' es la mai granda de las [[Illas Pitiüses|Illas Pitiüses]] e la pus occidentala de las illas de [[Illas Balearas|l'archipèla balear]], al centre oèst de la [[Mar Mediterranèa|Mediterranèa]] occidentala. 

Amb una longor de còsta de 210 km, ont altèrnan pichonas rancaredas e calancas de sable, las dimensions maximalas de l'illa son de 41 quilomètres del nòrd al sud e de 15 quilomètres de l'èst a l'oèst, i a una morfologia fòrça irregulara, formada per una multitud de pichons puèges, que lo pus naut es [[Sa Talaiassa]] ([[Sant Josep de sa Talaissa]]) amb 475 mètres d'altitud. Amb un naut gra d'urbanizacion (sovent incontraròtlada), consèrva qualques zònas de nauta valor naturala coma son lo [[Pargue Natural de Ses Salines]], [[Cala d'Hort]] o los paluns de [[Ses Feixes]]. Son economia depend majoritàriament del sector toristic, l'activitat que se concentra en la sason d'estiu.

En [[1999]] foguèt inscricha al [[Patrimòni Mondial de l'Umanitat]] per l'[[UNESCO]].

== Geografia ==
[[imatge:Ibiza.jpg|thumb|250px|Eivissa per satellit]]
[[imatge:Eivissa-ses salinas-2003 05.jpg|thumb|left|200px|Las salinas d'Eivissa]]
Coma per las autras [[Illas Balearas]] levat [[Menòrca]], l'illa d'Eivissa es lo resultat del plegament de materials dispausats dins la mar al segondari, que se passèt pendent lo plegament alpin, al terciari. Es una continuacion de las serradas Beticas. Es formada per dos ensembles, un al sud-oèst, format per las montanhas de Sant Josèp (on i a Sa Talaia) e al nòrd-èst l'ensemble format per [[es Amunts]] e los puèges de [[Santa Eulària des Riu|Santa Eulària]]. Entre eles demòran doas baias, la baia de Portmany e aquela d'Eivissa. Unas pichonas elevacions a l'extrèm sud de l'illa a per consequéncia l'aparicion d'un autre plan sedimentari pas colomat que fa una zòna de paluns transformats per l'òme en Salinas e qu'es en contacte amb lo ''Pla de Vila'' per la zòna de ''[[Platja d'en Bossa]]''.

Lo relèu resultant d'aquela origina es traversut. Es una illa de relèu montanhós, e mai los penjals sián doces. Aquò obliguèt l'òme a construire en laissas. La còsta es tanben traversuda, alternant rancaredas e calancas de sable e mai i a de grandas plajas dins las zònas que tòcan los plans o las salinas.  

Los monts eivissencs son formats a la basa per de ròca [[calcari|calcària]], que dòtan l'illa d'aqüifèrs importants, uèi subrexpleitats. L'illa compòrta l'unic riu de las Balearas, lo [[riu de Santa Eulària]], mas de cors intermediari que corrís solament aprèp la pluèja. Fins al mitan del sègle XX lo riu corriá tot l'an, s'alimentant  amb las aigas sosterranhas. 

La vegetacion de l'illa es aquela de la selva mediterranèa. Es formada gaireben exclusivament per de [[pin blanc|pins blancs]]; lo sotabòsc es espés, format de plantas arbustivas de boisseda coma lo [[bruc]], lo [[romanin]] o la [[garrolha]]. Per la fauna, se trapa [[conilh]]s, rats e eriçons qu'an coma predators lo [[falcon]], lo [[chòt]] e gaireben desapareguda [[janeta]]. I a fòrça aucèls. Dins la mar, se tròba [[posidonia oceanica]], actualament menaçada per la pollucion e presenta una granda biodiversitat.

== Istòria ==
[[imatge:ForbysIbizaTown 02.jpg|thumb|Left|200px|Vila vièlha d'Eivissa]]
En 654 ab. C., los [[fenicians]] fondèron un pòrt dins aquela illa de l'archipèla de las Balearas, que nomenèron ''Ibossim'', per las necessitats del comèrci del vin, del marbre e del plomb. Aquel nom venguèt ''Ebusus'' pels [[Empèri Roman|Romans]]&lt;ref&gt;Michael Dietler, Carolina Lopez-Ruiz,''Colonial Encounters in Ancient Iberia: Phoenician, Greek, and Indigenous relations'', University Of Chicago Press, 2009, page 80 : ''The Phoenician town  of Ibosim, later to become Roman Ebusus and modern Ibiza (or Eivissa), was founded by 600 BC''.&lt;/ref&gt;. De [[Grèc]]s s'installèron tanben a Eivissa, a la meteissa epòca que los fenicians; nomenèron ''Pityûssai'' - (cobèrtas de pins) - las illas del sud de l'[[archipèla]], Eivissa e [[Formentera]]. Aprèp la casuda de la [[metropòli]] feniciana, vencida pels [[Assirians]], Eivissa passèt jos la dependéncia de [[Cartage]], mai granda coloniala feniciana de la [[Mediterranèa]].

Aprèp un periòde de dominacion pels [[vandals]] [[Justinian]] conqueriguèt las Balearas a la mitat del sègle VI.

Las illas foguèron aprèp envasidas pels [[musulman]]s a la fin del sègle VIII.  Daissèron qualques traças arquitecturalas uèi vesiblas&lt;ref&gt;http://www.illesbalears.es/fra/ilesbalears/histoire-archeologie2.jsp?SEC=HIS&amp;id=00000138&amp;lang=0003&lt;/ref&gt;. L'illa d'Eivisssa designada pels Romans coma Ebusus foguèt nomenada pels arabis jos la forma derivada ''Yebisah''&lt;ref&gt;''These are the names: studies in Jewish onomastics'', Bar-Ilan University Press, 1997, page 81, ''Eivissa(Catalan and used alongside today's Castilian version);Ibosim (Carthage-Phenician);Ebisos(Greek);Yebisah(Arab, Ibiza town known at this period as Madina Iabisa)'', ISBN 9652261920&lt;/ref&gt;

Aprèp tres sègles de dominacion musulmana pendent que las balearas dependián del califat de [[Còrdoa]] puèi de la [[Taïfa de Denia]] abans de venir un emirat independent, Eivissa, Formentera e Menòrca foguèron envasidas pel rei de Norvègia [[Sigurd Ier de Norvègia]] dich ''lo crosat'' a la prima de 1110 sul camin de sa crosada cap a Jerusalèm, aprèp que liberèt [[Sintra]], [[Lisbona]] e [[Alcácer do Sal]] e las placèron jos la dominacion crestiana.

La reconquista crestiana foguèt aprèp menada per [[Jacme Ièr d'Aragon|Jaume lo Conquistaire]], rei d'[[Reialme d'Aragon|Aragon]], que s'emparèt de [[Palma de Malhòrca]] en [[1229]] e organizèt la presa d'Eivissa en [[1235]]. En [[1343]], las illas foguèron unidas a la corona d'Aragon. 

Al sègle seguent, alara que Palma de Malhòrca foguèt quasi anantida pels [[Empèri Otoman|Turcs]], la vila d'Eivissa bastiguèt una cencha fortificada. De nombrosas torres de gaita foguèron bastidas per aparar l'archipèla. Jamai foguèron armadas. Foguèron desmilitarizadas a l'entorn del sègle XIX. 

Las glèisas foguèron edificadas amb un tipe defensiu per aparar los païsans (glèisa de Santa Eulàlia o de Sant Carles). L'abitat es dispersat e sovent alunhat de las còstas.

En [[1715]], victoriosa aprèp la [[Guèrra de Succession d'Espanha]], la [[dinastia dels Borbons]] s'emparèt de Malhòrca e Eivissa, que foguèron aliadas als [[Habsborg]]. La dominacion [[Reialme Unit|britanica]] durèt fins a 1802. 

Las Balearas sortiguèron d'un marasme cronic amb l'arribada del [[torisme]], dins los [[ans 1950]]. Constituisson una de las 17 comunautats autonòmas espanhòlas instituidas en 1978.

Los ans 1970 lo movement ''hippie'' pren la plaça del torisme de massa e Eivissa vegèt un cambi substancial, e foguèt la fin del biais de viure tradicional per la majoritat dels eivissencs. Aquel cambi arribèt amb los ans 1970. E mai, se produguèt un vam migratòri. En pauc temps fòrça gents venguèron del sud d'Espanha e d'Euròpa per viure a Eivissa, fasent que lo eivissencs son actualament minoritaris dins l'illa.

== Torisme ==
[[Imatge:Ibiza-plage.jpg|thumb|Una plaja d'Eivissa]]

A la fin del sègle XX e al començament del sègle XXI Eivissa es reputada per sas fèstas d'estiu amb la [[musica electronica]], aprèp èsser estada lo naut luòc de la cultura [[hippie]]s e [[underground]] dels ans 1960 als ans 1980.


== Municipis d'Eivissa ==
* [[Ciutat d'Eivissa|Eivissa]]
* [[Sant Antoni de Portmany]]
* [[Sant Joan de Labritja]]
* [[Sant Josep de sa Talaia]]
* [[Santa Eulària des Riu]]


== Nòtas e referéncias ==
&lt;references /&gt;

== Ligams extèrnes ==
{{commons|Eivissa}}
* {{ca}}[https://web.archive.org/web/20090222093841/http://www.conselldeivissa.es/consellPortal/home2.jsp?language=ca Consell Insular d'Eivissa]
* {{ca}}[http://www.ibiza.travel/ca/ Portal oficial de turisme del Consell Insular d'Eivissa]
* {{ca}}[https://web.archive.org/web/20060610160009/http://estudiseivissencs.com/ Institut d'Estudis Eivissencs]
* {{ca}}[https://web.archive.org/web/20100322223510/http://www.aamaef.org/ Museu Arqueològic d'Eivissa i Formentera]
* {{ca}}[https://web.archive.org/web/20100624005756/http://www.eeif.es/ Enciclopèdia d'Eivissa i Formentera]
* {{ca}}[http://turisme.eivissa.es/ Pla d'Excel·lència Turística]

{{Patrimòni Mondial de l'Unesco en Espanha}}

[[Categoria:Eivissa]]
[[Categoria:Illas Balearas]]</text>
      <sha1>tui0x0p9o4ik0xsltt6zfu3wol97q7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Califat abbassida</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71823</id>
    <revision>
      <id>2509149</id>
      <parentid>2495607</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T03:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31925" sha1="jksty6u9beikx894cuefturom7owq3w" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{Entèsta label|BA}}
{{1000 fondamentals}}

{{Entèsta tablèu país|
nom_local=الخلافة العباسية(ar)&lt;br /&gt;
Califat abbassida|
imatge_bandièra=Flag of Afghanistan (1880–1901).svg|
ligam_bandièra= bandièra |
imatge_carta=Abbasids786-809.png|
}}
|-
| '''Periòde d'existéncia''' 
| '''[[750]] - [[1258]]'''
|-
| '''[[Capitala]]'''
| '''[[Bagdad]] e Samarra'''.
|-
| '''Forma de l'estat'''
| '''Autocràcia de drech divin'''
|-
| '''Cap de l'estat'''
| '''[[Lista dei califas abbassidas|Califa abbassida]]'''
|-
| '''Religion oficiala'''
| '''[[Islam]]'''
|-
| '''Eveniments principaus'''
|-
| [[750]]
| Victòria de la rebellion còntra leis Omeiadas e installacion dau Califat abbassida
|-
| [[762]]
| Fondacion de [[Bagdad]] coma capitala novèla dau Califat
|-
| [[813]]-[[833]]
| Apogèu dau Califat durant lo rèine dau califa Al-Mamun
|-
| [[836]] - [[892]]
| Transferiment de la capitala a Samarra
|-
| [[868]]
| Indepéndencia d'[[Egipte]]
|-
| [[945]]
| Creacion dau protectorat dei Buyides sus Bagdad
|-
| [[1055]]
| Formacion dau protectorat seldjokid sus Bagdad
|-
| [[1194]]
| Lo califa venguèt tornarmai un sobeiran independent
|-
| [[1258]]
| Destruccion de Bagdad per lei Mongòls e fin dau Califat
|-
| '''[[Aira|Superfícia]]'''
| '''{{formatnum:10000000}} km² a son apogèu'''
|-
| '''[[Populacion]]'''
| '''{{formatnum:50000000}} d'abitants aperaquí a son apogèu'''
|-
| '''[[Moneda]]'''
| '''Diram abbassida'''
|-
|}

Lo '''Califat abbassida''' foguèt lo tresen califat [[islam]]ic qu'existiguèt entre [[750]] e [[1259]]. Capitèt de prendre lo poder après una revòuta còntra lo [[Califat Omeia|califat omeia]] en crisi durant leis annadas 740 en causa de sa politica exclusent lei minoritats nombrosas de l'Empèri, especialament aquelei de Pèrsia. Venceires en [[750]], leis Abbassidas consolidèron rapidament lor poder, reorganizèron l'administracion en s'inspirant dei tradicions de l'[[Empèri Sassanida]] e creeèron una capitala novèla, [[Bagdad]], a partir de [[762]].

La dinastia aquistèt un poder important gràcias a sa dominacion sus lo monde [[Islam|musulman]] e a sa posicion estrategica sus lei vias comercialas principalas de l'epòca. Sostenguda per una politica activa d'encoratjament deis autoritats, lei sciéncias e la cultura realizèron de progrès considerables e Bagdad venguèt lo centre culturau, comerciau e intellectuau de la planeta fins a sa destruccion per lei Mongòls en [[1258]].

D'efèct, maugrat son primat culturau e scientific, lo Califat poguèt pas tenir sei regions perifericas puei centralas que venguèron independentas tre lei sègles IX e X. A partir d'aqueu sègle, lo califa teniá solament una autoritat nominala sus lei territòris musulmans. Venguts dependents, e de còps vassaus, d'estats pus poderós, lei califas demorèron solament senhors de la region de Bagdad que foguèt conquista en [[1258]] durant leis invasions mongòlas en Orient Pròche. Lei subrevivents de la familha Abbassida s'anèron alora installar au [[Lo Caire|Caire]] sota la proteccion dei sultans mamelucs. Conservèron un ròtle onorific fins au [[sègle XVI]] quand lo darrier califa leguèt son poder au sultan otoman de Constantinòple.

== Istòria ==
=== La formacion dau Califat ===
==== La revòuta còntra lo [[Califat Omeia]] ====

[[Fichièr:Umayyad750ADloc.png|thumb|right|Extension dau Califat Omeia avans la revòuta deis Abbassidas.]]

La formacion dau Califat abbassida acomencèt ambé la revòuta a partir de [[747]] d'una familha de l'aristocràcia dau Califat Omeia dins lo Korasan. S'acabèt per la desfacha deis Omeias en [[750]] e l'aveniment d'una dinastia novèla, leis Abbassidas a la tèsta dau Califat.

Lei rasons de la crisi dau Califat Omeia après la fin dau periòde dei grandei conquistas islamicas. D'efèct, leis Omeias favorizèron l'aristocràcia aràbia per assegurar son poder. Pasmens, aquela aristocràcia, guerriera e rurala, deguèt dirigir un empèri vast, compausant d'unei pòples e que son motor economic venguèt rapidament lei classas aisadas (marchands, artesans...) dei centres urbans. De mai, ambé l desalenament dei conquistas, lo ròtle de l'aristocràcia guerriera dins la direccion de l'estat venguèt pauc a pauc contestat. Una tièra de crisis de succession afebliquèt egalament la dinastia entre [[730]] e [[750]]. Enfin, l'exclusion dau poder dei pòples conquistats causèt una agitacion importanta dins lei regions perifericas. Ansin, lo maucontentament entraïnèt la revòuta deis Abbassidas en [[747]].

Inicialament contenguda per leis Omeias, la rebellion capitèt d'aumentar sa fòrça ambé la realizacion d'una aliança ambé lei Pèrsas e lei Chiites. Aquò permetèt ais Abbassidas d'anientar l'armada deis Omeiadas a la [[batalha dau Zab]] en [[750]]. Après una perseguida fins en Egipte, lo darrier sobeiran omeiada foguèt eliminat e lo cap deis Abbassidas venguèt califa.

==== La consolidacion dau poder abbassida ====

Après sa victòria e lor presa dau poder, leis Abbassidas lo consolidèron per una tièra de refòrmas, magerament ai nivèus politic e religiós. Ansin, lo centre dau Califat foguèt desplaçat de Siria vèrs Iraq. Una capitala novèla, Bagdad, i foguèt bastida en [[762]] sus lo luòc d'una crosiera comerciala importanta. Enterin, l'administracion foguèt reorganizada e de pòstes dau govèrn prepausats ai non Arabis. Enfin, lei califats novèus anoncièron seis intencions de venir tornarmai a un islam sensa classa sociala e dirigit per un membre de la familha dau Profèta.

=== L'apogèu dau Califat ===

[[Fichièr:Abbasids786-809.png|thumb|right|Extension dau califat abbassida durant lo rèine de Harun ar-Rachid ([[786]]-[[809]]).]]

[[Fichièr:Abasside-empire-vers-820.png|thumb|right|Califat abbassida e país vesins vèrs [[820]].]]

L'apogèu dau Califat foguèt rapidament agantat en causa dei dificultats dau Califat per tenir sei regions perifericas e gràcias a un envans culturau e economic fòrça important.

Au nivèu militar, lei regions occidentalas escapèron rapidament a l'autoritat dei sobeirans abbassidas. Tre [[756]], Espanha venguèt independenta sota la direccion d'una dinastia omeiada. En [[800]], es lo torn deis estats de [[Magrèb]] d'obtenir una autonomia en cambi de la reconeissença de l'autoritat nominala de [[Bagdad]]. A l'interior de l'empèri, lo govèrn deguèt faciar l'agitacion chiita, la revòuta d'unitats de soudats turcs, la rebellion de certanei regions orientalas e unei crisis de succession. Ainsi, a l'apogèu dau Califat, durant lo rèine d'al-Mamun ([[813]]-[[833]]), l'empèri a ja perdut la màger part de sei regions occidentalas e una partida importanta de sei territòris orientaus.

En revènge, lo raionament culturau e economic dau Califat, especialament aqueu de sa capitala Bagdad, foguèt fòrça important. Ansin, la vila èra lo centre politic e economic dau monde enterin qu'un luòc major d'art, de cultura e de reflexion. De monuments son lo simbòl d'aquela epòca coma lo centre de traduccion dich ''« Dar al-Hikma »'' (''[[Ostal de la Sapiença|Ostau de la Saviesa]]''), construch durant lo rèine d'al-Mammun, que permetèt la conservacion d'un nombre important d'òbras grègas anticas. Aqueu raionament demorèt fins a la presa de Bagdad per lei Mongòls maugrat lo declin politic de la dinastia entre lei sègles X e XIII.

=== Lo declin e la fin dau Califat ===

Lo declin dau Califat acomencèt tre lo sègle IX ambé la pèrda d'autoritat dau califa sus leis afaires interiors e la formacion de dinastias regionalas fòrça poderosas que prenguèron lo poder. Ansin, lo califa venguèt pauc a pauc una mariòta dirigida per l'aristocràcia, l'armada o de membres influents de la burocràcia administrativa. Reduchs a un ròtle onorific, lei sobeirans abbassidas foguèron eliminats quasi entierament au sègle XIII per leis invasions mongòlas.

==== La desagregacion dau Califat ====

[[File:Orient Mejan vèrs 970.png|thumb|Division dau Califat abbassida en Orient Mejan vèrs 970.]]

Començada au sègle VIII, la desagregacion dau territòri de l'empèri s'accelerèt a partir dau sègle IX entraïnant rapidament la mesa sota tutèla dau califa. D'efèct, tre leis annadas 820, la familha pèrsa dei Samanides prenguèt lo contraròtle efectiu d'una partida dei regions orientalas de Korasan. En [[Siria]] dau Nòrd, una dinastia chiita, lei Hamdanides, capitèt tanben d'installar son poder sota la region. Enfin, en Iran, lei territòris dei Tahirides e dei Saffarides venguèron ''de facto'' independents. A partir dau sègle X, lo fenomèn toquèt tot l'empèri. [[Bagdad]] foguèt presa per lei Buyides en [[945]] e [[Egipte]] foguèt conquista per lei Fatimides en [[969]]. Lo califa foguèt pas destituit mai un protectorat foguèt creat au profiech dei Buyides que prenguèron donc lo contraròtle dau centre dau Califat.

==== L'invasion mongòla e la destruccion dau Califat ====

[[Fichièr:DiezAlbumsFallOfBaghdad a.jpg|thumb|right|Representacion de la batalha de Bagdad en [[1258]].]]

La contraròtle dei Buyides sota leis Abbassidas demorèt fins a [[1055]] quand lei [[Turcs Seldjokidas]] prenguèron la vila. I creèron tanben un protectorat e lo califa demorèt en plaça e conservèt son autoritat nominala sus la màger part dau monde musulman. Au començament dau sègle XII, lo rèine dau califa An-Nasir ([[1180]]-[[1225]]) permetèt una restauracion parciala de la poissança abbassida en Iraq en participant a la destruccion dei territòris seldjokids puei en resistent ais ambicions dei sobeirans vesins. Pasmens, deguèron cridar a l'ajuda de tropas mongòlas que s'installèron fòrtament dins la region puei acomençar sa conquista metodica. En [[1258]], una invasion mongòla conquistèt Bagdad e destruguèt la vila e sa populacion. La màger part de la familha deis Abbassidas foguèt tuat dins o après la batalha.

=== La contuniacion de la dinastia en Egipte ===

Après lo chaple de la familha Abbassida per lei [[Mongòls]], lei subrevivents foguèron aculhits per lei sultans mamelocs installats au [[Lo Caire|Caire]] en [[Egipte]]. La dinastia foguèt donc simbolicament perpetuada permetent ai sultans [[mamelocs]], egalament gardians dei luòcs sants de l'islam, de revendicar un primat onorific dins lo monde musulman. Au sègle XVI, après la conquista d'Egipte per leis Otomans, lo darrier califa abbassida leguèt sei poders au sultan turc Selim I{{èr}} marcant la fin de la dinastia.

== Organizacion politica ==

L'estructura dau govèrn dau Califat abbassida evolucionèt d'un biais important a respèct dei dos califats precedents. D'efèct, lei tribús perdeguèron la màger part de sei poders e l'organizacion de l'empèri s'inspirèt puslèu dei tradicions sassanidas. Ansin, lo regim abbassida èra una autocràcia de drech divin que lo cap, lo califa, es lo representant de Dieu. Son poder es sostengut per lei fòrças armadas e per una administracion salariada que substituiguèt a l'aristocràcia aràbia. De mai, es enviroutat per una Cort e un ceremoniau fòrça organizats e ierarquizats.

=== Lo califa ===

''De veire : [[Lista dei califas abbassidas]].''

[[Fichièr:John the Grammarian as ambassador before Theophilos and Mamun.jpg|thumb|right|Representacion bizantina dau califa [[Al-Ma'mun]].]]

[[Fichièr:Abbasids.png|thumb|right|Representacion de l'aubre genealogic dei califas abbassidas.]]

Lo califa èra lo centre dau govèrn de l'Estat e son poder, d'origina teocratica e fortament inspirat deis empèris bizantin e sassanidas, èra teoricament absolut. Sa succession èra realizada segon un mòde dinastic au sen de la familha Abbassida. Son poder èra doble tant politic, coma cap de l'Estat, que religiós, coma cap dei musulmans.

Pasmens, dins lei fachs, lo poder dau califa èra limitat per l'influéncia de l'administracion, de l'armada e de l'aristocràcia de l'empèri. Ansin, lo poder dau califa abbassida venguèt pauc a pauc nominau a mesura que lei províncias perifericas venguèron independentas. Lo movement foguèt renforçat per lei problèmas per contrarotlar l'armada que venguèt un actor politic major dau Califat. Après la presa de [[Bagdad]] per lei Mongòls en [[1258]], la dinastia perdeguèt sei territòris e subrevisquèt sota la proteccion dei Mamelucs d'[[Egipte]]. Son ròtle venguèt adonc solament simbolic e ceremoniau fins a la fin de la dinastia au sègle XVI.

=== L'administracion ===

[[Fichièr:Baghdad 150 to 300 AH.png|thumb|Plan de Bagdad durant lo Califat Abbassida.]]

Leis Abbassidas reprenguèron una partida importanta dei tradicions administrativas dei Sassanidas e s'apielèron pauc a pauc principalament sus lei regions orientalas de l'Empèri per conservar lor poder&lt;ref&gt;Applied History Research Group , University of Calgary, ''&quot;The Islamic World to 1600&quot;''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hamilton Gibb, ''Studies on the civilization of Islam'', Princeton University Press, 1982, ISBN 0-691-05354-5, p. 66.&lt;/ref&gt;.

Ansin, lo govèrn centrau es format per un ensems d'oficis dichs ''« diwan »'' que s'ocupan dei tematicas principalas dau poder. Aqueleis oficis son tenguts per un còrs de secretaris sonats ''« kuttab »''. Lei principaus son l'ofici de l'impòst fonzier, l'ofici dei domenis, l'ofici dau Tesaur, l'ofici de la cancelariá e l'ofici de l'armada. La pòsta aviá tanben un ròtle primordiau per lei comunicacions e l'entresenha. Lo cap d'aquela administracion governamentala es lo [[vizir]].

En [[762]], la capitala dau Califat foguèt desplaçada a [[Bagdad]]. La màger part dei foncionaris sirians foguèt remplaçada per de Pèrsas. De dinastias de foncionaris se formèron alora pauc a pauc dins aquela region enterin que l'organizacion dau govèrn veniá pus administrativa. Aquò entraïnèt una pèrda d'nfluéncia dau Califat sus sei regions occidentalas que venguèron rapidament independentas.

L'organizacion e l'administracion dei províncias èra fisada a de governadors dichs ''« khatib »'', ''« emir »'' o ''« wali »'' e a unei foncionaris exercissent lei poders principaus. Ansin, lei finanças son sota la direccion d'un director deis impòsts dich ''« amil »'' e la justícia, que sa fònt principala èra la lèi islamica, es dirigida per un ''« cadi »''. Puei, lo rèsta deis administracions majoras es organizat a l'entorn dei caps dei fòrças armadas, dau cap de la polícia, deis intendents dei domenis dau califa e dau cap de la pòsta. Enfin, un organisme es encargat de reculhir lei planhs còntra lei foncionaris.

=== L'armada ===

Lei fòrças armadas foguèron un problèma regular de la dinastia abbassida qu'assaièt divèrsei mòdes d'organizacions per limitar son influéncia dins leis afaires dau govèrn. Pasmens, aquò mau capitèt e l'armada prenguèt pauc a pauc lo poder decisionau dau califa.

Ansin, lei tropas dau Califat èran inicialament d'origina siriana per la màger deis unitats. Aquò durèt fins a la guèrra civila entre Al-Amin e son fraire Al-Ma’mun entre [[809]] e [[813]]. Lo califa Al-Mu`tasim decidiguèt donc de formar una garda especiala que lei membres èran chausits entre d'esclaus militars generalament turcs. Aqueu sistèma foguèt tanben remplaçat vèrs [[860]] après l'assassinat de quatre califas successius per una unita mameluca formada d'esclaus capturats joves e educats dins una ortodoxia simpla per assegurar lor leiautat. De lor caire, lei tropas dau rèsta de l'armada èran despartidas dins l'empèri. Leis oficiers recebián una partida deis impòsts fonciers per pagar la sòlda de seis òmes. Unei militars aprofichèron aquela situacion per s'enriquir au detriment dei païsans.

Aquela organizacion entraïnèt una auça progressiva dau poder de l'armada e magerament de son comandant en cap. D'efèct, lo recrutament d'esclaus copèt lo ligam entre la societat e l'armada enterin que la garda personala dau califa venguèt un element politic major de la Cort, especialament durant lei crisis de succession. Enfin, lei dificultats dau tesaur dau govèrn permetèron encara l'aumentacion dau ròtle de l'armada dins la direccion dau país que venguèt preponderanta a partir de la mitat dau sègle X.

== Economia ==

''De veire : [[Economia dau califat abbassida]].''

Lo periòde dau Califat es caracterizat per un desvolopament economic important. D'efèct, lei caps novèus deguèron favorizar lo progrès economic de l'Empèri, magerament après la fin dei conquistas islamicas. Encoratjèron l'agricultura que demorèt la basa economica dau país, la formacion d'una indústria e lei cambis comerciaus gràcias a la posicion dau califat entre Euròpa e Asia.

=== L'agricultura ===

L'agricultura foguèt la basa de l'economia de l'Empèri Abbassida. Lo sector aprofichèt lei progrès tecnologics, lei trabalhs d'aigatge o d'eissartatge per se desvolopar. De mai, foguèt estimulat per la demanda dei grandei ciutats e de l'aristocràcia. La màger part dei païsans èran generalament de megiers. Divèrsei tipes de terrens existissián :
* lei tèrras dei non musulmans que pòdon èsser gardadas, vendudas o legadas en cambi dau pagament d'un impòst.
* lei tèrras dei musulmans qu'èran tanben somesas a l'imposicion.
* lei domenis publics, confiscats après la conquista, èran cultivats sota la direccion d'intendents dau sobeiran o acordadas a de particulars per una esplecha dirècta.
* lei tèrras concedidas per de fidèus a d'organizacions piosas.
Lei culturas èran relativament variadas e principalament dominadas per de produchs vegetaus coma lei [[cereala]]s ([[blat]], [[ris]]...), lei [[fruch]]s, lei lieumes, l'[[òli]] d'[[oliva]], la viticultura, lei dàtils, lei [[banana]]s o la cana de [[sucre]]. Lei rendements èran auts per l'epòca. Pasmens, lo norrigatge conservèt un ròtle important per lo manjar ([[Ovis aries|moton]]), lo transpòrt ([[Camèl|camèus]], [[Equus caballus|chivaus]]...) o la fornidura de matèrias premieras. Existissiá egalament de norrigatge de galinalhas o d'[[abelha]]s principalament destinats ai classas pus aisadas de la societat.

=== L'indústria ===

[[Fichièr:Abbasids Baghdad Iraq 1244.JPG|thumb|right|Pèças de moneda de l'epòca de la fin dau Califat.]]

En fòra de l'[[agricultura]], lo califat capitèt tanben de desvolopar son indústria, especialament dins lei regions pèrsas e egiptianas. La principala foguèt aquela dau textil gràcias ai culturas dau [[coton]] e de la [[seda]]. L'existéncia de ressorsas minieras importantas permetèron egalament l'envans de la [[metallurgia]]. Enfin, après l'introduccion dau [[Papièr|papèu]], son desvolopament entraïnèt l'aparicion d'una indústria florissenta. Aquela prosperitat industriala favorizèt lei cambis comerciaus au sen dau califat.

=== Lei cambis comerciaus ===

[[Fichièr:Silk route.jpg|thumb|righ|Vias principalas dau comèrci internacionau de l'èra medievala.]]

Gràcias a son envans economic e sa posicion privilegiada, lo califat foguèt un luòc actiu de cambis comerciaus. Ansin, lei pòrts dau Golf persic e de la [[Mar Roja]] participèron au comèrci amb India e China. L'empèri importava d'espècias, de la fusta preciosa e d'autreis articles de luxe destinats a la consomacion interiora e a l'exportacion vèrs Euròpa, principalament l'[[Empèri Bizantin]]. Aqueu darrier eportava vèrs lo califat de metaus preciós ([[aur]], [[argent (metal)|argent]]...), de drògas e tanben d'engenhaires. Au nòrd, lei marchands abbassidas èran en relacion ambé lei regions de la Mar Baltica per lo comèrci dei pelissas o de l'[[ambre]]. Enfin, au sud, existissiá un comèrci amb Africa que regardava lei metaus e leis esclaus.

== Religion ==


La [[religion]] principala dau Califat, e de segur aquela dau sobeiran, èra l'[[islam]] que diferentei formas existissián dins l'empèri segon lo luòc, lo periòde e la classa sociala. Lei principalas foguèron lo sunnisme, lo [[chiisme]], lo kharigisme e lo mutazilisme. La coexisténcia entre aquelei corrents foguèt generalament malaisada. D'efèct, lei califas èran generalament partisans dau sunnisme o dau mutazilisme e l'agitacion causada per leis autrei brancas venguèt pauc a pauc un problèma per l'integritat dau Califat. D'autra part, lo mutazilisme, inicialament encoratjat per lei califas au sègle IX venguèt pauc a pauc fòrça impopular dins lei classas socialas pus bassas. Ansin, dispareguèt totalament entre lei sègles XI e XIII.

En fòra de l'islam, leis autoritats dau Califat èran relativament tolerantas a regard d'autrei religions. Sei fidèus avián un estatut especiau que permetiá un libertat relativa de culte mai o mens importanta e una proteccion còntra lei persecucions. Ansin, existissiá de minoritats importantas dins l'Empèri coma de [[Cristianisme|crestians]], de [[Judaïsme|jusieus]] o de zoroastrians.

== Cultura ==

Lo califat abbassida conoguèt una produccion cultura remarcabla que certaneis òbras son totjorn conegudas a l'ora d'ara. La literatura e la filosofia foguèron lei domenis pus productius gràcias au contacte ambé lei civilizacions grèga e pèrsa o ambé leis estats indians.

=== Literatura ===

[[Fichièr:Arabian nights manuscript.jpg|thumb|Manuscrit sirian dei [[Las mila e una nuèits|mila e una nuechs]].]]

La literatura foguèt un art florissent sota leis Abassidas en drecha linha de la literatura pèrsa. Au sègle IX, aprofichèt l'apogèu de la dinastia e de sa capitala Bagdad per agantar un nivèu qu'es demorat legendari dins l'imaginari istoric. Ansin, lo periòde es caracterizat per una tièra d'òbras que son vengudas d'elements majors de la literatura mondiala, especialament dins lo genre epic e dins la poesia. La pus coneguda foguèt lo recuelh d'istòria dei [[Las mila e una nuèits|mila e una nuechs]]. Probablament d'origina pèrsa o indiana, aqueu recuelh foguèt enriquit d'istòrias arregardant lei país e lei societats d'[[Orient Mejan]] e d'Africa dau Nòrd&lt;ref&gt;John Grant and John Clute, ''The Encyclopedia of Fantasy'', ''&quot;Arabian fantasy&quot;'', p 51.&lt;/ref&gt;. Son influéncia es totjorn fòrça importanta a l'ora d'ara ambé lei personatges d'Aladdin o d'Ali Baba e lei Quaranta raubaires. Una autra òbra capitala de la literatura abbassida foguèt l'ensems poetic de [[Laila e Majnun]] que cònta la romança impossibla e tragica entre dos amants&lt;ref&gt;Talattof, Kamran and Jerome W. Clinton, K. Allin Luther, ''&quot;The poetry of Nizami Ganjavi: knowledge, love, and rhetoric&quot;'', (Palgrave Macmillan, 2000), 15-16.&lt;/ref&gt;.

=== Filosofia ===

Durant lo califat, la filosofia gropèt dos ensems de trabalhs que pòdon de còps èsser liats. Lo premier regarda la recèrca filosofica menada sus l'islam a partir de sei tèxts sacrats. Aqueu domeni s'interessèt a la concepcion de l'islam e a sa vision a prepaus de l'Univèrs, de la Creacion, de la Vida e de Dieu. De son caire, la segonda partida de la filosofia desvolopada dins l'Empèri Abbassida consistiguèt en la contuniacion de la filosofia grèga antica, especialament aquelei d'[[Aristòtel]] e de [[Platon]]. Regarda donc generalament pas de tematicas islamicas e de non musulmans poguèron i participar.

== Sciéncias ==

Coma per lo domeni culturau, lo periòde dau califat abbassida foguèt una èra fasta per lei sciéncias e lo progrès medicau o tecnologic dins lo monde musulman&lt;ref&gt;Huff, Toby E., The Rise of Early Modern Science: Islam, China, and the West, (Cambridge University Press, 2003), 48.&lt;/ref&gt;. D'efèct, l'Empèri Abbassida assostava un nombre grand de sabents que realizèron un trabalh fòrça important e permetèron sa difusion au rèsta dau monde, especialament en Euròpa a partir dei sègles XI e XII&lt;ref&gt;Vartan Gregorian, ''&quot;Islam: A Mosaic, Not a Monolith&quot;'', Brookings Institution Press, 2003, pp. 26–38, ISBN 0-8157-3283-X.&lt;/ref&gt;. Lei scientifics dau califat descubriguèron e creèron tanben de domenis novèus dei sciéncias coma la quimia o l'optica. Enfin, capitèron d'assimilar lei conoissenças e la tecnologia dei regions conquistas per comprendre e perfeccionar divèrsei tecnicas (armament, [[agricultura]], [[maquina]]s...).

Aquelei progrès foguèron permés per la conjoncion d'elements e de politicas favorables. Ansin, l'empèri deis Abbassidas èra en contacte ambé la màger part deis estats pus avançats de l'epòca coma Índia e China. Lo califat aprofichèt egalament lo fach d'èsser situats sus lei territòris de civilizacions ancianas e prestigiosas, coma lei Sassinadas o lei Grècs ancians, que tenián de conoissenças scientificas importantas. Enfin, la lenga aràbia, unica dins tot l'empèri, foguèt un factor que favorizèt la propagacion deis òbras scientificas e lei cambis intellectuaus.

=== Sciéncias fondamentalas ===

[[Fichièr:Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala.jpg|thumb|ight|Premiera pagina de l'''[[Abreujat de calcul per restauracion e comparason]]'' (813-833), òbra fondatritz de l'[[algèbra]].]]

Lo califat abbassida capitèt de realizar de progrès e de descubèrtas importantas dins lo domeni dei sciéncias fondamentalas. Dos axes principaus, e pas necessarament separats, permetèron aqueu desvolopament. Lo premier foguèt la represa e la contuniacion dei trabalhs dei sabents de civilizacions pus ancianas o conquistas per lo califat coma lei Grècs en Alexàndria o lei Sassanids pèrsas. Lo segond foguèt la participacion a l'aparicion e a la formacion de domenis scientifics novèus.

Lo periòde abassida veguèt donc la redescubèrta e l'aprefondament dei sciéncias grèga antica e sassanida. Lei domenis principaus qu'aprofichèron aquela situacion foguèron lei matematicas, la fisica e la medecina. Ansin, la geometria euclidiana foguèt represa e desvolopada per lei Pèrsas [[Al-Biruni]] e [[Abu Nasr Mansur]]. Lo premier publiquèt divèrsei calculs de latituds, una teoria d'un [[Sistèma Solar|sistèma solar]] eliocentric e s'interessèt a la fòrça de gravitacion terrèstra. Lo segond realizèt una òbra importanta en [[trigonometria]]. Un autre sabent pèrsa, [[Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi]], es considerat coma lo fondador de l'[[algèbra]] que son nom vèn de sa publicacion principala, l'''[[Abreujat de calcul per restauracion e comparason]]'' (''« Kitab al-Jabr wa-l-Muqabala »'').

En fòra dei matematicas, la fisica aprofichèt l'aparicion de l'empirisme e dau metòde scientic modèrne descricha per [[Ibn al-Haytham]] dins son Tractat d'Opticas de [[1021]]&lt;ref&gt;Gorini, Rosanna (October 2003). ''&quot;Al-Haytham the man of experience. First steps in the science of vision&quot;''. Journal of the International Society for the History of Islamic Medicine 2 (4): 53–55. [https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.ishim.net/ishimj/4/10.pdf].&lt;/ref&gt;. Aqueu darrier es considerat de còps coma lo premier scientific per son utilizacion d'experéncias per demostrar una ipotèsi&lt;ref&gt;Bradley Steffens (2006), Ibn al-Haytham: First Scientist, Morgan Reynolds Publishing.&lt;/ref&gt;. En [[astronomia]], uneis astronòms inventèron de sistèmas geocentrics, utilizats puei per Copernic per crear sa teoric d'un sistèma solar eliocentric, melhorèron lei calculs de precession de la Tèrra e participèron a l'invencion de l'astrolabi. Enfin, l'aparicion de la quimia modèrna foguèt prefigurada per leis òbras deis alquimistas de l'empèri qu'inventèron un nombre important de reaccions, de tecnicas coma la [[destillacion]].

=== Medicina ===

[[Fichièr:ChirurgicalOperation15thCentury.JPG|thumb|right|Representacion d'una scena de cirurgia.]]

Coma lei sciéncias fondamentalas, leis arts medicaus realizèron de progrès fòrça importants durant lo periòde dau califat abbassida. De mai, la medecina èra relativament escampada dins certanei ciutats. Per exemple, au sègle IX, Bagdad assostava 800 mètges. Seis òbras, coma lo Qanun dau Pèrsa [[Ibn Sina]], venguèron la referéncia mondiala e influencièron fòrtament la recèrca europèa de la [[Renaissença]].

=== Tecnologia ===

La tecnologia abbassida progressèt dins de domenis variats per assimilacion de tecnologias de país conquists o per contacte ambé d'autreis estats. Leis evolucions pus impressionantas foguèron realizadas dins la produccion agricòla e lo tractament dei produchs agricòlas.

D'avançadas aguèron luòc ambé l'aparicion de culturas novèlas e per l'utilizacion de maquinas per ajudar lo trabalh agricòla. Ansin, tre lo sègle VII, existissiá de molins d'aiga. Per la seguida, leis engenhaires abbassidas aprenguèron tanben de bastir de restancas o de pompas per canalizar lei quantitats d'aiga utilizadas per l'agricultura. Gràcias a aquelei realizacions, divèrsei sectors industriaus se poguèron desvolopar dins lo textil, lo [[sucre]] o lo papièr&lt;ref&gt;Adam Robert Lucas (2005), ''&quot;Industrial Milling in the Ancient and Medieval Worlds: A Survey of the Evidence for an Industrial Revolution in Medieval Europe&quot;'', Technology and Culture '''46''' (1), p. 1–30 [10].&lt;/ref&gt;. Enfin, a costat de l'agricultura, lei contactes ambé China permetèron egalament lo passatge de tecnologias chinesas, especialament la [[polvera]]&lt;ref&gt;Ahmad Y Hassan, ''Potassium Nitrate in Arabic and Latin Sources'', ''History of Science and Technology in Islam''.&lt;/ref&gt;.

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

* [[Islam]].
* [[Califa Omeia|Omeia (califat)]].

=== Bibliografia ===

* '''(ar)''' [http://www.hukam.net/family.php?fam=78 {{lang|rtl|ar|العباسيون/بنو العباس في بغداد}}] ''Abbassidas de Bagdad (749-1261)''.
* '''(ar)''' [http://www.hukam.net/family.php?fam=79 {{lang|rtl|ar|العباسيون/بنو العباس في القاهرة}}] ''Abbassidas dau Cairo (1261-1517)''.
* '''(ca)''' Antoni Segura i Mas, Aproximació al món islàmic. Des dels orígens fins els nostres dies. Editorial Pòrtic. 2000.
* '''(de)''' Claude Cahen: ''Der Islam. Band 1: Vom Ursprung bis zu den Anfängen des Osmanenreiches. Fischer Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 1968'' (Fischer Weltgeschichte Band 14).
* '''(de)''' André Clot, Harun al Raschid. Kalif von Bagdad. Artemis, München u. a. 1988.
* '''(de)''' Wolfram Drews, ''Die Karolinger und die Abbasiden von Bagdad. Legitimationsstrategien frühmittelalterlicher Herrscherdynastien im transkulturellen Vergleich''. Akademie Verlag, Berlin (2009).
* '''(de)''' Florian Illerhaus, ''Haschimitische Propaganda. Bedingungen für den Erfolg der abbasidischen Revolution''. München, 2011.
* '''(en)''' John Joseph Saunders, ''The history of the Mongol conquests'', ed. University of Pennsylvania Press, 2001.
* '''(en)''' Cyril Glassé e Huston Smith, ''The new encyclopedia of Islam'', ed. AltaMira Press, 2003.
* '''(en)''' Ira Lapidus, A History of Islamic Societies, Cambridge University Press, 2002.
* '''(en)''' Bertold Spuler. ''The Muslim World. Vol.I The Age of the Caliphs''. Leiden. E.J. Brill. 1960 ISBN 0-685-23328-6 p.&amp;nbsp;29.
* '''(en)''' William Muir, ''The caliphate its rise, decline, and fall from original sources'', [https://web.archive.org/web/20070927000118/http://www.answering-islam.de/Main/Books/Muir/Caliphate/index.htm].
* '''(en)''' L. Venegoni (2003). ''Hülägü's Campaign in the West - (1256-1260)'', Transoxiana Webfestschrift Series I, Webfestschrift Marshak 2003.
* '''(en)''' Ahmad Y Hassan, ''History of Science and Technology in Islam'', ''TRANSFER OF ISLAMIC TECHNOLOGY TO THE WEST (PART II) : TRANSMISSION OF ISLAMIC ENGINEERING'', [https://web.archive.org/web/20190425010214/http://www.history-science-technology.com/Articles/articles].
* '''(es)''' Pijoan, Jose. ''Història del Mundo'', tom V, 7a ed.. Editorial Salvat, 1962, p.&amp;nbsp;127-141.
* '''(fr)''' Dominique Sourdel, ''L'État impérial des califes abbassides: VIIIe-Xe siècle'', 1999.

=== Nòtas ===

&lt;references group=&quot;Nòta&quot;/&gt;

=== Referéncias ===

&lt;references/&gt;

[[Categoria:Califat abbassida]]</text>
      <sha1>jksty6u9beikx894cuefturom7owq3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sent Sepieri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73399</id>
    <revision>
      <id>2509070</id>
      <parentid>2269524</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:50:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026, perimètre del territòri, etc</comment>
      <origin>2509070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3770" sha1="lu42y3v1m8iza2832ynonmry8c0njhq" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox vila occitana 
 | carta         = oc
 | nom           = Sent Sepieri
 | nom2          = ''Saint-Exupéry-les-Roches''
 | imatge        = Saint-Exupéry-les-Roches310813_(20).jpg
 | descripcion   = La gleisa.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_ville_fr_Saint-Exupéry-les-Roches_(Corrèze).svg
 | escais        =
 | parçan        = [[País d'Ussèl]]
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | departament   = {{Corresa}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] 
 | canton        = [[canton de Nauta Dordonha|Nauta Dordonha]] ([[Canton d'Ussèl-Èst|Ussèl-Èst]] davant 2015)
 | intercom      = [[Nauta Corresa Comunautat]]
 | insee         = 19201
 | cp            = 19200
 | cònsol        = Jean-Pierre Bodeveix
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | latitud       = 45.5161
 | longitud      = 2.3697
 | alt mini      = 545
 | alt mej       =
 | alt maxi      = 760
 | km²           = 37.00
 |}}

'''Sent Sepieri''' (''Saint-Exupéry-les-Roches'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 19201.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Sent Sepieri
 | nòrd       = [[Sent Frejolh]] 
 | nòrd-èst   = [[Sent Estefe deus Chaus]]
 | èst        = [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]]
 | sud-èst    = [[Veirièras (Corresa)|Veirièras]]
 | sud        = [[Sent Victor (Corresa)|Sent Victor]]
 | sud-oèst   = [[Chirac (Corresa)|Chirac]]
 | oèst       = [[Mestas]]
 | nòrd-oèst  = [[Ussèl (Corresa)|Ussèl]]
}}

== Istòria ==
{{..}}

== Administracion ==
{{ElegitDebuta |insee=19201
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Jean-Pierre Bodeveix|Partit= divers dreita |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Georges Touquet |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= davant [[1995]]  |Fin= ? |Identitat=Eugène Escurier |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=19201
|1793=1225
|1800=1302
|1806=1340
|1821=1375
|1831=1425
|1836=1560
|1841=1505
|1846=1564
|1851=1617
|1856=1425
|1861=1384
|1866=1353
|1872=1507
|1876=1504
|1881=1292
|1886=1274
|1891=1208
|1896=1107
|1901=1041
|1906=1078
|1911=1048
|1921=904
|1926=943
|1931=914
|1936=886
|1946=811
|1954=672
|1962=676
|1968=564
|1975=509
|1982=474
|1990=515
|1999=529
|cassini=31719
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|201}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|201}}/37) round 2}}}} ab/km².

== Lòcs e monuments ==
* [[Chastèu de la Gana]]

&lt;gallery&gt;
Saint-Exupéry-les-Roches310813_(9).jpg| Lo centre (ostal de comuna, sala de las fèstas, pargue).
Église080913_(9).jpg|Mesura a grans venguda beneitier.
Saint-Exupéry-les-Roches020913_(47).jpg|La taula d'orientacion del site de las Ròchas.
FontaineStMaurice310813_(29).jpg|La font Sent Maurzis (nom supausat).
Croixducarrefour040913_(2).jpg|Crotz de caireforc de 1657.
Château_de_la_Gane.JPG|Chastel de la Gana.
BlasondelaGane020913_(29).jpg
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats ligadas emb la comuna==

==Veire tanben==
* [[Comunas de Corresa]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}

{{Comunas de Corresa}}

[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]

[[Categoria:Comuna dau País d'Ussèl]]
[[Categoria:Comuna de Corresa]]</text>
      <sha1>lu42y3v1m8iza2832ynonmry8c0njhq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509072</id>
      <parentid>2509070</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2509072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3801" sha1="khnh5x8qmf0zgklyt9a6tcspdku8y10" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox vila occitana 
 | carta         = oc
 | nom           = Sent Sepieri
 | nom2          = ''Saint-Exupéry-les-Roches''
 | imatge        = Saint-Exupéry-les-Roches310813_(20).jpg
 | descripcion   = La gleisa.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_ville_fr_Saint-Exupéry-les-Roches_(Corrèze).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        = [[País d'Ussèl]]
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | departament   = {{Corresa}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] 
 | canton        = [[canton de Nauta Dordonha|Nauta Dordonha]] ([[Canton d'Ussèl-Èst|Ussèl-Èst]] davant 2015)
 | intercom      = [[Nauta Corresa Comunautat]]
 | insee         = 19201
 | cp            = 19200
 | cònsol        = Jean-Pierre Bodeveix
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | latitud       = 45.5161
 | longitud      = 2.3697
 | alt mini      = 545
 | alt mej       =
 | alt maxi      = 760
 | km²           = 37.00
 |}}

'''Sent Sepieri''' (''Saint-Exupéry-les-Roches'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 19201.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Sent Sepieri
 | nòrd       = [[Sent Frejolh]] 
 | nòrd-èst   = [[Sent Estefe deus Chaus]]
 | èst        = [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]]
 | sud-èst    = [[Veirièras (Corresa)|Veirièras]]
 | sud        = [[Sent Victor (Corresa)|Sent Victor]]
 | sud-oèst   = [[Chirac (Corresa)|Chirac]]
 | oèst       = [[Mestas]]
 | nòrd-oèst  = [[Ussèl (Corresa)|Ussèl]]
}}

== Istòria ==
{{..}}

== Administracion ==
{{ElegitDebuta |insee=19201
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Jean-Pierre Bodeveix|Partit= divers dreita |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Georges Touquet |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= davant [[1995]]  |Fin= ? |Identitat=Eugène Escurier |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=19201
|1793=1225
|1800=1302
|1806=1340
|1821=1375
|1831=1425
|1836=1560
|1841=1505
|1846=1564
|1851=1617
|1856=1425
|1861=1384
|1866=1353
|1872=1507
|1876=1504
|1881=1292
|1886=1274
|1891=1208
|1896=1107
|1901=1041
|1906=1078
|1911=1048
|1921=904
|1926=943
|1931=914
|1936=886
|1946=811
|1954=672
|1962=676
|1968=564
|1975=509
|1982=474
|1990=515
|1999=529
|cassini=31719
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|201}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|201}}/37) round 2}}}} ab/km².

== Lòcs e monuments ==
* [[Chastèu de la Gana]]

&lt;gallery&gt;
Saint-Exupéry-les-Roches310813_(9).jpg| Lo centre (ostal de comuna, sala de las fèstas, pargue).
Église080913_(9).jpg|Mesura a grans venguda beneitier.
Saint-Exupéry-les-Roches020913_(47).jpg|La taula d'orientacion del site de las Ròchas.
FontaineStMaurice310813_(29).jpg|La font Sent Maurzis (nom supausat).
Croixducarrefour040913_(2).jpg|Crotz de caireforc de 1657.
Château_de_la_Gane.JPG|Chastel de la Gana.
BlasondelaGane020913_(29).jpg
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats ligadas emb la comuna==

==Veire tanben==
* [[Comunas de Corresa]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}

{{Comunas de Corresa}}

[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]

[[Categoria:Comuna dau País d'Ussèl]]
[[Categoria:Comuna de Corresa]]</text>
      <sha1>khnh5x8qmf0zgklyt9a6tcspdku8y10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bourbourg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74027</id>
    <revision>
      <id>2509104</id>
      <parentid>2215836</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9009" sha1="398hczn52susmkic8qjrr0jjng0kuev" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna=Bourbourg
 | nomcomuna2=Bourbourg
 | imatge=MairiedeBourbourg.JPG
 | descripcion=La comuna de Bourbourg en lo moment de la f&amp;egrave;sta de G&amp;eacute;d&amp;eacute;on.
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Dunkerque|Dunkerque]]
 | canton=[[Canton de Bourbourg|Bourbourg]]
 | insee =59094
 | sitweb=
 | cp =59630
| cònsol =Francis Bassemon |mandat=[[2008]]-[[2014]]|
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Bourbourgeois / Bourbourien (en [[francés]])
|alt mej=
|longitud=2.198611
|latitud=50.947222
| alt mini =0 
 | alt mej = 
 | alt maxi =10
 | km²            =38.49
}}
'''{{PAGENAME}}''' es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region Nòrd-Pas de Calais.
Sa populacion en {{popfr59094|0}}.
==Geografia==

==Istòria==
{{Apertium|fr}}

Cap a 800, sus una mapa de [[Malbrancq]] #que representa la part orientala del delta del [[Aa (fleuve)|Aa]], lo vilatge ''Burgus in broco'' a indicat, environat de ''Ecclesia in broco'' ([[Brouckerque]]), ''Grunberga'' ([[Bergues]]), ''Sant-Wilbrordi'' ([[Gravelines]]), ''Koudekerke'' ([[Coudekerque]]), ''Spikere'' ([[Spycker]]) o ''Loo berga'' ([[Looberghe]])&lt;ref name=&quot;aymard&quot;/&gt;.

En 1668, Bourbourg es lo banc d'una ch&amp;acirc;tellenie #que conten las parr&amp;ograve;quias seguentas : [[Cappelle-Brouck]], [[Craywick]], [[Drincham]], [[Eringhem]], [[Gravelines]], [[Looberghe]], [[Loon-Plaja|Loon]], [[Millam]], [[Mardyck]]&lt;ref name=&quot;aymard&quot;&gt;Aymard Drieux e Yves Lemaire, ''Brouckerque, Coppenaxfort'', 2005, ISBN 2-9525621-0-5&lt;/ref&gt;.

Bourbourg I agu&amp;egrave;t dividit en div&amp;egrave;rsas seccions al {{XVIIIe s&amp;egrave;gle}} ; una part de Bourbourg apertenenta alavetz a la parr&amp;ograve;quia [[Sant Jean-Baptiste]].

En [[1790]], los abitants de la campanha v&amp;ograve;lon obt&amp;eacute;ner la si&amp;aacute; independ&amp;eacute;ncia a la consideracion de las bourgeois de la vila. La s&amp;eacute;cession desboca a la mesa en marcha de doas municipalit&amp;eacute;s : ''Bourbourg-Ciutat'' e ''Bourbourg-Campanha'' (#qu'aur&amp;agrave;n pas amassat #qu'apr&amp;egrave;s la segonda gu&amp;egrave;rra mondiala).

A la fin de la {{s-|XVIII|e}}, Bourbourg cessa d'&amp;egrave;sser vila de gu&amp;egrave;rra e se desvol&amp;ograve;pa alavetz merc&amp;eacute;s al com&amp;egrave;rci de contunh a l'ind&amp;uacute;stria. La vila aprof&amp;egrave;cha de lo sieu canal ''&amp;laquo; en tot temps navigable &amp;raquo;'', de comunicacions facilas, i compreses per via d'aiga amb Dunqu&amp;egrave;rca, [[Bergues]], [[Sant-Omer (-Calava)|Sant-Omer]], [[Calava]] e [[Ardres]] e de camins soigneusement pav&amp;eacute;s o empierr&amp;eacute;s. Lo sieu mercat es r&amp;eacute;put&amp;eacute; e la vila vei la si&amp;aacute; populacion cr&amp;eacute;isser fins a pr&amp;egrave;s de doas mila armas (v&amp;egrave;rses 1820).  
Lo drainage dels marais p&amp;eacute;riph&amp;eacute;riques met a jorn dels s&amp;ograve;ls tourbeux rics #que donan de jardins e p&amp;acirc;turages en produsint f&amp;ograve;r&amp;ccedil;a l&amp;eacute;gumes e engraissant f&amp;ograve;r&amp;ccedil;a volailles e bestiaux.

En [[1825]] J.F. Grasilha soslinha&lt;ref&gt;[http://books.google.fr/books?id=yIUTAAAAQAAJ&amp;printsec=titlepage&amp;Font=gbs_summary_r&amp;cad=0#PPA111,M1 Descripcion del departament del N&amp;ograve;rd per Fran&amp;ccedil;ois Joseph Grasilha (d'Angieus) Par&amp;iacute;s, Ed Sazerac &amp; Duval, 1825-1830 (libre comen&amp;ccedil;at l'an 1824)]&lt;/ref&gt; la pres&amp;eacute;ncia d'una estructura vaguement bocag&amp;egrave;re ''&amp;laquo; I a del b&amp;ograve;sc la longitud de las clausuras &amp;raquo;'', ''&amp;laquo; mas es pas dins bon mercat a Bourbourg e als environs. S'i suppl&amp;eacute;e pel [[carbon de t&amp;egrave;rra]] #que ven de [[Valencianas]], e per una esp&amp;egrave;cia de [[tourbe]] #que se tira en creusant la t&amp;egrave;rra a quatre o cinc p&amp;egrave;s de prigondor. Se tr&amp;ograve;ba alavetz un banc de dos p&amp;egrave;s de espessor, #qu'a compausat de b&amp;ograve;sc pourri ; s'i reconeis d'arbres enti&amp;egrave;rs amb las si&amp;aacute;s fu&amp;egrave;lhas e las si&amp;aacute;s fruchas. Se distingu&amp;iacute;s [[Gland (frucha)|glands]], de las [[noisette]]s ; e de las descob&amp;egrave;rtas del meteis genre an #aver lu&amp;ograve;c en div&amp;egrave;rses costats del departament. Coma los explicar d'una autra mani&amp;egrave;ra que per invasions subites e considerablas de la mar, #que se ser&amp;agrave; de contunh retirada, e #que, en traversant los b&amp;ograve;sques, d&amp;eacute;racinant los arbres, los li aur&amp;agrave; daissats couch&amp;eacute;s sus la t&amp;egrave;rra spongieuse. Aqueles arbres, en s'essent cob&amp;egrave;rts de sable e de t&amp;egrave;rra en lo continuament dels s&amp;egrave;gles, porgon u&amp;egrave;i a l'&amp;ograve;me, jos una forma, lo combustible #qu'avi&amp;aacute;n #&amp;egrave;sser, en l'origina, destinats a lududes donar jos una autra &amp;raquo;''.

{{Original|fr}}

Vers 800, sur une carte de [[Malbrancq]] qui représente la partie orientale du delta de l'[[Aa (fleuve)|Aa]], le village ''Burgus in broco'' est indiqué, entouré de ''Ecclesia in broco'' ([[Brouckerque]]), ''Grunberga'' ([[Bergues]]), ''Saint-Wilbrordi'' ([[Gravelines]]), ''Koudekerke'' ([[Coudekerque]]), ''Spikere'' ([[Spycker]]) ou ''Loo berga'' ([[Looberghe]])&lt;ref name=&quot;aymard&quot;/&gt;.

En 1668, Bourbourg est le siège d'une châtellenie qui contient les paroisses suivantes : [[Cappelle-Brouck]], [[Craywick]], [[Drincham]], [[Eringhem]], [[Gravelines]], [[Looberghe]], [[Loon-Plage|Loon]], [[Millam]], [[Mardyck]]&lt;ref name=&quot;aymard&quot;&gt;Aymard Drieux et Yves Lemaire, ''Brouckerque, Coppenaxfort'', 2005, ISBN 2-9525621-0-5&lt;/ref&gt;.

Bourbourg fut divisée en plusieurs sections au {{XVIIIe siècle}} ; une partie de Bourbourg appartenant alors à la paroisse [[Saint Jean-Baptiste]].

En [[1790]], les habitants de la campagne veulent obtenir leur indépendance à l'égard des bourgeois de la ville. La sécession aboutit à la mise en place de deux municipalités : ''Bourbourg-Ville'' et ''Bourbourg-Campèstre'' (qui ne seront réunies qu'après la seconde guerre mondiale).

À la fin du {{s-|XVIII|e}}, Bourbourg cesse d'être ville de guerre et se développe alors grâce au commerce puis à l'industrie. La ville profite de son canal ''« en tout temps navigable »'', de communications faciles, y compris par voie d'eau avec Dunkerque, [[Bergues]], [[Saint-Omer (Pas de Calais)|Saint-Omer]], [[Calais]] et [[Ardres]] et de chemins soigneusement pavés ou empierrés. Son marché est réputé et la ville voit sa population croître jusqu'à près de deux mille âmes (vers 1820).  
Le drainage des marais périphériques met au jour des sols tourbeux riches qui donnent des jardins et pâturages produisant beaucoup de légumes et engraissant beaucoup de volailles et bestiaux.

En [[1825]] J.F. Grille signale&lt;ref&gt;[http://books.google.fr/books?id=yIUTAAAAQAAJ&amp;printsec=titlepage&amp;source=gbs_summary_r&amp;cad=0#PPA111,M1 Description du département du Nord par François Joseph Grille (d'Angers) Paris, Ed Sazerac &amp; Duval, 1825-1830 (livre commencé en 1824)]&lt;/ref&gt; la présence d'une structure vaguement bocagère ''« Il y a du bois le long des clôtures »'', ''« mais il n'est pas à bon marché à Bourbourg et aux environs. On y supplée par le [[charbon de terre]] qui vient de [[Valenciennes]], et par une espèce de [[tourbe]] qu'on tire en creusant la terre à quatre ou cinq pieds de profondeur. On trouve alors un banc de deux pieds d'épaisseur, qui est composé de bois pourri ; on y reconnaît des arbres entiers avec leurs feuilles et leurs fruits. On distingue des [[Gland (fruit)|glands]], des [[noisette]]s ; et des découvertes du même genre ont eu lieu dans plusieurs cantons du département. Comment les expliquer autrement que par des invasions subites et considérables de la mer, qui se sera ensuite retirée, et qui, traversant les forêts, déracinant les arbres, les aura laissés couchés sur la terre spongieuse. Ces arbres, s'étant couverts de sable et de terre dans la suite des siècles, fournissent aujourd'hui à l'homme, sous une forme, le combustible qu'ils avaient été, dans l'origine, destinés à lui donner sous une autre »''.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=59094
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Francis Bassemon |mandat=[[2008]]-[[2014]]||Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=59094
|1793=2084
|1800=1966
|1806=2004
|1821=2273
|1831=2378
|1836=2527
|1841=2474
|1846=2325
|1851=2528
|1856=2597
|1861=2615
|1866=2634
|1872=2574
|1876=2477
|1881=2392
|1886=2414
|1891=2468
|1896=2513
|1901=2586
|1906=2482
|1911=2422
|1921=2489
|1926=2203
|1931=2198
|1936=2124
|1946=5469
|1954=5564
|1962=5868
|1968=6076
|1975=7292
|1982=7341
|1990=7106
|1999=6908
|2004=
|2005=
|2006=6675
|2007=6696
|2008=6658
|2009=6789
|cassini=5225					
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =59094
}}

[[Categoria:Comuna del Nòrd]]</text>
      <sha1>398hczn52susmkic8qjrr0jjng0kuev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509106</id>
      <parentid>2509104</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="mnsyl26qnbwvxge0xrgriwzimky0bpd" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna=Bourbourg
 | nomcomuna2=Bourbourg
 | imatge=MairiedeBourbourg.JPG
 | descripcion=La comuna de Bourbourg en lo moment de la f&amp;egrave;sta de G&amp;eacute;d&amp;eacute;on.
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Dunkerque|Dunkerque]]
 | canton=[[Canton de Bourbourg|Bourbourg]]
 | insee =59094
 | sitweb=
 | cp =59630
| cònsol =Francis Bassemon |mandat=[[2008]]-[[2014]]|
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Bourbourgeois / Bourbourien (en [[francés]])
|alt mej=
|longitud=2.198611
|latitud=50.947222
| alt mini =0 
 | alt mej = 
 | alt maxi =10
 | km²            =38.49
}}
'''{{PAGENAME}}''' es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region Nòrd-Pas de Calais.
Sa populacion en {{popfr59094|0}}.
==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=59094
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Francis Bassemon |mandat=[[2008]]-[[2014]]||Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=59094
|1793=2084
|1800=1966
|1806=2004
|1821=2273
|1831=2378
|1836=2527
|1841=2474
|1846=2325
|1851=2528
|1856=2597
|1861=2615
|1866=2634
|1872=2574
|1876=2477
|1881=2392
|1886=2414
|1891=2468
|1896=2513
|1901=2586
|1906=2482
|1911=2422
|1921=2489
|1926=2203
|1931=2198
|1936=2124
|1946=5469
|1954=5564
|1962=5868
|1968=6076
|1975=7292
|1982=7341
|1990=7106
|1999=6908
|2004=
|2005=
|2006=6675
|2007=6696
|2008=6658
|2009=6789
|cassini=5225					
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =59094
}}

[[Categoria:Comuna del Nòrd]]</text>
      <sha1>mnsyl26qnbwvxge0xrgriwzimky0bpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ennetières-en-Weppes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74151</id>
    <revision>
      <id>2509176</id>
      <parentid>2216427</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T08:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3871" sha1="aa8a1kfl3dwmjav4c2t6qyjxo40k0b3" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna=Ennetières-en-Weppes
 | nomcomuna2=Ennetières-en-Weppes
 | imatge=Ennetières-en-Weppes - Eglise (1).JPG
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=Blason de la ville de Ennetières-en-Weppes (59) Nord-France.svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Lille|Lille]]
 | canton=[[Canton de Lomme|Lomme]]
 | insee =59196
 | sitweb= &lt;!-- facultatif --&gt;
 | cp =59320
| cònsol =Michel Courouble 
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Ennetiérois (en [[francés]])
|alt mej=
|longitud=2.94222222222
|latitud=50.6352777778
| alt mini =18
 | alt mej = 
 | alt maxi =49
 | km²            =10.44
}}
'''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Nòrd (departament)|Nòrd]] e de la region del [[Nòrd-Pas de Calais]].

==Geografia==
{{Apertium|fr}}

[[Imatge:Enneti&amp;egrave;res-en-Weppes.jpg|thumb|left|Enneti&amp;egrave;res-En-Weppes en lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px]]

{{Original|fr}}

[[Imatge:Ennetières-en-Weppes.jpg|thumb|left|Ennetières-en-Weppes dans son canton et son arrondissement|180px]].
==Istòria==
{{Apertium|fr}}
Enneti&amp;egrave;res Se trucava Aneti&amp;egrave;res en 1066, Haneti&amp;egrave;res en 1140, Anetirs en 1163, Anethieres en 1202, Anetiers e Anneti&amp;egrave;res en Weppes l'an 1361. A situat a una altitud d'unitat|41|m  e a una superficie d'unitat|1044|a .

La gl&amp;egrave;isa e la distincion aperteni&amp;aacute;n a partir de 1111 a la abbaye St Pierre de Gand #que i manteni&amp;aacute; un c&amp;ograve;nsol, lo ch&amp;acirc;telain de Lille. I requectava dels dreches per lo sieu drech de avouerie (cargat de conf&amp;eacute;s) e de proteccion.

Las costums particularas agu&amp;egrave;ron concedit a Enneti&amp;egrave;res per [[Philippe II d'Espanha|Philippe II rei d'Espanha]]. Aquela municipalitat fasi&amp;aacute; antany partit de la Flandre Wallonne e del Dioc&amp;egrave;se de #Virar&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200319164643/http://www.ennetieres-en-weppes.com/    Font: Ennetieres-en-weppes.Coss&amp;iacute;]&lt;/ref&gt;.

{{Original|fr}}
Ennetières s'appelait Anetières en 1066, Hanetières en 1140, Anetirs en 1163, Anethieres en 1202, Anetiers et Annetières en Weppes en 1361. Il est situé à une altitude de {{unité|41|m}} et à une superficie de {{unité|1044|ha}}.

L’église et la seigneurie appartenaient à partir de 1111 à l’abbaye St Pierre de Gand qui y entretenait un maire, le châtelain de Lille. Il y percevait des droits pour son droit d’avouerie (chargé d'avoué) et de protection.

Les coutumes particulières furent accordées à Ennetières par [[Philippe II d'Espagne|Philippe II roi d’Espagne]]. Cette commune faisait autrefois parti de la Flandre Wallonne et du Diocèse de Tournai&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200319164643/http://www.ennetieres-en-weppes.com/    Source: Ennetieres-en-weppes.com]&lt;/ref&gt;.
==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=59196
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Michel Courouble |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=59196
|1793=1630
|1800=2244
|1806=2228
|1821=1722
|1831=1789
|1836=1771
|1841=1749
|1846=1724
|1851=1658
|1856=1681
|1861=1635
|1866=1664
|1872=1650
|1876=1678
|1881=1739
|1886=1733
|1891=1684
|1896=1698
|1901=1605
|1906=1656
|1911=1601
|1921=569
|1926=794
|1931=856
|1936=848
|1946=919
|1954=901
|1962=1021
|1968=1012
|1975=1036
|1982=1093
|1990=1162
|1999=1126
|2004=
|2005=
|2006=1088
|2007=1088
|2008=1093
|2009=1140
|cassini=12647
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =59196
}}

[[Categoria:Comuna del Nòrd]]</text>
      <sha1>aa8a1kfl3dwmjav4c2t6qyjxo40k0b3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haspres</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74243</id>
    <revision>
      <id>2509117</id>
      <parentid>2216873</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1863" sha1="71j0bwo8bdncsa2y02tkcdgotr7cxtr" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna=Haspres
 | nomcomuna2=Haspres
 | imatge=HaspresVillage.JPG|thumb|
 | descripcion=Haspres, Centri vila amb ranquejar 
 | lògo=
 | escut=Blason de la ville de Haspres (59) Nord-France.svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Valenciennes|Valenciennes]]
 | canton=[[Canton de Bouchain|Bouchain]]
 | insee =59285
 | sitweb=
 | cp =59198
| cònsol = Francis Stiévenard
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Haspriens (en [[francés]])
|alt mej=
|longitud=3.4175
|latitud=50.2588888889
| alt mini =36
 | alt mej = 
 | alt maxi =80
 | km²            =12.2
}}
'''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Nòrd (departament)|Nòrd]] e de la region del [[Nòrd-Pas de Calais]].

==Geografia==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=59285
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Francis Stiévenard|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=59285
|1793=
|1800=1944
|1806=2066
|1821=2416
|1831=2726
|1836=2701
|1841=2846
|1846=3031
|1851=3059
|1856=3216
|1861=3315
|1866=3090
|1872=2883
|1876=2836
|1881=2763
|1886=3004
|1891=3005
|1896=3027
|1901=2928
|1906=2843
|1911=2941
|1921=2586
|1926=2711
|1931=2768
|1936=2888
|1946=2854
|1954=2843
|1962=2962
|1968=2941
|1975=2889
|1982=2700
|1990=2715
|1999=2753
|2004=
|2005=
|2006=2679
|2007=2670
|2008=2713
|2009=2757
|cassini=16718
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =59285
}}

{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Categoria:Comuna del Nòrd]]</text>
      <sha1>71j0bwo8bdncsa2y02tkcdgotr7cxtr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Longueville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74312</id>
    <revision>
      <id>2509057</id>
      <parentid>2217075</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3512" sha1="3c7s5kfkzz66sx6wmmejjeguii9ueoe" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nom2=La Longueville
 | nomcomuna     =La Longueville
 | lògo=
 | imatge= La longuevilleÉglise210407.JPG
 | descripcion=La gl&amp;egrave;isa Santa Aldegonde.
 | escut=Blason ville fr La Longueville (Nord).svg
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment d'Avesnes-sur-Helpe|Avesnes-sur-Helpe]]
 | canton=[[Canton de Bavay|Bavay]]

 | sitweb=
 | cp=59570
 | insee          =59357
 | cònsol         = Patrick Delcourt
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Longuevillois (en [[francés]])
|alt mej=
|longitud=3.85777777778
|latitud=50.2897222222
| alt mini       =134
 | alt maxi       =161
 | km²            =17.64
}}
'''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Nòrd (departament)|Nòrd]] e de la region del [[Nòrd-Pas de Calais]].

==Geografia==

==Istòria==
{{Apertium|fr}}
''La Longueville'', en latin ''Longa Villa'' a mencionat l'an 1295 en lo cartulaire del &amp;eacute;v&amp;ecirc;ch&amp;eacute; de Cambrai.

La Longueville a pas res gardat de lo sieu passat : ocupada sens dobte dempu&amp;egrave;i la pr&amp;eacute;histoire, segurament en lo moment del peri&amp;ograve;de gallo-romaine (50/260 de lo n&amp;ograve;stre &amp;egrave;re), garda pres&amp;eacute;ncia d'un culte testificat de Santa Aldegonde a {{la s-|V|e}}. Cap de-lu&amp;ograve;c d'una de las dotze Pairies de l'Enaut a {{la s-|XI|e}}, totas aquelas traces an desaparegut, i #comprene aquelas del cast&amp;egrave;l ja en ru&amp;iuml;na abans la Revolucion.
Vilatge sustot agric&amp;ograve;la amb un centenat de granjas encara en 1940 (contra 18 u&amp;egrave;i), vivifi&amp;eacute; entre las doas gu&amp;egrave;rras per l'ind&amp;uacute;stria, de contunh ganhat per la [[P&amp;eacute;riurbanisation|rurbanisation]] apr&amp;egrave;s 1973.

{{Original|fr}}
''La Longueville'', en latin ''Longa Villa'' est mentionné en 1295 dans le cartulaire de l'évêché de Cambrai.

La Longueville n'a rien gardé de son passé : occupée sans doute dès la préhistoire, sûrement lors de la période gallo-romaine (50/260 de notre ère), elle garde présence d'un culte attesté de Sainte Aldegonde au {{s-|V|e}}. Chef-lieu d'une des douze Pairies du Hainaut au {{s-|XI|e}}, toutes ces traces ont disparu, y compris celles du château déjà en ruine avant la Révolution.
Village surtout agricole avec une centaine de fermes encore en 1940 (contre 18 aujourd'hui), vivifié entre les deux guerres par l'industrie, puis gagné par la [[Périurbanisation|rurbanisation]] après 1973.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=59357
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Patrick Delcourt|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=59357
|1793=945
|1800=919
|1806=1026
|1821=1101
|1831=1197
|1836=1198
|1841=1188
|1846=1220
|1851=1255
|1856=1228
|1861=1246
|1866=1289
|1872=1224
|1876=1182
|1881=1178
|1886=1237
|1891=1174
|1896=1163
|1901=1194
|1906=1180
|1911=1126
|1921=1303
|1926=1496
|1931=1582
|1936=1543
|1946=1443
|1954=1549
|1962=1742
|1968=1760
|1975=1759
|1982=1844
|1990=2154
|1999=2196
|2004=
|2005=
|2006=2221
|2007=2224
|2008=2207
|2009=2204
|cassini=19976
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Veire tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas del Nòrd}}

{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Categoria:Comuna del Nòrd]]</text>
      <sha1>3c7s5kfkzz66sx6wmmejjeguii9ueoe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509059</id>
      <parentid>2509057</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1906" sha1="mkq7kok9qea8jtg9ocetfvoq35jk6mf" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nom2=La Longueville
 | nomcomuna     =La Longueville
 | lògo=
 | imatge= La longuevilleÉglise210407.JPG
 | descripcion=La gl&amp;egrave;isa Santa Aldegonde.
 | escut=Blason ville fr La Longueville (Nord).svg
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment d'Avesnes-sur-Helpe|Avesnes-sur-Helpe]]
 | canton=[[Canton de Bavay|Bavay]]

 | sitweb=
 | cp=59570
 | insee          =59357
 | cònsol         = Patrick Delcourt
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Longuevillois (en [[francés]])
|alt mej=
|longitud=3.85777777778
|latitud=50.2897222222
| alt mini       =134
 | alt maxi       =161
 | km²            =17.64
}}
'''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Nòrd (departament)|Nòrd]] e de la region del [[Nòrd-Pas de Calais]].

==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=59357
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Patrick Delcourt|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=59357
|1793=945
|1800=919
|1806=1026
|1821=1101
|1831=1197
|1836=1198
|1841=1188
|1846=1220
|1851=1255
|1856=1228
|1861=1246
|1866=1289
|1872=1224
|1876=1182
|1881=1178
|1886=1237
|1891=1174
|1896=1163
|1901=1194
|1906=1180
|1911=1126
|1921=1303
|1926=1496
|1931=1582
|1936=1543
|1946=1443
|1954=1549
|1962=1742
|1968=1760
|1975=1759
|1982=1844
|1990=2154
|1999=2196
|2004=
|2005=
|2006=2221
|2007=2224
|2008=2207
|2009=2204
|cassini=19976
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Veire tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas del Nòrd}}

{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Categoria:Comuna del Nòrd]]</text>
      <sha1>mkq7kok9qea8jtg9ocetfvoq35jk6mf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coupru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75358</id>
    <revision>
      <id>2509103</id>
      <parentid>2311130</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4904" sha1="onuel4k9ew6vz1c7imvyl833h4cn84i" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna= Coupru
 | nomcomuna2= Coupru
 | imatge=cap
 | descripcion= 
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Château-Thierry|Château-Thierry]]
 | canton= [[Canton de Charly-sur-Marne|Charly-sur-Marne]]
 | insee =02221
 | cp =02310
| cònsol =Elisabeth Clobourse 
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])&lt;br/&gt; Couprusien(ne) en [[francés]]
|alt mej=
|longitud=3.27305555556
|latitud=49.0316666667
| alt mini =131 
 | alt mej = 
 | alt maxi =209 
 | km²            =7.82
}}
'''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament d'[[Aisne (departament)|Aisne]] e de la region dels [[Nauts de França]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Coupru]]'''Coupru'''}}
{{Image label|x=0.552509277555|y=0.628898964874|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 632 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Domptin]] (1,7km)}}}}
{{Image label|x=0.554387888805|y=0.278330762682|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 176 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lucy-le-Bocage]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.490421600217|y=0.835828568704|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1036 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villiers-Saint-Denis]] (4,3km)}}}}
{{Image label|x=0.251897404764|y=0.712069321511|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 243 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bézu-le-Guéry]] (4,3km)}}}}
{{Image label|x=0.726961897789|y=0.230735829531|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 205 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bouresches]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.270582390729|y=0.25577478942|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 469 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Marigny-en-Orxois]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.0811654350738|y=0.592443605774|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1352 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montreuil-aux-Lions]] (5,7km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==
{{Apertium|fr}}

La p&amp;ograve;bli p&amp;ograve;rta, en latin, lo nom de ''Colpriacus'' o ''Colpriacum''. En 1202, se tr&amp;ograve;ba la graphie ''Coperu'', e ''Coubru'' en 1274. Coupru Fa partida de la anciana [[Brie (region)|Brie]] pouilleuse (dicha tanben [[Brie (region)|Brie]] crayeuse, galleuse o gallevesse, en rason de la praubesa de lo sieu s&amp;ograve;l). Lo villatge aperten al [[Intendant (Ancian Regim)|intendance]] de [[Soissons]], del [[bailliage]] de Castell-Thierry, e a l'eleccion e dioc&amp;egrave;se de Soissons&lt;ref&gt;{{labor
| lenga = fr
| nom1 = Maximilien 
| nom1 = Melleville
| t&amp;iacute;tol = Diccionari istoric del departament de l'Aisne
| an = 1865
| tome = 1
| passatge = 297
}}.&lt;/ref&gt;. Fins en 1789, fa partida de la distincion de Coulonges, a la abbaye de La n&amp;ograve;stra-Madama de Soissons&lt;ref name=R1/&gt;.

{{Original|fr}}

La village porte, en latin, le nom de ''Colpriacus'' ou ''Colpriacum''. En 1202, on trouve la graphie ''Coperu'', et ''Coubru'' en 1274. Coupru fait partie de l'ancienne [[Brie (région)|Brie]] pouilleuse (dite aussi [[Brie (région)|Brie]] crayeuse, galleuse ou gallevesse, en raison de la pauvreté de son sol). Le village appartient à l'[[Intendant (Ancien Régime)|intendance]] de [[Soissons]], du [[bailliage]] de Château-Thierry, et aux élection et diocèse de Soissons&lt;ref&gt;{{ouvrage
| langue = fr
| prénom1 = Maximilien 
| nom1 = Melleville
| titre = Dictionnaire historique du département de l'Aisne
| année = 1865
| tome = 1
| passage = 297
}}.&lt;/ref&gt;. Jusqu'en 1789, il fait partie de la seigneurie de Coulonges, à l'abbaye de Notre-Dame de Soissons&lt;ref name=R1/&gt;.
==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=02221
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Elisabeth Clobourse |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=02221
|1793=187
|1800=190
|1806=195
|1821=197
|1831=190
|1836=201
|1841=204
|1846=198
|1851=189
|1856=197
|1861=200
|1866=208
|1872=194
|1876=179
|1881=173
|1886=184
|1891=188
|1896=173
|1901=148
|1906=158
|1911=167
|1921=156
|1926=159
|1931=131
|1936=124
|1946=127
|1954=136
|1962=137
|1968=124
|1975=100
|1982=98
|1990=123
|1999=144
|2004=
|2005=163
|2006=170
|2007=169
|2008=175
|2009=180
|cassini=10585
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas d'Aisne}}

{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Categoria:Comuna d'Aisne]]</text>
      <sha1>onuel4k9ew6vz1c7imvyl833h4cn84i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509105</id>
      <parentid>2509103</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3288" sha1="re3f45zqvvj6fgmxf2bnphebkrylqei" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna= Coupru
 | nomcomuna2= Coupru
 | imatge=cap
 | descripcion= 
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Château-Thierry|Château-Thierry]]
 | canton= [[Canton de Charly-sur-Marne|Charly-sur-Marne]]
 | insee =02221
 | cp =02310
| cònsol =Elisabeth Clobourse 
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])&lt;br/&gt; Couprusien(ne) en [[francés]]
|alt mej=
|longitud=3.27305555556
|latitud=49.0316666667
| alt mini =131 
 | alt mej = 
 | alt maxi =209 
 | km²            =7.82
}}
'''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament d'[[Aisne (departament)|Aisne]] e de la region dels [[Nauts de França]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Coupru]]'''Coupru'''}}
{{Image label|x=0.552509277555|y=0.628898964874|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 632 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Domptin]] (1,7km)}}}}
{{Image label|x=0.554387888805|y=0.278330762682|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 176 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lucy-le-Bocage]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.490421600217|y=0.835828568704|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1036 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villiers-Saint-Denis]] (4,3km)}}}}
{{Image label|x=0.251897404764|y=0.712069321511|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 243 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bézu-le-Guéry]] (4,3km)}}}}
{{Image label|x=0.726961897789|y=0.230735829531|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 205 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bouresches]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.270582390729|y=0.25577478942|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 469 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Marigny-en-Orxois]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.0811654350738|y=0.592443605774|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1352 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montreuil-aux-Lions]] (5,7km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=02221
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Elisabeth Clobourse |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=02221
|1793=187
|1800=190
|1806=195
|1821=197
|1831=190
|1836=201
|1841=204
|1846=198
|1851=189
|1856=197
|1861=200
|1866=208
|1872=194
|1876=179
|1881=173
|1886=184
|1891=188
|1896=173
|1901=148
|1906=158
|1911=167
|1921=156
|1926=159
|1931=131
|1936=124
|1946=127
|1954=136
|1962=137
|1968=124
|1975=100
|1982=98
|1990=123
|1999=144
|2004=
|2005=163
|2006=170
|2007=169
|2008=175
|2009=180
|cassini=10585
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas d'Aisne}}

{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Categoria:Comuna d'Aisne]]</text>
      <sha1>re3f45zqvvj6fgmxf2bnphebkrylqei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanchy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75561</id>
    <revision>
      <id>2509086</id>
      <parentid>2217141</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10383" sha1="bno8asmyn6ys9xjcsgdegbyfdzv23f0" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna= Lanchy
 | nomcomuna2=Lanchy
 | imatge=cap
 | descripcion= 
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Saint-Quentin|Saint-Quentin]]
 | canton= [[Canton de Vermand|Vermand]]
 | insee =02402
 | cp =02590
| cònsol =Xavier De Romance 
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
|alt mej=
|longitud=3.07638888889
|latitud=49.8272222222
| alt mini =84 
 | alt mej = 
 | alt maxi =94 
 | km²            =3.69
}}
'''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament d'[[Aisne (departament)|Aisne]] e de la region de [[Picardia]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Lanchy]]'''Lanchy'''}}
{{Image label|x=0.391429350955|y=0.638490920207|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 42 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ugny-l'Équipée]] (1,6km)}}}}
{{Image label|x=0.744695037464|y=0.371938207225|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 280 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beauvois-en-Vermandois]] (2,3km)}}}}
{{Image label|x=0.720939898247|y=0.749626436461|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 179 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Foreste]] (2,7km)}}}}
{{Image label|x=0.19595968604|y=0.559259648946|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 173 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Quivières]] (2,8km)}}}}
{{Image label|x=0.839749052274|y=0.701293008364|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 66 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Germaine (Aisne)|Germaine]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.250822954729|y=0.168014683278|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 733 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Monchy-Lagache]] (3,7km)}}}}
{{Image label|x=0.679836815813|y=0.105620757008|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 82 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trefcon]] (3,7km)}}}}
{{Image label|x=0.407790284866|y=0.938790769843|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 246 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Douilly]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.471142899102|y=0.0444524380532|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 184 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tertry]] (4,0km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==
{{Apertium|fr}}
Lanchy – Lancy – Lanciacum (#Enterrar de Lancii):
Villatge del anci&amp;agrave; Vermandois, antany del intendance d'Amians, dels bailliage e eleccion de St-Quentin, dioc&amp;egrave;se de Laon, u&amp;egrave;i costat de Vermand (pr&amp;egrave;p de P&amp;eacute;ronne), arrondissement de St-Quentin, dioc&amp;egrave;se de Soissons.

Lo &amp;eacute;tymologie del nom proven del patronyme romain Lancius (lancier, #&amp;ccedil;&amp;ograve; que p&amp;ograve;rta una lan&amp;ccedil;a). Aquel patronyme apparait per las primi&amp;egrave;ras fes a Roma a l'IV° apr&amp;egrave;s J.C. (Cav&amp;ograve;ts exhum&amp;eacute;es en lo moment d'enregistres arch&amp;eacute;ologiques), de contunh a Bolonha al VIII° (familha de Bolonha a It&amp;agrave;lia), en Bourgogne al X° (don de Jehan de Lancii pel bastiment de la abbaye de Clunhic) e, fin finala, a So&amp;iuml;ssa (Albert de Lancii vila en una convencion entre Molesme e Aulp en 1097).

Lanchy (De) - Delanchy – Lancy (de):
En Picardie, familha n&amp;ograve;bla de anciana extraction #que blasonne de caras a una fasce de s&amp;ograve;us acompanhats de tres lan&amp;ccedil;as de quitament mesas en pal (la punta cap a la nautor).

En 1096, Jehan de Lanchy, genet, senhor de Lanchy, a nomenat entre los senhors #qu'acompanhan Hugues de Vermandois en lo moment de la primi&amp;egrave;ra crosada. En 1122, Jean de Lanchy recep de Raoul E{{er}}, dicha lo vaillant, las t&amp;egrave;rras de Marquaix. En 1134, &amp;Eacute;lisabeth, veusa de Vaudin (Vauthier) de Lanchy, apareis en lo moment del pagament dels #dire de L&amp;egrave;ma e de Exelicis. En 1137, Eudes (Odon) de Lanchy, genet, a citat coma senhor de Lanchy. En 1147, Ad&amp;eacute;la&amp;iuml;de confirma lo don fach per lo sieu paire, Baudouin de Lanchy, al benefici del abbaye de Pr&amp;eacute;montr&amp;eacute;. En 1165, Odon de Lanchy, chevalier, senhor de Falvy, dona una part de la d&amp;icirc;me de Lanchy a las abbayes de Pr&amp;eacute;montr&amp;eacute; e de Arrouaise. Cap a 1200, Jean de Lanchy, chevalier, esposa Di&amp;eacute;dle de Coucy. En 1222, los meteisses Texans de Lanchy e la si&amp;aacute; sœur Helz&amp;eacute;vide transigent amb la abbaye de Pr&amp;eacute;montr&amp;eacute;. En 1250, Hugues de Lanchy, senhor de Porquericourt, apr&amp;ograve;va la venta de t&amp;egrave;rra a Cr&amp;eacute;pigny e a Caillouel efectuada per la si&amp;aacute; esposa. En 1274, Simon de Lanchy, dicha lo gra, genet, senhor de Lanchy fa donation de 7 setiers al abbaye de Pr&amp;eacute;montr&amp;eacute;. En 1364, Jean de Lanchy, chevalier, apparait coma senhor de Lanchy e de Marquaix. Cap a 1400, Louis de Lanchy, genet, senhor de Marquaix, a citat en una venta de t&amp;egrave;rra. En 1467, pr&amp;ograve;va de noblesa presentada per Texans de Lanchy, genet, senhor de Marquaix.

Aliada a las Acheux, Coucy, Gaudefroy, Haudicquer, Hervilly, Goussencourt, Lemerchier, Montmorency, Sons, &amp;egrave;ca., aquela familha, #que ne son de sortidas div&amp;egrave;rsas brancas #que los senhors de Marquaix e, segon los jutges d'armas, las Lancy de Raray, n'a #&amp;egrave;sser mantenuda en la si&amp;aacute; noblesa en lo moment de la {{1re}} investigacion apr&amp;egrave;s aver-i provat dempu&amp;egrave;i Jehan de Lanchy, genet, senhor de Marquaix, en vivent en 1467, (jutjament per Laisn&amp;eacute;).

''Fonts: ''Diccionari istoric, g&amp;eacute;n&amp;eacute;alogique e g&amp;eacute;ographique'' per Melleville, ''Armorial de Picardie'' per Haudicquer de Blancourt, &amp;laquo; Nobiliaire Universal &amp;raquo; per Sant-Anava, &amp;laquo; Armorial de Fran&amp;ccedil;a &amp;raquo; per Hozier, &amp;laquo; Pouill&amp;eacute; dels beneficis del dioc&amp;egrave;se de Noyon &amp;raquo; per Colliette, cartulaire del abbaye de Ourscamp, levats del abbaye de Pr&amp;eacute;montr&amp;eacute; e d'aquela de Arrouaise, Jutjament de noblesa, &amp;egrave;ca.''

{{Original|fr}}
Lanchy – Lancy – Lanciacum (terra de Lancii):
Village de l’ancien Vermandois, autrefois de l’intendance d’Amiens, des bailliage et élection de St-Quentin, diocèse de Laon, aujourd’hui canton de Vermand (proche de Péronne), arrondissement de St-Quentin, diocèse de Soissons.

L’étymologie du nom provient du patronyme romain Lancius (lancier, celui qui porte une lance). Ce patronyme apparait pour la première fois à Rome au IV° après J.C. (tombes exhumées lors de fouilles archéologiques), puis à Bologne au VIII° (famille de Bologne en Italie), en Bourgogne au X° (don de Jehan de Lancii pour la construction de l’abbaye de Cluny) et, enfin, en Suisse (Albert de Lancii cité dans une convention entre Molesme et Aulp en 1097).

Lanchy (de) - Delanchy – Lancy (de):
En Picardie, famille noble d’ancienne extraction qui blasonne de gueules à une fasce d’argent accompagnée de trois lances de même posées en pal (la pointe vers le haut).

En 1096, Jehan de Lanchy, écuyer, seigneur de Lanchy, est nommé parmi les seigneurs qui accompagnent Hugues de Vermandois lors de la première croisade. En 1122, Jean de Lanchy reçoit de Raoul I{{er}}, dit le vaillant, les terres de Marquaix. En 1134, Élisabeth, veuve de Vaudin (Vauthier) de Lanchy, apparaît lors du règlement des dîmes de Devise et d’Exelicis. En 1137, Eudes (Odon) de Lanchy, écuyer, est cité comme seigneur de Lanchy. En 1147, Adélaïde confirme le don fait par son père, Baudouin de Lanchy, au bénéfice de l’abbaye de Prémontré. En 1165, Odon de Lanchy, chevalier, seigneur de Falvy, donne une part de la dîme de Lanchy aux abbayes de Prémontré et d’Arrouaise. Vers 1200, Jean de Lanchy, chevalier, épouse Diédle de Coucy. En 1222, le même Jean de Lanchy et sa sœur Helzévide transigent avec l’abbaye de Prémontré. En 1250, Hugues de Lanchy, seigneur de Porquericourt, approuve la vente de terre à Crépigny et à Caillouel effectuée par son épouse. En 1274, Simon de Lanchy, dit le grain, écuyer, seigneur de Lanchy fait donation de 7 setiers à l’abbaye de Prémontré. En 1364, Jean de Lanchy, chevalier, apparait comme seigneur de Lanchy et de Marquaix. Vers 1400, Louis de Lanchy, écuyer, seigneur de Marquaix, est cité dans une vente de terre. En 1467, preuve de noblesse présentée par Jean de Lanchy, écuyer, seigneur de Marquaix.

Alliée aux Acheux, Coucy, Gaudefroy, Haudicquer, Hervilly, Goussencourt, Lemerchier, Montmorency, Sons, etc., cette famille, dont sont issues plusieurs branches dont les seigneurs de Marquaix et, selon les juges d’armes, les Lancy de Raray, a été maintenue dans sa noblesse lors de la {{1re}} recherche après avoir prouvé depuis Jehan de Lanchy, écuyer, seigneur de Marquaix, vivant en 1467, (jugement par Laisné).

''Sources: ''Dictionnaire historique, généalogique et géographique'' par Melleville, ''Armorial de Picardie'' par Haudicquer de Blancourt, « Nobiliaire Universelle » par Saint-Allais, « Armorial de France » par Hozier, « Pouillé des bénéfices du diocèse de Noyon » par Colliette, cartulaire de l’abbaye de Ourscamp, relevés de l’abbaye de Prémontré et de celle d’Arrouaise, Jugement de noblesse, etc.''

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=02402
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Xavier De Romance |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=02402
|1793=150
|1800=137
|1806=151
|1821=173
|1831=200
|1836=212
|1841=196
|1846=213
|1851=185
|1856=163
|1861=147
|1866=157
|1872=157
|1876=156
|1881=149
|1886=150
|1891=138
|1896=158
|1901=156
|1906=136
|1911=117
|1921=31
|1926=52
|1931=57
|1936=74
|1946=48
|1954=67
|1962=66
|1968=68
|1975=60
|1982=53
|1990=54
|1999=63
|2004=
|2005=58
|2006=57
|2007= 55
|2008=54
|2009=53
|cassini=18499
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas d'Aisne}}

{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Categoria:Comuna d'Aisne]]</text>
      <sha1>bno8asmyn6ys9xjcsgdegbyfdzv23f0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509088</id>
      <parentid>2509086</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3521" sha1="acrub8w0svja3g2j1pa0ibjbiekj0qk" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna= Lanchy
 | nomcomuna2=Lanchy
 | imatge=cap
 | descripcion= 
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Saint-Quentin|Saint-Quentin]]
 | canton= [[Canton de Vermand|Vermand]]
 | insee =02402
 | cp =02590
| cònsol =Xavier De Romance 
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
|alt mej=
|longitud=3.07638888889
|latitud=49.8272222222
| alt mini =84 
 | alt mej = 
 | alt maxi =94 
 | km²            =3.69
}}
'''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament d'[[Aisne (departament)|Aisne]] e de la region de [[Picardia]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Lanchy]]'''Lanchy'''}}
{{Image label|x=0.391429350955|y=0.638490920207|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 42 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ugny-l'Équipée]] (1,6km)}}}}
{{Image label|x=0.744695037464|y=0.371938207225|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 280 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beauvois-en-Vermandois]] (2,3km)}}}}
{{Image label|x=0.720939898247|y=0.749626436461|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 179 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Foreste]] (2,7km)}}}}
{{Image label|x=0.19595968604|y=0.559259648946|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 173 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Quivières]] (2,8km)}}}}
{{Image label|x=0.839749052274|y=0.701293008364|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 66 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Germaine (Aisne)|Germaine]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.250822954729|y=0.168014683278|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 733 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Monchy-Lagache]] (3,7km)}}}}
{{Image label|x=0.679836815813|y=0.105620757008|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 82 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trefcon]] (3,7km)}}}}
{{Image label|x=0.407790284866|y=0.938790769843|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 246 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Douilly]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.471142899102|y=0.0444524380532|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 184 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tertry]] (4,0km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=02402
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Xavier De Romance |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=02402
|1793=150
|1800=137
|1806=151
|1821=173
|1831=200
|1836=212
|1841=196
|1846=213
|1851=185
|1856=163
|1861=147
|1866=157
|1872=157
|1876=156
|1881=149
|1886=150
|1891=138
|1896=158
|1901=156
|1906=136
|1911=117
|1921=31
|1926=52
|1931=57
|1936=74
|1946=48
|1954=67
|1962=66
|1968=68
|1975=60
|1982=53
|1990=54
|1999=63
|2004=
|2005=58
|2006=57
|2007= 55
|2008=54
|2009=53
|cassini=18499
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas d'Aisne}}

{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Categoria:Comuna d'Aisne]]</text>
      <sha1>acrub8w0svja3g2j1pa0ibjbiekj0qk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vivières</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76356</id>
    <revision>
      <id>2509087</id>
      <parentid>2218768</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3596" sha1="kh4r1gle5nv8v747wyc8lqwqmewaiai" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna= Vivières
 | nomcomuna2=Vivières
 | imatge=cap
 | descripcion= 
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Soissons|Soissons]]
 | canton= [[Canton de Villers-Cotterêts|Villers-Cotterêts]] 
 | insee =02822
 | cp =02600
| cònsol =André Pommier 
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
|alt mej=70
|longitud=3.10444444444
|latitud=49.3011111111
| alt mini =68 
 | alt mej =70 m
 | alt maxi =226 
 | km²            =13.96
}}
'''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament d'[[Aisne (departament)|Aisne]] e de la region de [[Picardia]].

==Geografia==
===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Vivières]]'''Vivières'''}}
{{Image label|x=0.666472307491|y=0.534724404091|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 229 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Puiseux-en-Retz]] (2,0km)}}}}
{{Image label|x=0.648108098445|y=0.389545672562|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 75 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Soucy (Aisne)|Soucy]] (2,2km)}}}}
{{Image label|x=0.755666673344|y=0.438005379984|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 190 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montgobert]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.283739279437|y=0.690877820524|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 602 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Haramont]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.3597483052|y=0.22775193527|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 244 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mortefontaine (Aisne)|Mortefontaine]] (4,1km)}}}}
{{Image label|x=0.174167206783|y=0.404679529411|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 274 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Taillefontaine]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.432654392959|y=0.886320989655|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 10090 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villers-Cotterêts]] (5,1km)}}}}
{{Image label|x=0.0991151983576|y=0.651778731529|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 277 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Éméville]] (5,7km)}}}}
{{Image label|x=0.817359818836|y=0.17063186302|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 468 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cœuvres-et-Valsery]] (5,8km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=02822
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=André Pommier |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=02822
|1793=614
|1800=548
|1806=536
|1821=610
|1831=636
|1836=642
|1841=620
|1846=607
|1851=586
|1856=587
|1861=580
|1866=547
|1872=546
|1876=512
|1881=503
|1886=466
|1891=510
|1896=527
|1901=512
|1906=452
|1911=476
|1921=430
|1926=461
|1931=441
|1936=495
|1946=487
|1954=414
|1962=356
|1968=372
|1975=360
|1982=313
|1990=337
|1999=385
|2004=
|2005=
|2006=394
|2007= 393
|2008=386
|2009=393
|cassini=40920
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas d'Aisne}}

{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Categoria:Comuna d'Aisne]]</text>
      <sha1>kh4r1gle5nv8v747wyc8lqwqmewaiai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mestas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76500</id>
    <revision>
      <id>2509029</id>
      <parentid>2509015</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T14:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026, perimètre del territòri, etc</comment>
      <origin>2509029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="5lvsfm7pfllz77vjp4jcb80tg6inp7k" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana 
 | carta         = oc
 | nom           = Mestas
 | nom2          = ''Mestes''
 | imatge        = La Serre (Mestes)-FR-19-panneau d'agglomération-1.jpg
 | descripcion   = L'entrada dau borg vertadier
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_ville_fr_Mestes_(Corrèze).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | departament   = {{Corresa}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] )
 | canton        = Nauta Dordonha ([[Canton d'Ussèl-Èst|Ussèl-Èst]] davant 2015)
 | intercom      = [[Nauta Corresa Comunautat]]
 | latitud       = 45.5006
 | longitud      = 2.3144
 | alt mej       =
 | alt mini      = 545
 | alt maxi      = 686
 | cp            = 19200
 | insee         = 19135
 | cònsol        = Aurélie Gibouret-Lambert
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | km²           = 11.45
 | gentilici     =
|}}

'''Mestas''' (''Mestes'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
Lo borg de Mestas es petit, mas la principala aglomeracion es La Serra (ostal de comuna, escòla, quauques comercis, dont un quite Biocoop), alh caireforc de doas departamentalas importantas.

===Perimètre delh territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Mestas
 | nòrd       = [[Ussèl (Corresa)|Ussèl]] 
 | nòrd-èst   = 
 | èst        = [[Sent Sepieri]]
 | sud-èst    = 
 | sud        = [[Chirac (Corresa)|Chirac]]
 | sud-oèst   = 
 | oèst       = [[Valhergas]]
 | nòrd-oèst  = [[Sent Angiau]]
}}

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee=19135
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= mai de 2020 |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Aurélie Gibouret-Lambert |Partit= divers dreita |Qualitat= dieteticiana }}
{{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Éric Bossaert |Partit= |Qualitat= quadre }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Jean-François Vialle |Partit= divers esquerra |Qualitat= provisor delh licèu de Nòuvic }}
{{Elegit |Debuta= davant [[1988]] |Fin= 2001 |Identitat= Marinette Vidal |Partit=RPR |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=19135
|1793=391
|1800=229
|1806=414
|1821=420
|1831=473
|1836=445
|1841=580
|1846=584
|1851=566
|1856=595
|1861=529
|1866=502
|1872=521
|1876=515
|1881=502
|1886=519
|1891=522
|1896=422
|1901=430
|1906=443
|1911=443
|1921=353
|1926=370
|1931=305
|1936=301
|1946=296
|1954=234
|1962=204
|1968=216
|1975=202
|1982=204
|1990=263
|1999=262
|2005=297
|cassini=22329
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|135}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|135}}/11.45) round 2}}}} ab/km².

== Luòcs e monuments ==
{{...}}

==Personalitats ligadas emb la comuna==

==Veire tanben==
* [[Comunas de Corresa]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}

{{Comunas de Corresa}}

[[Categoria:Comuna de Corresa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>5lvsfm7pfllz77vjp4jcb80tg6inp7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valhergas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76560</id>
    <revision>
      <id>2509186</id>
      <parentid>2166552</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2509186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2858" sha1="nypsshgia5kqdqomjvjah2bqykq02nj" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Valhergas
 | nom2          = ''Valiergues''
 | imatge        = Moulin de Valiergues 1.JPG
 | descripcion   = 
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Valiergues (Corrèze).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        = [[País d'Ussèl]]
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | departament   = {{Corresa}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] 
 | canton        = [[canton de Nauta Dordonha|Nauta Dordonha]] ([[Canton d'Ussèl-Èst|Ussèl-Èst]] davant 2015)
 | intercom      = [[Nauta Corresa Comunautat]]
 | insee         = 19277
 | cp            = 19200
 | cònsol        = Daniel Delpy
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | latitud       = 45.4797
 | longitud      = 2.2933
 | alt mej       =
 | alt mini      = 612
 | alt maxi      = 720
 | km²           = 13.13
|}}

'''Valhergas''' (''Valiergues'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
{{ElegitDebuta |insee=19277
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Daniel Delpy|Partit= radical |Qualitat= retirat }}
{{Elegit |Debuta= octobre de [[2019]] |Fin= 2020 |Identitat=Fabrice Quéro |Partit= divers dreita |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  [[2014]] |Fin= octobre de 2019 (mòrta en foncions) |Identitat=Michèle Chastagner |Partit= divers dreita |Qualitat= infirmièra liberala }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat=Daniel Delpy|Partit= [[UMP]]  |Qualitat= conselhièr generau (2011-2015), president de la CC (2008-2014) }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Denis Eymard |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= davant [[1981]] |Fin= ? |Identitat= Raymond Goudouneix |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=19277
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=
|1901=
|1906=
|1911=
|1921=
|1926=
|1931=
|1936=
|1946=
|1954=
|1962=83
|1968=106
|1975=109
|1982=120
|1990=124
|1999=121
|2004=
|2005=
|2006=141
|2007=142
|2008=
|2009=
|cassini=
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|277}} abitants.

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas emb la comuna==

==Veire tanben==
* [[Comunas de Corresa]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}

{{Comunas de Corresa}}

[[Categoria:Comuna de Corresa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>nypsshgia5kqdqomjvjah2bqykq02nj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sent Estefe deus Chaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76608</id>
    <revision>
      <id>2509030</id>
      <parentid>2166246</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T14:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2509030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3712" sha1="28a8mg1yois2jukqwerh8xltx8840g7" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Sent Estefe deus Chaus
 | nom2          = ''Saint-Étienne-aux-Clos''
 | imatge        = Saint-Étienne-aux-Clos église (1).JPG
 | descripcion   = La gleisa Sent Estefe.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Saint-Etienne-aux-Clos (Corrèze).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | departament   = {{Corresa}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] )
 | canton        = Nauta Dordonha ([[Canton d'Ussèl-Èst|Ussèl-Èst]] davant 2015)
 | intercom      = [[Nauta Corresa Comunautat]]
 | insee         = 19199
 | cp            = 19200
 | cònsol        = Isabelle Briquet
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | longitud      = 2.4611
 | latitud       = 45.5694
 | alt mini      = 555
 | alt mej       = 
 | alt maxi      = 793 
 | km²           = 34.78
 | gentilici     =
|}}

'''Sent Estefe deus Chaus''' (''Saint-Étienne-aux-Clos'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 19199.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Sent Estefe deus Chaus
 | nòrd       = [[Merlinas]] 
 | nòrd-èst   = [[Savena]] &lt;small&gt;([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])&lt;/small&gt;
 | èst        = 
 | sud-èst    = [[Confolens (Corresa)|Confolenç]]
 | sud        = [[Talamin]]
 | sud-oèst   = [[Sent Sepieri]] &lt;/br&gt; [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]]
 | oèst       = [[Sent Frejolh]]
 | nòrd-oèst  = [[Ais (Lemosin)|Ais]]
}}

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
{{ElegitDebuta |insee=19199
|Títol= Lista delhs cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= 10 de novembre de [[2021]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Isabelle Briquet|Partit= |Qualitat= foncion publica}}
{{Elegit |Debuta= 15 de junh de [[2021]] |Fin= 10 de novembre de 2021 |Identitat=Bruno Chassagnoux |Partit= |Qualitat= adjunt fasent foncion}}
{{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= 15 de junh de 2021 (mòrt en foncions) |Identitat= Alain Lanly|Partit= |Qualitat= agricultor}}
{{Elegit |Debuta=  març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat=Bernard Couzelas|Partit=  |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= mai de [[1953]] |Fin= 1995 |Identitat= Marcel Grégoire|Partit= |Qualitat= espleitant forestier}}
{{Elegit |Debuta= |Fin= 1953 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=19199
|1793=850
|1800=619
|1806=878
|1821=873
|1831=846
|1836=903
|1841=954
|1846=1017
|1851=1005
|1856=992
|1861=929
|1866=875
|1872=914
|1876=913
|1881=930
|1886=926
|1891=844
|1896=821
|1901=782
|1906=795
|1911=762
|1921=702
|1926=589
|1931=527
|1936=491
|1946=397
|1954=345
|1962=299
|1968=278
|1975=228
|1982=203
|1990=198
|1999=211
|2005=229
|cassini=31639
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|199}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|199}}/34.78) round 2}}}} ab/km².

==Luòcs e monuments==
&lt;gallery&gt;

Dognon_Saint-Étienne-aux-Clos_D159_aval_étang.JPG|Estanh alimentat per lo Donhon.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats ligadas emb la comuna==

==Veire tanben==
* [[Comunas de Corresa]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}

{{Comunas de Corresa}}

[[Categoria:Comuna de Corresa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>28a8mg1yois2jukqwerh8xltx8840g7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509032</id>
      <parentid>2509030</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2509032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3778" sha1="hkmtx5d3abch10yo4lp7am1fm2es9wh" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Sent Estefe deus Chaus
 | nom2          = ''Saint-Étienne-aux-Clos''
 | imatge        = Saint-Étienne-aux-Clos église (1).JPG
 | descripcion   = La gleisa Sent Estefe.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Saint-Etienne-aux-Clos (Corrèze).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | departament   = {{Corresa}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] )
 | canton        = Nauta Dordonha ([[Canton d'Ussèl-Èst|Ussèl-Èst]] davant 2015)
 | intercom      = [[Nauta Corresa Comunautat]]
 | insee         = 19199
 | cp            = 19200
 | cònsol        = Isabelle Briquet
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | longitud      = 2.4611
 | latitud       = 45.5694
 | alt mini      = 555
 | alt mej       = 
 | alt maxi      = 793 
 | km²           = 34.78
 | gentilici     =
|}}

'''Sent Estefe deus Chaus''' (''Saint-Étienne-aux-Clos'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 19199.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Sent Estefe deus Chaus
 | nòrd       = [[Merlinas]] 
 | nòrd-èst   = [[Savena]] &lt;small&gt;([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])&lt;/small&gt;
 | èst        = 
 | sud-èst    = [[Confolens (Corresa)|Confolenç]]
 | sud        = [[Talamin]]
 | sud-oèst   = [[Sent Sepieri]] &lt;/br&gt; [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]]
 | oèst       = [[Sent Frejolh]]
 | nòrd-oèst  = [[Ais (Lemosin)|Ais]]
}}

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
{{ElegitDebuta |insee=19199
|Títol= Lista delhs cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= 10 de novembre de [[2021]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Isabelle Briquet|Partit= |Qualitat= foncion publica}}
{{Elegit |Debuta= 15 de junh de [[2021]] |Fin= 10 de novembre de 2021 |Identitat=Bruno Chassagnoux |Partit= |Qualitat= adjunt fasent foncion}}
{{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= 15 de junh de 2021 (mòrt en foncions) |Identitat= Alain Lanly|Partit= |Qualitat= agricultor}}
{{Elegit |Debuta=  març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat=Bernard Couzelas|Partit=  |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= mai de [[1953]] |Fin= 1995 |Identitat= Marcel Grégoire|Partit= |Qualitat= espleitant forestier}}
{{Elegit |Debuta= |Fin= 1953 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=19199
|1793=850
|1800=619
|1806=878
|1821=873
|1831=846
|1836=903
|1841=954
|1846=1017
|1851=1005
|1856=992
|1861=929
|1866=875
|1872=914
|1876=913
|1881=930
|1886=926
|1891=844
|1896=821
|1901=782
|1906=795
|1911=762
|1921=702
|1926=589
|1931=527
|1936=491
|1946=397
|1954=345
|1962=299
|1968=278
|1975=228
|1982=203
|1990=198
|1999=211
|2005=229
|cassini=31639
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|199}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|199}}/34.78) round 2}}}} ab/km².

==Luòcs e monuments==
&lt;gallery&gt;
Saint-Étienne-aux-Clos_mairie_école.JPG|Ostal de comuna-escòla.
Dognon_Saint-Étienne-aux-Clos_D159_aval_étang.JPG|Estanh alimentat per lo Donhon.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats ligadas emb la comuna==

==Veire tanben==
* [[Comunas de Corresa]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}

{{Comunas de Corresa}}

[[Categoria:Comuna de Corresa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>hkmtx5d3abch10yo4lp7am1fm2es9wh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509033</id>
      <parentid>2509032</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2509033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3778" sha1="9loj12djtvpmze35voj3ndc1t1fpqkl" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Sent Estefe deus Chaus
 | nom2          = ''Saint-Étienne-aux-Clos''
 | imatge        = Saint-Étienne-aux-Clos église (1).JPG
 | descripcion   = La gleisa Sent Estefe.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Saint-Etienne-aux-Clos (Corrèze).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | departament   = {{Corresa}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] 
 | canton        = Nauta Dordonha ([[Canton d'Ussèl-Èst|Ussèl-Èst]] davant 2015)
 | intercom      = [[Nauta Corresa Comunautat]]
 | insee         = 19199
 | cp            = 19200
 | cònsol        = Isabelle Briquet
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | longitud      = 2.4611
 | latitud       = 45.5694
 | alt mini      = 555
 | alt mej       = 
 | alt maxi      = 793 
 | km²           = 34.78
 | gentilici     =
|}}

'''Sent Estefe deus Chaus''' (''Saint-Étienne-aux-Clos'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;. 

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 19199.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Sent Estefe deus Chaus
 | nòrd       = [[Merlinas]] 
 | nòrd-èst   = [[Savena]] &lt;small&gt;([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])&lt;/small&gt;
 | èst        = 
 | sud-èst    = [[Confolens (Corresa)|Confolenç]]
 | sud        = [[Talamin]]
 | sud-oèst   = [[Sent Sepieri]] &lt;/br&gt; [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]]
 | oèst       = [[Sent Frejolh]]
 | nòrd-oèst  = [[Ais (Lemosin)|Ais]]
}}

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
{{ElegitDebuta |insee=19199
|Títol= Lista delhs cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= 10 de novembre de [[2021]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Isabelle Briquet|Partit= |Qualitat= foncion publica}}
{{Elegit |Debuta= 15 de junh de [[2021]] |Fin= 10 de novembre de 2021 |Identitat=Bruno Chassagnoux |Partit= |Qualitat= adjunt fasent foncion}}
{{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= 15 de junh de 2021 (mòrt en foncions) |Identitat= Alain Lanly|Partit= |Qualitat= agricultor}}
{{Elegit |Debuta=  març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat=Bernard Couzelas|Partit=  |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= mai de [[1953]] |Fin= 1995 |Identitat= Marcel Grégoire|Partit= |Qualitat= espleitant forestier}}
{{Elegit |Debuta= |Fin= 1953 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=19199
|1793=850
|1800=619
|1806=878
|1821=873
|1831=846
|1836=903
|1841=954
|1846=1017
|1851=1005
|1856=992
|1861=929
|1866=875
|1872=914
|1876=913
|1881=930
|1886=926
|1891=844
|1896=821
|1901=782
|1906=795
|1911=762
|1921=702
|1926=589
|1931=527
|1936=491
|1946=397
|1954=345
|1962=299
|1968=278
|1975=228
|1982=203
|1990=198
|1999=211
|2005=229
|cassini=31639
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|199}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|199}}/34.78) round 2}}}} ab/km².

==Luòcs e monuments==
&lt;gallery&gt;
Saint-Étienne-aux-Clos_mairie_école.JPG|Ostal de comuna-escòla.
Dognon_Saint-Étienne-aux-Clos_D159_aval_étang.JPG|Estanh alimentat per lo Donhon.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats ligadas emb la comuna==

==Veire tanben==
* [[Comunas de Corresa]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}

{{Comunas de Corresa}}

[[Categoria:Comuna de Corresa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>9loj12djtvpmze35voj3ndc1t1fpqkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comitat Internacional Olimpic</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76978</id>
    <revision>
      <id>2509157</id>
      <parentid>2504243</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T05:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49659" sha1="t1zl6q3ox7m7oiz0w8bhqbh1b73uell" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Fichièr:Olympic rings.svg|thumb|500 px|right|Las colors olimpicas]]
Lo '''Comitat Internacional Olimpic''' (en [[francés]] ''Comité international olympique'', en [[anglés]] ''International Olympic Committee'') , creat en [[1894]] pel baron [[Pierre de Coubertin]] es l'organisme internacional cargat d'organizar cada quatre ans los [[Jòcs Olimpics]] d'ivèrn o d'estiu, en relacion amb totes los Comitats nacionals olimpics, al nombre de [[205]] uèi lo dia.&lt;ref&gt;Mens que l' [[Federacion Internacionala de las Associacions d'Atletisme|IAAF]] ([[213]]) mas fòrça mai que las quitas [[Nacions Unidas]] ([[192)]].&lt;/ref&gt;.

Entreten tot parièr relacions estrechas amb [[67]] federacions esportivas reconegudas per el.

Lo sieu sèti actual es a [[Lausana]] en [[Soïssa]] e son president lo [[Alemanha|Alemand]] en [[Thomas Bach]].

== Creacion e genèsi ==
=== Membres fondators ===
Los membres fondators ( e representant soncas 3 continents...&lt;ref&gt;... 4, se consideram totes los territòris asiatics de l'Empèri Rus...&lt;/ref&gt; ) del [[Comitat Internacional Olimpic / International Olympic Committee]] èran al nombre de 13 ( e òc!!!), a la sesilha de [[junh de 1894]] de l' [[Universitat de la Sorbona]] de [[París]], a saber:
* '''[[Mario Lucchesi-Palli]]''' ''[[Itàlia]]''
* '''[[Demetrios Vikelas]]''' ''[[Grècia]]''
* '''[[Arthur Russell, 2nd Baron Ampthill]]''' ''[[Reialme Unit]]''
* '''[[Alexei de Butowski]]''' ''[[Empèri Rus]]''
* '''[[Leonard A. Cuff]]''' ''[[Nòva Zelanda]]''
* '''[[Charles Herbert]]''' ''[[Reialme Unit]]''
* '''[[José Benjamín Zubiaur]]''' ''[[Argentina]]''
* '''[[Ferenc Kemény]]''' ''[[Àustria-Ongria]]''
* '''[[Ernest Callot]]''' ''[[França]]''
* '''[[Viktor Balck]]''' ''[[Norvègia-Suècia]]''
* '''[[William Milligan Sloane]]''' ''[[Estats Units d'America]]''
* '''[[Baron Pierre de Coubertin]]''' ''[[França]]''
* '''[[Jiří Guth-Jarkovský]]''' ''[[Boèmia]]''

=== los sieus presidents succcessius ===
[[Fichièr:Demetrius Vikelas.jpg|thumb|250 px|left| ... en [[Demetrios Vikelas]], primièr president del CIO...]]
[[Fichièr:Sigfrid Edstrom.jpg|thumb|250 px|right| ... Johannes Sigfrid Edstrom]]... ]]
[[Fichièr:Avery Brundage.jpg|thumb|250 px|left| ... lo jove [[Avery Brundage]], atlèta olimpic... ]]
[[Fichièr:JacquesRogge(cut image).jpg|thumb|250 px|right| ... ''Comte'' en [[Jacques Rogge]]  ]]

*** [[Fichièr:Flag of Greece.svg|50 px]] Demetrios Vikelas (Grècia) 1894 - 1896)
*** [[Fichièr:Flag of France.svg|50 px]] Pierre de Coubertin (França) 1896 - 1925

*** [[Fichièr:Flag of Switzerland.svg|50 px]] Godefroy de Blonay (Soïssa) 1916 - 1919 ( ''president efectiu''...)

*** [[Fichièr:Flag of Belgium.svg|50 px]] Henri de Baillet-Latour (Belgica) 1925 - 1942

*** [[Fichièr:Flag of Sweden.svg|50 px]] Johannes Sigfrid Edström (Suècia) 1942 - 1952

*** [[Fichièr:Flag of the United States.svg|50 px]] Avery Brundage (Estats Units d'America) 1952 - 1972

*** [[Fichièr:Flag of Ireland.svg|50 px]] Michael Morris, 3en Lord Killanin (Irlanda) 1972 - 1980

*** [[Fichièr:Flag of Spain.svg|50 px]] Juan Antonio Samaranch (Espanha) 1980 - 2001

*** [[Fichièr:Flag of Belgium.svg|50 px]] Jacques Rogge (Belgica) 2001 - 2013

*** [[Fichièr:Flag of Germany.svg|50 px]] Thomas Bach 2013 -

=== Estatut e foncionament ===
[[Fichièr:Siege cio.jpg|thumb|350 px|right| ... Sèti del CIO a [[Lausana]], [[Soïssa]]... ]]
==== citacions ====

==== Devisa olimpica ====
[[Fichièr:Citius altius fortius.png|thumb|200 px|left]]

* '''''[[C I T I U S, A L T I U S, F O R T I U S]]''''' (''Mai aviat, mai naut, mai fòrt'')

== Problematicas actualas... e de sempre ==
=== amatorisme e professionalisme ===
=== gigantisme ===
=== dopatge ===
=== chantatges politics e boicòts ===
[[Fichièr:Olympic boycotts 1976 1980 1984.PNG|thumb|500 px|left|... mapa ''generala'' dels boicòts successius [[1976]] [[1980]] [[1984]] dels [[Jòcs Olimpics]]... ]]

Entre mai que tot [[Jòcs Olimpics d'estiu de 1976|Montreal 1976]], [[Jòcs Olimpics d'estiu de 1980|Moscòu 1980]] e [[Jòcs Olimpics d'estiu de 1984|Los Angeles 1984]], foguèron fòrça nombroses los estats que participèron d'aquel vertadièr '''''[[chantatge politic]]''''' qu'aviá començat dins la sang de l'atemptat de [[Jòcs Olimpics d'estiu de 1972|Munic 1972]] e lo drama desparaulable que foguèt.

Se pòt dire que ne tornèron de verai ''foncionar'' los [[Jòcs Olimpics]] coma o caliá a [[Jòcs Olimpics d'estiu de 1988|Seol 1988]] e lo grand recampament que foguèt l'edicion coreana, tant per çò tot que d'espòrt mas tanben convivéncia se trachèt, malgrat d'unes perilhs de crénher encara e que ''&quot; terrorisme &quot;'' li'n dison...

=== budget e ressorsas financièras ===
=== varia ===
==== citacions ====

== Organizacion dels Jòcs Olimpics ==
=== citacions ===

== Recampament planetari dels Comitats Nacionals Olimpics ==
=== Associacion dels Comitats Nacionals Olimpics ===
[[Fichièr:Association of National Olympic Committees.svg|thumb|550 px|left]]

Los [[205]] Comitats Nacionals Olimpics existent fins ara se son recampats dins l' [[Associacion dels Comitats Nacionals Olimpics]] (en anglés ''[[Association of National Olympic Committees]]''...). 

Çò que d'ela es formada de 5 associacions continentalas, a saber:

*** per Africa:'''[[ANOCA]]''' [[Associacion dels Comitats Nacionals Olimpics d'Africa / Association of National Olympic Committees of Africa]]... '''''[[53 sòcis]]'''''
*** per America:'''[[PASO]]''' [[Organizacion Panamericana dels Espòrts / PanAmerican Sports Organization]]... '''''[[42 sòcis]]'''''
*** per Asia:'''[[OCA]]''' [[Conselh Olimpic d'Asia / Olympic Council of Asia]]... '''''[[44 sòcis]]'''''
*** per Euròpa:'''[[EOC]]''' [[Comitats Olimpics Europèus / European Olympic Committees]]... '''''[[49 sòcis]]'''''
*** per Oceania:'''[[ONOC]]''' [[Comitats Nacionals Olimpics d'Oceania / Oceania National Olympic Committees]]... '''''[[17 sòcis]]'''''

== los Comitats Nacionals Olimpics ==
&lt;ref&gt; Per çò que de l' ''icòna pòdi'' se tracha, avèm considerat lo total jòcs d'estiu - jòcs d'ivèrn pels '''''39''''' païses concernits fins ara, comitat nacional olimpic a cha comitat nacional olimpic... Notarem amb lo signe '''[[¤]]''' los 38 païses dins aqueste cas... e '''[[°]]''' per Liechtenstein, sol país fins ara medalhat sonqu'als Jòcs d'ivèrn... &lt;/ref&gt;

=== Africa ===

==== ''ANGÒLA'' ====
{{Angòla}}

** '''Comitat Olimpic Angolés'''  / [[Comité Olímpico Angolano]]

==== ''ARGERIA'' ====
{{Argeria}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Argerian''' / [[Comité Olympique Algérien]] ({{fr}} [http://www.comiteolympiquealgerien.com] )

==== ''BENIN'' ====
{{Benin}}

** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Beninés''' / [[Comité National Olympique et Sportif Béninois]]

==== ''BOTSWANA'' ====
{{Botswana}}

** '''Comitat Nacional Olimpic de Botswana''' / ''[[Botswana National Olympic Committee]]''

==== ''BURKINA FASO'' ====
{{Burkina Faso}}

** '''Comitat Nacional Olimpic e dels Espòrts Burkinabe''' / [[Comité National Olympique et des Sports Burkinabe]]

==== ''BURUNDI'' ====
{{Burundi}}
[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de Burundi''' / [[Comité National Olympique du Burundi]]  ({{fr}} [https://web.archive.org/web/20171007045952/http://www.cnobdi.org/] )

==== ''CAMERON'' ====
{{Cameron}}
[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]]

**  '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu de Cameron''' / [[Comité National Olympique et Sportif du Cameroun]] ( {{fr}} [http://www.cnosc.com])

==== ''CAP VERD'' ====
{{Cap Verd}}

** '''Comitat Olimpic Capverdenc''' / [[Comité Olímpico Caboverdeano]]


==== ''CENTREAFRICA'' ====
{{Centreafrica}}

**  '''Comitat Nacional Olimpic e dels Espòrts de Centreafrica''' / [[Comité National Olympique et des Sports de Centreafrique]]

==== ''CHAD'' ====
{{Chad}}

** '''Comitat Olimpic e Esportiu Chadian''' / [[Comité Olympique et Sportif Tchadien]]

==== ''COMÒRAS'' ====
{{Comòras}}

** '''Comitat Olimpic e Esportiu de las Illas Comòras''' / [[Comité Olympique et Sportif des Îles Comores]]


==== ''REPUBLICA DE CÒNGO'' ====
[[Fichièr:Flag of the Republic of the Congo.svg|20 px]] [[Republica de Còngo]]

** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Congolés''' / [[Comité National Olympique et Sportif Congolais]]


==== ''REPUBLICA DEMOCRATICA DE CÒNGO'' ====
[[Fichièr:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20 px]] [[Republica Democratica de Còngo]]

** '''Comitat Olimpic Congolés''' / [[Comité Olimpique Congolais]]

==== ''CÒSTA D'EVÒRI'' ====
{{Còsta d'Evòri}}
[[Fichièr:Gabriel Tiacoh.jpg|thumb|200 px|right|... en '''[[Gabriel Tiacoh]]''' [[Fichièr:Silver medal olympic.svg|15 px]]  ''400 metres''... [[Los Angeles 1984]]...]]

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de Còsta d'Evòri''' / [[Comité National Olympique de Côte d'Ivoire]]

==== ''EGIPTE'' ====
{{Egipte}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Egipcian''' / ''[[Egyptian Olympic Committee]]''

==== ''ERITRÈA'' ====
{{Eritrèa}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic Eritrean''' / ''[[Eritrean National Olympic Committee]]''

==== ''ETIOPIA'' ====
{{Etiopia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Etiopian''' / ''[[Ethiopia Olympic Committee]]''

==== ''GABON'' ====
{{Gabon}}

** '''Comitat Olimpic Gabonés''' / [[Comité Olympique Gabonais]]

==== ''GÀMBIA'' ====
{{Gàmbia}}

** '''Comitat Nacional Olimpic de Gàmbia''' / [[Gambia National Olympic Committee]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20100123002709/http://www.gnoc.gm/])

==== ''GHANA'' ====
{{Ghana}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Ghana''' / [[Ghana Olympic Committee]]

==== ''GUINÈA'' ====
{{Guinèa}}

** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Guinean''' / [[Comité National Olympique et Sportif Guinéen]]


==== ''GUINÈA BISSAU'' ====
{{Guinèa Bissau}}

** '''Comitat Olimpic de Guinèa Bissau''' / [[Comité Olímpico da Guiné-Bissau]]

==== ''GUINÈA EQÜATORIALA'' ====
{{Guinèa Eqüatoriala}}

** '''Comitat Nacional Olimpic Eqüatoguinean''' / [[Comité National Olympique Equato-Guinéen]]

==== ''JIBOTI'' ====
{{Jiboti}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Jibotian''' / [[Comité National Olympique et Sportif Djiboutien]]

==== ''KENYA'' ====
{{Kenya}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic - Kenya'''  '''NOC-K''' / [[National Olympic Committee - Kenya]]   ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20111026082112/http://www.olympickenya.org/])

==== ''LESOTHO'' ====
{{Lesotho}}

** '''Comitat Nacional Olimpic de Lesotho''' / [[Lesotho National Olympic Committee]]

==== ''LIBÈRIA'' ====
{{Libèria}}

** '''Comitat Nacional Olimpic de Libèria''' / [[Liberia National Olympic Committee]]


==== ''LIBIA'' ====
{{Libia}}

**  '''Comitat Olimpic Libian''' / ''[[Lybian Olympic Committee]]''

==== ''MADAGASCAR'' ====
{{Madagascar}}

** '''Comitat Olimpic Malgash''' / [[Comité Olympique Malgache]]


==== ''MALAWI'' ====
{{Malawi}}

** '''Comitat Olimpic de Malawi''' / [[Malawi Olympic Committee]]

==== ''MALI'' ====
{{Mali}}

** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu de Mali''' / [[Comité National Olympique et Sportif du Mali]] ({{fr}} [https://web.archive.org/web/20121224084936/http://maliolympique.com/])

==== ''MARRÒC'' ====
{{Marròc}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic Marroquin''' / [[Comité National Olympique Marocain]] ({{fr}}  [https://web.archive.org/web/20121030020112/http://www.cnomaroc.org/])

==== ''MAURICI'' ====
{{Maurici}}
[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Maurici''' / [[Mauritius Olympic Committee]]

==== ''MAURITÀNIA'' ====
{{Mauritània}}

** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Mauritanian''' / [[Comité National Olympique et Sportif Mauritanien]]
==== ''MOÇAMBIC'' ====
{{Moçambic}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Nacional de Moçambic'''  / [[Comité Olímpico Nacional de Moçambique]]

==== ''NAMIBIA'' ====
{{Namibia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de Namibia''' / [[Namibia National Olympic Committee]]

==== ''NIGÈR'' ====
{{Nigèr}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Olimpic e Esportiu Nacional de Nigèr''' / [[Comité Olympique et Sportif National du Niger]]

==== ''NIGÈRIA'' ====
{{Nigèria}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Nigèria''' / [[Nigeria Olympic Committee Inc.]]

==== ''OGANDA'' ====
{{Oganda}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]]

** '''Comitat Olimpic d'Oganda''' / [[Uganda Olympic Committee]]

==== ''RWANDA'' ====
{{Rwanda}}

** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu de Rwanda''' / [[Comité National Olympique et Sportif du Rwanda]]


==== ''SÃO TOMÉ E PRÍNCIPE'' ====
{{São Tomé e Príncipe}}

** '''Comitat Olimpic de São Tomé e Príncipe''' / [[Comité Olímpico de São Tomé e Príncipe]]

==== ''SEICHÈLAS'' ====
{{Seichèlas}}

** '''Associacion de Seichèlas pels Jòcs Olimpics e del Commonwealth''' / [[Seychelles Olympic and Commonwealth Games Association]]

==== ''SENEGAL'' ====
{{Senegal}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Senegalés''' / [[Comité National Olympique et Sportif Sénégalais]]

==== ''SIERRA LEONE'' ====
{{Sierra Leone}}

** '''Comitat Nacional Olimpic de Sierra Leone''' / [[National Olympic Committee of Sierra Leone]]  ({{en}} [https://web.archive.org/web/20110124122514/http://www.nocsl.org/])

==== ''SODAN'' ====
{{Sodan}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Sodan''' / ''[[Sudan Olympic Committee]]''

==== ''SOMALIA'' ====
{{Somalia}}

** '''Comitat Olimpic Somali''' / ''[[Somali Olympic Committee]]''

==== ''SUD-AFRICA'' ====
{{Sud-Africa}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]]

** '''Comitat olimpic e confederacion dels Espòrts sudafricans'''  '''SASCOC'''  / [[South African Sports Confederation and Olympic Committee]]  ( {{en}}  [https://web.archive.org/web/20081212023230/http://www.sascoc.co.za/])

==== ''SWAZILAND'' ====
{{Swaziland}}

** '''Associacion dels Jòcs Olimpics e del Commonwealth de Swaziland''' / [[Swaziland Olympic and Commonwealth Games Association]]

==== ''TANZANIA'' ====
{{Tanzania}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Tanzania''' / [[Tanzania Olympic Committee]]

==== ''TÒGO'' ====
{{Tògo}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic Togolés''' / [[Comité National Olympique Togolais]]

==== ''TUNISIA'' ====
{{Tunisia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic Tunisian''' / [[Comité National Olympique Tunisien]] ({{fr}} [http://www.cnot.org.tn])

==== ''ZAMBIA'' ====
{{Zambia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de Zambia''' / [[National Olympic Committee of Zambia]]  ({{en}} [https://web.archive.org/web/20190530184459/http://www.nocz.co.zm/])

==== ''ZIMBABWE'' ====
{{Zimbabwe}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Zimbabwe''' / [[Zimbabwe Olympic Committee]] ( {{en}} [http://www.zoc.co.zw])

=== America del Nòrd , Centrala e Caribs ===

==== ''AÏTÍ'' ====
[[Fichièr:Flag of Haiti.svg|20 px]] [[Aïtí]]

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Aïcian''' / [[Comité Olympique Haïtien]]

==== ''ANTIGUA E BARBUDA'' ====
{{Antigua e Barbuda}}

** '''Associacion Olimpica d'Antigua e Barbuda''' /   [[The Antigua and Barbuda Olympic Association]] ({{en}} [http://www.apuainet.org])

==== ''ANTILHAS NEERLANDESAS'' ====
[[Fichièr:Flag of the Netherlands Antilles.svg|20 px]] [[Antilhas Neerlandesas]]

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat olimpic de las Antilhas Neerlandesas''' / [[Nederlands Antiliaans Olympisch Comité]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20101210030408/http://www.naoc.info/])

==== ''ARUBA'' ====
[[Fichièr:Flag of Aruba.svg|20 px]]

** '''Comitat Olimpic Arubenc''' / [[Comité Olímpico Arubano]] ( ''( &quot;creòl ispanic aruban&quot;)''[http://www.olympicaruba.com])

==== ''BAHAMAS'' ====
{{Bahamas}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

** '''Associacion Olimpica de Bahamas''' / [[Bahamas Olympic Association]]  ({{en}} [http://www.bahamasolympiccommittie.org])

==== ''BARBADOS'' ====
{{Barbados}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Association Olimpica de Barbados''' / [[The Barbados Olympic Association]]  ({{en}} [http://www.olympic.org.bb])

==== ''BELIZE'' ====
{{Belize}}

** '''Associacion dels Jòcs Olimpics e del Commonwealth de Belize''' / [[Belize Olympic and Commonwealth Games Association]]

==== ''BERMUDAS'' ====
[[Fichièr:Flag of Bermuda.svg|20 px]] [[Bermudas]]

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Associacion Olimpica de Bermudas''' / [[Bermuda Olympic Association]]  ({{en}} [https://web.archive.org/web/20110225231923/http://olympics.bm/])


==== ''CANADÀ'' ====
{{Canadà}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|120 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Canadenc''' / [[Canadian Olympic Committee - Comité Olympique Canadien]] ( {{en}} {{fr}} [http://www.olympic.ca] )

==== ''CÒSTA RICA'' ====
{{Còsta Rica}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Còsta Rica''' / [[Comité Olímpico de Còsta Rica]]  ( {{es}}  [https://web.archive.org/web/20090415230706/http://www.olimpicocrc.org/] )


==== ''CUBA'' ====
{{Cuba}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|70 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Cuban''' / [[Comité Olímpico Cubano]]


==== ''DOMINICA'' ====
{{Dominica}}

** '''Comitat Olimpic de Dominica''' / [[Dominica Olympic Committee]]

==== ''ESTATS UNITS D'AMERICA'' ====
{{Estats Units}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|490 px|left]]

** '''Comitat Olimpic dels Estats Units''' / [[United States Olympic Committee]]  ({{en}} [https://web.archive.org/web/20160807063945/http://www.teamusa.org/])

==== ''GRENADA'' ====
{{Grenada}}

** '''Comitat Olimpic de Grenada''' / [[The Grenada Olympic Committee]]

==== ''GUATEMALA'' ====
{{Guatemala}}

** '''Comitat Olimpic Guatemaltèc''' / [[Comité Olímpico Güatemalteco]]  ({{es}} [http://www.cog.org.gt])

==== ''GUYANA'' ====
{{Guyana}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Associacion Olimpica de Guyana''' / [[Guyana Olympic Association]]

==== ''HONDURAS'' ====
{{Honduras}}

** '''Comitat Olimpic Honduren''' / [[Comité Olímpico Hondureño]]

==== ''ILLAS VERGES AMERICANAS'' ====
[[Fichièr:Flag of the United States Virgin Islands.svg|20 px]] [[Illas Verges Americanas]]

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de las Illas Verges Americanas''' / [[The Virgin Islands Olympic Committee]]   ( {{en}}  [http://www.virginislandsolympics.com])

==== ''ILLAS VERGES BRITANICAS'' ====
[[Fichièr:Flag of the British Virgin Islands.svg|20 px]] [[Illas Verges Britanicas]]

** '''Comitat Olimpic de las Illas Verges Britanicas''' / [[British Virgin Islands Olympic Committee]]  ({{en}} [http://www.bviolympics.org])

==== ''JAMAICA'' ====
{{Jamaica}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]]

** '''Associacion Olimpica Jamaicana''' / [[Jamaica Olympic Association]]  ({{en}}  [https://web.archive.org/web/20090414032832/http://www.jamolympic.org/])

==== ''MEXIC'' ====
{{Mexic}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Mexican''' / [[Comité Olímpico Mexicano]]  ({{es}} [https://web.archive.org/web/20070717041515/http://www.com.org.mx/])

==== ''NICARAGUA'' ====
{{Nicaragua}}

** '''Comitat Olimpic Nicaragüenc''' / [[Comité Olímpico Nicaragüense]]

==== ''PANAMÀ'' ====
{{Panamà}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Panamà''' / [[Comité Olímpico de Panamá]] ({{es}} [https://web.archive.org/web/20100704060001/http://www.conpanama.org/])

==== ''PUERTO RICO'' ====
[[Fichièr:Flag of Puerto Rico.svg|20 px]] [[Puerto Rico]]

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Puerto Rico''' / '''[[COPUR]]'''  [[Comité Olímpico de Puerto Rico]]  ( {{es}} [https://web.archive.org/web/20160729163608/http://www.olimpur.com/])

==== ''REPUBLICA DOMINICANA'' ====
{{Republica Dominicana}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Dominican''' / [[Comité Olímpico Dominicano]]   ( {{es}}      [http://www.colimdo.org])

==== ''LO SALVADOR'' ====
{{Lo Salvador}}

** '''Comitat Olimpic del Salvador''' / [[Comité Olímpico de El Salvador]]  ( {{es]] [http://www.comiteolimpicoesa.com])

==== ''SANTA LÚCIA'' ====
{{Santa Lúcia}}

** '''Comitat Olimpic de Santa Lúcia''' / [[Saint Lucia Olympic Committee]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20110601210850/http://www.slunoc.org/])


==== ''SANT CRISTÒL E NEVIS'' ====
{{Sant Cristòl e Nevis}}

**  '''Comitat Nacional Olimpic de Sant Cristòl e Nevis''' / ?

==== ''SANT VINCENÇ E LAS GRENADINAS'' ====
{{Sant Vincenç e las Grenadinas}}

**  '''Comitat Nacional Olimpic de Sant Vincenç e las Grenadinas''' /  '''SVGNOC''' [[Saint Vincent and the Grenadines National Olympic Committee]]  ({{en}} [http://www.svgnoc.org])

==== ''SURINAM'' ====
{{Surinam}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Surinam''' / [[Surinaams Olympisch Comité]]

==== ''TRINITAT E TOBAGO'' ====
{{Trinitat e Tobago}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Trinitat e Tobago''' / [[Trinidad and Tobago Olympic Committee]]  ({{en}} [http://www.ttoc.org])

=== America del Sud ===

==== ''ARGENTINA'' ====

{{Argentina}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Argentin''' / [[Comité Olímpico Argentino]] ({{es}} [http://www.coarg.org.ar])

==== ''BOLÍVIA'' ====
{{Bolívia}}

** '''Comitat Olimpic Bolivian''' / [[Comité Olímpico Boliviano]]  ({{es}} [http://www.comiteolimpicoboliviano.org.bo])

==== ''BRASIL'' ====
{{Brasil}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]]

**   '''Comitat Olimpic Brasilièr''' / [[Comitê Olímpico Brasileiro]]  ({{pt}} [https://web.archive.org/web/20070927033959/http://www.cob.org.br/atenas2004/home/home.asp])

==== ''CHILE'' ====
{{Chile}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Chile''' / [[Comité Olímpico de Chile]] ( {{es}}  [https://web.archive.org/web/20100724015134/http://www.coch.cl/]

==== ''COLÓMBIA'' ====
{{Colómbia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Colombian''' / [[Comité Olímpico Colombiano]]  ( {{es}} [https://web.archive.org/web/20110707053755/http://www.coc.org.co/] )

==== ''EQÜATOR'' ====
{{Eqüator}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Eqüatorian''' / [[Comité Olímpico Ecuatoriano]]  ({{es}} [https://web.archive.org/web/20110430065049/http://ecuadorcoe.org.ec/])

==== ''PARAGUAI'' ====
{{Paraguai}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Paraguaian''' / [[Comité Olímpico Paraguayo]]

==== ''PERÓ'' ====
{{Peró}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Perovian''' / [[Comité Olímpico Peruano]]

==== ''URUGUAI'' ====
{{Uruguai}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Uruguaian''' / [[Comité Olímpico Uruguayo]]  ({{es}} [http://www.cou.org.uy])

==== ''VENEÇUÈLA'' ====
{{Veneçuèla}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Veneçolan''' / [[Comité Olímpico Venezolano]]

=== Asia ===

==== ''AFGANISTAN'' ====
{{Afganistan}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic d'Afganistan''' / ''[[Afghanistan National Olympic Committee]]''

==== ''ARABIA SAUDITA'' ====
{{Arabia Saudita}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic d'Arabia Saudita''' / ''[[Saudi Arabian Olympic Committee]]''  (''(arabi)'' [https://web.archive.org/web/20130415101224/http://www.saudiolympic.org.sa/])

==== ''BAHRAYN'' ====
{{Bahrayn}}

** '''Comitat Olimpic de Bahrayn''' / ''[[Bahrain Olympic Committee]]''

==== ''BANGLADÈSH'' ====
{{Bangladèsh}}

** '''Associacion Olimpica de Bangladèsh''' / [[Bangladesh Olympic Association]]  ({{en}} [https://web.archive.org/web/20121106204443/http://www.noc-ban.com/])

==== ''BOTAN'' ====
{{Botan}}

** '''Comitat Olimpic de Botan''' / ''[[Bhutan Olympic Committee]]''

==== ''BRUNEI'' ====
{{Brunei}}

** '''Conselh Nacional Olimpic de Brunei Darussalam''' / ''[[Brunei Darussalam National Olympic Council]]''  ({{en}} [http://www.bruneiolympic.org])


==== ''CAMBÒTJA'' ====
{{Cambòtja}}

**  '''Comitat Nacional Olimpic de Cambòtja''' / ''[[National Olympic Committee of Cambodia]]''

==== ''CAZACSTAN'' ====
{{Cazacstan}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de la Republica de Cazacstan''' / '''HOK PK'''  [[Национальный Олимпийский Комитет Республики Казахстан]]   ( ''(cazac)'' {{ru}} [https://web.archive.org/web/20130626221641/http://www.olympic.kz/])

==== ''CHINA'' ====
{{China}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|120 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Chinés''' / ''[[Chinese Olympic Committee]]'' ( {{zh}} {{en}} [http://www.olympic.cn] )

==== ''CORÈA DEL NÒRD'' ====
{{Corèa del Nòrd}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de la Republica Populara Democratica de Corèa''' /  ''[[Olympic Committee of the Democratic People's Republic of Korea]]

==== ''CORÈA DEL SUD'' ====
{{Corèa del Sud}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|90 px|left]]

**  '''Comitat Olimpic Corean''' / [[Korean Olympic Committee]] ( ''(corean)'' {{en}} [http://www.sports.or.kr])

==== ''EMIRATS ARABIS UNITS'' ====
{{Emirats Arabis Units}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic dels Emirats Arabis Units''' / ''[[United Arab Emirates National Olympic Committee]]''  ({{en}} [http://www.uaenoc.ae])

==== ''FILIPINAS'' ====
{{Filipinas}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]]

**  '''Comitat Olimpic de Filipinas''' / '''POC''' [[Philippines Olympic Committee]] ( {{en}} [http://www.olympic.ph])

==== ''HONG KONG'' ====
[[Fichièr:Flag of Hong Kong.svg|20 px]] [[Hong Kong]] 

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]  

**  '''Federacion dels Espòrts e Comitat Olimpic de Hong Kong''' / [[Sports Federation and Olympic Committee of Hong Kong]]   ( {{zh}} {{en}} [http://www.hkolympic.org])

==== ''IEMÈN'' ====
{{Iemèn}}

** '''Comitat Olimpic de Iemèn''' / ''[[Yemen Olympic Committee]]''


==== ''ÍNDIA'' ====
{{Índia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Associacion Olimpica Indiana''' / [[Indian Olympic Association]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20060205062808/http://www.olympic.ind.in/])

==== ''INDONESIA'' ====
{{Indonesia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Comitat Olimpic d'Indonesia''' / [[Komite Olimpiade Indonesia]] ( ''(indonesian)''                        [https://web.archive.org/web/20110512223230/http://www.olympic.or.id/])

==== ''IRAN'' ====
{{Iran}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de la Republica Islamica d'Iran''' / [[National Olympic Committee of the Islamic Republic of Iran]] (''(persan)'' [https://web.archive.org/web/20110614205157/http://www.olympic.ir/])

==== ''IRAQ'' ====
{{Iraq}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic d'Iraq''' / ''[[National Olympic Committee of Iraq]]'' ( ''(arabi)'' {{en}}  [https://web.archive.org/web/20171024001304/http://www.iraqiolympic.com/])

==== ''JAPON'' ====
{{Japon}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|110 px|left]]

**  '''Comitat Olimpic Japonés''' / ''[[Japanese Olympic Committee]]'' ( {{ja}} {{en}}                        [http://www.joc.or.jp])

==== ''JORDANIA'' ====
{{Jordania}}

** '''Comitat Olimpic Jordanian''' / [[Jordan Olympic Committee]]  (''(arabi)'' {{en}} [http://www.joc.jo])

==== ''KOWAIT'' ====
{{Kowait}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

** ?

==== ''LAOS'' ====
{{Laos}}

**  '''Comitat Nacional Olimpic de Laos''' / ''[[National Olympic Committee of Lao]]''

==== ''LIBAN'' ====
{{Liban}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Libanés''' / [[Lebanese Olympic Committee]]

==== ''MALÀISIA'' ====
{{Malàisia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

**  '''Conselh Olimpic de Malàisia''' / [[The Olympic Council of Malaysia]]  ( {{en}} [http://www.olympic.org.my])

==== ''MALDIVAS'' ====
{{Maldivas}}

**  '''Comitat Olimpic de Maldivas''' / [[Maldives Olympic Committee]]  ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20140328010704/http://www.nocmaldives.org/]])

==== ''MONGOLIA'' ====
{{Mongolia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de Mongolia''' / '''[[MУОХ]]''' [[Монголын Чндзсний Олимпийн хороо]]  ( ''(mongòl)'' {{en}} [http://www.olympic.mn])

==== '' MYANMAR'' ====
[[Fichièr:Flag of Myanmar.svg|20 px]] [[Myanmar]]

** '''Comitat Olimpic de Myanmar''' / [[Myanmar Olympic Committee]]

==== ''NEPAL'' ====
{{Nepal}}

** '''Comitat Olimpic de Nepal''' / [[Nepal Olympic Committee]] ( {{en}}  [https://web.archive.org/web/20160507221257/http://www.nocnepal.org.np/])

==== ''OMAN'' ====
{{Oman}}

** '''Comitat Olimpic d'Oman''' / [[Oman Olympic Committee]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20141217001744/http://www.omanolympic.org.om/])


==== ''OZBEQUISTAN'' ====
{{Ozbequistan}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic d'Ozbequistan''' / [[Национальный Олимпийский Комитет Үсбекистана]]  ({{ru}} [http://www.olympic.uz])

==== ''PALESTINA'' ====
[[Fichièr:Flag of Palestine.svg|20 px]]  [[Palestina]]

** '''Comitat Olimpic de Palestina''' / ''[[Palestine Olympic Committee]]''


==== ''PAQUISTAN'' ====
{{Paquistan}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

** '''Associacion Olimpica de Paquistan''' / ''[[Pakistan Olympic Association]]''

==== ''QATAR'' ====
{{Qatar}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

**  '''Comitat Olimpic de Qatar''' / [[Qatar Olympic Committee]] ( ''(arabi)'' {{en}}[https://web.archive.org/web/20201127171849/http://www.qatarolympics.org/])

==== ''QUIRGUIZSTAN'' ====
{{Quirguizstan}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de la Republica de Quirguizstan''' / [[National Olympic Committee of the Republic of Kyrgysztan]]

==== ''SINGAPOR'' ====
{{Singapor}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Conselh Nacional Olimpic de Singapor''' / [[Singapore National Olympic Council]] ( {{en}}[http://www.singaporeolympics.com])

==== ''SIRIA'' ====
{{Siria}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Sirian''' / [[Syrian Olympic Committee]] (''(arabi)'' {{en}} [https://web.archive.org/web/20090708195241/http://www.syriaolymp.org/])

==== ''SRI LANKA'' ====
{{Sri Lanka}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de Sri Lanka''' / [[National Olympic Committee of Sri Lanka]] ( {{en}}[https://web.archive.org/web/20180901022927/http://www.srilankaolympic.org/])

==== ''TAILÀNDIA'' ====
{{Tailàndia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de Tailàndia''' / ''[[National Olympic Committee of Thailandia]]'' ( ''(thai)'' {{en}} [https://web.archive.org/web/20010124162300/http://www.olympicthai.or.th/])


==== ''TAIWAN'' ====
{{Taiwan}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

**  '''Comitat Olimpic de la China de Taipei''' / [[Chinese Taipei Olympic Committee]] ( {{zh}}[https://web.archive.org/web/20171201042732/http://www.tpenoc.net/?page_id=8718])

==== ''TATGIQUISTAN'' ====
{{Tatgiquistan}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de la Republica de Tatgiquistan''' / ''[[National Olympic Committee of the Republic of Tadjikistan]]''


==== ''TIMOR-ÈST'' ====
[[Fichièr:Flag of East Timor.svg|20 px]] [[Timor-Èst]]

** '''Comitat Olimpic Nacional de Timor-Èst''' / [[Comité Olímpico Nacional de Timor-Leste]]

==== ''TURCMENISTAN'' ====
{{Turcmenistan}}

** '''Comitat Nacional Olimpic de Turcmenistan''' / ''[[National Olympic Committee of Turkmenistan]]''


==== ''VIETNAM'' ====
{{Vietnam}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de Vietnam''' / [[Uẏ Ban Olympic Viḝt Nam]] ( ''(Viet)'' [https://web.archive.org/web/20110725072258/http://www.voc.org.vn/])

=== Euròpa ===

==== ''ALBANIA'' ====
{{Albania}}

** '''Comitat Nacional Olimpic d'Albania''' / '''KOKSH''' [[Komiteti Olimpik Kombetar Sqiptar]]  (''(albanés)'' [http://www.nocalbania.org.al])

==== ''ALEMANHA'' ====
{{Alemanha}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|340 px|left]]

** '''Associacion Esportiva Olimpica Alemanda''' / '''DOSB''' [[Deutscher Olympischer Sportbund]]  ( {{de}} [http://www.dosb.de] )

==== ''ANDÒRRA'' ====
{{Andòrra}}

** '''Comitat Olimpic Andorran''' / [[Comitè Olímpic Andorrà]]  ({{ca}} [http://www.coa.ad])

==== ''ARMENIA'' ====
{{Armenia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Nacional d'Armenia''' / '''ARMNOC'''  ''[[National Olympic Committee of Armenia]]''  (''(armèni)'' [http://www.armnoc.an])

==== ''ÀUSTRIA'' ====
{{Àustria}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|90 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Austriac''' / [[Osterreiches Olympisches Comité]]  ({{de}} [http://www.olympia.at])

==== ''AZERBAITJAN'' ====
{{Azerbaitjan}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Nacional de la Republica d'Azerbaitjan''' / [[Azerbaycan Respublikasɪ Milli Olimpiya Komitәsi]]   (''(azeri)'' [https://web.archive.org/web/20120301175548/http://noc-aze.org/])

==== ''BELGICA'' ====
{{Belgica}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|60 px|left]]

** '''Comitat Olimpic e Interfederal Bèlga''' / [[Comité Olympique et Interfédéral Belge]] - [[Belgisch Olympisch en Interfederaal Comité]]   ({{fr}} {{nl}} [http://www.olympic.be])

==== ''BIELORUSSIA'' ====
{{Bielorussia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de la Republica de Belarus''' / [[Национальный Олимпийский Комитет Республики Ъеларусь]]           (''(belarus)'' [http://www.noc.by])

==== ''BÒSNIA E ERCEGOVINA'' ====
{{Bòsnia e Ercegovina}}

** '''Comitat Olimpic de Bòsnia e Ercegovina''' / [[Olimpijski Komitet Bosne i Hercegovine]]    (''(bosniac) ''[http://www.okbih.ba])

==== ''BULGARIA'' ====
{{Bulgaria}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|80 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Bulgar''' / [[Булгарски Олимпийски Комитет]]   (''(bulgar)''                           [http://www.bgolympic.org])

==== ''CHIPRE'' ====
{{Chipre}}

**  '''Comitat Nacional Olimpic de Chipre''' / ''[[The Cyprus National Olympic Committee]]'' ( ''(grèc)''  {{en}}   [https://web.archive.org/web/20080908030810/http://www.olympic.org.cy/])


==== ''CROÀCIA'' ====
{{Croàcia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]


**  '''Comitat Olimpic Croat''' / [[Hrvatski Olimpijski Odbor]]  ( ''(croat)''  {{en}}     [http://www.hoo.hr])

==== ''DANEMARC'' ====
{{Danemarc}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|70 px|left]]


**  '''Comitat dels Espòrts de Danemarc''' / [[Danmarks Idræts-Forbund]]   ( ''(danés)'' [http://www.dif.dk])

==== ''ESLOVAQUIA'' ====
{{Eslovaquia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Eslovac''' / [[Slovenský Olympijský výbor]]  ( ''(eslovac)'' {{en}}  [https://web.archive.org/web/19981212031604/http://www.olympic.sk/])

==== ''ESLOVÈNIA'' ====
{{Eslovènia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Eslovèn''' / [[Olimpijski komite Slovenije]] ( ''(eslovèn)'' {{en}} [http://www.olympic.si])

==== ''ESPANHA'' ====
{{Espanha}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|60 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Espanhòl''' / [[Comité Olímpico Espaňol]] ( {{es}} [http://www.coe.es])

==== ''ESTÒNIA'' ====
{{Estònia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45px|left]]

**   '''Comitat Olimpic d'Estònia'''... / '''EOK''' [[Eesti Olümpiakomitee]]  ( ''(estonian)'' [http://www.eok.ee])

==== ''FINLÀNDIA'' ====
{{Finlàndia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|130 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Finés''' / [[Suomen Olympiakomitea]]  ( ''(finés)'' {{en}}  [https://web.archive.org/web/20071005235409/http://www.noc.fi/] )

==== ''FRANÇA'' ====
{{França}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|180 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Francés''' / [[Comité National Olympique et Sportif Français]]  ({{fr}} [http://www.franceolympique.com])

==== ''GEORGIA'' ====
{{Georgia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic Georgian''' / [[Georgian National Olympic Committee]] ( ''(georgian)'' {{en}}[http://www.geonoc.org.ge])

==== ''GRÈCIA'' ====
{{Grècia}}
[[Fichièr:Spiridon louis.jpg|thumb|200 px|right|... en [[Spiridon Louis]] a pausar, de repaus... Primièr campion olimpic del ''maraton'' [[Atenas 1896]]... ]]

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|60 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Ellèn''' /'''EOE''' [[Eλληνικη Ολημπιακη Επητροπη]]    ( ''(grèc)'' {{en}} [http://www.hoc.gr])

==== ''IRLANDA'' ====
{{Irlanda}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Conselh Olimpic d'Irlanda''' / [[Olympic Council of Ireland]] ( {{en}} [http://www.olympicsport.ie])

==== ''ISLÀNDIA'' ====
{{Islàndia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

** '''Associacion Nacionala Olimpica e Esportiva d'Islàndia''' / [[ÍÞrótta- og Olympíusamband Íslands]] ( ''(islandés)'' {{en}} [http://www.olympic.is])

==== ''ISRAÈL'' ====
{{Israèl}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]]

** '''Comitat Olimpic d'Israèl''' / [[The Olympic Committee of Israel]]  ({{en}} ''(ebrèu)'' [https://web.archive.org/web/20160602034551/http://www.olympic.one.co.il/])

==== ''ITÀLIA'' ====
{{Itàlia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|160 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Nacional Italian''' /  '''CONI'''  [[Comitato Olimpico Nazionale Italiano]] ( {{it}} [http://www.coni.it])

==== ''LETÒNIA'' ====
{{Letònia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

**  '''Comitat Olimpic de Letonia''' / '''LOK'''  [[Latvijas Olimpiskā Komiteja]] ( ''(leton)''         [http://www.olimpiade.lv])

==== ''LIECHTENSTEIN'' ====
{{Liechtenstein}}

'''[[°]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]]

** '''Comitat Esportiu Olimpic de Liechtenstein''' / [[Liechtensteinischer Olympischer Sportverband]]  ( {{de}} {{en}}[https://web.archive.org/web/20120814200010/http://www.losv.li/])

==== ''LITUÀNIA'' ====
{{Lituània}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]]

**  '''Comitat Nacional Olimpic de Lituània''' / '''LTOK''' [[Lietuvos tautinis olimpinis komitetas]] ( ''(lituanian)'' [http://www.litok.lt])

==== ''LUXEMBORG'' ====
{{Luxemborg}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]]

**  '''Comitat Olimpic e Esportiu Luxemborgés''' / '''[[COSL]]  [[Comité Olympique et Sportif Luxembourgeois]]  ( {{fr}} [http://www.cosl.lu])

==== ''MACEDÒNIA'' ====
{{Macedònia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] 

** '''Comitat Olimpic Macedonian''' / [[Makedonski Olimpiski Komitet]]  (''(macedonian)'' [https://web.archive.org/web/20100412114555/http://www.mok.org.mk/])

==== ''MALTA'' ====
{{Malta}}

** '''Comitat Olimpic de Malta''' / [[Kumitat Olimpiku Malti]] ( ''(maltés)'' {{en}} [http://www.nocmalta.org])


==== ''MOLDÀVIA'' ====
{{Moldàvia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de la Republica Moldava''' / [[Comitetul National Olimpic al Republicii Moldova]] ( {{ro}} {{en}}  [http://www.olympic.md])

==== ''MÓNEGUE'' ====
{{Mónegue}}

**  '''Comitat Olimpic Monegasc''' / [[Comité Olympique Monegasque]] ( {{fr}} {{en}} [http://www.comite-olympique.mc])

==== ''MONTENEGRO'' ====
{{Montenegro}}

** '''Comitat Olimpic de Montenegro''' / [[Crnogorski Olimpijski Komitet]] ( ''(sèrbe)''  [https://web.archive.org/web/20100212063636/http://www.cokcg.org/uslalomuts.htm])

==== ''NORVÈGIA'' ====
{{Norvègia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|120 px|left]]

**  '''Comitat dels Espòrts de Norvègia''' / [[Norges Idrettsforbund]] ( ''(norvegian)'' [https://web.archive.org/web/20151202051413/http://www.idrett.no/])

==== ''ONGRIA'' ====
{{Ongria}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|130 px|left]]

** '''Comitat Olimpic d'Ongria''' / '''MOB'''  [[Magyar Olimpiai Bizottság]] ( {{on}} [https://web.archive.org/web/20080705175414/http://www.olympic-hun.org/])

==== ''PAÏSES BASSES'' ====
{{Païses Basses}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|100 px|left]]

**  '''Comitat Olimpic Neerlandés * Federacion Neerlandesa de l'Espòrt''' / '''NOC*NSF''' [[Nederlands Olympisch Comité * Nederlandse Sport Federatie]] ( {{nl}} [http://www.nocnsf.nl])

==== ''POLONHA'' ====
{{Polonha}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|90 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Polonés''' / [[Polski Komitet Olimpijski]]  ( {{po}} {{en}} [http://olimpijski.pl])

==== ''PORTUGAL'' ====
{{Portugal}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Portugal''' / [[Comité Olímpico de Portugal]] ( {{pt}}  [http://www.comiteolimpicoportugal.pt])

==== ''REIALME UNIT'' ====
{{Reialme Unit}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|180 px|left]]

** '''Associacion Olimpica Britanica''' / [[British Olympic Association]]  ( {{en}}  [http://www.olympics.org.uk])

==== ''REPUBLICA CHÈCA'' ====
{{Republica Chèca}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|80 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Chèc''' / [[Český Olympijský Výbor]]  ( ''(chèc)'' {{en}} [http://www.olympic.cz])

==== ''ROMANIA'' ====
{{Romania}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|90 px|left]]

**  '''Comitat Olimpic e Esportiu Romanés''' / [[Comitetul Olimpic si Sportiv Roman]] ( ''(romanés)'' {{en}} {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110809205725/http://www.cor.ro/])

==== ''RUSSIA'' ====
{{Russia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|360 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Russia /  ...

==== ''SANT MARIN'' ====
{{Sant Marin}}

** '''Comitat Olimpic Nacional Santmarinés''' / [[Comitato Olimpico Nazionale Sammarinese]]  ( {{it}}[http://www.cons.sm])

==== ''SERBIA'' ====
{{Serbia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|60 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Serbia''' / [[Olimpijski komitet Srbije]]  ( ''(sèrbe)''   [http://www.oks.or.rs])

==== ''SOÏSSA'' ====
{{Soïssa}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|100 px|left]]

**  '''Comitat Olimpic Soïs''' / [[Schweizerischen Olympischen Comité / Comité Olympique Suisse]]  ( {{de}} {{fr}} [http://www.swissolympic.ch])

==== ''SUÈCIA'' ====
{{Suècia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|160 px|left]]

**  '''Comitat Olimpic de Suècia''' / '''SOK'''  [[Sveriges Olympiska Kommitté]] ( ( ''(suèc)'' [https://web.archive.org/web/20200817174657/https://sok.se/])

==== ''TURQUIA '' ====
{{Turquia}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de Turquia''' / [[Turkiye Milli Olimpiyat Komitesi]]     ( ''(turc)'' {{en}} [http://www.turkishnoc.org])

==== ''UCRAÏNA'' ====
{{Ucraïna}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|60 px|left]]

** '''Comitat Nacional Olimpic d'Ucraïna''' / [[Національний Олимпійский Комітет Үкраїни]] ( ''(ucraïnés)''  {{en}} [http://www.noc-ukr.org])

=== Oceania ===

==== ''AUSTRÀLIA'' ====
{{Austràlia}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|130 px|left]]

** '''Comitat Olimpic Australian''' / [[Australian Olympic Committee]]  ({{en}} [http://www.olympics.au])

==== ''BELAU'' ====
{{Belau}}  

**  '''Comitat Olimpic Nacional de Belau''' / '''[[PNOC]]'''  [[Palau National Olympic Committee]] ( {{en}}[https://web.archive.org/web/20110529150803/http://www.oceaniasport.com/palau/]

==== ''FIJI'' ====
{{Fiji}}

** '''Associacion dels Espòrts e Comitat Nacional Olimpic de Fiji'''  '''FASANOC''' /   / [[Fiji Association of Sports and National Olympic Committee]]   ({{en}} [https://web.archive.org/web/20161007025138/http://www.fijiolympiccommittee.com/])


==== ''GUAM'' ====
[[Fichièr:Flag of Guam.svg|20 px]] [[Guam]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de Guam''' / '''[[GNOC]]'''  [[Guam National Olympic Committee]]  ( {{en}}[https://web.archive.org/web/20100412070000/http://www.oceaniasport.com/guam/]

==== ''ILLAS COOK'' ====
[[Fichièr:Flag of the Cook Islands.svg|20 px]] [[Illas Cook]]

** '''Comitat Nacional Olimpic e dels Espòrts de las Illas Cook''' / [[Cook Islands Sports and National Olympic Committee]]  ({{en}} [https://web.archive.org/web/20190117045242/http://www.oceaniasport.com/cookis/])


==== ''ILLAS MARSHALL'' ====
[[Fichièr:Flag of the Marshall Islands.svg|20 px]] [[Illas Marshall]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de las Illas Marshall''' / [[Marshall Islands National Olympic Committee]]

==== ''ILLAS SALAMON'' ====
[[Fichièr:Flag of the Solomon Islands.svg|20 px]] [[Illas Salamon]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de las Illas Salamon''' / '''[[NOCSI]]'''  [[National Olympic Committee of Solomon Islands]]  ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20180808172020/http://www.oceaniasport.com/solomon/])

==== ''KIRIBATI'' ====
{{Kiribati}}

** Comitat Nacional Olimpic de Kiribati'''  '''KNOC''' / [[Kiribati National Olympic Committee]]  ({{en}} [https://web.archive.org/web/20171023222621/http://www.oceaniasport.com/kiribati/])

==== ''MICRONESIA'' ====
{{Micronesia}}

** '''Comitat Nacional Olimpic dels Estats Federats de Micronesia''' / [[Federated States of Micronesia National Olympic Committee]]  ({{en}} [https://web.archive.org/web/20190117040728/http://www.oceaniasport.com/fsm/])


==== ''NAURU'' ====
{{Nauru}}

**  '''Comitat Olimpic de Nauru''' / '''[[NOC]]'''  [[Nauru Olympic Committee]] ( {{en}}[https://web.archive.org/web/20100531181249/http://www.oceaniasport.com/nauru/]

==== ''NÒVA ZELANDA... AOTEAROA'' ====
{{Nòva Zelanda}}

'''[[¤]]'''

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]]

** '''Comitat Olimpic de Nòva Zelanda''' / [[New Zeland Olympic Committee Inc.]]  ({{en}} [http://www.olympic.org.nz])

==== ''PAPOA-NÒVA GUINÈA'' ====
{{Papoa-Nòva Guinèa}}

** '''Federacion dels Espòrts e Comitat Olimpic de Papoa-Nòva Guinèa / '''[[PNGSFOC]]'''  [[Papua New Guinea Sports Federation and Olympic Committee Inc.]]  ({{en}} [https://web.archive.org/web/20170423171053/http://www.oceaniasport.com/png/])

==== ''SAMOA'' ====
{{Samoa}}

** '''Comitat Nacional Olimpic de Samoa''' '''SASNOC''' / [[Samoa National Olympic Committee]]  ({{en}} [https://web.archive.org/web/20170708132827/http://www.oceaniasport.com/samoa/])


==== ''SAMOA AMERICANA'' ====
[[Fichièr:Flag of American Samoa.svg|20 px]] [[Samoa Americana]]

** '''Comitat Nacional Olimpic de Samoa Americana''' / '''[[ASNOC]]''' [[American Samoa National Olympic Committee]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20081121130040/http://www.oceaniasport.com/amsam]

==== ''TÒNGA'' ====
{{Tònga}}

[[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]]

**  '''Associacion dels Espòrts e Comitat Nacional Olimpic de Tònga''' / '''[[TASANOC]]'''  [[Tonga Association of Sports and Olympic National Committee]]  ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20181002105658/http://www.oceaniasport.com/tonga/])

==== ''TUVALU'' ====
{{Tuvalu}}

** '''Associacion dels Espòrts e Comitat Nacional Olimpic de Tuvalu''' / [[Tuvalu National Olympic Committee and Association of Sports]]  ( {{en}}    [https://web.archive.org/web/20110617121051/http://www.oceaniasport.com/tuvalu/])

==== ''VANUATU'' ====
{{Vanuatu}}

** '''Associacion dels Espòrts e Comitat Nacional Olimpic de Vanuatu''' / '''[[VASANOC]]'''  [[Vanuatu Association of Sports and National Olympic Committee]]  ( {{en}} [http://www.vasanoc.com.vu])

== Bibliografia ==
* Veire bibliografia generala dins l'article [[Jòcs Olimpics]]

== Documents audiovisuals ==
* Veire videografia generala dins l'article [[Jòcs Olimpics]]

== Vejatz tanben ==
* Cada article (26 en total...) sul modèl [[Atenas 1896 - Atletisme]] fins a [[Pequin 2008 - Atletisme]] per çò tot que de pòdis exaustius e medalhièrs particulars se tracha... ([[Atletisme als Jòcs Olimpics]])...

*  [[Jòcs Olimpics]]
* [[Istòria dels Jòcs Olimpics]]
* [[Medalhièr general de l'atletisme olimpic]]
* [[Estatisticas olimpicas generalas]]


== Ligams extèrnes ==

* {{en}} {{fr}} [http://www.olympic.org   Sit oficial]
* {{en}} {{es}} {{fr}} [http://acnolympic.org Sit oficial de l'Associacion dels Comitats Nacionals Olimpics / ACNO - ANOC...]

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references&gt;

[[Categoria:Jòcs Olimpics|*]]
[[Categoria:Organizacion internacionala]]</text>
      <sha1>t1zl6q3ox7m7oiz0w8bhqbh1b73uell</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haguenau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78451</id>
    <revision>
      <id>2509113</id>
      <parentid>2286085</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9161" sha1="8akuhed9qqsnjruvtwusvom6une26ij" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=aus
 | nomcomuna=Hàwenàu
 | nomcomuna2=Hagenau
 | imatge= Assemblage haguenau.jpg
 | descripcion= ''De naut en bas, d'esquèrra a drecha:''&lt;br /&gt;Torn dels Pescadors - Lòtja dels lobetons - Musèu istoric&lt;br /&gt;Eglise Sant-Georges - Marida de la Chancellerie
 | lògo= Logo Haguenau.svg
 | escut= Blason haguenau 67.svg
 | escais=
 | region ist     ={{Alsàcia}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Haguenau|Haguenau]] ([[capluòc]])
 | canton= [[Canton de Haguenau|Haguenau]]
 | insee = 67180
 | sitweb= http://www.ville-haguenau.fr/
 | cp = 67500
| cònsol = [[Claude Sturni]]
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Haguenovien(ne)s (en [[francés]])
 | longitud= 7.78861111
 | latitud= 48.81722222
| alt mini = 115 
 | alt mej = 
 | alt maxi = 203 
 | km²            = 182.59
}}
'''Hàwenàu''' (''Hagenau'' en alemand, ''Haguenau'' en [[francés]]) es una comuna [[Alsàcia|alsaciana]]. Es administrativament del departament del [[Bas Ren]] e de la region del [[Grand Èst]].

==Geografia==

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
[[Fichièr:Musèu archéologique d'Estrasburg-Mart Mider.JPG|left|thumb|[[Mart (mythologie)|Mart]] [[Midir|Mider]] acompanhat d'un brau (començament de la {{s|III|e}}), trobat en la [[bòsc de Haguenau]]]]

La vila i auriá #èsser fondada per [[Frédéric II de Souabe|Frédéric de Hohenstaufen]], dicha ''lo Borgne'', paire de [[Frédéric Barberousse]], sus l' isla de la [[Moder (riu)|Moder]]. En [[1164]], Frédéric E{{er}}, dicha Barberousse, emperaire del [[Sant-Empèri romain germanique]], #redigir la charte de Haguenau, #que octroyait dins la vila un cèrt nombre de dreches e privilègis&lt;ref name=&quot;Guilbert_41s&quot;/&gt;, e #far de la vila lo sieu luòc de residéncia favorita (existís encara uèi qualques bastissas en portant lo sieu nom).
Per la sortida en crosada, Frédéric Barberousse i aviá donat cita a Haguenau dempuèi los primièrs jorns d'abril 1189. Frédéric Barberousse, Emperaire del sant Empèri romain germanique, Philippe-Auguste, rei de França, e Richard Cœur-de-Leon, rei de Angleterre, avián preparat l'expedicion. Barberousse #Partir lo primièr al cap de ''&amp;laquo; #cent mil òmes &amp;raquo;'', disiá-se. #Partir pel Danube per prene Constantinople en direccion de Jerusalem. Barberousse, En rota cap a la [[Tèrra Santa]], se #estofar en 1190 al passatge d'un riu.

[[Vila liura d'Empèri]] (Freie Reichsstadt) a partir de [[1262]]&lt;ref name=&quot;Numismatique&quot;/&gt;, Haguenau intègra la [[Décapole (Sant-Empèri)|Décapole]] a la siá creacion o {{data|28|d'agost|1354}}&lt;ref name=&quot;BPH1969&quot;/&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;Édouard_478&quot;/&gt; e ne ven çò cap de-luòc. 
[[Fichièr:Plànol De Haguenau-1700.jpg|thumb|Plànol De Haguenau (1700)]]
Pèrd, segon l'interpretacion #qu'a fach pels Franceses del fòrça ambigu [[Tractat de Münster]], lo sieu estatut de vila liura en [[1648]]. Ça que la, amb las vilas de la [[Décapole (Sant-Empèri)|Décapole]], Haguenau la sent pas  aquela aurelha, en la mesura ont aquel tractat garantís egalament dins las vilas liuras la siá [[Immédiateté imperiala|immédiateté d'Empèri]]. Haguenau Desira pas de cap de manièra prene la França, e vòl demorar una vila alemanda independenta. [[Louis XIV de França|Louis XIV]] en decidint de sometre la [[Décapole (Sant-Empèri)|Décapole]] per la fòrça, la vila, i compreses lo famós castèl imperial, a destruit en [[1677]] per las tropas de lo sieu general [[Joseph de Montclar|Montclar]]. Tot a incendiat (a l'excepcion de las glèisas) e saquejat, de las massacres an comés, e aquel per doas fes! Amb la fin de far passar tota velléité de revòlta a las Haguenoviens. Haguenau, Amb l'ensems de las vilas de la [[Décapole (Sant-Empèri)|Décapole]], acaba per se sometre en [[1680]].

{{refnec|En [[1789]], compta aperaquí {{nombre|4500|abitants}}.|En Junh 2009}}

En [[en Novembre 1918 en Alsace|en novembre 1918]] un [[soviet]] s'i organiza coma en d'unas autras vilas alsaciennes e desapareis amb l'intrada de las tropas francesas.

Començament [[1945]] la vila sofrís fòrça en lo moment de l'ofensiva alemanda de la [[operacion Nordwind]]. Dintre los meses de genièr e març, Haguenau, dirèctament situada sus la linha de tèsta, {{refnec|patís de incessants bombardements del artillerie alemanda del temps que {{nombre|7000|civils}} s'entèrran totjorn en los soscaves.|En Junh 2009}} A la Desliurança, lo camp de Haguenau a especializat en lo internement de femnas soupçonnées de collaboracion (veire [[collaboracion femenina]]).

{{Original|fr}}
[[Fichièr:Musée archéologique de Strasbourg-Mars Mider.JPG|left|thumb|[[Mars (mythologie)|Mars]] [[Midir|Mider]] accompagné d'un taureau (début du {{s|III|e}}), trouvé dans la [[forêt de Haguenau]]]]

La ville aurait été fondée par [[Frédéric II de Souabe|Frédéric de Hohenstaufen]], dit ''le Borgne'', père de [[Frédéric Barberousse]], sur l’île de la [[Moder (rivière)|Moder]]. En [[1164]], Frédéric I{{er}}, dit Barberousse, empereur du [[Saint-Empire romain germanique]], rédigea la charte de Haguenau, qui octroyait à la cité un certain nombre de droits et privilèges&lt;ref name=&quot;Guilbert_41s&quot;/&gt;, et fit de la ville son lieu de résidence favori (il existe aujourd’hui encore quelques bâtiments portant son nom).
Pour le départ en croisade, Frédéric Barberousse avait donné rendez-vous à Haguenau dès les premiers jours d’avril 1189. Frédéric Barberousse, empereur du saint Empire romain germanique, Philippe-Auguste, roi de France, et Richard Cœur-de-Lion, roi d’Angleterre, avaient préparé l'expédition. Barberousse partit le premier à la tête de ''« cent mille hommes »'', disait-on. Ils partirent par le Danube pour rejoindre Constantinople en direction de Jérusalem. Barberousse, en route vers la [[Terre Sainte]], se noya en 1190 au passage d’une rivière.

[[Ville libre d’Empire]] (Freie Reichsstadt) à partir de [[1262]]&lt;ref name=&quot;Numismatique&quot;/&gt;, Haguenau intègre la [[Décapole (Saint-Empire)|Décapole]] à sa création le {{date|28|août|1354}}&lt;ref name=&quot;BPH1969&quot;/&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;Édouard_478&quot;/&gt; et en devient le chef-lieu. 
[[Fichièr:Plan de Haguenau-1700.jpg|thumb|Plan de Haguenau (1700)]]
Elle perd, selon l'interprétation qui est faite par les Français du très ambigu [[Traité de Münster]], son statut de ville libre en [[1648]]. Or, avec les villes de la [[Décapole (Saint-Empire)|Décapole]], Haguenau ne l'entend pas de cette oreille, dans la mesure où ce traité garantit également aux villes libres leur [[Immédiateté impériale|immédiateté d'Empire]]. Haguenau ne souhaite nullement rejoindre la France, et veut rester une ville allemande indépendante. [[Louis XIV de France|Louis XIV]] décidant de soumettre la [[Décapole (Saint-Empire)|Décapole]] par la force, la ville, y compris le fameux château impérial, est détruite en [[1677]] par les troupes de son général [[Joseph de Montclar|Montclar]]. Tout est incendié (à l'exception des églises) et pillé, des massacres sont commis, et ce par deux fois! afin de faire passer toute velléité de révolte aux Haguenoviens. Haguenau, avec l'ensemble des villes de la [[Décapole (Saint-Empire)|Décapole]], finit par se soumettre en [[1680]].

{{refnec|En [[1789]], elle compte environ {{nombre|4500|habitants}}.|juin 2009}}

En [[Novembre 1918 en Alsace|novembre 1918]] un [[soviet]] s'y organise comme dans d'autres villes alsaciennes et disparaît avec l'entrée des troupes française.

Début [[1945]] la ville souffre beaucoup lors de l’offensive allemande de l’[[opération Nordwind]]. Entre les mois de janvier et mars, Haguenau, directement située sur la ligne de front, {{refnec|subit d’incessants bombardements de l’artillerie allemande alors que {{nombre|7000|civils}} se terrent toujours dans les caves.|juin 2009}} À la Libération, le camp de Haguenau est spécialisé dans l’internement de femmes soupçonnées de collaboration (voir [[collaboration féminine]]).

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 67180
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= [[Claude Sturni]]|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 67180
|1793=6426
|1800=7094
|1806=7395
|1821=9002
|1831=9697
|1836=9694
|1841=10349
|1846=11196
|1851=11351
|1856=11417
|1861=11071
|1866=11427
|1872=11388
|1876=11786
|1881=12688
|1886=13469
|1891=14752
|1896=17039
|1901=17968
|1906=18737
|1911=18868
|1921=15803
|1926=17671
|1931=19514
|1936=22523
|1946=17337
|1954=19531
|1962=20457
|1968=22944
|1975=25147
|1982=26629
|1990=27675
|1999=32242
|2004=
|2005=
|2006=34 891
|2007=35 112
|2008=35 144
|2009=34 648
|cassini=16562
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Alsàcia}}
{{Comunas del Bas Ren}}

{{commonscat|Haguenau}}

{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Categoria:Comuna d'Alsàcia]]
[[Categoria:Comuna del Bas Ren]]</text>
      <sha1>8akuhed9qqsnjruvtwusvom6une26ij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509115</id>
      <parentid>2509113</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2208" sha1="rd9z8nkjqzeuuzjn93y5661ddya7xi5" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=aus
 | nomcomuna=Hàwenàu
 | nomcomuna2=Hagenau
 | imatge= Assemblage haguenau.jpg
 | descripcion= ''De naut en bas, d'esquèrra a drecha:''&lt;br /&gt;Torn dels Pescadors - Lòtja dels lobetons - Musèu istoric&lt;br /&gt;Eglise Sant-Georges - Marida de la Chancellerie
 | lògo= Logo Haguenau.svg
 | escut= Blason haguenau 67.svg
 | escais=
 | region ist     ={{Alsàcia}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Haguenau|Haguenau]] ([[capluòc]])
 | canton= [[Canton de Haguenau|Haguenau]]
 | insee = 67180
 | sitweb= http://www.ville-haguenau.fr/
 | cp = 67500
| cònsol = [[Claude Sturni]]
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Haguenovien(ne)s (en [[francés]])
 | longitud= 7.78861111
 | latitud= 48.81722222
| alt mini = 115 
 | alt mej = 
 | alt maxi = 203 
 | km²            = 182.59
}}
'''Hàwenàu''' (''Hagenau'' en alemand, ''Haguenau'' en [[francés]]) es una comuna [[Alsàcia|alsaciana]]. Es administrativament del departament del [[Bas Ren]] e de la region del [[Grand Èst]].

==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 67180
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= [[Claude Sturni]]|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 67180
|1793=6426
|1800=7094
|1806=7395
|1821=9002
|1831=9697
|1836=9694
|1841=10349
|1846=11196
|1851=11351
|1856=11417
|1861=11071
|1866=11427
|1872=11388
|1876=11786
|1881=12688
|1886=13469
|1891=14752
|1896=17039
|1901=17968
|1906=18737
|1911=18868
|1921=15803
|1926=17671
|1931=19514
|1936=22523
|1946=17337
|1954=19531
|1962=20457
|1968=22944
|1975=25147
|1982=26629
|1990=27675
|1999=32242
|2004=
|2005=
|2006=34 891
|2007=35 112
|2008=35 144
|2009=34 648
|cassini=16562
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Alsàcia}}
{{Comunas del Bas Ren}}

{{commonscat|Haguenau}}

{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Categoria:Comuna d'Alsàcia]]
[[Categoria:Comuna del Bas Ren]]</text>
      <sha1>rd9z8nkjqzeuuzjn93y5661ddya7xi5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wizernes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79205</id>
    <revision>
      <id>2509025</id>
      <parentid>2218862</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>escut</comment>
      <origin>2509025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3708" sha1="mz4s60nc9i6zeilsup0eij9nmar4i7i" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | nomcomuna     = Wizernes
 |carta=fr
 | nomcomuna2    = Wizernes
 | lògo=
 | imatge=cap
 | descripcion=
 |escut=Blason Wizernes.svg
 |escais=
 | region        = {{Nòrd-Pas de Calais}}
 | region ist    =
 |parçan=
 | departament   = {{Pas de Calais}}
 
 
 | arrondiment= [[Arrondiment de Saint-Omer|Saint-Omer]]
 | canton= [[Canton de Saint-Omer-Sud|Saint-Omer-Sud]]
 | insee          = 62902
 | sitweb=
 | cp             = 62570
 | cònsol          = Daniel Herbert
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]] 
 
 | gentilici =
 | latitud       = 50.7116666667
 | longitud      = 2.22972222222
|alt mej=
|longitud= 2.22972222222
|latitud= 50.7116666667
| alt mini       = 17
 | alt maxi       = 119
 | ectaras       = 
 | km²            = 6.16
}}
'''{{PAGENAME}}'''  es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Pas de Calais (departament)|Pas de Calais]] e la [[regions francesas|region]] del [[Nòrd-Pas de Calais]].

==Geografia==

{{Apertium|fr}}
Origina Gallo-Romaine.
@D&amp;eacute;nommer Weserinium En 844.

{{Original|fr}}
Origine Gallo-Romaine.
Dénommée Weserinium en 844.

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Wizernes]]'''Wizernes'''}}
{{Image label|x=0.363970925323|y=0.471587696044|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1365 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hallines]] (1,3km)}}}}
{{Image label|x=0.621437785492|y=0.627433690607|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1750 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Helfaut]] (1,4km)}}}}
{{Image label|x=0.392156207144|y=0.805269579484|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 948 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pihem]] (2,8km)}}}}
{{Image label|x=0.169521980025|y=0.518189857646|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1584 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Esquerdes]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.23150946493|y=0.263772018537|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 248 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Wisques]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.594338283721|y=0.119296475097|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 11120 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Longuenesse]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.867048513561|y=0.294596369767|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5090 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Blendecques]] (3,5km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta |insee= 62902
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Daniel Herbert|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 62902
|1793=556
|1800=608
|1806=642
|1821=845
|1831=969
|1836=970
|1841=1120
|1846=1166
|1851=1214
|1856=1265
|1861=1275
|1866=1304
|1872=1435
|1876=1700
|1881=1868
|1886=1997
|1891=2101
|1896=2098
|1901=1966
|1906=2201
|1911=2252
|1921=2233
|1926=2332
|1931=2271
|1936=2194
|1946=1698
|1954=2331
|1962=2798
|1968=3016
|1975=3309
|1982=3614
|1990=3362
|1999=3448
|2004=
|2005=
|2006=3344
|2007=3 362
|2008=3 375
|2009=3343
|cassini=41325
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Veire tanben==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas del Pas de Calais}}

[[Categoria:Comuna del Pas de Calais]]</text>
      <sha1>mz4s60nc9i6zeilsup0eij9nmar4i7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vendin-le-Vieil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79261</id>
    <revision>
      <id>2509080</id>
      <parentid>2218641</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3740" sha1="3gj4vauxo1zvb9rlwgjg6jvwklyf1vb" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | nomcomuna     = Vendin-le-Vieil
 |carta=fr
 | nomcomuna2    = Vendin-le-Vieil
 | lògo=
 | imatge=cap
 | descripcion=
 |escut=
 |escais=
 | region        = {{Nòrd-Pas de Calais}}
 | region ist    =
 |parçan=
 | departament   = {{Pas de Calais}}
 
 
 | arrondiment= [[Arrondiment de Lens|Lens]]
 | canton= [[Canton de Wingles|Wingles]]
 | insee          = 62842
 | sitweb=
 | cp             = 62880
 | cònsol          = Didier Hiel
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]] 
 
 | gentilici =
 | latitud       = 50.4747222222
 | longitud      = 2.86666666667
|alt mej=
|longitud= 2.86666666667
|latitud= 50.4747222222
| alt mini       = 20
 | alt maxi       = 66
 | ectaras       = 
 | km²            = 10.67
}}
'''{{PAGENAME}}'''  es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Pas de Calais (departament)|Pas de Calais]] e la [[regions francesas|region]] del [[Nòrd-Pas de Calais]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Vendin-le-Vieil]]'''Vendin-le-Vieil'''}}
{{Image label|x=0.651224072611|y=0.480419933483|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3132 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pont-à-Vendin]] (1,2km)}}}}
{{Image label|x=0.622530131092|y=0.623541005295|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4389 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Annay (Pas de Calais)|Annay]] (1,5km)}}}}
{{Image label|x=0.386328561584|y=0.209220539244|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 8185 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Wingles]] (2,6km)}}}}
{{Image label|x=0.871455577747|y=0.481510227594|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1717 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Estevelles]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.203965688228|y=0.327348994633|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 299 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bénifontaine]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.779146070738|y=0.204308288594|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3662 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Meurchin]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.105230438774|y=0.33842302024|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3161 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hulluch]] (3,7km)}}}}
{{Image label|x=0.503571825076|y=0.951073693738|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5507 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Loison-sous-Lens]] (3,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta |insee= 62842
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Didier Hiel|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 62842
|1793=745
|1800=907
|1806=1061
|1821=944
|1831=976
|1836=970
|1841=939
|1846=920
|1851=915
|1856=922
|1861=909
|1866=955
|1872=930
|1876=1021
|1881=1184
|1886=1329
|1891=2288
|1896=3342
|1901=4713
|1906=4913
|1911=5512
|1921=3007
|1926=5287
|1931=6458
|1936=6205
|1946=6473
|1954=6694
|1962=7121
|1968=7239
|1975=6866
|1982=6934
|1990=6938
|1999=6798
|2004=
|2005=
|2006=7007
|2007=7 189
|2008=7 354
|2009=7519
|cassini=39272
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Veire tanben==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas del Pas de Calais}}

[[Categoria:Comuna del Pas de Calais]]</text>
      <sha1>3gj4vauxo1zvb9rlwgjg6jvwklyf1vb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Willer-sur-Thur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79640</id>
    <revision>
      <id>2509110</id>
      <parentid>2222391</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10080" sha1="9dchbpewbjq8g8s6s5hpn9afvw56c7j" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=aus
 | nom2=Willer-sur-Thur
 | nomcomuna=Weiler an der Thur
 | lògo=
 | imatge=Willer-sur-Thur, Mairie.jpg
 | descripcion=La comuna
 | escut=Blason de la ville de Willer-sur-Thur (68).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Alsàcia}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Thann|Thann]]
 | canton= [[Canton de Thann|Thann]]

 | sitweb=
 | cp=68760
 | insee =68372
 | cònsol =Alain Delestan
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Willérois(es) (en [[francés]])
 | alt mej=
 | longitud=7.07361111111
 | latitud=47.8444444444
| alt mini =356 
 | alt maxi =1 183 
 | km²            =18
}}
'''Weiler an der Thur''' en [[alemannisch]] (''Willer-sur-Thur'' en [[francés]]) qu'ei ua comuna [[França|francesa]] deu departament deu [[Naut Ren|Haut Ren]] e de la region d'[[Alsàcia]].

==Geografia==

==Istòria==

{{Apertium|fr}}

'''Willer''' Deu la si&amp;aacute; creacion als fraires de [[Murbach]], #que cap a l'an 800 son venguts pel caulet Amic d&amp;eacute;fricher de n&amp;ograve;vas t&amp;egrave;rras.

[[1191]] - Primi&amp;egrave;r escrit sus '''Willer-sus-Thur''' (Weiler a l'ep&amp;ograve;ca). La comuna forma a aquela ep&amp;ograve;ca, amb [[Bitschwiller-l&amp;egrave;s-Thann|Bitschwiller]] e [[Goldbach]] (las si&amp;aacute;s depend&amp;eacute;ncias), una comuna (Meierturm), en dependent del cap&amp;iacute;tol de [[Sant-Amaren]].

[[1216]] - Heinigisel de Wilre, c&amp;ograve;nsol de [[Murbach]], ret visita a '''Willer'''.

[[1357]] - Lo cap&amp;iacute;tol de [[Sant-Amaren]] ren&amp;oacute;ncia als sieus dreches ([[tribunal colong&amp;egrave;re]]) sus '''Willer''' al benefici del abbaye de [[Murbach]] situada en l'autre vall&amp;eacute;e, darri&amp;egrave;r de la Granda Pil&amp;ograve;ta. Aquel agut en bailliage la parr&amp;ograve;quia de '''Willer''', e ai&amp;ccedil;&amp;ograve; fins a la Revolucion.

[[1376]] - Incendi e pillage del p&amp;ograve;ble.

[[1648]] - Dem&amp;ograve;ra 11 adultas e 25 mainats a '''Willer'''.
[[1700]] (v&amp;egrave;rs) - Fins a aquela ep&amp;ograve;ca lo vilatge se nomenava &quot;Sankt-Weiler&quot;, abreviatura de &quot;Sankt-Amaren's Weiler&quot;. Creacion de minas de f&amp;egrave;rre (Oberfeld - Karsprung - Molkenrain) e d'una fonderie. Creacion de la scierie Obersaeg.

[[1740]] - Creguda de la [[Thur]].

[[1778]] - Creguda de la [[Thur]].

[[1786]] - Es en [[1786]] que l'airal texil #comen&amp;ccedil;ar en la n&amp;ograve;stra vall&amp;eacute;e per l'arribada dels fraires Koechlin. I #crear 7 fabricas de filature e tissage en la contr&amp;eacute;e pr&amp;egrave;pa. Los Koechlin avi&amp;aacute;n preses en man, a div&amp;egrave;rsas recuperacions, las destinadas de la n&amp;ograve;stra municipalitat de paire en fils, si&amp;aacute; al total 62 ans de mandat. Aqueles darri&amp;egrave;rs an legadi de despari&amp;egrave;ras bastissas #qu'aquel de la Comuna. La sala del conselh n'&amp;egrave;ra la si&amp;aacute; sala de j&amp;ograve;cs, una s&amp;ograve;rta de casino.

[[1789]] - Los abitants de lo n&amp;ograve;stre vall&amp;eacute;e an participat a la Revolucion a disposicion far la gu&amp;egrave;rra al prince abb&amp;eacute; de [[Murbach]].

[[1790]] - Dubertura de la primi&amp;egrave;ra esc&amp;ograve;la, #que lo primi&amp;egrave;r instituteur #&amp;egrave;sser Ivan-Thi&amp;eacute;baut Rudler.

[[1801]] - Dubertura del Molin Walter, pel continuament proprietat de Schuler.

[[1803]] - Los fraires Koechlin fan perforar los canaux de desviaci&amp;oacute; de la [[Thur]], per l'alimentacion de las si&amp;aacute;s fabricas.

[[1806]] - Desirat Lachner ne succed&amp;iacute;s a Ivan Rudler coma instituteur.

[[1816]] - Creguda de la [[Thur]].

[[1821]] - Creacion de la segonda filature Koechlin.

[[1822]] - L'esc&amp;ograve;la a transferit dins l'ostal Nicolas Dietrich.

[[1826]] - La fonderie es proprietat de Henri Stehlin.

[[1828]] - Creacion d'un segond molin per Nicolas Weihnacht.

[[1830]] - A {{la s-|XVII|e}}, div&amp;egrave;rsas minas de f&amp;egrave;rre agu&amp;egrave;ron espetat a '''Willer-sus-Thur''' e una fonderie tractava aqueles minerales fins en 1830. La fonderie es alavetz rachet&amp;eacute;e pels fraires Koechlin #que la transforman n'ind&amp;uacute;stria texila. S'ag&amp;iacute;s de las bastissas de la col&amp;ograve;nia de vacan&amp;ccedil;as &quot;La forja&quot;, rachet&amp;eacute;e per E.D.F. Per los sieus œuvres socials.

[[1834]] - Segond tissage Koechlin dins las bastissas de la anciana fonderie. Bastiment de la scierie Sittler/Hausberger.

[[1837]] - La sœurs de la Providence venon ensenhar a '''Willer-sus-Thur'''.

[[1849]] - Los fraires ensenhan a '''Willer'''.
[[1854]] - Isaac Koechlin crompa la Scierie Obersaeg e en cessa l'espleitacion.

[[1854]]/[[1855]] - Lo chol&amp;eacute;ra d&amp;eacute;cime la populacion.

[[1863]] - Dubertura de la via ferr&amp;eacute;e [[Thann]]-[[Wesserling]]. Lo meteis an a bastit lo pont de l'estacion, 
u&amp;egrave;i rempla&amp;ccedil;at, #que #&amp;egrave;sser lo primi&amp;egrave;r pont totalament metallic de la vall&amp;eacute;e.

[[1874]] - Los fraires abandonan '''Willer'''.

[[1891]] - Lo molin Weihnacht a destruit per un incendi.

[[1953]] - Bastiment de la primi&amp;egrave;ra bastissa de l'esc&amp;ograve;la actuala.

[[1954]] - Inauguracion de la n&amp;ograve;va esc&amp;ograve;la dels gojats.

[[1958]] - Bastiment de la segonda bastissa de l'esc&amp;ograve;la actuala, e inauguracion de la n&amp;ograve;va esc&amp;ograve;la de las filhas.

&lt;!-- source : Site de Willer sur Thur --&gt;

{{Original|fr}}

'''Willer''' doit sa création aux moines de [[Murbach]], qui vers l'an 800 sont venus par le col Amic défricher de nouvelles terres.

[[1191]] - Premier écrit sur '''Willer-sur-Thur''' (Weiler à l'époque). La commune forme à cette époque, avec [[Bitschwiller-lès-Thann|Bitschwiller]] et [[Goldbach]] (ses dépendances), une mairie (Meierturm), dépendant du chapitre de [[Saint-Amarin]].

[[1216]] - Heinigisel de Wilre, maire de [[Murbach]], rend visite à '''Willer'''.

[[1357]] - Le chapitre de [[Saint-Amarin]] renonce à ses droits ([[cour colongère]]) sur '''Willer''' au bénéfice de l'abbaye de [[Murbach]] située dans l'autre vallée, derrière le Grand Ballon. Celle-ci eu en bailliage la paroisse de '''Willer''', et ceci jusqu'à la Révolution.

[[1376]] - Incendie et pillage du village.

[[1648]] - Il reste 11 adultes et 25 enfants à '''Willer'''.
[[1700]] (vers) - Jusqu'à cette époque le village se nommait &quot;Sankt-Weiler&quot;, abréviation de &quot;Sankt-Amarin's Weiler&quot;. Création de mines de fer (Oberfeld - Karsprung - Molkenrain) et d'une fonderie. Création de la scierie Obersaeg.

[[1740]] - Crue de la [[Thur]].

[[1778]] - Crue de la [[Thur]].

[[1786]] - C'est en [[1786]] que l'aire textile commença dans notre vallée par l'arrivée des frères Koechlin. Ils y créèrent 7 usines de filature et tissage dans la contrée proche. Les Koechlin avaient pris en main, à plusieurs reprises, les destinées de notre commune de père en fils, soit au total 62 années de mandat. Ces derniers nous ont légués différents bâtiments dont celui de la Mairie. La salle du conseil était leur salle de jeux, une sorte de casino.

[[1789]] - Les habitants de notre vallée ont participé à la Révolution en allant faire la guerre au prince abbé de [[Murbach]].

[[1790]] - Ouverture de la première école, dont le premier instituteur fut Ivan-Thiébaut Rudler.

[[1801]] - Ouverture du Moulin Walter, par la suite propriété de Schuler.

[[1803]] - Les frères Koechlin font percer les canaux de déviation de la [[Thur]], pour l'alimentation de leurs usines.

[[1806]] - Désiré Lachner succède à Ivan Rudler comme instituteur.

[[1816]] - Crue de la [[Thur]].

[[1821]] - Création de la deuxième filature Koechlin.

[[1822]] - L'école est transférée dans la maison Nicolas Dietrich.

[[1826]] - La fonderie est propriété d'Henri Stehlin.

[[1828]] - Création d'un deuxième moulin par Nicolas Weihnacht.

[[1830]] - Au {{s-|XVII|e}}, plusieurs mines de fer furent exploitées à '''Willer-sur-Thur''' et une fonderie traitait ces minéraux jusqu'en 1830. La fonderie est alors rachetée par les frères Koechlin qui la transforment en industrie textile. Il s'agit des bâtiments de la colonie de vacances &quot;La forge&quot;, rachetée par E.D.F. pour ses œuvres sociales.

[[1834]] - Deuxième tissage Koechlin dans les bâtiments de l'ancienne fonderie. Construction de la scierie Sittler/Hausberger.

[[1837]] - Les sœurs de la Providence viennent enseigner à '''Willer-sur-Thur'''.

[[1849]] - Les frères enseignent à '''Willer'''.
[[1854]] - Isaac Koechlin achète la Scierie Obersaeg et en cesse l'exploitation.

[[1854]]/[[1855]] - Le choléra décime la population.

[[1863]] - Ouverture de la voie ferrée [[Thann]]-[[Wesserling]]. La même année est construit le pont de la 
gare, aujourd'hui remplacé, qui fut le premier pont entièrement métallique de la vallée.

[[1874]] - Les frères quittent '''Willer'''.

[[1891]] - Le moulin Weihnacht est détruit par un incendie.

[[1953]] - Construction du premier bâtiment de l'école actuelle.

[[1954]] - Inauguration de la nouvelle école des garçons.

[[1958]] - Construction du second bâtiment de l'école actuelle, et inauguration de la nouvelle école des filles.

&lt;!-- source : Site de Willer sur Thur --&gt;

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=68372
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Alain Delestan|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=68372
|1793=
|1800=926
|1806=1174
|1821=1440
|1831=2085
|1836=2010
|1841=2504
|1846=2639
|1851=2665
|1856=2636
|1861=2667
|1866=2553
|1872=2485
|1876=2351
|1881=2230
|1886=2115
|1891=2064
|1896=2014
|1901=2068
|1906=2084
|1911=2031
|1921=1899
|1926=1927
|1931=1907
|1936=1839
|1946=1647
|1954=1731
|1962=1752
|1968=1828
|1975=1923
|1982=2019
|1990=1947
|1999=1875
|2004=
|2005=
|2006= 1923
|2007=1 916
|2008=1 908
|2009=1 900
|cassini=41284
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Alsàcia}}
{{Comunas deu Haut Ren}}

{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Categoria:Comuna d'Alsàcia]]
[[Categoria:Comuna deu Haut Ren]]</text>
      <sha1>9dchbpewbjq8g8s6s5hpn9afvw56c7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509111</id>
      <parentid>2509110</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1934" sha1="t7vzevtq1qjrq1dhyf3lc5kq2ia4qel" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=aus
 | nom2=Willer-sur-Thur
 | nomcomuna=Weiler an der Thur
 | lògo=
 | imatge=Willer-sur-Thur, Mairie.jpg
 | descripcion=La comuna
 | escut=Blason de la ville de Willer-sur-Thur (68).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Alsàcia}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Thann|Thann]]
 | canton= [[Canton de Thann|Thann]]

 | sitweb=
 | cp=68760
 | insee =68372
 | cònsol =Alain Delestan
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Willérois(es) (en [[francés]])
 | alt mej=
 | longitud=7.07361111111
 | latitud=47.8444444444
| alt mini =356 
 | alt maxi =1 183 
 | km²            =18
}}
'''Weiler an der Thur''' en [[alemannisch]] (''Willer-sur-Thur'' en [[francés]]) qu'ei ua comuna [[França|francesa]] deu departament deu [[Naut Ren|Haut Ren]] e de la region d'[[Alsàcia]].

==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=68372
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Alain Delestan|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=68372
|1793=
|1800=926
|1806=1174
|1821=1440
|1831=2085
|1836=2010
|1841=2504
|1846=2639
|1851=2665
|1856=2636
|1861=2667
|1866=2553
|1872=2485
|1876=2351
|1881=2230
|1886=2115
|1891=2064
|1896=2014
|1901=2068
|1906=2084
|1911=2031
|1921=1899
|1926=1927
|1931=1907
|1936=1839
|1946=1647
|1954=1731
|1962=1752
|1968=1828
|1975=1923
|1982=2019
|1990=1947
|1999=1875
|2004=
|2005=
|2006= 1923
|2007=1 916
|2008=1 908
|2009=1 900
|cassini=41284
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Alsàcia}}
{{Comunas deu Haut Ren}}

{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Categoria:Comuna d'Alsàcia]]
[[Categoria:Comuna deu Haut Ren]]</text>
      <sha1>t7vzevtq1qjrq1dhyf3lc5kq2ia4qel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Port-Brillet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83121</id>
    <revision>
      <id>2509122</id>
      <parentid>1794064</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9800" sha1="a4azfagnqkr96g9sma8do9a0eutjs2z" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Port-Brillet
 | nomcomuna2=Port-Brillet
 | imatge=[[Imatge: Port-Brillet - place de l'église.jpg|290px]]
 | descripcion= Lu&amp;ograve;c de la gl&amp;egrave;isa
 | lògo=[[Imatge:cap|150px]]
 | escut=[[Imatge:cap|60px]]
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Laval|Laval]]
 | canton=[[Canton de Loiron|Loiron]]
 | insee =53182
 | sitweb= [http://www.port-brillet.mairie53.fr/ www.port-brillet.mairie53.fr]
 | cp =53410
| cònsol =Thierry Rousseau
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud=-0.970555555556
 | latitud=48.1127777778
| alt mini =98
 | alt mej =122
 | alt maxi =154
 | km²            =8.10
}}
'''Port-Brillet''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mayenne (departament)|Mayenne]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
    {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Port-Brillet|]]'''Port-Brillet'''}}
{{Image label|x=0.633568390392|y=0.7411791369|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 695 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Brûlatte]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.315401213253|y=0.322557344522|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 396 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Launay-Villiers]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.205197802083|y=0.48395288353|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1843 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Pierre-la-Cour]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.844241837559|y=0.435632775739|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 422 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Olivet (Mayenne)|Olivet]] (4,3km)}}}}
{{Image label|x=0.285272585239|y=0.855291158235|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 534 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Gravelle]] (5,4km)}}}}
{{Image label|x=0.52609391404|y=0.0593603449107|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1698 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Bourgneuf-la-Forêt]] (5,6km)}}}}
{{Image label|x=0.897040055292|y=0.288882302937|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1701 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Ouën-des-Toits]] (5,6km)}}}}

&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Istòria==
{{Apertium|fr}}
La legenda : un jorn, [[Guy IV de Laval]], ca&amp;ccedil;ava en lo b&amp;ograve;sc e manca p&amp;egrave;rdre la vida. En aquel moment critic, #far vœu a santa [[Ostal de Magdala|Ostal-Madeleine]] de erigir una [[cap&amp;egrave;la]] s'escapava al perilh, aquel #que #far. Ai&amp;ccedil;&amp;ograve; &amp;egrave;ra en l'an [[1100]]. U&amp;egrave;i una replica d'aquela cap&amp;egrave;la exist&amp;iacute;s sus la comuna. 
 
L'ist&amp;ograve;ria del vilatge a ligat als [[Forja (m&amp;eacute;tallurgie)|forgis]]. La pres&amp;eacute;ncia d'un molin dempu&amp;egrave;i lo mi&amp;egrave;g del {{XIe s&amp;egrave;gle}}, una topologie e una g&amp;eacute;ologie favorabla, acredita l'ipot&amp;egrave;si de la pres&amp;eacute;ncia d'una forja rudimentaire al mi&amp;egrave;g del {{XIe}} s&amp;egrave;gle. Qualques escrits mencionan la pres&amp;eacute;ncia de la forja dempu&amp;egrave;i [[1452]] (la [[Confession (anci&amp;agrave; drech)|Confession]] del [[comtat de Laval]] l'an 1452 menciona la forja Brielle). Pr&amp;egrave;s del molin de la Poulardi&amp;egrave;re, Michel Deguerre en [[1619]] obten lo drech de far bastir e bastir una gr&amp;ograve;ssa forja amb las bastissas dels [[ferri&amp;egrave;r]]s. Aqueles forgis an a causa de l'iniciativa de Nicolas Lema&amp;ccedil;on, sieur de la Poulardi&amp;egrave;re, e datan de [[1621]].

Per testament del [[5 d'abril]] [[1634]], lo fondator declara #que v&amp;ograve;l &amp;laquo; #que se bastigu&amp;egrave;sse una cap&amp;egrave;la a la commodit&amp;eacute; de las forges — afin, dicha-el, que los mieus mainats e los sieus obri&amp;egrave;rs p&amp;ograve;scan i presenciar la messa &amp;raquo;. La cap&amp;egrave;la i agu&amp;egrave;t bastit sens retard, perque la campana, en fonte, #que subsisteix, i agu&amp;egrave;t flu&amp;iuml;t aquel meteis an a la forja al nom de Nicolas Lema&amp;ccedil;on e de &amp;Eacute;lisabeth Moland, la si&amp;aacute; femna&lt;ref&gt;[[Abb&amp;eacute; Angot]], ''&amp;Eacute;pigraphie de la Mayenne'', p&amp;agrave;g. 135, n° MCLXII.&lt;/ref&gt; La cap&amp;egrave;la i avi&amp;aacute; mes jos la invocaci&amp;oacute; de la [[La n&amp;ograve;stra-Madama de Liesse]].

En [[1799]], dos fraires, [[Fran&amp;ccedil;ois Paillard-Ducl&amp;eacute;r&amp;eacute;]] e [[Paillard-Dubignon]], fan valer amassa las gr&amp;ograve;ssas forges e de foguets de P&amp;ograve;rt-Brillet. En [[1817]], [[Constant Paillard-Ducl&amp;eacute;r&amp;eacute;]] a elegit deputat e reelegit fins a la si&amp;aacute; m&amp;ograve;rt en [[1839]]. Pendent aquel peri&amp;ograve;de, daissa la direccion de l'establiment m&amp;eacute;tallurgique a lo sieu fraire cadet #que lududes escriu jornali&amp;egrave;rament. Aquela correspond&amp;eacute;ncia a conservat a l'archiu de la [[Sarthe (departament)|Sarthe]]. Lo sieu client&amp;egrave;le &amp;egrave;ra principalament de la region [[Domfront (Adorna)|Domfront]]-[[Tinchebray]].

Pendent la [[Revolucion francesa]], del temps que las municipalitats environnantes sosteni&amp;aacute;n la [[chouannerie]], los ferri&amp;egrave;rs de P&amp;ograve;rt-Brillet s'&amp;egrave;ran constituits en [[Garda nacional (Fran&amp;ccedil;a)|Guardas nacionales]].

Naissen&amp;ccedil;a de la comuna : lo vilatge a l'entorn dels Forges en avent grossi, P&amp;ograve;rt-Brillet a erigit en municipalitat en [[1874]]. P&amp;ograve;rt-Brillet &amp;egrave;ra una parr&amp;ograve;quia desligada d'aquela de [[Olivet (Mayenne)|Olivet]], a l'esperitala, en [[1828]], erigida en succursale per ordonnance del [[26 de mar&amp;ccedil;]] [[1840]], en municipalitat per decr&amp;egrave;t del [[4 d'agost]] [[1874]]. Los forges #que #venir la principala intrada del [[comtat de Laval]] avi&amp;aacute;n donada naissen&amp;ccedil;a a la primi&amp;egrave;ra aglomeracion.

{{Original|fr}}
La légende : un jour, [[Guy IV de Laval]], chassait dans la forêt et faillit perdre la vie. Dans ce moment critique, il fit vœu à sainte [[Marie de Magdala|Marie-Madeleine]] d'ériger une [[chapelle]] s'il échappait au danger, ce qu’il fit. C’était en l’an [[1100]]. Aujourd’hui une réplique de cette chapelle existe sur la commune. 
 
L’histoire du village est liée aux [[Forge (métallurgie)|forges]]. La présence d'un moulin dès le milieu du {{XIe siècle}}, une topologie et une géologie favorable, accrédite l'hypothèse de la présence d'une forge rudimentaire au milieu du {{XIe}} siècle. Des écrits mentionnent la présence de la forge dès [[1452]] (l’[[Aveu (ancien droit)|Aveu]] du [[comté de Laval]] en 1452 mentionne la forge Brielle). À proximité du moulin de la Poulardière, Michel Deguerre en [[1619]] obtient le droit de faire bâtir et construire une grosse forge avec les bâtiments des [[forgeron]]s. Ces forges sont dues à l'initiative de Nicolas Lemaçon, sieur de la Poulardière, et datent de [[1621]].

Par testament du [[5 avril]] [[1634]], le fondateur déclare qu'il veut « que l'on bâtisse une chapelle à la commodité des forges — afin, dit-il, que mes enfants et leurs ouvriers puissent y assister à la messe ». La chapelle fut construite sans retard, car la cloche, en fonte, qui subsiste, fut coulée cette même année à la forge au nom de Nicolas Lemaçon et d'Élisabeth Moland, sa femme&lt;ref&gt;[[Abbé Angot]], ''Épigraphie de la Mayenne'', p. 135, n° MCLXII.&lt;/ref&gt; La chapelle était placée sous l’invocation de la [[Notre-Dame de Liesse]].

En [[1799]], deux frères, [[François Paillard-Ducléré]] et [[Paillard-Dubignon]], font valoir ensemble les grosses forges et fourneaux de Port-Brillet. En [[1817]], [[Constant Paillard-Ducléré]] est élu député et réélu jusqu'à sa mort en [[1839]]. Pendant cette période, il laisse la direction de l'établissement métallurgique à son frère cadet qui lui écrit quotidiennement. Cette correspondance est conservée aux archives de la [[Sarthe (département)|Sarthe]]. Leur clientèle était principalement de la région [[Domfront (Orne)|Domfront]]-[[Tinchebray]].

Pendant la [[Révolution française]], alors que les communes environnantes soutenaient la [[chouannerie]], les forgerons de Port-Brillet s’étaient constitués en [[Garde nationale (France)|Gardes nationaux]].

Naissance de la commune : le village autour des Forges ayant grossi, Port-Brillet est érigé en commune en [[1874]]. Port-Brillet était une paroisse détachée de celle d'[[Olivet (Mayenne)|Olivet]], au spirituel, en [[1828]], érigée en succursale par ordonnance du [[26 mars]] [[1840]], en commune par décret du [[4 août]] [[1874]]. Les forges qui devinrent le principal revenu du [[comté de Laval]] avaient donné naissance à la première agglomération.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=53182
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Thierry Rousseau|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=53182
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=778
|1881=747
|1886=935
|1891=920
|1896=1147
|1901=1172
|1906=1291
|1911=1386
|1921=1424
|1926=1427
|1931=1458
|1936=1423
|1946=1380
|1954=1416
|1962=1634
|1968=1757
|1975=1990
|1982=1904
|1990=1813
|1999=1814
|2004=
|2005=
|2006=1 903
|2007= 1909
|2008=1 919
|2009=1 948
|cassini=27652
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =53182
}}
[[Categoria:Comuna de Mayenne]]</text>
      <sha1>a4azfagnqkr96g9sma8do9a0eutjs2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509124</id>
      <parentid>2509122</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3484" sha1="i74meeofsp6wneha9un1kkg44g2vnqg" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Port-Brillet
 | nomcomuna2=Port-Brillet
 | imatge=[[Imatge: Port-Brillet - place de l'église.jpg|290px]]
 | descripcion= Lu&amp;ograve;c de la gl&amp;egrave;isa
 | lògo=[[Imatge:cap|150px]]
 | escut=[[Imatge:cap|60px]]
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Laval|Laval]]
 | canton=[[Canton de Loiron|Loiron]]
 | insee =53182
 | sitweb= [http://www.port-brillet.mairie53.fr/ www.port-brillet.mairie53.fr]
 | cp =53410
| cònsol =Thierry Rousseau
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud=-0.970555555556
 | latitud=48.1127777778
| alt mini =98
 | alt mej =122
 | alt maxi =154
 | km²            =8.10
}}
'''Port-Brillet''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mayenne (departament)|Mayenne]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
    {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Port-Brillet|]]'''Port-Brillet'''}}
{{Image label|x=0.633568390392|y=0.7411791369|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 695 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Brûlatte]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.315401213253|y=0.322557344522|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 396 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Launay-Villiers]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.205197802083|y=0.48395288353|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1843 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Pierre-la-Cour]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.844241837559|y=0.435632775739|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 422 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Olivet (Mayenne)|Olivet]] (4,3km)}}}}
{{Image label|x=0.285272585239|y=0.855291158235|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 534 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Gravelle]] (5,4km)}}}}
{{Image label|x=0.52609391404|y=0.0593603449107|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1698 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Bourgneuf-la-Forêt]] (5,6km)}}}}
{{Image label|x=0.897040055292|y=0.288882302937|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1701 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Ouën-des-Toits]] (5,6km)}}}}

&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=53182
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Thierry Rousseau|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=53182
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=778
|1881=747
|1886=935
|1891=920
|1896=1147
|1901=1172
|1906=1291
|1911=1386
|1921=1424
|1926=1427
|1931=1458
|1936=1423
|1946=1380
|1954=1416
|1962=1634
|1968=1757
|1975=1990
|1982=1904
|1990=1813
|1999=1814
|2004=
|2005=
|2006=1 903
|2007= 1909
|2008=1 919
|2009=1 948
|cassini=27652
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =53182
}}
[[Categoria:Comuna de Mayenne]]</text>
      <sha1>i74meeofsp6wneha9un1kkg44g2vnqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deneuvre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83365</id>
    <revision>
      <id>2509126</id>
      <parentid>2186189</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10233" sha1="ap26ywy6clxfk7xzpkxv7hqoztubxat" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Deneuvre
 | nomcomuna2=Deneuvre
 | imatge        = Baccarat-aérien.JPG
 | descripcion   = Deneuvre Al tot primièr plànol davant Baccarat.
 | lògo          = 
 | escut=Blason_Deneuvre_54.svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Lunéville|Lunéville]]
 | canton= [[Canton de Baccarat|Baccarat]]
 | insee = 54154
 | sitweb= 
 | cp = 54120
 | cònsol = Michel Boquel
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Danubrien(ne)s (en [[francés]])
 | longitud= 6.7372
 | latitud= 48.4442
 | alt mej = 
 | alt mini = 262

 | alt maxi = 377
 | km²            = 9.7
|}}

'''Deneuvre''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Meurthe e Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
    {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Deneuvre]]'''Deneuvre'''}}
{{Image label|x=0.501096398384|y=0.478360603125|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4663 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Baccarat]] (0,2 km)}}}}
{{Image label|x=0.509991198224|y=0.200065083219|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 158 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gélacourt]] (3,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.264529942386|y=0.263814728581|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 336 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Glonville]] (4,5 km)}}}}
{{Image label|x=0.84605514243|y=0.649406526153|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1071 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bertrichamps]] (4,7 km)}}}}
{{Image label|x=0.754374587149|y=0.208602204352|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 386 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Merviller]] (4,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.836860072579|y=0.750291251621|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 239 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lachapelle (Meurthe e Mosèla)|Lachapelle]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.284283547426|y=0.141677971022|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 836 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Azerailles]] (5,5 km)}}}}
{{Image label|x=0.444900650084|y=0.935320285167|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 287 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sainte-Barbe (Vòges)|Sainte-Barbe]] (5,6 km)}}}}
{{Image label|x=0.0869055019806|y=0.420436055988|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 304 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fontenoy-la-Joûte]] (5,7 km)}}}}
{{Image label|x=0.603020286052|y=0.0608838746983|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 127 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Brouville]] (5,8 km)}}}}
{{Image label|x=0.184664590885|y=0.812673215332|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 86 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bazien]] (5,8 km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==
{{Apertium|fr}}
La situacion de Deneuvre sus un esperó en dominant la [[Meurthe (riu)|Meurthe]] lududes a valgut en l'istòria una aucupacion précoce. En lo moment de la [[conquista de las Gaules]], las Romains #escuélher d'i installar un camp. Sul rocher de ''Danweren'' (nom celte), eles édifièrent un castellum compausat d'un torn cairat de 12&amp;nbsp;m de costat en comprenent dos escalonis e en avent de murs de&amp;nbsp;1 m de espessor.
&lt;br /&gt;
La preséncia romaine a testificat per las roïnas del torn del Bacha e sustot pels vestigis del temple de [[Hèrcules]] (visibles al musèu). Lo vilatge de Deneuvre sembla i aver #èsser fondat cap al {{IIe sègle}}.

La vila e lo castèl an aquerit pels comtes de [[Salm]]&lt;ref&gt;[http://www.chateau-de-salm.org/ Luòc oficial del Castèl de Salm]&lt;/ref&gt; al {{XIIe sègle}} #que possedisson lo avouerie del abbaye de [[Senones]] e près #qu'eles édifient çò [[castèl de Salm]].
Al continuament d'un ne parteja cap a [[1240]], lo territòri de Deneuvre dintre en lo patrimòni de Frédéric sire de [[Blâmont]] de la [[Ostal de Salm|familha de Salm]]. 
En [[1305]], Henri, sire de Blâmont, es [[Procurador a Fran&amp;ccedil;a|consagrat]] de Deneuvre pel [[Lista dels avesques de Mètz|avesque de Mètz]]. Fa bastir lo torn dels Consagrats per s'assegurar lo contraròtle de la vila. Endeutat, Adémar De Montil, avesque de [[Mètz]], lududes rachète aquel torn en [[1332]] e engrandeix lo castèl. Los murs de&amp;nbsp;2 m de espessor (#que se vei encara darrièr de la glèisa actuala) formen un rempart de 25&amp;nbsp;m de nautor.

Un faubourg se desvolòpa dempuèi lo {{XIIIe sègle}} e vendrà [[Baccarat]], #que lo nom (n'escriu successivament ''Bacquarat'', ''Bakarroit'', ''Beckarrat'', de contunh ''Backarrat'') apareis per las primièras fes en [[1291]].
Se lo sieu vin es plan conegut localement la vila l'es sustot per las siás drapiers. Als alentours de 1600, lo comèrci del bòsc es çò de mès de lucratiu e se'n vend fins a [[Nancy]].

La vila fortificada a desmantellat sus òrdre de [[Richelieu]] en [[1636]] en lo moment de la [[guèrra de Trenta Ans]].

En [[1760]], la salina de [[Rosières-a las-Salines|Rosières]], principala clienta en bòsc de la vila, granja. Del temps que totes se demandan coma utilizar aquel bòsc, l'avesque de Mètz sónia a installar una verrerie. [[Louis XV]] n'autoriza la creacion en [[1764]], e dempuèi alavetz Baccarat se desvolòpa al detriment de Deneuvre&lt;ref&gt;[http://www.ot-baccarat.fr mestièr de torisme de Baccarat&lt;!-- Titre généré automatiquement --&gt;]&lt;/ref&gt;.

{{Blasonnement
| Image=Blason Deneuvre 54.svg
| descript=De caras a doas saumons adossats de sòus al cap de quitament cargat d'un écu de azur meses en cœur a una flor de lys d'aur.
| Tèxt=Los saumons representan los comtes de Blâmont de l'ostal de Salm. En 1470, [[Louis XI]] #recompensar Olry de Blâmont, lududes en permetent d'apondre la écu a la flor de lys.
:En 1608, Deneuvre portava ''d'aur al sautoir de caras cargadas de doas saumons adossats de sòus'', d'après Constant Lapaix.
}}

{{Original|fr}}
La situation de Deneuvre sur un éperon dominant la [[Meurthe (rivière)|Meurthe]] lui a valu dans l'histoire une occupation précoce. Lors de la [[conquête des Gaules]], les Romains choisirent d'y installer un camp. Sur le rocher de ''Danweren'' (nom celte), ils édifièrent un castellum composé d’une tour carrée de 12&amp;nbsp;m de côté comprenant deux étages et ayant des murs de 1&amp;nbsp;m d’épaisseur.
&lt;br /&gt;
La présence romaine est attestée par les ruines de la tour du Bacha et surtout par les vestiges du temple d’[[Hercule]] (visibles au musée). Le village de Deneuvre semble avoir été fondé vers le {{IIe siècle}}.

La ville et le château sont acquis par les comtes de [[Salm]]&lt;ref&gt;[http://www.chateau-de-salm.org/ Site officiel du Château de Salm]&lt;/ref&gt; au {{XIIe siècle}} qui possèdent l'avouerie de l'abbaye de [[Senones]] et auprès de laquelle ils édifient le [[château de Salm]].
À la suite d'un partage vers [[1240]], le territoire de Deneuvre entre dans le patrimoine de Frédéric sire de [[Blâmont]] de la [[Maison de Salm|famille de Salm]]. 
En [[1305]], Henri, sire de Blâmont, est [[Avoué en France|voué]] de Deneuvre pour l'[[Liste des évêques de Metz|évêque de Metz]]. Il fait construire la tour des Voués pour s'assurer le contrôle de la ville. Endetté, Adémar de Montil, évêque de [[Metz]], lui rachète cette tour en [[1332]] et agrandit le château. Les murs de 2&amp;nbsp;m d’épaisseur (qu’on voit encore derrière l’église actuelle) forment un rempart de 25&amp;nbsp;m de haut.

Un faubourg se développe dès le {{XIIIe siècle}} et deviendra [[Baccarat]], dont le nom (écrit successivement ''Bacquarat'', ''Bakarroit'', ''Beckarrat'', puis ''Backarrat'') apparaît pour la première fois en [[1291]].
Si son vin est bien connu localement la cité l'est surtout pour ses drapiers. Aux alentours de 1600, le commerce du bois est le plus lucratif et on en vend jusqu’à [[Nancy]].

La ville fortifiée est démantelée sur ordre de [[Richelieu]] en [[1636]] lors de la [[guerre de Trente Ans]].

En [[1760]], la saline de [[Rosières-aux-Salines|Rosières]], principale cliente en bois de la ville, ferme. Alors que tous se demandent comment utiliser ce bois, l’évêque de Metz songe à installer une verrerie. [[Louis XV]] en autorise la création en [[1764]], et dès lors Baccarat se développe au détriment de Deneuvre&lt;ref&gt;[http://www.ot-baccarat.fr office de tourisme de Baccarat&lt;!-- Titre généré automatiquement --&gt;]&lt;/ref&gt;.

{{Blasonnement
| image=Blason Deneuvre 54.svg
| descript=De gueules à deux saumons adossés d'argent au chef de même chargé d'un écu d'azur mis en cœur à une fleur de lys d'or.
| texte=Les saumons représentent les comtes de Blâmont de la maison de Salm. En 1470, [[Louis XI]] récompensa Olry de Blâmont, lui permettant d'ajouter l'écu à la fleur de lys.
:En 1608, Deneuvre portait ''d'or au sautoir de gueules chargé de deux saumons adossés d'argent'', d'après Constant Lapaix.
}}

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 54154
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Michel Boquel|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 54154
|1793=510
|1800=473
|1806=579
|1821=625
|1831=685
|1836=900
|1841=1009
|1846=1020
|1851=1058
|1856=1008
|1861=1082
|1866=
|1872=1068
|1876=1021
|1881=949
|1886=1025
|1891=965
|1896=909
|1901=925
|1906=820
|1911=836
|1921=675
|1926=704
|1931=632
|1936=591
|1946=531
|1954=514
|1962=506
|1968=497
|1975=506
|1982=446
|1990=509
|1999=571
|2004=
|2005=
|2006=585
|2007= 580
|2008=565
|2009=549
|cassini=11707
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}

{{Comunas de| insee = 54154}}

[[Categoria:Comuna de Meurthe e Mosèla]]</text>
      <sha1>ap26ywy6clxfk7xzpkxv7hqoztubxat</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509128</id>
      <parentid>2509126</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4144" sha1="sib0sjajikb29m3m3yekq8bw7fh1sga" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Deneuvre
 | nomcomuna2=Deneuvre
 | imatge        = Baccarat-aérien.JPG
 | descripcion   = Deneuvre Al tot primièr plànol davant Baccarat.
 | lògo          = 
 | escut=Blason_Deneuvre_54.svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Lunéville|Lunéville]]
 | canton= [[Canton de Baccarat|Baccarat]]
 | insee = 54154
 | sitweb= 
 | cp = 54120
 | cònsol = Michel Boquel
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Danubrien(ne)s (en [[francés]])
 | longitud= 6.7372
 | latitud= 48.4442
 | alt mej = 
 | alt mini = 262

 | alt maxi = 377
 | km²            = 9.7
|}}

'''Deneuvre''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Meurthe e Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
    {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Deneuvre]]'''Deneuvre'''}}
{{Image label|x=0.501096398384|y=0.478360603125|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4663 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Baccarat]] (0,2 km)}}}}
{{Image label|x=0.509991198224|y=0.200065083219|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 158 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gélacourt]] (3,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.264529942386|y=0.263814728581|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 336 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Glonville]] (4,5 km)}}}}
{{Image label|x=0.84605514243|y=0.649406526153|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1071 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bertrichamps]] (4,7 km)}}}}
{{Image label|x=0.754374587149|y=0.208602204352|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 386 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Merviller]] (4,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.836860072579|y=0.750291251621|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 239 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lachapelle (Meurthe e Mosèla)|Lachapelle]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.284283547426|y=0.141677971022|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 836 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Azerailles]] (5,5 km)}}}}
{{Image label|x=0.444900650084|y=0.935320285167|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 287 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sainte-Barbe (Vòges)|Sainte-Barbe]] (5,6 km)}}}}
{{Image label|x=0.0869055019806|y=0.420436055988|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 304 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fontenoy-la-Joûte]] (5,7 km)}}}}
{{Image label|x=0.603020286052|y=0.0608838746983|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 127 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Brouville]] (5,8 km)}}}}
{{Image label|x=0.184664590885|y=0.812673215332|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 86 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bazien]] (5,8 km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 54154
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Michel Boquel|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 54154
|1793=510
|1800=473
|1806=579
|1821=625
|1831=685
|1836=900
|1841=1009
|1846=1020
|1851=1058
|1856=1008
|1861=1082
|1866=
|1872=1068
|1876=1021
|1881=949
|1886=1025
|1891=965
|1896=909
|1901=925
|1906=820
|1911=836
|1921=675
|1926=704
|1931=632
|1936=591
|1946=531
|1954=514
|1962=506
|1968=497
|1975=506
|1982=446
|1990=509
|1999=571
|2004=
|2005=
|2006=585
|2007= 580
|2008=565
|2009=549
|cassini=11707
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}

{{Comunas de| insee = 54154}}

[[Categoria:Comuna de Meurthe e Mosèla]]</text>
      <sha1>sib0sjajikb29m3m3yekq8bw7fh1sga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Le Ban-Saint-Martin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84610</id>
    <revision>
      <id>2509075</id>
      <parentid>2220132</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9780" sha1="o4gulbnoe3a9h7n1fgbssoqnlxgted0" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Le-Ban-Saint-Martin
 | nomcomuna2=Le Ban-Saint-Martin
 | imatge= Rapsfeld und Mont St-Quentin.jpg
 | descripcion= Vista sus Detlo-Ban-Sant-Martin e lo [[Mont Sant-Quentin (Moselle)|mont Sant-Quentin]]
 | lògo=
 | escut= Blason de la ville de Le Ban-Saint-Martin (Moselle).svg
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Metz-Campèstre|Metz-Campèstre]]
 | canton= [[Canton de Woippy|Woippy]]
 | insee = 57049
 | sitweb= [http://www.ban-saint-martin.fr/visu.php ban-saint-martin.fr]
 | cp = 57050
| cònsol = Henri Hasser
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Ban-Saint-Martinois (en [[francés]])
 | longitud= 6.15111111111
 | latitud= 49.1225
| alt mini = 165
 | alt mej = 
 | alt maxi = 325
 | km²            = 1.59
}}
'''Le Ban-Saint-Martin''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mosèla (departament)|Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]].
== Geografia ==

=== Comunas vesinas ===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Le Ban-Saint-Martin]]'''Le Ban-Saint-Martin'''}}
{{Image label|x=0.40962086986|y=0.6469169072|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3840 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Longeville-lès-Metz]] (1,5km)}}}}
{{Image label|x=0.330140287501|y=0.442959188655|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2277 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Plappeville]] (1,6km)}}}}
{{Image label|x=0.728118916892|y=0.589026263111|scale=400|text=[[Fichièr:Dot-yellow.svg|20px|Comuna amb 123580 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Metz]] (2,1km)}}}}
{{Image label|x=0.262938814725|y=0.630231681338|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2799 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Scy-Chazelles]] (2,4km)}}}}
{{Image label|x=0.587131584614|y=0.784989349488|scale=400|text=[[Fichièr:Dot-yellow.svg|20px|Comuna amb 22585 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montigny-lès-Metz]] (2,6km)}}}}
{{Image label|x=0.303394194195|y=0.263126035463|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1401 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lorry-lès-Metz]] (2,7km)}}}}
{{Image label|x=0.539418971204|y=0.133485658548|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 13150 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Woippy]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.172066625352|y=0.727102275555|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5040 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Moulins-lès-Metz]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.0827056686621|y=0.54282272597|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 850 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lessy]] (3,7km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

== Istòria ==
{{Apertium|fr}}
Lo appellation Ban-Sant-Martin ven del [[abbaye Sant-Martin]], #que la fondacion, atribuida al rei de [[Austrasie]] [[Sigebert III]], ne remonta a la s-|VII|e}}. Lo ban de la municipalitat reven per part dins las t&amp;egrave;rras d'aquela abbaye #que i agu&amp;egrave;t destruit a div&amp;egrave;rsas recuperacions e #desapar&amp;eacute;isser definitivament en 1552 en lo moment del [[banc de M&amp;egrave;tz (1552)|banc de M&amp;egrave;tz]] per [[Charles Quint]].

Pichona vila de l'aglomeracion messine, lo Ban-Sant-Martin &amp;egrave;ra en 1840 un pichon vilatge de vignerons #que la populacion ne ressorti&amp;aacute; pas pas 480 abitants.
Apr&amp;egrave;s [[Annexion (Alsace-Lorraine)|lo annexion del Alsace-Lorraine]], lo Ban-Sant-Martin, ont &amp;ccedil;&amp;ograve; [[Fran&amp;ccedil;ois Achille Bazaine|mar&amp;eacute;chal Bazaine]], defensor de [[Banc de M&amp;egrave;tz (1870)|M&amp;egrave;tz]] assi&amp;eacute;g&amp;eacute;e per l'armada alemanda, i avi&amp;aacute; establit lo sieu quarti&amp;egrave;r general, ven un lu&amp;ograve;c f&amp;ograve;rt. Coma los autres comunas de [[Moselle (departament)|Moselle]], lo Ban-Sant-Martin es n'efi&amp;egrave;ch annexada a l'Emp&amp;egrave;ri alemand de 1871 a 1918. La populacion ress&amp;ograve;rt f&amp;ograve;r&amp;ccedil;a rapidament las 2 000 abitants.

Quand la [[Primi&amp;egrave;ra Gu&amp;egrave;rra mondiala]] esclata, las Ban-Sant-Martinois, coma los Mosellans, se baton pel [[Emp&amp;egrave;ri alemand]]. F&amp;ograve;r&amp;ccedil;a joves gents queir&amp;agrave;n al camp d'onor jos l'uniforme alemand, sul [[T&amp;egrave;sta de l'&amp;Egrave;st (Primi&amp;egrave;ra Gu&amp;egrave;rra mondiala)|T&amp;egrave;sta de l'&amp;Egrave;st]], en [[Prusse-Oriental]], mas tanben al [[T&amp;egrave;sta de l'O&amp;egrave;st (Primi&amp;egrave;ra Gu&amp;egrave;rra mondiala)|O&amp;egrave;st]], en particular a Fran&amp;ccedil;a e en los Flandres. Afars leiales del [[Guillaume II (Emp&amp;egrave;ri alemand)|Emperaire]], los Mosellans acu&amp;egrave;lhon totun amb j&amp;ograve;ia la fin dels hostilit&amp;eacute;s e la patz trobada.

En lo moment de la [[Annexion de la Moselle (1940)|segonda annexion]], la municipalitat del Ban-Sant-Martin, rebatejada &quot;''Martinsbann''&quot;, int&amp;egrave;gra lo district urban de M&amp;egrave;tz (''[[Stadtkreis M&amp;egrave;tz]]''), lo 1er en oct&amp;ograve;bre 1940. Malgrat la combativit&amp;eacute; de la [[462e division de infanterie (Alemanha)|462{{e}} Volks-Magraner-Division]] de l'armada de [[Otto von Knobelsdorff|Knobelsdorff]], lo Ban-Sant-Martin a liberat per la{{5 e}} DI de l'armada [[George Patton|Patton]] lo 21 de novembre de 1944&lt;ref&gt;1944-1945:Los ans liberats, Lo republican Lorrain, 1994 (p&amp;agrave;g.14: Recensement pr&amp;eacute;fectoral sus las datas de desliuran&amp;ccedil;a)&lt;/ref&gt;, a la fin de la [[batalha de M&amp;egrave;tz]], en metent aital finala a quatre ans de souffrance.

Lo vilatge a conegut un creissement contunh apr&amp;egrave;s la [[Segonda Gu&amp;egrave;rra mondiala]] per venir una municipalitat residenciala d'aperaqu&amp;iacute; 4 300 abitants de la banl&amp;egrave;ga o&amp;egrave;st de M&amp;egrave;tz. Las infrastructuras militaras an, per la majoritat, #&amp;egrave;sser destruidas, mas qualques unas, r&amp;eacute;nov&amp;eacute;es, testifiquen encara del passat alemand de la comuna.

{{Original|fr}}
L’appellation Ban-Saint-Martin vient de l’[[abbaye Saint-Martin]], dont la fondation, attribuée au roi d’[[Austrasie]] [[Sigebert III]], remonte au {{s-|VII|e}}. Le ban de la commune correspond pour partie aux terres de cette abbaye qui fut détruite à plusieurs reprises et disparut définitivement en 1552 lors du [[siège de Metz (1552)|siège de Metz]] par [[Charles Quint]].

Petite ville de l’agglomération messine, le Ban-Saint-Martin était en 1840 un petit village de vignerons dont la population ne dépassait pas 480 habitants.
Après [[Annexion (Alsace-Lorraine)|l’annexion de l’Alsace-Lorraine]], le Ban-Saint-Martin, où le [[François Achille Bazaine|maréchal Bazaine]], défenseur de [[Siège de Metz (1870)|Metz]] assiégée par l’armée allemande, avait établi son quartier général, devient une place forte. Comme les autres communes de [[Moselle (département)|Moselle]], le Ban-Saint-Martin est en effet annexée à l’Empire allemand de 1871 à 1918. La population dépasse très vite les 2 000 habitants.

Lorsque la [[Première Guerre mondiale]] éclate, les Ban-Saint-Martinois, comme les Mosellans, se battent pour l’[[Empire allemand]]. Beaucoup de jeunes gens tomberont au champ d'honneur sous l’uniforme allemand, sur le [[Front de l'Est (Première Guerre mondiale)|Front de l’Est]], en [[Prusse-Orientale]], mais aussi à l’[[Front de l'Ouest (Première Guerre mondiale)|Ouest]], en particulier en France et dans les Flandres. Sujets loyaux de l'[[Guillaume II (Empire allemand)|Empereur]], les Mosellans accueillent cependant avec joie la fin des hostilités et la paix retrouvée.

Lors de la [[Annexion de la Moselle (1940)|seconde annexion]], la commune du Ban-Saint-Martin, rebaptisée &quot;''Martinsbann''&quot;, intègre le district urbain de Metz (''[[Stadtkreis Metz]]''), le 1er octobre 1940. Malgré la combativité de la [[462e division d'infanterie (Allemagne)|462{{e}} Volks-Grenadier-Division]] de l'armée de [[Otto von Knobelsdorff|Knobelsdorff]], le Ban-Saint-Martin est libérée par la 5{{e}} DI de l'armée [[George Patton|Patton]] le 21 novembre 1944&lt;ref&gt;1944-1945:Les années liberté, Le républicain Lorrain, 1994 (p.14: Recensement préfectoral sur les dates de libération)&lt;/ref&gt;, à la fin de la [[bataille de Metz]], mettant ainsi fin à quatre années de souffrance.

Le village a connu une croissance continue après la [[Seconde Guerre mondiale]] pour devenir une commune résidentielle d’environ 4 300 abitants de la banlieue ouest de Metz. Les infrastructures militaires ont, pour la plupart, été détruites, mais certaines, rénovées, témoignent encore du passé allemand de la commune.

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 57049
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Henri Hasser|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 57049
|1793=210
|1800=204
|1806=247
|1821=248
|1831=
|1836=306
|1841=286
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=385
|1866=445
|1872=380
|1876=821
|1881=1594
|1886=1695
|1891=1793
|1896=2382
|1901=2444
|1906=2750
|1911=1264
|1921=1715
|1926=1849
|1931=2299
|1936=2513
|1946=2534
|1954=2849
|1962=2954
|1968=3624
|1975=3815
|1982=3733
|1990=4066
|1999=4293
|2004=
|2005=
|2006=4 453
|2007=4 435
|2008=4 376
|2009=4 314
|cassini=2579
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 57049
}}

[[Categoria:Comuna de Plappeville]]
[[Categoria:Comuna de Mosèla]]</text>
      <sha1>o4gulbnoe3a9h7n1fgbssoqnlxgted0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509078</id>
      <parentid>2509075</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4001" sha1="j4pnucj2u3uyzzmi4jo58fjowlm01q3" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Le-Ban-Saint-Martin
 | nomcomuna2=Le Ban-Saint-Martin
 | imatge= Rapsfeld und Mont St-Quentin.jpg
 | descripcion= Vista sus Detlo-Ban-Sant-Martin e lo [[Mont Sant-Quentin (Moselle)|mont Sant-Quentin]]
 | lògo=
 | escut= Blason de la ville de Le Ban-Saint-Martin (Moselle).svg
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Metz-Campèstre|Metz-Campèstre]]
 | canton= [[Canton de Woippy|Woippy]]
 | insee = 57049
 | sitweb= [http://www.ban-saint-martin.fr/visu.php ban-saint-martin.fr]
 | cp = 57050
| cònsol = Henri Hasser
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Ban-Saint-Martinois (en [[francés]])
 | longitud= 6.15111111111
 | latitud= 49.1225
| alt mini = 165
 | alt mej = 
 | alt maxi = 325
 | km²            = 1.59
}}
'''Le Ban-Saint-Martin''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mosèla (departament)|Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]].
== Geografia ==

=== Comunas vesinas ===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Le Ban-Saint-Martin]]'''Le Ban-Saint-Martin'''}}
{{Image label|x=0.40962086986|y=0.6469169072|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3840 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Longeville-lès-Metz]] (1,5km)}}}}
{{Image label|x=0.330140287501|y=0.442959188655|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2277 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Plappeville]] (1,6km)}}}}
{{Image label|x=0.728118916892|y=0.589026263111|scale=400|text=[[Fichièr:Dot-yellow.svg|20px|Comuna amb 123580 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Metz]] (2,1km)}}}}
{{Image label|x=0.262938814725|y=0.630231681338|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2799 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Scy-Chazelles]] (2,4km)}}}}
{{Image label|x=0.587131584614|y=0.784989349488|scale=400|text=[[Fichièr:Dot-yellow.svg|20px|Comuna amb 22585 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montigny-lès-Metz]] (2,6km)}}}}
{{Image label|x=0.303394194195|y=0.263126035463|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1401 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lorry-lès-Metz]] (2,7km)}}}}
{{Image label|x=0.539418971204|y=0.133485658548|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 13150 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Woippy]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.172066625352|y=0.727102275555|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5040 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Moulins-lès-Metz]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.0827056686621|y=0.54282272597|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 850 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lessy]] (3,7km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

== Istòria ==

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 57049
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Henri Hasser|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 57049
|1793=210
|1800=204
|1806=247
|1821=248
|1831=
|1836=306
|1841=286
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=385
|1866=445
|1872=380
|1876=821
|1881=1594
|1886=1695
|1891=1793
|1896=2382
|1901=2444
|1906=2750
|1911=1264
|1921=1715
|1926=1849
|1931=2299
|1936=2513
|1946=2534
|1954=2849
|1962=2954
|1968=3624
|1975=3815
|1982=3733
|1990=4066
|1999=4293
|2004=
|2005=
|2006=4 453
|2007=4 435
|2008=4 376
|2009=4 314
|cassini=2579
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 57049
}}

[[Categoria:Comuna de Plappeville]]
[[Categoria:Comuna de Mosèla]]</text>
      <sha1>j4pnucj2u3uyzzmi4jo58fjowlm01q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Creutzwald</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84717</id>
    <revision>
      <id>2509092</id>
      <parentid>2272525</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9688" sha1="6wf7rp0qzyultc4l80jn158sy2o7swe" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Creutzwald
 | nomcomuna2=Creutzwald
 | imatge= Creutzwald lac 07.jpg
 | descripcion= Lo lac de Creutzwald.
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Boulay-Moselle|Boulay-Moselle]]
 | canton= [[Canton de Bouzonville|Bouzonville]]
 | insee = 57160
 | sitweb= http://www.creutzwald.fr/
 | cp = 57150
| cònsol = Jean-Luc Wozniak
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Creutzwaldois(es) (en [[francés]])
 | longitud= 6.6833333
 | latitud= 49.2
| alt mini = 198
 | alt mej = 
 | alt maxi = 334
 | km²            = 26.72
}}
'''Creutzwald''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mosèla (departament)|Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] del [[Grand Èst ]].
== Geografia ==

=== Comunas vesinas ===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Creutzwald]]'''Creutzwald'''}}
{{Image label|x=0.412654140671|y=0.757391455021|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1108 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Diesen]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.181026903572|y=0.341801909437|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2591 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Falck]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.229943321688|y=0.735772454652|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2763 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ham-sous-Varsberg]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.626453266607|y=0.865838082254|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3724 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Carling]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.359073099908|y=0.132670342787|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1471 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Merten]] (5,1km)}}}}
{{Image label|x=0.0926078647995|y=0.64983892786|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 859 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Guerting]] (5,8km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

== Istòria ==
{{Apertium|fr}}
A l'origina, Creutzwald i aviá format de tres pòbles independentes : Creutzwald la Crotz, Wilhelmsbronn e Creutzwald La Houve.

Es a partir de 1602 que la [[Ostal de Condé|familha de Condé]] se pòrta acquéreur del bòsc de la Crotz en lo Warndt, #qu'aperteniá alavetz al abbaye de [[Bouzonville]]. Lo vilatge #que s'i desvolòpa, Creutzwald la Crotz, vendrà en 1611 lo support d'una distincion en levant de la sobeiranetat de Lorraine. Malgrat aiçò, una part del vilatge en naissent i aguèt destruit pendent la [[guèrra de Trenta Ans]] (1618 - 1648) e malgrat que los abitants se #escampilhar, #tornar après la guèrra.

Es del temps qu'en 1626, Daniel de Condé crèa sus las tèrras del comte Guillaume de [[Duché de Nassau|Nassau]]-[[Sarrebruck]] una nòva aglomeracion #que prendrà lo nom de Creutzwald Nassau o encara Wilhelmsbronn. Dos pòbles independentes coexistent alavetz de contunh crèan los sieus verreries respectivas, en atrasent aital nombre d'obrièrs.

Cap a 1700, lo pòrti [[Léopold Ier de Lorraine|Léopold {{Ier}} de Lorraine]] concedís la charte de fondacion d'una verrerie al luòc-ditz La Houve, amb la fin de relançar la prospérité dins los sieus Estats. Un tresen pòble vei aital lo jorn, e pren lo nom de Creutzwald La Houve.

En 1766, los tres comunas an ligat a la França. La vila a format l'an 1810 de desir dels abitants de realizar la fusion dels tres pòbles de la Crotz, La Houve e Wilhelmsbronn. Pren alavetz la denominacion de Creutzwald La Crotz. Se contunharà longtemps de la trucar ''Creutzwald-la-Crotz'' e mai se s'agiguèsse d'un [[pléonasme]], la paraula [[alemand]] ''Kreuz'' en significant ''crotz''. Lo nom de la vila es oficialament simplificat l'an 1961.

La vila a lo sieu nom de la crotz (o calvaire) erigida per un paire del abbaye de Bouzonville, crei protegida per roures, dels hêtres e dels bouleaux. Après los damatges patits en lo moment de la guèrra de Trenta Ans, aquela crotz #far luòc cap a 1630 a una capèla en bòsc. Una glèisa i i aguèt bastit l'an 1730, a l'actuala localizacion de la glèisa del centre.

Coma los autres comunas de l'actual departament de la [[Moselle (departament)|Moselle]], Creutzwald a annexat al [[Empèri alemand]] de 1871 a 1918. Après doas generacions de pases e de prospérité, la germanisation dels esperits es tal que las Mosellans se baton naturalament per la [[Empèri alemand]] l'an 1914. Fòrça queiràn jos l'uniforme alemand, sul [[Tèsta de l'Èst (Primièra Guèrra mondiala)|Tèsta de l'Èst]], mas tanben al [[Tèsta de l'Oèst (Primièra Guèrra mondiala)|Oèst]], en particular a França e en los Flandres. Leiales afars del [[Guillaume II (Empèri alemand)|Emperaire]], fòrça pauc de Mosellans trairàn la siá Pàtria per prene las tropas francesas. La victòria francesa l'an 1918 serà totun plan acceptada pels abitants del costat, #erosa de trobar la patz.

La [[Segonda Guèrra mondiala]] e lo drama del [[Annexion de la Moselle (1940)|Annexion]] marcaràn longtemps los esperits. La municipalitat i aguèt pas liberat que lo 4 de decembre de 1944&lt;ref&gt;''1944-1945, Los ans Liberats'', Lo Republican Lorrain, Mètz, 1994 (pàg.15).&lt;/ref&gt;.

{{Original|fr}}
À l’origine, Creutzwald était formée de trois villages indépendants : Creutzwald la Croix, Wilhelmsbronn et Creutzwald La Houve.

C’est à partir de 1602 que la [[Maison de Condé|famille de Condé]] se porte acquéreur de la forêt de La Croix dans le Warndt, qui appartenait alors à l’abbaye de [[Bouzonville]]. Le village qui s’y développe, Creutzwald la Croix, deviendra en 1611 le support d’une seigneurie relevant de la souveraineté de Lorraine. Cependant, une partie du village naissant fut détruite pendant la [[guerre de Trente Ans]] (1618 - 1648) et même si les abitants se dispersèrent, ils revinrent après la guerre.

C’est alors qu’en 1626, Daniel de Condé crée sur les terres du comte Guillaume de [[Duché de Nassau|Nassau]]-[[Sarrebruck]] une nouvelle agglomération qui prendra le nom de Creutzwald Nassau ou encore Wilhelmsbronn. Deux villages indépendants coexistent alors puis créent leurs verreries respectives, attirant ainsi nombre d’ouvriers.

Vers 1700, le duc [[Léopold Ier de Lorraine|Léopold {{Ier}} de Lorraine]] accorde la charte de fondation d’une verrerie au lieu-dit La Houve, afin de relancer la prospérité à ses États. Un troisième village voit ainsi le jour, et prend le nom de Creutzwald La Houve.

En 1766, les trois communes sont rattachées à la France. La ville est formée en 1810 par souhait des abitants de réaliser la fusion des trois villages de La Croix, La Houve et Wilhelmsbronn. Elle prend alors la dénomination de Creutzwald La Croix. On continuera longtemps de l’appeler ''Creutzwald-la-Croix'' bien qu’il s’agisse d’un [[pléonasme]], le mot [[allemand]] ''Kreuz'' signifiant ''croix''. Le nom de la ville est officiellement simplifié en 1961.

La ville tient son nom de la croix (ou calvaire) érigée par un père de l’abbaye de Bouzonville, croix protégée par des chênes, des hêtres et des bouleaux. Après les dommages subis lors de la guerre de Trente Ans, cette croix fit place vers 1630 à une chapelle en bois. Une église y fut construite en 1730, à l’actuel emplacement de l’église du centre.

Comme les autres communes de l'actuel département de la [[Moselle (département)|Moselle]], Creutzwald est annexée à l’[[Empire allemand]] de 1871 à 1918. Après deux générations de paix et de prospérité, la germanisation des esprits est telle que les Mosellans se battent naturellement pour l’[[Empire allemand]] en 1914. Beaucoup tomberont sous l’uniforme allemand, sur le [[Front de l'Est (Première Guerre mondiale)|Front de l’Est]], mais aussi à l’[[Front de l'Ouest (Première Guerre mondiale)|Ouest]], en particulier en France et dans les Flandres. Loyaux sujets de l'[[Guillaume II (Empire allemand)|Empereur]], très peu de Mosellans trahiront leur Patrie pour rejoindre les troupes françaises. La victoire française en 1918 sera toutefois bien acceptée par les abitants du canton, heureux de retrouver la paix.

La [[Seconde Guerre mondiale]] et le drame de l'[[Annexion de la Moselle (1940)|Annexion]] marqueront longtemps les esprits. La commune ne fut libérée que le 4 décembre 1944&lt;ref&gt;''1944-1945, Les années Liberté'', Le Républicain Lorrain, Metz, 1994 (p.15).&lt;/ref&gt;.

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 57160
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Luc Wozniak|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 57160
|1793=
|1800=476
|1806=435
|1821=1445
|1831=
|1836=1900
|1841=1947
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=1748
|1866=1588
|1872=1515
|1876=1494
|1881=1791
|1886=1388
|1891=1456
|1896=1521
|1901=1813
|1906=2288
|1911=2956
|1921=3320
|1926=8023
|1931=10329
|1936=7839
|1946=7221
|1954=10183
|1962=13649
|1968=14471
|1975=15540
|1982=15060
|1990=15169
|1999=14360
|2004=
|2005=
|2006=13 655
|2007= 13468
|2008=13 367
|2009=13 525
|cassini=11061
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 57160
}}

[[Categoria:Comuna de Mosèla]]</text>
      <sha1>6wf7rp0qzyultc4l80jn158sy2o7swe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509094</id>
      <parentid>2509092</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="63p21yvbdkx20nss12b5xr1kzuz4yk3" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Creutzwald
 | nomcomuna2=Creutzwald
 | imatge= Creutzwald lac 07.jpg
 | descripcion= Lo lac de Creutzwald.
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Boulay-Moselle|Boulay-Moselle]]
 | canton= [[Canton de Bouzonville|Bouzonville]]
 | insee = 57160
 | sitweb= http://www.creutzwald.fr/
 | cp = 57150
| cònsol = Jean-Luc Wozniak
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Creutzwaldois(es) (en [[francés]])
 | longitud= 6.6833333
 | latitud= 49.2
| alt mini = 198
 | alt mej = 
 | alt maxi = 334
 | km²            = 26.72
}}
'''Creutzwald''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mosèla (departament)|Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] del [[Grand Èst ]].
== Geografia ==

=== Comunas vesinas ===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Creutzwald]]'''Creutzwald'''}}
{{Image label|x=0.412654140671|y=0.757391455021|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1108 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Diesen]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.181026903572|y=0.341801909437|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2591 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Falck]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.229943321688|y=0.735772454652|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2763 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ham-sous-Varsberg]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.626453266607|y=0.865838082254|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3724 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Carling]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.359073099908|y=0.132670342787|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1471 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Merten]] (5,1km)}}}}
{{Image label|x=0.0926078647995|y=0.64983892786|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 859 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Guerting]] (5,8km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

== Istòria ==

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 57160
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Luc Wozniak|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 57160
|1793=
|1800=476
|1806=435
|1821=1445
|1831=
|1836=1900
|1841=1947
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=1748
|1866=1588
|1872=1515
|1876=1494
|1881=1791
|1886=1388
|1891=1456
|1896=1521
|1901=1813
|1906=2288
|1911=2956
|1921=3320
|1926=8023
|1931=10329
|1936=7839
|1946=7221
|1954=10183
|1962=13649
|1968=14471
|1975=15540
|1982=15060
|1990=15169
|1999=14360
|2004=
|2005=
|2006=13 655
|2007= 13468
|2008=13 367
|2009=13 525
|cassini=11061
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 57160
}}

[[Categoria:Comuna de Mosèla]]</text>
      <sha1>63p21yvbdkx20nss12b5xr1kzuz4yk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Serémange-Erzange</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85193</id>
    <revision>
      <id>2509049</id>
      <parentid>2221718</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10017" sha1="o44kew1sbdfi1shpa3y2wphmoj830xk" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Sérémange-Erzange
 | nomcomuna2=Sérémange-Erzange
 | imatge= eglise Seremange.jpg
 | descripcion= Gl&amp;egrave;isa paroissiale Sant-Joseph.
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Thionville-Ouest|Thionville-Ouest]]
 | canton= [[Canton de Hayange|Hayange]]
 | insee = 57647
 | sitweb= [http://www.mairie-seremange-erzange.fr/ mairie-seremange-erzange.fr]
 | cp = 57290
| cònsol = Jean-Jacques Renaud
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Sérémangeois et Erzangeois (en [[francés]])
 | longitud= 6.09111111111
 | latitud= 49.3213888889
| alt mini = 169
 | alt mej = 
 | alt maxi = 301
 | km²            = 3.75
}}
'''Serémange-Erzange''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mosèla (departament)|Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Serémange-Erzange]]'''Serémange-Erzange'''}}
{{Image label|x=0.335256024299|y=0.394945166975|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 15135 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hayange]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.684661031375|y=0.416317345299|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 11039 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Florange]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.619210980382|y=0.676956853881|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 12468 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fameck]] (2,8km)}}}}
{{Image label|x=0.311178486721|y=0.682627541823|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 792 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ranguevaux]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.279981261585|y=0.291628085351|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4989 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nilvange]] (3,9km)}}}}
{{Image label|x=0.216683579693|y=0.31056071621|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3437 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Knutange]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.773369905438|y=0.273284682934|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 6479 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Terville]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.125844302503|y=0.516766698739|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2542 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Neufchef]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.260243984819|y=0.161971617193|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 6343 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Algrange]] (5,3km)}}}}
{{Image label|x=0.885867815057|y=0.651911162107|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 7375 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Uckange]] (5,3km)}}}}
{{Image label|x=0.707631924344|y=0.916643378862|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2634 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gandrange]] (5,9km)}}}}
{{Image label|x=0.607360823494|y=0.954787446005|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2603 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vitry-sur-Orne]] (6,0km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==
{{Apertium|fr}}
Lo masatge caseriu de Ser&amp;eacute;mange mes en bordure de la [[via romaine]] Daspich-Fontoy es nomm&amp;eacute;ment designat per las primi&amp;egrave;ras fes l'an 848 jol nom de Sismerenga. A aquela ep&amp;ograve;ca Ser&amp;eacute;mange &amp;egrave;ra una filiala de la gl&amp;egrave;isa de [[Florange]].

Ser&amp;eacute;mange-Erzange A citat a la s-|IX|e}}, jol nom Sismerenga-Erezengis. Ela d&amp;eacute;pendait del [[abbatiale Santa-Glossinde de M&amp;egrave;tz|abbaye messine de Santa-Glossinde]].

Citat l'an 1620 coma caseriu de [[Florange]].

Los caserius de Suzange e de Erzange apareisson en tant #qu'ann&amp;egrave;xas de la parr&amp;ograve;quia de Hayange. Los tres caserius dependr&amp;agrave;n f&amp;ograve;r&amp;ccedil;a d'ora de la distincion de Florange #que ne partejar&amp;agrave;n pendenta de longs s&amp;egrave;gles los hasardeuses destinadas. Cap a la fin de la {{s-|XVII|e}}, lo nom de Ser&amp;eacute;mange se orthographie Skremange e Schremange a {{la s-|XVII|e}}.

Es en 1790 que las municipalitats de Ser&amp;eacute;mange e de Erzange agu&amp;egrave;ron creat ; fins-ail&amp;agrave; pas avi&amp;aacute;n #&amp;egrave;sser que de simples ann&amp;egrave;xas ligadas, la primi&amp;egrave;ra a Florange, e lo segond a Hayange. La fusion entre Ser&amp;eacute;mange e Erzange i agu&amp;egrave;t lu&amp;ograve;c lo 1{{er}} en geni&amp;egrave;r 1932. Ser&amp;eacute;mange Compte 221 abitants l'an 1802.

En 1817, Ser&amp;eacute;mange, vilatge de l'anciana prov&amp;iacute;ncia de las [[Tres-&amp;Eacute;v&amp;ecirc;ch&amp;eacute;s]] sus la [[Fensch]] avi&amp;aacute; per ann&amp;egrave;xa lo caseriu de Suzange. A aquela ep&amp;ograve;ca i i avi&amp;aacute; 141 abitants repartits dins 30 ostals. A Erzange i i avi&amp;aacute; 106 abitants repartits dins 11 ostals.

Lo destin de la vila s'es vist ligat dempu&amp;egrave;i la {{s-|XVII|e}} amb aquel de la [[sid&amp;eacute;rurgie]] amb l'arribada de las [[Familha de Wendel|de Wendel]], los primi&amp;egrave;rs m&amp;egrave;stres de forja. La forja de Suzange, #que los vestigis subsisteixen encara u&amp;egrave;i suls b&amp;ograve;rds de la Fensch ne simboliza aquel passat de labor de la vila.
En 1930 fusion dintre [[Ser&amp;eacute;mange]] e Erzange
En 1962, Ser&amp;eacute;mange-Erzange compte 5 886 abitants. La populacion estend a l'ora d'ara a estabilitzar-s'a l'entorn de {{formatnum:4100}} abitants. Un dels grands bouleversements #que i agu&amp;egrave;t a patir la vila #&amp;egrave;sser sens respondi l'installacion en los ans 1950 de las fabricas de [[Sollac]] #que modifiqu&amp;egrave;ron considerablament l'estructura economica de la vall&amp;eacute;e e l'entorn de la municipalitat per la destruccion del vilatge de Suzange en 1963.

U&amp;egrave;i la municipalitat de Ser&amp;eacute;mange-Erzange, #que s'es dotat al fil dels ans de totas las equipas socialas e culturalas imprescindiblas per far cara als besonhs e besonhs de la si&amp;aacute; populacion, garda la preocupacion en comptant mant&amp;eacute;ner al se de la vall&amp;eacute;e de la Fensch durement tocada per la crisi de la sid&amp;eacute;rurgie, un equilibri d&amp;eacute;mographique e economic #que lududes permetr&amp;agrave; de prosseguir harmoniosament la si&amp;aacute; destinada.
{{Original|fr}}
Le hameau de Serémange placé en bordure de la [[voie romaine]] Daspich-Fontoy est nommément désigné pour la première fois en 848 sous le nom de Sismerenga. À cette époque Serémange était une filiale de l’église de [[Florange]].

Serémange-Erzange est cité au {{s-|IX|e}}, sous le nom Sismerenga-Erezengis. Elle dépendait de l’[[abbatiale Sainte-Glossinde de Metz|abbaye messine de Sainte-Glossinde]].

Cité en 1620 comme hameau de [[Florange]].

Les hameaux de Suzange et d’Erzange apparaissent en tant qu’annexes de la paroisse de Hayange. Les trois hameaux dépendront très tôt de la seigneurie de Florange dont ils partageront pendant de longs siècles les hasardeuses destinées. Vers la fin du {{s-|XVII|e}}, le nom de Serémange s’orthographie Skremange et Schremange au {{s-|XVII|e}}.

C’est en 1790 que les communes de Serémange et d’Erzange furent créées ; jusque-là elles n’avaient été que de simples annexes rattachées, la première à Florange, et la seconde à Hayange. La fusion entre Serémange et Erzange eut lieu le 1{{er}} janvier 1932. Serémange compte 221 habitants en 1802.

En 1817, Serémange, village de l’ancienne province des [[Trois-Évêchés]] sur la [[Fensch]] avait pour annexe le hameau de Suzange. À cette époque il y avait 141 habitants répartis dans 30 maisons. À Erzange il y avait 106 habitants répartis dans 11 maisons.

Le destin de la cité s’est vu lié depuis le {{s-|XVII|e}} avec celui de la [[sidérurgie]] avec l’arrivée des [[Famille de Wendel|de Wendel]], les premiers maîtres de forge. La forge de Suzange, dont les vestiges subsistent encore aujourd’hui sur les bords de la Fensch symbolise ce passé de labeur de la ville.
En 1930 fusion entre [[Serémange]] et Erzange
En 1962, Serémange-Erzange compte 5 886 habitants. La population tend actuellement à se stabiliser autour de {{formatnum:4100}} habitants. Un des grands bouleversements qu’eut à subir la ville fut sans conteste l’installation dans les années 1950 des usines de [[Sollac]] qui allaient modifier considérablement la structure économique de la vallée et l’environnement de la commune par la destruction du village de Suzange en 1963.

Aujourd’hui la commune de Serémange-Erzange, qui s’est dotée au fil des ans de tous les équipements sociaux et culturels indispensables pour faire face aux besoins et nécessités de sa population, garde le souci constant de maintenir au sein de la vallée de la Fensch durement touchée par la crise de la sidérurgie, un équilibre démographique et économique qui lui permettra de poursuivre harmonieusement sa destinée.
==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 57647
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Jacques Renaud|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 57647
|1793=148
|1800=156
|1806=171
|1821=164
|1831=168
|1836=193
|1841=197
|1846=186
|1851=189
|1856=147
|1861=145
|1866=131
|1872=120
|1876=128
|1881=86
|1886=62
|1891=73
|1896=69
|1901=60
|1906=56
|1911=56
|1921=37
|1926=25
|1931=25
|1936=32
|1946=22
|1954=17
|1962=31
|1968=8
|1975=10
|1982=11
|1990=5
|1999=5
|2004=
|2005=
|2006=4 056
|2007= 4098
|2008=4 140
|2009=4 182
|cassini=1803
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 57647
}}

[[Categoria:Comuna de Mosèla]]</text>
      <sha1>o44kew1sbdfi1shpa3y2wphmoj830xk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509050</id>
      <parentid>2509049</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4335" sha1="3jva2mbbor474smrxza7esdcae1ex1v" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Sérémange-Erzange
 | nomcomuna2=Sérémange-Erzange
 | imatge= eglise Seremange.jpg
 | descripcion= Gl&amp;egrave;isa paroissiale Sant-Joseph.
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Thionville-Ouest|Thionville-Ouest]]
 | canton= [[Canton de Hayange|Hayange]]
 | insee = 57647
 | sitweb= [http://www.mairie-seremange-erzange.fr/ mairie-seremange-erzange.fr]
 | cp = 57290
| cònsol = Jean-Jacques Renaud
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Sérémangeois et Erzangeois (en [[francés]])
 | longitud= 6.09111111111
 | latitud= 49.3213888889
| alt mini = 169
 | alt mej = 
 | alt maxi = 301
 | km²            = 3.75
}}
'''Serémange-Erzange''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mosèla (departament)|Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Serémange-Erzange]]'''Serémange-Erzange'''}}
{{Image label|x=0.335256024299|y=0.394945166975|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 15135 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hayange]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.684661031375|y=0.416317345299|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 11039 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Florange]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.619210980382|y=0.676956853881|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 12468 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fameck]] (2,8km)}}}}
{{Image label|x=0.311178486721|y=0.682627541823|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 792 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ranguevaux]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.279981261585|y=0.291628085351|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4989 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nilvange]] (3,9km)}}}}
{{Image label|x=0.216683579693|y=0.31056071621|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3437 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Knutange]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.773369905438|y=0.273284682934|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 6479 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Terville]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.125844302503|y=0.516766698739|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2542 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Neufchef]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.260243984819|y=0.161971617193|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 6343 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Algrange]] (5,3km)}}}}
{{Image label|x=0.885867815057|y=0.651911162107|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 7375 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Uckange]] (5,3km)}}}}
{{Image label|x=0.707631924344|y=0.916643378862|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2634 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gandrange]] (5,9km)}}}}
{{Image label|x=0.607360823494|y=0.954787446005|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2603 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vitry-sur-Orne]] (6,0km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 57647
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Jacques Renaud|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 57647
|1793=148
|1800=156
|1806=171
|1821=164
|1831=168
|1836=193
|1841=197
|1846=186
|1851=189
|1856=147
|1861=145
|1866=131
|1872=120
|1876=128
|1881=86
|1886=62
|1891=73
|1896=69
|1901=60
|1906=56
|1911=56
|1921=37
|1926=25
|1931=25
|1936=32
|1946=22
|1954=17
|1962=31
|1968=8
|1975=10
|1982=11
|1990=5
|1999=5
|2004=
|2005=
|2006=4 056
|2007= 4098
|2008=4 140
|2009=4 182
|cassini=1803
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 57647
}}

[[Categoria:Comuna de Mosèla]]</text>
      <sha1>3jva2mbbor474smrxza7esdcae1ex1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muidorge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86040</id>
    <revision>
      <id>2509027</id>
      <parentid>2217652</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>escut</comment>
      <origin>2509027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="f8x56j7zacivwzm5q489vcxtm7z1kqw" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Muidorge
 | nomcomuna2= Muidorge
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=Blason ville fr Muidorge (Oise).svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Beauvais|Beauvais]]
 | canton= [[Canton de Crèvecoeur-le-Grand|Crèvecoeur-le-Grand]]
 | insee = 60442
 | sitweb= 
 | cp = 60480
| cònsol = Didier Lebesgue
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 2.1411
 | latitud= 49.5314
| alt mini = 119
 | alt mej = 
 | alt maxi = 167
 | km²            = 5.34
}}
'''Muidorge''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Oise (departament)|Oise]] e la [[regions francesas|region]] de [[Picardia (region)|Picardia]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Muidorge]]'''Muidorge'''}}
{{Image label|x=0.408972604367|y=0.779124896931|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 156 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Maisoncelle-Saint-Pierre]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.763139692239|y=0.683087192409|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 552 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Abbeville-Saint-Lucien]] (2,6km)}}}}
{{Image label|x=0.761054307003|y=0.309198501666|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 188 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Maulers]] (2,7km)}}}}
{{Image label|x=0.338088429788|y=0.195843729791|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 545 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Luchy]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.568898047192|y=0.936481493855|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 153 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fontaine-Saint-Lucien]] (3,7km)}}}}
{{Image label|x=0.790078873004|y=0.135008408327|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 196 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lachaussée-du-Bois-d'Écu]] (3,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 60442
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Didier Lebesgue|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 60442
|1793=254
|1800=247
|1806=302
|1821=236
|1831=283
|1836=284
|1841=273
|1846=256
|1851=239
|1856=228
|1861=195
|1866=180
|1872=182
|1876=175
|1881=163
|1886=150
|1891=148
|1896=131
|1901=130
|1906=117
|1911=116
|1921=102
|1926=91
|1931=100
|1936=129
|1946=116
|1954=105
|1962=90
|1968=88
|1975=102
|1982=103
|1990=107
|1999=119
|2004=
|2005=
|2006=141
|2007= 148
|2008=156
|2009=149
|cassini=22540
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 60442
}}

[[Categoria:Comuna d'Oise]]</text>
      <sha1>f8x56j7zacivwzm5q489vcxtm7z1kqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saint-Brice-sous-Rânes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86644</id>
    <revision>
      <id>2509058</id>
      <parentid>2447043</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10133" sha1="9oit2qkk81hknoc86ec5c58ur668mt4" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Saint-Brice-sous-Rânes
 | nomcomuna2=Saint-Brice-sous-Rânes
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment d'Argentan|Argentan]]
 | canton=[[Canton d'Écouché|Écouché]]
 | insee =61371
 | sitweb=
 | cp =61150
| cònsol =Maurice Goulard
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= -0.191388888889
 | latitud= 48.6797222222
| alt mini = 164
 | alt mej = 
 | alt maxi = 249
 | km²            = 9.45
}}
'''Saint-Brice-sous-Rânes''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Òrna (departament)|Òrna]] e la [[regions francesas|region]] de  [[Normandia]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Brice-sous-Rânes]]'''Saint-Brice-sous-Rânes'''}}
{{Image label|x=0.572721844522|y=0.270147101363|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 109 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Ouen-sur-Maire]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.317123810118|y=0.36347551869|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 383 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lougé-sur-Maire]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.391073847602|y=0.817243337758|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1035 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rânes]] (4,3km)}}}}
{{Image label|x=0.780052806379|y=0.734097273414|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 213 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vieux-Pont]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.175370318234|y=0.382249227207|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 54 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Lande-de-Lougé]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.805798669482|y=0.271941711086|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 218 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sevrai]] (4,8km)}}}}
{{Image label|x=0.548305794344|y=0.125907522749|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 175 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Batilly (Orne)|Batilly]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.901379686858|y=0.392433201804|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 251 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Joué-du-Plain]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.0977503363679|y=0.424196051573|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 120 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montreuil-au-Houlme]] (5,5km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
* Lo lu&amp;ograve;c a #&amp;egrave;sser ocupat de longa data coma l'indican los vestigis pr&amp;eacute;historiques (esturments e armas de p&amp;egrave;ira…) e gallo-romains (tuiles…) trobats sul territ&amp;ograve;ri de la comuna. 
* En 1335, la parr&amp;ograve;quia de ''Sanctus Brictius'' a citat en un [[Pouill&amp;eacute; (registre eclesiastic)]] del dioc&amp;egrave;se de S&amp;eacute;ez. Aquel document a de besonh que, del punt d'enguarda religi&amp;oacute;s, la curaci&amp;oacute; es a la presentacion de la [[coll&amp;eacute;giale]] Sant-Nicolas del Merlerault, alavetz en lo dioc&amp;egrave;se de Lisieux ''(d'aquel fach, los chanoines del Merlerault requectan la part principala de la d&amp;icirc;me vers&amp;eacute;e pels abitants de la parr&amp;ograve;quia de Sant Brice)''. Aquela parr&amp;ograve;quia fa partida (al se del dioc&amp;egrave;se de S&amp;eacute;ez) del doyenn&amp;eacute; de &amp;Eacute;couch&amp;eacute; en lo archidiacon&amp;eacute; del Houlme.
* Jol [[Ancian Regim]], la parr&amp;ograve;quia fa partida de la baronnie de &amp;Eacute;couch&amp;eacute; fins en 1717 (data de la si&amp;aacute; venta al senhor de la Motte - en [[Jogat-de detlo-Plain]] - per Charles lo Tonnelier de Breteuil, darri&amp;egrave;r baron de &amp;Eacute;couch&amp;eacute;). Sant Brice #&amp;egrave;sser doncas ligat al &amp;laquo; marquisat de la Motte-L&amp;eacute;zeau &amp;raquo; fins a la [[Revolucion francesa|Revolucion]].
* Sul pl&amp;agrave;nol judicial, Sant-Brice aperteni&amp;aacute; a la [[Sergenta reiala|sergenterie]] del Houlme ([[pa&amp;iacute;s de Houlme]]), subdivision de la vicomt&amp;eacute; de Falaise.
* 1687 : dos ans apr&amp;egrave;s la [[r&amp;eacute;vocation de la &amp;eacute;dit de Nantas]] de [[Henri IV de Fran&amp;ccedil;a|Henri IV]] #qu'&amp;egrave;ra considerat metre final als [[Gu&amp;egrave;rras de religion (Fran&amp;ccedil;a)|gu&amp;egrave;rras de religion]], bastiment d'un grand [[retable]] en lo chœur de la gl&amp;egrave;isa ''(la [[Contra-Reforma]] en essent afirmar la pr&amp;eacute;&amp;eacute;minence del culte catolic sul [[protestantisme]])''.
* 1702 : coma continuament a la d&amp;eacute;sunion de la vicomt&amp;eacute; de Briouze, [[Louis XIV de Fran&amp;ccedil;a|Louis XIV]] cr&amp;egrave;a una [[anautita just&amp;iacute;cia]] a Sant Brice.
* 1730 : Jean Baptiste Lo Verrier, genet, es senhor de la Conterie en Sant Brice.
* Cap a 1785, lo cur&amp;eacute; es C&amp;eacute;sar Alexandre Guyon dels Digui&amp;egrave;res (de Argentan).

NB :
* Div&amp;egrave;rses documents, anteriors a la Revolucion francesa de 1789, designan lo lu&amp;ograve;c jos la forma ''Santa Brix''.
Aital en 1547, Jacques de Harcourt, en mai de lo sieu t&amp;iacute;tol de baron de &amp;Eacute;couch&amp;eacute;, a  anotat : ''senhor de Sant Brix'' (e unes autres lu&amp;ograve;cs) ; un de los sieus descendents, P&amp;egrave;ira de Harcourt (defallit l'an 1648), baron de Lougey e de Sant Ouen, es encara ''senhor de Sant Brix'' (aquela designacion remembra la prononciation, encara sentida en los ans 1950 en los mai m&amp;agrave;gers : '''sant Bri''', e #encobrir malgrat la not&amp;iacute;cia orthographe fixada a la Revolucion quand Sant Brice #venir una municipalitat del costat de Rasnes, entre 1790 e 1802).
* Los sobriquets #que se'n vestissi&amp;aacute; los abitants de la municipalitat &amp;egrave;ran : &amp;laquo; los patrouillards &amp;raquo; (allusion a la [[chouannerie]]) e &amp;laquo; las culottes jaunas &amp;raquo;.
* La question criminala Dufay e Dal Santo, a la Barboti&amp;egrave;re, n'en agost 1944, a d&amp;eacute;fray&amp;eacute; la cronica&lt;ref&gt;[[Jean-Fran&amp;ccedil;ois Miniac]], ''Las not&amp;iacute;cias questions criminalas de la Adorna'', [[de Bor&amp;eacute;e]], Par&amp;iacute;s, 2009.&lt;/ref&gt;.

{{Original|fr}}
* Le site a été occupé de longue date comme l'indiquent les vestiges préhistoriques (outils et armes de pierre…) et gallo-romains (tuiles…) trouvés sur le territoire de la commune. 
* En 1335, la paroisse de ''Sanctus Brictius'' est citée dans un [[Pouillé (registre ecclésiastique)]] du diocèse de Séez. Ce document précise que, du point de vue religieux, la cure est à la présentation de la [[collégiale]] Saint-Nicolas du Merlerault, alors dans le diocèse de Lisieux ''(de ce fait, les chanoines du Merlerault perçoivent la part principale de la dîme versée par les habitants de la paroisse de Saint Brice)''. Cette paroisse fait partie (au sein du diocèse de Séez) du doyenné d'Écouché dans l'archidiaconé du Houlme.
* Sous l'[[Ancien Régime]], la paroisse fait partie de la baronnie d'Écouché jusqu'en 1717 (date de sa vente au seigneur de la Motte - en [[Joué-du-Plain]] - par Charles le Tonnelier de Breteuil, dernier baron d'Écouché). Saint Brice fut donc rattaché au « marquisat de la Motte-Lézeau » jusqu'à la [[Révolution française|Révolution]].
* Sur le plan judiciaire, Saint-Brice appartenait à la [[Sergent royal|sergenterie]] du Houlme ([[pays d'Houlme]]), subdivision de la vicomté de Falaise.
* 1687 : deux ans après la [[révocation de l'édit de Nantes]] de [[Henri IV de France|Henri IV]] qui était censé mettre fin aux [[Guerres de religion (France)|guerres de religion]], construction d'un grand [[retable]] dans le chœur de l'église ''(la [[Contre-Réforme]] entend affirmer la prééminence du culte catholique sur le [[protestantisme]])''.
* 1702 : comme suite à la désunion de la vicomté de Briouze, [[Louis XIV de France|Louis XIV]] crée une [[haute justice]] à Saint Brice.
* 1730 : Jean Baptiste Le Verrier, écuyer, est seigneur de la Conterie en Saint Brice.
* Vers 1785, le curé est César Alexandre Guyon des Diguières (d'Argentan).

NB :
* Plusieurs documents, antérieurs à la Révolution française de 1789, désignent le lieu sous la forme ''Saint Brix''.
Ainsi en 1547, Jacques d'Harcourt, outre son titre de baron d'Écouché, est  noté : ''seigneur de Saint Brix'' (et autres lieux) ; un de ses descendants, Pierre d'Harcourt (décédé en 1648), baron de Lougey et de Saint Ouen, est encore ''seigneur de Saint Brix'' (cette désignation rappelle la prononciation, encore entendue dans les années 1950 chez les plus âgés : '''saint Bri''', et cela malgré la nouvelle orthographe fixée à la Révolution lorsque Saint Brice devint une commune du canton de Rasnes, entre 1790 et 1802).
* Les sobriquets dont on affublait les habitants de la commune étaient : « les patrouillards » (allusion à la [[chouannerie]]) et « les culottes jaunes ».
* L'affaire criminelle Dufay et Dal Santo, à la Barbotière, en août 1944, a défrayé la chronique&lt;ref&gt;[[Jean-François Miniac]], ''Les nouvelles affaires criminelles de l'Orne'', [[de Borée]], Paris, 2009.&lt;/ref&gt;.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=61371
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Maurice Goulard|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=61371
|1793=485
|1800=497
|1806=494
|1821=513
|1831=
|1836=533
|1841=512
|1846=516
|1851=502
|1856=475
|1861=461
|1866=442
|1872=418
|1876=415
|1881=377
|1886=347
|1891=336
|1896=321
|1901=287
|1906=263
|1911=222
|1921=218
|1926=209
|1931=239
|1936=210
|1946=224
|1954=207
|1962=211
|1968=201
|1975=189
|1982=178
|1990=165
|1999=155
|2004=
|2005=
|2006=165
|2007=166
|2008=168
|2009=168
|cassini=30784
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =61371
}}

[[Categoria:Comuna d'Òrna]]</text>
      <sha1>9oit2qkk81hknoc86ec5c58ur668mt4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509060</id>
      <parentid>2509058</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3670" sha1="1ygpg4is4qq6h9olo2zgaim1qdbkuxv" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Saint-Brice-sous-Rânes
 | nomcomuna2=Saint-Brice-sous-Rânes
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment d'Argentan|Argentan]]
 | canton=[[Canton d'Écouché|Écouché]]
 | insee =61371
 | sitweb=
 | cp =61150
| cònsol =Maurice Goulard
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= -0.191388888889
 | latitud= 48.6797222222
| alt mini = 164
 | alt mej = 
 | alt maxi = 249
 | km²            = 9.45
}}
'''Saint-Brice-sous-Rânes''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Òrna (departament)|Òrna]] e la [[regions francesas|region]] de  [[Normandia]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Brice-sous-Rânes]]'''Saint-Brice-sous-Rânes'''}}
{{Image label|x=0.572721844522|y=0.270147101363|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 109 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Ouen-sur-Maire]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.317123810118|y=0.36347551869|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 383 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lougé-sur-Maire]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.391073847602|y=0.817243337758|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1035 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rânes]] (4,3km)}}}}
{{Image label|x=0.780052806379|y=0.734097273414|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 213 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vieux-Pont]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.175370318234|y=0.382249227207|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 54 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Lande-de-Lougé]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.805798669482|y=0.271941711086|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 218 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sevrai]] (4,8km)}}}}
{{Image label|x=0.548305794344|y=0.125907522749|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 175 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Batilly (Orne)|Batilly]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.901379686858|y=0.392433201804|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 251 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Joué-du-Plain]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.0977503363679|y=0.424196051573|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 120 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montreuil-au-Houlme]] (5,5km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=61371
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Maurice Goulard|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=61371
|1793=485
|1800=497
|1806=494
|1821=513
|1831=
|1836=533
|1841=512
|1846=516
|1851=502
|1856=475
|1861=461
|1866=442
|1872=418
|1876=415
|1881=377
|1886=347
|1891=336
|1896=321
|1901=287
|1906=263
|1911=222
|1921=218
|1926=209
|1931=239
|1936=210
|1946=224
|1954=207
|1962=211
|1968=201
|1975=189
|1982=178
|1990=165
|1999=155
|2004=
|2005=
|2006=165
|2007=166
|2008=168
|2009=168
|cassini=30784
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =61371
}}

[[Categoria:Comuna d'Òrna]]</text>
      <sha1>1ygpg4is4qq6h9olo2zgaim1qdbkuxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beaufremont</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88213</id>
    <revision>
      <id>2509097</id>
      <parentid>2401088</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4967" sha1="187cbkvdczf7654gzwucerwjafipdzy" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nom2= Beaufremont 
 | nomcomuna=Beaufremont
 | lògo=
 | imatge=cap
 | descripcion=  &lt;!-- facultatif --&gt;
 | escut= Blason famille fr de Bauffremont.svg
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Neufchâteau|Neufchâteau]] 
 | canton= [[Canton de Neufchâteau|Neufchâteau]] 
 | sitweb= &lt;!-- facultatif --&gt;
 | cp= 88300 
 | insee = 88045 
 | cònsol = Daniel Delétoille 
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Beaufremontais(es) (en [[francés]])
|alt mej= 460
|longitud= 5.75527777778 
|latitud= 48.2575 
| alt mini = 348
 | alt maxi = 492
 | km²            = 9.02 
}}
'''Beaufremont''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dels [[Vòges (departament)|Vòges]] e la [[regions francesas|region]] del  [[Grand Èst ]].
==Geografia==

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
[[Fichièr:Castèl de Beaufremont.jpg|thumb|250px|Ruïnes del castèl de Beaufremont al comen&amp;ccedil;ament del {{XXe sègle}}.]]

L'istòria del pòble de Beaufremont pòt pas èsser objectivement evocada sens emprene al meteis temps l'estudi d'aquela de la familha de [[Bauffremont]]. La preséncia del castèl fòrt #que las basas n'an #èsser de tiradas per las [[Burgondes]] a {{la s-|V|e}} e #qu'aperten totjorn a la familha #que pòrta lo meteis nom mòstre l'evidéncia d'aquel rapprochement. Malgrat aiçò, e mai se mens espectacular que los vestigis de la fortalesa medievala, un tumulus situat a la reünion del tuc de Sant Charles #que fa cara dins lo pòble, testifica de la preséncia d'una tribu sus las tèrras de la municipalitat pendent lo ère [[neolític]].

Los senhors de Beauffremont, de anciana chevalerie, {{refnec|aurián #èsser pro poderoses a {{la s-|XIII|e}} per declarar la guèrra als ducs de Lorraine}}. Beaufremont I aviá defendut per un castèl environat de fossés prigonds e flanqué de torns #que los murs n'avián quatre a cinc mètres de espessor. En 1757, los Beauffremont #venir de princes del Saint-Empèri.

A la Revolucion, lo castèl a vendut e totalament destruit. La municipalitat es alavetz erigida en cap de-luòc de costat, estatut #que perdrà dempuèi 1801.

{{Blasonnement
| Image=Blason famille fr de Bauffremont.svg
| descript=Vairé D'aur e de caras.
| Tèxt=Lo blason represes per la municipalitat es pas d'autre #qu'aquel de la [[Ostal de Bauffremont]], de anciana chevalerie.
}}

{{Original|fr}}
[[File:Château de Beaufremont.jpg|thumb|250px|Ruines du château de Beaufremont au début du {{XXe siècle}}.]]

L'histoire du village de Beaufremont ne peut être objectivement évoquée sans entreprendre en même temps l'étude de celle de la famille de [[Bauffremont]]. La présence du château fort dont les bases ont été jetées par les [[Burgondes]] au {{s-|V|e}} et qui appartient toujours à la famille qui porte le même nom montre l'évidence de ce rapprochement. Cependant, bien que moins spectaculaire que les vestiges de la forteresse médiévale, un tumulus situé au sommet de la colline de Saint Charles qui fait face au village, témoigne de la présence d'une tribu sur les terres de la commune pendant l'ère [[néolithique]].

Les seigneurs de Beauffremont, d’ancienne chevalerie, {{refnec|auraient été assez puissants au {{s-|XIII|e}} pour déclarer la guerre aux ducs de Lorraine}}. Beaufremont était défendu par un château entouré de fossés profonds et flanqué de tours dont les murs avaient quatre à cinq mètres d’épaisseur. En 1757, les Beauffremont devinrent princes du Saint-Empire.

À la Révolution, le château est vendu et entièrement détruit. La commune est alors érigée en chef-lieu de canton, statut qu'elle perdra dès 1801.

{{Blasonnement
| image=Blason famille fr de Bauffremont.svg
| descript=Vairé d’or et de gueules.
| texte=Le blason repris par la commune n'est autre que celui de la [[Maison de Bauffremont]], d’ancienne chevalerie.
}}

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 88045 
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Daniel Delétoille |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 88045 
|1793=317
|1800=331
|1806=366
|1821=442
|1831=459
|1836=446
|1841=418
|1846=392
|1851=
|1856=350
|1861=337
|1866=318
|1872=
|1876=294
|1881=301
|1886=275
|1891=277
|1896=256
|1901=241
|1906=231
|1911=229
|1921=184
|1926=163
|1931=162
|1936=159
|1946=132
|1954=129
|1962=116
|1968=115
|1975=111
|1982=88
|1990=98
|1999=77
|2004=
|2005=
|2006=69
|2007=69
|2008=70
|2009=71
|cassini=3148
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 88045 
}}

[[Categoria:Comuna dels Vòges]]</text>
      <sha1>187cbkvdczf7654gzwucerwjafipdzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509099</id>
      <parentid>2509097</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1886" sha1="13dsbm28sq8ll5szu3zbii4e2f8acfd" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nom2= Beaufremont 
 | nomcomuna=Beaufremont
 | lògo=
 | imatge=cap
 | descripcion=  &lt;!-- facultatif --&gt;
 | escut= Blason famille fr de Bauffremont.svg
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Neufchâteau|Neufchâteau]] 
 | canton= [[Canton de Neufchâteau|Neufchâteau]] 
 | sitweb= &lt;!-- facultatif --&gt;
 | cp= 88300 
 | insee = 88045 
 | cònsol = Daniel Delétoille 
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Beaufremontais(es) (en [[francés]])
|alt mej= 460
|longitud= 5.75527777778 
|latitud= 48.2575 
| alt mini = 348
 | alt maxi = 492
 | km²            = 9.02 
}}
'''Beaufremont''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dels [[Vòges (departament)|Vòges]] e la [[regions francesas|region]] del  [[Grand Èst ]].
==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 88045 
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Daniel Delétoille |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 88045 
|1793=317
|1800=331
|1806=366
|1821=442
|1831=459
|1836=446
|1841=418
|1846=392
|1851=
|1856=350
|1861=337
|1866=318
|1872=
|1876=294
|1881=301
|1886=275
|1891=277
|1896=256
|1901=241
|1906=231
|1911=229
|1921=184
|1926=163
|1931=162
|1936=159
|1946=132
|1954=129
|1962=116
|1968=115
|1975=111
|1982=88
|1990=98
|1999=77
|2004=
|2005=
|2006=69
|2007=69
|2008=70
|2009=71
|cassini=3148
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 88045 
}}

[[Categoria:Comuna dels Vòges]]</text>
      <sha1>13dsbm28sq8ll5szu3zbii4e2f8acfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anctoville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88540</id>
    <revision>
      <id>2509131</id>
      <parentid>2297042</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8703" sha1="gtamwmme78x8ys1pp3guosvdj667wws" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Anctoville 
 | nomcomuna2=Anctoville 
 | imatge=Anctoville le bourg.jpg
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     ={{Normandia}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Bayeux|Bayeux]]
 | canton=[[Canton de Caumont-l'Éventé|Caumont-l'Éventé]]
 | insee =14011
 | sitweb=
 | cp =14240
| cònsol =Gérard Leguay
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Anctovillais (en [[francés]])
 | longitud= -0.705555555556
 | latitud= 49.1061111111
| alt mini = 62
 | alt mej = 
 | alt maxi = 158
 | km²            = 17.48
}}
'''Anctoville''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Normandia|normanda]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Calvadòs (departament)|Calvadòs]] e la [[regions francesas|region]] de [[Normandia]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Anctoville]]'''Anctoville'''}}
{{Image label|x=0.451909199432|y=0.361295479062|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 312 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Germain-d'Ectot]] (2,0km)}}}}
{{Image label|x=0.469491019886|y=0.73131756257|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 190 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Amayé-sur-Seulles]] (2,9km)}}}}
{{Image label|x=0.741361306941|y=0.582667500438|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 177 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Louet-sur-Seulles]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.601764934629|y=0.794151008127|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 343 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tracy-Bocage]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.384462235162|y=0.23467894214|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 350 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Torteval-Quesnay]] (3,9km)}}}}
{{Image label|x=0.191559504047|y=0.481696776015|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 784 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Livry (Calvados)|Livry]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.798512920137|y=0.716287466609|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2894 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villers-Bocage (Calvados)|Villers-Bocage]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.884510712764|y=0.591542045231|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 734 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villy-Bocage]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.561474441668|y=0.0613032396184|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 234 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Longraye]] (5,7km)}}}}
{{Image label|x=0.709926800143|y=0.927911669475|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 252 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Maisoncelles-Pelvey]] (5,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
&amp;Ccedil;&amp;ograve; toponyme '''Anctoville''' Proven de ''Asketillville'' &amp;laquo; espleitacion agric&amp;ograve;la de [[Anquetil]] &amp;raquo; ''(Anquetoville'', venguda mai tard ''Anctoville)''.
Cf. [[Ancretteville-Sus-Mar]].

L'ancian nom de Anctoville &amp;egrave;ra Coisni&amp;egrave;res o Corni&amp;egrave;res fins en 1616&lt;ref&gt;Role del ban e del posterior-ban del bailliage de Can en 1552, pagina 276, &amp;Eacute;mile Travers&lt;/ref&gt; .
Olivier de Foulognes, [[m&amp;egrave;stre d'ot&amp;egrave;l del rei]], crompa la [[distincion]] de Corni&amp;egrave;res e obten lo cambiament de nom.  
Aquel fief fa alavetz partida de la sergenterie de Briquessart. &amp;Ccedil;&amp;ograve; de m&amp;egrave;s d'ancian document en fasent estat de la parr&amp;ograve;quia de Coisni&amp;egrave;res data del {{XIIe s&amp;egrave;gle}}. S'ag&amp;iacute;s d'una charte de confirmation de bens donats per [[Henri II de Angleterre|Henri]], rei de Angleterre e p&amp;ograve;rti de Normandie, al [[Abbatiale Santa-Trinit&amp;eacute; de Lessay|abbaye de Lessay]]&lt;ref&gt;Estatistica monumentala del Calvados, [[Arcisse de Caumont]]&lt;/ref&gt;.

Ne {{Data||en junh|1944}}, en lo moment de de la [[batalha de Villers-Bocage]], lo cast&amp;egrave;l de Orbois proteg&amp;iacute;s lo quarti&amp;egrave;r general de la [[division blind&amp;eacute;e]] alemanda [[Panzer Lehr Division|Panzer Lehr]] comandada per [[Fritz Bayerlein]]&lt;ref&gt;{{ne Ligam}} {{web|url= http://www.panzerace.net/english/pz_vil.asp?Pagina=3 |t&amp;iacute;tol= panzerace.Net - villers bocage |consultat lo= 4 de geni&amp;egrave;r de 2010 }}&lt;/ref&gt;.
Anctoville A liberat lo 1{{er}} en agost 1944 per la 61{{e}} bataillon de reconeissen&amp;ccedil;a britanica&lt;ref&gt;{{ne Ligam}} {{web|url= http://glosters.tripod.Coma/61st44a.htm |T&amp;iacute;tol= ''The 61st in the Western Eur&amp;ograve;pa Campaign 1944'' |consultat lo= 6 de geni&amp;egrave;r de 2010 }}&lt;/ref&gt;. Aqueles &amp;eacute;v&amp;egrave;nements an inspirat un guidon del j&amp;ograve;c vid&amp;egrave;o [[Cali of Duty 2]] sobratz [[Xbox 360]]&lt;ref name=&quot;winsupersite.com&quot;&gt;http://www.winsupersite.com/reviews/xbox360_cod2_mappacks.asp&lt;/ref&gt;.

En 1973, Anctoville (394 abitants l'an 1968) fusiona amb Feuguerolles-sus-Seulles (70 abitants, a l'&amp;egrave;st del territ&amp;ograve;ri), Orbois (120 abitants, al n&amp;ograve;rd) e Sermentot (182 abitants, al n&amp;ograve;rd-es)&lt;ref name=&quot;EHESS&quot;&gt;{{Cassini-Ehess|url= http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_Resultat=727 |t&amp;iacute;tol= N&amp;ograve;ta communale - Anctoville |datecons= 2 de geni&amp;egrave;r 2009 }} e fichas ligadas.&lt;/ref&gt;. Las municipalitats gardan l'estatut de [[Municipalitat mancomunat|municipalitats mancomunats]].

{{Original|fr}}
Le toponyme '''Anctoville''' procède d'*''Asketillville'' « exploitation agricole d'[[Anquetil]] » ''(Anquetoville'', devenue plus tard ''Anctoville)''.
Cf. [[Ancretteville-sur-Mer]].

L'ancien nom d'Anctoville était Coisnières ou Cornières jusqu'en 1616&lt;ref&gt;Role du ban et de l'arrière-ban du bailliage de Caen en 1552, page 276, Émile Travers&lt;/ref&gt; .
Olivier de Foulognes, [[maître d'hôtel du roi]], achète la [[seigneurie]] de Cornières et obtient le changement de nom.  
Ce fief fait alors partie de la sergenterie de Briquessart. Le plus ancien document faisant état de la paroisse de Coisnières date du {{XIIe siècle}}. Il s'agit d'une charte de confirmation de biens donnée par [[Henri II d'Angleterre|Henri]], roi d'Angleterre et duc de Normandie, à l'[[Abbatiale Sainte-Trinité de Lessay|abbaye de Lessay]]&lt;ref&gt;Statistique monumentale du Calvados, [[Arcisse de Caumont]]&lt;/ref&gt;.

En {{Date||juin|1944}}, lors de de la [[bataille de Villers-Bocage]], le château d'Orbois abrite le quartier général de la [[division blindée]] allemande [[Panzer Lehr Division|Panzer Lehr]] commandée par [[Fritz Bayerlein]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Lien web|url= http://www.panzerace.net/english/pz_vil.asp?page=3 |titre= panzerace.net - villers bocage |consulté le= 4 janvier 2010 }}&lt;/ref&gt;.
Anctoville est libéré le 1{{er}} août 1944 par le 61{{e}} bataillon de reconnaissance britannique&lt;ref&gt;{{en}} {{Lien web|url= http://glosters.tripod.com/61st44a.htm |titre= ''The 61st in the Western Europe Campaign 1944'' |consulté le= 6 janvier 2010 }}&lt;/ref&gt;. Ces évènements ont inspiré un scénario du jeu vidéo [[Call of Duty 2]] sur [[Xbox 360]]&lt;ref name=&quot;winsupersite.com&quot;/&gt;.

En 1973, Anctoville (394 habitants en 1968) fusionne avec Feuguerolles-sur-Seulles (70 habitants, à l'est du territoire), Orbois (120 habitants, au nord) et Sermentot (182 habitants, au nord-est)&lt;ref name=&quot;EHESS&quot;&gt;{{Cassini-Ehess|url= http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=727 |titre= Notice communale - Anctoville |datecons= 2 janvier 2009 }} et fiches liées.&lt;/ref&gt;. Les communes gardent le statut de [[Commune associée|communes associées]].

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=14011
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Gérard Leguay|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=14011
|1793=1134
|1800=910
|1806=1210
|1821=1167
|1831=1173
|1836=1173
|1841=1112
|1846=1043
|1851=1047
|1856=998
|1861=920
|1866=931
|1872=848
|1876=830
|1881=775
|1886=721
|1891=758
|1896=713
|1901=723
|1906=714
|1911=742
|1921=595
|1926=574
|1931=563
|1936=500
|1946=511
|1954=432
|1962=430
|1968=394
|1975=751
|1982=817
|1990=850
|1999=905
|2004=
|2005=
|2006=1 024
|2007= 1034
|2008=1 046
|2009=1 056
|cassini=727
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Normandia}}
{{Comunas de| insee =14011
}}

[[Categoria:Comuna de Normandia]]
[[Categoria:Comuna de Calvadòs]]</text>
      <sha1>gtamwmme78x8ys1pp3guosvdj667wws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509136</id>
      <parentid>2509131</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3975" sha1="fkqx87zkamlch0ma4vmiw0aq47cjn89" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Anctoville 
 | nomcomuna2=Anctoville 
 | imatge=Anctoville le bourg.jpg
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     ={{Normandia}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Bayeux|Bayeux]]
 | canton=[[Canton de Caumont-l'Éventé|Caumont-l'Éventé]]
 | insee =14011
 | sitweb=
 | cp =14240
| cònsol =Gérard Leguay
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Anctovillais (en [[francés]])
 | longitud= -0.705555555556
 | latitud= 49.1061111111
| alt mini = 62
 | alt mej = 
 | alt maxi = 158
 | km²            = 17.48
}}
'''Anctoville''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Normandia|normanda]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Calvadòs (departament)|Calvadòs]] e la [[regions francesas|region]] de [[Normandia]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Anctoville]]'''Anctoville'''}}
{{Image label|x=0.451909199432|y=0.361295479062|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 312 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Germain-d'Ectot]] (2,0km)}}}}
{{Image label|x=0.469491019886|y=0.73131756257|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 190 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Amayé-sur-Seulles]] (2,9km)}}}}
{{Image label|x=0.741361306941|y=0.582667500438|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 177 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Louet-sur-Seulles]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.601764934629|y=0.794151008127|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 343 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tracy-Bocage]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.384462235162|y=0.23467894214|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 350 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Torteval-Quesnay]] (3,9km)}}}}
{{Image label|x=0.191559504047|y=0.481696776015|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 784 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Livry (Calvados)|Livry]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.798512920137|y=0.716287466609|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2894 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villers-Bocage (Calvados)|Villers-Bocage]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.884510712764|y=0.591542045231|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 734 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villy-Bocage]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.561474441668|y=0.0613032396184|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 234 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Longraye]] (5,7km)}}}}
{{Image label|x=0.709926800143|y=0.927911669475|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 252 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Maisoncelles-Pelvey]] (5,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=14011
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Gérard Leguay|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=14011
|1793=1134
|1800=910
|1806=1210
|1821=1167
|1831=1173
|1836=1173
|1841=1112
|1846=1043
|1851=1047
|1856=998
|1861=920
|1866=931
|1872=848
|1876=830
|1881=775
|1886=721
|1891=758
|1896=713
|1901=723
|1906=714
|1911=742
|1921=595
|1926=574
|1931=563
|1936=500
|1946=511
|1954=432
|1962=430
|1968=394
|1975=751
|1982=817
|1990=850
|1999=905
|2004=
|2005=
|2006=1 024
|2007= 1034
|2008=1 046
|2009=1 056
|cassini=727
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Normandia}}
{{Comunas de| insee =14011
}}

[[Categoria:Comuna de Normandia]]
[[Categoria:Comuna de Calvadòs]]</text>
      <sha1>fkqx87zkamlch0ma4vmiw0aq47cjn89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dannemois</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88687</id>
    <revision>
      <id>2509077</id>
      <parentid>2296278</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1877" sha1="1xu3v12e4scmx9564crzgt7zms1z4y7" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Dannemois
 | nomcomuna2= Dannemois
 | imatge=1Dannemois IMG 5011.jpg
 | descripcion= 
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment d'Évry|Évry]]
 | canton= [[Canton de Milly-la-Forêt|Milly-la-Forêt]]
 | insee = 91195
 | sitweb= [http://www.dannemois.fr/ www.dannemois.fr]
 | cp = 91490
| cònsol = Gérard Ithier
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Dannemoisien (en [[francés]])
 | longitud= 2.4750137
 | latitud= 48.4521472
| alt mini = 51
 | alt mej = 
 | alt maxi = 138
 | km²            = 8.43
}}
'''Dannemois''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Essonne (departament)|Essonne]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Illa de França (region)|Illa de França]].
==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 91195
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Gérard Ithier|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 91195
|1793=409
|1800=397
|1806=420
|1821=427
|1831=411
|1836=427
|1841=451
|1846=438
|1851=439
|1856=418
|1861=399
|1866=438
|1872=486
|1876=443
|1881=452
|1886=442
|1891=404
|1896=387
|1901=401
|1906=345
|1911=354
|1921=273
|1926=314
|1931=345
|1936=313
|1946=288
|1954=315
|1962=315
|1968=312
|1975=366
|1982=409
|1990=557
|1999=679
|2004=
|2005=
|2006=812
|2007=820
|2008=827
|2009=833
|cassini=11598
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 91195
}}
[[Categoria:Comuna d'Essonne]]</text>
      <sha1>1xu3v12e4scmx9564crzgt7zms1z4y7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roppe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88811</id>
    <revision>
      <id>2509089</id>
      <parentid>2208568</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6999" sha1="3ev84veyq4l53pv8agltda8fvhyb417" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Roppe
 | nomcomuna2=Roppe
 | imatge=Roppe, Mairie-école.jpg
 | descripcion=Comuna-escor (361 m)
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Belfort|Belfort]]
 | canton=[[Canton d'Offemont|Offemont]]
 | insee =90087
 | sitweb=
 | cp =90380
| cònsol =Louis Heilmann
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Roppois, Roppoises (en [[francés]])
 | longitud=6.9189
 | latitud=47.6694
| alt mini = 355
 | alt mej = 
 | alt maxi = 511
 | km²            =7.43
}}
'''Roppe''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Territòri de Belfòrt]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]].
==Geografia==

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
Roppe (''Rotbach'' O ''Roppach'', coma se o tr&amp;ograve;ba nomenat antany), es un dels p&amp;ograve;bles citats en los mai ancians documents relatius dins aquelas t&amp;egrave;rras de la P&amp;ograve;rta de Bourgogne. A mencionat en tant que [[camina]] en una charte datada de [[792]] e en [[828]] la abbaye de Masevaux possedissi&amp;aacute; de bens en la camina de Roppe. 
Pendent la [[Gu&amp;egrave;rra de Trenta Ans]], lo cast&amp;egrave;l de Roppe i agu&amp;egrave;t pres per las tropas suedesas e #venir un repaire per mercenaires croatas #qu'estrossejavan los environs. I agu&amp;egrave;t repr&amp;eacute;s e meses a sac per las tropas del comte de la Suze en setembre [[1635]], qualques meses abans qu'aquel s'apodera pas de la vila de Belf&amp;ograve;rt. Sul pl&amp;agrave;nol religi&amp;oacute;s Roppe fa partida de la parr&amp;ograve;quia de [[Phaffans]], ''La Baroche'' e possedissi&amp;aacute; pas #qu'una simpla cap&amp;egrave;la castrale #que, en [[1592]], &amp;egrave;ra d&amp;eacute;di&amp;eacute;e a Sant Lop. Pel continuament, en l'archiu, se detla amassada consagrada a Santa Catherine o Santa Marguerite.

Ja al {{XVIIe s&amp;egrave;gle}} lo minar&amp;eacute; de f&amp;egrave;rre, #que n'es ric lo jos-s&amp;ograve;l ([[jurassique superior]]) de Roppe e dels p&amp;ograve;bles vesins ([[Eguenigue]], [[Phaffans]]...), A #&amp;egrave;sser espetat en carri&amp;egrave;ra e a l'ajuda de potz-galari&amp;aacute;s per &amp;egrave;sser fogu&amp;egrave;sse en los foguets de [[Belf&amp;ograve;rt]] o de [[Masevaux]] La produccion de minar&amp;eacute; en grandas en contenent 30 a 40% de f&amp;egrave;rre arribat a un niv&amp;egrave;l de 72 m&amp;egrave;tres-cube per meses. En [[1785]] una inondacion fa cessar la extraction en prigondor. Una temptativa d'espleitacion en utilizant una maquina a vapor i agu&amp;egrave;t lu&amp;ograve;c al XIXe s&amp;egrave;gle mas se #tustarrar a la compet&amp;eacute;ncia del f&amp;egrave;rre lorrain melhor mercat.

Comen&amp;ccedil;ament en novembre [[1870]] #debanar una batalha entre tropas prussiennes e de francesas #que #virar a l'avantatgi dels primi&amp;egrave;rs, la t&amp;egrave;sta i agu&amp;egrave;t mantengut mas lo lu&amp;ograve;c f&amp;ograve;rt de Belf&amp;ograve;rt i avi&amp;aacute; delimitat.
Apr&amp;egrave;s la signatura del [[Tractat de Frankfurt]] #que daissava Roppe a la Fran&amp;ccedil;a, l'autoritat militar #decidir de refortilhar la proteccion de Belf&amp;ograve;rt per una linha de [[Fortificacions de l'&amp;Egrave;st|fortificacions]] #qu'un element important i n'agu&amp;egrave;t bastit entre [[1874]] e [[1887]] sus la re&amp;uuml;nion mai anautita del territ&amp;ograve;ri de la comuna.
La linha Belf&amp;ograve;rt-[[Lachapelle-jos-Rougemont]] del Camin de f&amp;egrave;rre d'inter&amp;egrave;s local del Territ&amp;ograve;ri de Belf&amp;ograve;rt traversava Roppe abans de contunhar cap a [[Denney]] e [[Phaffans]].

Roppe A coneguda [[Houill&amp;egrave;res de Franca-Comtat|una espleitacion de carbon]].

{{Original|fr}}
Roppe (''Rotbach'' ou ''Roppach'', comme on le trouve nommé autrefois), est un des villages cités dans les plus anciens documents relatifs à ces terres de la Porte de Bourgogne. Il est mentionné en tant que [[marche]] dans une charte datée de [[792]] et en [[828]] l’abbaye de Masevaux possédait des biens dans la marche de Roppe. 
Pendant la [[Guerre de Trente Ans]], le château de Roppe fut pris par les troupes suédoises et il devint un repaire pour des mercenaires croates qui ravageaient les environs. Il fut repris et mis à sac par les troupes du comte de la Suze en septembre [[1635]], quelques mois avant que celui-ci ne s’empare de la ville de Belfort. Sur le plan religieux Roppe fait partie de la paroisse de [[Phaffans]], ''La Baroche'' et ne possédait qu’une simple chapelle castrale qui, en [[1592]], était dédiée à Saint Loup. Par la suite, dans les archives, on la rencontre consacrée à Sainte Catherine ou Sainte Marguerite.

Déjà au {{XVIIe siècle}} le minerai de fer, dont est riche le sous-sol ([[jurassique supérieur]]) de Roppe et des villages voisins ([[Eguenigue]], [[Phaffans]]...), a été exploité en carrière et à l’aide de puits-galeries pour être fondu dans les fourneaux de [[Belfort]] ou de [[Masevaux]] La production de minerai en grains contenant 30 à 40% de fer atteint un niveau de 72 mètres-cube par mois. En [[1785]] une inondation fait cesser l’extraction en profondeur. Une tentative d’exploitation utilisant une machine à vapeur eut lieu au XIXe siècle mais elle se heurta à la concurrence du fer lorrain meilleur marché.

Début novembre [[1870]] eut lieu une bataille entre troupes prussiennes et françaises qui tourna à l’avantage des premiers, le front fut maintenu mais la place forte de Belfort était encerclée.
Après la signature du [[Traité de Francfort]] qui laissait Roppe à la France, l’autorité militaire décida de renforcer la protection de Belfort par une ligne de [[Fortifications de l'Est|fortifications]] dont un élément important fut construit entre [[1874]] et [[1887]] sur le sommet le plus élevé du territoire de la commune.
La ligne Belfort-[[Lachapelle-sous-Rougemont]] du Chemin de fer d’intérêt local du Territoire de Belfort traversait Roppe avant de continuer vers [[Denney]] et [[Phaffans]].

Roppe à connue [[Houillères de Franche-Comté|une exploitation de charbon]].

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=90087
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Louis Heilmann|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=90087
|1793=375
|1800=350
|1806=395
|1821=487
|1831=535
|1836=503
|1841=525
|1846=529
|1851=599
|1856=458
|1861=466
|1866=427
|1872=441
|1876=479
|1881=513
|1886=665
|1891=617
|1896=525
|1901=570
|1906=582
|1911=549
|1921=329
|1926=338
|1931=365
|1936=390
|1946=347
|1954=394
|1962=478
|1968=500
|1975=604
|1982=746
|1990=703
|1999=675
|2004=
|2005=
|2006=767
|2007= 810
|2008=820
|2009=832
|cassini=29587
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =90087
}}

[[Categoria:Comuna del Territòri de Belfòrt]]</text>
      <sha1>3ev84veyq4l53pv8agltda8fvhyb417</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509090</id>
      <parentid>2509089</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1808" sha1="9ah2awxfikbedqufuetw6s96hiitmwm" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Roppe
 | nomcomuna2=Roppe
 | imatge=Roppe, Mairie-école.jpg
 | descripcion=Comuna-escor (361 m)
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Belfort|Belfort]]
 | canton=[[Canton d'Offemont|Offemont]]
 | insee =90087
 | sitweb=
 | cp =90380
| cònsol =Louis Heilmann
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Roppois, Roppoises (en [[francés]])
 | longitud=6.9189
 | latitud=47.6694
| alt mini = 355
 | alt mej = 
 | alt maxi = 511
 | km²            =7.43
}}
'''Roppe''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Territòri de Belfòrt]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]].
==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=90087
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Louis Heilmann|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=90087
|1793=375
|1800=350
|1806=395
|1821=487
|1831=535
|1836=503
|1841=525
|1846=529
|1851=599
|1856=458
|1861=466
|1866=427
|1872=441
|1876=479
|1881=513
|1886=665
|1891=617
|1896=525
|1901=570
|1906=582
|1911=549
|1921=329
|1926=338
|1931=365
|1936=390
|1946=347
|1954=394
|1962=478
|1968=500
|1975=604
|1982=746
|1990=703
|1999=675
|2004=
|2005=
|2006=767
|2007= 810
|2008=820
|2009=832
|cassini=29587
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =90087
}}

[[Categoria:Comuna del Territòri de Belfòrt]]</text>
      <sha1>9ah2awxfikbedqufuetw6s96hiitmwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vert-le-Grand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89835</id>
    <revision>
      <id>2509133</id>
      <parentid>1800671</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4429" sha1="23s6zgz4rdzhkt3ui763mgj3w9kxzj5" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Vert-le-Grand
 | nomcomuna2= Vert-le-Grand
 | imatge=[[Imatge: Mairie Vert-Le-Grand IMG 2314.jpg|290px]]
 | descripcion= L'ot&amp;egrave;l de vila.
 | lògo=[[Imatge:cap|150px]]
 | escut=[[Imatge:cap|60px]]
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment d'Évry|Évry]]
 | canton= [[Canton de Mennecy|Mennecy]]
 | insee = 91648
 | sitweb=
 | cp = 91810
| cònsol = Jean-Claude Quintard ([[Parti radical (France)|PR]])
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Grandvertois (en [[francés]])
 | longitud= 2.3590994
 | latitud= 48.5732371
| alt mini = 54
 | alt mej = 
 | alt maxi = 121
 | km²            = 15.93
}}
'''Vert-le-Grand''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Essonne (departament)|Essonne]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Illa de França (region)|Illa de França]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Vert-le-Grand|]]'''Vert-le-Grand'''}}
{{Image label|x=0.333588886638|y=0.570849135806|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1294 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Leudeville]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.558971400236|y=0.691143210256|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2530 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vert-le-Petit]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.37600306165|y=0.776664408336|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2791 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Vrain (Essonne)|Saint-Vrain]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.74443696202|y=0.723457911192|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1298 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fontenay-le-Vicomte]] (4,1km)}}}}
{{Image label|x=0.835561708209|y=0.510429482707|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 724 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Écharcon]] (4,1km)}}}}
{{Image label|x=0.171773422759|y=0.596741356552|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4740 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Marolles-en-Hurepoix]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.611115598883|y=0.149870553645|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 9451 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bondoufle]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.324676917287|y=0.162802075838|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3921 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Plessis-Pâté]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.209015862016|y=0.173828812286|scale=400|text=[[Fichièr:Dot-yellow.svg|20px|Comuna amb 22837 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Brétigny-sur-Orge]] (5,5km)}}}}
{{Image label|x=0.887801380798|y=0.282573457827|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 6871 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lisses]] (5,6km)}}}}
{{Image label|x=0.941247529214|y=0.549596017482|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 13225 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mennecy]] (5,7km)}}}}
{{Image label|x=0.662272157776|y=0.915649854454|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 7206 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ballancourt-sur-Essonne]] (5,8km)}}}}

&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 91648
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Claude Quintard ([[Parti radical (France)|PR]])|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 91648
|1793=560
|1800=450
|1806=671
|1821=702
|1831=680
|1836=712
|1841=713
|1846=722
|1851=685
|1856=710
|1861=749
|1866=748
|1872=755
|1876=727
|1881=765
|1886=745
|1891=718
|1896=721
|1901=716
|1906=731
|1911=755
|1921=782
|1926=814
|1931=811
|1936=770
|1946=701
|1954=776
|1962=801
|1968=828
|1975=1248
|1982=1282
|1990=1477
|1999=1911
|2004=
|2005=
|2006=2 300
|2007= 2356
|2008=2 412
|2009=2 408
|cassini=39602
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 91648
}}
[[Categoria:Comuna d'Essonne]]</text>
      <sha1>23s6zgz4rdzhkt3ui763mgj3w9kxzj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hurbache</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90017</id>
    <revision>
      <id>2509114</id>
      <parentid>2219821</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8482" sha1="gapzflptrtk6o6ig8nc0f8rwwehwnr9" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna= Hurbache
 | nomcomuna2= Hurbache
 | imatge= Hurbache 88210.jpg
 | descripcion= Lo centre dempuèi lo pont del [[Hure (riu)|Hure]]
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Saint-Dié-des-Vosges|Saint-Dié-des-Vosges]]
 | canton= [[Canton de Senones|Senones]]
 | insee = 88245
 | sitweb= &lt;!-- facultatif --&gt;
 | cp = 88210
| cònsol = Patrick Villaume
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Hurbachois(es) (en [[francés]])
|alt mej= 435
|longitud= 6.93527777778 
|latitud= 48.3505555556 
| alt mini = 304
 | alt mej = 435
 | alt maxi = 592
 | km²            = 9.93
}}
'''Hurbache''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dels [[Vòges (departament)|Vòges]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]].
==Geografia==

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
Un passatge de via sus las nautors septentrionalas del territòri communal, la famosa ''via salinatoria'' anciana o la [[via de las Saulniers]] medievala, testifica d'una dense preséncia gallo-romaine. Qualques tròces d'aquela via anciana servisson encara a la alba del {{XVIIIe sègle}} als vendeires lorrains e/o alsaciens per prene la vallée de la [[Meurthe (riu)|Meurthe]] o la plana rhénane pel [[caulet de Steige]] e lo [[Val de Villé]]. Remembram que la municipalitat de Hurbache possedís una fraction del [[Camp celtique de la Bure|Camp celtique]] de la Bure.

Lo ban de Hurbache, en englobant a l'origina [[La Voivre]] (es-a dire los marges de Meurthe) e [[de Sants-Texans-de Ormont]] (es-a dire las fonts del Hure jos l' anciana cadena forestala de la [[Ormont (montanha)|Ormont]]) es la frucha d'una segmentation carolingienne tardana del grand [[Abbaye de Moyenmoutier|ban religiós]] de [[Moyenmoutier]]. Los erudits philomates an trobat los appellations divèrsas de las scribes, prepausam en un comentari prudent :
* ''e cum fontana hurinega'' en la charte fondatritz del ban mérovingien de [[Gondelbert]] de 661 : l'expression soslinha l'inclusion d'una fontaine (fontana) de la Ormont (Hurinega puges) en l'extrèm limit del ban. Sembla #que s'agiguèsse d'una fraction de Sants-Texans de Ormont, e pas de Hurbache. 
* ''Hurini fontana'' En 661 : la lectura es delicada, mas Hurini designa sens dobte lo Houx o pichon Hure de las originas, ailà ont a fondat lo masatge caseriu nuclèu primitif de Hurbache. 
* ''Urbaciacum'' En 1140 : la désinence latina en -iacum marca l'aparicion de la raïtz del nom. S'agís d'un nom de l'assemblada del ban, als poders limitats, #que se deu d'aubedir als injonctions del abbé médianimonastérien.
*  ''E alias apud Orbacum'' en 1128 : l'escritura simplificada latina confirmariá #que s'agiguèsse del ban n'assemblada. 
* ''E cellula Erardi in vico de Horbaco'' abans 1150 : la cellula del fraire Erard se tròba en lo modèst bourg rural de Hurbache. 
* ''Sieu Hurbacho sita'' après 1150 : la tentation populara s'afirma de remembrar lo ligam entre lo riu Hure o lo sieu afluent Hurini, e çò cap de-luòc del ban. La prononciation dialectale ne ancià francés a influit per traces relictuelles de gaulois. La h a aspirat, lo ch es sens dobte l'evolucion de la k en hh dialectala. Hur(O)bacho pòt quitament designar lo ruisseau del Hure o la vallée ampla del Hure.
* ''Hurbech'' En 1310 : lo nom dialectal sembla i aver definitivament contaminat la prononciation sàvia latina. La lenga en dominant es la ancià francés.
* ''Hurebaiche'' En 1341 : la graphie evoluciona per se calquer sul son sentit.
* ''Los autres prés de Horbach'' après 1510 : Vet aicí una temptativa humaniste per trobar la font latina sàvia, almens limitada a la primièra sillaba.

Lo toponyme sembla resultar de la fusion de la orbe (nom de luòc d'assemblada anciana e de col·lecta fiscala del ban, a l'origina de divèrs toponymes vosgiens tales [[Orbey]] o [[Urbeis]]) e de la signalisation populara del relief e del écoulement de las aigas (Hure e/o lo sieu afluent en tant que ruisseau(x) e pichona(s) vallée(s)).

Lo ban e la distincion de Hurbache es una entité medievala prospère e populeuse.

{{Original|fr}}
Un passage de voie sur les hauteurs septentrionales du territoire communal, la fameuse ''via salinatoria'' antique ou la [[voie des Saulniers]] médiévale, atteste d'une dense présence gallo-romaine. Des tronçons de cette voie ancienne servent encore à l'aube du {{XVIIIe siècle}} aux marchands lorrains et/ou alsaciens pour rejoindre la vallée de la [[Meurthe (rivière)|Meurthe]] ou la plaine rhénane par le [[col de Steige]] et le [[Val de Villé]]. Rappelons que la commune d'Hurbache possède une fraction du [[Camp celtique de la Bure|Camp celtique]] de la Bure.

Le ban d'Hurbache, englobant à l'origine [[La Voivre]] (c'est-à-dire les rives de Meurthe) et [[Saint-Jean-d'Ormont]] (c'est-à-dire les sources du Hure sous l'antique chaîne forestière de l'[[Ormont (montagne)|Ormont]]) est le fruit d'une segmentation carolingienne tardive du grand [[Abbaye de Moyenmoutier|ban religieux]] de [[Moyenmoutier]]. Les érudits philomates ont retrouvé les appellations diverses des scribes, proposons en un commentaire prudent :
* ''et cum fontana hurinega'' dans la charte fondatrice du ban mérovingien de [[Gondelbert]] de 661 : l'expression signale l'inclusion d'une fontaine (fontana) de l'Ormont (Hurinega montes) dans l'extrême limite du ban. Il semble qu'il s'agisse d'une fraction de Saint-Jean d'Ormont, et non d'Hurbache. 
* ''Hurini fontana'' en 661 : la lecture est délicate, mais Hurini désigne sans doute le Houx ou petit Hure des origines, là où est fondé le hameau noyau primitif d'Hurbache. 
* ''Urbaciacum'' en 1140 : la désinence latine en -iacum marque l'apparition de la racine du nom. Il s'agit d'un nom de l'assemblée du ban, aux pouvoirs limités, qui se doit d'obéir aux injonctions de l'abbé médianimonastérien.
*  ''et alias apud Orbacum'' en 1128 : l'écriture simplifié latine confirmerait qu'il s'agisse du ban en assemblée. 
* ''et cellula Erardi in vico de Horbaco'' avant 1150 : la cellule du moine Erard se trouve dans le modeste bourg rural d'Hurbache. 
* ''seu Hurbacho sita'' après 1150 : la tentation populaire s'affirme de rappeler le lien entre la rivière Hure ou son affluent Hurini, et le chef-lieu du ban. La prononciation dialectale en ancien français est influencée par des traces relictuelles de gaulois. Le h est aspiré, le ch est sans doute l'évolution du k en hh dialectal. Hur(o)bacho peut même désigner le ruisseau du Hure ou la vallée large du Hure.
* ''Hurbech'' en 1310 : le nom dialectal semble avoir définitivement contaminé la prononciation savante latine. La langue dominante est l'ancien français.
* ''Hurebaiche'' en 1341 : la graphie évolue pour se calquer sur le son entendu.
* ''les autres prés d'Horbach'' après 1510 : Voilà une tentative humaniste pour retrouver la source latine savante, au moins limitée à la première syllabe.

Le toponyme semble résulter de la fusion de l'orbe (nom de lieu d'assemblée antique et de collecte fiscale du ban, à l'origine de divers toponymes vosgiens tels [[Orbey]] ou [[Urbeis]]) et de la signalisation populaire du relief et de l'écoulement des eaux (Hure et/ou son affluent en tant que ruisseau(x) et petite(s) vallée(s)).

Le ban et la seigneurie d'Hurbache est une entité médiévale prospère et populeuse.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 88245
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Patrick Villaume|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 88245
|1793=456
|1800=565
|1806=578
|1821=644
|1831=622
|1836=639
|1841=660
|1846=658
|1851=
|1856=585
|1861=544
|1866=539
|1872=
|1876=518
|1881=515
|1886=512
|1891=487
|1896=465
|1901=440
|1906=432
|1911=379
|1921=321
|1926=326
|1931=294
|1936=281
|1946=206
|1954=258
|1962=256
|1968=261
|1975=232
|1982=227
|1990=253
|1999=282
|2004=
|2005=
|2006=308
|2007= 312
|2008=310
|2009=307
|cassini=17410
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 88245
}}

[[Categoria:Comuna dels Vòges]]</text>
      <sha1>gapzflptrtk6o6ig8nc0f8rwwehwnr9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509116</id>
      <parentid>2509114</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="7nkvhfo8917cv1pea83sjwzrvwt0ry6" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna= Hurbache
 | nomcomuna2= Hurbache
 | imatge= Hurbache 88210.jpg
 | descripcion= Lo centre dempuèi lo pont del [[Hure (riu)|Hure]]
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Saint-Dié-des-Vosges|Saint-Dié-des-Vosges]]
 | canton= [[Canton de Senones|Senones]]
 | insee = 88245
 | sitweb= &lt;!-- facultatif --&gt;
 | cp = 88210
| cònsol = Patrick Villaume
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Hurbachois(es) (en [[francés]])
|alt mej= 435
|longitud= 6.93527777778 
|latitud= 48.3505555556 
| alt mini = 304
 | alt mej = 435
 | alt maxi = 592
 | km²            = 9.93
}}
'''Hurbache''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dels [[Vòges (departament)|Vòges]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]].
==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 88245
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Patrick Villaume|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 88245
|1793=456
|1800=565
|1806=578
|1821=644
|1831=622
|1836=639
|1841=660
|1846=658
|1851=
|1856=585
|1861=544
|1866=539
|1872=
|1876=518
|1881=515
|1886=512
|1891=487
|1896=465
|1901=440
|1906=432
|1911=379
|1921=321
|1926=326
|1931=294
|1936=281
|1946=206
|1954=258
|1962=256
|1968=261
|1975=232
|1982=227
|1990=253
|1999=282
|2004=
|2005=
|2006=308
|2007= 312
|2008=310
|2009=307
|cassini=17410
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 88245
}}

[[Categoria:Comuna dels Vòges]]</text>
      <sha1>7nkvhfo8917cv1pea83sjwzrvwt0ry6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Petite-Fosse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90667</id>
    <revision>
      <id>2509046</id>
      <parentid>2220022</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6844" sha1="s720acg0hxvfk9cszxsx6ijjtpvgfv3" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna=La Petite-Fosse
 | nomcomuna2=La Petite-Fosse
 | imatge=La Petite-Fosse.jpg
 | descripcion=Lo Centre e la gl&amp;egrave;isa
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Saint-Dié-des-Vosges|Saint-Dié-des-Vosges]]
 | canton=[[Canton de Provenchères-sur-Fave|Provenchères-sur-Fave]]
 | insee =88345
 | sitweb=
 | cp =88490
| cònsol =Jean-Marie Cuny
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
|alt mej=
|longitud=7.05416666667
|latitud=48.3213888889
| alt mini =440 
 | alt mej = 
 | alt maxi =870 
 | km²            =5.04
}}
'''La Petite-Fosse''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dels [[Vòges (departament)|Vòges]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|La Petite-Fosse]]'''La Petite-Fosse'''}}
{{Image label|x=0.601764095375|y=0.352604151255|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 115 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Grande-Fosse]] (2,2km)}}}}
{{Image label|x=0.670442469495|y=0.613064053106|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 857 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Provenchères-sur-Fave]] (2,4km)}}}}
{{Image label|x=0.623443373064|y=0.684490554769|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 102 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Beulay]] (2,6km)}}}}
{{Image label|x=0.578245642485|y=0.743351848466|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 217 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Frapelle]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.28765021321|y=0.315503329907|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 335 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ban-de-Sapt]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.839181046819|y=0.544576929968|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 585 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Colroy-la-Grande]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.247340214367|y=0.712275430035|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 889 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nayemont-les-Fosses]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.686670768042|y=0.824609529034|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 147 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lesseux]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.414639513458|y=0.157029946019|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 57 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Châtas]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.429168997551|y=0.878148305275|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 295 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Neuvillers-sur-Fave]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.816283315559|y=0.270079634471|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 940 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saales]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.810889810642|y=0.757054499788|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 447 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lusse]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.142849650619|y=0.404270028555|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 159 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Jean-d'Ormont]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.580843477457|y=0.900117845412|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 156 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Combrimont]] (5,1km)}}}}
{{Image label|x=0.314801037124|y=0.850969492735|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 473 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pair-et-Grandrupt]] (5,1km)}}}}
{{Image label|x=0.512742268196|y=0.932166195199|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 374 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bertrimoutier]] (5,4km)}}}}
{{Image label|x=0.518518427813|y=0.0462153068134|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 89 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Grandrupt]] (5,9km)}}}}
{{Image label|x=0.597677677974|y=0.0480010941758|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 75 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Stail]] (5,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
Lo vilatge de la Pichona-Fosse &amp;egrave;ra &amp;ccedil;&amp;ograve; cap de lu&amp;ograve;c d'una comuna en dependent dir&amp;egrave;ctament dels ducs de Lorraine. Sul pl&amp;agrave;nol esperital, la Pichona-Fosse i avi&amp;aacute; compr&amp;eacute;s en la parr&amp;ograve;quia de Provench&amp;egrave;res. A la fin de la {{s-|XVII|e}}, i avi&amp;aacute; dins aquel vilatge 21 communiants &lt;ref&gt;Per communiants se en essent los mainats entre 7 ans e 14 ans&lt;/ref&gt;; los paroissiens avi&amp;aacute;n agut d'assistir a las processions los diluns, dimars e dim&amp;egrave;cres dels Rogations, jos pena d'un libre de cera de multa.
Situat sus la linha de t&amp;egrave;sta en lo moment de la [[Gu&amp;egrave;rra 1914-1918]], lo territ&amp;ograve;ri de la municipalitat #&amp;egrave;sser lo th&amp;eacute;atre de durs afrontaments, sustot al Spitzemberg ont se #illustrar los soldats del [[152e RIGUDAS]] (Diables Roges)

{{Original|fr}}
Le village de la Petite-Fosse était le chef lieu d'une mairie dépendant directement des ducs de Lorraine. Sur le plan spirituel, la Petite-Fosse était comprise dans la paroisse de Provenchères. À la fin du {{s-|XVII|e}}, il y avait dans ce village 21 communiants &lt;ref&gt;Par communiants on entend les enfants entre 7 ans et 14 ans&lt;/ref&gt;; les paroissiens étaient tenus d'assister aux processions les lundis, mardi et mercredi des Rogations, sous peine d'une livre de cire d'amende.
Situé sur la ligne de front lors de la [[Guerre 1914-1918]], le territoire de la commune fut le théatre de durs affrontements, notamment au Spitzemberg où s'illustrèrent les soldats du [[152e RI]] (Diables Rouges)

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=88345
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jean-Marie Cuny|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=88345
|1793=294
|1800=249
|1806=201
|1821=293
|1831=343
|1836=365
|1841=351
|1846=364
|1851=
|1856=334
|1861=356
|1866=360
|1872=
|1876=402
|1881=361
|1886=328
|1891=277
|1896=263
|1901=275
|1906=233
|1911=229
|1921=158
|1926=178
|1931=149
|1936=149
|1946=135
|1954=124
|1962=106
|1968=76
|1975=73
|1982=64
|1990=74
|1999=59
|2004=
|2005=
|2006=87
|2007= 91
|2008=93
|2009=94
|cassini=26604
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =88345
}}

[[Categoria:Comuna dels Vòges]]</text>
      <sha1>s720acg0hxvfk9cszxsx6ijjtpvgfv3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509048</id>
      <parentid>2509046</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5267" sha1="h8nqlj4js10kmt2n7s8jfvr4vmsobjh" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna=La Petite-Fosse
 | nomcomuna2=La Petite-Fosse
 | imatge=La Petite-Fosse.jpg
 | descripcion=Lo Centre e la gl&amp;egrave;isa
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Saint-Dié-des-Vosges|Saint-Dié-des-Vosges]]
 | canton=[[Canton de Provenchères-sur-Fave|Provenchères-sur-Fave]]
 | insee =88345
 | sitweb=
 | cp =88490
| cònsol =Jean-Marie Cuny
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
|alt mej=
|longitud=7.05416666667
|latitud=48.3213888889
| alt mini =440 
 | alt mej = 
 | alt maxi =870 
 | km²            =5.04
}}
'''La Petite-Fosse''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dels [[Vòges (departament)|Vòges]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|La Petite-Fosse]]'''La Petite-Fosse'''}}
{{Image label|x=0.601764095375|y=0.352604151255|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 115 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Grande-Fosse]] (2,2km)}}}}
{{Image label|x=0.670442469495|y=0.613064053106|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 857 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Provenchères-sur-Fave]] (2,4km)}}}}
{{Image label|x=0.623443373064|y=0.684490554769|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 102 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Beulay]] (2,6km)}}}}
{{Image label|x=0.578245642485|y=0.743351848466|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 217 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Frapelle]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.28765021321|y=0.315503329907|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 335 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ban-de-Sapt]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.839181046819|y=0.544576929968|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 585 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Colroy-la-Grande]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.247340214367|y=0.712275430035|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 889 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nayemont-les-Fosses]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.686670768042|y=0.824609529034|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 147 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lesseux]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.414639513458|y=0.157029946019|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 57 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Châtas]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.429168997551|y=0.878148305275|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 295 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Neuvillers-sur-Fave]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.816283315559|y=0.270079634471|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 940 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saales]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.810889810642|y=0.757054499788|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 447 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lusse]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.142849650619|y=0.404270028555|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 159 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Jean-d'Ormont]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.580843477457|y=0.900117845412|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 156 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Combrimont]] (5,1km)}}}}
{{Image label|x=0.314801037124|y=0.850969492735|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 473 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pair-et-Grandrupt]] (5,1km)}}}}
{{Image label|x=0.512742268196|y=0.932166195199|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 374 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bertrimoutier]] (5,4km)}}}}
{{Image label|x=0.518518427813|y=0.0462153068134|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 89 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Grandrupt]] (5,9km)}}}}
{{Image label|x=0.597677677974|y=0.0480010941758|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 75 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Stail]] (5,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=88345
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jean-Marie Cuny|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=88345
|1793=294
|1800=249
|1806=201
|1821=293
|1831=343
|1836=365
|1841=351
|1846=364
|1851=
|1856=334
|1861=356
|1866=360
|1872=
|1876=402
|1881=361
|1886=328
|1891=277
|1896=263
|1901=275
|1906=233
|1911=229
|1921=158
|1926=178
|1931=149
|1936=149
|1946=135
|1954=124
|1962=106
|1968=76
|1975=73
|1982=64
|1990=74
|1999=59
|2004=
|2005=
|2006=87
|2007= 91
|2008=93
|2009=94
|cassini=26604
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =88345
}}

[[Categoria:Comuna dels Vòges]]</text>
      <sha1>h8nqlj4js10kmt2n7s8jfvr4vmsobjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aunay-sous-Auneau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91586</id>
    <revision>
      <id>2509041</id>
      <parentid>2205249</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:17:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3524" sha1="qcqazmvcnwzfseoualmuqx3vbrjwfj8" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Aunay-sous-Auneau
 | nomcomuna2=Aunay-sous-Auneau
 | imatge=cap
 | descripcion= 
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Chartres|Chartres]]
 | canton= [[Canton d'Auneau|Auneau]]
 | insee = 28013
 | sitweb= 
 | cp = 28700
| cònsol = Jacques Weibel
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 1.8089
 | latitud= 48.4419
| alt mini = 127
 | alt mej = 
 | alt maxi = 161
 | km²            = 19.41
}}
'''Aunay-sous-Auneau''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Eure e Loir]] e la [[regions francesas|region]] dau [[Centre]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Aunay-sous-Auneau]]'''Aunay-sous-Auneau'''}}
{{Image label|x=0.529393766465|y=0.661356984709|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 247 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Chapelle-d'Aunainville]] (2,0km)}}}}
{{Image label|x=0.269180341812|y=0.323220331957|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4007 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Auneau]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.643439273382|y=0.195474432373|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 326 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Orsonville]] (4,3km)}}}}
{{Image label|x=0.16436213716|y=0.4817204082|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 355 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Roinville (Eure et Loir)|Roinville]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.709555851576|y=0.812916907027|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 317 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Maisons (Eure et Loir)|Maisons]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.885589592544|y=0.332164094465|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 229 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Paray-Douaville]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.505962146587|y=0.939262547236|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 791 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Denonville]] (5,6km)}}}}
{{Image label|x=0.896555106704|y=0.737621121677|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 942 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sainville]] (5,8km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 28013
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jacques Weibel|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 28013
|1793=915
|1800=922
|1806=974
|1821=1028
|1831=1021
|1836=1006
|1841=1017
|1846=1022
|1851=1076
|1856=1060
|1861=1046
|1866=1055
|1872=1103
|1876=1135
|1881=1163
|1886=1169
|1891=1143
|1896=1095
|1901=1033
|1906=1059
|1911=1007
|1921=1017
|1926=1019
|1931=979
|1936=938
|1946=961
|1954=1024
|1962=837
|1968=755
|1975=881
|1982=1109
|1990=1239
|1999=1328
|2004=
|2005=
|2006=1 387
|2007=1 395
|2008=1 396
|2009=1 404
|cassini=1864
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 28013
}}

[[Categoria:Comuna d'Eure e Loir]]</text>
      <sha1>qcqazmvcnwzfseoualmuqx3vbrjwfj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Droue-sur-Drouette</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92372</id>
    <revision>
      <id>2509053</id>
      <parentid>2205398</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10332" sha1="s4hpl47cu8ctrudn4yaqovhil664byp" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Droue-sur-Drouette
 | nomcomuna2=Droue-sur-Drouette
 | imatge= Droue-sur-Drouette mairie 1.jpg
 | descripcion= 
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Chartres|Chartres]]
 | canton= [[Canton de Maintenon|Maintenon]]
 | insee = 28135
 | sitweb= 
 | cp = 28230
| cònsol = Gérard Mialhe
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 1.7025
 | latitud= 48.6017
| alt mini = 112
 | alt mej = 
 | alt maxi = 162
 | km²            = 5.28
}}
'''Droue-sur-Drouette''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Eure e Loir]] e la [[regions francesas|region]] dau [[Centre]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Droue-sur-Drouette]]'''Droue-sur-Drouette'''}}
{{Image label|x=0.299649363241|y=0.400741589652|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5228 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Épernon]] (2,4km)}}}}
{{Image label|x=0.705980450586|y=0.626549681837|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 795 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Émancé]] (2,4km)}}}}
{{Image label|x=0.384308635177|y=0.264363897735|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 820 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Raizeux]] (2,9km)}}}}
{{Image label|x=0.743163701355|y=0.312085946584|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 895 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Hilarion (Yvelines)|Saint-Hilarion]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.102633685804|y=0.50322832541|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2618 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hanches]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.329840420022|y=0.123947126619|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 926 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hermeray]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.275276177286|y=0.860664749521|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 740 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gas]] (4,6km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==
{{Apertium|fr}}
Coss&amp;iacute; dins f&amp;ograve;r&amp;ccedil;a p&amp;ograve;bles de Fran&amp;ccedil;a, de las traces de pr&amp;eacute;histoire apareisson : de pigassas talhadas, educadas, meules.. Suls plateaux vorejant lo riu. Caldr&amp;agrave; esperar 768 e l'acte reial de P&amp;eacute;pin lo Br&amp;egrave;u per saber que los b&amp;ograve;sques locales avi&amp;aacute;n ja #&amp;egrave;sser donat al cap&amp;iacute;tol de Chartres, aquel darri&amp;egrave;r en avent establit cap a 88 una pr&amp;ecirc;tri&amp;egrave;re al lieudit la Malmaison, municipalitat actuala de Emanc&amp;eacute;. Es d'aquela darri&amp;egrave;ra #que depen la cap&amp;egrave;la a l'ora d'ara gl&amp;egrave;isa paroissiale. L'exist&amp;eacute;ncia es anciana doncas qu'en lo moment d'una de las div&amp;egrave;rsas reconstructions d'aquela cap&amp;egrave;la,  p&amp;egrave;iras tombales m&amp;eacute;rovingiennes per las bordures de las mai pichonas fen&amp;egrave;stras roman costat sud. Lo vilatge en tant #que ch&amp;acirc;tellenie #aver# de dependre primi&amp;egrave;rament Montfort establit a Epernon de contunh del Duch&amp;eacute; de Epernon sens omettre dels #dire e unas autras talhas a la &amp;eacute;v&amp;ecirc;ch&amp;eacute; de Chartres.

Un diff&amp;eacute;rend amb aqueles senhors i agu&amp;egrave;t lu&amp;ograve;c, lo Comte de Tolosa fils del rei #venir proprietari del cast&amp;egrave;l de Rambouillet apr&amp;egrave;s Bailleau Armenonville #que #dever &amp;ccedil;&amp;ograve; de ludut cedir, lo comte #voler estendre las ca&amp;ccedil;as del cast&amp;egrave;l e #demandar al cap&amp;iacute;tol de plan voler ont vendre ont logar las t&amp;egrave;rras de la Malmaison, mas Armenonville #far tant #que #encobrir pas #poder se far e #caler esperar la si&amp;aacute; m&amp;ograve;rt perque lo cap&amp;iacute;tol conced&amp;iacute;s pas un bail al P&amp;ograve;rti de Penthi&amp;egrave;vre. E es sus aquela basa de t&amp;egrave;rras de ca&amp;ccedil;a #que se #far la separacion dels departaments, Droue en avent las t&amp;egrave;rras de Bailleau Armenonville #demorar en Eure e Loir tandis #que Emanc&amp;eacute; fasi&amp;aacute; partida de la Seine e Oise.

Lo fach de dependre del cap&amp;iacute;tol de Chartres #far qu'en lo moment dels Estats generales de 1789, los sieus representants lor cali&amp;aacute; votar a Chartres a la difer&amp;eacute;ncia de Epernon #que votava a Montfort la Amaury. Amb la fin de preparar lo quas&amp;egrave;rn dels dol&amp;eacute;ances, la populacion s'amassa en lo primi&amp;egrave;r mar&amp;ccedil; 1789 jos la houlette de Joseph Fran&amp;ccedil;ois Nicolas Vesque, tinenta de bailliage, e 20 comparants sus las 43 inscriches son presents e 7 sign&amp;egrave;ron solament e elegisson per l'endeman Etienne Denis Denis pels representar a Chartres. 
Una de las primi&amp;egrave;ras mesures de taxis #&amp;egrave;sser d'amassar las div&amp;egrave;rsas parr&amp;ograve;quias localas e sustot los bens diches de la &quot;fabrica&quot; per ne far pas #qu'un en benefici de Epernon. En 1793, la campana i agu&amp;egrave;t fogu&amp;egrave;sse, los bens interiors agu&amp;egrave;ron volat pels responsables de Epernon, la gl&amp;egrave;isa en essent pas mai mantenuda, #mena&amp;ccedil;ar dempu&amp;egrave;i effondrer ...

La gu&amp;egrave;rra de 1870 : en Fasent partida de la cenh de la conca parisenc, las tropas de las envahisseurs prussiens e bavarois en environant Par&amp;iacute;s, devi&amp;aacute;n &amp;ccedil;&amp;ograve; de m&amp;egrave;s rapidament possibla ocupar la Fran&amp;ccedil;a e sustot empedir l'Armada de la Loire de se constituir. Als batalhem guardas nacionales de defendre la p&amp;agrave;tria. Lo 4 d'oct&amp;ograve;bre, es #&amp;ccedil;&amp;ograve; que #far los nomenats Martin, Rinf=guenoir, Roger, Lehongre, Ravet, Charlier e Babouin a la granja del Mousseau. Assi&amp;eacute;g&amp;eacute;s, Se #defendre coma #pasturar contra tot un bataillon, s&amp;ograve;l lo darri&amp;egrave;r #poder sortir de la granja abans #que si&amp;aacute; pas destruida pel fu&amp;ograve;c. Los m&amp;ograve;rtes agu&amp;egrave;ron pas quitament pas lo drech d'aver una inhimation digna d'aquel nom, las tropas de l'ocupanta en refusant als abitants d'i assistir.

{{Original|fr}}
Comme dans beaucoup de villages de France, des traces de préhistoire apparaissent : haches taillées, polies, meules.. sur les plateaux bordant la rivière. Il faudra attendre 768 et l'acte royal de Pépin le Bref pour savoir que les bois locaux avaient déjà été donné au chapitre de Chartres, ce dernier ayant établi vers 88 une prêtrière au lieudit la Malmaison, commune actuelle d'Emancé. c'est de cette dernière que dépend la chapelle actuellement église paroissiale. L'existence est ancienne puisque lors d'une des diverses reconstructions de cette chapelle, il fut utilisé des pierres tombales mérovingiennes pour les bordures des plus petites fenêtres romanes côté sud. Le village en tant que châtellenie devait dépendre tout d'abord des Montfort établi à Epernon puis du Duché d'Epernon sans omettre des dîmes et autres tailles à l'évêché de Chartres.

Un différend avec ces seigneurs eut lieu, le Comte de Toulouse fils du roi devint propriétaire du château de Rambouillet après Bailleau Armenonville qui dut le lui céder, le comte voulut étendre les chasses du château et demanda au chapitre de bien vouloir où vendre où louer les terres de la Malmaison, mais Armenonville fit tant que cela ne put se faire et il fallut attendre sa mort pour que le chapitre n'accorde un bail au Duc de Penthièvre. et c'est sur cette base de terres de chasse que se fit la séparation des départements, Droue ayant les terres de Bailleau Armenonville resta en Eure et Loir tandis qu'Emancé faisait partie de la Seine et Oise.

Le fait de dépendre du chapitre de Chartres fit que lors des États généraux de 1789, ses représentants devaient voter à Chartres à la différence d'Epernon qui votait à Montfort l'Amaury. Afin de préparer le cahier des doléances, la population se réunit le premier mars 1789 sous la houlette de Joseph François Nicolas Vesque, lieutenant de bailliage, et 20 comparants sur les 43 inscrits sont présents et 7 seulement vont signer et élisent pour le lendemain Etienne Denis Denis pour les représenter à Chartres. 
Une des premières mesures prises fut de réunir les diverses paroisses locales et surtout les biens dits de la &quot;fabrique&quot; pour n'en faire qu'un au profit d'Epernon. En 1793, la cloche fut fondue, les biens intérieurs furent volés par les responsables d'Epernon, l'église n'étant plus entretenue, elle menaça de s'effondrer ...

La guerre de 1870 : Faisant partie de la ceinture du bassin parisien, les troupes des envahisseurs prussiens et bavarois contournant Paris, devaient le plus vite possible envahir la France et surtout empêcher l'Armée de la Loire de se constituer. Aux bataillons des gardes nationaux de défendre la patrie. Le 4 octobre, c'est ce que firent les nommés Martin, Rinf=guenoir, Roger, Lehongre, Ravet, Charlier et Babouin à la ferme du Mousseau. Assiégés, ils se défendirent comme ils purent contre tout un bataillon, seul le dernier put sortir de la ferme avant qu'elle ne soit détruite par le feu. les morts n'eurent même pas le droit d'avoir une inhimation digne de ce nom, les troupes de l'occupant refusant aux habitants d'y assister.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 28135
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Gérard Mialhe|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 28135
|1793=210
|1800=257
|1806=217
|1821=207
|1831=221
|1836=209
|1841=208
|1846=207
|1851=201
|1856=180
|1861=203
|1866=215
|1872=208
|1876=271
|1881=288
|1886=299
|1891=280
|1896=290
|1901=287
|1906=283
|1911=253
|1921=218
|1926=211
|1931=224
|1936=228
|1946=215
|1954=230
|1962=273
|1968=373
|1975=657
|1982=849
|1990=1054
|1999=1123
|2004=
|2005=
|2006=1 219
|2007=1 233
|2008=1 246
|2009=1 264
|cassini=12239
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 28135
}}

[[Categoria:Comuna d'Eure e Loir]]</text>
      <sha1>s4hpl47cu8ctrudn4yaqovhil664byp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509056</id>
      <parentid>2509053</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3329" sha1="bca46gs59y86ml90klpv6ds0ydy927h" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Droue-sur-Drouette
 | nomcomuna2=Droue-sur-Drouette
 | imatge= Droue-sur-Drouette mairie 1.jpg
 | descripcion= 
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Chartres|Chartres]]
 | canton= [[Canton de Maintenon|Maintenon]]
 | insee = 28135
 | sitweb= 
 | cp = 28230
| cònsol = Gérard Mialhe
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 1.7025
 | latitud= 48.6017
| alt mini = 112
 | alt mej = 
 | alt maxi = 162
 | km²            = 5.28
}}
'''Droue-sur-Drouette''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Eure e Loir]] e la [[regions francesas|region]] dau [[Centre]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Droue-sur-Drouette]]'''Droue-sur-Drouette'''}}
{{Image label|x=0.299649363241|y=0.400741589652|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5228 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Épernon]] (2,4km)}}}}
{{Image label|x=0.705980450586|y=0.626549681837|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 795 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Émancé]] (2,4km)}}}}
{{Image label|x=0.384308635177|y=0.264363897735|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 820 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Raizeux]] (2,9km)}}}}
{{Image label|x=0.743163701355|y=0.312085946584|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 895 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Hilarion (Yvelines)|Saint-Hilarion]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.102633685804|y=0.50322832541|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2618 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hanches]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.329840420022|y=0.123947126619|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 926 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hermeray]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.275276177286|y=0.860664749521|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 740 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gas]] (4,6km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 28135
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Gérard Mialhe|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 28135
|1793=210
|1800=257
|1806=217
|1821=207
|1831=221
|1836=209
|1841=208
|1846=207
|1851=201
|1856=180
|1861=203
|1866=215
|1872=208
|1876=271
|1881=288
|1886=299
|1891=280
|1896=290
|1901=287
|1906=283
|1911=253
|1921=218
|1926=211
|1931=224
|1936=228
|1946=215
|1954=230
|1962=273
|1968=373
|1975=657
|1982=849
|1990=1054
|1999=1123
|2004=
|2005=
|2006=1 219
|2007=1 233
|2008=1 246
|2009=1 264
|cassini=12239
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 28135
}}

[[Categoria:Comuna d'Eure e Loir]]</text>
      <sha1>bca46gs59y86ml90klpv6ds0ydy927h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dompierre-les-Tilleuls</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92705</id>
    <revision>
      <id>2509084</id>
      <parentid>2207238</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8777" sha1="nuedubuyxsrctjkwgl7efu7ig3qmzel" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Dompierre-les-Tilleuls
 | nomcomuna2=Dompierre-les-Tilleuls
 | imatge=cap
 | descripcion= 
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Pontarlier|Pontarlier]]
 | canton= [[Canton de Levier|Levier]]
 | insee = 25202
 | sitweb=
 | cp = 25560
| cònsol = Jean Patoz
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 6.185
 | latitud= 46.8725
| alt mini = 804
 | alt mej = 
 | alt maxi = 887
 | km²            = 12.94
}}
'''Dompierre-les-Tilleuls''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Dobs (departament)|Dobs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]].
==Geografia==

==Istòria==
{{Apertium|fr}}

Coma la majoritat dels p&amp;ograve;bles environnants, la pres&amp;eacute;ncia de Dompierre-las-Tilleuls remonta a la s-|X|e}} e la si&amp;aacute; ist&amp;ograve;ria es principalament ligada a la Distincion de [[Lo Riu-Drugeon|Lo Riu]].

Nomenat Villa domni Petri ai&amp;ccedil;&amp;ograve; &amp;egrave;ra una anciana station del prieur&amp;eacute; de [[Abbatiale de Romainm&amp;ocirc;tier|Romain-Mo&amp;ucirc;tier]] #que tot lo domeni se'n trucava &quot;#Enterrar sancti Petri. La si&amp;aacute; gl&amp;egrave;isa existissi&amp;aacute; abans [[941]], a aquela data, amb lo consentement de [[Conrad III de Bourgogne]], Meynier, [[Pr&amp;eacute;v&amp;ocirc;t (Ancian Regim)|pr&amp;eacute;v&amp;ocirc;t]] del [[Abbaye territorial de Sant-Maurici de Agaune|abbaye de Agaune]], inf&amp;eacute;odait al comte [[Aubry Ier de M&amp;acirc;con|Aubry {{Ier}} de M&amp;acirc;con]] (o Alb&amp;eacute;ric) la gl&amp;egrave;isa de Sant-Pierre #que situava, en aquela [[charte]], en lo [[comtat de Warasch]] e mai justament en la Chaux-de Arlier (''jubente e consentiente domini nostro Conrardo excellentissimo rege, qualiter tu, Alb&amp;eacute;rice comes, humiliter petiisti, in pagui Warascum, ecclesiam quoe es constructa in aunora sancti Petri, in calma Arlicana, cum omnibus appenditiis, quoe ibi aspicere videntur'' Ist&amp;ograve;ria de las Sires de Salins, Guillaume)&lt;ref name=&quot;PONTARLIER&quot;&gt;Investigacions istoricas sus la vila e la arrondissement de Pontarlier&lt;/ref&gt;.

Aquela [[charte]] stipulait que lo sire de [[Salins-los-Bains|Salins]] devi&amp;aacute; retre los [[fief]]s, [[Salins-los-Bains|Gaucher {{Ier}} de Salins]] voli&amp;aacute; pas pas obtemp&amp;eacute;rer a aquela clause e se permeti&amp;aacute; quitament de usurper dels bens al prieur&amp;eacute; de [[Abbatiale de Romainm&amp;ocirc;tier|Romain-Mo&amp;ucirc;tier]]. Lo [[cartulaire]] d'aquel prieur&amp;eacute; remembrava los noms dels p&amp;ograve;bles #que possedissi&amp;aacute;, entre unes autres Dompierre, [[Bulle (Dobs)|Bulle]] e [[Bouverans]]. La gl&amp;egrave;isa de Dompierre passava de contunh a la abbaye de Baume en [[1083]])&lt;ref name=&quot;PONTARLIER&quot;/&gt;.

En [[1245]] Cl&amp;eacute;mence, veusa de Odon de Layer, fasi&amp;aacute; un tractat amb [[Jean Ier de Chalon|Jean {{Ier}} de Chalon]], [[comtat de Bourgogne|comte de Bourgogne]], en &amp;ccedil;&amp;ograve; que tanh a un drech de g&amp;icirc;te. En [[1289]] las proprietats que la abbaye de [[Abbatiale de Romainm&amp;ocirc;tier|Romain-Mo&amp;ucirc;tier]] possedissi&amp;aacute; dins aquel vilatge avi&amp;aacute;n compr&amp;eacute;s en l'acte d'escambi fach amb los senhors de la [[ostal de Chalon-Arlay]]. En [[1485]], lo 12 de febri&amp;egrave;r, Hugues de [[Ostal de Chalon-Arlay|Chalon]] concedissi&amp;aacute; la affranchissement de la [[mainmorte]] a div&amp;egrave;rses abitants e lo drech d'usatge en los sieus b&amp;ograve;sques)&lt;ref name=&quot;PONTARLIER&quot;/&gt;.

Lo vilatge de 210 abitants aperaqu&amp;iacute; u&amp;egrave;i, en dependent del costat de Palanca, constituissi&amp;aacute; una halte sus la rota de la Sal entre Pontarliet e Salins.
Una cap&amp;egrave;la, La n&amp;ograve;stra-Madama de la D&amp;eacute;livrance, erigida a {{la s-|XVI|e}} se tr&amp;ograve;ba a la separacion del p&amp;ograve;ble sus un tuc bois&amp;eacute;e de tilleuls #que domina la plana de Arlier.
La gl&amp;egrave;isa Santa-Pierre e Sant-Paul #que las originas ne remontan a la s-|X|e}} possed&amp;iacute;s una rica decoraci&amp;oacute; interiora #que la chaire e las confessionnaux n'an atribuit a Auguste Fauconnet, cap de fila de las menuisiers-escultors locales a {{la s-|XVIII|e}}.
La tradicion agric&amp;ograve;la es s&amp;ograve;lidament ancorada dins lo p&amp;ograve;ble; al comen&amp;ccedil;ament del s&amp;egrave;gle, l'ostal VI&amp;Egrave;LH i avi&amp;aacute; especializat en la fabricacion del material agric&amp;ograve;la. Una entrepresa subsisteix u&amp;egrave;i.
Dompierre Ven Dompierre-los-Tilleuls apr&amp;egrave;s la primi&amp;egrave;ra Gu&amp;egrave;rra Mondiala.

{{Original|fr}}

Comme la plupart des villages environnants, la présence de Dompierre-les-Tilleuls remonte au {{s-|X|e}} et son histoire est principalement rattachée à la Seigneurie de [[La Rivière-Drugeon|La Rivière]].

Nommé Villa domni Petri c'était une ancienne station du prieuré de [[Abbatiale de Romainmôtier|Romain-Moûtier]] dont tout le domaine s'appelait &quot;Terra sancti Petri. Son église existait avant [[941]], à cette date, avec le consentement de [[Conrad III de Bourgogne]], Meynier, [[Prévôt (Ancien Régime)|prévôt]] de l'[[Abbaye territoriale de Saint-Maurice d'Agaune|abbaye d'Agaune]], inféodait au comte [[Aubry Ier de Mâcon|Aubry {{Ier}} de Mâcon]] (ou Albéric) l'église de Saint-Pierre qu'il situait, dans cette [[charte]], dans le [[comté de Warasch]] et plus précisément dans la Chaux-d'Arlier (''jubente et consentiente domino nostro Conrardo excellentissimo rege, qualiter tu, Albérice comes, humiliter petiisti, in pago Warascum, ecclesiam quoe est constructa in honore sancti Petri, in calme Arlicana, cum omnibus appenditiis, quoe ibi aspicere videntur'' Histoire des Sires de Salins, Guillaume)&lt;ref name=&quot;PONTARLIER&quot;&gt;Recherches historiques sur la ville et l'arrondissement de Pontarlier&lt;/ref&gt;.

Cette [[charte]] stipulait que le sire de [[Salins-les-Bains|Salins]] devait rendre les [[fief]]s, [[Salins-les-Bains|Gaucher {{Ier}} de Salins]] ne voulait pas obtempérer à cette clause et se permettait même d'usurper des biens au prieuré de [[Abbatiale de Romainmôtier|Romain-Moûtier]]. Le [[cartulaire]] de ce prieuré rappelait les noms des villages qu'il possédait, entre autres Dompierre, [[Bulle (Dobs)|Bulle]] et [[Bouverans]]. La glèisa de Dompierre passait ensuite à l'abbaye de Baume en [[1083]])&lt;ref name=&quot;PONTARLIER&quot;/&gt;.

En [[1245]] Clémence, veuve d'Odon de Layer, faisait un traité avec [[Jean Ier de Chalon|Jean {{Ier}} de Chalon]], [[comté de Bourgogne|comte de Bourgogne]], au sujet d'un droit de gîte. En [[1289]] les propriétés que l'abbaye de [[Abbatiale de Romainmôtier|Romain-Moûtier]] possédait dans ce village étaient comprises dans l'acte d'échange fait avec les seigneurs de la [[maison de Chalon-Arlay]]. En [[1485]], le 12 février, Hugues de [[Maison de Chalon-Arlay|Chalon]] accordait l'affranchissement de la [[mainmorte]] à plusieurs habitants et le droit d'usage dans ses bois)&lt;ref name=&quot;PONTARLIER&quot;/&gt;.

Le village de 210 habitants environ aujourd'hui, dépendant du canton de Levier, constituait une halte sur la route du Sel entre Pontarliet et Salins.
Une chapelle, Notre-Dame de la Délivrance, érigée au {{s-|XVI|e}} se trouve à l'écart du village sur une colline boisée de tilleuls qui domine la plaine d'Arlier.
L'église Saint-Pierre et Saint-Paul dont les origines remontent au {{s-|X|e}} possède une riche décoration intérieure dont la chaire et les confessionnaux sont attribués à Auguste Fauconnet, chef de file des menuisiers-sculpteurs locaux au {{s-|XVIII|e}}.
La tradition agricole est solidement ancrée au village; au début du siècle, la maison VIEILLE était spécialisée dans la fabrication du matériel agricole. Une entreprise subsiste aujourd'hui.
Dompierre devient Dompierre-les-Tilleuls après la première Guerre Mondiale.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 25202
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Patoz|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 25202
|1793=337
|1800=324
|1806=377
|1821=354
|1831=446
|1836=435
|1841=418
|1846=448
|1851=446
|1856=390
|1861=401
|1866=407
|1872=355
|1876=363
|1881=360
|1886=332
|1891=302
|1896=282
|1901=268
|1906=264
|1911=248
|1921=231
|1926=262
|1931=262
|1936=265
|1946=220
|1954=248
|1962=261
|1968=214
|1975=182
|1982=180
|1990=207
|1999=210
|2004=
|2005=
|2006=259
|2007= 265
|2008=265
|2009=257
|cassini=12003
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 25202
}}

[[Categoria:Comuna de Dobs]]</text>
      <sha1>nuedubuyxsrctjkwgl7efu7ig3qmzel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509085</id>
      <parentid>2509084</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1791" sha1="qnmacjumisdt9aa8ged1yak8tbnp59m" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Dompierre-les-Tilleuls
 | nomcomuna2=Dompierre-les-Tilleuls
 | imatge=cap
 | descripcion= 
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Pontarlier|Pontarlier]]
 | canton= [[Canton de Levier|Levier]]
 | insee = 25202
 | sitweb=
 | cp = 25560
| cònsol = Jean Patoz
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 6.185
 | latitud= 46.8725
| alt mini = 804
 | alt mej = 
 | alt maxi = 887
 | km²            = 12.94
}}
'''Dompierre-les-Tilleuls''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Dobs (departament)|Dobs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]].
==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 25202
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Patoz|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 25202
|1793=337
|1800=324
|1806=377
|1821=354
|1831=446
|1836=435
|1841=418
|1846=448
|1851=446
|1856=390
|1861=401
|1866=407
|1872=355
|1876=363
|1881=360
|1886=332
|1891=302
|1896=282
|1901=268
|1906=264
|1911=248
|1921=231
|1926=262
|1931=262
|1936=265
|1946=220
|1954=248
|1962=261
|1968=214
|1975=182
|1982=180
|1990=207
|1999=210
|2004=
|2005=
|2006=259
|2007= 265
|2008=265
|2009=257
|cassini=12003
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 25202
}}

[[Categoria:Comuna de Dobs]]</text>
      <sha1>qnmacjumisdt9aa8ged1yak8tbnp59m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plouha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92899</id>
    <revision>
      <id>2509040</id>
      <parentid>2174327</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:16:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8114" sha1="c1mnlp7c6pma6poh3p5od6b8zfus8f4" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=bre
 | nomcomuna=Plouha
 | nomcomuna2=Plouha
 | imatge= Kermaria_exterieur_ouest.jpg
 | descripcion=[[Cap&amp;egrave;la De Kermaria an Iskuit]]
 | lògo=cap
 | escut=Blason plouha 22.svg
 | escais=
 | region ist     ={{Bretanha}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Saint-Brieuc|Saint-Brieuc]]
 | canton= [[Canton de Plouha|Plouha]]
 | insee =22222
 | sitweb=http://mairieplouha.wordpress.com/
 | cp =22580
 | cònsol =Philippe Delsol
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Plouhatins (en [[francés]])
 | longitud=-2.93
 | latitud=48.68
 | alt mini = 0
 | alt mej = 108
 | alt maxi = 109
 | km²            =39.97
}}

'''Plouha''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Còstas d'Arvòr (departament)|Còstas d'Arvòr]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]].

==Geografia==

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
La mai anciana referéncia a la parròquia es una charte de la abbaye de Sant-Rion (1198) e una bulle del pape [[Innocent III]]. La glèisa de &quot;Ploeha&quot; a citat de contunh, a partir de 1212, en las chartes de la abbaye de Beauport.

L'origina del nom de Plouha es relativament floue (Ploeza, de contunh Ploeha, Ploaha, Plouaha, Plouha dempuèi 1579). Divèrsas teorias s'afrontan sus lo sieu étymologie. La una de dintre, la mai versemblant, dicha que lo nom de Plouha vendriá de ''Pl&amp;ograve;u'' (parròquia) e de &quot;Aza&quot; o &quot;Adda&quot; (forma galloise del nom biblic Adam). Aquel nom i auriá #èsser portat pel sant o cap en avent donat lo sieu nom a la parròquia a {{la s-|VI|e}} o {{s-|VII|e}}.

L'aucupacion del luòc de Plouha es anciana. La descobèrta l'an 1879 de dotze [[pica]]s en [[bronze]] en testifica. Aquelas pigassas se tròban a l'ora d'ara al musèu de [[Roazhon]]. 
Qualques vestigis del [[edat del f&amp;egrave;rre]] son egalament visibles uèi, tal una pèira talhada #que se pòt veire davant la capèla de la Trinité e #que la fin n'es imprecisa.

Al [[Mi&amp;egrave;ja Edat]] (a partir de la {{s-|XII|e}}), la vila a dirigit pels comtes de Goëlo #que faràn bastir sièis glèisas #qu'aquela de Plouha. De la XV{{e}} a {{la s-|XVIII|e}}, los senhors de Plouha #èsser successivament los Rohan, Guéméné e Montbazon. Los autres nòbles ne fasián partida d'una noblesa fòrça paura.

Lo periòde de la [[Revolucion francesa|Revolucion]] #èsser marcada per la [[chouannerie]] #que #conéisser una importanta activitat. Aital, en març 1794, qualques centenats de chouans #esperar ne va un ravitaillement maritim britanic sus la plaja del Palus. Per contra, i #trobar una tropa armada de revolucionàrias #que las masèla gaireben totalament. Mai tard, lo 19 pluviose an VIII (8 de febrièr 1800), un grop de chouans #saquejar los ostals dels ciutadans e #assassinar qualqu'uns de dintratz eles. Quauquarrés #èsser meteis enterré viu.

{{Article detalhat|Batalha de la Vila-Mario}}

En [[en novembre]] [[1943]], los québécois o &quot;canadiens de franceses&quot; [[Lucien Dumais]] de Montréal e Raymond Labrosse, compromeses en lo MI 9 dels [[servicis secr&amp;egrave;tes britanics]], venon organizar e dirigir la ret ''Shelburn'' #qu'a per objectiu de récupérer los pilòts dels avions aliats alacaiguts e dels repatriar cap al [[Reialme Unit]]. Avián reculhit un pauc pertot a França e albergats en familhas plouhatines o dels environs, aiçò, plan segur, al insu de l'ocupant nazi. Abans lo embarquement, 20 a 25 aviateurs avián reagrupat dins l'ostal (nom de còdi : ''Ostal de Alphonse'') ont vivián Ostal e Jean Gicquel de contunh encaminats de nuèch, per la lande, per passeurs plouhatins. Arribavan al anse Cochat (nom de còdi : ''plaja Bonaparte'') ont los esperavan embarcacions leugièras cargadas dels encaminar sus una corvette britanica #que i aviá chaupat a la amplària. #Cent trenta cinc personas, aviateurs americanes, canadiens e d'agents secrètes #èsser aital deslotjats cap al Reialme Unit.

{{Original|fr}}
La plus ancienne référence à la paroisse est une charte de l'abbaye de Saint-Rion (1198) et une bulle du pape [[Innocent III]]. La glèisa de &quot;Ploeha&quot; est citée ensuite, à partir de 1212, dans les chartes de l'abbaye de Beauport.

L'origine du nom de Plouha est relativement floue (Ploeza, puis Ploeha, Ploaha, Plouaha, Plouha dès 1579). Plusieurs théories s'affrontent sur son étymologie. L'une d'entre elles, la plus vraisemblable, dit que le nom de Plouha viendrait de ''Plou'' (paroisse) et de &quot;Aza&quot; ou &quot;Adda&quot; (forme galloise du nom biblique Adam). Ce nom aurait été porté par le saint ou chef ayant donné son nom à la paroisse au {{s-|VI|e}} ou {{s-|VII|e}}.

L'occupation du site de Plouha est ancienne. La découverte en 1879 de douze [[hache]]s en [[bronze]] en atteste. Ces haches se trouvent actuellement au musée de [[Rennes]]. 
Des vestiges de l'[[âge du fer]] sont également visibles aujourd'hui, telle une pierre taillée que l'on peut voir devant la chapelle de la Trinité et dont la finalité est imprécise.

Au [[Moyen Âge]] (à partir du {{s-|XII|e}}), la ville est dirigée par les comtes de Goëlo qui feront construire six églises dont celle de Plouha. Du XV{{e}} au {{s-|XVIII|e}}, les seigneurs de Plouha furent successivement les Rohan, Guéméné et Montbazon. Les autres nobles faisaient partie d'une noblesse très pauvre.

La période de la [[Révolution française|Révolution]] fut marquée par la [[chouannerie]] qui connut une importante activité. Ainsi, en mars 1794, quelques centaines de chouans attendirent en vain un ravitaillement maritime britannique sur la plage du Palus. Par contre, ils y rencontrèrent une troupe armée de révolutionnaires qui les extermina presque totalement. Plus tard, le 19 pluviose an VIII (8 février 1800), un groupe de chouans pillèrent les maisons des citoyens et assassinèrent certains d'entre eux. Quelqu'un fut même enterré vif.

{{Article détaillé|Bataille de la Ville-Mario}}

En [[novembre]] [[1943]], les québécois ou &quot;canadiens français&quot; [[Lucien Dumais]] de Montréal et Raymond Labrosse, engagés dans le MI 9 des [[services secrets britanniques]], viennent organiser et diriger le réseau ''Shelburn'' qui a pour but de récupérer les pilotes des avions alliés abattus et de les rapatrier vers le [[Royaume-Uni]]. Ils étaient recueillis un peu partout en France et hébergés dans des familles plouhatines ou des environs, ceci, bien sûr, à l'insu de l'occupant nazi. Avant l'embarquement, 20 à 25 aviateurs étaient regroupés dans la maison (nom de code : ''Maison d'Alphonse'') où habitaient Marie et Jean Gicquel puis acheminés de nuit, par la lande, par des passeurs plouhatins. Ils arrivaient à l'anse Cochat (nom de code : ''plage Bonaparte'') où les attendaient des embarcations légères chargées de les acheminer sur une corvette britannique qui était mouillée au large. Cent trente-cinq personnes, aviateurs américains, canadiens et agents secrets furent ainsi évacués vers le Royaume-Uni.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=22222
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Philippe Delsol|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=22222
|1793=3551
|1800=4145
|1806=3967
|1821=4732
|1831=5041
|1836=4958
|1841=4818
|1846=4933
|1851=5052
|1856=5215
|1861=5112
|1866=5531
|1872=4951
|1876=5229
|1881=4965
|1886=4802
|1891=4780
|1896=4862
|1901=4459
|1906=4746
|1911=4764
|1921=4472
|1926=4310
|1931=4412
|1936=4427
|1946=4489
|1954=4251
|1962=4365
|1968=4296
|1975=4195
|1982=4248
|1990=4197
|1999=4397
|2004=
|2005=
|2006=4 511
|2007=4 535
|2008=4 558
|2009=4 582
|cassini=27226
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Bretanha}}
{{Comunas de| insee =22222
}}

[[Categoria:Comuna de Bretanha]]
[[Categoria:Comuna de las Còstas d'Arvòr]]</text>
      <sha1>c1mnlp7c6pma6poh3p5od6b8zfus8f4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509042</id>
      <parentid>2509040</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2021" sha1="05f7w01lrfls3g5j5t6wwvv0lr28ctj" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=bre
 | nomcomuna=Plouha
 | nomcomuna2=Plouha
 | imatge= Kermaria_exterieur_ouest.jpg
 | descripcion=[[Cap&amp;egrave;la De Kermaria an Iskuit]]
 | lògo=cap
 | escut=Blason plouha 22.svg
 | escais=
 | region ist     ={{Bretanha}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Saint-Brieuc|Saint-Brieuc]]
 | canton= [[Canton de Plouha|Plouha]]
 | insee =22222
 | sitweb=http://mairieplouha.wordpress.com/
 | cp =22580
 | cònsol =Philippe Delsol
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Plouhatins (en [[francés]])
 | longitud=-2.93
 | latitud=48.68
 | alt mini = 0
 | alt mej = 108
 | alt maxi = 109
 | km²            =39.97
}}

'''Plouha''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Còstas d'Arvòr (departament)|Còstas d'Arvòr]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]].

==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=22222
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Philippe Delsol|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=22222
|1793=3551
|1800=4145
|1806=3967
|1821=4732
|1831=5041
|1836=4958
|1841=4818
|1846=4933
|1851=5052
|1856=5215
|1861=5112
|1866=5531
|1872=4951
|1876=5229
|1881=4965
|1886=4802
|1891=4780
|1896=4862
|1901=4459
|1906=4746
|1911=4764
|1921=4472
|1926=4310
|1931=4412
|1936=4427
|1946=4489
|1954=4251
|1962=4365
|1968=4296
|1975=4195
|1982=4248
|1990=4197
|1999=4397
|2004=
|2005=
|2006=4 511
|2007=4 535
|2008=4 558
|2009=4 582
|cassini=27226
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Bretanha}}
{{Comunas de| insee =22222
}}

[[Categoria:Comuna de Bretanha]]
[[Categoria:Comuna de las Còstas d'Arvòr]]</text>
      <sha1>05f7w01lrfls3g5j5t6wwvv0lr28ctj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abarrez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94860</id>
    <revision>
      <id>2509132</id>
      <parentid>2173420</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9298" sha1="d0ks438mrsfaskw3hzz29gqm64lo5d5" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=bre
 | nomcomuna=Abarrez
 | nomcomuna2=Abbaretz
 | imatge        =  Forges de la Jahotière (logis) - Abbaretz.jpg]
 | descripcion   = Abitatge de las ancianes forges de la Jahotière.
 | lògo          = cap
 | escut         = cap
 | escais        =
 | region ist    = {{Bretanha}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Châteaubriant|Châteaubriant]]
 | canton= [[Canton de Nozay|Nozay]]
 | insee = 44001
 | sitweb= http://www.abbaretz.fr/
 | cp = 44170
 | cònsol = Jean-Pierre Possoz
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Abbarois (en [[francés]])
 | longitud= -1.53055555556
 | latitud= 47.5533333333
 | alt mini = 26
 | alt mej =
 | alt maxi = 91
 | km²            = 61.76
}}

'''Abarrez''' en [[breton]] (''Abbaretz'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Léger Atlantic]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]].

== Geografia ==

== Istòria ==

{{Apertium|fr}}
Cap a la {{s|VIII|e}}, la [[parr&amp;ograve;quia]] d{{'}}''Abbaretiacum'' a per [[Distincion|senhor]] l'avesque ludut-meteis e dépendt dels [[r&amp;eacute;gaire]]s de las [[avesque]]s de [[Nantas]]. Al continuament de las [[Invasion (accion militar)|d'invasions]] [[normand]]ès e de las [[gu&amp;egrave;rra civila|gu&amp;egrave;rras civilas]] de [[Bretanha]], a {{la s2|XI|e|XII|e}}, Abarrez cessa de lududes aperténer féodalement. Cap al {{Xe s&amp;egrave;gle}}, los senhors de [[Ch&amp;acirc;teaubriant]] prengan n'efièch possession del territòri de Abarrez : fan dintrar Abarrez en lo apanage #que constituisson per un de los sieus puînés (fils cadet), conegut jol nom de ''La Bœuf'' e primièr senhor de [[Nozay (Loire-Atlantic)|Nozay]] e de [[Iss&amp;eacute;]]. En [[1123]], malgrat aiçò, lo [[p&amp;ograve;rti]] Conan confirma al [[Gl&amp;egrave;isa (institucion)|gl&amp;egrave;isa]] de Nantas la possession de la glèisa de Abbaretz.

Al mes de junh [[1230]], Brient La Bœuf, dicha « Lo Vièlh », senhor de Issé, fa don al [[abbaye]] [[cistercien]]pas La nòstra-Madama de Melleray, per la salvacion de la siá arma, d'una tèrra #que possedís en Abbaretz. Los religioses d'aquel [[monast&amp;egrave;ri]] i bastisson una grange e una capèla, dédiée a santa Marguerite. Cap al meteis temps, Geoffroy de Trent abandona, de lo sieu costat al abbaye de Melleray, los dos tèrces de totas las #dire de la siá tèrra de la [[b&amp;ograve;sc]] de Abarrez (« ''{{lang|fro|decimas t&amp;egrave;rra sabuda de foresta de Abbaret}}'' »). En [[1242]], Guégon Lo Gruc e Agathe de Trent, la siá esposa (filha d'Olivier e nièce de Geoffroy de Trent) confirmen aquela donation pieuse. Los paroissiens de Abarrez pròvan de s'opausar a aquela levada de las siás [[d&amp;icirc;me]]s pels religioses de Melleray. Per las pèças del procès, s'apren que la region trucada ''B&amp;ograve;sc de Abbaretz'' i aviá viscut, en [[1235]], per Daniel e Bernard de Rozé, Guy Lague, Panen Daniel, Guillaume Panen, Riwallon Lo Pòrti, Guillaume Robert, Pierre Constanz, Geffroy Grimaut, Guillaume Raffrey e Judicaël Troynel, totes vassaux de Geoffroy de Trent.

Quand çò [[dioc&amp;egrave;se de Nantas]] a dividit en archidiaconés e doyennés, la parròquia de Abarrez a comprés en lo doyenné de Châteaubriant, membre del archidiaconé de la Mée.

Los [[fief]]s en compausant la distincion de Abarrez apertenián a divèrsas châtellenies :
* la châtellenie de Nozay (fiefs de Fief-Racaud o Fief-Rouzay, la Hardière, la Gueffraye, la Houssaye, la Rouaudière, los Anautits-Camins, Galhard, la Pèira, la Cauçada, la Rabardière, Montbaron, Coulouine, la Guilminière, la Bonnaudière, los Rius, Maffay, la Belaudaye, la Chevrollière, la Pommeraye, la Mollière, la Vennerie, la Placière, la Pourprise, Guillote-Ouairie, la Fouaye, la Forest, Pillet-Morel, Bouzay, Bourdon, Chesne-Trouit, la Chesnaye, la Raimbaudière, la Rabaudière, Rebuffé, Tournel de Hameline, Helland, lo bourg de Abarrez, ...) ;
* La châtellenie de Issé (fiefs de la Minèra, del Houx, de la Trahannière, de la Herminière e de la Torraye, ...) ;
* La châtellenie de Vioreau (fiefs de la Liraye, de Estival e de la Bouchetière, ...) ;
* La [[baronnie]] de Derval,
* la abbaye de Melleray (la Grange de Abarrez, las métairies de Santa-Marguerite e de la Féchetaye, la Guichardaye, la Rouaudière, la Herminière...) ;
Lo banc de la mai importanta [[distincion]] se tròba dins lo castèl del Riu #qu'aperten a l'origina a la familha Briant (o Brient) e #que passa de contunh a las mans dels senhors de Châteaubriant, de la [[Ostal de Montmorency]], de contunh del prince de [[Ostal de Cond&amp;eacute;|Cond&amp;eacute;]].

{{Original|fr}}
Vers le {{s|VIII|e}}, la [[paroisse]] d{{'}}''Abbaretiacum'' a pour [[Seigneurie|seigneur]] l'évêque lui-même et dépendt des [[régaire]]s des [[évêque]]s de [[Nantes]]. À la suite des [[Invasion (action militaire)|invasions]] [[normand]]es et des [[guerre civile|guerres civiles]] de [[Bretagne]], aux {{s2|XI|e|XII|e}}, Abarrez cesse de lui appartenir féodalement. Vers le {{Xe siècle}}, les seigneurs de [[Châteaubriant]] prennent en effet possession du territoire d'Abarrez : ils font entrer Abarrez dans l'apanage qu'ils constituent pour un de leurs puînés (fils cadet), connu sous le nom de ''Le Bœuf'' et premier seigneur de [[Nozay (Loire-Atlantique)|Nozay]] et d'[[Issé]]. En [[1123]], cependant, le [[duc]] Conan confirme à l'[[Église (institution)|église]] de Nantes la possession de l'église d'Abbaretz.

Au mois de juin [[1230]], Brient Le Bœuf, dit « Le Vieux », seigneur d'Issé, fait don à l'[[abbaye]] [[cistercien]]ne Notre-Dame de Melleray, pour le salut de son âme, d'une terre qu'il possède en Abbaretz. Les religieux de ce [[monastère]] y construisent une grange et une chapelle, dédiée à sainte Marguerite. Vers le même temps, Geoffroy de Trent abandonne, de son côté à l'abbaye de Melleray, les deux tiers de toutes les dîmes de sa terre de la [[forêt]] d'Abarrez (« ''{{lang|fro|decimas terre sue de foresta de Abbaret}}'' »). En [[1242]], Guégon Le Gruc et Agathe de Trent, son épouse (fille d'Olivier et nièce de Geoffroy de Trent) confirment cette donation pieuse. Les paroissiens d'Abarrez essayent de s'opposer à cette levée de leurs [[dîme]]s par les religieux de Melleray. Par les pièces du procès, on apprend que la région appelée ''Forêt d'Abbaretz'' était habitée, en [[1235]], par Daniel et Bernard de Rozé, Guy Lague, Robin Daniel, Guillaume Robin, Riwallon Le Duc, Guillaume Robert, Pierre Constanz, Geffroy Grimaut, Guillaume Raffrey et Judicaël Troynel, tous vassaux de Geoffroy de Trent.

Lorsque le [[diocèse de Nantes]] est divisé en archidiaconés et doyennés, la paroisse d'Abarrez est comprise dans le doyenné de Châteaubriant, membre de l'archidiaconé de la Mée.

Les [[fief]]s composant la seigneurie d'Abarrez appartenaient à plusieurs châtellenies :
* la châtellenie de Nozay (fiefs de Fief-Racaud ou Fief-Rouzay, la Hardière, la Gueffraye, la Houssaye, la Rouaudière, les Hauts-Chemins, Galhard, la Pierre, la Chaussée, la Rabardière, Montbaron, Coulouine, la Guilminière, la Bonnaudière, les Rivières, Maffay, la Belaudaye, la Chevrollière, la Pommeraye, la Mollière, la Vennerie, la Placière, la Pourprise, Guillote-Ouairie, la Fouaye, la Forest, Pillet-Morel, Bouzay, Bourdon, Chesne-Trouit, la Chesnaye, la Raimbaudière, la Rabaudière, Rebuffé, Tournel de Hameline, Helland, le bourg d'Abarrez, ...) ;
* la châtellenie d'Issé (fiefs de la Minière, du Houx, de la Trahannière, de la Herminière et de la Torraye, ...) ;
* la châtellenie de Vioreau (fiefs de la Liraye, d'Estival et de la Bouchetière, ...) ;
* la [[baronnie]] de Derval,
* l'abbaye de Melleray (la Grange d'Abarrez, les métairies de Sainte-Marguerite et de la Féchetaye, la Guichardaye, la Rouaudière, la Herminière...) ;
Le siège de la plus importante [[seigneurie]] se trouve au château de La Rivière qui appartient à l'origine à la famille Briant (ou Brient) et qui passe ensuite aux mains des seigneurs de Châteaubriant, de la [[Maison de Montmorency]], puis du prince de [[Maison de Condé|Condé]].

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 44001
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Pierre Possoz|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 44001
|1793=1135
|1800=829
|1806=1266
|1821=1505
|1831=1671
|1836=
|1841=1814
|1846=2274
|1851=2363
|1856=2454
|1861=2493
|1866=2623
|1872=2694
|1876=2727
|1881=2693
|1886=2706
|1891=2775
|1896=2803
|1901=2732
|1906=2730
|1911=2763
|1921=2523
|1926=2392
|1931=2345
|1936=2277
|1946=2087
|1954=2183
|1962=2020
|1968=2007
|1975=1828
|1982=1647
|1990=1572
|1999=1511
|2004=
|2005=
|2006=1747
|2007=1 782
|2008=1 828
|2009=1872
|cassini=10
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal|Bretanha}}

{{Comunas de|insee= 44001}}

[[Categoria:Comuna de Bretanha]]
[[Categoria:Comuna del Léger Atlantic]]</text>
      <sha1>d0ks438mrsfaskw3hzz29gqm64lo5d5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509137</id>
      <parentid>2509132</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2101" sha1="9pjkq31ql74khkhpta3bc3sb3f7u3jj" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=bre
 | nomcomuna=Abarrez
 | nomcomuna2=Abbaretz
 | imatge        =  Forges de la Jahotière (logis) - Abbaretz.jpg]
 | descripcion   = Abitatge de las ancianes forges de la Jahotière.
 | lògo          = cap
 | escut         = cap
 | escais        =
 | region ist    = {{Bretanha}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Châteaubriant|Châteaubriant]]
 | canton= [[Canton de Nozay|Nozay]]
 | insee = 44001
 | sitweb= http://www.abbaretz.fr/
 | cp = 44170
 | cònsol = Jean-Pierre Possoz
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Abbarois (en [[francés]])
 | longitud= -1.53055555556
 | latitud= 47.5533333333
 | alt mini = 26
 | alt mej =
 | alt maxi = 91
 | km²            = 61.76
}}

'''Abarrez''' en [[breton]] (''Abbaretz'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Léger Atlantic]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]].

== Geografia ==

== Istòria ==

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 44001
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Pierre Possoz|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 44001
|1793=1135
|1800=829
|1806=1266
|1821=1505
|1831=1671
|1836=
|1841=1814
|1846=2274
|1851=2363
|1856=2454
|1861=2493
|1866=2623
|1872=2694
|1876=2727
|1881=2693
|1886=2706
|1891=2775
|1896=2803
|1901=2732
|1906=2730
|1911=2763
|1921=2523
|1926=2392
|1931=2345
|1936=2277
|1946=2087
|1954=2183
|1962=2020
|1968=2007
|1975=1828
|1982=1647
|1990=1572
|1999=1511
|2004=
|2005=
|2006=1747
|2007=1 782
|2008=1 828
|2009=1872
|cassini=10
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal|Bretanha}}

{{Comunas de|insee= 44001}}

[[Categoria:Comuna de Bretanha]]
[[Categoria:Comuna del Léger Atlantic]]</text>
      <sha1>9pjkq31ql74khkhpta3bc3sb3f7u3jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kastell-Bourc'h</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94979</id>
    <revision>
      <id>2509118</id>
      <parentid>2472038</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9338" sha1="a97873cbrkron586dps3yecs3533gk1" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=bre
 | nomcomuna=Kastell-Bourc'h
 | nomcomuna2=Châteaubourg
 | imatge= Chateaubourg Inner Town.jpg 
 | descripcion   = Lo centre vila.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Châteaubourg (Ille-et-Vilaine).svg
 | escais        =
 | region ist    = {{Bretanha}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Felger|Felger]]
 | canton= [[Canton de Châteaubourg|Châteaubourg]]
 | insee =35068
 | sitweb= [http://www.chateaubourg.fr www.chateaubourg.fr]
 | cp =35220
 | cònsol =[[Virginie Klès]]
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Castelbourgeois, Castelbourgeoise (en [[francés]])
 | longitud=-1.40194444444
 | latitud=48.1119444444
 | alt mini =35 
 | alt mej =45
 | alt maxi =117 
 | km²            =28.6
}}

'''Kastell-Bourc'h''' en [[breton]] ('' Châteaubourg'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Ille et Vilaine]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]].
== Geografia ==

== Istòria ==

{{Apertium|fr}}
Es al {{XIe s&amp;egrave;gle}} #qu'a testificat l'existéncia d'una distincion e d'un prieuré bénédictin #que dépendait del [[abbaye Sant-Salvador de Redon]].

Un castèl féodal flanqué de divèrses torns a existit e comandava lo franchissement del fleuve [[Vilaine]], mas se trobava ja en ruïna al {{XVe s&amp;egrave;gle}}. Las darrièras rèstas d'aquel castèl an #èsser destruits al començament del {{XXe s&amp;egrave;gle}}. La localizacion d'aquel castèl fòrt se tròba al nivèl de la glèisa Santa-Pierre ont d'ancianas fondacions emergeixen encara en qualques soscaves ostals los mai ancianas del bourg primitif.

En 1341, en lo moment de la [[Gu&amp;egrave;rra de succession de Bretanha]], las tropas anglesas del [[Lista dels ducs de Buckingham|P&amp;ograve;rti de Buckingham]] (#que defendiá la causa del partit dels Montfort) acampin en lo sector. Al continuament de divèrses matrimònis, la distincion a apertengut successivament als Châteaubourg, de contunh als [[Familha de Montbourcher|Montbourcher]], a las Bouan e a las Denyau.

En julhet 1677, [[Louis XIV de Fran&amp;ccedil;a|Louis XIV]] erigeix las quatre distincions de Châteaubourg dins comtat, #que lo primièr comte #èsser Charles Denyau, aconselhar dins lo Parlament de Bretanha. En 1789, lo comte n'aperten als L'Aquela, senhors de la Sécardaye. De contunh pendent la Revolucion, un costat se forma amb las municipalitats de [[Sants-Texans-sus-Vilaine|Sant-Jean]], [[Broons-sus-Vilaine|Broons]] e [[Marpir&amp;eacute;]].

En 1858, [[Napoleon III]] inaugura la [[parca de Ch&amp;acirc;teaubourg]]. En 1902, la vila es entre las primièras del departament a poder beneficiar de l'arribada de l'electricitat. Cela a #èsser retut possible mercés al minotier Jean-Pierre Texier #qu'a equipat un de los sieus molins (#que lo famós « Ar Milin ») d'una turbine. Châteaubourg N'a #èsser alimenté per aquel procedit entre 1917 e 1928.

La situacion géographique priviliegiada de Châteaubourg, situada a ieu-camin entre Vitré e Roazhon e sus l'ais viari e ferroviaire d'Escomesas-Brèst, lududes a permeses de folrar lo sieu teissut economic dempuèi una trentena d'ans. Ja, La Distillerie Bretonne s'i es desvolopat dempuèi 1920 e s'es associada a una entrepresa de transformacion de pomas aital coma a una leitaria. En 1945, l'entrepresa Burel, especializada en la fabricacion de material agricòla, s'es desvolopat per venir Sulky, la pichona indústria en fabricant de semoirs.

La {{data|1|d'abril|1973}}, [[Broons-sus-Vilaine]] e [[Sant-Melaine]] fusionen amb Châteaubourg e venon [[municipalitat mancomunat|municipalitats mancomunats]] amb cònsols plan desparièrs. L'arribada de la via exprimissi al sud de Châteaubourg a per consequéncia, un desvolopament rapid de la municipalitat amb l'arribada de nombrosas indústrias agro-alimentaires (abattoir, Sojasun, [[Tendriade]], Oscar Mondo) e d'entrepresas artesanalas. La vila s'es sustot estenduda jos forma de lotissements d'ostals individuales.

A l'ora actuala, Châteaubourg fa partida de la granda corona périurbaine de Roazhon mas ne representa lo limit Es doncas qu'al delà, a bloquejat per l'influéncia de Vitré. La vila desvolòpa un abitat collectiu e individual e tenda de respondre a la fòrça fòrta demanda, del fach de la proximitat de l'aglomeracion rennaise e del bastiment del luòc intercommunal de 200 li cal las « Pòrtas de Bretanha » susceptible de reagrupar {{formatnum:10000}} trabalhs sul long tèrme.

{{Original|fr}}
C'est au {{XIe siècle}} qu'est attesté l'existence d'une seigneurie et d'un prieuré bénédictin qui dépendait de l’[[abbaye Saint-Sauveur de Redon]].

Un château féodal flanqué de plusieurs tours a existé et commandait le franchissement du fleuve [[Vilaine]], mais il se trouvait déjà en ruine au {{XVe siècle}}. Les derniers restes de ce château ont été détruits au début du {{XXe siècle}}. L'emplacement de ce château fort se trouve au niveau de l'église Saint-Pierre où d'ancienne fondations émergent encore dans certaines caves des maisons les plus anciennes du bourg primitif.

En 1341, lors de la [[Guerre de succession de Bretagne]], les troupes anglaises du [[Liste des ducs de Buckingham|Duc de Buckingham]] (qui défendait la cause du parti des Montfort) campent dans le secteur. À la suite de plusieurs mariages, la seigneurie a appartenu successivement aux Châteaubourg, puis aux [[Famille de Montbourcher|Montbourcher]], aux Bouan et aux Denyau.

En juillet 1677, [[Louis XIV de France|Louis XIV]] érige les quatre seigneuries de Châteaubourg en comté, dont le premier comte fut Charles Denyau, conseiller au Parlement de Bretagne. En 1789, le comte appartient aux La Celle, seigneurs de la Sécardaye. Puis pendant la Révolution, un canton se forme avec les communes de [[Saint-Jean-sur-Vilaine|Saint-Jean]], [[Broons-sur-Vilaine|Broons]] et [[Marpiré]].

En 1858, [[Napoléon III]] inaugure la [[gare de Châteaubourg]]. En 1902, la ville est parmi les premières du département à pouvoir bénéficier de l’arrivée de l’électricité. Cela a été rendu possible grâce au minotier Jean-Pierre Texier qui a équipé un de ses moulins (dont le fameux « Ar Milin ») d’une turbine. Châteaubourg a été alimenté par ce procédé entre 1917 et 1928.

La situation géographique privilégiée de Châteaubourg, située à mi-chemin entre Vitré et Rennes et sur l’axe routier et ferroviaire Paris-Brest, lui a permis d’étoffer son tissu économique depuis une trentaine d’années. Déjà, La Distillerie Bretonne s’y est développée depuis 1920 et elle s’est associée à une entreprise de transformation de pommes ainsi qu’à une laiterie. En 1945, l’entreprise Burel, spécialisée dans la fabrication de matériel agricole, s’est développée pour devenir Sulky, la petite industrie fabricant de semoirs.

Le {{date|1|avril|1973}}, [[Broons-sur-Vilaine]] et [[Saint-Melaine]] fusionnent avec Châteaubourg et deviennent des [[commune associée|communes associées]] avec des maires bien distincts. L’arrivée de la voie expresse au sud de Châteaubourg a pour conséquence, un développement rapide de la commune avec l’arrivée de nombreuses industries agro-alimentaires (abattoir, Sojasun, [[Tendriade]], Oscar Mondo) et d’entreprises artisanales. La ville s’est surtout étendue sous forme de lotissements de maisons individuelles.

À l’heure actuelle, Châteaubourg fait partie de la grande couronne périurbaine de Rennes mais en représente la limite Est puisqu'au-delà, elle est bloquée par l'influence de Vitré. La ville développe un habitat collectif et individuel et tente de répondre à la très forte demande, du fait de la proximité de l’agglomération rennaise et de la construction du site intercommunal de 200 ha des « Portes de Bretagne » susceptible de regrouper {{formatnum:10000}} emplois sur le long terme.

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee=35068
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=[[Virginie Klès]]|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
== Demografia ==
{{Demografia
|insee=35068
|1793=1161
|1800=1242
|1806=1162
|1821=1300
|1831=1296
|1836=1319
|1841=1321
|1846=1395
|1851=1410
|1856=1424
|1861=1298
|1866=1302
|1872=1247
|1876=1277
|1881=1318
|1886=1290
|1891=1322
|1896=1281
|1901=1230
|1906=1321
|1911=1308
|1921=1203
|1926=1218
|1931=1246
|1936=1200
|1946=1395
|1954=1396
|1962=1613
|1968=1880
|1975=2937
|1982=3526
|1990=4056
|1999=4877
|2004=
|2005=
|2006=5535
|2007=5629
|2008=5886
|2009=5966
|cassini=8631
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==
&lt;gallery style=text-align:center mode=packed&gt;
Saint-Melaine calvary.jpg|
Chateaubourg Eglise Saint Pierre.jpg|
Châteaubourg Église Saint-Pierre 01.tif|
Ar Milin.jpg|
Chateaubourg Eglise Saint Melaine.jpg|
Châteaubourg ancienne mairie 01.TIF|
&lt;/gallery&gt;
== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

== Nòtas ==
&lt;references/&gt;
{{Portal Bretanha}}
{{Comunas de| insee =35068
}}

[[Categoria:Comuna de Bretanha]]
[[Categoria:Comuna d'Ille et Vilaine]]</text>
      <sha1>a97873cbrkron586dps3yecs3533gk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509119</id>
      <parentid>2509118</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2420" sha1="nv8dm2yfdz4uhvuuhzonpzuxk8pmigf" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=bre
 | nomcomuna=Kastell-Bourc'h
 | nomcomuna2=Châteaubourg
 | imatge= Chateaubourg Inner Town.jpg 
 | descripcion   = Lo centre vila.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Châteaubourg (Ille-et-Vilaine).svg
 | escais        =
 | region ist    = {{Bretanha}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Felger|Felger]]
 | canton= [[Canton de Châteaubourg|Châteaubourg]]
 | insee =35068
 | sitweb= [http://www.chateaubourg.fr www.chateaubourg.fr]
 | cp =35220
 | cònsol =[[Virginie Klès]]
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Castelbourgeois, Castelbourgeoise (en [[francés]])
 | longitud=-1.40194444444
 | latitud=48.1119444444
 | alt mini =35 
 | alt mej =45
 | alt maxi =117 
 | km²            =28.6
}}

'''Kastell-Bourc'h''' en [[breton]] ('' Châteaubourg'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Ille et Vilaine]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]].
== Geografia ==

== Istòria ==

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee=35068
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=[[Virginie Klès]]|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
== Demografia ==
{{Demografia
|insee=35068
|1793=1161
|1800=1242
|1806=1162
|1821=1300
|1831=1296
|1836=1319
|1841=1321
|1846=1395
|1851=1410
|1856=1424
|1861=1298
|1866=1302
|1872=1247
|1876=1277
|1881=1318
|1886=1290
|1891=1322
|1896=1281
|1901=1230
|1906=1321
|1911=1308
|1921=1203
|1926=1218
|1931=1246
|1936=1200
|1946=1395
|1954=1396
|1962=1613
|1968=1880
|1975=2937
|1982=3526
|1990=4056
|1999=4877
|2004=
|2005=
|2006=5535
|2007=5629
|2008=5886
|2009=5966
|cassini=8631
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==
&lt;gallery style=text-align:center mode=packed&gt;
Saint-Melaine calvary.jpg|
Chateaubourg Eglise Saint Pierre.jpg|
Châteaubourg Église Saint-Pierre 01.tif|
Ar Milin.jpg|
Chateaubourg Eglise Saint Melaine.jpg|
Châteaubourg ancienne mairie 01.TIF|
&lt;/gallery&gt;
== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

== Nòtas ==
&lt;references/&gt;
{{Portal Bretanha}}
{{Comunas de| insee =35068
}}

[[Categoria:Comuna de Bretanha]]
[[Categoria:Comuna d'Ille et Vilaine]]</text>
      <sha1>nv8dm2yfdz4uhvuuhzonpzuxk8pmigf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blaison-Gohier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95064</id>
    <revision>
      <id>2509044</id>
      <parentid>2497518</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9939" sha1="hahiqqqcw8pzhk8fobcc1uwn0yspx27" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna= Blaison-Gohier
 | nomcomuna2= Blaison-Gohier
 | imatge=Château de Blaison - Blaison-Gohier - 20100605.jpg
 | descripcion= Lo castèl de Blaison
 | lògo=
 | escut=Blason Blaison-Gohier.svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment d’Angers|Angers]]
 | canton= [[Canton de Ponts-de-Cé|Ponts-de-Cé]]
 | insee = 49029
 | sitweb= [http://www.blaison-gohier.fr Site officiel de la ville de Blaison-Gohier]
 | cp = 49320
| cònsol = Dominique Léon
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Blaisonnais (en [[francés]])
 | longitud= -0.37
 | latitud= 47.4005555556
| alt mini = 18
 | alt mej =
 | alt maxi = 91
 | km²            = 21.45
}}
'''Blaison-Gohier''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Maine e Léger]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Blaison-Gohier|]]'''Blaison-Gohier'''}}
{{Image label|x=0.404378276234|y=0.297052383335|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1225 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Bohalle]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.283947672533|y=0.495747645611|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 186 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Sulpice (Maine e Léger)|Saint-Sulpice]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.173287270123|y=0.532546731618|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1291 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Saturnin-sur-Loire]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.650113870477|y=0.822629281502|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 527 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coutures (Maine e Léger)|Coutures]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.848891117399|y=0.411982137967|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2349 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Mathurin-sur-Loire]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.880167986495|y=0.515040124618|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1008 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Rémy-la-Varenne]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.169753714829|y=0.324740693609|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1289 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Daguenière]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.313384771727|y=0.864409974923|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 711 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Charcé-Saint-Ellier-sur-Aubance]] (5,3km)}}}}
{{Image label|x=0.313801806484|y=0.0893773639355|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3401 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Brain-sur-l'Authion]] (5,8km)}}}}

&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Istòria==
{{Apertium|fr}}
Lo peuplement de Blaison-Gohier tr&amp;ograve;ba las si&amp;aacute;s originas a la [[Pr&amp;eacute;histoire]], continuament a qualques traces amassadas d'un abitat f&amp;ograve;r&amp;ccedil;a ancian. Los dos noms de la municipalitat tiran las si&amp;aacute;s originas del [[Antiquitat]]. Blaison Vendri&amp;aacute; del gallo-romain ''Blasius'', e Gohier del lengatge germanique. Blaison Ven un lu&amp;ograve;c conegut a l'ep&amp;ograve;ca gallo-romaine. Una villa i es presenta, sus la rota en connectant [[Angieus]] a [[Coseduras (Maine-e-Loire)|de Coseduras]]. Es un lu&amp;ograve;c comercial actiu. Una gl&amp;egrave;isa paroissiale d&amp;eacute;di&amp;eacute;e a [[sant Salvador]] es &amp;eacute;difi&amp;eacute;e l'an 540 pel [[abbaye de Sant-Maur]].

Se tr&amp;ograve;ba la tra&amp;ccedil;a de #&amp;ccedil;&amp;ograve; qu'es vengut un bourg, trucat ''villa Blazonis'', pel don de lo sieu proprietari lo rei [[Charles lo Chauve]] al cap&amp;iacute;tol Sant-Jean-Baptiste e Sant-L&amp;eacute;zin d'Angieus, en 874. Una motte anciana testifica d'una primi&amp;egrave;ra fortalesa en b&amp;ograve;sc &amp;eacute;difi&amp;eacute;e a l'ep&amp;ograve;ca f&amp;eacute;odale. Una n&amp;ograve;va gl&amp;egrave;isa a bastit l'an 1020 per [[Foulques Nerra]] #qu'establ&amp;iacute;s lo cap&amp;iacute;tol de [[Sant Aubin]], originellement compausat de 4 chanoines e 10 chapelains.&lt;br /&gt;
Lo senhor de Blaison, primi&amp;egrave;r dels chanoines, col&amp;middot;lecta l'imp&amp;ograve;st.

[[Image:ChateauBlaison.jpg|thumb|Lo cast&amp;egrave;l de Blaison.]]

Un cast&amp;egrave;l es de contunh bastit en p&amp;egrave;ira, amb enceinte e douves als environs de l'an 1020, es-a dire contemporan&amp;egrave;u de la gl&amp;egrave;isa. Es de contunh l'obj&amp;egrave;cte de destruccions, de reconstructions, d'incendis. Los Angleses lo &amp;laquo; d&amp;eacute;sarment &amp;raquo; pendent la [[gu&amp;egrave;rra de #Cent Ans]]. Aperten a aquela ep&amp;ograve;ca a la familha de Rais. [[Gilles De Rais]] la viu pas pas mas participa a ca&amp;ccedil;as sus las si&amp;aacute;s t&amp;egrave;rras. #Vendre la distincion l'an 1430 a [[Guillaume de la Jumeli&amp;egrave;re]] #que reconstruit lo cast&amp;egrave;l a {{la s-|XV|e}}, #que se'n p&amp;ograve;t encara veire lo torn Es e la fa&amp;ccedil;ada N&amp;ograve;rd.

Cap a 1570, una part dels bens del cap&amp;iacute;tol es ali&amp;eacute;n&amp;eacute;e en benefici del [[Tresaur reial]]. Los registres paroissiaux remontan a 1591 e fan estat d'una populacion vieillissante. Al {{XVIe s&amp;egrave;gle}}, lo c&amp;ograve;rs d'abitatge principal del cast&amp;egrave;l a condicionat. La [[Revolucion francesa|Revolucion]] constituissi l'escasen&amp;ccedil;a de grands incendis, mas la part destruida a mes n'estat.

; Blaison-Gohier A {{la s-|XX|e}}
l'an 1961, lo vicomte de Chemellier #far reb&amp;acirc;tir lo torn es del pont-levis #qu'&amp;egrave;ra en ru&amp;iuml;nes. Es lo cast&amp;egrave;l tal #que se p&amp;ograve;t o veire u&amp;egrave;i.

Lo 1{{er}} en mar&amp;ccedil; 1974, [[Blaison]] ven Blaison-Gohier continuament a la si&amp;aacute; fusion amb [[Gohier]]&lt;ref&gt;[[Institut nacional de l'estatistica e dels estudis economic|INSEE]], C&amp;ograve;di Oficial G&amp;eacute;ographique, [http://insee.fr/fr/methodes/Nomenclaturas/cog/recherche_historique.asp?Debut=1930&amp;fin=2012&amp;dep=49&amp;mod=M0 Modificacions de las municipalitats de Maine-e-Loire], consultadas lo 24 de junh de 2012&lt;/ref&gt;.

{{Original|fr}}
Le peuplement de Blaison-Gohier trouve ses origines à la [[Préhistoire]], suite à quelques traces trouvées d'un habitat très ancien. Les deux noms de la commune tirent leurs origines de l'[[Antiquité]]. Blaison viendrait du gallo-romain ''Blasius'', et Gohier du langage germanique. Blaison devient une place connue à l'époque gallo-romaine. Une villa y est présente, sur la route reliant [[Angers]] à [[Coutures (Maine e Léger)|Coutures]]. C'est une place commerciale active. Une église paroissiale dédiée à [[saint Sauveur]] est édifiée en 540 par l'[[abbaye de Saint-Maur]].

On retrouve la trace de ce qui est devenu un bourg, appelé ''villa Blazonis'', par le don de son propriétaire le roi [[Charles le Chauve]] au chapitre Saint-Jean-Baptiste et Saint-Lézin d'Angers, en 874. Une motte ancienne atteste d'une première forteresse en bois édifiée à l’époque féodale. Une nouvelle église est bâtie en 1020 par [[Foulques Nerra]] qui établit le chapitre de [[Saint Aubin]], originellement composé de 4 chanoines et 10 chapelains.&lt;br /&gt;
Le seigneur de Blaison, premier des chanoines, collecte l’impôt.

[[Image:ChateauBlaison.jpg|thumb|Le château de Blaison.]]

Un château est ensuite construit en pierre, avec enceinte et douves aux environs de l’an 1020, c’est-à-dire contemporain de l’église. Il est ensuite l'objet de destructions, de reconstructions, d'incendies. Les Anglais le « désarment » pendant la [[guerre de Cent Ans]]. Il appartient à cette époque à la famille de Rais. [[Gilles de Rais]] ne l’habite pas mais participe à des chasses sur ses terres. Il vendit la seigneurie en 1430 à [[Guillaume de la Jumelière]] qui reconstruit le château au {{s-|XV|e}}, dont on peut encore voir la tour Est et la façade Nòrd.

Vers 1570, une partie des biens du chapitre est aliénée au profit du [[Trésor royal]]. Les registres paroissiaux remontent à 1591 et font état d'une population vieillissante. Au {{XVIe siècle}}, le corps de logis principal du château est aménagé. La [[Révolution française|Révolution]] constitue l'occasion de grands incendies, mais la partie détruite est remise en état.

; Blaison-Gohier au {{s-|XX|e}}
En 1961, le vicomte de Chemellier fit rebâtir la tour est du pont-levis qui était en ruines. C’est le château tel qu’on peut le voir aujourd’hui.

Le 1{{er}} mars 1974, [[Blaison]] devient Blaison-Gohier suite à sa fusion avec [[Gohier]]&lt;ref&gt;[[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]], Code Officiel Géographique, [https://web.archive.org/web/20150725235827/http://insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/recherche_historique.asp?debut=1930&amp;fin=2012&amp;dep=49&amp;mod=M0 Modifications des communes de Maine-et-Loire], consultées le 24 juin 2012&lt;/ref&gt;.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 49029
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Dominique Léon|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 49029
|1793=1303
|1800=833
|1806=994
|1821=1007
|1831=1142
|1836=1092
|1841=1086
|1846=1066
|1851=1035
|1856=1016
|1861=988
|1866=979
|1872=998
|1876=976
|1881=981
|1886=944
|1891=928
|1896=950
|1901=928
|1906=901
|1911=862
|1921=725
|1926=683
|1931=654
|1936=661
|1946=662
|1954=650
|1962=627
|1968=555
|1975=658
|1982=800
|1990=863
|1999=951
|2004=
|2005=
|2006=1038
|2007= 1050
|2008=1062
|2009=1 097
|cassini=4407
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 49029
}}
[[Categoria:Comuna de Maine e Léger]]</text>
      <sha1>hahiqqqcw8pzhk8fobcc1uwn0yspx27</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509051</id>
      <parentid>2509044</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3961" sha1="9gpimo7ypnft4jo8cgo13ayzzeor1ec" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna= Blaison-Gohier
 | nomcomuna2= Blaison-Gohier
 | imatge=Château de Blaison - Blaison-Gohier - 20100605.jpg
 | descripcion= Lo castèl de Blaison
 | lògo=
 | escut=Blason Blaison-Gohier.svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment d’Angers|Angers]]
 | canton= [[Canton de Ponts-de-Cé|Ponts-de-Cé]]
 | insee = 49029
 | sitweb= [http://www.blaison-gohier.fr Site officiel de la ville de Blaison-Gohier]
 | cp = 49320
| cònsol = Dominique Léon
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Blaisonnais (en [[francés]])
 | longitud= -0.37
 | latitud= 47.4005555556
| alt mini = 18
 | alt mej =
 | alt maxi = 91
 | km²            = 21.45
}}
'''Blaison-Gohier''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Maine e Léger]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Blaison-Gohier|]]'''Blaison-Gohier'''}}
{{Image label|x=0.404378276234|y=0.297052383335|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1225 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Bohalle]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.283947672533|y=0.495747645611|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 186 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Sulpice (Maine e Léger)|Saint-Sulpice]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.173287270123|y=0.532546731618|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1291 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Saturnin-sur-Loire]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.650113870477|y=0.822629281502|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 527 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coutures (Maine e Léger)|Coutures]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.848891117399|y=0.411982137967|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2349 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Mathurin-sur-Loire]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.880167986495|y=0.515040124618|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1008 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Rémy-la-Varenne]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.169753714829|y=0.324740693609|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1289 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Daguenière]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.313384771727|y=0.864409974923|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 711 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Charcé-Saint-Ellier-sur-Aubance]] (5,3km)}}}}
{{Image label|x=0.313801806484|y=0.0893773639355|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3401 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Brain-sur-l'Authion]] (5,8km)}}}}

&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 49029
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Dominique Léon|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 49029
|1793=1303
|1800=833
|1806=994
|1821=1007
|1831=1142
|1836=1092
|1841=1086
|1846=1066
|1851=1035
|1856=1016
|1861=988
|1866=979
|1872=998
|1876=976
|1881=981
|1886=944
|1891=928
|1896=950
|1901=928
|1906=901
|1911=862
|1921=725
|1926=683
|1931=654
|1936=661
|1946=662
|1954=650
|1962=627
|1968=555
|1975=658
|1982=800
|1990=863
|1999=951
|2004=
|2005=
|2006=1038
|2007= 1050
|2008=1062
|2009=1 097
|cassini=4407
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 49029
}}
[[Categoria:Comuna de Maine e Léger]]</text>
      <sha1>9gpimo7ypnft4jo8cgo13ayzzeor1ec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arc-en-Barrois</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96007</id>
    <revision>
      <id>2509091</id>
      <parentid>2184091</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9201" sha1="q7xsd9vlcp94c5a82a3x8hzqxo1ztbx" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Arc-en-Barrois
 | nomcomuna2=Arc-en-Barrois
 | imatge= Village D'Arc en Barrois.JPG
 | descripcion=Arc-en-Barrois vist Eleux
 | lògo= 
 | escut=Blason de la ville de Arc-en-Barrois (52).svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Chaumont|Chaumont]]
 | canton=[[Canton d'Arc-en-Barrois|Arc-en-Barrois]]
 | insee =52017
 | sitweb=
 | cp =52210
| cònsol =Philippe Frequelin
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud=5.01027777778
 | latitud=47.9491666667
| alt mini =262 
 | alt mej = 
 | alt maxi =401 
 | km²            =50.44
}}
'''Arc-en-Barrois''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Arc-en-Barrois]]'''Arc-en-Barrois'''}}
{{Image label|x=0.387698372315|y=0.408637216712|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 190 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cour-l'Évêque]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.273422215616|y=0.362410113736|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 178 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coupray]] (6,1km)}}}}
{{Image label|x=0.710196183575|y=0.724612139462|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 155 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Giey-sur-Aujon]] (6,2km)}}}}
{{Image label|x=0.824399395831|y=0.529564600393|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 152 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bugnières]] (6,6km)}}}}
{{Image label|x=0.244039498526|y=0.678531374404|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 202 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aubepierre-sur-Aube]] (6,9km)}}}}
{{Image label|x=0.781480273906|y=0.818336349487|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 162 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Loup-sur-Aujon]] (8,7km)}}}}
{{Image label|x=0.683022641101|y=0.124647581719|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 276 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Richebourg (Nauta Marna)|Richebourg]] (8,9km)}}}}
{{Image label|x=0.911606216406|y=0.726556343228|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 53 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ternat (Nauta Marna)|Ternat]] (9,7km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==
{{Apertium|fr}}
[[Imatge:LouiseMarieAdelaideEugenied'Orleans1.jpg|thumb|100px|Retratat de [[Adélaïde de Orléans (1777-1847)|Adélaïde de Orléans]] #qu'es a l'origina del bastiment de l'actual castèl (''còpia proprietat del CMN'')]]
Una importanta via romaine (de [[Langres]] a [[Sens (Yonne)|Sentit]] e [[Orléans]]) passava a la localizacion actuala d'Arc-en-Barrois. Una fortalesa romaine, o Arx, situada sus la nautor de Lamotte a lo-dessus d'Arc-en-Barrois servissiá a protegir la via. A l'abric d'aquela fortalesa, qualques grangers #agropar las siás abitacions per èsser protegits per la garnison e se bastís a proximitat un hospitium (refugi o abric pels viatgèrs). Lo luòc i aguèt fortificat fins a {{la s-|XIII|e}}, de contunh abandonat en lo moment del bastiment d'un nòu castèl mai bas, al bòrd de la [[Aujon]].

Lo vilatge a #èsser un temps un [[marquisat]] del [[duché]] de [[Châteauvillain]]. Lo castèl, ocupat pels Bourguignons a {{la s-|XV|e}} a #èsser remanié a {{la s-|XVII|e}}. #Èsser fin finala destruit a la [[Revolucion francesa|Revolucion]].

En 1629, lo pòble conegut un començament d'epidèmia de peste #que i aguèt desencadenat, dicha-se, a l'escasença del passatge de viatgèrs #que #lotjar en una hôtellerie del pòble. A {{la s-|XVII|e}}, lo pòble d'Arc-en-Barrois i aviá fortificat e environat de fossés  alimentèsse pel [[Aujon]]. Los fossés #èsser comblés jol [[Louis Alexandre de Borbó|comte de Tolosa]] e los murs alacaiguts al commencement de la [[Revolucion francesa|Revolucion]].

Lo domeni d'Arc-en-Barrois aperteniá en 1622 a [[Nicolas de l'Espital]], pòrti de Vitry, i aguèt crompat l'an 1679 als sieus fils pel comte de Morstein #que lo #cedir en 1693 a [[Louis Alexandre de Borbó]], comte de Tolosa. Los sieus fils [[Louis Jean Marida de Borbó]], pòrti de Penthièvre #eretar del domeni.

Passadas las affres de la [[Revolucion francesa|Revolucion]], lo domeni i aguèt restituit l'an 1814 a la filha del pòrti de Penthièvre, [[Louise Marida Adélaïde de Borbó]], #que i aviá épousé l'an 1769 [[Louis Philippe de Orléans (1747-1793)|Louis Philippe]], pòrti de Orléans. La filha d'aqueles darrièrs, [[Adélaïde de Orléans (1777-1847)|Adélaïde de Orléans]] (sœur de [[Louis-Philippe Ier|Louis-Philippe {{Ier}}]]), en #eretar e reconstruisit lo castèl actual a la localizacion de la ancià. O #legar per testament a lo sieu filleul çò [[Fran&amp;ccedil;ois de Orléans (1818-1900)|prince de Joinville]].

Pendent la [[Primièra Guèrra mondiala]], lo castèl a mes a la disposicion dels ferits del [[Batalha de Verdun (1916)|tèsta de Verdun]].

En 1972, Arc-en-Barrois fusionava amb la municipalitat de [[Aubepierre-sus-Alba|Aubepierre]], la separacion i aurà luòc dètz ans mai tard en 1982.

{{Original|fr}}
[[Imatge:LouiseMarieAdelaideEugenied'Orleans1.jpg|thumb|100px|Portrait d’[[Adélaïde d'Orléans (1777-1847)|Adélaïde d’Orléans]] qui est à l’origine de la construction de l’actuel château (''copie propriété du CMN'')]]
Une importante voie romaine (de [[Langres]] à [[Sens (Yonne)|Sens]] et [[Orléans]]) passait à l’emplacement actuel d’Arc-en-Barrois. Une forteresse romaine, ou Arx, située sur la hauteur de Lamotte au-dessus d’Arc-en-Barrois servait à protéger la voie. À l’abri de cette forteresse, quelques fermiers groupèrent leurs habitations pour être protégés par la garnison et l’on bâtit à proximité un hospitium (refuge ou abri pour les voyageurs). Le site fut fortifié jusqu’au {{s-|XIII|e}}, puis abandonné lors de la construction d’un nouveau château plus bas, au bord de l’[[Aujon]].

Le village a été un temps un [[marquisat]] du [[duché]] de [[Châteauvillain]]. Le château, occupé par les Bourguignons au {{s-|XV|e}} a été remanié au {{s-|XVII|e}}. Il fut finalement détruit à la [[Révolution française|Révolution]].

En 1629, le village connu un début d’épidémie de peste qui fut déclenché, dit-on, à l’occasion du passage de voyageurs qui logèrent dans une hôtellerie du village. Au {{s-|XVII|e}}, le village d’Arc-en-Barrois était fortifié et entouré de fossés  alimentés par l’[[Aujon]]. Les fossés furent comblés sous le [[Louis Alexandre de Bourbon|comte de Tolosa|Tolosa]] et les murs abattus au commencement de la [[Révolution française|Révolution]].

Le domaine d’Arc-en-Barrois appartenait en 1622 à [[Nicolas de L'Hospital]], duc de Vitry, il fut acheté en 1679 à son fils par le comte de Morstein qui le céda en 1693 à [[Louis Alexandre de Bourbon]], comte de Toulouse. Son fils [[Louis Jean Marie de Bourbon]], duc de Penthièvre hérita du domaine.

Passées les affres de la [[Révolution française|Révolution]], le domaine fut restitué en 1814 à la fille du duc de Penthièvre, [[Louise Marie Adélaïde de Bourbon]], qui avait épousé en 1769 [[Louis Philippe d'Orléans (1747-1793)|Louis Philippe]], duc d’Orléans. La fille de ces derniers, [[Adélaïde d'Orléans (1777-1847)|Adélaïde d'Orléans]] (sœur de [[Louis-Philippe Ier|Louis-Philippe {{Ier}}]]), en hérita et reconstruisit le château actuel à l’emplacement de l’ancien. Elle le légua par testament à son filleul le [[François d'Orléans (1818-1900)|prince de Joinville]].

Pendant la [[Première Guerre mondiale]], le château est mis à la disposition des blessés du [[Bataille de Verdun (1916)|front de Verdun]].

En 1972, Arc-en-Barrois fusionnait avec la commune d’[[Aubepierre-sur-Aube|Aubepierre]], la séparation aura lieu dix ans plus tard en 1982.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=52017
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Philippe Frequelin|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=52017
|1793=1166
|1800=1768
|1806=1261
|1821=1204
|1831=1487
|1836=1526
|1841=1536
|1846=1557
|1851=1545
|1856=1302
|1861=1349
|1866=1348
|1872=1253
|1876=1282
|1881=1193
|1886=1124
|1891=1082
|1896=1055
|1901=970
|1906=933
|1911=864
|1921=730
|1926=719
|1931=690
|1936=803
|1946=930
|1954=932
|1962=824
|1968=801
|1975=1033
|1982=1033
|1990=874
|1999=898
|2004=
|2005=
|2006=789
|2007= 773
|2008=768
|2009=758
|cassini=1089
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =52017
}}

[[Categoria:Comuna de la Nauta Marna]]</text>
      <sha1>q7xsd9vlcp94c5a82a3x8hzqxo1ztbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509093</id>
      <parentid>2509091</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3618" sha1="mzbrk9539kknxt5qszf8brti85i5ibf" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Arc-en-Barrois
 | nomcomuna2=Arc-en-Barrois
 | imatge= Village D'Arc en Barrois.JPG
 | descripcion=Arc-en-Barrois vist Eleux
 | lògo= 
 | escut=Blason de la ville de Arc-en-Barrois (52).svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Chaumont|Chaumont]]
 | canton=[[Canton d'Arc-en-Barrois|Arc-en-Barrois]]
 | insee =52017
 | sitweb=
 | cp =52210
| cònsol =Philippe Frequelin
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud=5.01027777778
 | latitud=47.9491666667
| alt mini =262 
 | alt mej = 
 | alt maxi =401 
 | km²            =50.44
}}
'''Arc-en-Barrois''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Arc-en-Barrois]]'''Arc-en-Barrois'''}}
{{Image label|x=0.387698372315|y=0.408637216712|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 190 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cour-l'Évêque]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.273422215616|y=0.362410113736|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 178 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coupray]] (6,1km)}}}}
{{Image label|x=0.710196183575|y=0.724612139462|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 155 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Giey-sur-Aujon]] (6,2km)}}}}
{{Image label|x=0.824399395831|y=0.529564600393|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 152 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bugnières]] (6,6km)}}}}
{{Image label|x=0.244039498526|y=0.678531374404|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 202 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aubepierre-sur-Aube]] (6,9km)}}}}
{{Image label|x=0.781480273906|y=0.818336349487|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 162 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Loup-sur-Aujon]] (8,7km)}}}}
{{Image label|x=0.683022641101|y=0.124647581719|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 276 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Richebourg (Nauta Marna)|Richebourg]] (8,9km)}}}}
{{Image label|x=0.911606216406|y=0.726556343228|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 53 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ternat (Nauta Marna)|Ternat]] (9,7km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=52017
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Philippe Frequelin|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=52017
|1793=1166
|1800=1768
|1806=1261
|1821=1204
|1831=1487
|1836=1526
|1841=1536
|1846=1557
|1851=1545
|1856=1302
|1861=1349
|1866=1348
|1872=1253
|1876=1282
|1881=1193
|1886=1124
|1891=1082
|1896=1055
|1901=970
|1906=933
|1911=864
|1921=730
|1926=719
|1931=690
|1936=803
|1946=930
|1954=932
|1962=824
|1968=801
|1975=1033
|1982=1033
|1990=874
|1999=898
|2004=
|2005=
|2006=789
|2007= 773
|2008=768
|2009=758
|cassini=1089
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =52017
}}

[[Categoria:Comuna de la Nauta Marna]]</text>
      <sha1>mzbrk9539kknxt5qszf8brti85i5ibf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509095</id>
      <parentid>2509093</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9201" sha1="q7xsd9vlcp94c5a82a3x8hzqxo1ztbx" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Arc-en-Barrois
 | nomcomuna2=Arc-en-Barrois
 | imatge= Village D'Arc en Barrois.JPG
 | descripcion=Arc-en-Barrois vist Eleux
 | lògo= 
 | escut=Blason de la ville de Arc-en-Barrois (52).svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Chaumont|Chaumont]]
 | canton=[[Canton d'Arc-en-Barrois|Arc-en-Barrois]]
 | insee =52017
 | sitweb=
 | cp =52210
| cònsol =Philippe Frequelin
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud=5.01027777778
 | latitud=47.9491666667
| alt mini =262 
 | alt mej = 
 | alt maxi =401 
 | km²            =50.44
}}
'''Arc-en-Barrois''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Arc-en-Barrois]]'''Arc-en-Barrois'''}}
{{Image label|x=0.387698372315|y=0.408637216712|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 190 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cour-l'Évêque]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.273422215616|y=0.362410113736|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 178 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coupray]] (6,1km)}}}}
{{Image label|x=0.710196183575|y=0.724612139462|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 155 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Giey-sur-Aujon]] (6,2km)}}}}
{{Image label|x=0.824399395831|y=0.529564600393|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 152 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bugnières]] (6,6km)}}}}
{{Image label|x=0.244039498526|y=0.678531374404|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 202 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aubepierre-sur-Aube]] (6,9km)}}}}
{{Image label|x=0.781480273906|y=0.818336349487|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 162 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Loup-sur-Aujon]] (8,7km)}}}}
{{Image label|x=0.683022641101|y=0.124647581719|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 276 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Richebourg (Nauta Marna)|Richebourg]] (8,9km)}}}}
{{Image label|x=0.911606216406|y=0.726556343228|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 53 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ternat (Nauta Marna)|Ternat]] (9,7km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==
{{Apertium|fr}}
[[Imatge:LouiseMarieAdelaideEugenied'Orleans1.jpg|thumb|100px|Retratat de [[Adélaïde de Orléans (1777-1847)|Adélaïde de Orléans]] #qu'es a l'origina del bastiment de l'actual castèl (''còpia proprietat del CMN'')]]
Una importanta via romaine (de [[Langres]] a [[Sens (Yonne)|Sentit]] e [[Orléans]]) passava a la localizacion actuala d'Arc-en-Barrois. Una fortalesa romaine, o Arx, situada sus la nautor de Lamotte a lo-dessus d'Arc-en-Barrois servissiá a protegir la via. A l'abric d'aquela fortalesa, qualques grangers #agropar las siás abitacions per èsser protegits per la garnison e se bastís a proximitat un hospitium (refugi o abric pels viatgèrs). Lo luòc i aguèt fortificat fins a {{la s-|XIII|e}}, de contunh abandonat en lo moment del bastiment d'un nòu castèl mai bas, al bòrd de la [[Aujon]].

Lo vilatge a #èsser un temps un [[marquisat]] del [[duché]] de [[Châteauvillain]]. Lo castèl, ocupat pels Bourguignons a {{la s-|XV|e}} a #èsser remanié a {{la s-|XVII|e}}. #Èsser fin finala destruit a la [[Revolucion francesa|Revolucion]].

En 1629, lo pòble conegut un començament d'epidèmia de peste #que i aguèt desencadenat, dicha-se, a l'escasença del passatge de viatgèrs #que #lotjar en una hôtellerie del pòble. A {{la s-|XVII|e}}, lo pòble d'Arc-en-Barrois i aviá fortificat e environat de fossés  alimentèsse pel [[Aujon]]. Los fossés #èsser comblés jol [[Louis Alexandre de Borbó|comte de Tolosa]] e los murs alacaiguts al commencement de la [[Revolucion francesa|Revolucion]].

Lo domeni d'Arc-en-Barrois aperteniá en 1622 a [[Nicolas de l'Espital]], pòrti de Vitry, i aguèt crompat l'an 1679 als sieus fils pel comte de Morstein #que lo #cedir en 1693 a [[Louis Alexandre de Borbó]], comte de Tolosa. Los sieus fils [[Louis Jean Marida de Borbó]], pòrti de Penthièvre #eretar del domeni.

Passadas las affres de la [[Revolucion francesa|Revolucion]], lo domeni i aguèt restituit l'an 1814 a la filha del pòrti de Penthièvre, [[Louise Marida Adélaïde de Borbó]], #que i aviá épousé l'an 1769 [[Louis Philippe de Orléans (1747-1793)|Louis Philippe]], pòrti de Orléans. La filha d'aqueles darrièrs, [[Adélaïde de Orléans (1777-1847)|Adélaïde de Orléans]] (sœur de [[Louis-Philippe Ier|Louis-Philippe {{Ier}}]]), en #eretar e reconstruisit lo castèl actual a la localizacion de la ancià. O #legar per testament a lo sieu filleul çò [[Fran&amp;ccedil;ois de Orléans (1818-1900)|prince de Joinville]].

Pendent la [[Primièra Guèrra mondiala]], lo castèl a mes a la disposicion dels ferits del [[Batalha de Verdun (1916)|tèsta de Verdun]].

En 1972, Arc-en-Barrois fusionava amb la municipalitat de [[Aubepierre-sus-Alba|Aubepierre]], la separacion i aurà luòc dètz ans mai tard en 1982.

{{Original|fr}}
[[Imatge:LouiseMarieAdelaideEugenied'Orleans1.jpg|thumb|100px|Portrait d’[[Adélaïde d'Orléans (1777-1847)|Adélaïde d’Orléans]] qui est à l’origine de la construction de l’actuel château (''copie propriété du CMN'')]]
Une importante voie romaine (de [[Langres]] à [[Sens (Yonne)|Sens]] et [[Orléans]]) passait à l’emplacement actuel d’Arc-en-Barrois. Une forteresse romaine, ou Arx, située sur la hauteur de Lamotte au-dessus d’Arc-en-Barrois servait à protéger la voie. À l’abri de cette forteresse, quelques fermiers groupèrent leurs habitations pour être protégés par la garnison et l’on bâtit à proximité un hospitium (refuge ou abri pour les voyageurs). Le site fut fortifié jusqu’au {{s-|XIII|e}}, puis abandonné lors de la construction d’un nouveau château plus bas, au bord de l’[[Aujon]].

Le village a été un temps un [[marquisat]] du [[duché]] de [[Châteauvillain]]. Le château, occupé par les Bourguignons au {{s-|XV|e}} a été remanié au {{s-|XVII|e}}. Il fut finalement détruit à la [[Révolution française|Révolution]].

En 1629, le village connu un début d’épidémie de peste qui fut déclenché, dit-on, à l’occasion du passage de voyageurs qui logèrent dans une hôtellerie du village. Au {{s-|XVII|e}}, le village d’Arc-en-Barrois était fortifié et entouré de fossés  alimentés par l’[[Aujon]]. Les fossés furent comblés sous le [[Louis Alexandre de Bourbon|comte de Tolosa|Tolosa]] et les murs abattus au commencement de la [[Révolution française|Révolution]].

Le domaine d’Arc-en-Barrois appartenait en 1622 à [[Nicolas de L'Hospital]], duc de Vitry, il fut acheté en 1679 à son fils par le comte de Morstein qui le céda en 1693 à [[Louis Alexandre de Bourbon]], comte de Toulouse. Son fils [[Louis Jean Marie de Bourbon]], duc de Penthièvre hérita du domaine.

Passées les affres de la [[Révolution française|Révolution]], le domaine fut restitué en 1814 à la fille du duc de Penthièvre, [[Louise Marie Adélaïde de Bourbon]], qui avait épousé en 1769 [[Louis Philippe d'Orléans (1747-1793)|Louis Philippe]], duc d’Orléans. La fille de ces derniers, [[Adélaïde d'Orléans (1777-1847)|Adélaïde d'Orléans]] (sœur de [[Louis-Philippe Ier|Louis-Philippe {{Ier}}]]), en hérita et reconstruisit le château actuel à l’emplacement de l’ancien. Elle le légua par testament à son filleul le [[François d'Orléans (1818-1900)|prince de Joinville]].

Pendant la [[Première Guerre mondiale]], le château est mis à la disposition des blessés du [[Bataille de Verdun (1916)|front de Verdun]].

En 1972, Arc-en-Barrois fusionnait avec la commune d’[[Aubepierre-sur-Aube|Aubepierre]], la séparation aura lieu dix ans plus tard en 1982.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=52017
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Philippe Frequelin|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=52017
|1793=1166
|1800=1768
|1806=1261
|1821=1204
|1831=1487
|1836=1526
|1841=1536
|1846=1557
|1851=1545
|1856=1302
|1861=1349
|1866=1348
|1872=1253
|1876=1282
|1881=1193
|1886=1124
|1891=1082
|1896=1055
|1901=970
|1906=933
|1911=864
|1921=730
|1926=719
|1931=690
|1936=803
|1946=930
|1954=932
|1962=824
|1968=801
|1975=1033
|1982=1033
|1990=874
|1999=898
|2004=
|2005=
|2006=789
|2007= 773
|2008=768
|2009=758
|cassini=1089
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =52017
}}

[[Categoria:Comuna de la Nauta Marna]]</text>
      <sha1>q7xsd9vlcp94c5a82a3x8hzqxo1ztbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509096</id>
      <parentid>2509095</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3618" sha1="mzbrk9539kknxt5qszf8brti85i5ibf" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Arc-en-Barrois
 | nomcomuna2=Arc-en-Barrois
 | imatge= Village D'Arc en Barrois.JPG
 | descripcion=Arc-en-Barrois vist Eleux
 | lògo= 
 | escut=Blason de la ville de Arc-en-Barrois (52).svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Chaumont|Chaumont]]
 | canton=[[Canton d'Arc-en-Barrois|Arc-en-Barrois]]
 | insee =52017
 | sitweb=
 | cp =52210
| cònsol =Philippe Frequelin
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud=5.01027777778
 | latitud=47.9491666667
| alt mini =262 
 | alt mej = 
 | alt maxi =401 
 | km²            =50.44
}}
'''Arc-en-Barrois''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Arc-en-Barrois]]'''Arc-en-Barrois'''}}
{{Image label|x=0.387698372315|y=0.408637216712|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 190 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cour-l'Évêque]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.273422215616|y=0.362410113736|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 178 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coupray]] (6,1km)}}}}
{{Image label|x=0.710196183575|y=0.724612139462|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 155 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Giey-sur-Aujon]] (6,2km)}}}}
{{Image label|x=0.824399395831|y=0.529564600393|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 152 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bugnières]] (6,6km)}}}}
{{Image label|x=0.244039498526|y=0.678531374404|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 202 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aubepierre-sur-Aube]] (6,9km)}}}}
{{Image label|x=0.781480273906|y=0.818336349487|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 162 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Loup-sur-Aujon]] (8,7km)}}}}
{{Image label|x=0.683022641101|y=0.124647581719|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 276 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Richebourg (Nauta Marna)|Richebourg]] (8,9km)}}}}
{{Image label|x=0.911606216406|y=0.726556343228|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 53 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ternat (Nauta Marna)|Ternat]] (9,7km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=52017
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Philippe Frequelin|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=52017
|1793=1166
|1800=1768
|1806=1261
|1821=1204
|1831=1487
|1836=1526
|1841=1536
|1846=1557
|1851=1545
|1856=1302
|1861=1349
|1866=1348
|1872=1253
|1876=1282
|1881=1193
|1886=1124
|1891=1082
|1896=1055
|1901=970
|1906=933
|1911=864
|1921=730
|1926=719
|1931=690
|1936=803
|1946=930
|1954=932
|1962=824
|1968=801
|1975=1033
|1982=1033
|1990=874
|1999=898
|2004=
|2005=
|2006=789
|2007= 773
|2008=768
|2009=758
|cassini=1089
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =52017
}}

[[Categoria:Comuna de la Nauta Marna]]</text>
      <sha1>mzbrk9539kknxt5qszf8brti85i5ibf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bourbonne-les-Bains</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96361</id>
    <revision>
      <id>2509125</id>
      <parentid>2184634</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4193" sha1="939q5xppwkudm4x2wecudtxokb53qgy" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Bourbonne-les-Bains  
 | nomcomuna2=Bourbonne-les-Bains  
 | imatge= Bourbonne les bains 026.JPG
 | descripcion= Darrièr del sindicat d'iniciativa.
 | lògo=
 | escut= Blason Bourbonne-les-Bains.svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Langres|Langres]]
 | canton=[[Canton de Bourbonne-les-Bains|Bourbonne-les-Bains]]|&lt;br /&gt;([[capluòc]])
 | insee =52060
 | sitweb=
 | cp =52400
| cònsol =André Noirot
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud=5.75028
 | latitud=47.95389
| alt mini =245 
 | alt mej = 
 | alt maxi =444 
 | km²            =64.93
}}
'''Bourbonne-les-Bains''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Bourbonne-les-Bains]]'''Bourbonne-les-Bains'''}}
{{Image label|x=0.478891797943|y=0.265344721858|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 468 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Serqueux (Nauta Marna)|Serqueux]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.763444385247|y=0.403777913762|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 206 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Senaide]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.455695354784|y=0.83831702464|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 38 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montcharvot]] (5,7km)}}}}
{{Image label|x=0.191373990598|y=0.70022354609|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 71 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Laneuvelle]] (6,5km)}}}}
{{Image label|x=0.890870700643|y=0.580585648811|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 155 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fresnes-sur-Apance]] (6,5km)}}}}
{{Image label|x=0.291488154784|y=0.815392906169|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 120 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coiffy-le-Haut]] (6,5km)}}}}
{{Image label|x=0.217405409872|y=0.76320117563|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 104 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coiffy-le-Bas]] (6,8km)}}}}
{{Image label|x=0.384760171409|y=0.0939005380387|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 22 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aigremont (Nauta Marna)|Aigremont]] (7,4km)}}}}
{{Image label|x=0.865256061931|y=0.229923071717|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 161 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ainvelle (Vòges)|Ainvelle]] (7,6km)}}}}
{{Image label|x=0.0609433819839|y=0.503131004016|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 211 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Damrémont]] (7,9km)}}}}
{{Image label|x=0.390703635883|y=0.0575773409181|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 147 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Larivière-Arnoncourt]] (7,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=52060
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=André Noirot|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=52060
|1793=3107
|1800=3136
|1806=3306
|1821=3380
|1831=3272
|1836=3551
|1841=3700
|1846=3844
|1851=4135
|1856=3810
|1861=4080
|1866=4053
|1872=4274
|1876=4039
|1881=4406
|1886=4322
|1891=4148
|1896=4156
|1901=4038
|1906=4021
|1911=3707
|1921=3215
|1926=2896
|1931=2808
|1936=2827
|1946=2709
|1954=2702
|1962=2617
|1968=2912
|1975=3095
|1982=3022
|1990=2764
|1999=2495
|2004=
|2005=
|2006=2275
|2007= 2279
|2008=2267
|2009=2255
|cassini=5223
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =52060
}}

[[Categoria:Comuna de la Nauta Marna]]</text>
      <sha1>939q5xppwkudm4x2wecudtxokb53qgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radenez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96401</id>
    <revision>
      <id>2509107</id>
      <parentid>2174427</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8372" sha1="khwp67qc3233gpxo71crx9km2rollos" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=bre
 | nomcomuna=Radenez
 | nomcomuna2=Rannée
 | imatge= Rannée - Mairie.jpg
 | descripcion= La comuna de Rann&amp;eacute;e
 | lògo=cap
 | escut=cap
 | escais=
 | region ist     ={{Bretanha}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Felger|Felger]]
 | canton= [[Canton de La Guerche-de-Bretagne|La Guerche-de-Bretagne]]
 | insee =35235
 | sitweb= 
 | cp =35130
| cònsol =Joseph Aulnette
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Rannéen, Rannéenne (en [[francés]])
 | longitud=-1.23944444444
 | latitud=47.925
| alt mini =55 
 | alt mej =78
 | alt maxi =114 
 | km²            =51.95
}}
'''Radenez''' en [[breton]] ('' Rannée'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Ille et Vilaine]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]].
==Geografia==

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
Rannée A poblat dempuèi longtemps. Las minas d'aur situat a l'oèst del bòsc an #èsser espetadas dempuèi l'antiquitat. De nombrosas pèças de monedas son encara trobadas de los nòstres jorns en lo bòsc (luòc d'un vilatge gaulois, via romaine ...)

En mai de la riquesa de lo sieu jos-sòl, Rannée èra un luòc estrategic situat als confins dels païses de doas vilas gauloises #qu'an donadas las actualas Roazhon e Nantas.

Localizada pel continuament la camina dessús franco-bretonne, vertat es #que de nombroses escambis s'i ajan desenrotllat amb lo anjou vesin.

De 1791 a 1900, la municipalitat de Rannée a ligat a [[La Guerche-de-Bretanha]]. Abans 1791, La Guerche dépendait de la parròquia de Rannée. Pendent la Revolucion, una part de la borgesiá d'aquel quartièr s'es opausat al projècte inicial de la creacion de doas comunas. Desiravan desvolopar la Guerche, malgrat aiçò, se son meses a esquinas la populacion dels autres quartièrs de l'anciana parròquia en suprimint lo drech de culte, lo cementèri, las campanas de l'anciana parròquia (uèi Rannée)... Eles confisquèrent tanben los bens d'aquela parròquia. La populacion de Rannée a sentit aquel periòde coma una forma d'aucupacion, #çò qu'a pogudas favorir un cèrt conservatisme religiós (en reaccion al zèle &quot;abusiu&quot; de cèrts patriotes guerchais) e mai generalament una mesfisança per çò qu'es de los sieus vesins guerchais. Los abitants trobaràn las campanas en un brocanteur e militaràn fins al restabliment del drech de culte e del retorn a l'estatut de comuna.

Al començament del XXe siecle, los abitants de Rannée fan bastir una escòla privada (i i aviá pas alavetz cap de escòla a Rannée). Aquela es rapidament confisquée per l'Estat. Los abitants obtendràn la récupération dels luòcs (#qu'èran de bens privats, proprietat sustot de la familha Dutertre e pas  la glèisa : aurián pas doncas pas agut d'èsser confisquès). Se se emociona #qu'una municipalitat tanben importanta i aja pas  escòla publica. A bastit en los ans 1930 : 2 escolans (mainats d'una meteissa familha) s'i inscriuràn dins lo sègle. L'escòla privada es totjorn n'activitat.

Pendent la segonda Guèrra Mondiala, las tropas alemandas ocuparàn lo bòsc (resèrva importanta de munitions e de material près de l'estacion del bòsc). Los abitants son regularament réquisitionnés per i trabalhar. Lo castèl del bòsc i aurà destruit continuament als combats de la desliurança.

En 2000, una granda fèsta a #èsser organizada per celebrar los 100 ans de la comuna.

Bibliografia :

MEURET, Jean-Claude. Peuplement, Poder e païsatge la camina dessús Anjau-Bretanha. Societat de Arqueologia e d'Istòria de la Mayenne, Laval, 1993.

BANÉAT, Paul. Lo Departament de Ille-e-Vilaine. Roazhon : Librariá Modèrna J. Larcher, 1927-1929., pàg. 160-165.

GUILLOTIN DE CORSON. Pouillé Istoric del archevêché de Roazhon. Roazhon : Fougeray Libraire-éditeur. París : René Hatton Libraire-éditeur, 1882-1886., T. 2, pàg. 744-749.

BARON, Armand. Rannée. Evêché De Roazhon - Baronnie de la Guerche - Sénéchaussée de Roazhon. (Tèxt manuscrit connectat, pas datat). (A.C. Rannée).

{{Original|fr}}
Rannée est peuplé depuis longtemps. Les mines d'or situées à l'ouest de la forêt ont été exploitées depuis l'antiquité. De nombreuses pièces de monnaies sont encore trouvées de nos jours dans la forêt (site d'un village gaulois, voie romaine ...)

En plus de la richesse de son sous-sol, Rannée était un lieu stratégique situé aux confins des pays de deux cités gauloises qui ont données les actuelles Rennes et Nantes.

Localisée par la suite sur la marche franco-bretonne, il est certain que de nombreux échanges s'y soient déroulés avec l'anjou voisin.

De 1791 à 1900, la commune de Rannée est rattachée à [[La Guerche-de-Bretagne]]. Avant 1791, La Guerche dépendait de la paroisse de Rannée. Pendant la Révolution, une partie de la bourgeoisie de ce quartier s'est opposée au projet initial de la création de deux communes. Ils souhaitaient développer la Guerche, cependant, ils se sont mis à dos la population des autres quartiers de l'ancienne paroisse en supprimant le droit de culte, le cimetière, les cloches de l'ancienne paroisse (aujourd'hui Rannée)... Ils confisquèrent aussi les biens de cette paroisse. La population de Rannée a ressenti cette période comme une forme d'occupation, ce qui a pu favoriser un certain conservatisme religieux (en réaction au zèle &quot;abusif&quot; de certains patriotes guerchais) et plus généralement une méfiance par rapport à leurs voisins guerchais. Les habitants retrouveront les cloches chez un brocanteur et militeront jusqu'au rétablissement du droit de culte et du retour au statut de commune.

Au début du XXe siecle, les habitants de Rannée font construire une école privée (il n'y avait alors aucune école à Rannée). Celle-ci est rapidement confisquée par l'État. Les habitants obtiendront la récupération des lieux (qui étaient des biens privés, propriété notamment de la famille Dutertre et non pas de l'église : ils n'auraient donc pas dû être confisqués). On s'émeut qu'une commune aussi importante n'ait pas d'école publique. Elle est construite dans les années 1930 : 2 élèves (enfants d'une même famille) s'y inscriront dans le siècle. L'école privée est toujours en activité.

Pendant la seconde Guerre Mondiale, les troupes allemandes occuperont la forêt (réserve importante de munitions et de matériel près de la gare de la forêt). Les habitants sont régulièrement réquisitionnés pour y travailler. Le château de la forêt sera détruit suite aux combats de la libération.

En 2000, une grande fête a été organisée pour célébrer les 100 ans de la commune.

Bibliographie :

MEURET, Jean-Claude. Peuplement, pouvoir et paysage sur la marche Anjou-Bretagne. Société d'Archéologie et d'Histoire de la Mayenne, Laval, 1993.

BANÉAT, Paul. Le Département d'Ille-et-Vilaine. Rennes : Librairie Moderne J. Larcher, 1927-1929., p.&amp;nbsp;160-165.

GUILLOTIN DE CORSON. Pouillé historique de l'archevêché de Rennes. Rennes : Fougeray Libraire-éditeur. Paris : René Hatton Libraire-éditeur, 1882-1886., t. 2, p.&amp;nbsp;744-749.

BARON, Armand. Rannée. Evêché de Rennes - Baronnie de la Guerche - Sénéchaussée de Rennes. (Texte manuscrit relié, non daté). (A.C. Rannée).

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=35235
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Joseph Aulnette|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=35235
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=
|1901=1606
|1906=1567
|1911=1596
|1921=1412
|1926=1352
|1931=1257
|1936=1305
|1946=1185
|1954=1188
|1962=1163
|1968=1160
|1975=1114
|1982=1115
|1990=1109
|1999=1111
|2004=
|2005=
|2006=1 153
|2007=1 159
|2008=1 165
|2009=1 159
|cassini=28630
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Bretanha}}
{{Comunas de| insee =35235
}}

[[Categoria:Comuna de Bretanha]]
[[Categoria:Comuna d'Ille et Vilaine]]</text>
      <sha1>khwp67qc3233gpxo71crx9km2rollos</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509108</id>
      <parentid>2509107</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1921" sha1="5iihwn7td7q6ip7eavn8nejnp10a4fy" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=bre
 | nomcomuna=Radenez
 | nomcomuna2=Rannée
 | imatge= Rannée - Mairie.jpg
 | descripcion= La comuna de Rann&amp;eacute;e
 | lògo=cap
 | escut=cap
 | escais=
 | region ist     ={{Bretanha}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Felger|Felger]]
 | canton= [[Canton de La Guerche-de-Bretagne|La Guerche-de-Bretagne]]
 | insee =35235
 | sitweb= 
 | cp =35130
| cònsol =Joseph Aulnette
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Rannéen, Rannéenne (en [[francés]])
 | longitud=-1.23944444444
 | latitud=47.925
| alt mini =55 
 | alt mej =78
 | alt maxi =114 
 | km²            =51.95
}}
'''Radenez''' en [[breton]] ('' Rannée'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Ille et Vilaine]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]].
==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=35235
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Joseph Aulnette|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=35235
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=
|1901=1606
|1906=1567
|1911=1596
|1921=1412
|1926=1352
|1931=1257
|1936=1305
|1946=1185
|1954=1188
|1962=1163
|1968=1160
|1975=1114
|1982=1115
|1990=1109
|1999=1111
|2004=
|2005=
|2006=1 153
|2007=1 159
|2008=1 165
|2009=1 159
|cassini=28630
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Bretanha}}
{{Comunas de| insee =35235
}}

[[Categoria:Comuna de Bretanha]]
[[Categoria:Comuna d'Ille et Vilaine]]</text>
      <sha1>5iihwn7td7q6ip7eavn8nejnp10a4fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97097</id>
    <revision>
      <id>2509120</id>
      <parentid>2209413</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:13:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6620" sha1="3dom9epjoac6ei4msu0zj5kz8y8pwb7" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=frp
 | nomcomuna=Jor
 | nomcomuna2=Joux
 | imatge        = Jouxchateautilleul.JPG
 | descripcion   = Vista alunhada del [[Castell de Joux]].
 | lògo= 
 | escut= Blason ville fr Joux (Rhône).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Arpitània}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Villefranche-sur-Saône|Villefranche-sur-Saône]]
 | canton= [[Canton de Tarare|Tarare]]
 | insee =69102
 | sitweb=
 | cp =69170
 | cònsol =Guy Hofstetter
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Jouxiens (en [[francés]])
 | longitud=4.37277777778
 | latitud=45.8880555556
 | alt mini =410
 | alt mej = 
 | alt maxi =892
 | km²            =25.18
}}

'''Jor''' en [[arpitan]] (''Joux'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Arpitània|arpitana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Ròse (departament)|Ròse]] e la [[regions francesas|region]] de [[Ròse-Aups]].

==Geografia==

==Istòria==

{{Apertium|fr}}

Per qualqu'uns, lo nom Joux provendri&amp;aacute; de ''Jove'', o de ''Araara Jovis'', #&amp;ccedil;&amp;ograve; que, en dial&amp;egrave;cte derivat del latin, significa &amp;laquo; autar de [[Jupiter (mythologie)|Jupiter]] &amp;raquo;. Cela voldri&amp;aacute; dire #qu'un autar i i agu&amp;egrave;t levat a l'ep&amp;ograve;ca gallo-romaine. D'autras i veson una contracci&amp;oacute; de ''juria'', &amp;laquo; b&amp;ograve;sc &amp;raquo;, e ''jugum'', &amp;laquo; re&amp;uuml;nion de tuc &amp;raquo;. La municipalitat s'es pel continuament nomenat ''Ieu'', ''Joz'', de contunh ''Joux-sus-Tarare''.

Benl&amp;egrave;u designada jol nom de ''Jocus'' en [[960]]&lt;ref&gt;d'apr&amp;egrave;s Georges Debombourg ; veire tanben lo Cartulaire de Savigny, art 232 ''in villa quae dicitur Jocus''&lt;/ref&gt; e alavetz qualificada de ''villa'', la municipalitat pren de l'import&amp;agrave;ncia al [[Mi&amp;egrave;ja Edat]], ont mencion a fach dempu&amp;egrave;i la {{s-|XI|e}} en una charte de la abbaye de Savigny datada de 1088&lt;ref name=&quot;Charte 818&quot;&gt;Charte 818&lt;/ref&gt;. Aquel acte informa #que Aymon de [[Lay (Léger)|Lay]] donava al abbaye la gl&amp;egrave;isa de Joux e lududes prepausava de crompar las si&amp;aacute;s depend&amp;eacute;ncias, #dire, de t&amp;egrave;rras e ann&amp;egrave;xas.

En [[1243]] un c&amp;egrave;rt Guillaume de Joux abandonava la si&amp;aacute; [[viguerie]] a Humbert V de Beaujeu&lt;ref&gt;Archiu Nacional, P1228 P11 p 51&lt;/ref&gt;. Joux Levava alavetz probablament del Forez e pas #venir beaujolaise qu'en lo moment del parteja de 1273, parteja #que scindait a n&amp;ograve;u lo Forez e lo Beaujolais&lt;ref&gt;Chartes del Forez, charte 1634&lt;/ref&gt;. Alavetz qualificada de ''castrum'', Joux i agu&amp;egrave;t agut en [[franc-alleu]] fins en 1324 data #que #&amp;egrave;sser inf&amp;eacute;od&amp;eacute;e li p&amp;ograve;rti a el de Borb&amp;oacute;.

Baronnie Dempu&amp;egrave;i la {{s-|XIV|e}}&lt;ref&gt;Paul de Varax, ''N&amp;ograve;ta sul Baronnie de Joux sus Tarare'', 1876&lt;/ref&gt; #&amp;egrave;sser a las mans de las [[Beaujeu (Rh&amp;ocirc;ne)|Beaujeu]], de contunh successivament a aquelas de las familhas de Viena e de Villeneuve. S'estendi&amp;aacute; alavetz sus las parr&amp;ograve;quias de Joux, de [[Affoux]], de [[Sant-Marcel-l'Illuminat]], d'una part de [[Violay]] e de [[Sant-Forgeux]] aital coma una part de las [[Los Sauvatges (Rh&amp;ocirc;ne)|Sauvatges]]. Los descendents #&amp;egrave;sser las familhas de Pomey, de Cotton, de la Font, e Ruyneau de Sant-George.

La municipalitat, apr&amp;egrave;s aver-i conegut una d&amp;eacute;croissance d&amp;eacute;mographique al cors de la {{s-|XX|e}}, s'es repeupl&amp;eacute;e a la fin d'aquel.

{{Original|fr}}

Pour certains, le nom Joux proviendrait de ''Jove'', ou d'''Araara Jovis'', ce qui, en dialecte dérivé du latin, signifie « autel de [[Jupiter (mythologie)|Jupiter]] ». Cela voudrait dire qu'un autel y fut dressé à l'époque gallo-romaine. D’autres y voient une contraction de ''juria'', « forêt », et ''jugum'', « sommet de colline ». La commune s'est par la suite nommée ''Jo'', ''Joz'', puis ''Joux-sur-Tarare''.

Peut-être désignée sous le nom de ''Jocus'' en [[960]]&lt;ref&gt;d'après Georges Debombourg ; voir aussi le Cartulaire de Savigny, art 232 ''in villa quae dicitur Jocus''&lt;/ref&gt; et alors qualifiée de ''villa'', la commune prend de l'importance au [[Moyen Âge]], où mention est faite dès le {{s-|XI|e}} dans une charte de l'abbaye de Savigny datée de 1088&lt;ref name=&quot;Charte 818&quot;/&gt;. Cet acte rapporte qu'Aymon de [[Lay (Léger)|Lay]] donnait à l’abbaye l'église de Joux et lui proposait d'acheter ses dépendances, dîmes, terres et annexes.

En [[1243]] un certain Guillaume de Joux abandonnait sa [[viguerie]] à Humbert V de Beaujeu&lt;ref&gt;Archives Nationales, P1228 P11 p 51&lt;/ref&gt;. Joux relevait alors probablement du Forez et ne devint beaujolaise que lors du partage de 1273, partage qui scindait à nouveau le Forez et le Beaujolais&lt;ref&gt;Chartes du Forez, charte 1634&lt;/ref&gt;. Alors qualifiée de ''castrum'', Joux fut tenue en [[franc-alleu]] jusqu'en 1324 date à laquelle elle fut inféodée duc de Bourbon.

Baronnie dès le {{s-|XIV|e}}&lt;ref&gt;Paul de Varax, ''Notice sur le Baronnie de Joux sur Tarare'', 1876&lt;/ref&gt; elle fut aux mains des [[Beaujeu (Ròse)|Beaujeu]], puis successivement à celles des familles de Vienne et de Villeneuve. Elle s’étendait alors sur les paroisses de Joux, d'[[Affoux]], de [[Saint-Marcel-l'Éclairé]], d'une partie de [[Violay]] et de [[Saint-Forgeux]] ainsi qu'une partie des [[Les Sauvages (Ròse)|Sauvages]]. Les descendants furent les familles de Pomey, de Cotton, de la Font, et Ruyneau de Saint-George.

La commune, après avoir connu une décroissance démographique au cours du {{s-|XX|e}}, s'est repeuplée à la fin de celui-ci.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=69102
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Guy Hofstetter|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee=69102
|1793=1251
|1800=1179
|1806=1187
|1821=1351
|1831=1376
|1836=1394
|1841=1380
|1846=1416
|1851=1421
|1856=1499
|1861=1414
|1866=1431
|1872=1338
|1876=1276
|1881=1184
|1886=1144
|1891=1046
|1896=1011
|1901=967
|1906=961
|1911=894
|1921=714
|1926=679
|1931=626
|1936=602
|1946=508
|1954=489
|1962=492
|1968=434
|1975=376
|1982=456
|1990=512
|1999=605
|2004=
|2005=
|2006= 653
|2007= 663
|2008= 665
|2009=663
|cassini=17946
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Arpitània}}
{{Comunas de| insee =69102
}}

[[Categoria:Comuna d'Arpitània]]
[[Categoria:Comuna de Ròse]]</text>
      <sha1>3dom9epjoac6ei4msu0zj5kz8y8pwb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509123</id>
      <parentid>2509120</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2000" sha1="1v5evymi5ep8y9a80tep25o80okoyl6" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=frp
 | nomcomuna=Jor
 | nomcomuna2=Joux
 | imatge        = Jouxchateautilleul.JPG
 | descripcion   = Vista alunhada del [[Castell de Joux]].
 | lògo= 
 | escut= Blason ville fr Joux (Rhône).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Arpitània}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Villefranche-sur-Saône|Villefranche-sur-Saône]]
 | canton= [[Canton de Tarare|Tarare]]
 | insee =69102
 | sitweb=
 | cp =69170
 | cònsol =Guy Hofstetter
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Jouxiens (en [[francés]])
 | longitud=4.37277777778
 | latitud=45.8880555556
 | alt mini =410
 | alt mej = 
 | alt maxi =892
 | km²            =25.18
}}

'''Jor''' en [[arpitan]] (''Joux'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Arpitània|arpitana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Ròse (departament)|Ròse]] e la [[regions francesas|region]] de [[Ròse-Aups]].

==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=69102
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Guy Hofstetter|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee=69102
|1793=1251
|1800=1179
|1806=1187
|1821=1351
|1831=1376
|1836=1394
|1841=1380
|1846=1416
|1851=1421
|1856=1499
|1861=1414
|1866=1431
|1872=1338
|1876=1276
|1881=1184
|1886=1144
|1891=1046
|1896=1011
|1901=967
|1906=961
|1911=894
|1921=714
|1926=679
|1931=626
|1936=602
|1946=508
|1954=489
|1962=492
|1968=434
|1975=376
|1982=456
|1990=512
|1999=605
|2004=
|2005=
|2006= 653
|2007= 663
|2008= 665
|2009=663
|cassini=17946
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Arpitània}}
{{Comunas de| insee =69102
}}

[[Categoria:Comuna d'Arpitània]]
[[Categoria:Comuna de Ròse]]</text>
      <sha1>1v5evymi5ep8y9a80tep25o80okoyl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arcis-sur-Aube</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98339</id>
    <revision>
      <id>2509109</id>
      <parentid>2508710</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3875" sha1="4imejjq51x6eqv8cxt6za01veovisou" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Arcis-sur-Aube
 | nomcomuna2= Arcis-sur-Aube
 | imatge= S6300976.jpg
 | descripcion= La comuna l'an 2007.
 | lògo=
 | escut=Blason seigneurs d'Arcis-sur-Aube.svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Troyes|Troyes]]
 | canton= [[Canton d'Arcis-sur-Aube|Arcis-sur-Aube]]
 | insee = 10006
 | sitweb=
 | cp = 10700
| cònsol = Serge Lardin
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= 4.13972222222
 | latitud= 48.5347222222
| alt mini = 85
 | alt mej = 
 | alt maxi = 124
 | km²            = 9.49
}}
'''Arcis-sur-Aube''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Auba (departament)|Auba]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Arcis-sur-Aube]]'''Arcis-sur-Aube'''}}
{{Image label|x=0.694406694667|y=0.525425518145|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 422 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Torcy-le-Grand (Auba)|Torcy-le-Grand]] (2,3km)}}}}
{{Image label|x=0.370862405895|y=0.37300067271|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 197 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ormes (Auba)|Ormes]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.71021418999|y=0.400790308473|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 247 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Chêne (Auba)|Le Chêne]] (2,8km)}}}}
{{Image label|x=0.283406093068|y=0.52032058819|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 222 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villette-sur-Aube]] (3,0km)}}}}
{{Image label|x=0.822835440157|y=0.555323333172|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 80 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Torcy-le-Petit (Auba)|Torcy-le-Petit]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.261949793298|y=0.742123696701|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 131 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nozay (Auba)|Nozay]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.331034614457|y=0.81496041915|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 132 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Étienne-sous-Barbuise]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.938770426672|y=0.592538795234|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 127 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Nabord-sur-Aube]] (5,5km)}}}}
{{Image label|x=0.0739710880567|y=0.4626331374|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 484 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pouan-les-Vallées]] (5,8km)}}}}
{{Image label|x=0.098140187531|y=0.304981401226|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 80 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champigny-sur-Aube]] (6,0km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 10006
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Serge Lardin|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee=10006 
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=2792
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=2817
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=
|1901=
|1906=
|1911=3033
|1921=
|1926=
|1931=
|1936=
|1946=
|1954=
|1962=2856
|1968=
|1975=
|1982=
|1990=
|1999=2841
|2004=
|2005=
|2006=
|2007=
|2008=
|2009=
|cassini=1111
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 10006
}}

[[Categoria:Comuna d'Auba]]</text>
      <sha1>4imejjq51x6eqv8cxt6za01veovisou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poisy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98411</id>
    <revision>
      <id>2509083</id>
      <parentid>2210344</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3516" sha1="ew4x2bfy38m4kec81qbf3s2tc3ck8ow" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=frp
 | nomcomuna=Poisy
 | nomcomuna2=Poisy
 | imatge=Centre de Poisy.JPG
 | descripcion=Vista del centre del cap de-lu&amp;ograve;c de Poisy
 | lògo=Logo_Poisy.gif
 | escut=Blason_ville_fr_Poisy.svg
 | escais=
 | region ist     ={{Savòia}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment d'Annecy|Annecy]]
 | canton= [[Canton d'Annecy-Nord-Ouest|Annecy-Nord-Ouest]]
 | insee =74213
 | sitweb=[http://www.poisy.fr Poisy.fr]
 | cp =74330
| cònsol =Pierre Bruyère
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Poisilliens (en [[francés]])
 | longitud=6.062222 
 | latitud=45.921602
| alt mini =384
 | alt mej = 
 | alt maxi =675
 | km²            =11.33 
}}
'''Poisy''' en [[arpitan]] (''Poisy'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Arpitània|arpitana]] de [[Savòia]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Savòia]] e la [[regions francesas|region]] de [[Ròse-Aups]].
== Geografia ==

=== Comunas vesinas ===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Poisy]]'''Poisy'''}}
{{Image label|x=0.779828877271|y=0.576283420042|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 8325 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Meythet]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.757421274225|y=0.303765359942|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3750 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Épagny (Nauta Savòia)|Épagny]] (2,7km)}}}}
{{Image label|x=0.236419122851|y=0.740530238824|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1074 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lovagny]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.132763636905|y=0.576477680228|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 481 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nonglard]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.256751361925|y=0.189479434334|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3511 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sillingy]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.90575418593|y=0.269327740067|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2490 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Metz-Tessy]] (3,9km)}}}}
{{Image label|x=0.306647416176|y=0.919608126148|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2167 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chavanod]] (4,0km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

== Istòria ==

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee=74213
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Pierre Bruyère|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=74213
|1793=544
|1800=477
|1806=508
|1821=550
|1831=
|1836=714
|1841=
|1846=780
|1851=
|1856=827
|1861=800
|1866=850
|1872=824
|1876=822
|1881=768
|1886=752
|1891=723
|1896=679
|1901=670
|1906=650
|1911=680
|1921=647
|1926=629
|1931=629
|1936=633
|1946=683
|1954=838
|1962=1155
|1968=1717
|1975=2407
|1982=2902
|1990=4316
|1999=5487
|2004=
|2005=
|2006=6 221
|2007=6 310
|2008=6 279
|2009=6 514
|cassini=27356
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Savòia}}
{{Comunas de| insee =74213
}}

[[Categoria:Comuna de Savòia]]
[[Categoria:Comuna de la Nauta Savòia]]</text>
      <sha1>ew4x2bfy38m4kec81qbf3s2tc3ck8ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lays-sur-le-Doubs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98825</id>
    <revision>
      <id>2509076</id>
      <parentid>1809881</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10707" sha1="7alresen21k15lauoavmx77vombfdhg" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Lays-sur-le-Doubs
 | nomcomuna2=Lays-sur-le-Doubs
 | imatge=[[Imatge:cap|290px]]
 | descripcion=
 | lògo=[[Imatge:cap|150px]]
 | escut=[[Imatge:cap|60px]]
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Louhans|Louhans]]
 | canton= [[Canton de Pierre-de-Bresse|Pierre-de-Bresse]]
 | insee = 71254
 | sitweb=
 | cp = 71270
| cònsol = 
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= 5.2475
 | latitud= 46.9225
| alt mini = 177
 | alt mej = 
 | alt maxi = 182
 | km²            = 10.38
}}
'''Lays-sur-le-Doubs''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Sòna e Léger]] e la [[regions francesas|region]] de [[Borgonha]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Lays-sur-le-Doubs|]]'''Lays-sur-le-Doubs'''}}
{{Image label|x=0.73701461244|y=0.526421740514|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 293 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fretterans]] (2,8km)}}}}
{{Image label|x=0.285899794009|y=0.377218727122|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 174 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Longepierre]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.248427412498|y=0.589675387856|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 372 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Charette-Varennes]] (3,6km)}}}}
{{Image label|x=0.571758677623|y=0.793849668941|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1967 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pierre-de-Bresse]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.477004217294|y=0.203822042752|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 207 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pourlans]] (3,9km)}}}}
{{Image label|x=0.695563594329|y=0.18625593967|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 404 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Annoire]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.858339416659|y=0.770918903597|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 213 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Authumes]] (5,5km)}}}}

&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Istòria==

{{Apertium|fr}}

Una villa gallo-romaine entre Pourlans e Lays-sus-lo-Doubs a #&amp;egrave;sser amassada en lo moment dels survols aerianes de 1976, continuament a la secada d'ongan en estiu( n&amp;ograve;rd-o&amp;egrave;st de Lays).

A ret&amp;eacute;ner : la descob&amp;egrave;rta d'una sabata a claus, gallo-romaine, semblabla a aquelas amassadas a Arcenant al lu&amp;ograve;c del Ecartelot (Costat de Nu&amp;egrave;chs-Santas-Georges). Exemple esc&amp;agrave;s a Eur&amp;ograve;pa, d'apr&amp;egrave;s los especialistas, e #que revengan (coss&amp;iacute; Charnay-l&amp;egrave;s-Chalon correspond a Argilly del temps dels gallo-romains e, mai encara, dels m&amp;eacute;rovingiens).&lt;br /&gt;
Una autra villa gallo-romaine i auri&amp;aacute; #&amp;egrave;sser descob&amp;egrave;rta sul territ&amp;ograve;ri de Lays-sus-lo-Doubs. A pas #&amp;egrave;sser enregistrada, mas sembla reconeguda sul vilatge ludut-meteis.

Lo sector a apertengut als Ducs de Bourgogne, cap&amp;eacute;tiens de contunh valois : la granda via en portant a D&amp;ocirc;le es parsem&amp;eacute;e de t&amp;egrave;rras e de la granda via #que n'&amp;egrave;ran de propriet&amp;agrave;rias.

Lo Doubs a pas pas totjorn #&amp;egrave;sser una fronti&amp;egrave;ra : las possessions bourguignonnes &amp;egrave;ran, a l'image de Sants-Texans-de-Losne, Chaugey, Marida-Dieu, de Bourgogne : es-a dire implantadas al del&amp;agrave; de l'aiga.
Lo pont de Lays a una longa tradicion fins als n&amp;ograve;stres jorns : a pas totjorn #&amp;egrave;sser al meteis endroit e lo franchissement i aur&amp;agrave; conegut div&amp;egrave;rsas m&amp;eacute;saventures mas un sol despla&amp;ccedil;ament (del davant lo cast&amp;egrave;l al darri&amp;egrave;r d'aquel : actuala localizacion del camping).

A una c&amp;egrave;rta ep&amp;ograve;ca, Lays i aur&amp;agrave; aculhit mai de {{formatnum:5000}} personas (estimacions) del fach de los sieus escambis comerciales. La carri&amp;egrave;ra dels Josieus e lo Vi&amp;egrave;lh Porto ne son los remembres : es tot un correder de riba es-o&amp;egrave;st #qu'a #&amp;egrave;sser utilizat, sens dobte per magas&amp;egrave;m e doncas, totas nuan&amp;ccedil;as gardadas, d'escambis comerciales.&lt;br /&gt;
La primi&amp;egrave;ra gl&amp;egrave;isa del lu&amp;ograve;c i avi&amp;aacute; situat al b&amp;ograve;rd de l'aiga, en cara del cast&amp;egrave;l, a la localizacion de las gravi&amp;egrave;res e del vast endroit inoccup&amp;eacute; de los n&amp;ograve;stres jorns. Una piet&amp;agrave; a #&amp;egrave;sser amassada en las aigas (datari&amp;aacute; de la {{s-|XVI|e}} e i auri&amp;aacute; #&amp;egrave;sser amassada fortuitement a {{la s-|XVIII|e}}, o comen&amp;ccedil;ament {{s-|XIX|e}}, data a aver de besonh), sortida de la gl&amp;egrave;isa, ara en una cap&amp;egrave;la doas fes despla&amp;ccedil;adas (unas fes accol&amp;eacute;e a la gl&amp;egrave;isa, unas autras fes la longitud d'una granja dins l'actuala carri&amp;egrave;ra del Bourg, e dempu&amp;egrave;i pauc leugi&amp;egrave;rament a la separacion de la encreuament exped&amp;iacute;s de P&amp;egrave;ira - carri&amp;egrave;ra del Bourg). L'amassa a #&amp;egrave;sser reconstruit en lo resp&amp;egrave;cte total del monument.

La gl&amp;egrave;isa actuala a #&amp;egrave;sser bastida sus t&amp;egrave;rras protegidas pel disi de la {{s-|XVII|e}}, apr&amp;egrave;s terriblas inondacions #qu'an emportat lo primi&amp;egrave;r lu&amp;ograve;c de culte (si&amp;egrave;is al n&amp;ograve;rd del p&amp;ograve;ble, terren plan actual).

Plan de las paginas de l'ist&amp;ograve;ria de Lays dem&amp;ograve;ran a escriure : anciana fromagerie, sentiers de randonn&amp;eacute;e, tradicions de menuisiers-charrons, fusti&amp;egrave;rs, l'esc&amp;ograve;la, ramaderia, agricultura e cast&amp;egrave;l de briques encara n'estat...

A l'ora d'ara, Lays-sus-lo-Doubs conserva la si&amp;aacute; excellenta reputacion de persec (lo Doubs, div&amp;egrave;rsas z&amp;ograve;nas de &amp;eacute;tangs amb mapa), camping (amb gaufres de la M&amp;eacute;m&amp;eacute; de Lays), &amp;egrave;ca.
Mas #que degun s&amp;oacute;nia pas a se banhar per aic&amp;iacute;, levat de la piscina del Camping : lo Doubs es plan tr&amp;ograve;p perilh&amp;oacute;s e los &amp;eacute;tangs o de z&amp;ograve;nas d'aiga lo permeton pas pas per rasons de seguretat evidenta. De tant coma lo sector es dins z&amp;ograve;na biotope e acu&amp;egrave;lh/pres&amp;egrave;rva plan d'esp&amp;egrave;cias animals totalament desapareguts a las alentours...

{{Original|fr}}

Une villa gallo-romaine entre Pourlans et Lays-sur-le-Doubs a été retrouvée lors des survols aériens de 1976, suite à la sécheresse de cette année en été( nord-ouest de Lays).

À retenir : la découverte d'une chaussure à clous, gallo-romaine, semblable à celles retrouvées à Arcenant au site de l'Ecartelot (Canton de Nuits-Saint-Georges). Exemple rare en Europe, d'après les spécialistes, et qui correspondent (comme Charnay-lès-Chalon correspond à Argilly du temps des gallo-romains et, plus encore, des mérovingiens).&lt;br /&gt;
Une autre villa gallo-romaine aurait été décelée sur le territoire de Lays-sur-le-Doubs. Elle n'a pas été fouillée, mais semble reconnue sur le village lui-même.

Le secteur a appartenu aux Ducs de Bourgogne, capétiens puis valois : la grande voie menant à Dôle est parsemée de terres et de la grande voie dont ils étaient propriétaires.

Le Doubs n'a pas toujours été une frontière : les possessions bourguignonnes étaient, à l'image de Saint-Jean-de-Losne, Chaugey, Maison-Dieu, de Bourgogne : c'est-à-dire implantées au-delà de l'eau.
Le pont de Lays a une longue tradition jusqu'à nos jours : il n'a pas toujours été au même endroit et le franchissement aura connu diverses mésaventures mais un seul déplacement (du devant du château au derrière de celui-ci : actuel emplacement du camping).

A une certaine époque, Lays aura accueilli plus de {{formatnum:5000}} personnes (estimations) du fait de ses échanges commerciaux. La rue des Juifs et le Vieux Porto en sont les souvenirs : c'est tout un couloir de rivage est-ouest qui a été utilisé, sans doute pour entrepôt et donc, toutes nuances gardées, d'échanges commerciaux.&lt;br /&gt;
La première église du lieu était située au bord de l'eau, en face du château, à l'emplacement des gravières et du vaste endroit inoccupé de nos jours. Une pietà a été retrouvée dans les eaux (elle daterait du {{s-|XVI|e}} et aurait été retrouvée fortuitement au {{s-|XVIII|e}}, ou début {{s-|XIX|e}}, date à préciser), issue de l'église, maintenant dans une chapelle deux fois déplacée (une fois accolée à l'église, une autre fois le long d'une ferme dans l'actuelle rue du Bourg, et depuis peu légèrement à l'écart du carrefour route de Pierre - rue du Bourg). L'ensemble a été reconstruit dans le respect total du monument.

La glèisa actuelle a été bâtie sur des terres protégées par la digue du {{s-|XVII|e}}, après de terribles inondations qui ont emporté le premier lieu de culte (sis au nord du village, terrain plat actuel).

Bien des pages de l'histoire de Lays restent à écrire : ancienne fromagerie, sentiers de randonnée, traditions de menuisiers-charrons, charpentiers, l'école, élevage, agriculture et château de briques encore en état...

Actuellement, Lays-sur-le-Doubs conserve son excellente réputation de pêche (le Doubs, plusieurs zones d'étangs avec carte), camping (avec gaufres de la Mémé de Lays), etc.
Mais que personne ne songe à se baigner par ici, sauf à la piscine du Camping : le Doubs est bien trop dangereux et les étangs ou zones d'eau ne le permettent pas pour des raisons de sécurité évidentes. D'autant que le secteur est en zone biotope et accueille/préserve bien des espèces animales totalement disparues aux alentours...


==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 71254
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 71254
|1793=482
|1800=468
|1806=549
|1821=542
|1831=594
|1836=611
|1841=601
|1846=565
|1851=581
|1856=575
|1861=564
|1866=533
|1872=498
|1876=500
|1881=463
|1886=453
|1891=502
|1896=440
|1901=431
|1906=404
|1911=406
|1921=354
|1926=329
|1931=315
|1936=297
|1946=247
|1954=227
|1962=241
|1968=218
|1975=232
|1982=192
|1990=170
|1999=147
|2004=
|2005=
|2006=123
|2007= 122
|2008=124
|2009=127
|cassini=19060
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 71254
}}
[[Categoria:Comuna de Sòna e Léger]]</text>
      <sha1>7alresen21k15lauoavmx77vombfdhg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509079</id>
      <parentid>2509076</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3304" sha1="8sme4b7exkctwy4d18uhilkla1azh9u" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Lays-sur-le-Doubs
 | nomcomuna2=Lays-sur-le-Doubs
 | imatge=[[Imatge:cap|290px]]
 | descripcion=
 | lògo=[[Imatge:cap|150px]]
 | escut=[[Imatge:cap|60px]]
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Louhans|Louhans]]
 | canton= [[Canton de Pierre-de-Bresse|Pierre-de-Bresse]]
 | insee = 71254
 | sitweb=
 | cp = 71270
| cònsol = 
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= 5.2475
 | latitud= 46.9225
| alt mini = 177
 | alt mej = 
 | alt maxi = 182
 | km²            = 10.38
}}
'''Lays-sur-le-Doubs''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Sòna e Léger]] e la [[regions francesas|region]] de [[Borgonha]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Lays-sur-le-Doubs|]]'''Lays-sur-le-Doubs'''}}
{{Image label|x=0.73701461244|y=0.526421740514|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 293 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fretterans]] (2,8km)}}}}
{{Image label|x=0.285899794009|y=0.377218727122|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 174 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Longepierre]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.248427412498|y=0.589675387856|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 372 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Charette-Varennes]] (3,6km)}}}}
{{Image label|x=0.571758677623|y=0.793849668941|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1967 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pierre-de-Bresse]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.477004217294|y=0.203822042752|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 207 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pourlans]] (3,9km)}}}}
{{Image label|x=0.695563594329|y=0.18625593967|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 404 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Annoire]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.858339416659|y=0.770918903597|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 213 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Authumes]] (5,5km)}}}}

&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 71254
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 71254
|1793=482
|1800=468
|1806=549
|1821=542
|1831=594
|1836=611
|1841=601
|1846=565
|1851=581
|1856=575
|1861=564
|1866=533
|1872=498
|1876=500
|1881=463
|1886=453
|1891=502
|1896=440
|1901=431
|1906=404
|1911=406
|1921=354
|1926=329
|1931=315
|1936=297
|1946=247
|1954=227
|1962=241
|1968=218
|1975=232
|1982=192
|1990=170
|1999=147
|2004=
|2005=
|2006=123
|2007= 122
|2008=124
|2009=127
|cassini=19060
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 71254
}}
[[Categoria:Comuna de Sòna e Léger]]</text>
      <sha1>8sme4b7exkctwy4d18uhilkla1azh9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Le Pont-de-Planches</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100546</id>
    <revision>
      <id>2509081</id>
      <parentid>2207772</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7597" sha1="0iyuyav584nti23eltpvzehy0m01owb" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Le Pont-de-Planches
 | nomcomuna2=Le Pont-de-Planches
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Vesoul|Vesoul]]
 | canton= [[Canton de Fresne-Saint-Mamès|Fresne-Saint-Mamès]]
 | insee = 70418
 | sitweb=
 | cp = 70130
| cònsol = Roger Relange
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= 5.9225
 | latitud= 47.5363888889
| alt mini = 212
 | alt mej = 
 | alt maxi = 263
 | km²            = 6.88
}}
'''Le Pont-de-Planches''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Sòna]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Le Pont-de-Planches]]'''Le Pont-de-Planches'''}}
{{Image label|x=0.693701554184|y=0.477203878164|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 228 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Neuvelle-lès-la-Charité]] (2,3km)}}}}
{{Image label|x=0.294411736645|y=0.484319917139|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 186 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vezet]] (2,9km)}}}}
{{Image label|x=0.350919636818|y=0.749965048951|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 84 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Bâties]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.804820920458|y=0.632763799938|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 51 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lieffrans]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.177813134698|y=0.527434229165|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 88 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Greucourt]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.174895543818|y=0.416417053189|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 475 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fresne-Saint-Mamès]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.710236718998|y=0.200162013833|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 600 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Noidans-le-Ferroux]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.798448901975|y=0.754502939166|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 145 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bourguignon-lès-la-Charité]] (4,8km)}}}}
{{Image label|x=0.202221700004|y=0.736804296331|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 69 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Vernotte]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.943686576005|y=0.531806630101|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 334 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Grandvelle-et-le-Perrenot]] (5,5km)}}}}
{{Image label|x=0.661157005207|y=0.909553580953|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 660 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fretigney-et-Velloreille]] (5,5km)}}}}
{{Image label|x=0.0963831732239|y=0.667385898989|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 130 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Gand]] (5,8km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
S'es descob&amp;egrave;rt entre lo pont de planches e neuvelle, de las fondacions #que testifica qu'aquel lu&amp;ograve;c a #&amp;egrave;sser viscut, 2 bustes en bronze an #&amp;egrave;sser trobats jols d&amp;eacute;combres ; pr&amp;egrave;s de passava ail&amp;agrave; la via romaine de la Ceba e de la Sa&amp;ocirc;ne.
 
Los abitants #&amp;egrave;sser affranchis lo 10 de setembre de 1436 per Jean e Antoine Oiselay, moyennant la cence annala de 60 &amp;eacute;cus d'aur (siatz 90frs anciana mi&amp;egrave;ja moneda de bourgogne en 1664).

En 1569 incendi complet del p&amp;ograve;ble per soldats del p&amp;ograve;rti dels dos ponts.

A la cœur del p&amp;ograve;ble una gl&amp;egrave;isa bastida l'an 1901 per un don de Madame la Comtesse De Sant Faron nascuda Lefort de Letondor en mem&amp;ograve;ria de lo sieu esp&amp;oacute;s.

Dos lavoirs  son encara visible dins lo p&amp;ograve;ble, l'una envolopa la rota de Vezet l'autre sus la rota de Neuvelle.

Al centre del p&amp;ograve;ble una polida fontaine redonda amb la si&amp;aacute; colomna centrala acanalada  totalament
en fonte e sortida de las fonderies de la Romaine l'an 1861.

La Romaine :eEn 1310 los fraires de la caritat #establir un foguet sus la Romaine #que lududes a donat lo sieu nom. En 1327 Guillaume De Arguel lo sieu #donar l'autorizacion d'extraire lo minar&amp;eacute; de f&amp;egrave;rre en lo b&amp;ograve;sc de Bellevaivre   la  forja aurai #&amp;egrave;sser fondada l'an 1333. Desapareis en 1760.
Lo foguet produsissi&amp;aacute; {{unitat|400|tonas}} de fonte en 1788 e se apaga definitivament #qu'en 1872.
Dos cubilots de segonda fusion #que lududes i avi&amp;aacute; #&amp;egrave;sser adjunt dels 1830 lududes surv&amp;eacute;curent e agu&amp;egrave;ron abandonat solament en 1936. Subsisteix Qualques bastissas.
La Romaine seri&amp;aacute; lo primi&amp;egrave;r establiment m&amp;eacute;tallurgique de l'Anautita-Sa&amp;ocirc;ne.

{{Original|fr}}
On a découvert entre le pont de planches et neuvelle, des fondations qui atteste que ce lieu a été habité, 2 bustes en bronze ont été trouvés sous les décombres ; près de là passait la voie romaine de l’Oignon et de la Saône.
 
Les habitants furent affranchis le 10 septembre 1436 par Jean et Antoine Oiselay, moyennant la cence annuelle de 60 écus d’or (soit 90frs ancienne moyenne monnaie de bourgogne en 1664).

En 1569 incendie complet du village par des soldats du duc des deux ponts.

Au cœur du village une église construite en 1901 par un don de Madame la Comtesse De Saint Faron née Lefort de Letondor en mémoire de son époux.

Deux lavoirs  sont encore visible dans le village, l’un sur la route de Vezet l’autre sur la route de Neuvelle.

Au centre du village une belle fontaine ronde avec sa colonne centrale cannelée  entièrement
en fonte et sortie des fonderies de la Romaine en 1861.

La Romaine :eEn 1310 les moines de la charité établirent un fourneau sur la Romaine qui lui a donné son nom. En 1327 Guillaume D’Arguel leur donna l’autorisation d’extraire le minerai de fer dans le bois de Bellevaivre   la  forge aurai été fondée en 1333. Elle disparaît en 1760.
Le fourneau produisait {{unité|400|tonnes}} de fonte en 1788 et s’éteint définitivement qu’en 1872.
Deux cubilots de seconde fusion qui lui avait été adjoint des 1830 lui survécurent et furent abandonnés seulement en 1936. Il subsiste quelques bâtiments.
La Romaine serait le premier établissement métallurgique de la Haute-Saône.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 70418
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Roger Relange|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 70418
|1793=280
|1800=379
|1806=406
|1821=332
|1831=490
|1836=457
|1841=443
|1846=488
|1851=471
|1856=415
|1861=450
|1866=446
|1872=410
|1876=409
|1881=453
|1886=536
|1891=498
|1896=482
|1901=404
|1906=426
|1911=430
|1921=350
|1926=343
|1931=341
|1936=297
|1946=182
|1954=175
|1962=185
|1968=153
|1975=135
|1982=145
|1990=132
|1999=169
|2004=
|2005=
|2006=219
|2007= 222
|2008=225
|2009=220
|cassini=27531
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 70418
}}

[[Categoria:Comuna de la Nauta Sòna]]</text>
      <sha1>0iyuyav584nti23eltpvzehy0m01owb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509082</id>
      <parentid>2509081</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4214" sha1="l5pzjea09ric8gacqw72bqu1pq13drh" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Le Pont-de-Planches
 | nomcomuna2=Le Pont-de-Planches
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Vesoul|Vesoul]]
 | canton= [[Canton de Fresne-Saint-Mamès|Fresne-Saint-Mamès]]
 | insee = 70418
 | sitweb=
 | cp = 70130
| cònsol = Roger Relange
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= 5.9225
 | latitud= 47.5363888889
| alt mini = 212
 | alt mej = 
 | alt maxi = 263
 | km²            = 6.88
}}
'''Le Pont-de-Planches''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Sòna]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Le Pont-de-Planches]]'''Le Pont-de-Planches'''}}
{{Image label|x=0.693701554184|y=0.477203878164|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 228 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Neuvelle-lès-la-Charité]] (2,3km)}}}}
{{Image label|x=0.294411736645|y=0.484319917139|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 186 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vezet]] (2,9km)}}}}
{{Image label|x=0.350919636818|y=0.749965048951|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 84 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Bâties]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.804820920458|y=0.632763799938|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 51 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lieffrans]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.177813134698|y=0.527434229165|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 88 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Greucourt]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.174895543818|y=0.416417053189|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 475 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fresne-Saint-Mamès]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.710236718998|y=0.200162013833|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 600 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Noidans-le-Ferroux]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.798448901975|y=0.754502939166|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 145 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bourguignon-lès-la-Charité]] (4,8km)}}}}
{{Image label|x=0.202221700004|y=0.736804296331|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 69 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Vernotte]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.943686576005|y=0.531806630101|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 334 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Grandvelle-et-le-Perrenot]] (5,5km)}}}}
{{Image label|x=0.661157005207|y=0.909553580953|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 660 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fretigney-et-Velloreille]] (5,5km)}}}}
{{Image label|x=0.0963831732239|y=0.667385898989|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 130 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Gand]] (5,8km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 70418
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Roger Relange|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 70418
|1793=280
|1800=379
|1806=406
|1821=332
|1831=490
|1836=457
|1841=443
|1846=488
|1851=471
|1856=415
|1861=450
|1866=446
|1872=410
|1876=409
|1881=453
|1886=536
|1891=498
|1896=482
|1901=404
|1906=426
|1911=430
|1921=350
|1926=343
|1931=341
|1936=297
|1946=182
|1954=175
|1962=185
|1968=153
|1975=135
|1982=145
|1990=132
|1999=169
|2004=
|2005=
|2006=219
|2007= 222
|2008=225
|2009=220
|cassini=27531
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 70418
}}

[[Categoria:Comuna de la Nauta Sòna]]</text>
      <sha1>l5pzjea09ric8gacqw72bqu1pq13drh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101281</id>
    <revision>
      <id>2509129</id>
      <parentid>1812337</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10217" sha1="mphoma34hs38ot0z4rdr4mxbdombcuk" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Simard
 | nomcomuna2=Simard
 | imatge=[[Imatge:cap|290px]]
 | descripcion=
 | lògo=[[Imatge:cap|150px]]
 | escut=[[Imatge:cap|60px]]
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Louhans|Louhans]]
 | canton= [[Canton de Montret|Montret]]
 | insee = 71523
 | sitweb=
 | cp = 71330
| cònsol = Jean-Marc Aberlenc
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= 5.18166666667
 | latitud= 46.7219444444
| alt mini = 187
 | alt mej = 
 | alt maxi = 212
 | km²            = 22.12
}}
'''Simard''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Sòna e Léger]] e la [[regions francesas|region]] de [[Borgonha]].
== Geografia ==

== Istòria ==

{{Apertium|fr}}

Las originas del vilatge de Simard son pas pas a connectar al passat de la familha &quot;Symard&quot; o &quot;De Symard&quot;, ela-quitament procedenta del bailliage de Baume dins Franca-Comtat. Aquela familha s'a apagat pendent la revolucion. Se tr&amp;ograve;ba lo toponyme &quot;Symard&quot; l'an 1299 en los t&amp;iacute;tols ancians (SIG-MAR d'origina germanique &quot;sig&quot; en designant la f&amp;ograve;r&amp;ccedil;a, la vict&amp;ograve;ria en alemand &quot;siegen&quot;) Los dos blasons en illustrant los documents de la municipalitat son aqueles &quot;De Thesut&quot; e &quot;Ganha de Perrigny&quot;, doas familhas en avent agut lo sieu fief al XIIIe s&amp;egrave;gle

Exist&amp;eacute;ncia probabla d'un cement&amp;egrave;ri burgonde al lu&amp;ograve;c-dich &quot;las Arsi&amp;egrave;res&quot;

SIMARD a #&amp;egrave;sser &quot;cap de-lu&amp;ograve;c de costat&quot; fins en 1801 abans de dependre d'aquel de MONTRET. En 1374, Simard &amp;egrave;ra un posterior-fief de la Baronnie de Mervans. En 1767, se li l'avi&amp;aacute; jutjada de drech escrit. N'indigne, la parr&amp;ograve;quia simardine, jol vocable de Sant-Pierre, d&amp;eacute;pendait antany del Archipr&amp;ecirc;tr&amp;eacute; de Branges.

SENHORS, FIEFS e ARRIERES-FIEFS :

de Principals Senhors    :  1475 : Antoine PAISSEAUD ; 1476 : Jean de RUPT ; 1512 : Jean de LONGWIC ; 1514 : Jean de RUPT ; 1527 : Philippe CHABOT maridat a Fran&amp;ccedil;oise de LONGWIC ; 1532 : Tristan SIMON ; 18 de junh 1535 : Adrien BOTON fils ; 1548 : Tristan SYMON ; 1570 : Jacques de SIMON ; 1618 : Jacques de DURETAL ; De contunh Louis de LORRAIN, Grand Ecuyer de Fran&amp;ccedil;a ; 9 d'agost 1667 : Charles-B&amp;eacute;nigne de THESUT, aquela familha a preses lo sieu nom del fief de THESUT al Mont SANT-VINCENT, i avi&amp;aacute; per armas &quot;d'aur a la banda de caras cargadas de tres sautoirs d'aur&quot; ; 1683 : Claude-B&amp;eacute;nigne de THEZUT (i auri&amp;aacute; affranchi SIMARD ) ; 1702 : Jean de THESUT ; 1714 : Jeanne de GRIVALOIS, veusa de Texans de THESUT ; 1728 : [[Familha Ganha de Perrigny|Philibert Bernard GANHA DE PERRIGNY]] maridat a Jeanne-Ostal de THEZUT aquela familha portava las armas seguentas &quot;de azur a tres molettes de esper&amp;oacute; collet&amp;eacute;es d'aur&quot;, Jeanne-Ostal de THEZUT #fondar un li&amp;egrave;ch pels paures de SIMARD dins l'Espital de Louhans en 1764 e #&amp;egrave;sser tanben la bienfaitrice de la gl&amp;egrave;isa de SIMARD ; De contunh Philiberte-Th&amp;eacute;r&amp;egrave;se GUYET, Comtesse de Louhans ; 1759 : Philibert-Bernard GANHA DE PERRIGNY ; 1783 : Antoine-Jean GANHA ; 1789 : B&amp;eacute;nigne LEGOUX DE SANT SEINE, Comte de Louhans ; A la vespra de la Revolucion francesa, existissi&amp;aacute; encara una just&amp;iacute;cia dicha de &quot; SIMARD-BESSANDREY-QUAIN e de depend&amp;eacute;ncias&quot; #que foncionava merc&amp;eacute;s a un jutge e a un fiscal de bur&amp;egrave;u. Entre los Fiefs e posteriors-fiefs : LO MEIX ALONGLET, LO MEIX, BESSANDREY, LA VERNOTTE : en 1681, Vlaude VITTE possedissi&amp;aacute; fons al lu&amp;ograve;c-dich La Vernotte ri&amp;egrave;re la dir&amp;egrave;cta de Simard.

Mai pr&amp;egrave;s de nosautres, lo vilatge a conegut de moments douloureux e mai justament lo 23 d'agost de 1944. Los soldats alemands, atacats per maquisards bressans als lu&amp;ograve;cs-diches de &quot;Quain&quot; e del &quot;Pichon Cirerer&quot;, an meses lo fu&amp;ograve;c dins un ostal #que ne s&amp;ograve;l lo potz subsisteix u&amp;egrave;i. Abaton Guy Camin, agent de connexion, un maquisard refugiat dins aquel ostal. Contunhan lo sieu exaction en metent lo fu&amp;ograve;c a d'unes autres ostals e en en batent los fils de la familha Sergenta. En la si&amp;aacute; baujum homicida, al molin Gallet, apr&amp;egrave;s i aver incendiat las bastissas, executan dos clients e dos emplegats. Jorn de batteuse a la granja Robelin, los Alemands alinhan una desena d'obri&amp;egrave;rs contra un mur e corron a la persecucion de c&amp;egrave;rts autres en avent de fugidas a trav&amp;egrave;rs de camps. Merc&amp;eacute;s a negociacions amb la oficiar alemand, M Alphonse Robelin est&amp;agrave;lvia la vida de totes. Ne fau un omenatge a las victimas #que 6 ne son inhum&amp;eacute;es al cement&amp;egrave;ri de la municipalitat, merc&amp;eacute;s a una souscription publica apr&amp;egrave;s la desliuran&amp;ccedil;a, dos monuments commemoratius an #&amp;egrave;sser erigits, lo un al &quot;Pichon Cirerer&quot; e l'autre al lu&amp;ograve;c-dich &quot;lo Gallet&quot;. 

U&amp;egrave;i, aquel p&amp;ograve;ble dinamic possed&amp;iacute;s de nombrosas basas per aculhir de n&amp;ograve;us simardins. La vida associativa, rica de 19 societats, prepausa d'activitats diversifi&amp;eacute;es en favorint d'amassadas e d'escambis entre los abitants.

{{Original|fr}}

Les origines du village de Simard ne sont pas à relier au passé de la famille &quot;Symard&quot; ou &quot;De Symard&quot;, elle-même originaire du bailliage de Baume en Franche-Comté. Cette famille s'est éteinte durant la révolution. On retrouve le toponyme &quot;Symard&quot; en 1299 dans les titres anciens (SIG-MAR d'origine germanique &quot;sig&quot; désignant la force, la victoire en allemand &quot;siegen&quot;) Les deux blasons illustrant les documents de la commune sont ceux &quot;De Thesut&quot; et &quot;Gagne de Perrigny&quot;, deux familles ayant eu leur fief au XIIIe siècle

Existence probable d'un cimetière burgonde au lieu-dit &quot;les Arsières&quot;

SIMARD a été &quot;chef-lieu de canton&quot; jusqu'en 1801 avant de dépendre de celui de MONTRET. En 1374, Simard était un arrière-fief de la Baronnie de Mervans. En 1767, on l'avait jugé de droit écrit. En outre, la paroisse simardine, sous le vocable de Saint-Pierre, dépendait autrefois de l'Archiprêtré de Branges.

SEIGNEURS, FIEFS et ARRIERES-FIEFS :

Principaux Seigneurs    :  1475 : Antoine PAISSEAUD ; 1476 : Jean de RUPT ; 1512 : Jean de LONGWIC ; 1514 : Jean de RUPT ; 1527 : Philippe CHABOT marié à Françoise de LONGWIC ; 1532 : Tristan SIMON ; 18 juin 1535 : Adrien BOUTON fils ; 1548 : Tristan SYMON ; 1570 : Jacques de SIMON ; 1618 : Jacques de DURETAL ; Puis Louis de LORRAIN, Grand Ecuyer de France ; 9 août 1667 : Charles-Bénigne de THESUT, cette famille a pris son nom du fief de THESUT au Mont SAINT-VINCENT, elle avait pour armes &quot;d'or à la bande de gueules chargée de trois sautoirs d'or&quot; ; 1683 : Claude-Bénigne de THEZUT (il aurait affranchi SIMARD ) ; 1702 : Jean de THESUT ; 1714 : Jeanne de GRIVALOIS, veuve de Jean de THESUT ; 1728 : [[Famille Gagne de Perrigny|Philibert Bernard GAGNE DE PERRIGNY]] marié à Jeanne-Marie de THEZUT cette famille portait les armes suivantes &quot;d'azur à trois molettes d'éperon colletées d'or&quot;, Jeanne-Marie de THEZUT fonda un lit pour les pauvres de SIMARD à l'Hôpital de Louhans en 1764 et fut aussi la bienfaitrice de l'église de SIMARD ; Puis Philiberte-Thérèse GUYET, Comtesse de Louhans ; 1759 : Philibert-Bernard GAGNE DE PERRIGNY ; 1783 : Antoine-Jean GAGNE ; 1789 : Bénigne LEGOUX DE SAINT SEINE, Comte de Louhans ; A la veille de la Révolution française, il existait encore une justice dite de &quot; SIMARD-BESSANDREY-QUAIN et dépendances&quot; qui fonctionnait grâce à un juge et à un procureur d'office. Parmi les Fiefs et arrière-fiefs : LE MEIX ALONGLET, LE MEIX, BESSANDREY, LA VERNOTTE : en 1681, Vlaude VITTE possédait des fonds au lieu-dit La Vernotte rière la directe de Simard.

Plus près de nous, le village a connu des moments douloureux et plus précisément le 23 août 1944. Les soldats allemands, attaqués par des maquisards bressans aux lieux-dits de &quot;Quain&quot; et du &quot;Petit Cerisier&quot;, ont mis le feu à une maison dont seul le puits subsiste aujourd'hui. Ils abattent Guy Chemin, agent de liaison, un maquisard réfugié dans cette maison. Ils continuent leur exaction en mettant le feu à d'autres maisons et en abattant le fils de la famille Sergent. Dans leur folie meurtrière, au moulin Gallet, après avoir incendié les bâtiments, ils exécutent deux clients et deux employés. Jour de batteuse à la ferme Robelin, les Allemands alignent une dizaine d'ouvriers contre un mur et courent à la poursuite de certains autres ayant fui à travers champs. Grâce à des négociations avec l'officier allemand, M Alphonse Robelin épargne la vie de tous. En hommage aux victimes dont 6 sont inhumées au cimetière de la commune, grâce à une souscription publique après la libération, deux monuments commémoratifs ont été érigés, l'un au &quot;Petit Cerisier&quot; et l'autre au lieu-dit &quot;le Gallet&quot;. 

Aujourd'hui, ce village dynamique possède de nombreux atouts pour accueillir de nouveaux simardins. La vie associative, riche de 19 sociétés, propose des activités diversifiées favorisant rencontres et échanges entre les habitants.


== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 71523
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Marc Aberlenc|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 71523
|1793=1291
|1800=1343
|1806=1344
|1821=1487
|1831=1499
|1836=1466
|1841=1511
|1846=1538
|1851=1557
|1856=1501
|1861=1495
|1866=1514
|1872=1569
|1876=1583
|1881=1579
|1886=1555
|1891=1583
|1896=1532
|1901=1529
|1906=1530
|1911=1502
|1921=1331
|1926=1265
|1931=1239
|1936=1161
|1946=1092
|1954=1075
|1962=1056
|1968=1023
|1975=942
|1982=997
|1990=944
|1999=877
|2004=
|2005=
|2006=1058
|2007=1 081
|2008=1097
|2009=1133
|cassini=36367
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 71523
}}

[[Categoria:Comuna de Sòna e Léger]]</text>
      <sha1>mphoma34hs38ot0z4rdr4mxbdombcuk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509134</id>
      <parentid>2509129</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1846" sha1="f0gvr6ja16qjzqiccsyfkn6qk3ri2g2" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Simard
 | nomcomuna2=Simard
 | imatge=[[Imatge:cap|290px]]
 | descripcion=
 | lògo=[[Imatge:cap|150px]]
 | escut=[[Imatge:cap|60px]]
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Louhans|Louhans]]
 | canton= [[Canton de Montret|Montret]]
 | insee = 71523
 | sitweb=
 | cp = 71330
| cònsol = Jean-Marc Aberlenc
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= 5.18166666667
 | latitud= 46.7219444444
| alt mini = 187
 | alt mej = 
 | alt maxi = 212
 | km²            = 22.12
}}
'''Simard''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Sòna e Léger]] e la [[regions francesas|region]] de [[Borgonha]].
== Geografia ==

== Istòria ==

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 71523
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Marc Aberlenc|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 71523
|1793=1291
|1800=1343
|1806=1344
|1821=1487
|1831=1499
|1836=1466
|1841=1511
|1846=1538
|1851=1557
|1856=1501
|1861=1495
|1866=1514
|1872=1569
|1876=1583
|1881=1579
|1886=1555
|1891=1583
|1896=1532
|1901=1529
|1906=1530
|1911=1502
|1921=1331
|1926=1265
|1931=1239
|1936=1161
|1946=1092
|1954=1075
|1962=1056
|1968=1023
|1975=942
|1982=997
|1990=944
|1999=877
|2004=
|2005=
|2006=1058
|2007=1 081
|2008=1097
|2009=1133
|cassini=36367
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 71523
}}

[[Categoria:Comuna de Sòna e Léger]]</text>
      <sha1>f0gvr6ja16qjzqiccsyfkn6qk3ri2g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Somme-Yèvre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101296</id>
    <revision>
      <id>2509138</id>
      <parentid>2272484</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3132" sha1="rofek5x0z0nr1uulpw2j9y7jwq6dtu4" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Somme-Yèvre
 | nomcomuna2=Somme-Yèvre
 | imatge=cap
 | descripcion= 
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Sainte-Menehould|Sainte-Menehould]]
 | canton= [[Canton de Givry-en-Argonne|Givry-en-Argonne]]
 | insee = 51549
 | sitweb= 
 | cp = 51330
| cònsol = Jackie Robin
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 4.7606
 | latitud= 48.9517
| alt mini = 
 | alt mej = 
 | alt maxi = 
 | km²            = 21.57
}}
'''Somme-Yèvre''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Marna (departament)|Marna]] e la [[regions francesas|region]] del [[Grand Èst ]].
==Geografia==
===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
    {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Somme-Yèvre]]'''Somme-Yèvre'''}}
{{Image label|x=0.632868770859|y=0.273124053894|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 132 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Dommartin-Varimont]] (3,3km)}}}}
{{Image label|x=0.795975574855|y=0.554098446142|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 127 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Noirlieu]] (3,6km)}}}}
{{Image label|x=0.674532384617|y=0.862698952242|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 70 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Contault]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.329025231233|y=0.103394646751|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 113 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Herpont]] (5,7km)}}}}
{{Image label|x=0.92885071579|y=0.336234608526|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 98 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Épense]] (5,7km)}}}}
{{Image label|x=0.50323476391|y=0.965911368135|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 114 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bussy-le-Repos (Marna)|Bussy-le-Repos]] (5,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 51549
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jackie Robin|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 51549
|1793=313
|1800=363
|1806=348
|1821=344
|1831=379
|1836=381
|1841=386
|1846=383
|1851=385
|1856=376
|1861=369
|1866=354
|1872=332
|1876=322
|1881=304
|1886=294
|1891=283
|1896=281
|1901=250
|1906=240
|1911=239
|1921=234
|1926=234
|1931=189
|1936=179
|1946=202
|1954=201
|1962=204
|1968=174
|1975=137
|1982=128
|1990=115
|1999=113
|2004=
|2005=
|2006=111
|2007=111
|2008=110
|2009=110
|cassini=36531
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 51549
}}

[[Categoria:Comuna de Marna]]</text>
      <sha1>rofek5x0z0nr1uulpw2j9y7jwq6dtu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vadenay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101519</id>
    <revision>
      <id>2509098</id>
      <parentid>2222006</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10409" sha1="50t7ibhjgubn2c3jt0msda5k6hc1z9r" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nom2=Vadenay
 | nomcomuna     = Vadenay
 | lògo=
 | escut=
 | imatge= Vadenay 040.JPG
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Châlons-en-Champagne|Châlons-en-Champagne]]
 | canton= [[Canton de Suippes|Suippes]]

 | sitweb= 
 | alt min= 
 | alt mej=
 | alt max= 
 | cp= 51400
 | insee          = 51587
 | cònsol         = Bertrand Dubois
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]] 
 | gentilici =  (en [[francés]])
}}
'''Vadenay''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Marna (departament)|Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Vadenay]]'''Vadenay'''}}
{{Image label|x=0.45622686845|y=0.603450226642|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 278 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Hilaire-au-Temple]] (2,0km)}}}}
{{Image label|x= 19.65
{{Image label|x=0.481819342634|y=0.667858045022|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 263 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Dampierre-au-Temple]] (2,8km)}}}}
{{Image label|x=0.301975513927|y=0.411141562473|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 453 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bouy]] (4,1km)}}}}
{{Image label|x=0.60869403923|y=0.806863713528|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 583 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Étienne-au-Temple]] (5,4km)}}}}
{{Image label|x=0.0822692619385|y=0.537807440456|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 252 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Grandes-Loges]] (7,5km)}}}}
{{Image label|x=0.170632084007|y=0.778302632658|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 624 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Veuve (Marna)|La Veuve]] (7,6km)}}}}
{{Image label|x=0.944305844659|y=0.633501109946|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 343 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Cheppe]] (7,7km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==
{{Apertium|fr}}
Cap a 1066 un Germain Franc, nomenat Valdin, s'establ&amp;iacute;s al b&amp;ograve;rd del cors d'aiga : Vadenay (Vaudensis villa : la villa de Valdin) &amp;egrave;ra nascut.

Abans la Revolucion, Angel Joseph R&amp;eacute;my, baron dels Leons, vicomte de Vadenay, baron de Neuflize, &amp;egrave;ra senhor de Vadenay. I avi&amp;aacute; aquerits aquela t&amp;egrave;rra l'an 1773 per lo sieu matrim&amp;ograve;ni amb Ostal Fran&amp;ccedil;oise El&amp;eacute;onore Godet de Neuflize, filha del darri&amp;egrave;r senhor de Vadenay. Lo abbaye de Avenay &amp;egrave;ra tanben senhor de Vadenay. La coll&amp;eacute;giale de Rems i possedissi&amp;aacute; egalament t&amp;egrave;rras.

Pendent la Revolucion, dos personatges se #distinguir tot particularament :
* Lo abb&amp;eacute; Claude Ignace Parad&amp;iacute;s, Cur&amp;eacute; de vadenay e de Cuperly, #redigir lo quas&amp;egrave;rn dels dol&amp;eacute;ances presentadas pels abitants en lo moment de la re&amp;uuml;nion #que i agu&amp;egrave;t lu&amp;ograve;c jos la presid&amp;eacute;ncia de Louis Tronsson. 
* Louis Benjamin Bablot, nascut a Vadenay lo 9 de setembre de 1754, en 1790 a lan&amp;ccedil;at &quot;Lo Caduc&amp;eacute;e&quot;, periodic de l'Assemblada dels electors del departament de la Marna. A creat de contunh &quot;Lo Observatoire&quot; s'afirmar&amp;agrave; de contunh coma un &amp;ograve;me d'esqu&amp;egrave;rra a trav&amp;egrave;rs del Directoire&lt;ref&gt;Jean-Paul Barb&amp;egrave;r ''Dels Ch&amp;acirc;lonnais cel&amp;egrave;bres, illustres e m&amp;eacute;morables'' 2000&lt;/ref&gt;.

Lo 23 de setembre de 1792, jorn escuelhut per plantar un arbre de la Libertat, una horde de bandits, acompanhada de div&amp;egrave;rsas sc&amp;eacute;l&amp;eacute;rats, totes disfressats jos l' abitud de [[uhlan]], #venir spolier, lo guinhauet jos la gargam&amp;egrave;la, los desgraciats abitants de la comuna. Aquel es pas que lo 28 d'oct&amp;ograve;bre de 1792 que la cerem&amp;ograve;nia #poder i aver fin finala lu&amp;ograve;c.

Cap a 1886, Vadenay i aur&amp;agrave; amputat de 1300 li cal de t&amp;egrave;rras per la creacion del camp militar. Es a aquela ep&amp;ograve;ca #que i agu&amp;egrave;t bastit la gl&amp;egrave;isa. Lo vilatge patir&amp;agrave; tres gu&amp;egrave;rras e d'invasions : 1870, 1914, 1940.

Lo 12 de junh de 1940 lo n&amp;ograve;rd de Vadenay es lo teatre d'una terribla batalha.
La vespra, a la granja de Mosc&amp;ograve;u sus la rota de Rems a [[Suippes]], la 41{{e}} bataillon de carris de combat, los temibles [[Carri B1|Renault B1 bis]], se scinde en dos grops :
Lo grop del capitani GASC #que se dirig&amp;iacute;s sus la Marna al sud de Ch&amp;acirc;lons e lo grop del capitani CORNET ajudat del capitani [[Pierre Billotte]], entre Suippes e [[Sant-&amp;Eacute;tienne-a lo-Temple]].
[[Imatge:Vadenay 038.JPG|thumb|231px|esqu&amp;egrave;rre|Monument al combat de la mongeta de Vadenay de las 41{{e}} e 49{{e}}} B.C.C.]]

Lo capitani Billotte dispausa de quinze carris dins estat de foncionament.
El se pla&amp;ccedil;a a la granja del Pi&amp;eacute;mont e cobr&amp;iacute;s la rota entre Ch&amp;acirc;lons e Suippes.
Continuament a de violentes combats contra blind&amp;egrave;sse alemands en sortint de b&amp;ograve;sques longs en lo [[Camp de Ch&amp;acirc;lons|camp de Mourmelon]], lo grop se p&amp;ograve;rta a la pichona Mongeta, de contunh a las Labors blancas amb la fin de cobrir la jubilacion d'unas autras unitats.
Apr&amp;egrave;s s&amp;egrave;t oras d'isolament, la seccion tenda de d&amp;eacute;gager sus Vadenay, mas se tr&amp;ograve;ba paissi&amp;egrave;ra al pi&amp;egrave;ge cara a de nombrosas p&amp;egrave;&amp;ccedil;as antichars alemandas (50 al quilom&amp;egrave;tre).
Onze  carris an destruit, f&amp;ograve;r&amp;ccedil;a d'&amp;ograve;mes sucumbeixen #que lo capitani Cornet, en comandant de la 41{{e}} bataillon.
D'unes autres ne son de faches preso&amp;egrave;rs.
Entre eles, lo capitani Billotte gr&amp;egrave;vament ferit.
Lo grop es totalament aniquilat, mas la si&amp;aacute; resist&amp;eacute;ncia a permeses lo &amp;eacute;vacuation de div&amp;egrave;rsas unitats de combatentas.

U&amp;egrave;i, una st&amp;egrave;le comm&amp;eacute;more lo sacrifici de la 41{{e}} BCC davant la gl&amp;egrave;isa.

{{Original|fr}}
Vers 1066 un Germain Franc, nommé Valdin, s'établit au bord du cours d'eau : Vadenay (Vaudensis villa : la villa de Valdin) était né.

Avant la Révolution, Ange Joseph Rémy, baron des Lions, vicomte de Vadenay, baron de Neuflize, était seigneur de Vadenay. Il avait acquis cette terre en 1773 par son mariage avec Marie Françoise Eléonore Godet de Neuflize, fille du dernier seigneur de Vadenay. L'abbaye d'Avenay était aussi seigneur de Vadenay. La collégiale de Reims y possédait également des terres.

Pendant la Révolution, deux personnages se distinguèrent tout particulièrement :
* L'abbé Claude Ignace Paradis, Curé de vadenay et de Cuperly, rédigea le cahier des doléances présentées par les habitants lors de la réunion qui eut lieu sous la présidence de Louis Tronsson. 
* Louis Benjamin Bablot, né à Vadenay le 9 septembre 1754, en 1790 a lancé &quot;Le Caducée&quot;, journal de l'Assemblée des Electeurs du département de la Marne. Il a créé ensuite &quot;L'Observatoire&quot; puis s'affirmera comme un homme de gauche à travers le Directoire&lt;ref&gt;Jean-Paul Barbier ''Des Châlonnais célèbres, illustres et mémorables'' 2000&lt;/ref&gt;.

Le 23 septembre 1792, jour choisi pour planter un arbre de la Liberté, une horde de bandits, accompagnée de plusieurs scélérats, tous déguisés sous l'habit de [[uhlan]], vint spolier, le couteau sous la gorge, les malheureux habitants de la commune. Ce n'est que le 28 octobre 1792 que la cérémonie put enfin avoir lieu.

Vers 1886, Vadenay sera amputé de 1300 ha de terres pour la création du camp militaire. C'est à cette époque que fut construite l'église. Le village subira trois guerres et invasions : 1870, 1914, 1940.

Le 12 juin 1940 le nord de Vadenay est le théâtre d'une terrible bataille.
La veille, à la ferme de Moscou sur la route de Reims à [[Suippes]], le 41{{e}} bataillon de chars de combat, les redoutables [[Char B1|Renault B1 bis]], se scinde en deux groupes :
Le groupe du capitaine GASC qui se dirige sur la Marne au sud de Châlons et le groupe du capitaine CORNET aidé du capitaine [[Pierre Billotte]], entre Suippes et [[Saint-Étienne-au-Temple]].
[[Imatge:Vadenay 038.JPG|thumb|231px|gauche|Monument au combat du haricot de Vadenay des 41{{e}} et 49{{e}}} B.C.C.]]

Le capitaine Billotte dispose de quinze chars en état de fonctionnement.
Il se poste à la ferme du Piémont et couvre la route entre Châlons et Suippes.
Suite à de violents combats contre des blindés allemands sortant des bois longs dans le [[Camp de Châlons|camp de Mourmelon]], le groupe se porte au petit Haricot, puis aux Ouvrages blancs afin de couvrir la retraite d'autres unités.
Après sept heures d'isolement, la section tente de dégager sur Vadenay, mais se retrouve prise au piège face à de nombreuses pièces antichars allemandes (50 au kilomètre).
Onze  chars sont détruits, beaucoup d'hommes succombent dont le capitaine Cornet, commandant du 41{{e}} bataillon.
D’autres sont faits prisonniers.
Parmi eux, le capitaine Billotte grièvement blessé.
Le groupe est totalement anéanti, mais sa résistance a permis l’évacuation de plusieurs unités de combattants.

Aujourd’hui, une stèle commémore le sacrifice du 41{{e}} BCC devant l’église.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 51587
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Bertrand Dubois|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 51587
|1793=296
|1800=295
|1806=277
|1821=264
|1831=317
|1836=359
|1841=350
|1846=356
|1851=360
|1856=357
|1861=329
|1866=319
|1872=273
|1876=276
|1881=285
|1886=304
|1891=284
|1896=277
|1901=271
|1906=268
|1911=250
|1921=225
|1926=252
|1931=223
|1936=239
|1946=207
|1954=176
|1962=437
|1968=164
|1975=159
|1982=203
|1990=226
|1999=202
|2004=
|2005=
|2006=227
|2007=241
|2008=254
|2009=268
|cassini=38558
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Veire tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de|insee= 51587
}}

[[Categoria:Comuna de Marna]]</text>
      <sha1>50t7ibhjgubn2c3jt0msda5k6hc1z9r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509100</id>
      <parentid>2509098</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="8sdutpbgdpg74alwywlkkochrt4k8fg" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nom2=Vadenay
 | nomcomuna     = Vadenay
 | lògo=
 | escut=
 | imatge= Vadenay 040.JPG
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Châlons-en-Champagne|Châlons-en-Champagne]]
 | canton= [[Canton de Suippes|Suippes]]

 | sitweb= 
 | alt min= 
 | alt mej=
 | alt max= 
 | cp= 51400
 | insee          = 51587
 | cònsol         = Bertrand Dubois
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]] 
 | gentilici =  (en [[francés]])
}}
'''Vadenay''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Marna (departament)|Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Vadenay]]'''Vadenay'''}}
{{Image label|x=0.45622686845|y=0.603450226642|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 278 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Hilaire-au-Temple]] (2,0km)}}}}
{{Image label|x= 19.65
{{Image label|x=0.481819342634|y=0.667858045022|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 263 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Dampierre-au-Temple]] (2,8km)}}}}
{{Image label|x=0.301975513927|y=0.411141562473|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 453 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bouy]] (4,1km)}}}}
{{Image label|x=0.60869403923|y=0.806863713528|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 583 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Étienne-au-Temple]] (5,4km)}}}}
{{Image label|x=0.0822692619385|y=0.537807440456|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 252 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Grandes-Loges]] (7,5km)}}}}
{{Image label|x=0.170632084007|y=0.778302632658|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 624 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Veuve (Marna)|La Veuve]] (7,6km)}}}}
{{Image label|x=0.944305844659|y=0.633501109946|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 343 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Cheppe]] (7,7km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 51587
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Bertrand Dubois|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 51587
|1793=296
|1800=295
|1806=277
|1821=264
|1831=317
|1836=359
|1841=350
|1846=356
|1851=360
|1856=357
|1861=329
|1866=319
|1872=273
|1876=276
|1881=285
|1886=304
|1891=284
|1896=277
|1901=271
|1906=268
|1911=250
|1921=225
|1926=252
|1931=223
|1936=239
|1946=207
|1954=176
|1962=437
|1968=164
|1975=159
|1982=203
|1990=226
|1999=202
|2004=
|2005=
|2006=227
|2007=241
|2008=254
|2009=268
|cassini=38558
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Veire tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de|insee= 51587
}}

[[Categoria:Comuna de Marna]]</text>
      <sha1>8sdutpbgdpg74alwywlkkochrt4k8fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trept</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102844</id>
    <revision>
      <id>2509054</id>
      <parentid>2299717</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6007" sha1="9o8rrf7k9bogywxj4g0oz6u9sa9v5ap" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=frp
 | nomcomuna=
 | nomcomuna2=Trept
 | imatge= Trept 2010 06 21.jpg
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     ={{Daufinat}}&lt;br/&gt;{{Arpitània}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de La Tour-du-Pin|La Tour-du-Pin]]
 | canton= [[Canton de Crémieu|Crémieu]]
 | insee = 38515
 | cp = 38460
| cònsol = M. REYNAUD DULAURIER
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= 5.32055555556
 | latitud= 45.6872222222
| alt mini = 219
 | alt mej = 
 | alt maxi = 360
 | sitweb = [http://www.trept.fr]
| km²            = 15.87
}}
'''Nom desconegut''' en [[arpitan]] (''Trept'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Arpitània|arpitana]] dau [[Daufinat]], situaa dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Isèra (departament)|Isèra]] e la [[regions francesas|region]] d' [[Auvèrnhe Ròse Aups]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Trept]]'''Trept'''}}
{{Image label|x=0.336876674085|y=0.62994903884|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 505 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Hilaire-de-Brens]] (2,8km)}}}}
{{Image label|x=0.699685496171|y=0.681629611453|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1149 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Salagnon]] (3,3km)}}}}
{{Image label|x=0.682706378921|y=0.30398855996|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 672 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Soleymieu]] (3,3km)}}}}
{{Image label|x=0.362999241169|y=0.226782352934|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 613 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Dizimieu]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.22549806532|y=0.702401147633|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 533 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vénérieu]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.129227569268|y=0.498920302854|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 463 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Moras]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.487919083576|y=0.0825572922391|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 560 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Siccieu-Saint-Julien-et-Carisieu]] (5,4km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
Situat al n&amp;ograve;rd del Dauphin&amp;eacute;, al mi&amp;egrave;g d'un pa&amp;iuml;satge vallonn&amp;eacute;, Trept es ric de lo sieu passat. Lo p&amp;ograve;ble es sus la rota de pichonas vilas pittoresques coma la vila medievala de Cr&amp;eacute;mieu, la vila dels pintors de Morestel, Hi&amp;egrave;res sus Amby e lo sieu lu&amp;ograve;c arch&amp;eacute;ologique de Larina, Sant-Cap e lo sieu abbatiale. Part int&amp;eacute;grante de la Isle Cr&amp;eacute;mieu, Trept pren sup&amp;ograve;rt sul scenari roc&amp;oacute;s #que la p&amp;egrave;ira a lauze n'es r&amp;eacute;put&amp;eacute;e, e se situa al p&amp;egrave; d'una vall&amp;eacute;e harmonieuse ont scintillent las marais a la cœur de la t&amp;egrave;rra negra.
Trept E la si&amp;aacute; region son d'un inter&amp;egrave;s particular per la fauna e la flore #que protegisson d'esp&amp;egrave;cias escassas. En la dol&amp;ccedil;or de las colors, jos la brume maitiala, Trept se descobr&amp;iacute;s amb en tela de fons lo Mont-Blanc majestu&amp;oacute;s e brilhant en lo sol orient e los massises montagneux del Vercors e de la Chartreuse. 
A anotar lo anticonformisme de las inscripcions :
* sul fronton de la Comuna : ‘’Trabalh, Pau, Libertat’’
* sul monument als m&amp;ograve;rtes : ‘’Trept, Als sieus mainats m&amp;ograve;rts a la gu&amp;egrave;rra’’.

dins la sala dels matrim&amp;ograve;nis an expausat totes los retratats dels Presidents de la Republica.

{{Original|fr}}
Situé au nord du Dauphiné, au milieu d'un paysage vallonné, Trept est riche de son passé. Le village est sur la route de petites villes pittoresques comme la cité médiévale de Crémieu, la cité des peintres de Morestel, Hières sur Amby et son site archéologique de Larina, Saint-Chef et son abbatiale. Partie intégrante de l'Isle Crémieu, Trept prend appui sur le plateau rocheux dont la pierre à lauze est réputée, et se situe au pied d’une vallée harmonieuse où scintillent les marais au cœur de la terre noire.
Trept et sa région sont d'un intérêt particulier pour la faune et la flore qui abritent des espèces rares. Dans la douceur des couleurs, sous la brume matinale, Trept se dévoile avec en toile de fond le Mont-Blanc majestueux et éclatant dans le soleil levant et les massifs montagneux du Vercors et de la Chartreuse. 
À noter l’anticonformisme des inscriptions :
* sur le fronton de la Mairie : ‘’Travail, Paix, Liberté’’
* sur le monument aux morts : ‘’Trept, À ses enfants morts à la guerre’’.

Dans la salle des mariages sont exposés tous les portraits des Présidents de la République.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 38515
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= M. REYNAUD DULAURIER|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 38515
|1793=784
|1800=585
|1806=719
|1821=641
|1831=864
|1836=965
|1841=1149
|1846=1167
|1851=1268
|1856=1354
|1861=1339
|1866=1310
|1872=1290
|1876=1333
|1881=1387
|1886=1579
|1891=1615
|1896=1722
|1901=1732
|1906=1666
|1911=1527
|1921=1323
|1926=1251
|1931=1139
|1936=1065
|1946=931
|1954=874
|1962=817
|1968=840
|1975=853
|1982=1039
|1990=1164
|1999=1540
|2004=
|2005=
|2006=1 688
|2007=1 717
|2008=1 711
|2009=1 741
|cassini=38150
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal|Daufinat|Arpitània}}
{{Comunas de| insee = 38515
}}

[[Categoria:Comuna arpitana dau Daufinat]]
[[Categoria:Comuna d'Isèra]]</text>
      <sha1>9o8rrf7k9bogywxj4g0oz6u9sa9v5ap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509055</id>
      <parentid>2509054</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3495" sha1="sesm92sqsuby3xi5u5jw2zul00l9ogj" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=frp
 | nomcomuna=
 | nomcomuna2=Trept
 | imatge= Trept 2010 06 21.jpg
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     ={{Daufinat}}&lt;br/&gt;{{Arpitània}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de La Tour-du-Pin|La Tour-du-Pin]]
 | canton= [[Canton de Crémieu|Crémieu]]
 | insee = 38515
 | cp = 38460
| cònsol = M. REYNAUD DULAURIER
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= 5.32055555556
 | latitud= 45.6872222222
| alt mini = 219
 | alt mej = 
 | alt maxi = 360
 | sitweb = [http://www.trept.fr]
| km²            = 15.87
}}
'''Nom desconegut''' en [[arpitan]] (''Trept'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Arpitània|arpitana]] dau [[Daufinat]], situaa dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Isèra (departament)|Isèra]] e la [[regions francesas|region]] d' [[Auvèrnhe Ròse Aups]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Trept]]'''Trept'''}}
{{Image label|x=0.336876674085|y=0.62994903884|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 505 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Hilaire-de-Brens]] (2,8km)}}}}
{{Image label|x=0.699685496171|y=0.681629611453|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1149 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Salagnon]] (3,3km)}}}}
{{Image label|x=0.682706378921|y=0.30398855996|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 672 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Soleymieu]] (3,3km)}}}}
{{Image label|x=0.362999241169|y=0.226782352934|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 613 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Dizimieu]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.22549806532|y=0.702401147633|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 533 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vénérieu]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.129227569268|y=0.498920302854|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 463 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Moras]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.487919083576|y=0.0825572922391|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 560 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Siccieu-Saint-Julien-et-Carisieu]] (5,4km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 38515
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= M. REYNAUD DULAURIER|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 38515
|1793=784
|1800=585
|1806=719
|1821=641
|1831=864
|1836=965
|1841=1149
|1846=1167
|1851=1268
|1856=1354
|1861=1339
|1866=1310
|1872=1290
|1876=1333
|1881=1387
|1886=1579
|1891=1615
|1896=1722
|1901=1732
|1906=1666
|1911=1527
|1921=1323
|1926=1251
|1931=1139
|1936=1065
|1946=931
|1954=874
|1962=817
|1968=840
|1975=853
|1982=1039
|1990=1164
|1999=1540
|2004=
|2005=
|2006=1 688
|2007=1 717
|2008=1 711
|2009=1 741
|cassini=38150
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal|Daufinat|Arpitània}}
{{Comunas de| insee = 38515
}}

[[Categoria:Comuna arpitana dau Daufinat]]
[[Categoria:Comuna d'Isèra]]</text>
      <sha1>sesm92sqsuby3xi5u5jw2zul00l9ogj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charlàs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103402</id>
    <revision>
      <id>2509028</id>
      <parentid>2501232</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>escut</comment>
      <origin>2509028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5832" sha1="5wdd0ychvk1wqscx3crr2fv9ulme8a5" xml:space="preserve">{{Dialècte Gascon}}
{{Infobox vila occitana
 | carta=oc
 | nom=Charlàs
 | nom2= ''Charlas''
 | imatge=061_Charlas_(31350).jpg
 | descripcion= Era maison comuna
 | lògo= cap
 | escut= Blason ville fr Charlas (Haute-Garonne).svg 
 | escais=
 | region ist    =  {{Gasconha}} {{Comenge}}
 | parçan =
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]]
 | canton        = [[Canton de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] ([[Canton de Bolonha de Gessa|Bolonha de Gessa]] abans 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Còr e Costalats de Comenge|CC de Còr e Costalats de Comenge]]
 | insee = 31138
 | cp = 31350
| cònsol = Jean-Pierre Duclos 
 | mandat         = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 0.6942
 | latitud= 43.2278
 | alt mini = 267
 | alt mej = 
 | alt maxi = 447
 | km²            = 11.32
}}
'''Charlàs'''{{RepTopMP}} (''Charlas'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 31138.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre deth territòri===
{{Comunas limitròfas
 | comuna     = Charlàs
 | nòrd       = [[Sent Pèr deth Bòsc]] 
 | nòrd-èst   = [[Montgalhard de Sava]]
 | èst        = [[Saman (Nauta Garona)|Saman]]
 | sud-èst    = [[Sent Lari e Bojan]]
 | sud        = [[Cardelhac]]
 | sud-oèst   = [[Sarremesan]]
 | oèst       = [[Era Espuga|L'Aspuga]]
 | nòrd-oèst  = [[Blajan]]
}}

==Toponimia==
===Avesac===
Era prononciacion qu'ei [awe'zak] (informators nombroses) &lt;ref name = alaric/&gt;. Eth nom d'Avesac que vienerè deth nom d'òme latin ''Avitius'' damb eth sufixe ''-acum'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 40, a ''Auzas''&lt;/ref&gt;. Avesac qu'èra probablament ua grana propietat antica.

Segon [[Xavier Delamarre]], eths noms de tipe ''Avesac'', ''Ausac'', ''Avesa'', ''[[Aidac]]'', ''[[Avesan]]'' que son, o pòden estar, formacions purament celticas, basadas sus un nom celtic d'òmi ''Auitos'' o (com ací) ''Auitios'', qui mian aths medishs resultats qu'eths noms latins corresponents. L'autor que cita noms atestats com ''Avitianomara'', a [[Dijon]], e ''Avito-ri(x)'', en [[Granda Bretanha|Grana Bretanha]], qui pòden dificilament estar compausats mixtes latin-celtic, damb un prumèr element qui seré latin&lt;ref&gt;Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 67, 286, 326-327&lt;/ref&gt;.
===Charlàs===
Ni [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ni [[Ernèst Negre|Negre]], ni Astor, nimèi eths Féniés, non diden arren de ''Charlàs''. Eras fòrmas ancianas mancan per i véder clar sus aqueth toponime d'aparéncia en partida francesa. Era prononciacion qu'ei [ʃar'las] e non pas [tʃar'las] (informators de divèrsas comunas) &lt;ref name = alaric&gt;contributor Alaric, mai de 2026&lt;/ref&gt;. Era grafia que seriá meilèu ''Sharlàs''.

===Hoeganac===
La prononciacion aproximativa qu'ei [hoega'nak] a [[Era Espuga|L'Aspuga]] &lt;ref name = alaric/&gt;.

==Istòria==
Pendent eth Ancian Regime, Charlàs qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Tolosa]]. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Pèr. Tanlèu 1790, Charlàs qu'èra deth [[canton de Bolonha de Gessa]] &lt;ref&gt;''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 12 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html&lt;/ref&gt;.

Pendent eth Ancian Regime, era parròpia d'Avezac (en francés, probablament ''Avesac'' en gascon) qu'èra dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Tolosa]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de [[Montgalhard de Sava|Montgalhard]], qu'ei Nòsta Dauna &lt;ref&gt;''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p.3 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html&lt;/ref&gt;.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 31138
|Títol= Lista deths cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean Pierre Duclos |Partit= shens |Qualitat= retirat d'agricultor }}
{{Elegit |Debuta= març de [[1959]] |Fin= 2014 |Identitat= Pierre Cambus|Partit= [[Partit Radical d’Esquèrra]]  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1959 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton de Bolonha de Gessa]]; qu'ei ara deth [[canton de Sent Gaudenç]].

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 31138
|1793=575
|1800=553
|1806=519
|1821=510
|1831=596
|1836=619
|1841=594
|1846=610
|1851=609
|1856=567
|1861=558
|1866=556
|1872=525
|1876=516
|1881=522
|1886=539
|1891=543
|1896=507
|1901=431
|1906=483
|1911=507
|1921=509
|1926=409
|1931=402
|1936=327
|1946=307
|1954=301
|1962=286
|1968=249
|1975=222
|1982=221
|1990=196
|1999=189
|2004=201
|cassini=8438
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|138}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|138}}/11.32) round 2}}}} ab/km².

==Lòcs e monuments==
[[Imatge:031_Charlas_(31350).jpg|thumb|left|300px|Glèisa Sent Pèr e Sent Pau]]

==Personalitats ligadas damb era comuna==

==Véser tanben==
* [[Comunas de la Nauta Garona]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Gasconha}}
{{Comunas de| insee = 31138
}}
[[Categoria:Comuna de Comenge]]
[[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]]</text>
      <sha1>5wdd0ychvk1wqscx3crr2fv9ulme8a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Borne (Naut Léger)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103648</id>
    <revision>
      <id>2509112</id>
      <parentid>2151909</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="ho3hebm7eocf8l945iteqbbhxzmifct" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Borne
 | nom2          = ''Borne'' 
 | imatge        = La_Borne_à_Borne.jpg
 | descripcion   = La ''Borne'' a ''Borne'' (noms francés)
 | lògo          = cap
 | escut         = cap
 | escais        =
 | region ist    = {{Velai}}
 | parçan        =
 | arrondiment   = [[Arrondiment delh Puèi de Velai|Lo Puèi de Velai]]
 | canton        = [[Canton de Sant Pàulhan|Sant Pàulhan]]
 | insee         = 43036
 | sitweb        =
 | cp            = 43350
 | cònsol        = Annie Bouchet
 | mandat        = [[2014]]-[[2020]]
 | gentilici     =
 | latitud       = 45.1008333333
 | longitud      = 3.79972222222
 | alt mini      = 720
 | alt mej       = 
 | alt maxi      = 885
 | km²           =
|}}

'''Borne'''{{bdtopoc|}} (''Borne'' en [[francés]]) z-es una [[comuna]] [[Velai|velaiesa]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Naut Léger]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups]].

== Geografia ==
{{...}}

=== Comunas vesinas ===
&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]]
    {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Borne]] '''Borne'''}}
{{Image label|x=0.530079235848|y=0.730698638318|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 459 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sant Vidal]] &lt;br/&gt;(2,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.777420743627|y=0.431560910503|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 298 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Blanzac (Naut Léger)|Blanzac]] &lt;br/&gt;(3,5 km)}}}}
{{Image label|x=0.585464908873|y=0.188109821252|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2254 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sant Pàulhan]] &lt;br/&gt;(4,1 km)}}}}
{{Image label|x=0.200251246476|y=0.592899668397|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 868 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lodes (Naut Léger)|Lodes]] &lt;br/&gt;(4,2 km)}}}}
{{Image label|x=0.329524483634|y=0.218527904248|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 259 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lissac (Naut Léger)|Lissac]] &lt;br/&gt;(4,4 km)}}}}
{{Image label|x=0.20526542028|y=0.774668563922|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 630 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chaspuzac]] &lt;br/&gt;(5,3 km)}}}}
{{Image label|x=0.392720828391|y=0.921433074709|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1005 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sanssac-l'Église]] &lt;br/&gt;(5,6 km)}}}}
{{Image label|x=0.88069116648|y=0.750280496265|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2785 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Polinhac]] &lt;br/&gt;(5,8 km)}}}}
&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

== Istòria ==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 43036
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Annie Bouchet|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març [[1989]] |Fin= 2008 |Identitat=Jean-Paul Colly |Partit= [[UMP]] |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1989 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 43036
|1793=226
|1800=226
|1806=235
|1821=270
|1831=285
|1836=300
|1841=314
|1846=365
|1851=325
|1856=347
|1861=357
|1866=358
|1872=368
|1876=411
|1881=403
|1886=407
|1891=421
|1896=375
|1901=380
|1906=385
|1911=392
|1921=334
|1926=346
|1931=332
|1936=288
|1946=275
|1954=257
|1962=248
|1968=275
|1975=284
|1982=271
|1990=302
|1999=352
|2004=
|2005=
|2006=399
|2007=406
|2008=412
|2009=425
|cassini=4951
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Velai}}
{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas de| insee = 43036}}

[[Categoria:Comuna de Velai]]
[[Categoria:Comuna del Naut Léger]]</text>
      <sha1>ho3hebm7eocf8l945iteqbbhxzmifct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cobon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103690</id>
    <revision>
      <id>2509043</id>
      <parentid>2442764</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9783" sha1="ldnxchva9kdc0cs3zsjqu8x0jyww1sg" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Cobon
 | nom2          = ''Coubon''
 | imatge        = Coubon (Haute-Loire, Fr), church with bell gable.JPG
 | descripcion   = La glèisa.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_ville_fr_Coubon_43.svg
 | escais        =
 | region ist    = {{Velai}} {{Lengadòc}}
 | parçan        =
 | arrondiment   = [[Arrondiment delh Puèi de Velai|Lo Puei de Velai]]
 | canton        = Lo Puèi de Velai-4 ([[Canton delh Puèi de Velai Sud-Èst|Lo Puei de Velai Sud-Èst]]
 | intercom      = [[Comunautat d'aglomeracion delh Puèi de Velai|CA delh Puèi de Velai]] 
 | insee         = 43078
 | sitweb        = 
 | cp            = 43700
 | cònsol        = Christelle Valantin
 | mandat        = [[2020]]-[[2026]]
 | gentilici     =  
 | latitud       = 44.9978
 | longitud      = 3.9186
 | alt mini      = 607
 | alt mej       = 
 | alt maxi      = 948
 | km²           = 22.73
|}}

'''Cobon'''{{bdtopoc|}} (''Coubon'' en [[francés]]) z-es una [[comuna]] [[Velai|velaiesa]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Naut Léger]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]], &lt;small&gt;ancianament d'[[Auvèrnhe (region)|Auvèrnhe]]&lt;/small&gt;.

== Geografia ==
Traversada per [[Léger (flume)|Leir]], Cobon se situa tanben a quauques quilomètres delh [[Lo Puèi de Velai|Puei]] e de [[Briva e Charensac]].

=== Comunas vesinas ===
&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]]
    {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Cobon]] '''Cobon'''}}
{{Image label|x=0.668430317886|y=0.557789784319|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1078 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Arsac de Velai]] &lt;br/&gt;(2,1 km)}}}}
{{Image label|x=0.306941013598|y=0.581061146191|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1614 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cuçac (Naut Léger)|Cuçac]] &lt;br/&gt;(2,8 km)}}}}
{{Image label|x=0.31273413101|y=0.751299907893|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1174 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Solanhac]] &lt;br/&gt;(4,1 km)}}}}
{{Image label|x=0.623218848589|y=0.827097061192|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 227 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chadron]] &lt;br/&gt;(4,3 km)}}}}
{{Image label|x=0.26352634174|y=0.19666814819|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3534 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Val delh Puèi]] &lt;br/&gt;(4,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.574631412846|y=0.0560648955822|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4111 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Briva e Charençac]] &lt;br/&gt;(5,7 km)}}}}
{{Image label|x=0.303745219344|y=0.085585237441|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 18885 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lo Puèi de Velai]] &lt;br/&gt;(5,8 km)}}}}
&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

===Perimètre delh territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Cobon
 | nòrd       = [[Briva e Charensac]] 
 | nòrd-èst   = [[Sent German de la Prada]]
 | èst        = 
 | sud-èst    = [[Arsac de Velai]]
 | sud        = [[Chadron]]
 | sud-oèst   = [[Cuçac (Velai)|Cuçac]]
 | oèst       = 
 | nòrd-oèst  = [[Lo Puèi de Velai]]
}}

==Toponimia==
Las fòrmas ancianas son : ''Ecclesia S. Georgii de Cobone super ripam Ligeris'' vès 1095, ''Eccl. de Cobono'' en 1179, ''Cobo'' vès 1187, ''Ecclesia de Cobeno'' vès 1343, ''Cobon'' en 1534 &lt;ref name = dicto&gt;Augustin Chassaing, Antoine Jacotin ''Dictionnaire topographique... de la Haute-Loire'', 1907, p. 93 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f142.item&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
''Cobon'' ven delh nom latin d'òme ''*Cupus'', inferit de ''Cupius'', ambelh sufixe ''-onem'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 216&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Jean Arsac, ''Les noms de lieux en Velay'', ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 170&lt;/ref&gt;.
===''Charentus''===
Las fòrmas ancianas son : ''Charantus'' en 1322, ''Charantusium'' en 1516, ''Charentus'' en 1599 &lt;ref&gt;Augustin Chassaing, Antoine Jacotin ''Dictionnaire topographique... de la Haute-Loire'', 1907, p. 67 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f116.item&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Joan Arçac (1922-1992), a son epòca, vesiá un preindoeuropèu ''*kar-'', amb un alarjament ''-ant-'', un sufixe ''-utiu'' o ''-ucius'', e comentava que lo nom ven pas delh nom gallic d'òme Carantos, per çò que lo site z-es rochós [i a pr'aquò de terrens relativament planèirs]. Joan Arçac cita tanben [[Ernèst Negre]], que parla d'un preceltic ''*caranto-'', « sabla » &lt;ref&gt;Jean Arsac, ''Les noms de lieux en Velay'', ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 49&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
''Carant(i)os'', ''Carantill(i)os'', ''Carantú'', etc, son de noms celtics d'òme; ''Carantonos'' z-es lo nom de l'aiga [[Charanta (flume)|Charanta]] e lo nom z-es celtic &lt;ref&gt;Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 104-105&lt;/ref&gt;, çò que dona pas lo sens d'origina. &lt;/br&gt;
[[Joan Coromines]] considèra ''carant'', mot catalan pirenenc, « maire d'un torrent rochós e de penta regda », coma venent delh lexic « sorotaptic », doncas de las culturas delhs champs d'urnas, de lenga protoceltica e non pas celtica estrictament &lt;ref&gt;Joan Coromines, ''Estudis de Toponímia Catalana'', vol. I, p. 99, vol. II, p. 208&lt;/ref&gt;. Aquò pòt correspondre a un terren rochós, mas l'idèa delh sorotaptic z-es una especialitat de Coromines.
===Orzilhac===
Las fòrmas ancianas son : ''In villa Urciliaco'' vès 990, ''In villa Orciliaco'' vès 990, ''Urzilac'' vès 1210, ''Ursiliac'' en 1256, ''Ursulhiacum'' en 1303, ''Ursilhacus, Urzilhac'' en 1349, ''Orcilhac, par. S. Maurisii'' en 1511, ''Le Mas d'Orsilhac'' en 1561, ''Ourzilhac'' en 1585 &lt;ref&gt;Augustin Chassaing, Antoine Jacotin ''Dictionnaire topographique... de la Haute-Loire'', 1907, p. 200 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f249.item&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Segon Joan Arçac, ''Orzilhac'' z-èra ''Orciliacum'', delh nom latin d'òme ''Orcilius'', derivat d'''Orcius'', ambelh sufixe ''-acum'' &lt;ref&gt;Jean Arsac, ''Les noms de lieux en Velay'', ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 157&lt;/ref&gt;.
[[Xavier Delamarre]] considèra ''Orcios'' [latinizat en ''Orcius''] coma un nom celtic &lt;ref&gt;Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 211&lt;/ref&gt;.
===Volhac===
Las fòrmas ancianas son : ''Voliacus'' en 1097, ''Voliac'' alh secle XI, ''Fortalicium de Volhiac citra Ligerim'' en 1320, ''Vouliac'' en 1466, ''Voulhac'' en 1607 &lt;ref&gt;Augustin Chassaing, Antoine Jacotin ''Dictionnaire topographique... de la Haute-Loire'', 1907, p. 301 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f350.item&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Segon Joan Arçac, ''Volhac'' z-èra ''Volliacum'', delh nom latin d'òme ''Vollius'', ambelh sufixe ''-acum'' &lt;ref&gt;Jean Arsac, ''Les noms de lieux en Velay'', ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 167&lt;/ref&gt;.

==Istòria==
En 1789, Cobon èra de de la província de [[Velai]], de la subdelegacion e seneschauciá delh [[Lo Puèi de Velai|Puei de Velai]]. Sa gleisa parochala, [[diocèsi delh Puèi de Velai]] e archipreirat de [[Solanhac]], èra delh vocable de [[Sant Jòrdi]]; lo prior de Sant Pèire [[Lo Monestier de Gaselha|lo Monestier]] presentava a la cura &lt;ref name = dicto/&gt;. &lt;/br&gt;

En 1927, la comuna d'[[Arsac de Velai]] saguèt creada a partir de Cobon &lt;ref&gt;http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=10463&lt;/ref&gt;.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 43078
|Títol= Lista delhs cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat= Christelle Valantin |Partit= divèrs dreita |Qualitat= conselhèira departamentala }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat= Adrien Défix|Partit= divèrs dreita |Qualitat= retirat }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Christian Vernay |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= tecnician superior a la DDT }}
{{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat= Pierre Solvignon |Partit= |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= març de [[1977]] |Fin= 1995 |Identitat=Claude Salgues |Partit=[[PS]] |Qualitat= professor d'educacion fisica }}
{{Elegit |Debuta= març de [[1965]] |Fin= 1977 |Identitat=Geneviève Pubellier |Partit= CDP, pueis [[UDF|CDS]] |Qualitat=  conselhèira generala (1971-1994), vice-presidenta delh Conselh Generau }}
{{Elegit |Debuta= |Fin= 1965 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 43078
|1793=2254
|1800=2140
|1806=2211
|1821=2280
|1831=2181
|1836=2342
|1841=2513
|1846=2400
|1851=2310
|1856=2342
|1861=2536
|1866=2466
|1872=2477
|1876=2523
|1881=2615
|1886=2674
|1891=2530
|1896=2489
|1901=2452
|1906=2665
|1911=2620
|1921=2531
|1926=2247
|1931=1304
|1936=1131
|1946=1075
|1954=1020
|1962=1076
|1968=1115
|1975=1486
|1982=2047
|1990=2562
|1999=2708
|cassini=10463
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr43|0}} la populacion èra de {{popfr43|078}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr43|078}}/22.73) round 2}}}} ab/km².

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Veire tanben==

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-43078 Cobon sobelh site de l'Insee]

==Nòtas e referéncias==
&lt;references/&gt;

{{Multibendèl|Portal Velai|Portal Lengadòc}}

{{Comunas de| insee = 43078}}

[[Categoria:Comuna de Velai]]
[[Categoria:Comuna del Naut Léger]]</text>
      <sha1>ldnxchva9kdc0cs3zsjqu8x0jyww1sg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mesnil-en-Arrouaise</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106338</id>
    <revision>
      <id>2509052</id>
      <parentid>2391165</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3326" sha1="slaxhfn2v92sia2w6cxx8j17fpww529" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna= Mesnil-en-Arrouaise
 | nomcomuna2=Mesnil-en-Arrouaise
 | imatge= Mesnil-en-Arrouaise église 1.jpg
 | descripcion= La glèisa ''Santa-Etienne''
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Péronne|Péronne]]
 | canton= [[Canton de Combles|Combles]]
 | insee = 80538
 | sitweb=
 | cp = 80360
| cònsol = Denise Guise
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= 2.94555555556
 | latitud= 50.045
| alt mini = 99
 | alt mej =
 | alt maxi = 152
 | km²            = 6.5
}}
'''Mesnil-en-Arrouaise''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Sòma (departament)|Somme]] e la [[regions francesas|region]] de [[Picardia (region)|Picardia]].
== Geografia ==

=== Comunas vesinas ===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
    {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Mesnil-en-Arrouaise]]'''Mesnil-en-Arrouaise'''}}
{{Image label|x=0.376774978846|y=0.302658732204|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 289 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rocquigny (Pas de Calais)|Rocquigny]] (2,1km)}}}}
{{Image label|x=0.760946588197|y=0.337295940411|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 56 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Léchelle (Pas de Calais)|Léchelle]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.674404722063|y=0.237867546889|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 111 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bus (Pas de Calais)|Bus]] (2,7km)}}}}
{{Image label|x=0.238855905547|y=0.698908394096|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 446 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sailly-Saillisel]] (2,9km)}}}}
{{Image label|x=0.854033427562|y=0.635489626465|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 466 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Étricourt-Manancourt]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.406893513418|y=0.0614138447003|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 243 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Barastre]] (3,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

== Istòria ==

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 80538
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Denise Guise|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 80538
|1793=438
|1800=524
|1806=533
|1821=530
|1831=552
|1836=577
|1841=600
|1846=607
|1851=575
|1856=555
|1861=580
|1866=574
|1872=531
|1876=525
|1881=427
|1886=446
|1891=421
|1896=377
|1901=351
|1906=340
|1911=325
|1921=202
|1926=245
|1931=218
|1936=253
|1946=197
|1954=198
|1962=187
|1968=172
|1975=147
|1982=127
|1990=118
|1999=124
|2004=
|2005=
|2006=138
|2007=136
|2008=137
|2009=139
|cassini=22231
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=N/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de Sòma}}

[[Categoria:Comuna de Sòma]]</text>
      <sha1>slaxhfn2v92sia2w6cxx8j17fpww529</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Greols</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108023</id>
    <revision>
      <id>2509121</id>
      <parentid>2461705</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2740" sha1="4m9mdjaolvdmecpw1oy4uvnlhpbedpm" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc 
 | nom           = Greols
 | nom2          = ''Gréoux-les-Bains''
 | imatge        = Château de Gréoux-les-Bains Mieusement.jpg
 | descripcion   = Castèl dels Espitalièrs de Sant Joan de Jerusalèm ([[òrdre de Malta]]), dich ''castèl dels Templiers'', en 1887.
 | lògo          = cap
 | escut         = CoA_fr_Gréoux-les_Bains.svg
 | escais        =
 | ist           = {{Provença}}
 | parçan        =
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Dinha|Dinha]]
 | canton        = [[Canton de Valençòla|Valençòla]]
 | intercom    = Durença-Leberon-Verdon Aglomeracion (2013 ---&gt;)
 | sitweb        =
 | cp            = 04800
 | insee         = 04094
 | cònsol        = Paul Audan
 | mandat        = [[2014]]-[[2020]]
 | gentilici     = greodenc
 | latitud       = 43.7591666667
 | longitud      = 5.88416666667
 | alt mini      = 268
 | alt mej       =
 | alt maxi      = 571
 | km²           = 69.46
|}}

'''Greols''' /ɡre'u(s)/ (''Gréoux-les-Bains'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Provença|provençala]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] deis [[Aups d'Auta Provença]] e la [[regions francesas|region]] de [[Provença-Aups-Còsta d'Azur]].

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 04094.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]]


==Toponimia==
[[Imatge:Panèl Grèus.jpg|thumb|center|250px|Lo panèl d'intrada a Greus.]]

La forma /grews*/ es erronèa, la tonica estent à la fin coma o conferman leis atestacions. E mai confòrma a la prononciacion locala.

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 04094
|Títol= Lista dei cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Paul Audan|Partit= [[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= retirat foncion publica}}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat=}}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 04094
|1793=1180
|1800=
|1806=1471
|1821=1419
|1831=1432
|1836=1337
|1841=1374
|1846=1368
|1851=1404
|1856=1356
|1861=1400
|1866=1356
|1872=1378
|1876=1260
|1881=1228
|1886=1283
|1891=1163
|1896=1092
|1901=980
|1906=995
|1911=1022
|1921=855
|1926=835
|1931=947
|1936=950
|1946=871
|1954=782
|1962=1039
|1968=1182
|1975=1296
|1982=1635
|1990=1718
|1999=1921
|2006=2455
|2007=2 459
|2008=2 476
|2009=2510
|cassini=16155
|senscomptesdobles=1962}}
* 2016 : 2611

==Luòcs e monuments==

==Personalitats liadas ambé la comuna==

==Veire tanben==
* [[Comunas deis Aups d'Auta Provença]]

==Liames extèrnes==

==Nòtas e referéncias==
{{reflist}}

{{Portal Provença}}

{{Comunas dels Aups d'Auta Provença}}

[[Categoria:Comuna dels Aups d'Auta Provença]]
[[Categoria:Comuna de Provença]]</text>
      <sha1>4m9mdjaolvdmecpw1oy4uvnlhpbedpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Achal Prabhala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108230</id>
    <revision>
      <id>2509144</id>
      <parentid>2507718</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9210" sha1="pa8zve4tmj0uc02fthk50ovl1glo4st" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Fichièr:Wikimania 2009 GOLDBERGN-9941.jpg|thumb|250px|Achal Prabhala al Wikimania 2009]]
'''Achal Prabhala''' es un escrivan, activista e cercaire [[Índia|indian]] que viu actualament a [[Bangalòre]], [[Karnataka]].&lt;ref name=hinduclanwikipedians&gt;{{cite web|title=One among the clan of Wikipedians|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-neighbourhood/article1128553.ece|work=January 27, 2011|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; Es conegut mai que mai per son trabalh suls dreches de proprietat intellectuala dins los domenis de la medecina e del saber. A mai es membre del conselh d'administracion del Centre per Internet e la Societat (en [[anglés]]: Centre for Internet and Society)&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Centre for Internet &amp; Society|url=http://www.cis-india.org/about/people/members}}&lt;/ref&gt; e de l' [[Wikimedia Foundation#Advisory Board|Advisory board]] de la [[Fondacion Wikimedia]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wikipedia to increase local language content|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bangalore/Wikipedia-to-increase-local-language-content/articleshow/7279863.cms|work=Jan 14, 2011|publisher=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Advisory Board : Achal Prabhala|url=http://wikimediafoundation.org/wiki/Advisory_Board#Achal_Prabhala}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wikipedia may soon launch India edition|url=http://www.siliconindia.com/shownews/Wikipedia_may_soon_launch_India_edition-nid-65068.html|publisher=SiliconIndia|date=1 February 2010|publisher=SiliconIndia}}&lt;/ref&gt;

== Biografia ==

[[Fichièr:People Are Knowledge Film Screening-24.jpg|thumb|right|250px|Projeccion del film d'Achal Prabhala a la Fondacion Wikimedia]]

=== Achal Prabhala, escrivan e cercaire ===
Achal Prabhala es un escrivan indian que demòra actualament a Bangalòre. Demest sas divèrsas publicacions, a escrich un [[ensag]] &quot;Yeoville confidential&quot; &lt;ref&gt; [http://books.google.com/books?id=YxNDMb2TY0IC&amp;pg=PA360&amp;dq=%22Prabhala+Achal%22&amp;hl=ca&amp;ei=rRDETpfjFciLswaw-ojUCw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CD4Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=%22Prabhala%22&amp;f=false] &lt;/ref&gt; que foguèt publicat dins ''Johannesburg: Elusive Metropolis'', una òbra collectiva famosa, entre divèrses escrivans e artistas coneguts d'[[Africa del Sud]] o d'autres païses, coma per exemple [[Achille Mbembe]]. Tanben a publicat mantun article dins ''[[Outlook (revista)|Outlook]]'' &lt;ref&gt; [http://books.google.com/books?id=UDEEAAAAMBAJ&amp;pg=PA65&amp;dq=%22Achal+Prabhala%22+Outlook&amp;hl=ca&amp;ei=rg7ETv6oIsnChAfP7LmCDg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=%22Achal%20Prabhala%22%20Outlook&amp;f=false]&lt;/ref&gt;, una de las revistas mai popularas en Índia &lt;ref&gt;[ http://books.google.com/books?id=izEEAAAAMBAJ&amp;pg=PT41&amp;dq=%22Achal+Prabhala%22+Outlook&amp;hl=ca&amp;ei=rg7ETv6oIsnChAfP7LmCDg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;ved=0CDcQ6AEwAg#v=onepage&amp;q&amp;f=false]&lt;/ref&gt;. En 2010, foguèt coautor del libre ''Access to knowledge in Africa'' (&quot;Accès a la coneissença en Africa&quot;) amb divèrses expèrts d'aquest domeni &lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=mzoPtBoQkEcC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=%22Achal+Prabhala%22&amp;hl=ca&amp;ei=IxXETpDiJtOzhAeK4tmHDg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCsQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=%22Achal%20Prabhala%22&amp;f=false].&lt;/ref&gt;

A mai Achal Prabhala trabalha coma cercaire critic sus la proprietat intellectual dins los domenis de la medecina e de la coneissença. Entre 2004 e 2006 foguèt lo coordenador d'una campanha per tal d'ofrir l'accès a de material educatiu en Africa del Sud. Fa tanben de recerca sus la question de l'[[IPR]] amassa amb lo Forum de Lei Alternativa en Índia.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Ray Corrigan|title=Digital decision making: back to the future|url=https://archive.org/details/digitaldecisionm0000corr|year=2007|publisher=Springer|isbn=9781846286728|pages=[https://archive.org/details/digitaldecisionm0000corr/page/288 288]}}&lt;/ref&gt;

En 2007, Prabhala e d'autres activistas faguèron public lo rapòrt del Comitat Mashelkar&lt;ref&gt;{{cite news|title=Patent Wrong|url=http://timesofindia.indiatimes.com/OPINION/Editorial/LEADER_ARTICLE_Patent_Wrong/articleshow/1593525.cms|newspaper=[[The Times of India]]|date=Feb 12, 2007}}&lt;/ref&gt; que donava supòrt a l'indústria internacionala pharma amb sas recomandacions.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Chan Park and Achal Prabhala|title=First attempt to dent a compromised patent system|url=http://www.hindu.com/2007/02/12/stories/2007021203681100.htm|newspaper=[[The Hindu]]|date=Feb 12, 2007}}&lt;/ref&gt; Afirmèron alara que, pr'amor de complaire a aquela indústria internacionala, lo comitat aviá copiat mot aprèp mot una part d'un rapòrt qu'èra estat elaborat per Shamnad Basheer, qu'aviá rebut son finançament d'un consòrci de firmas multinacionalas.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mashelkar, The Indian Express and me|url=http://kafila.org/2007/02/22/mashelkar-the-indian-express-and-me/}}&lt;/ref&gt; En seguida d'aquesta divulgacion e de l'acusacion de [[plagiat]], [[Raghunath Anant Mashelkar]], lo Director General en aquel temps del Conselh de Recerca Scientifica e Industriala (CSIR), demandèt al govèrn de suprimir aquel rapòrt qu'èra estat redigit per un grop qu'el meteis aviá dirigit &lt;ref name=IEMashelkarPlagiarism&gt;{{cite news|title=‘Plagiarism’ in his panel’s report, Mashelkar tells Govt to withdraw it|url=http://www.indianexpress.com/news/plagiarism-in-his-panels-report-mashelkar-tells-govt-to-withdraw-it/23941/|newspaper=[[The Indian Express]]|date=Feb 22 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Ravi Sharma and Sara Hiddleston|title=Mashelkar committee on Patent Law withdraws report; seeks more time|url=http://www.hindu.com/2007/02/22/stories/2007022206751200.htm|newspaper=[[The Hindu]]|date=Feb 22, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mashelkar takes back report after plagiarism row|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1653926.cms|newspaper=[[The Times of India]]|date=Feb 22, 2007}}&lt;/ref&gt;

=== L'implicacion de Prabhala a l'endedins del movement wikipedian ===
A mai de sas activitats d'escrivan e de cercaire, Prabhala es conegut encara mai al sen del movement wikipedian per son ròtle dins lo Conselh d'Administracion de la Fondacion Wikimèdia&lt;ref&gt;{{cite news|title=Wikipedia, growing local|url=http://www.indianexpress.com/news/wikipedia-growing-local/647803/|newspaper=[[The Indian Express]]|date=Jul 17 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Wikipedia may soon open its India chapter|url=http://economictimes.indiatimes.com/tech/internet/wikipedia-may-soon-open-its-india-chapter/articleshow/5526084.cms|newspaper=[[The Economic Times]]|date=2 FEB, 2010}}&lt;/ref&gt; d'ençà el 2005. Amb Priya Sen e Zen Marie, Prabhala realizèt recentament lo film ''[[People are Knowledge (pel·lícula)|People are Knowledge]]''[http://commons.wikimedia.org/wiki/File:People-are-Knowledge.ogv?withJS=MediaWiki:MwEmbed.js]. Aqueste film, que foguèt finançat en granda part gràcias a una ajuda de 20.000 dolars de la Fondacion Wikimçdia, se faguèt dins l'encastre d'un projècte de recerca que voliá trobar de metòdes novèls per far de citacions dins la Wikipèdia.&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.nytimes.com/2011/08/08/business/media/a-push-to-redefine-knowledge-at-wikipedia.html?_r=1&amp;scp=1&amp;sq=achal&amp;st=cse | title=When Knowledge Isn’t Written, Does It Still Count? | work=[[The New York Times]] | date=August 7, 2011 | accessdate=August 17, 2011 | author=Noam Cohen}}&lt;/ref&gt;

== Referéncias ==
{{reflist}}

== Òbras ==
* ''Access to knowledge in Africa'' (2010) écrit avec C. Armstrong, J. De Beer, D. Kawooya and T. Schonwetter.
== Ligams extèrnes ==
* [https://web.archive.org/web/20110718215434/http://www.bidoun.org/magazine/13-glory/the-road-to-wellville-by-achal-prabhala/ ''The Road To Wellville'' d'Achal Prabhala]
* [https://web.archive.org/web/20110126070515/http://outlookindia.com/peoplehome3.aspx?pid=4315&amp;author=Achal+Prabhala ''Outlook India: Achal Prabhala'']
* [https://web.archive.org/web/20110927005829/http://www.altlawforum.org/intellectual-property/advocacy/mashelkar-committee-controversy/Mashelkar-TOI.pdf/view ''The Times of India : Patent Wrong'']
* [http://www.who.int/hiv/amds/WB_battlingaids.pdf Battling HIV/AIDS&amp;nbsp;– ''A Decision Maker's Guide to the Procurement of Medicines and Related Supplies'']
* [https://web.archive.org/web/20111005195910/https://www.givengain.com/unique/tralac/pdf/20061002_Rens_IntellectualProperty.pdf Intellectual Property, Education and Access to Knowledge dans ''Southern Africa, Response to Indian Copyright Law Amendment'']
* [https://web.archive.org/web/20100704195728/http://infochangeindia.org/200611096076/Trade-Development/Intellectual-Property-Rights/Reconsidering-the-pirate-nation-Notes-from-South-Africa-and-India.html &quot;Reconsidering the Pirate Nation: Notes from South Africa and India&quot;] Per [[Lawrence Liang]] e Achal Prabhala]
* [https://web.archive.org/web/20120227013601/http://tehelka.com/story_main34.asp?filename=cr131007indianpatents.asp ''Tehelka: Indian Patents: Doing Just Fine : In the wake of the Madras High Court’s landmark ruling on Novartis, CHAN PARK and ACHAL PRABHALA disentangle some key myths around patent law'']

[[Categoria:Escrivan indian]]</text>
      <sha1>pa8zve4tmj0uc02fthk50ovl1glo4st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maurici Sarraut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109003</id>
    <revision>
      <id>2509063</id>
      <parentid>2202121</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>Categoria:Decès a Tolosa</comment>
      <origin>2509063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4105" sha1="6s2eauqpkg79qie9fju1oipthzc3wex" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=oc
|legenda=Maurici Sarraut en 1914
}}
'''Maurici Sarraut''' (en francés ''Maurice Sarraut''; [[Bordèu]], [[22 de setembre]] de [[1869]] - [[Tolosa]], [[2 de decembre]] de [[1943]]) èra un politician occitan que foguèt [[senador d'Aude]] de 1913 a 1932.

== Biografia ==
'''Maurici Sarraut''' nasquèt a Bordèu en 1869 dins una familha borgesa. Èra lo filh de l'ancian cònsol de [[Carcassona]], Omèr Sarraut e son fraire [[Albèrt Sarraut|Albèrt]] s'avodèt tanben a la politica. A mai se la carrièra parlamentària de Maurici foguèt mai modèsta que la de son fraire Albèrt, sa vida politica semblèt mai prigonda segon sos contemporanèus. 
Se fondava sus sas foncions a la ''Dépêche'' de Tolosa, grand jornal radical d'[[Occitània]]. I foguèt bèl primièr lo director dels servicis parisencs e puèi ne venguèt codirector en 1920. Cap a 1932 finalament arribèt a n'ésser director. Pro diferent de son fraire e plan mens agradiu fisicament, Maurici Sarraut agiguèt coma lo capitani de l'equipa que formavan totes dos e intervenguèt durant gaireben un quart de sègle coma lo cap vertadièr de la politica de la part occidentala d'Occitània. 
Foguèt elegit al [[Senat francés|Senat]] lo 14 de decembre de 1913 pr'amor d'i remplaçar lo pintor [[Du Jardin-Beaumetz]] e ganhèt son adversari [[Ernèst Ferrolh]]. En 1914, interveniá dins las comissions del budgèt e dels tribunals. 

Quand espetèt la [[Primièra Guèrra Mondiala]] s'engatgèt coma oficièr de ligason en qualitat de luòctenent d'estat major dans una division d'infantariá. Lo 3 de decembre de 1916, foguèt citat a l'òrdre de l'armada.

Acabada la guèrra tornèt al Senat tre 1918. S'impliquèt dins las questions que concernissián las contribucions indirèctas e las pensions abans de s'integrar a las comissions sus l'alcoòl, los sanatòris e los [[fosfat]]s, demest d'autras tematicas... Lo 9 de genièr de 1921 foguèt elegit tornarmai d'un biais plan contundent e contunhèt d'intervenir suls aspèctes economics: camins de fèrre, lei suls loguièrs, e subretot sul regim de las pensions e l'alcòl industrial. En 1924, venguèt raportaire de la lei sus l'emplec dels mutilats de guèrra e d'aquela dels liquids alcolics. En 1925, se preocupèt dels dreches pausat per [[Alemanha]] sus l'importacion del rasim fresc, En 1926, lo fisc e encora l'alcòl industrial ; la lei monetària en 1928; lo [[sucratge]] e le molhatage dels vins en 1929. Foguèt reeligit lo 20 d'octobre de 1929 per 618 vòtes sus 724 exprimats, a egalitat amb son fraire. En 1930, parlèt dels aigats du Sud-Oèst, du mercat dels vins, du l'estocatge dels blats e farinas. En 1931, son intervencion sul monopòli de l'alcòl industrial, coma president de la commission de l'alcòl, foguèt son cant del cicne. En efècte, per letra del 29 de març de 1932, demissionèt de son mandat: {{cita|per me consacrar exclusivament als devers que fins alara partajavi a la direccion del jornal La Dépêche amb mon eminent e fòrça regretat amic, Arthur Huc}}. Effectivament ne demorèt lo director al meteis temps que lo director de consciença politica de son fraire.

Albert Sarraut li rendèt publicament aquel testimòni: {{cita|Se flaquissiá, s'èra tentat de flaquir, s'èra pujat a quina que siá conversion cap a la drecha, un òme que coneissètz totes e qu'amatz se mastava dabans ieu per me barrar lo camin s'escridant: pas aquò, o pas tu!}}.

Entre autres distincions, èra estat vice president de la premsa departamentala e republicana. Foguèt, amb Léon Bourgeois, l'un dels fondadors del partit republican radical e radical-socialista. En 1926, foguèt president del partit radical e radical-socialista. En 1924, venguèt delegat de França a la [[Societat de las Nacions]].

Moriguèt assassinat lo 2 de decembre de 1943 davant son ostal a Tolosa.

{{DEFAULTSORT:Sarraut, Maurici}}

[[Categoria:Senador d'Aude (3a Republica)]]
[[Categoria:Politician occitan]]
[[Categoria:Naissença en 1869]]
[[Categoria:Naissença a Bordèu]]
[[Categoria:Decès en 1943]]
[[Categoria:Decès a Tolosa]]</text>
      <sha1>6s2eauqpkg79qie9fju1oipthzc3wex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Verneuil (Marna)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116461</id>
    <revision>
      <id>2509045</id>
      <parentid>2222125</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:18:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8564" sha1="t9hmiucx2jafmned7tk86in8f86y0eu" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Verneuil
 | nomcomuna2=Verneuil
 | imatge= VerneuilMarneMairie.jpg
 | descripcion= Comuna de Verneuil (estiu 2010)
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment d'Épernay|d'Épernay]]
 | canton= [[Canton de Dormans|de Dormans]]
 | insee = 51609
 | sitweb= 
 | cp = 51700
| cònsol = Sylvie Pichelin
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 3.6736
 | latitud= 49.1006
| alt mini = 
 | alt mej = 
 | alt maxi = 
 | km²            = 13.14
}}
'''Verneuil''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]] administrada per lo [[departaments franceses|departament]] de [[Marna (departament)|Marna]] de la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Verneuil]]'''Verneuil'''}}
{{Image label|x=0.346071451775|y=0.532928665038|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 290 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vincelles (Marna)|Vincelles]] (2,2km)}}}}
{{Image label|x=0.728921620309|y=0.612416633695|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 830 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Troissy]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.323114150491|y=0.667010130302|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2979 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Dormans]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.552653973171|y=0.237188580753|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 385 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Passy-Grigny]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.318445234976|y=0.20810681904|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 198 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champvoisy]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.882861126264|y=0.398114051273|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 336 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vandières (Marna)|Vandières]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.166062215319|y=0.668863827865|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 945 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trélou-sur-Marne]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.504833054152|y=0.104656597776|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 135 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sainte-Gemme (Marna)|Sainte-Gemme]] (5,1km)}}}}
{{Image label|x=0.923697304516|y=0.61634255342|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1334 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mareuil-le-Port]] (5,5km)}}}}
{{Image label|x=0.734723250363|y=0.909754416268|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 150 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nesle-le-Repons]] (5,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==
{{Apertium|fr}}
Verneuil O vernoialus es una paraula d'origina gauloise constituit del pr&amp;eacute;fixe  verne en significant [[aulne]] en gaulois e del suffixe elum contracci&amp;oacute; de oialos  en indicant l'abond&amp;agrave;ncia&lt;ref name=&quot;Harvsp|Longnon|p=XIV&quot;&gt;{{Harvsp|Longnon|p=XIV}}&lt;/ref&gt;.

Verneuil O Vernolium o vernogilus es la re&amp;uuml;nion de doas ancianas parr&amp;ograve;quias, Verneuil l'anautita dicha Verneuil Sant Martin e Verneuil la bassa dicha Verneuil Sant Remi. La segonda parr&amp;ograve;quia rapidament mai importanta, ven, al moment de la fusion lo banc de la parr&amp;ograve;quia. Dom Albert No&amp;euml;l&lt;ref&gt;{{Harvsp|Albert No&amp;euml;l|p=91}}&lt;/ref&gt; aima la si&amp;aacute; exist&amp;eacute;ncia anteriora a {{la s|IX|e}}, el la dicha traversada  per una  [[cau&amp;ccedil;ada Brunehaut]], via publica #que connectava [[Soissons]] a [[Mareuil-lo-P&amp;ograve;rt|P&amp;ograve;rt-a-Binson]] en transe&amp;uuml;nt per [[Ronch&amp;egrave;res]], [[Champvoisy]] e [[Ch&amp;acirc;tillon-sus-Marna|Ch&amp;acirc;tillon]]. La comuna reiala de Verneuil s&amp;ograve;rt del bailliage de Ch&amp;acirc;tillon sus Marna fins a {{la s|XVI|e}}&lt;ref name=&quot;Harvsp|Longnon|p=XLII&quot;&gt;{{Harvsp|Longnon|p=XLII}}&lt;/ref&gt;. Lo sieu territ&amp;ograve;ri a #&amp;egrave;sser longtemps morcel&amp;eacute; entre div&amp;egrave;rses proprietaris. Aital los #dire pendent de nombroses s&amp;egrave;gles son vers&amp;eacute;es a div&amp;egrave;rses d&amp;eacute;cimateurs e los n&amp;ograve;bles locales reten lo sieu aumenatge-lige a despari&amp;egrave;rs senhors.

Un dels mai ancians senhors de Verneuil es Milon de Verneuil #que #partir a las crosadas l'an 1146&lt;ref&gt;{{Harvsp|Albert No&amp;euml;l|p=94}}&lt;/ref&gt; . De contunh la t&amp;egrave;rra aperten a la [[ostal de Ch&amp;acirc;tillon]] #que se'n d&amp;eacute;saisit l'an 1338 e a partir d'aquela data div&amp;egrave;rsa proprietaris se partejan lo territ&amp;ograve;ri. En 1400, Etienne Arnout de Verneuil fonda una cap&amp;egrave;la #que consagra a la abb&amp;eacute; de Sant-Martin de &amp;Eacute;pernay&lt;ref&gt;{{Harvsp|Albert No&amp;euml;l|p=95}}&lt;/ref&gt; . Es probablament aquel fach #qu'es a l'origina del appellation de Verneuil Sant-Martin. En 1575, lo territ&amp;ograve;ri es lo teatre de la [[batalha de Dormans]]. Un comprom&amp;iacute;s a lu&amp;ograve;c al lu&amp;ograve;c-dich F&amp;ograve;rta Bugnot, que # pereixen de nombr&amp;oacute;s protestants. Un ''Foss&amp;eacute; dels Huguenots'', tot pr&amp;egrave;p, testifica d'aquela batalha&lt;ref&gt;{{Harvsp|Albert No&amp;euml;l|p=95 (finala)}}&lt;/ref&gt;.

Lo vilatge es pendent el f&amp;ograve;rtament deteriorat en lo moment de la [[Primi&amp;egrave;ra batalha de la Marna|primi&amp;egrave;ra]] e la [[segonda batalha de la Marna]].

{{Original|fr}}
Verneuil ou vernoialus est un mot d'origine gauloise constitué du préfixe  verne signifiant [[aulne]] en gaulois et du suffixe elum contraction de oialos  indiquant l'abondance&lt;ref name=&quot;Harvsp|Longnon|p=XIV&quot;/&gt;.

Verneuil ou Vernolium ou vernogilus est la réunion de deux anciennes paroisses, Verneuil le haut dit Verneuil Saint Martin et Verneuil le bas dit Verneuil Saint Remi. La seconde paroisse rapidement plus importante, devient, au moment de la fusion le siège de la paroisse. Dom Albert Noël&lt;ref&gt;{{Harvsp|Albert Noël|p=91}}&lt;/ref&gt; estime son existence antérieure au {{s|IX|e}}, il le dit traversé  par une  [[chaussée Brunehaut]], voie publique qui reliait [[Soissons]] à [[Mareuil-le-Port|Port-à-Binson]] en passant par [[Ronchères]], [[Champvoisy]] et [[Châtillon-sur-Marne|Châtillon]]. La mairie royale de Verneuil ressort du bailliage de Châtillon sur Marne jusqu'au {{s|XVI|e}}&lt;ref name=&quot;Harvsp|Longnon|p=XLII&quot;/&gt;. Son territoire a été longtemps morcelé entre plusieurs propriétaires. Ainsi les dîmes durant de nombreux siècles sont versées à plusieurs décimateurs et les nobles locaux rendent leur hommage-lige à différents seigneurs.

Un des plus anciens seigneurs de Verneuil est Milon de Verneuil qui partit aux croisades en 1146&lt;ref&gt;{{Harvsp|Albert Noël|p=94}}&lt;/ref&gt; . Puis la terre appartient à la [[maison de Châtillon]] qui s'en désaisit en 1338 et à partir de cette date plusieurs propriétaires se partagent le territoire. En 1400, Etienne Arnout de Verneuil fonde un chapelle qu'il voue à l'abbé de Saint-Martin d'Épernay&lt;ref&gt;{{Harvsp|Albert Noël|p=95}}&lt;/ref&gt; . C'est probablement ce fait qui est à l'origine de l'appellation de Verneuil Saint-Martin. En 1575, le territoire est le théâtre de la [[bataille de Dormans]]. Un engagement a lieu au lieu-dit Fort Bugnot, durant lequel périssent de nombreux protestants. Un ''Fossé des Huguenots'', tout proche, atteste de cette bataille&lt;ref&gt;{{Harvsp|Albert Noël|p=95 (fin)}}&lt;/ref&gt;.

Le village est fortement endommagé lors de la [[Première bataille de la Marne|première]] et la [[seconde bataille de la Marne]].

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 51609
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Sylvie Pichelin|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 51609
|1793=724
|1800=926
|1806=995
|1821=994
|1831=1088
|1836=1062
|1841=1123
|1846=1120
|1851=1150
|1856=1212
|1861=1206
|1866=1183
|1872=1133
|1876=1107
|1881=1116
|1886=1134
|1891=1116
|1896=1191
|1901=1147
|1906=1129
|1911=1100
|1921=943
|1926=953
|1931=853
|1936=829
|1946=753
|1954=729
|1962=704
|1968=706
|1975=798
|1982=820
|1990=776
|1999=784
|2004=
|2005=
|2006=818
|2007=819
|2008=826
|2009=831
|cassini=39479
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 51609
}}

[[Categoria:Comuna de Marna]]</text>
      <sha1>t9hmiucx2jafmned7tk86in8f86y0eu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509047</id>
      <parentid>2509045</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3893" sha1="261xmts47malq15ya0sobocs8cwn2h0" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Verneuil
 | nomcomuna2=Verneuil
 | imatge= VerneuilMarneMairie.jpg
 | descripcion= Comuna de Verneuil (estiu 2010)
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment d'Épernay|d'Épernay]]
 | canton= [[Canton de Dormans|de Dormans]]
 | insee = 51609
 | sitweb= 
 | cp = 51700
| cònsol = Sylvie Pichelin
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 3.6736
 | latitud= 49.1006
| alt mini = 
 | alt mej = 
 | alt maxi = 
 | km²            = 13.14
}}
'''Verneuil''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]] administrada per lo [[departaments franceses|departament]] de [[Marna (departament)|Marna]] de la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Verneuil]]'''Verneuil'''}}
{{Image label|x=0.346071451775|y=0.532928665038|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 290 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vincelles (Marna)|Vincelles]] (2,2km)}}}}
{{Image label|x=0.728921620309|y=0.612416633695|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 830 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Troissy]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.323114150491|y=0.667010130302|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2979 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Dormans]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.552653973171|y=0.237188580753|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 385 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Passy-Grigny]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.318445234976|y=0.20810681904|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 198 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champvoisy]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.882861126264|y=0.398114051273|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 336 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vandières (Marna)|Vandières]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.166062215319|y=0.668863827865|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 945 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trélou-sur-Marne]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.504833054152|y=0.104656597776|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 135 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sainte-Gemme (Marna)|Sainte-Gemme]] (5,1km)}}}}
{{Image label|x=0.923697304516|y=0.61634255342|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1334 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mareuil-le-Port]] (5,5km)}}}}
{{Image label|x=0.734723250363|y=0.909754416268|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 150 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nesle-le-Repons]] (5,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 51609
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Sylvie Pichelin|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 51609
|1793=724
|1800=926
|1806=995
|1821=994
|1831=1088
|1836=1062
|1841=1123
|1846=1120
|1851=1150
|1856=1212
|1861=1206
|1866=1183
|1872=1133
|1876=1107
|1881=1116
|1886=1134
|1891=1116
|1896=1191
|1901=1147
|1906=1129
|1911=1100
|1921=943
|1926=953
|1931=853
|1936=829
|1946=753
|1954=729
|1962=704
|1968=706
|1975=798
|1982=820
|1990=776
|1999=784
|2004=
|2005=
|2006=818
|2007=819
|2008=826
|2009=831
|cassini=39479
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 51609
}}

[[Categoria:Comuna de Marna]]</text>
      <sha1>261xmts47malq15ya0sobocs8cwn2h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Virgula</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116515</id>
    <revision>
      <id>2509161</id>
      <parentid>2508251</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>/* La virgula coma signe diacritic (Ș ș Ţ ţ Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ) */</comment>
      <origin>2509161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="9ji8jhve82gndth86fl0agp782jx31f" xml:space="preserve">{{Simbòls tipografics|,}}
La '''virgula''' (comunament «pichona bròca» o «pichona verga»), es un signe de [[pontuacion]].

Dins de lengas que i a, la '''virgula''' es tanben un [[signe diacritic]] plaçat jos una letra, per exemple en [[romanés]] (''', → Ș ș Ț ț''') e en [[leton]] (''', → Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ'''). 

== Lingüistica e tipografia ==

=== Usatge general de la virgula ===
En [[tipografia]], la virgula es un signe de [[pontuacion]] permetent, a l'origina, d'inserir una respiracion dins la frasa. Coma totas las autras pontuacions, prenguèt, dins la lenga escricha, de ròltes multiples que la lenga orala manifestariá pas que per una pausa. 

Estructura, per exemple, la construccion de la frasa, que siá en ligant o en separant los grops [[sintaxa|sintaxics]]. Per exemple, dins una enumeracion, la virgula separa los tèrmes enumerats.

=== La virgula coma signe diacritic (Ș ș Ţ ţ Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ) ===
La [[virgula]] jos una letra (''', →''' '''Ș ș Ţ ţ Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ''') es un [[signe diacritic]] qu'es tipic del [[romanés]] e del [[leton]]. 

* En [[romanés]], la letra '''Ș ș''' se pronóncia [ʃ] e la letra '''Ț ț''' se pronóncia [ts]. Los especialistas del romanés insistisson per utilizar una virgula (''',''') e desconselhan la cedilha ('''¸'''). Dempuei lo sègle 21, de mai en mai de [[polissas]] de caractèrs dessenhan una virgula corrècta dins las letras romanesas '''Ș ș''' e '''Ț ț''', mas qualques polissas mal fachas confondon encara la virgula e la cedilha.
* En [[leton]], la letra '''Ģ ģ''' se pronóncia [ɟ], la letra '''Ķ ķ''' se pronóncia [c],la letra '''Ļ ļ''' se pronóncia [ʎ],la letra '''Ņ ņ''' se pronóncia [ɲ]. Certanas polissas de caractèrs confondon encara la virgula (''',''') e la cedilha ('''¸''') dins lo dessenh de las letras letonas, mas la virgula es preferibla.

En teoria, la virgula (''',''') se deu pas confondre amb la [[cedilha]] ('''¸''') e l'[[ogonek]] ('''˛''').

* La [[cedilha]] ('''¸'''), en general jos la letra '''Ç ç''', es un signe tipic de l'[[occitan]] e de qualques autras lengas coma lo [[catalan]], l'[[aragonés]], lo [[portugués]], l'[[arpitan]], lo [[francés]], lo [[friolan]], l'[[albanés]] e lo [[turc]]. En turc i a una cedilha jos '''Ç ç''' e '''Ş ş'''.
* L'[[ogonek]] ('''˛ →''' '''Ą ą Ę ę Į į Ǫ ǫ Ų ų''') es un signe tipic del [[polonés]], del [[cashob]], del [[lituanian]] e de divèrsas lengas d'America coma lo [[navaho]].

== En matematicas e dins l'escritura dels nombres ==
Dins l'escritura dels nombres, la virgula pòt servir de separator decimal.

L'utilizacion de l'escritura decimala (amb un separator que vendra una virgula mai tard) data del sègle XVI e foguèt popularizada, en partida, par [[Simon Stevin]]&lt;ref&gt;A. Schärlig, « Avant la virgule », ''Tangente'', n° 120, janvier-février 2008, {{p.}}16-18.&lt;/ref&gt;, çò que permetèt de calculs fòrça mai simples que l'escritura per [[fraccion]]s.

== En informatica ==
En [[Smalltalk]], la virgula es pas un element sintaxic. Es un messatge binari qui permet de concatenar de colleccions.

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

[[Categoria:Pontuacion]]
[[Categoria:Simbòl matematic]]</text>
      <sha1>9ji8jhve82gndth86fl0agp782jx31f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509162</id>
      <parentid>2509161</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>/* La virgula coma signe diacritic (Ș ș Ţ ţ Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ) */</comment>
      <origin>2509162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3275" sha1="6mrlebsmn2er18hl0jx39cyj25o8rnb" xml:space="preserve">{{Simbòls tipografics|,}}
La '''virgula''' (comunament «pichona bròca» o «pichona verga»), es un signe de [[pontuacion]].

Dins de lengas que i a, la '''virgula''' es tanben un [[signe diacritic]] plaçat jos una letra, per exemple en [[romanés]] (''', → Ș ș Ț ț''') e en [[leton]] (''', → Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ'''). 

== Lingüistica e tipografia ==

=== Usatge general de la virgula ===
En [[tipografia]], la virgula es un signe de [[pontuacion]] permetent, a l'origina, d'inserir una respiracion dins la frasa. Coma totas las autras pontuacions, prenguèt, dins la lenga escricha, de ròltes multiples que la lenga orala manifestariá pas que per una pausa. 

Estructura, per exemple, la construccion de la frasa, que siá en ligant o en separant los grops [[sintaxa|sintaxics]]. Per exemple, dins una enumeracion, la virgula separa los tèrmes enumerats.

=== La virgula coma signe diacritic (Ș ș Ţ ţ Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ) ===
La [[virgula]] jos una letra (''', →''' '''Ș ș Ţ ţ Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ''') es un [[signe diacritic]] qu'es tipic del [[romanés]] e del [[leton]]. 

* En [[romanés]], la letra '''Ș ș''' se pronóncia [ʃ] e la letra '''Ț ț''' se pronóncia [ts]. Los especialistas del romanés insistisson per utilizar una virgula (''',''') e desconselhan la cedilha ('''¸'''). Dempuei lo sègle 21, de mai en mai de [[polissas]] de caractèrs dessenhan una virgula corrècta dins las letras romanesas '''Ș ș''' e '''Ț ț''', mas qualques polissas mal fachas confondon encara la virgula e la cedilha.
* En [[leton]], la letra '''Ģ ģ''' se pronóncia [ɟ], la letra '''Ķ ķ''' se pronóncia [c],la letra '''Ļ ļ''' se pronóncia [ʎ],la letra '''Ņ ņ''' se pronóncia [ɲ]. Certanas polissas de caractèrs confondon encara la virgula (''',''') e la cedilha ('''¸''') dins lo dessenh de las letras letonas, mas la virgula es preferibla.

En teoria, la virgula (''',''') se deu pas confondre amb la [[cedilha]] ('''¸''') e l'[[ogonek]] ('''˛''').

* La [[cedilha]] ('''¸'''), en general jos la letra '''Ç ç''', es un signe tipic de l'[[occitan]] e de qualques autras lengas coma lo [[catalan]], l'[[aragonés]], lo [[portugués]], l'[[arpitan]], lo [[francés]], lo [[friolan]], l'[[albanés]] e lo [[turc]]. En turc i a una cedilha non solament jos '''Ç ç''' mas tanben jos '''Ş ş'''.
* L'[[ogonek]] ('''˛ →''' '''Ą ą Ę ę Į į Ǫ ǫ Ų ų''') es un signe tipic del [[polonés]], del [[cashob]], del [[lituanian]] e de divèrsas lengas d'America coma lo [[navaho]].

== En matematicas e dins l'escritura dels nombres ==
Dins l'escritura dels nombres, la virgula pòt servir de separator decimal.

L'utilizacion de l'escritura decimala (amb un separator que vendra una virgula mai tard) data del sègle XVI e foguèt popularizada, en partida, par [[Simon Stevin]]&lt;ref&gt;A. Schärlig, « Avant la virgule », ''Tangente'', n° 120, janvier-février 2008, {{p.}}16-18.&lt;/ref&gt;, çò que permetèt de calculs fòrça mai simples que l'escritura per [[fraccion]]s.

== En informatica ==
En [[Smalltalk]], la virgula es pas un element sintaxic. Es un messatge binari qui permet de concatenar de colleccions.

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

[[Categoria:Pontuacion]]
[[Categoria:Simbòl matematic]]</text>
      <sha1>6mrlebsmn2er18hl0jx39cyj25o8rnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509163</id>
      <parentid>2509162</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>/* La virgula coma signe diacritic (Ș ș Ţ ţ Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ) */</comment>
      <origin>2509163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3385" sha1="emxp3ad7g807ivntwqr18jori75pers" xml:space="preserve">{{Simbòls tipografics|,}}
La '''virgula''' (comunament «pichona bròca» o «pichona verga»), es un signe de [[pontuacion]].

Dins de lengas que i a, la '''virgula''' es tanben un [[signe diacritic]] plaçat jos una letra, per exemple en [[romanés]] (''', → Ș ș Ț ț''') e en [[leton]] (''', → Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ'''). 

== Lingüistica e tipografia ==

=== Usatge general de la virgula ===
En [[tipografia]], la virgula es un signe de [[pontuacion]] permetent, a l'origina, d'inserir una respiracion dins la frasa. Coma totas las autras pontuacions, prenguèt, dins la lenga escricha, de ròltes multiples que la lenga orala manifestariá pas que per una pausa. 

Estructura, per exemple, la construccion de la frasa, que siá en ligant o en separant los grops [[sintaxa|sintaxics]]. Per exemple, dins una enumeracion, la virgula separa los tèrmes enumerats.

=== La virgula coma signe diacritic (Ș ș Ţ ţ Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ) ===
La [[virgula]] jos una letra (''', →''' '''Ș ș Ţ ţ Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ''') es un [[signe diacritic]] qu'es tipic del [[romanés]] e del [[leton]]. 

* En [[romanés]], la letra '''Ș ș''' se pronóncia [ʃ] e la letra '''Ț ț''' se pronóncia [ts]. Los especialistas del romanés insistisson per utilizar una virgula (''',''') e desconselhan la cedilha ('''¸'''). Dempuei lo sègle 21, de mai en mai de [[polissas]] de caractèrs dessenhan una virgula corrècta dins las letras romanesas '''Ș ș''' e '''Ț ț''', mas qualques polissas mal fachas confondon encara la virgula e la cedilha.
* En [[leton]], la letra '''Ģ ģ''' se pronóncia [ɟ], la letra '''Ķ ķ''' se pronóncia [c],la letra '''Ļ ļ''' se pronóncia [ʎ],la letra '''Ņ ņ''' se pronóncia [ɲ]. Certanas polissas de caractèrs confondon encara la virgula (''',''') e la cedilha ('''¸''') dins lo dessenh de las letras letonas, mas la virgula es preferibla.

En teoria, la virgula (''',''') se deu pas confondre amb la [[cedilha]] ('''¸''') e l'[[ogonek]] ('''˛''').

* La [[cedilha]] ('''¸'''), en general jos la letra '''Ç ç''', es un signe tipic de l'[[occitan]] e de qualques autras lengas coma lo [[catalan]], l'[[aragonés]], lo [[portugués]], l'[[arpitan]], lo [[francés]], lo [[friolan]], l'[[albanés]] e lo [[turc]]. En turc i a una cedilha non solament jos '''Ç ç''' mas tanben jos '''Ş ş'''. Cal pas confondre la letra turca '''Ş ş''' (èssa cedilha) e la letra romanesa '''Ș ș''' (èssa virgula).
* L'[[ogonek]] ('''˛ →''' '''Ą ą Ę ę Į į Ǫ ǫ Ų ų''') es un signe tipic del [[polonés]], del [[cashob]], del [[lituanian]] e de divèrsas lengas d'America coma lo [[navaho]].

== En matematicas e dins l'escritura dels nombres ==
Dins l'escritura dels nombres, la virgula pòt servir de separator decimal.

L'utilizacion de l'escritura decimala (amb un separator que vendra una virgula mai tard) data del sègle XVI e foguèt popularizada, en partida, par [[Simon Stevin]]&lt;ref&gt;A. Schärlig, « Avant la virgule », ''Tangente'', n° 120, janvier-février 2008, {{p.}}16-18.&lt;/ref&gt;, çò que permetèt de calculs fòrça mai simples que l'escritura per [[fraccion]]s.

== En informatica ==
En [[Smalltalk]], la virgula es pas un element sintaxic. Es un messatge binari qui permet de concatenar de colleccions.

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

[[Categoria:Pontuacion]]
[[Categoria:Simbòl matematic]]</text>
      <sha1>emxp3ad7g807ivntwqr18jori75pers</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509164</id>
      <parentid>2509163</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>/* La virgula coma signe diacritic (Ș ș Ţ ţ Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ) */</comment>
      <origin>2509164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3393" sha1="3f9t8x475wvqzpirh06az1g88f20c6m" xml:space="preserve">{{Simbòls tipografics|,}}
La '''virgula''' (comunament «pichona bròca» o «pichona verga»), es un signe de [[pontuacion]].

Dins de lengas que i a, la '''virgula''' es tanben un [[signe diacritic]] plaçat jos una letra, per exemple en [[romanés]] (''', → Ș ș Ț ț''') e en [[leton]] (''', → Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ'''). 

== Lingüistica e tipografia ==

=== Usatge general de la virgula ===
En [[tipografia]], la virgula es un signe de [[pontuacion]] permetent, a l'origina, d'inserir una respiracion dins la frasa. Coma totas las autras pontuacions, prenguèt, dins la lenga escricha, de ròltes multiples que la lenga orala manifestariá pas que per una pausa. 

Estructura, per exemple, la construccion de la frasa, que siá en ligant o en separant los grops [[sintaxa|sintaxics]]. Per exemple, dins una enumeracion, la virgula separa los tèrmes enumerats.

=== La virgula coma signe diacritic (Ș ș Ţ ţ Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ) ===
La [[virgula]] jos una letra (''', →''' '''Ș ș Ţ ţ Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ''') es un [[signe diacritic]] qu'es tipic del [[romanés]] e del [[leton]]. 

* En [[romanés]], la letra '''Ș ș''' se pronóncia [ʃ] e la letra '''Ț ț''' se pronóncia [ts]. Los especialistas del romanés insistisson per utilizar una virgula (''',''') e desconselhan la cedilha ('''¸'''). Dempuei lo sègle 21, de mai en mai de [[polissas]] de caractèrs dessenhan una virgula corrècta dins las letras romanesas '''Ș ș''' e '''Ț ț''', mas qualques polissas mal fachas confondon encara la virgula e la cedilha.
* En [[leton]], la letra '''Ģ ģ''' se pronóncia [ɟ], la letra '''Ķ ķ''' se pronóncia [c],la letra '''Ļ ļ''' se pronóncia [ʎ],la letra '''Ņ ņ''' se pronóncia [ɲ]. Certanas polissas de caractèrs confondon encara la virgula (''',''') e la cedilha ('''¸''') dins lo dessenh de las letras letonas, mas la virgula es preferibla.

En teoria, la virgula (''',''') se deu pas confondre amb la [[cedilha]] ('''¸''') e l'[[ogonek]] ('''˛''').

* La [[cedilha]] ('''¸'''), en general jos la letra '''Ç ç''', es un signe tipic de l'[[occitan]] e de qualques autras lengas coma lo [[catalan]], l'[[aragonés]], lo [[portugués]], l'[[arpitan]], lo [[francés]], lo [[friolan]], l'[[albanés]] e lo [[turc]]. 
** En turc i a una cedilha non solament jos '''Ç ç''' mas tanben jos '''Ş ş'''. 
** Cal pas confondre la letra turca '''Ş ş''' (èssa cedilha) e la letra romanesa '''Ș ș''' (èssa virgula).
* L'[[ogonek]] ('''˛ →''' '''Ą ą Ę ę Į į Ǫ ǫ Ų ų''') es un signe tipic del [[polonés]], del [[cashob]], del [[lituanian]] e de divèrsas lengas d'America coma lo [[navaho]].

== En matematicas e dins l'escritura dels nombres ==
Dins l'escritura dels nombres, la virgula pòt servir de separator decimal.

L'utilizacion de l'escritura decimala (amb un separator que vendra una virgula mai tard) data del sègle XVI e foguèt popularizada, en partida, par [[Simon Stevin]]&lt;ref&gt;A. Schärlig, « Avant la virgule », ''Tangente'', n° 120, janvier-février 2008, {{p.}}16-18.&lt;/ref&gt;, çò que permetèt de calculs fòrça mai simples que l'escritura per [[fraccion]]s.

== En informatica ==
En [[Smalltalk]], la virgula es pas un element sintaxic. Es un messatge binari qui permet de concatenar de colleccions.

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

[[Categoria:Pontuacion]]
[[Categoria:Simbòl matematic]]</text>
      <sha1>3f9t8x475wvqzpirh06az1g88f20c6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avricourt (Meurthe e Mosèla)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116618</id>
    <revision>
      <id>2509127</id>
      <parentid>2184231</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3292" sha1="6nx6e2iuqgj18b6kq7x2kzf5dizqt11" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Avricourt
 | nomcomuna2=Avricourt
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut= Blason avricourt 54.svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Lunéville|Lunéville]]
 | canton= [[Canton de Blâmont|Blâmont]]
 | insee = 54035
 | sitweb=
 | cp = 54450
| cònsol = Gilbert Zieger
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= 6.80638888889
 | latitud= 48.6452777778
| alt mini = 277
 | alt mej = 
 | alt maxi = 336
 | km²            = 2.25
}}
'''Avricourt ''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]] administrada per lo [[departaments franceses|departament]] de [[Meurthe e Mosèla]] de la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Avricourt]]'''Avricourt'''}}
{{Image label|x=0.527427256107|y=0.434568522224|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 662 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Avricourt (Mosèla)|Avricourt]] (0,6km)}}}}
{{Image label|x=0.580617570536|y=0.655085708186|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 113 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Igney (Meurthe e Mosèla)|Igney]] (1,4km)}}}}
{{Image label|x=0.371434118344|y=0.737018770786|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 102 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Amenoncourt]] (2,3km)}}}}
{{Image label|x=0.804833690947|y=0.234910585466|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 561 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Réchicourt-le-Château]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.473408802602|y=0.933161557011|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 119 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Autrepierre]] (3,7km)}}}}
{{Image label|x=0.291353806108|y=0.108652650723|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 620 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Moussey (Mosèla)|Moussey]] (3,9km)}}}}
{{Image label|x=0.957959881263|y=0.610447216664|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 187 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Foulcrey]] (3,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 54035
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Gilbert Zieger|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 54035
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=
|1901=735
|1906=726
|1911=818
|1921=368
|1926=468
|1931=555
|1936=481
|1946=457
|1954=502
|1962=573
|1968=565
|1975=531
|1982=543
|1990=524
|1999=442
|2004=
|2005=
|2006=425
|2007= 420
|2008=416
|2009=411
|cassini=2224
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 54035
}}

[[Categoria:Comuna de Meurthe e Mosèla]]</text>
      <sha1>6nx6e2iuqgj18b6kq7x2kzf5dizqt11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saint-Thibault (Oise)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118568</id>
    <revision>
      <id>2509026</id>
      <parentid>2218318</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>escut</comment>
      <origin>2509026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4229" sha1="sihidpxx7gafmr779gweh5s6wbh7otx" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Saint-Thibault
 | nomcomuna2= Saint-Thibault
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=Blason ville fr Saint-Thibault (Oise).svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Beauvais|Beauvais]]
 | canton= [[Canton de Grandvilliers|Grandvilliers]]
 | insee = 60599
 | sitweb= 
 | cp = 60210
| cònsol = Nadine Van Ooteghem
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 1.8461
 | latitud= 49.7006
| alt mini = 189
 | alt mej = 
 | alt maxi = 221
 | km²            = 10.62
}}
'''Saint-Thibault''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Oise (departament)|Oise]] e la [[regions francesas|region]] de [[Picardia (region)|Picardia]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Thibault]]'''Saint-Thibault'''}}
{{Image label|x=0.6710798066|y=0.623165786204|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 264 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sarcus]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.31737631055|y=0.39501514122|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 525 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Romescamps]] (2,9km)}}}}
{{Image label|x=0.66747927423|y=0.258289955506|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 470 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hescamps]] (3,7km)}}}}
{{Image label|x=0.807900036653|y=0.534952897915|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 54 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Élencourt]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.408895077591|y=0.200015775649|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 202 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fouilloy (Oise)|Fouilloy]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.326253133205|y=0.790332000051|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1040 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Moliens]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.430934361134|y=0.856079527497|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 221 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Broquiers]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.293655678202|y=0.15859301084|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 142 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Escles-Saint-Pierre]] (5,3km)}}}}
{{Image label|x=0.16225861026|y=0.244679867447|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 133 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gourchelles]] (5,7km)}}}}
{{Image label|x=0.0732221978334|y=0.534819150761|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 653 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Abancourt (Oise)|Abancourt]] (5,7km)}}}}
{{Image label|x=0.51910525054|y=0.960118284247|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1571 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Feuquières (Oise)|Feuquières]] (5,9km)}}}}
{{Image label|x=0.938553516389|y=0.694143876682|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 302 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sarnois]] (5,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 60599
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Nadine Van Ooteghem|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 60599
|1793=739
|1800=760
|1806=787
|1821=723
|1831=764
|1836=704
|1841=718
|1846=744
|1851=715
|1856=652
|1861=612
|1866=591
|1872=530
|1876=504
|1881=445
|1886=432
|1891=427
|1896=399
|1901=369
|1906=344
|1911=315
|1921=302
|1926=260
|1931=250
|1936=236
|1946=265
|1954=261
|1962=265
|1968=244
|1975=215
|1982=212
|1990=176
|1999=198
|2004=
|2005=
|2006=245
|2007= 252
|2008=259
|2009=267
|cassini=34819
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 60599
}}

[[Categoria:Comuna d'Oise]]</text>
      <sha1>sihidpxx7gafmr779gweh5s6wbh7otx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Planay (Savòia)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119010</id>
    <revision>
      <id>2509101</id>
      <parentid>2210341</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografia */</comment>
      <origin>2509101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1997" sha1="pwf4amhnca32id4ag9ca34inrsn00b8" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=frp
 | nomcomuna=Planay
 | nomcomuna2=Planay
 | imatge=Chalet typique du Planay chef lieu.jpg
 | descripcion=Un Chalet del Planay
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     ={{Savòia}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment d'Albertville|Albertville]]
 | canton= [[Canton de Bozel|Bozel]]
 | insee =73201
 | sitweb=
 | cp =73350
| cònsol =Jean-René Benoit
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Cessanais (en [[francés]])
 | longitud=6.69916666667
 | latitud=45.4238888889
| alt mini =860
 | alt mej = 
 | alt maxi =3365
 | km²            =22.41
}}
'''Planay''' en [[arpitan]] (''Planay'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Arpitània|arpitana]] de [[Savòia]] administrada per lo [[departaments franceses|departament]] de [[Savòia (departament)|Savòia]] de la [[regions francesas|region]] de [[Ròse-Aups]].
== Geografia ==

== Istòria ==

{{Apertium|fr}}
* [[1893]] : Planay a desligat de [[Pralognan]].

{{Original|fr}}
* [[1893]] : Planay est détachée de [[Pralognan]].

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee=73201
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jean-René Benoit|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=73201
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=509
|1901=508
|1906=587
|1911=526
|1921=604
|1926=643
|1931=711
|1936=750
|1946=845
|1954=796
|1962=627
|1968=564
|1975=526
|1982=364
|1990=347
|1999=412
|2004=
|2005=
|2006=428
|2007=427
|2008=430
|2009=420
|cassini=27888
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Savòia}}
{{Comunas de| insee =73201
}}

[[Categoria:Comuna de Savòia]]</text>
      <sha1>pwf4amhnca32id4ag9ca34inrsn00b8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509102</id>
      <parentid>2509101</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2509102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1861" sha1="hnhuo6v9jkfhk2v6dvkxif1pai7d7iw" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=frp
 | nomcomuna=Planay
 | nomcomuna2=Planay
 | imatge=Chalet typique du Planay chef lieu.jpg
 | descripcion=Un Chalet del Planay
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     ={{Savòia}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment d'Albertville|Albertville]]
 | canton= [[Canton de Bozel|Bozel]]
 | insee =73201
 | sitweb=
 | cp =73350
| cònsol =Jean-René Benoit
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =Cessanais (en [[francés]])
 | longitud=6.69916666667
 | latitud=45.4238888889
| alt mini =860
 | alt mej = 
 | alt maxi =3365
 | km²            =22.41
}}
'''Planay''' en [[arpitan]] (''Planay'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Arpitània|arpitana]] de [[Savòia]] administrada per lo [[departaments franceses|departament]] de [[Savòia (departament)|Savòia]] de la [[regions francesas|region]] de [[Ròse-Aups]].
== Geografia ==

== Istòria ==

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee=73201
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jean-René Benoit|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=73201
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=509
|1901=508
|1906=587
|1911=526
|1921=604
|1926=643
|1931=711
|1936=750
|1946=845
|1954=796
|1962=627
|1968=564
|1975=526
|1982=364
|1990=347
|1999=412
|2004=
|2005=
|2006=428
|2007=427
|2008=430
|2009=420
|cassini=27888
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Savòia}}
{{Comunas de| insee =73201
}}

[[Categoria:Comuna de Savòia]]</text>
      <sha1>hnhuo6v9jkfhk2v6dvkxif1pai7d7iw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Distopia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119496</id>
    <revision>
      <id>2509168</id>
      <parentid>2253787</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T07:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7026" sha1="5nvfapnzu41v2v0k1owh25m79rqrsr9" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
Una '''distopia''', '''contra utopia''' o '''anti utopia''' es una [[utopia]] negativa que la realitat mena cap a l'oposar d'una societat ideala, es a dire, cap una societat opressiva, [[totalitarisme|totalitària]] o indesirable. Lo tèrme foguèt inventat coma a [[antoním]] d'utopia e s'utilisa subretot per far referéncia a una societat de [[ficcion]] (plansovent situada dins lo futur) que l'evolucion sociala menèt a [[apocalipsi]]. 

Segons l'''[[Oxford English Dictionary]]'', Lo tèrme foguèt inventat a la fina del [[sègle XIX]] per [[John Stuart Mill]], que tanben emplrgava lo sinoním creat per [[Jeremy Bentham|Bentham]], ''cacotopia''. Ambedos mots se basant sul tèrme &quot;utopia&quot;, inventat per [[Thomas More]]: ''οὐ τόπος'' o &quot;enlòc&quot;, per descriure una societat perfècta o ideala dins son òbra [[Utopia (libre)|omonima]]. &quot;Distopia&quot; se compren alara coma una &quot;utopia negativa&quot; que la realitat se realiza d'un biais [[antitèsi|antitetic]] a aqule d'una societat ideala. 

Los tèxtes distopics son d'obres d'advertiment, o coma [[satira]], que mòstran las tendéncias del moment extrapoladas fins a èsser apocalipticas. Per exemple, qualques distopias de la primièra mitat del [[sègle XX]] advertisson dels dangièrs del [[fascisme]], del [[comunisme]], del contraròtle social o de las societats totalitàrias en general (''[[Nosautres]]'', ''[[1984 (libre)|1984]]'', ''[[Brave Mond nòu]]'', ''[[Viure!]]'', ''[[Fahrenheit 451]]''). D'autres mai recentas son d'òbras de [[sciéncia ficcion]] situada dins un futur pròche, que utilizan un ambient distopica que lo món se tròba coromput pel consumisme o dominat per las grandas multinacionalas tecnologicas e que los govèrns se tòrnan cada còp mens concernats. Existís un sosgenre nomenat [[literatura apocaliptica]], que la distopia descriu la fin del monde conegut.

==Distopias dins la literatura==
* ''[[Nosautres]]'', de [[Ievgueni Zamiatin]] ([[1920]])
* ''[[Brave Mond nòu]]'', d'[[Aldous Huxley]] ([[1932]])
* ''[[1984 (libre)|1984]]'', de [[George Orwell]] ([[1949]])
* ''[[Earth Abides]]'', de [[George R. Stewart]], ([[1949]])
* ''[[Fahrenheit 451]]'', de [[Ray Bradbury]] ([[1953]])
* ''[[Sa magestat de las mòscas]]'', d'[[William Golding]], ([[1954]])
* ''[[A Canticle for Leibowitz]]'', de [[Walter M. Miller, Jr]], ([[1960]])
* ''[[A Clockwork Orange]]'', d'[[Anthony Burgess]], ([[1962]])
* ''[[Eumeswil]]'', de [[Ernst Jünger]] ([[1977]]) 
* ''[[Riddley Walker]]'', de [[Russell Hoban]], ([[1981]])
* ''[[Neuromantician]]'', de [[William Gibson]] ([[1984]])
* ''[[Lo conte de la serventa]]'', de [[Margaret Atwood]] ([[1985]])
* ''[[Watchmen]]'', novel·la gràfica d'[[Alan Moore]] i [[Dave Gibbons]] ([[1986]])
* ''[[Las tòrras de l'oblit]]'' de [[George Turner]]
* ''[[V per Vendetta]]'', novèla grafica d'[[Alan Moore]] e [[David Lloyd]] ([[1981]]-[[1988]])
* ''[[Igor Neblin]]'', de [[Miquel de Palol i Muntanyola]] ([[1994]])
* ''[[Oryx e Crake]]'', de [[Margaret Atwood]] ([[2003]])
* ''[[Globalia]]'', de [[Jean-Christophe Rufin]] ([[2004]])
* ''[[Uglies]]'', de [[Scott Westerfeld]] ([[2005]])
* ''[[La carrièra (Cormac McCarthy)|La carretera]]'', de [[Cormac McCarthy]] ([[2006]])
* ''[[Bar Code Rebellion]]'', de Suzanne Weyn ([[2006]])
* ''[[The Book of Dave]]'', de [[Will Self]] ([[2006]])&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://books.guardian.co.uk/hay2006/story/0,,1784132,00.html
|títol=The gospel according to Dave
|publisher=The Guardian | date=27 May 2006
|accessdate=2008-02-10}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Wizard of the Crow]]'', de [[Ngugi wa Thiong'o]] ([[2006]])
* ''[[Sunshine Assassins]], de [[John F. Miglio]] ([[2006]])
*''Metro 2033'', de [[Dmitry Glukhovsky]] ([[2006]])
* ''[[Chez Max]]'', de [[Jakob Arjouni]] ([[2006]])&lt;ref&gt;[http://compulsivereader.com/html/index.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=2249 A review of Chez Max by Jakob Arjouni - The Compulsive Reader]&lt;/ref&gt;
* ''[[Gènesi (novel·la)|Gènesi]]'', de [[Bernard Beckett]] ([[2006]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sfsignal.com/archives/2009/05/review-genesis-by-bernard-beckett/ |títol=REVIEW: Genesis by Bernard Beckett |publisher=SF Signal |date= |accessdate=2009-12-13}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Veracity (book)|Veracity]]'' ([[2007]]), de Mark Lavorato
* ''[[Blind Faith (novel)|Blind Faith]]'' (2007), de [[Ben Elton]]
*''The Declaration'' ([[2008]]), de Gemma Malley
* ''[[Truancy (novel)|Truancy]]'' (2008), de Isamu Fukui
* ''[[Los jòcs de la fam]]'' (2008), de Suzanne Collins
* ''[[The Forest of Hands and Teeth]]'' ([[2009]]), de [[Carrie Ryan]] &lt;ref&gt;Karen Brooks-Reese: [https://web.archive.org/web/20090530014221/http://www.post-gazette.com/pg/09146/972132-44.stm &quot;Zombies Rise in Teen Lit&quot;], ''[[Pittsburgh Post Gazette]]'' (May 26, 2009).&lt;/ref&gt;
* ''[[Projècte #194]]'' (2009), de [[Alberto López González]]
* ''[[Fahrenheit 56K]]'' (2009), de [[Fernando de Querol Alcaraz]]&lt;ref&gt;[http://www.ciencia-ficcion.com/opinion/op01423.htm FAHRENHEIT 56K - Fernando de Querol Alcaraz - Opinion.Leido]&lt;/ref&gt;
* ''[[Far North]]'' (2009), de Marcel Theroux
* ''[[Catching Fire]] (2009), de Suzanne Collins
* ''[[The Maze Runner]]'' (2009), de [[James Dashner]] &lt;ref&gt; http://www.randomhouse.com/teens/mazerunner/&lt;/ref&gt;
*''Shades of Grey'' (2009), de [[Jasper Fforde]]
* ''[[The Unit]]'' (2009), de [[Ninni Holmqvist]] &lt;ref&gt; http://www.readinggroupguides.com/guides_u/the_unit1.asp&lt;/ref&gt;
* ''[[The Safe and Happy Chronicles]]'' ([[2010]]), de Sean Lewis &lt;ref&gt;{{format ref}} http://sahchronicles.com&lt;/ref&gt;
* ''[[Delirium]]'', de [[Lauren Oliver]] ([[2011]])&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.cruilla.cat/ver_noticia.aspx?id=11623
|title=Delirium, una novel·la distòpica de temàtica amorosa entre les novetats d'aquest mes de març per al públic juvenil 
|publisher=Editorial Cruïlla | date=14 Març 2011
|accessdate=2011-03-21}}&lt;/ref&gt;

==Distopias al cinèma==
* ''[[Metropolis]]'', de[[ Fritz Lang]] ([[1927]])
* ''[[The Planet of the Apes]]'', de [[Frankin J. Shaffner]] ([[1968]])
* ''[[THX 1138]]'', de [[George Lucas]] ([[1971]])
* ''[[Mad Max]]'', de [[George Miller]] ([[1979]])
* ''[[Blade Runner]]'', de [[Ridley Scott]] ([[1982]])
* ''[[1984 (pel·lícula)|1984]]'', de [[Michael Radford]] ([[1984]])
* ''[[Brazil (pel·lícula) |Brazil]]'', de [[Terry Gilliam]] ([[1985]])
* ''[[Gattaca]]'', d'[[Andrew Nicol]] ([[1997]])
* ''[[Dark City]]'', d'[[Alex Proyas]] ([[1998]])
* ''[[Matrix]]'', d'[[germans Wachowski]] ([[1999]])
* ''[[Equilibrium]]'', de [[Kurt Wimmer]] ([[2002]])
* ''[[Code 46]]'', de [[Michael Winterbottom]] ([[2003]])
* ''[[FAQ: frequently asked questions]]'', de [[Carlos Atanes]] ([[2004]])
* ''[[V de Vendetta (pel·lícula)|V de Vendetta]]'', de [[James McTeigue]] ([[2005]])
* ''[[The Island]]'', de [[Michael Bay]] ([[2005]])
*''[[Children of Men]]'', d'[[Alfonso Cuarón]] ([[2006]])
* ''[[The Road]]'', de [[John Hillcoat]] ([[2009]])
* ''[[Maximum Shame]]'', de [[Carlos Atanes]] ([[2010]])
* ''[[Never let me go]]'', de [[Mark Romanek]] ([[2010]])

== Referéncias ==
&lt;References/&gt;</text>
      <sha1>5nvfapnzu41v2v0k1owh25m79rqrsr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>EPUB</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131037</id>
    <revision>
      <id>2509170</id>
      <parentid>1867863</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T07:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1878" sha1="3a808uank1i0chw786c37mhunt06aaf" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
Lo format '''EPUB''' ([[acronim]] en [[anglés]] d'''Electronic PUBlication'' - «publicacion electronica») es un [[estandard dobèrt]] de [[libre electronic]]. Los fichièrs d'aquel tipe an l'estenduda ''.epub'' e permeton de conténer tèxt e imatges en un format que s'adapta als ecrans dels lectors (en permetent tanben cambiar la letra, la mesura, èca.) per'mor de ne facilitar la siá lectura. Aiçò ne fa la lectura mai comòda, e semblabla a la d'un [[libre]] corrent per çò qu'es d'autras formats coma lo ''[[PDF|.pdf]]''.

Lo format EPUB servís a la distribucion e l'escambi d'archius. Fonciona tot representant, amb una estructura adaptable, contengut pròpri d'una [[World Wide Web|web]] tala que còdi [[HTML]]5, [[CSS]], [[SVG]] e imatges ''raster'' agropadas en un sol fichièr.&lt;ref name=&quot;epub30-overview&quot;&gt;{{Ligam web|url=http://idpf.org/epub/30/spec/epub30-overview.html#sec-intro-overview |title=EPUB3.0-overview |títol=EPUB 3.0 Overview|editor=IDPF |data=11 d'octòbre de 2011|consultat lo=29 de setembre de 2012}}&lt;/ref&gt;

== Istòria ==
Aquel format es promogut pel ''[[International Digital Publishing Forum]]'' (IDPF) coma successor de l'anterior estandard «Open eBook». L'EPUB venguèt l'estandard oficial del IDPF en setembre de 2007.&lt;ref name=&quot;ops_approved&quot;&gt;{{Ligam web|url=http://idpf.org/epub |títol=EPUB |editor=IDPF |data=15 de març de 2012|consultat lo=29 de setembre de 2012}}&lt;/ref&gt;

== Referéncias ==
&lt;references /&gt;

== Ligam extèrne ==
* [https://web.archive.org/web/20060714134745/http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page Projècte Gutenberg amb libres digitalizats per descargar en format .epub entre d'autras]
* [http://www.forbes.com/2009/02/22/kindle-oreilly-ebooks-technology-breakthroughs_oreilly.html L'editor Tim O'Reilly explica l'importància del format EPUB] {{en}}
[[Categoria:Informatica]]</text>
      <sha1>3a808uank1i0chw786c37mhunt06aaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cuirassat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131478</id>
    <revision>
      <id>2509159</id>
      <parentid>2433129</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33699" sha1="q2p8btljt87zyjz8n2y18w7rft8099f" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}

[[File:BB61 USS Iowa BB61 broadside USN.jpg|thumb|Demonstracion de la poissança de fuòc de l'artilhariá dau cuirassat estatsunidenc ''USS Iowa'' vèrs [[1984]].]]

Un '''cuirassat''' (var. '''coirassat''') èra un grand naviri de guèrra que teniá un blindatge fòrça important e una artilhariá principala equipada dei calibres de marina pus importants de son epòca. A respècte dau [[crosaire de batalha]], aviá un desplaçament e una artilhariá similars mai èra pus protegit e mens rapid.

Dins lo corrent de son existéncia, lo cuirassat a fòrtament evolucionat per s'adaptar ais avançadas tecnologicas per restar au nivèu dei flòtas estrangieras. Lo mòt vèn dau tipe de naviri designat per lo nom ''battleship'' en [[anglés]]. Aqueu mòt es aparegut vèrs [[1749]] a partir de la contraccion de ''line of battle ship'' (en [[occitan]] : naviri de linha de batalha) e designava alora lei naviris de linha que formavan lo còrs dei flòtas majoras dau sègle XVIII&lt;ref&gt;&quot;battleship&quot;, The Oxford English Dictionary, 2e édition, 1989, OED Online, Oxford University Press, 4 avril 2000.&lt;/ref&gt;. En [[França]], lo mòt es aparegut vèrs [[1860]] per designar lei premiers cuirassats equipats d'una còca de fèrre&lt;ref&gt;Centre Nationale de Ressources Textuelles et Lexicales, Intrada &quot;Cuirassé&quot;, [https://web.archive.org/web/20121211092818/http://www.cnrtl.fr/lexicographie/cuirass%C3%A9]&lt;/ref&gt;. Dins leis ans 1880, lo mòt ''battleship'' venguèt estandard dins lei país anglofons&lt;ref&gt;. Stoll, ''Steaming in the Dark?, Journal of Conflict Resolution'' Vol. 36 no 2, junh de 1992.&lt;/ref&gt;.

Lo cuirassat èra un naviri de guèrra poderós e tanben un simbòl de poder, de fiertat nacionala e de dominacion navala. Durant mai d'un decenni, lo nombre e lei capacitats dei cuirassats d'una marina èran de factors determinant dins lei relacions diplomaticas e leis estrategias militaras&lt;ref name=&quot;Sondhaus&quot;&gt;L. Sondhaus, ''Naval Warfare 1815–1914'', (ISBN 0-415-21478-5).&lt;/ref&gt;. Ansin, la corsa ais armaments deis ans 1900 ambé la construccion accelerada de cuirassats foguèt un dei factors importants a l'origina de la [[Primièra Guèrra Mondiala]]. Après la guèrra, de tractats limitèron lo nombre de cuirassats e lor produccion. Pasmens, aquò empachèt pas l'utilizacion de cuirassats tant ancians que modèrns durant la Segonda Guèrra Mondiala.

Dins aquò, en defòra de ka batalha de Jutland, lei combats entre cuirassats foguèron rars. De mai, maugrat un blindatge important, lei cuirassats demorèron totjorn menaçats per de naviris pichons e rapides equipats d'armas coma lei torpilhas o lei minas marinas o per la seguida per leis aeronaus e lei missils. A partir de 1945, lei cuirassats foguèron donc pauc a pauc remplaçats per lei pòrta-aeronaus coma naviri principau dei grops de combat. La marina estatsunidenca foguèt la soleta que gardèt quauquei cuirassats coma naviris de sostèn magerament dins lo cas d'operacions de desbarcament. Lei darriers cuirassats foguèron desarmats dins leis annadas 1990.

== Lei naviris de linha ==

{{veire|Naviri de linha}}

[[File:TheNapoleonAtToulonIn1852ByLauvergne.jpg|thumb|right|Lo ''Napoleon'', premier naviri de linha equipat d'una propulsion de vapor.]]

Lei naviris de linha, durant l'èra de la marina de vela, èran de naviris de guèrra de talha granda equipats de velas per la propulsion, d'un blindatge limitat&lt;ref&gt;L'arquitectura de certanei còcas de fusta èra facha per demenir lo tuert d'un tir dirèct. Pasmens, aquò èra subretot eficaç còntra un tir alunchat.&lt;/ref&gt; e d'una artilhariá tenent fins a 120 canons d'arma lissa. Representavan l'evolucion progressiva dei naviris de vela dempuei lo sègle XV. Pasmens, fòra l'aumentacion de talha, avián gaire evolucionats entre l'adopcion de la tactica de la linha de batalha au començament dau sègle XVII e lo decenni 1830.

Lo nombre aut de canons e lo tir simultanèu dei pèças d'una bordada permetián ai naviris de linha de causar de daumatges importants ai naviris de fusta (destruccion de la còca, dei [[mast]]s...) e ais equipatges (tirs dirècts, projeccions de brigas de fusta...). Pasmens, la portada dei canons èra pas superiora a quauquei centenaus de mètres e leis evolucions tecnologics èran limitats per la dependéncia au vent.

L'introduccion de la maquina de vapor marquèt un cambiament prefond dins la bastida dei naviris. Inicialament, èra un sistèma de propulsion segondari utilizat dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XIX per lei fregatas e lei naviris leugiers. La marina francesa foguèt la premiera d'equipar un naviri de linha d'una propulsion de vapor en [[1850]]&lt;ref&gt;''Napoleon (90 guns), the first purpose-designed screw line of battleships'', Steam, Steel and Shellfire, Conway's History of the Ship, p. 39.&lt;/ref&gt;. Aqueu naviri teniá un armament similar ais autrei naviris de linha mai sei maquinas de vapor li permetián d'agantar una velocitat de 12 nos quin que sigue lo sens dau vent. A l'epòca, aquò representava un avantatge major dins lo cas d'un combat navau e leis autrei nacions desvolopèron tanben de naviris militars de vapor. Pasmens, la produccion de propulsion d'eliça demorèt relativament complèxa e solament França e Anglatèrra generalizèron aqueu principi. Lo rèsta dei flòtas europèus adoptèron l'eliça per sei naviris de linha e la ròda idraulica per sei fregatas&lt;ref&gt;Lambert, Andrew, ''Battleships in Transition'', pub Conway1984, ISBN 0-85177-315-X pp. 144–147.&lt;/ref&gt;. Dins totei lei cas, l'aparicion de la vapor entraïnèt una aumentacion de talha dei naviris de linha.

== Lei premiers cuirassats ==

L'adopcion de la vapor èra solament una deis avançadas de la tecnologia navala dau sègle XIX. Lèu, lo naviri de linha foguèt remplaçat per lei premiers cuirassats equipats d'una còca de fèrre, d'una propulsion de vapor e d'una artilhariá tirant d'obús explosius. Aqueu tipe novèu de naviri apareguèt a la fin deis annadas 1850 dins lei marinas anglesas e francesas.

=== Obús explosius ===

[[File:LaGloirePhotograph.jpg|thumb|right|''[[La Gloire]]'', premier naviri militar equipat d'una còca de fèrre.]]

Lei canons tirant d'obús explosius o incendiaris èran de menaças majoras per lei naviris de fusta. En [[1841]], l'adopcion d'aqueu tipe d'armaments foguèt generalizada per lei fòrças navalas francesas e estatsunidencas&lt;ref&gt;Sir Howard Douglas, ''A Treatise on Naval Gunnery 1855'', 4{{a}} edicion 1855.&lt;/ref&gt;. Leis autrei flòtas europèas deguèron tanben seguir. Durant la [[guèrra de Crimèa]] ([[1853]]-[[1856]]), sièis naviris de linha e doas fregatas russas demostrèron la superioritat d'aquelei canons durant la batalha de Sinope veguèt la destruccion de sept fregatas e de tres [[corveta]]s turcas&lt;ref&gt;Lambert, Andrew D, ''The Crimean War, British Grand Strategy Against Russia'', 1853–56, Manchester University Press, 1990, ISBN 0-7190-3564-3, pp. 60–61.&lt;/ref&gt;. En [[1855]], l'ataca francesa victoriosa de posicions terrèstras russas a Kinburn per de naviris cuirassats demostrèt tornarmai l'eficacitat dei cambiaments se debanant dins l'arquitectura navala dempuei lo començament dau sègle XIX&lt;ref&gt; Lambert, Andrew: ''Battleships in Transition'', pp. 92–96.&lt;/ref&gt;.

=== Lo blindatge ===

[[File:Hms warrior.jpg|thumb|right|Lo ''[[HMS Warrior]]'', premier cuirassat anglés.]]

[[File:LeRedoutablePhoto.jpg|thumb|right|Cuirassat francés ''[[Le Redoutable]]'', premier naviri magerament bastit d'acièr.]]

Lo desvolopament d'obús fòrça explosiu entraïnèt l'adopcion de blindatges de fèrre puei d'acièr. Lo premier exemple foguèt lo naviri francés ''La Gloire'' intrat en servici en [[1859]]. Aviá la forma d'un naviri de linha, un pònt d'artilhariá unic per redurre sa massa, una còca de fusta cubèrta per de proteccions de fèrre e una propulsion de vapor&lt;ref&gt;Gibbons, Tony. The Complete Encyclopedia of Battleships, pp. 28–29.&lt;/ref&gt;. Sa bastida entraïnèt una repòsta de la marina britanica tre l'annada 1860 ambé la produccion dau ''HMS Warrior''.

Après aquelei naviris, l'[[Empèri Britanic]] e [[França]] acomencèron de programas importants de produccion de naviris de còca de fèrre e de transformacions de naviris de fusta gràcias a l'apondon de blindatges metallics. Itàlia, Àustria, Espanha, Russia e Estats Units d'America ordonèron tanben la produccion d'unitats similaras. Ansin, quand se debanèt la [[batalha d'Hampton Roads]] (8-9 de març de 1862) entre l'''[[USS Monitor]]'' e lo ''[[CSS Virginia]]'', uech flòtas tenián ja de naviris protegits per de blindatges metallics.

Divèrseis experiéncias foguèron menadas per lei flòtas de l'epòca sus l'armament e sus lei materiaus de construccion. Ansin, s'estudièt la posicion dei canons o l'adopcion d'un esperon per pertusar la còca d'un naviri advèrs. A partir de [[1870]], l'acièr acomencèt d'èstre utilizat e entre [[1873]] e [[1876]], lei Francés bastiguèron lo premier naviri, ''[[Le Redoutable (1876)|Le Redoutable]]'', que son materiau principau èra l'acièr&lt;ref&gt; Conway Marine,'' &quot;Steam, Steel and Shellfire&quot;'', p. 96.&lt;/ref&gt;.

== Lei pre-Dreadnought ==

[[File:USS Texas2.jpg|thumb|right|Representacion dau cuirassat pre-Dreadnought estatsunidenc ''[[USS Texas]]'' bastit en [[1892]].]]

La bastida dau ''[[HMS Dreadnought]]'' marquèt una revolucion tant importanta en [[1906]] que lei naviris dau periòde precedent (annadas 1870-1906) son dichs pre-Dreadnought. Aqueu tipe apareguèt dins leis annadas 1890. Èra caracterizat per l'adopcion de blindatges importants, d'una artilhariá organizada en torrèla e l'abandon definitiu dei velas. L'artilhariá èra devesida entre de baterias principalas situadas ais extremitats dau naviris,generalament doas torrèlas de doas pèças, e de baterias segondàrias situadas au centre. Dins lo cas d'un combat, l'artilhariá principala, que sei calibres agantavan generalament 305 mm, èra utilizada per destrurre un cuirassat enemic mentre que l'artilhariá segondària èra utilizada per secutar l'equipatge d'un cuirassat enemic o per destrurre un naviri enemic pus leugier (torpilhaire...). La velocitat d'aquelei tipes de naviris èra d'aperaquí 16 nos.

Lo periòde d'emergéncia dei pre-Dreadnought foguèt tanben caracterizat per l'adopcion d'una politica britanica que son objectiu èra d'assegurar la dominacion navala dau país còntra leis ambicions francesas, russas puei alemandas. D'efèct, en [[1883]], l'Empèri Britanic teniá 38 cuirassats, siá lo doble de la flòta francesa e tant que totei lei flòtas mondialas reünidas. En [[1897]], aquela dominacion èra fòrça afeblida per lo programa de bastida alemand e la bastida de cuirassats per lei flòtas italiana, estatsunidenca e japonesa. De mai, lei pre-Dreadnought contunièron de conóisser d'evolucions tecnologicas pertocant lo blindatge de la còca, la propulsion, lei torrèlas e l'armament ambé l'introduccion de la torpilha coma arma segondària. L'objectiu principau èra de demenir la massa dau naviri per utilizar d'armaments novèus o pus importants.

== L'èra dei Dreadnought ==

L'intrada en servici dau ''[[HMS Dreadnought]]'' rendiguèt obsolèt totei lei cuirassats existents. Creada sota la pression de l'amirau britanic John Fisher, aqueu naviri permetiá de combinar un armament de dètz canons de 305 mm amb una velocitat e un blindatge fòrça important e sensa equivalent en [[1906]]. Aquò marquèt lo començament d'una corsa ais armaments novèla e un periòde de desvolopaments tecnics pertocant la propulsion, l'armament e lo blindatge. Ansin, apareguèron rapidament de naviris encara pus poderós que foguèron de còps dichs « super-Dreadnought ».

=== Originas de la classa Dreadnought ===

L'idèa de desvolopar una classa de cuirassat equipat d'una artilhariá compausada d'un armament unifòrme de canons de calibre important. Lei premierei recèrcas foguèron menadas per l'amirau italian [[Vittorio Cuniberti]] qu'imaginèt un naviri de guèrra tenent dotze canons de 305 mm, un blindatge de 300 mm e una velocitat de 44 nos&lt;ref&gt; Cuniberti, Vittorio, ''&quot;An Ideal Battleship for the British Fleet&quot;'', All The World's Fighting Ships, 1903, pp. 407–409.&lt;/ref&gt;.

Puei, la guèrra de 1905 entre Russia e Japon donèt d'informacions novèlas sus lo combat navau modèrn que demonstrèron la validitat dau concèpte de Cuniberti. Lei tirs entre lei dos flòtas se debanèron a de portadas situadas entre {{formatnum:7000}} e {{formatnum:11000}} mètres, es a dire a de distàncias superioras a la portada de l'artilhariá segondària. Una classa de cuirassats japonés equipats de pèças de 254 e 305 mm e d'una propulsion poderosa i foguèt fòrça remarcada&lt;ref&gt;Evans and Peattie, ''Kaigun'', p. 159.&lt;/ref&gt;.

Lei Britanics acomencèron d'estudiar aqueu concèpte a partir dau començament de l'annada 1904 sota la direccion de Jackie Fisher. Son pensament principau èra la menaça representada per de naviris leugiers equipats de torpilhas (sosmarins, torpilhaires, destroyers... etc). Prepausèt donc lo desvolopament d'una classa novèla de naviris dichs crosaires de batalha equipats d'una artilhariá unifòrma de 305 mm, d'una propulsion rapida (25 km/h) e d'un blindatge leugier&lt;ref&gt;Burr, Lawrence (2006), ''British Battlecruisers 1914–18'', Oxford: Osprey Publishing, pp. 4–7.&lt;/ref&gt;. Per validar aquela idèa, encoratjèt la creacion dau cuirassat ''HMS Dreadnought''. Tenent un blindatge de 280 mm e una artilhariá principala de 305 mm, èra lo premier naviri propulsat per una turbina de vapor. Gràcias a una reparticion astuciosa dei torrèlas, èra capable d'opausar un nombre fòrça important de canons còntra un naviri enemic. Gardèt una artilhariá segondària limitada (76 mm) per faciar de naviris leugiers. Son succès foguèt fòrça important e entraïnèt l'abandon dei projèctes de produccion de crosaires de batalha.

=== La corsa ais armaments ===

A partir de la fin dau sègle XIX, lei poissanças militaras principalas comencèron una politica de bastida de naviris militars modèrns e poderós. Aquela politica venguèt un factor d'entraïnament de la Premiera Guèrra Mondiala e foguèt dicha « corsa ais armaments ». Sus mar, lo cuirassat venguèt lo simbòl d'aquela corsa e de la poissança d'un estat. Ansin, Reiaume Unit, Alemanha, França, Itàlia, Japon, Àustria-Ongria e leis Estats Units creèron de programas per desvolopar de cuirassats similars au ''Dreadnought''. Lei poissanças navalas segondàrias assaièron tanben d'obtenir aqueu tipe de naviri gràcias a d'acòrds de produccion ambé Reiaume Unit o leis Estats Units.

Lei resultats de la corsa ais armaments navals foguèron donc rapides. En [[1901]], lei sept estats maritims pus poderós alinhavan 88 cuirassats. En [[1914]], aqueleis estats, aumentats d'Àustria-Ongria, tenián 149 cuirassats pre-Dreadnought, 68 cuirassats de tipe Dreadnought e 63 autres naviris èran en construccion&lt;ref&gt;Philippe Masson, ''Marines et Océans'', 1982, (ISBN 2-11-080768-7), p. 148.&lt;/ref&gt;.

== La Premiera Guèrra Mondiala ==

[[File:Bundesarchiv Bild 134-C2280, Szent István, Sinkendes Linienschiff.jpg|thumb|right|Fotografia dau ''SMS Szent István'' durant son naufragi.]]

La [[Primièra Guèrra Mondiala|Premiera Guèrra Mondiala]] ([[1914]]-[[1918]]) se caracterizèt per la dominacion dei flòtas de l'Entenduda còntra lei flòtas deis Empèris Centraus e, donc, per la quasi abséncia de combats navaus important levat la batalha de Jutland en [[1916]]. Ansin, l'influéncia dei cuirassats foguèt negligibla sus lo debanament deis operacions terrèstras en França o en Russia. Foguèt tanben negligibla durant la [[Premiera Batalha de l'Ocean Atlantic]] qu'opausèt lei [[sosmarin]]s alemands ai naviris d'escòrta e de transpòrt aliats.

D'efèct, gràcias a la posicion geografic dei pòrts alemands e au pariment dei missions ambé la flòta francesa qu'èra concentrada en Mediterranèa, la flòta anglesa poguèt aisament blocar la flòta alemanda&lt;ref&gt;ilbert, Adrian (2000). ''The encyclopedia of warfare: from earliest time to the present day, Part 25''. Taylor &amp; Francis. p. 224. ISBN 978-1-57958-216-6. &lt;/ref&gt;. De mai, lei dos camps sabián que lo nombre pus important de cuirassats en servici dins la flòta britanica entraïnariá la destruccion de la marina alemanda dins lo cas d'una batalha generala entre lei dos flòtas. L'estrategia alemanda foguèt donc d'assaiar d'isolar un grop de la flòta britanica per obtenir una superiotat tactica locala e l'anientar. Foguèt tanben de protegir sei costats gràcias a l'utilizacion de naviris leugiers, de sosmarins e de camps de minas.

Leis annadas 1914 e 1915 veguèron donc solament de combats limitats entre crosaires de batalha a Heligoland e a Dogger Bank. L'unic combat navau se debanèt au Jutland lo 31 de mai de 1916. Leis Alemands pensant atacar un còrs isolat foguèron atacat per tota la flòta britanica e capitèron de s'escapar. Lei pèrdas britanicas foguèron importantas mai leis Alemands comprenguèron que poguèron pas destrurre la flòta anglesa. Ansin, la flòta de superfícia alemanda va d'ara endavant restar a l'assosta dins sei pòrts e la prioritat foguèt donada ai sosmarins.

Sus leis autrei teatres, lei combats navaus demorèron tanben fòrça limitats. Sus la Mar Negra, se debanèt quauqueis escaramochas sensa consequéncia entre lei Rus e leis Otomans. Sus la Mar Adriatica, la situacion geografica e la superioritat francobritanica entraïnèt lo blocatge de la flòta austriana dins sei pòrts. Sus lo rèsta de la Mediterranèa, l'utilizacion pus importanta dei cuirassats foguèt per donar un sostèn d'artilhariá au desbarcament dei Dardanèls.

En revènge, la guèrra demostrèt la vulnerabilitat dei cuirassats a d'armas leugieras e d'un còst feble coma lei minas o lei torpilhas. Ansin, dins la Mar dau Nòrd, lo sosmarin alemand U-9 capitèt d'aprefondar un crosaire de batalha britanic tre setembre de 1914. Puei, lo super-dreadnought britanic ''Audacious'' foguèt destruch per de minas marinas. Dins l'Adriatica, leis Austrians perdèron lei cuirassats ''SMS Szent István'' en causa d'una torpilha e ''SMS Viribus Unitis'' en causa d'una ataca d'un grop de sotaires. Enfin, durant la batalha dei Dardanèls, totei lei cuirassats aprefondits foguèron destruchs per de torpilhas o de minas.

== Lo periòde entre lei doas guèrras mondialas ==

[[File:HMS Nelson off Spithead for the Fleet Review.jpg|thumb|right|Lo ''[[HMS Nelson]]'', cuirassat britanic bastit entre 1922 e 1927.]]

Entre lei doas guèrras mondialas, lei cuirassats foguèron somés a una tièra de restricions internacionalas per empachar lo començament d'una novèla corsa ais armaments. De mai, fins au rearmament alemand durant lo periòde dau Tresen Reich, la flòta alemanda aviá pas lo drech de bastir o de crompar de cuirassats.

L'origina d'aquelei limitacions foguèt lo tractat de Washington de 1922 signat entre lei Britanics e leis Estatsunidencs per definir lo tipe e lo nombre de naviris que cada flòta aviá lo drech de bastir. Lei conferéncias de Genèva (1927 e 1932) e lei tractats navaus de Londres (1930 e 1936) aumentèron lo nombre de nacions regardadas e totei lei tipes de cuirassats foguèron limitats fins au començament de la Segonda Guèrra Mondiala. Ansin, lo periòde veguèt lo declin relatiu dei cuirassats e solament 33 foguèron bastits entre 1920 e 1945. L'aparicion dau pòrta-aeronaus foguèt lo segond factor permetent d'explicar aqueu declin.

=== L'aparicion dau pòrta-aeronaus ===

Tre 1914, l'amirau britanic Percy Scott aviá anonciat la superioritat de l'aviacion sus lei cuirassats. Lei premiers progrès dins aquela direccion se debanèron a la fin de la Premiera Guèrra Mondiala quand d'avions foguèron equipats de torpilhas per lo premier còp. Aquela idèa foguèt desvolopada per lo generau estatsunidenc Billy Mitchell que realizèt d'assais de bombardaments aerians sus de naviris alemands capturats après la guèrra. En 1921, seis aeronaus capitèron d'aprefondar lo cuirassat ''SMS Ostfriesland''' e lo pre-dreadnought estatsunidenc ''USS Alabama''.

Se lei naviris utilizats per Mitchell èran vièlhs, immobiles e sensa sistèma de contraròtle dei degalhs, la destruccion dei naviris demostrèron l'eficacitat novèla deis aeronaus e foguèron una revirada importanta per lei partisans dau cuirassat. Ansin s'aqueu tipe de naviri demorèt lo còr de la màger part dei flòtas, la màger part dei flòtas organizèt d'assais de pòrta-aeronaus.

=== Rearmament ===

Lo rearmament dei cuirassats entre lei doas guèrras mondialas acomencèt dins leis annadas 1930. Pasmens, lei programas de produccion demorèron limitats.

Ansin, dins leis annadas 1930, lei flòtas britanicas e japonesas preferiguèron modernizar lei naviris ja existent. L'objectiu èra de melhorar l'estabilitat dei naviris durant lo tir. Puei, lei Britanics decidiguèron tanben de bastir cinc cuirassats novèus de classa ''King George V'' qu'intrèron en servici solament entre 1940 e 1942. De lor caire, lei Japonés donèron la prioritat ai pòrta-aeronaus. En Alemanha, lo plan de rearmament limitèt lo ròtle dei cuirassats a la guèrra còntra lei naviris marchands ambé lei sosmarins.

En Mediterranèa, lei flòtas francesas e italianas demorèron pus fidèlas ai cuirassats. Lei Francés modernizèron totalament quatre unitats dins leis annadas 1930 e bastiguèron quatre cuirassats suplementaris entre 1937 e 1940. Leis Italians bastiguèron quatre cuirassats de classa ''Littorio'' entre 1940 e 1943.

Enfin, leis Estats Units adoptèron una posicion similara ai francoitalians e sièis cuirassats de classa ''North Carolina'' foguèron bastits entre 1941 e 1943 puei quatre de classa ''Iowa''. Pasmens, en causa de la guèrra còntra lei Japonés, desvolopèron tanben rapidament una flòta de pòrta-aeronaus.

DUrant aqueu periòde, de cuirassats leugiers foguèron utilizats d'un biais negligible durant la guèrra d'Espanha magerament per lo bombardament dei costats e per l'escòrta de convòis. Dins aquò, lei combats contunièron de mostrar la vulnerabilitat dei cuirassats ais armas leugieras o d'ara endavant ais aeronaus. Lo premier cas foguèt lo cuirassat dreagnought nacionalista ''España'' que foguèt aprofonda per una mina. Lo segond cas foguèt lo ''Jaime I'' republican que foguèt la victima d'una ataca aeriana nacionalista e explosèt per la seguida durant lei reparacions. Enfin, lo darrier cas foguèt aqueu dau cuirassat leugier alemand ''Deutschland'' que foguèt tocat per doas aeronaus republicans entraïnant de degalhs e de pèrdas importants.

== La Segonda Guèrra Mondiala ==

Se la Segonda Guèrra Mondiala acomencèt per lo bombardament de cuirassats alemands de lòng de la Mar Baltica còntra lei posicions polonesas de Westerplatte e s'acabèt per la signatura de la capitula japonesa sus lo ''USS Missouri'', lo debanament de la guèrra mostrèt lo declin totau dau cuirassat dins lei combats navaus modèrns au profiech dau pòrta-aeronaus.

D'efèct, se quauquei combats entre cuirassats se debanèron, lo ròtle principau dei cuirassats foguèt de protegir de flòtas còntra leis atacas aerianas e de sostenir lei desbarcaments. Lei dos teatres navaus principaus, lo nòrd de l'[[Ocean Atlantic]] e l'[[Ocean Pacific]], foguèron dominats per lei pòrta-aeronaus e per de naviris d'escòrtas pus leugiers. Pasmens, durant tota la guèrra, lei cuirassats demorèron una buta privilegiada e divèrseis operacions foguèron organizadas per leis aprefondar.

=== Tarenta, Bismarck e lo cap Matapan ===

Lei batalhas de Tarenta, de la perseguida dau ''Bismarck'' e dau cap Matapan foguèron lei combats principaus que regardèron de cuirassats entre la flòta britanica e lei marinas alemanda o italiana. Lei tres cas mostrèron la vulnerabilitat dei cuirassats ais aeronaus. Pasmens, lo tresen mostrèt tanben la possibilitat de leis utilizar ambé succès durant d'operacions nocturnas gràcias a l'utilizacion dau radar.

La batalha de Tarenta e la desfacha dau ''Bismarck'' foguèron d'exemples de la vulnerabilitat dei cuirassats ais aeronaus. Dins lo premier cas, d'aeronaus britanics equipats de [[torpilha]]s capitèron d'aprefondir un cuirassat dins son pòrt. Dos autres cuirassats foguèron tanben endomatjats durant l'assaut. Dins lo segond cas, lo cuirassat ''Bismarck'', après divèrsei combats mai o mens a son avantatge còntra de naviris de superficia, foguèt decisivament endomatjat per l'aviacion embarcada britanica.

La batalha de Matapan a la fin de març de [[1941]] foguèt un cas especiau car mostrèt l'eficacitat de l'aviacion navala e la possibilitat de contuniar d'utilizar, de nuech, lei cuirassats. D'efèct, durant la jornada, leis aeronaus britanics aprofichèron la visibilitat bòna per atacar lei naviris italians ambé de torpilhas. Puei, de nuech, lei cuirassats britanics, qu'èran pus menaçats per l'aviacion, poguèron utilizar lo radar per atacar dirèctament lei naviris enemics.

=== Lei batalhas dau teatre Pacific ===

Pendent la màger part dei batalhas decisivas dau teatre Pacific, coma la batalha de Midway, lei cuirassats foguèron absents o limitats a de ròtles segondaris per lei pòrta-aeronaus. D'un biais generau, lei limits observats dins lo Pacific foguèron similars ai limits observats en Mediterranèa e dins l'Atlantic. Pasmens, en causa dau nombre fòrça important de pòrta-aeronaus o de basas aerianas dins la region, lei problemas d'utilizacion dei cuirassats (velocitat tròp febla, vulnerabilitat ais aeronaus, posicionament marrit...) foguèron encara pus importants.

==== Pearl Harbor ====

[[File:USS West Virginia;014824.jpg|thumb|right|Cuirassat estatsunidenc endomatjat durant l'ataca aeriana japonesa còntra Pearl Harbor.]]

La batalha de Pearl Harbor mostrèt, coma Tarenta, la vulnerabilitat dei cuirassats ais atacas aerianas, especialament quand èran immobils dins un pòrt. D'efèct, lo 7 de decembre de [[1941]], doas atacas aerianas japonesas foguèron sufisentas per destrurre o endotmajar grèvament cinc cuirassats estatsunindencs e neutralizar la fòrça cuirassada deis Estats Units dins lo Pacific.

==== Midway ====

Batalha decisiva de la guèrra dins lo Pacific, Midway mostrèt l'importància dei pòrta-aeronaus dins un combat onte lei dos flòtas se veguèron jamai. Lo ròtle dei cuirassats se limitèt a la defensa aeriana durant la jornada. Puei, de nuech, poguèron pas èstre utilizats per atacar la flòta estasunidenca car una velocitat tròp febla leis empachèt de se metre a portada de tir.

==== Guadalcanal ====

La batalha navala de Guadalcanal se debanèt en novembre de [[1942]]. Cada camp alinhèt dos cuirassats que particpèron au combat en causa de la manca de fòrças aeronavalas. Lo 13 de novembre, un cuirassat japonés foguèt aprefondida per de tirs de crosaires e de destroyers mai la flòta estatsunidenca perdèt sièis naviris dins la batalha en causa de la poissança de fuòc dei naviris japonés. Lo 15, un combat impliquèt lei tres cuirassats disponibles dins lo sector. Lei cuirassats estatsunidencs capitèron de resistir ai tirs japonés e lo cuirassat japonés foguèt finalament destruch per un tir massís de l'artilhariá de l' ''USS Washington''. Aquelei combats se debanèron de nuech gràcias a l'utilizacion dau radar. Ansin, per portar lo còp decisiu, l' ''USS Washington'' aprofichèt un defaus dau radar japonés per s'aprochar a {{formatnum:8200}} mètres e mandar d'un còp quarante obús sus son advèrsari.

Per la seguida, lei cuirassats estatsunidencs foguèron utilizats per sostenir lei desbarcaments dei tropas terrèstres sus l'illa de Guadalcanal o atacar certanei basas aerianas japonesas.

==== Leyte ====

La batalha de Leyte en octòbre foguèt lo darrier combat entre cuirassats. D'efèct, après la pèrda de plusors pòrta-aeronaus, lei Japonés deguèron utilizar sei cuirassats. Pasmens, aquela temptativa s'acabèt per una revirada, maugrat un resultat favorable lo 25 d'octòbre quand lei pòrta-aeronaus deguèron fugir en fàcia de quatre cuirassats japonés. Aquela flòta cuirassada foguèt finalament blocada per d'aeronaus e de destroyers. Dins lei jorns seguents, leis Estatsunidencs prenguèron l'avatatge quand una flòta de sièis cuirassats ataquèt ambé succès lei Japonés. Un cuirassat japonés foguèt aprefondat per de tirs de naviris e dos autres per d'atacas aerianas.

=== Batalhas sovieticas e finlandesas ===

Durant leis operacions sus lo teatre sovietic, lei cuirassats aguèron un ròtle fòrça segondari en causa de la posicion estrategica malaisada de la flòta sovietica e dei camps de minas dins la Mar Baltica. Foguèron donc utilizats per atacar de posicions terrèstras e per defendre Leningrad durant lo sètge de la vila. Durant aquela batalha, lo cuirassat ''Marat'' foguèt aprefondat dins son pòrt mai poguèt contuniar d'utilizar son artilhariá coma bateria maritima.

=== Ròtle de sostèn d'artilhariá ===

Durant la guèrra, lo ròtle de sostèn d'artilhariá venguèt la mission principala dei cuirassats. Participèron a cada operacion de desbarcament importanta coma au Marròc, en Sicília o en Normandia.

=== Defensa aeriana ===

Durant la Segonda Guèrra Mondiala, especialament dins lo Pacific, la defensa aeriana foguèt una mission importanta dei cuirassats e dei crosaires. Ansin, certaneis unitats perdèron una partida dei canons pesucs au profiech de canons leugiers antiaerians. La doctrina estatsunidenca desvolopèt un emplec combinat ambé de patrolhas aerianas per formar de linhas de cuirassats e de crosaires capablas de formar de « muralhas » d'[[obús]] antiaerians. Aital, en [[1944]], leis aeronaus japonés aguèron de dificultats gròssas per agantar lei pòrta-aeronaus estatsunidencs protegits d'aqueu biais.

=== Blindatge ===

Dins leis annadas 1930, lo desvolopament de l'arma aeriana e leis ensenhaments de la batalha de Jutland entraïnèron l'aparicion de quauqueis evolucions dins la concepcion dau blindatge dei cuirassats. L'objectiu èra d'absorbir la poissança deis explosions de torpilhas. Aquò entraïnèt un cambiament dins l'organizacion intèrna dau naviri. Lo blindatge dei còcas exterioras foguèt renfòrçat en cambi d'una demenicion dei proteccions intèrnas.

Pasmens, aqueleis esfòrç aguèron una eficacitat limitada en causa de l'aumentacion de la poissança deis armas antinaviris. Per exemple, lei còcas dau ''South Dakota'' estatsunidenc podián resistir a l'explosion d'una carga de 317 quilogramas de TNT. Òr, dins lo corrent de la guèrra, lei Japonés desvolopèron de torpilhas novèlas amb una carga de 405 quilogramas de TNT que poguèron pertusar son blindatge. De mai, certaneis aviacions utilizèron de cargas fòrça pesucas coma la bomba britanica ''Tallboy'' de 5,4 tonas de TNT.

== Guèrra Freja ==

[[File:Missouri missile BGM-109 Tomahawk.JPG|thumb|right|Tir d'un missil ''Tomahawk'' per lo cuirassat estatsunidenc ''[[USS Missouri (BB-63)|USS Missouri'']].]]

Après la Segonda Guèrra Mondiala, lei marinas pus poderosas gardèron de cuirassats fins ais ans 1950-1960 en causa dei limits observats durant la guèrra e dau desvolopament d'armas novèlas encara pus perilhosas per lei naviris. L'unica excepcion foguèt la flòta estatsunidenca que gardèt aqueu tipe de naviri fins ais ans 1990.

D'efèct, en [[1945]], la guèrra aviá mostrat lei limits dei cuirassats. Ansin, se lei flòtas gardèron leis unitats existentas, ges de construccion novèla foguèt ordonada. Au contrari, en fàcia dei menaças novèlas ([[arma nucleara]], aparicion dau missil...), lo concèpte de cuirassat foguèt pauc a pauc abandonat. Lei cuirassats italians foguèron destruchs a la fin deis ans 1950. En [[França]], lei tres cuirassats finiguèron lor servici mai foguèron pas remplaçats. Lei cinc cuirassats britanics foguèron destruchs entre 1957 e 1960 e l'URSS faguèt la mèma causa ambé sei cuirassats entre 1953 e 1959.

Lei marinas segondàrias imitèron aquela politica. Brasil abandonèt lo cuirassat entre 1951 e 1954, Argentina en [[1956]] e Chile en [[1959]]. Turquia gardèt lo ''Yavuz'' fins 1976 e Suècia gardèt tanben una tièra de cuirassats pichons per la defensa de sei costats fins ais ans 1970.

Leis unics cuirassats utilizats durant tot la Guèrra Freja foguèron lei quatre cuirassats de classa ''Iowa'' de la marine estatsunidenca. Foguèron modernizats un premier còp dins leis ans 1950 puei tornarmai dins leis ans 1980 per sostenir d'operacions de desbarcament. Durant la segonda modernizacion, foguèron equipats de missils de crosiera ''Tomahawk'' per atacar de butas terrèstras alunchadas. Aquelei cuirassats foguèron utilizats durant la màger part deis operacions pertocant l'armada estatsunidenca durant la Guèrra Freja (Corèa, Vietnam, Liban...) e durant la Guèrra dau Golf (1991). Après 1991, dos foguèron retirats dau servici e lo rèsta foguèt gardat en resèrva fins a l'abandon totau dau cuirassat per leis Estats Units en [[2006]].

== Situacion actuala ==

Après lo desarmament dei darriers ''Iowa'' en 2006, ges de cuirassat es d'ara endavant en servici. Pasmens, unei naviris son encara conservats coma musèu e son pas estats destruchs. La màger part son situats ais Estats Units  (''USS Massachusetts'', ''North Carolina'','' Alabama'', ''New Jersey'','' Wisconsin'', ''Missouri'' e ''Texas''). Lo rèsta es compausat d'unitats pus ancianas coma lo predreadnough japonés ''Mikasa''.

== Referéncias ==
&lt;references/&gt;

[[Categoria:Naviri de guèrra]]</text>
      <sha1>q2p8btljt87zyjz8n2y18w7rft8099f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gerhard Armauer Hansen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131785</id>
    <revision>
      <id>2509187</id>
      <parentid>2360769</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="b0c6h29jkczkppadumvbtytis1jwayf" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Imatge:Gerhard Henrik Armauer Hansen2.jpg |thumb|G. A. Hansen]]
'''Gerhard Henrik Armauer Hansen''', nascut lo 29 de julhet de 1841 a [[Bergen]] e mòrt lo [[12 de febrièr]] de [[1912]] a [[Florø]] ([[Norvègia]]), èra un mètge [[Microbiologia|bacteriologista]] e [[Dermatologia|dermatològ]] [[Norvègia|norvegian]]. Demòra celèbre per la descobèrta en [[1873]] del « [[Mycobacterium leprae|bacil de Hansen]] » (''Mycobacterium leprae''), la [[bacteria]] responsabla de la [[lèpra]]. Aquela descobèrta a una importància istorica, perque s'agís de la primièra demonstracion d'una relacion de causalitat entre une bacteria et una malautiá coneguda.

Hansen daissèt lo seu nom a l'encòp a la malautiá (una [[eponimia]] comòda permetent d'evitar de prononciar als malauts lo nom d'una malautiá estigmatisanta e incurabla a l'epòca) e a la bacteria responsabla.

== Biografia ==

Estudiguèt la medecina a l'Universitat Reiala Frederik (ara l'[[Universitat d'Òslo]]) qu'obtenguèt lo diplòma en [[1866]]. Foguèt un pauc temps intèrne a l'Espital Nacional de [[Òslo|Christiania]] ([[Rikshospitalet]]), puèi mètge a las [[Illas Lofoten]]. En [[1868]] tornèt a Bergen per estudiar la [[lèpra]] amb [[Daniel Cornelius Danielssen]], un [[Dermatologia|dermatològ]] especialista reconegut d'aquela malautiá, e que maridèt mai tard la filha Stefania.

La lèpra èra alara considerada coma una malautiá ereditària o causada per de « miasmes ». Sus la basa de donadas [[epidemiologia|epidemiologicas]], Hansen presupausèt que la lèpra èra una malautia causada per un agent especific. En [[1870]] e [[1871]] Hansen se n'anèt a [[Bonn]] e a [[Viena (Àustria)|Viena]] per aver la formacion necessària per demonstrar lo seu ipotèsi. Foguèt en [[1873]], que faguèt coneisser la descobèrta de la preséncia de ''[[Mycobacterium leprae]]'' dins los teissuts de totes los malauts tocats per la lèpra. Pasmens capitèt pas a provar lo caractèr infectiós dels còrs estrangièrs observats al microscòpi e obtenguèt pauc de sosten dins aquel sens.

En [[1879]] donèt de mòstras de teissuts levats a de leproses a [[Albert Neisser]] que l'an seguent capitèt a colorar la bacteria e pretendèt aver el meteis descobèrt l'agent causal de la lèpra. Seguèt una querèla entre los dos òmes que Neisser ensagèt de minimisar lo ròtle jogat de Hansen. Es vertadièr qu'aquel darrièr jamai capitèt a cultivar lo gèrme en mitan artificial nimai a provar que los organismes en forma de bastonets qu'identifiquèt èran vertadièrament infeccioses. Es per aquela rason qu'aguèt l'idèa malastrada de far una ensag d'inoculacion a una malauta sens obtenir lo seu consentiment. Aquela experiéncia foguèt sens consequéncias per la malauta, mas l'afar als tribunals e faguèt pèrdre a Hansen lo pòste de mètge a l'espital.

Demorèt pasmens mètge leprològ oficial per Norvègia e mercé als seus esfòrts, las leis sur la lèpra de [[1877]] e [[1885]] foguèron promulgadas. Permetèron lo declin regulièr de la malautiá dins le país: la prevaléncia passèt en efècte de 1800 cases en 1875 a 575 en 1901. La seuna òbra foguèt onorada al Congrès Internacional sus la Lèpra de Bergen, en [[1909]].  

Hansen, malaut de [[sifilis]] dempuèi los ans 1860, moriguèt d'una ataca cardiaca.

== Eretatge ==
A [[Bergen]] lo musèu de medecina portant le nom de Hansen es sovent considerat coma lo ''musèu de la lèpra'' (''Lepramuseet''). L'Universitat de Bergen tanben li dediquèt una unitat de recerca, lo bastiment Armauer Hansen a l'Espital Universitari Haukeland de Bergen. Los Archius de la Lèpra de Bergen foguèron plaçadas per l'[[UNESCO]] sus la [[Lista Memòria del mond]].

== Bibliografia ==
* {{en}}Feldman WH. Gerhard Henrik Armauer Hansen. What did he see and when? Int J Lepr. 1965; 33: Suppl: 412-6.

== Ligams extèrnes ==
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20020611184334/http://digitalarkivet.uib.no/lepra-eng/ Site des Archives de la Lèpre de Bergen]
* http://www.leprahealthinaction.org/lr/Mar10/Lep82-86.pdf

{{ORDENA:Hansen, Gerhard Armauer}}
[[Categoria:Naissença en 1841]]
[[Categoria:Decès en 1912]]</text>
      <sha1>b0c6h29jkczkppadumvbtytis1jwayf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cana de sucre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131975</id>
    <revision>
      <id>2509150</id>
      <parentid>2483258</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T03:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38133" sha1="b00esoh50l4rqcyw5pi97mij0rbsjbi" xml:space="preserve">{{Taxobox debuta | vegetal | ''Saccharum officinarum'' |Saccharum_officinarum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-125.jpg|Copa de la cana | classification=APGIII }}
{{Taxobox | clad | Angiospèrmes }}
{{Taxobox | clad | Monocotylédones }}
{{Taxobox | òrdre | Poales }}
{{Taxobox | familha | Poaceae }}
{{Taxobox | sosfamilha | Panicoideae }}
{{Taxobox | tribú | Andropogoneae }}
{{Taxobox | genre | Saccharum }}
{{Taxobox taxon | vegetal | espècia | Saccharum officinarum | [[Carl von Linné|L.]], [[1753]] }}
{{Taxobox fin}}

Lo tèrme '''cana de sucre''' designa un ensems d'espècias de [[planta]]s de la [[familha (biologia)|familha]] de las ''[[Poaceae]]'' e del genre ''[[Saccharum]]''. Son cultivadas per las [[camba (botanica)|camba]]s, que se ne trai de [[sucre]]. Amb un volum annadièr de produccion superior a 1,7 miliard de [[Tona]]s&lt;ref&gt;FAO, [[2008]].&lt;/ref&gt;, son las primièras plantas cultivadas pel mond amb prèp de 23 % de la massa totala producha en agricultura pel mond.

Èran fins al començament del [[sègle XIX]] la sola font importanta de sucre e representan encara 65 a {{unitat|70|%}} de la produccion de sucre&lt;ref&gt;FAO, [ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/005/y4852f/y4852f10.pdf en linha]].&lt;/ref&gt;.

== Descripcion ==
[[Imatge:Kew.gardens.sugar.cane.arp.jpg|thumb|La cana de sucre dins une sèrre dels [[Jardins botanics reials de Kew|Kew Gardens]]]]

La cana de sucre es una granda [[graminèa]] tropicala erbacèa de potada a la dels [[canavèra]]s, d'una nautor anant de 2,5 a {{unitat|6|mètres}}&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20141009174139/http://www.maep.gov.mg/filtecanesucre.htm&lt;/ref&gt;. Las canas, d'un diamètre de 1,5 a {{unitat|6|cm}}, son plenas&lt;ref&gt;al contrari de las mai Graminèas, la mesolha demòra.&lt;/ref&gt;. Las fuèlhas, altèrnas, son repartidas en doas filas oposadas e an un limb de prèp {{unitat|1|m}} de long sus 2 a {{unitat|10|cm}} de larg. Son al nombre de dètz sus las plantas de plena creissença, la partida inferiora de la tija se desnudant a mesura que las fuèlhas basas se dessecant.

L'inflorescéncia es una [[panicula]] terminala de cinquanta centimètres a un mètre de long. En cultura, la cana es mai sovent copada abans la [[florason]]. Est una [[planta vivaça]] per sa soca [[Rizòma (botanica)|rizomatosa]].

== Origina et distribucion ==
La planta existís pas pus a l'estat salvatge. Lo seu luòc d'origina seriá l'[[archipèla]] de [[Nòva Guinèa]], que seriá estat espandida per l'òme d'en primièr dins totas las illas del [[Ocean Pacific|Pacific]] e dins l'[[ocean Indian]] fins en [[Malàisia]], o ben dins la [[peninsula indochinesa]]. L'espandiment poiriá èsser ligat a l'espandiment dels [[Austronesians]] mejans l'[[Insulíndia]] e lo Pacific.

De diferentas espècias presentas dins aquelas regions, ''Saccharum officinarum'' es aquela que foguèt domesticada. Mai tard foguèt crosada amb las espècias salvatges (''Saccharum robustum'', ''Saccharum barberi'', ''Saccharum spontaneum'' e ''Saccharum sinense'') per melhorar lo rendement en sucre e la resisténcia als diferents climas&lt;ref&gt;,  [lien=https://web.archive.org/web/20040605201813/http://umr-pia.cirad.fr/recherche/pcanne.html Analisi citogenetic de la cana a sucre]([[Centre de cooperacion internacionala en recerca agronomica per lo desvelopament]] (&lt;/ref&gt;.

Ara, es cultivada dins totas los païses tropicals o temperats cauds.

== Cultura ==

L'airal de culture de la cana de sucre s'espandís de 37° de latitud nòrd a 30° de latitud sud. La cana de sucre suporta pas lo fret, demanda fòrça de solelh e grandas quantitats d'aiga, e ama los sols rics s'assecant plan. D'origina tropicala, es cultivada de en America del Sud subretot (e al Brasil, primièr productor mondial), en Índia, en Asia (subretot en China), dins fòrça illas tropicalas, mas tanben en Austràlia e en America del Nòrd (subretot en Florida).

=== Reproduccion ===
[[Imatge:Canne en fleur.jpeg|thumb|Dessenh botanic de cana de sucre en flor.]]

La cana de sucre es una graminèa: produch de granas, mas la reproduccion es subretot assegurada per [[plançonatge]] ([[reproduccion asexuada]]). Dins la natura, la cana de sucre acaba per se colcar, e de brots e racinas se desvelopan a cada nos e a la tèsta, çò que li permet de colonizar fins a una distança de 2 a {{unitat|4|mètres}}. Lo pè de la planta maire dona tanben naissença a fòrça brots. Dins la cultura commerciala, la cana madura es copada en seccion de dos noses o mai, puèi enterrada en linha dins un selhon. La reproduccion sexuada de la cana per pollinizacion puèi per semenada de las granas es pauc estudiada e practicada. Amb lo nòu de l'interés per aquela cultura dins l'encastre de la produccion d'[[etanòl]] pels biocarburants, dels laboratòris d'agronomia faguèron d'estudis per desvelopar de nòvas varietats, subretot per crear de varietats resistentas a de malautiás de la cana. 

De crosaments foguèron realizats entre ''[[Saccharum officinarum]]'' e d'autres espècias del genre per obtenir d'ibrids. Lo genòm de la cana de sucre cultivada es fòrça complèxe.

La cana de sucre regropa mai d'una espècias e ibrids, e mai de {{formatnum:4000}} varietats foguèron identificadas, que:
*Isautier
*Mapou
*Tamarin
*[[R 570]]
*Otaiti (originari [[Tahiti]])

=== Semenason ===
[[File:Starr 020802-0003 Saccharum officinarum.jpg|thumb|Los brots de cana sortissent de tèrre, a Hawaii.]]
[[File:Sugar cane field near Roches Noires - Mauritius 2007-09-09.jpg|thumb|350px|Camps de jovas canas de sucre a l'illa Maurici.]]
Dins las culturas comercialas de canas, dels plants de canas sans e vigoroses venent de plantolièrs son seccionadas puèi plantadas en linha jos una sisa de 3, 5 e fins a {{unitat|10|cm}} de tèrra segon lo nivèl d'umiditat dels sols determinat per la qualitat dels sols, lor perméabilitat e lo nivèl de precipitacion. Las seccions son de preferançat copadas dins la partida nauta de la cana, los brots venent de la partida inferiora se desvelopant mens ben e mai lentament. Las canas sont plantadas dins un selhon anant fins a {{unitat|0.5|mètre}} de prigondor, de plan o de lièchs suselevats (sgon la qualitat d'assecament dels sols). La cana demanda fòrça aiga, mas ama pas los terrens faunhejats. Los selhons o rengs son espaçats de 1,5 a {{unitat|2|mètres}}, pel trabalh de las maquinas, obbièr e asagatge. Aquel abitud fa que la densitat de las expleitacions ès flaca, e un augment dels rendements es permes per de densitats mai nautas mas fa de dificultats per la mecanizacion. Dins la natura, la cana buta a de densitats fòrça mai nautas, anant fins a 5 o {{unitat|8|cm}} d'espaçament entre los plants&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130619051956/http://www.patentstorm.us/patents/6543373/description.html&lt;/ref&gt;.

Aprèp qualques semanas, los remplaçaments dels plants n'avent pas butat son fachs amb de plants levats d'un plantolièt plantat al meteis temps que los camps, çò que permet de mantenir l'uniformitat de la talha dels plants dins los camps. La cana de sucre demanda un deserbatge mecanic, quimic o per palhatge perque la concurréncia de las adventiças al començament de cultura fa plan mermar los rendements finals en sucre. Un còp los plants pron desvelopats, la cobertura vegetala que fotmant sufís a empachar que las adventiças tornan.

=== Asagatge ===
Los camps de canas demandant fòrça aiga, de {{formatnum:13000}} a {{unitat|15000|mètres cube}} per ectara e par an amb de sistèmas d'assagatges pauc performants. Per exemple, un premièr assagatge se fa lo quita jorn de la semenason o l'endeman, pèi una semana aprèp, puèi per interval de 3 semanas fins al periòde de maturaduratat de la cana quand la planta a besonh que s'arresta l'irigacion. Los camps so mai sovent asagats per simple gravitacion, un tudèl perçat versant fòrça quantitats d'aiga dins cada rega. L'aiga raja fins al tèrme del camp, sovent a mai d'un quimomètre de distança per las grandas expleitacions. Los plants al començament del camp son negats jos de quantitats d'aiga tròp importantas, una granda partida de l'aiga utilizada ne servís sonque al deplaçament de la colada, e una bona partida es perduda per evaporacion. Una expleitacion pau eficaça pòt encara aumentar lo degalhatge a cauda del delai de desplaçament de l'expleitant entre un tèrme del camp a l'autre per detectar l'arribada de l'aiga puèi tornar tapar las vanas. 

D'autres biais d'asagatge existisson, amb de sistèmas mobils linears, d'aspersadors fixes o mobils &lt;ref name=&quot;irrigation-03&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20160303190017/http://www.canne-progres.com/irrigation/irrigation-03.pdf&lt;/ref&gt;. Aqueles sistèms provòcan tanben d'importantas perdudas per evaporacion e de problèmas de reparticion de l'auga dins lo camp per l'aura.

De biais d'asagatge per gotejadors de superfícia o enterrats foguèron desvelopats, subretot al Brasil. Aqueles sistèmas fan mermar la quantitat d'aiga utilizada (de 40 a 90 %) se son plan gerits, e permeton al meteis temps la portada de nutriments dins d'engrais liquids o solubles. Semandon al contrari una bona mestresa tecnologica, dels dispositius de contraròtle de l'umiditat dels sols, del material per assegurar la bona mantenéncia del sistèma. Un l'inconvenient es de provocar una concentracion del sistèma racinari de plantas jos los des gotejadors, un sosdesvelopament del rèste del sistèma racinari, e doncas una granda fragilitat en cas de mancaments del sistèma.&lt;ref&gt;http://www.afcas.info/documents/t3a-a-31_ABDEL-AZIZ.pdf&lt;/ref&gt;. 
Lo sistèma de gotejador enterrats permet l'utilizacion de la tecnica del brutladís abans recòlta, de melhors rendement per l'irrigacion (de 10 a {{unitat|40|%}}), e una expleitacion mecanica dels camps de cana per la culhida, l'aspersion d'engrais, pesticids e erbicids, e la luta contra las èrbas marridas pel sarclatge. Quand es plan mantengut, demanda mens de reparacions e possedís una durada de vida possible de 5 a 10 ans, çò que correspond a la durada de vida maximala d'una plantacion de cana de sucre. La cana de sucre necessita un periòde final de maduretat, tipicament a la sason seca quand manca d'aiga, e atal aumenta lo taus de sucre. Una bona mestresa de l'assagatge, subretot per gotejador, permet teoricament de contrarotlar lo moment de la maturedat en arrestant l'irrigacion &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20160303231325/http://www.canne-progres.com/irrigation/irrigation-05.pdf&lt;/ref&gt;. 

=== Abondiments ===

La cana de sucre ama los sols rics en matèria organica, e un pH neutre o leugièrament acid (6,5 a 7,5)&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140803075112/http://vohikala.net/telecharger/canne-a-sucre.pdf&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;unctad&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20120117013356/http://www.unctad.org/infocomm/francais/sucre/culture.htm&lt;/ref&gt;. Supòrta pasmens una granda varietat de tipes de sols, dels pH anant de 5 a 8,5, e quitament une leugièra salinitat que pasmens merma los rendements.

==== NPK ====
Los besonh en azòt (N) son modearts, e subretot concentrats pendent lo periòde de fòrta creissença intermediari, alara que son reduchs pels joves plants o las canas en maduracion. Aqueles besonhs son mai sovent abonduts pendent la semenason e aprèp la copa pels futurs rebrots, tradicionalament amb de fums o du compòst. Un manca en azòt es marcat per una coloracion verd clar de las fuèlhas que venon jaune, e una mòrt prematurada de las fuèlha d'edat. La cana de sucre pòt servar l'azòt absorbit mas d'abondaments en fin de cicle de cultura provòcan un aument del taus d'umiditat e de la tenor en sucres reductors, çò que provòca una bassa du rendement en produccion sucrièra&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20160303231312/http://www.canne-progres.com/fertilisation/fertil_azote.php&lt;/ref&gt;. En Austràlia, dels ensags de cultura de sòja coma engrais plantat tornant al sol, abans la cultura de la cana, capitèron a fornir l'equivalent dels besonh en azòt de dos ans de cultura de cana. Des varietats de cana semenadas amb un simbiòt (''Glucoacetobacter diazotrophicus'') fixant l'azòt de l'aire foguèron desvolopats.&lt;ref&gt;Yamada, Y., Hoshino, K. &amp; Ishikawa, T. (1998). &quot;''Gluconacetobacter'' corrig. (''Gluconoacetobacter'' [''sic'']). In Validation of Publication of New Names and New Combinations Previously Effectively
Published Outside the IJSB, List no. 64. ''Int J Syst Bacteriol'' '''48:'''327-328.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Z. Dong et al., [http://www.plantphysiol.org/cgi/content/abstract/105/4/1139 A Nitrogen-Fixing Endophyte of Sugarcane Stems (A New Role for the Apoplast)], Plant Physiology, 1994, Vol 105, Issue 4 1139-1147&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;R. M. Boddey, S. Urquiaga, V. Reis and J. Döbereiner, [http://www.springerlink.com/content/t31u80v263651648/ Biological nitrogen fixation associated with sugar cane], Plant and Soil, Volume 137, Number 1 / November, 1991&lt;/ref&gt;. 

La cana demanda una bona quantitat de fosfòr (P), mai sovent prtat abans la semenason per de fums. Un manca de fosfòr se manifèsta sus la cana de sucre per de fuèlhas primas vert escur que viran cap al blau, de fuèlha d'edat que jaunisson e que las puntas secan, e un sosdevelopament racinari&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20160303170340/http://www.canne-progres.com/fertilisation/fertil_phosphore.php&lt;/ref&gt;.

La cana a fòrça besonh de potassi (K), subretot al moment de la maduracion e de la florason, e las culturas demanda sovent de portada complementàrias en potassi per mantenir de bons rendements&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130603045616/http://www.epa.gov/gmpo/cac/pdf/mtng-feb-08-sugarcane-production-recom.pdf&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;http://www.fao.org/docrep/008/y5998e/y5998e0c.htm&lt;/ref&gt;. Un manca de potassi es marcat per de fuèlhas jaunissent pels bòrds e puntas, e brunissant aviadament las fuèlhas. Las tijas son primas e mòlas, e amb pauca fuèlhas&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20160303184926/http://www.canne-progres.com/fertilisation/fertil_potassium.php&lt;/ref&gt;. Los apondaments en potassi son lèu absorbits per las pluèjas, son doncas portats en quantitats redusida e de contunh.

==== Calci ====
Lo calci es present dins la membrana e lo chuc cellulari de la cana de sucre, que tend a s'accumular puslèu dins los teissut d'edat en rason de son manca de mobilitat. Una deficiença en calci es marcada per una coloracion jauna de las fuèlhas jovas, e de punts jaunes que brunisson sus las fuèlhas d'edat&lt;ref&gt;&quot;canne-progres&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20150923200227/http://www.canne-progres.com/fertilisation/fertil_calcium.php&lt;/ref&gt;. Las mancas en calci son raras mas sa forma ionica agís amb la matièra organica e se fa tanben fòrça lèu lessivar per las pluèjas. 

==== Magnesi ====

Un manca en magnesi es marcat sus las jovas fuèlha per une coloracion verd clar e jaunissan, e sus las fuèlhas d'edat per de  punts jaunes que viran al brun iranjat..

=== Culhida ===
[[File:Starr 050407-6278 Saccharum officinarum.jpg|thumb|Tijas de cana de sucre en maduracion: es aquela partida de la planta qu'es culhida.]]
[[File:Starr 030824-0002 Saccharum officinarum.jpg|thumb|Un camp de cana usclat abans culhida.]]

La culhida interven aprèp 10 a 12 meses, o 14 a 16 segon las practicas agricolas. Tipicament, la cana presenta un periòde de maduracion en sason seca, que lo taus de sucre aumenta fortament e que fòrça fuèlhas secan. La florason comença enseguida, la produccion de granas. Aquel dos elements provòcan una bassa del taus de sucre, e la cana es doncas generalament culhida just avans la florason o al començament. Un còp o dos se leva las fuèlhas mortas abans la culhida se pòdon far, per facilitar lo trabalh dels copaires. 

Tradicionalament, los camps de cana de sucre son brutlats per far fugir las sèrps e autres animals venimoses, e facilitar l'accès dels copaires a de camps aclarits e de tijas de canas desgalhadas de las fuèlhas mortas. Aqueles fuòcs espectaculars brutlan intensament e s'atudan gaireben sulcòp. Los copaires copan la tija de la cana just al dessus del primièr nos, levant la tèsta, e n'en fan dos s'es tròp longa. La concentracion en sucre es maximala dins la partida bassa de la tija. Las tèstas son daissada sul camp, que tornan una partida dels nutriments en se descompausant. Las tijas de canas son enseguida assemblada e cargées sus un camion que los pòrta cap a l'usina qu'es sempre pròche de las expleitacions, perque la degradacion del taus de sucre de la cana coupada es rapid: 2,4 punts de riquesa en 10 jorns. Aquela degradacion s'acompanha d'una perduda de pés de l'òrdre d'1 % per jorn&lt;ref name=&quot;chambagri&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20110903023743/http://www.reunion.chambagri.fr/-Canne-a-sucre-&lt;/ref&gt;.

La recòlta de la cana es mecanizada. Las canas copadas per las maquinas se desgradan mai aviadament qu'amb de copaires manuals, e se cal las portar aviadament a l'usine. Permet la culhida de las canas sens brutlar los champs, çò que daissa fòrça matèria organica dins lo camp per la plantacion venenta&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150207151903/http://www.mvad-reunion.org/FCKeditorFiles/File/fiches/cult_canne_sucre.pdf&lt;/ref&gt; e forma un palhatge empachant lo rebrot de las èrbas concurrenciant los joves rebrot de cana&lt;ref name=&quot;chambagri&quot;/&gt;. 

Los rendements dels camps de cana son fòrça variables, e dependon fòrça de las practicas agricolas e de las condicions naturalas (riquesa dels sol e clima). Las pichonas expleitacions tradicionalas dona mai sovent dels rendements de l'òrdre de 40 tonas de cana per ectara, las vastas expleitacions dotadas de material e de bona tecnicitats produson de rendements anant de 60 a 80 tonas a l'ectara. Los rendements mondials son en augment de contunh, amb una mejana de gaireben 65 tonas de cana a l'ectara. Qualques expleitacions obtenon de rendements despassant los 100 a 130 tonas de cana a l'ectara.

&lt;gallery&gt;
Imatge:Sugar cane dsc09008.jpg|Cana de sucre copadas prèsta a èsser transportadas a la rafineriá.
Imatge:Bagasse dsc08999.jpg|Tèstas e fuèlhas daissadas pel camp.
File:Sugar cane mauritius2 hg.jpg|Copaire de cana a Maurici.
File:Sugarcane harvest Piracicaba 05 2009 5783.JPG|Culhida mecanizada a [[Cuba]].
File:Sudan Envoy - Kenana Machinery (cropped).jpg|Detalhs de l'avans d'una copaira de cana mecanica al Sodan.
&lt;/gallery&gt;

=== Rebrot ===

Un abondament en fems o compòst es tradicionalament realizat sul pè de la cana copada que rebrota. Un camp de cana es expleitat de 2 a 10 ans avans d'èsser plantat de nòu. De grandas expleitacions fòrça productivas tornan plantar aprèp 2 a 3 copas per evitar une bassa de rendement. D'expleitacions familialas o tradicionalas expleitan lo camp pendent los 10 ans e copas de la seu durada de vida maximala, malgrat la bassa de rendement. D'expleitacions plan gerida capitan a far 5, 7 e fins a 10 culhuidas sens bassa tròp penalizanta du rendement, veire amb un augment del rendement pendent las primièras copas.

=== Fabricacion del sucre de cana ===
[[File:Engenho da Calheta 437.jpg|thumb|Trissatge.]]
[[Image:Sugar plant dsc09052.jpg|thumb|Fabricacion del sucre.]]

Lo sucre que conten las tijas de cana es de [[sacaròsa]]. Aquela sacaròsa es un dels produichs de la [[fotosintèsi]] (transformacion de l'energia luminosa en energia quimica). La cana accumula aquel sucre dins las tijas coma resèrva energetica. La quantitat de sacaaròsi contenguda dins la cana es en mejana de 12 a 15 %. Per extraire e concentrar aquel sucre, la cana deu èsser somesa a un tractament que se complexifiquèt amb los ans. Ara, lo processus se mecanzèt fòrça e permet d'obtenir un produch d'una granda puretat.

Vaquí las principalas operations per extraire lo sucre de la cana:

# Preparacion: d'en primièr, las canas son trissadas mecanicament.
# Extraccion: Lo chuc es extrach per trissatge o per diffusion. Dins le cas del trissatge, s'utiliza de molins dich « convencionals » o de MillMax. Dins lo cas de la diffusion, se fa per [[lixiviacion]].
# Clarificacion: lo veson que conten un grand nombre d'impuretat es epurat par tamisatge, per caufage e per apond de calç (chaulage).
# Evaporation: lo chuc clar es caufat a diferentas temperaturas dns d'evaporators a pression redusida. L'aiga se leva jos forma de vapor e s'obten lo siròp.
# Cristallizacion: dins de caudièras, lo siròp es caufat a {{tmp|55|°C}} e a pression redusida. Se transforma en pasta, la pasta cuècha que conten de cristals de sucre e un liquid pegant nomenat licor-maire.
# Trissatge-Turbinatge: la massa cuècha es malaxada e turbinada dins una centrifujosa per distriar los cristals de sucre e lo siròp d'esgotat. S'obten lo sucre de primièra giscla.
# Primièra represa dels esgotats: los siròps d'esgotat son malaxats e turbinats de nòu per obtenir lo sucre de la segonda giscla.
# Segonda reprisa dels esgotats: los siròps d'esgotat son malaxats e turbinats de nòu per obtenir lo sucre de la tesena giscla e la melassa. Lo sucre de tresena jiscla pòt èsser fondut per èsser mesclat en primièra giscle.
# Secatge: los cristals de sucre son secats.
# Ensacatge: los cristals de sucre son meses en sacs. Dins los païses productors, lo sucre brun obtengut es sovent vendut e consomat atal. Per obtenir lo sucre blanc, lo sucre brun deu subir una seriá d'operacions de rafinatge en usina.

==== Lo metòde dich ''del Paire Labat'' ====

Introducha en 1654 pels exiliats olandeses venent de Brasil, lo metòde tradicional de fabricacion del sucre dins los ostals antilheses foguèt gaire modificat pendent prèp de dos sègles. Aquel metòde foguèt descrich amb fòrça detalhs per un monge dominican, lo paire [[Jean-Baptiste Labat]]&lt;ref&gt;{{fr}}Voyage aux Isles, J.-B. Labat, intro. Michel Le Bris, (Phébus Libretto, Paris, 1993)&lt;/ref&gt;.

Dins lo metòde tradicional, la cadena de las operacions passa per une succession de sièis caudièras prèp d'un mètre de diamètre, caduna possedava un nom e una fonccion especificas. Une còp la coseson acabada, lo sucre liquid es versat dins de grandas cubetas de fusta que se cristalliza. Lo sucre refrejit - o massa cuècha - es pausat dins de recipients traucats per daissar colar lo sirop. Aprèp quatre setmanas, lo sucre èra purjat de tot siròp e prèt per èsser exportat. Lo siròp es reculhit per produire per distillacion un [[rom industrial]] de qualitat inferiora al [[rom agricòl]].

==== Produccion artesanala de sucre de cana entièr ====

Una produccion sucrièra artesanala encara se practica dins de pichonas expleitacions agricolas dins de païses pauc mecanizats, coma en America du Sud, en Africa o lo soscontinent indian. Dins de pichonas plantacions assegurant d'esperela la produccion de sucre de cana non rafinat, la cana es encora a l'encòp trissada dins una premsa artesanala compausada de dos cilindres verticals qu'una partida forma un engre
anatge aparelhant dos cilindres, e que le movement rotatiu se fa per correja ligada a un motor o per un palanc modut per [[traccion animala]]. Lo chuc de cana (veson) cola enseguida dins una regòla fins una granda ola en forma de parabòla (2 a 3 mètres de diamètre) al dessús d'un forn que lo combustible es la bagassa secada. Lo chuc es chaufat per far evaporar l'aiga dins une succession d'olas. Lo transvasament successiu permet de levar la mai granda partida dels rèstes de cana encara presents dins lo chuc. Lo siròp es ensegida refrejit per  formar de pans. 

Lo processús de fabricacion du [[siròp de cana]] es gaireben identic, amb una durada de coseson mai corta, qui donne un produit fini liquide plutôt que solide. Aquel tipe de produccion es encara realizada de biais artesanal en Florida, per d'associacions o particulars, mai sovent dins l'encastre de la conservacion du patrimòni cultural e tradicional. 

Aquel tipe de sucre de cana non rafinat conten encara una granda partida de sa melassa.

&lt;gallery&gt;
[[Fichièr:COLLECTIE TROPENMUSEUM 'Inlandse rietmolen in het twede snitsveld uitlaat van het sap Malang' TMnr 10011623 2.jpg|Truèlh artesanal per la produccion de sucre, Indonesia, primièra mitiat del sègle XX.]]
File:Panela-2.jpg|La ''[[panela]]''.
File:Jaggery.jpg|Coseson de ''[[jaggery]]'' en Índia, dins de grandas olas parabolicas.
File:Sa-indian-gud.jpg|Blòc de jaggery indian.
&lt;/gallery&gt;

=== Sosproduchs ===

==== Bagassa ====
{{Article detalhat|Bagassa}}

La bagassa es compausada de rèstes fibroses eissits del trissatge de la cana de sucre copada per l'extraccion du chuc de cana. La bagassa representa prp 30 % del pes de cana copada menada en usina. Lo taus d'umiditat se situa entre 40 e 50 %, e conten encara una pichona quantitat de sucre residual. La bagassa secada es compausada per mitat de [[cellulòsa]], l'autre mitat essent subretot de l'[[emicellulòsa]] e de [[linhina]].

La produccion mondiala de bagassa se situa entre 250 e 350 milions de tonas per an. Prèp 60 % d'aquela produccion es utilizada coma combustible dins las sucreriás&lt;ref&gt;&quot;FAO&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20070606125742/http://www.fao.org/ag/aga/agap/frg/afris/fr/Data/552.HTM FAO]&lt;/ref&gt;, per caufar de forns e per la produccion d'electricitat (produccion de vapor per combustion dins una caudièra ligada a un turboalternator), produsent l'alimentacion energetica de l'unitat de transformacion, que fonciona gaireben en autosufiséncia energetica. Fòra de las sucreriás, la bagassa tanben se brutla dins de centralas de bagassa per produire de calor e d'electricitat&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100813110600/http://www.bois-rouge.fr/br/fab_03.htm Sucreriá de Bois-Rouge]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;« [https://web.archive.org/web/20160314070640/http://www.lexpress.mu/display_article.php?news_id=79060 L'usina sucrièra de deman se bastit a Savannah] », ''[[L'Express (Maurice)|L'Express]]''.&lt;/ref&gt;. Lo rèste de bagassa non utilizat coma combustible pòt servir a la fabricacion de [[papièr]], de panèls de particuls, de [[liechièra]] animals, de noirritura pel bestial, de basa de compòst, eca.

==== chuc de cana ====

Lo chuc de cana se trai per passatge de tijas de cana de sucre dins una premsa. Lo veson conten 70 % d'aiga, 14 % de sacaròsa, 14 % de matèria linhosa e 2 % d'impuretats. Se consoma coma bevenda dins fòrça païses.

Se produch de biais artesanl e en sucreriá, lo chuc de cana fa l'objècte d'una evaporacion, condusent al siròp, qu'es clarificat puèi concentrat per n'extraire lo sucre cristallizat brut, la [[cassonada]]. La cassonada dona de sucre brun, que pòt èsser comercializat dirèctament o transformat en sucre blanc dins une rafinariá. Lo [[veson]] pòt tanben far l'objècte d'una fermentacion e d'una distillacion, per obtenir lo [[rom agricòl]].
&lt;gallery&gt;
Fichièr:Sugarcane juice vendors, Dhaka.jpg|Chuc de cana vendut per la carrièra coma bevenda.
File:YosriMesinTebu.jpg|Pichona maquina de chuc de cana modut per un motor de combustion.
File:Making the guarapa from the sugarcane.jpg|Lo chuc de cana pressat e filtrat per una pichona  passadoira.
&lt;/gallery&gt;

==== Melassa ====
[[File:Blackstrapmolasses.JPG|thumb|Melassa negra e peganta eissida de l'extraccion maximala del sucre cristallizat present dins lo chuc de cana.]]

La [[melassa]] es lo rèste liquid aprèp extraccion del sucre del chuc de la cana. La melassa es encara fòrça sucrada, negrenca e viscosa. Conten encora una quantitat flaca de sucre, de vitamina B6 e de minerals (calci, magnesi, potassi e fèrre). Pòt far l'objècte d'una fermentacion e d'una distillacion, per produire lo [[rom industrial]].

La melassa pòt tanben èsser fermentada e distillada per la produccion d'alcòl pur o d'etanòl, per de fins farmaceuticas o, totjorn mai, de [[biocarburant]], [[carburant]] per veïculs (de biais totjorn mai important subretot al [[Brasil]]). Aquela fermentacion pòt tanben permetre la produccion d'[[acetona]], de [[gliceròl]] e d'[[acid citric]]&lt;ref name=ems&gt;{{fr}}John Emsley; Guide des produits chimiques à l'usage du particulier; ed: Odile Jacob; París; juin de 1996; p:32-33 &lt;/ref&gt;. 

La melassa tanben utilizada per l'alimentacion umana o per l'alimentacion del bestial (sovent mesclat a la [[bagassa]]). Es tanbeni utilizada coma aliment de basa per la cultura de [[levura del fornièr]]

La melassa pòt servir per ralentir la solidificacion d'una colada de [[ciment Portland]] per que la colada venenta li cole plan malgrat un delai de qualques jorns.

La melassa pòt tanben servir d'engrais, entre autre coma abondament dins los camps de cana de sucra.

=== Autres usatges ===
==== Cana de taula ====
{{...}}
Las tijas de cana de sucre servisson tanben dirèctament pet l'alimentacion umana, coma lecariá. La moselha extèrne fòrça dura es levada, e lo troç de cana es copat en quatre dins lo sens vertical per èsser mastegat.

==== Produccion d’etanòl ====
{{...}}
La cultura de la cana se desvelopa fòrça al Brasil, per la produccion de biocarburant.

== Aspects economics ==

Mai de cent païses sus {{formatnum:130000}} km² ne fan butar. Los vint primièrs an reculhits {{formatnum:1218}} milions de tonas en 2003, siá 91 % du total. Los mai grands productors son [[Brasil]], [[Índia]] e  [[RPC|China]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;4&quot; | '''Principals païses productors'''
|-
|2003&lt;br /&gt;(font [[Organizacion de las Nacions unidas per l'alimentacion e l'agricultura|FAO]])||Superfícia cultivada&lt;br /&gt;(kHa)||Rendement&lt;br /&gt;(q/Ha)||Produccion&lt;br /&gt;(Mt)
|-
|Mond||{{formatnum:20419.7}}||{{formatnum:652.9}}||{{formatnum:1333.3}}
|-
|Brasil||{{formatnum:5342.9}}||{{formatnum:722.9}}||{{formatnum:386.2}}
|-
|Índia||{{formatnum:4 607.6}}||{{formatnum:628.6}}||{{formatnum:289.6}}
|-
|China||{{formatnum:1328.0}}||695,6||92,4
|-
|Tailàndia||970,0||664,0||64,4
|-
|Paquistan||{{formatnum:1086.0}}||479,3||52,1
|-
|Mexic||639,1||706,1||45,1
|-
|Colómbia||435,0||841,4||36,6
|-
|Austràlie||423,0||851,3||36,0
|-
|Estats Units d'America||403,8||775,2||31,3
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;5&quot; | '''Produccion en tonas. Chifras 2003-2004'''
|-----
| [[Brasil]]||{{formatnum:389848992}}||29 %||{{formatnum:411009984}}||31 %
|------
| [[Índia]]||{{formatnum:281600000}}||21 %||{{formatnum:244800000}}||19 %
|------
| [[RPC|Chine]]||{{formatnum:92039300}}||7 %||{{formatnum:93200000}}||7 %
|------
| [[Tailàndia]]||{{formatnum:78170000}}||6 %||{{formatnum:63707272}}||5 %
|------
| [[Paquistan]]||{{formatnum:52055800}}||4 %||52040000||4 %
|------
| [[Mexic]]||{{formatnum:45126500}}||3 %||45126500||3 %
|------
| [[Colómbia]]||{{formatnum:37000000}}||3 %||37100000||3 %
|------
| [[Austràlia]]||{{formatnum:37968000}}||3 %||36892000||3 %
|------
| [[Filipinas]]||{{formatnum:25865000}}||2 %||28000000||2 %
|------
| [[Estats Units d'America]]||{{formatnum:30714550}}||2 %||{{formatnum:27501310}}||2 %
|------
| [[Indonesia]]||{{formatnum:24500000}}||2 %||{{formatnum:24600000}}||2 %
|------
| [[Cuba]]||{{formatnum:22901600}}||2 %||{{formatnum:24000000}}||2 %
|------
| [[Argentina]]||{{formatnum:19250000}}||1 %||{{formatnum:19500000}}||1 %
|------
| [[Sud-Africa]]||{{formatnum:20418932}}||2 %||{{formatnum:19291800}}||1 %
|------
| [[Guatemala]]||{{formatnum:17500000}}||1 %||{{formatnum:18000000}}||1 %
|------
| [[Vietnam]]||{{formatnum:16524900}}||1 %||{{formatnum:16600000}}||1 %
|------
| [[Egipte]]||{{formatnum:16334763}}||1 %||{{formatnum:16335000}}||1 %
|------
| Autres païses ||{{formatnum:143776462}}||11 %||{{formatnum:140167208}}||11 %
|-----
| '''Total'''||'''{{formatnum:1351594799}}'''||100 %||'''{{formatnum:1317871074}}'''||100 %
|}{{clr}}

Lo mai important productor de sucre de cana europèu es lo grop [[Quartier Français]], que lo sètge social se trapa a [[Sainte-Suzanne (Reünion)|Sainte-Suzanne]], a [[La Reünion]].

La concuréncia del [[Bledarava de sucre]] ès granda, mas los rendements son mai flacs, en particular en comparason des produccions en païses tropicals mecanizat dispausant d'un clima favorable. La cultura de la cana de sucre coneguèt tresòls e crisis pendent la seuna istòria (abolicion de l'esclavatge, espandiement de malautiás e parasits, desvolopament de bledarava de sucre, eca.), mas tanben del fòrt vam recent dels biocarburants.

== Istòria ==

[[Fichièr:Old_sugarcane_press_in_Goiás.jpg|thumb|upright=0.8|right|Vièlh [[truèlh]] de cana de sucre de fusta dins lo [[Goiás]], [[Brasil]]]]
La cana de sucre es coneguda dempuèi la preïstòria ([[Neolitic]]), e seriá originari de [[Nòva Guinèa]] o d'[[Indochina]]. Sa cultura s'espandiguèt progressivament a las illas a l'entorn, puèi arribèt l'[[Índia]] e en [[Civilizacion chenesa|China]]. L'extraccion del sucre de cana es atestada en China gaireben sièis sègles abans Jèsus Crist. Es l'expedicion d'[[Alexandre lo Grand]] fins a l'[[Indus]] vèrs [[-325]] que la faguèt coneisser pel primièr cop als Europèus, i a se traça dins los escrichs de [[Nearc]].

Foguèt importada en Pèrsia vèrs lo sègle VI. Dempuèi lo sègle VII, los Arabis l'introduguèron dempuèi [[Pèrsia]] dins l'ensems dels territòris qu'occupavan, coma [[Chipre]], [[Creta]], fins en [[Espanha]] pendent lo sègle VIII. L'expleitacion d'aquelas grandas plantacions foguèt realizada per d'[[esclavatge|esclau]]s, biais de produccion que persistèt fins a l'abolicion de l'esclavatge. L'Occident tornèt descobrir lo sucre amb las [[crosadas]].

Aquel produch demorèt lontemps en [[Euròpa]] vendut pels [[apoticaire]]s (que lo nom latin ''[[Saccharum officinarum]]''). Sempuèi lo [[sègle XIII]], l'intensificacion del [[comèrci]], lo gost del luxe e la nòva clasa borgesa dins las vilas n'espandiguèt l'usatge.

Foguèron la vilas mercandas italianas, [[Venècia]] e [[Gènoa]] en primièr, que ne faguèron lo comèrci amb l'[[Orient]]. Lo sucre èra comprat dins los establiments del [[Orient Mejan|Levant]] mas los comerçants italians implantèron tanben de colonias de plantacion suls bòrds de la mar Nègra e dins las illas mediterranèas.

La prisa de [[Constantinòple]] pels Turcs arrestèt lo comèrci amb la [[mar Negra]] e las vilas italianas tobèron alara d'autres centres de produccion: la cana ja cultivada dins las possessions mediterranèas, [[illas Balearas]], Sud de l'Espanha e du Portugal foguèt introducha dins las Nòvas illas d'atlanticas recentament descobertas ([[Canàrias]]) puèi dins las conquèstas de las [[Nòu Mond|Índias occidentalas]].

La cana de sucre foguèt introducha dins las [[Antilhas]] per [[Cristòl Colomb]] pendent lo seu segond viatge en [[1493]], que mercé al clima favorable la cultura leu prosperèt. Aquela cultura que damanda fòrça man d'òbra alimentèt le trafec dels [[esclavatge|esclau]]s venent d'[[Africa]].

La propagacion de la cana, que se fa pron aisidament per rebrot, atenguèt lèu tota l'America centrala, subretot [[Aïtí (illa)|Sant Domingo]], [[Cuba]], [[Mexic]] e [[Loïsiana]]. Totes los clones intodisits a l'origina venián de [[bacin mediterranèu]], mas al [[sègle XIX]] de nòvas introduccions se faguèron dempuèi [[Tahiti]] e [[Java]]. La celèbra expedicion del [[Bounty (nau)|Bounty]] capitanejada per Bligh en 1787-1789 aviá per objectiu de menar de [[Tahiti]] fins a [[Jamaica]] des brots de cana de sucre e d'[[arbre de pan]].

Al sègle  XVII, la cultura de la cana se generalizèt dins las [[colonias francesas]]. Dins ''[[De l'esprit des lois]]'', [[Montesquieu]] caricatura la defensa dels expleitants sucrièrs esclavagistas: {{cita|Lo sucre seriá trò car, s'o fasiám pas cultivar la planta per d'esclaus}}.

La [[Revolucion francesa]] perturbèt lo transpòrt maritime del sucre eissit de la cana amb las colonias. Puèi al començament del [[sègle XIX]], lo [[Blocus continental]] instaurat per l'[[Napoleon Bonaparta|empèri napoleonian]] contra [[Anglatèrra]] provoquèt un aument del prètz. La [[Bledarava de sucre|sucre de Bledarava]] se desvolopèt e concurrença dempuèi la cana de sucre.

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

== Vejatz tanben ==

=== Bibliografia ===
* {{fr}}''[https://web.archive.org/web/20120710125521/http://www.ghcaraibe.org/livres/ouvadh/livreM-G.htm Marie-Galante, terre d'histoire sucrière]'', H. et D. Parisis, et B. Genet, préface d'Alain Buffon, Ed. Parisis, 2005, (220 pages), ISBN 2-9526427-0-2
* {{fr}}''[http://www.harmattan.fr/index.asp?navig=catalogue&amp;obj=livre&amp;no=22459 Esclaves de la canne à sucre : Engagés et planteurs à Nossi-Bé, Madagascar 1850-1880]'', J-E Monnier, L'Harmattan 2006, 310 pp., préface de V. Joly {{ISBN|978-2296009745}}

=== Articles connèxes ===

=== Ligams extèrnes ===
{{commons|Sugar cane|Canna de sucre}}
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20130430182725/http://www.sucre-ethique.org/ Sucre Etic - ONG especializada dins le sector sucre-etanòl suls aspèctes socials, comunautaris e environamentals]
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20150520220315/http://www.ctcs-martinique.org/ Lo Centre tecnic de la cana de du sucre (CTCS) e la filièra cana-sucre-rum a la Martinica]
* {{fr}}[http://www.temoignages.re/rubrique.php3?id_rubrique=95 L'actualitat de la cana de sucre a La Reünion]
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20180723165629/http://agritrade.cta.int/fr/Agriculture/Produits-de-base/Sucre Sucre: informacions e analisis sul site d'Agritrade]
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20040605201813/http://umr-pia.cirad.fr/recherche/pcanne.html La genetica de la cana de sucre sul site de l'UMR-PIA]
* {{fr}}Documents de l'''INRA Antilles-Guyane'' sus la cana de sucre : [http://www.antilles.inra.fr/la_documentation/dossiers_et_documents/depollution_et_valorisation_des_sous_produits_de_la_canne_a_sucre] e [http://www.antilles.inra.fr/la_documentation/dossiers_et_documents/filiere_canne_sucre_rhum]
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20081212000242/http://www.guadeloupe-informations.com/article.php?id_article=68 La cana de sucre coma energia renovelabla en Guadelopa]
* {{fr}}[http://www.centreacer.qc.ca/PDF/Publications/Interet/Canne_Publique.pdf Dossièr, sul site del Centre Acer, sua la cana de sucre e las proprietats del seus sosproduchs]
* [http://www.aventuredusucre.com Lo Musèu del sucre a Maurici]

[[Categoria:Planta utila]]</text>
      <sha1>b00esoh50l4rqcyw5pi97mij0rbsjbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ç</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137095</id>
    <revision>
      <id>2509165</id>
      <parentid>2508147</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Distincion entre la cedilha (¸), la virgula (,) e l'ogonek (˛) */</comment>
      <origin>2509165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4480" sha1="iazq8l2ugri8za22sfbbxhqffj6idmx" xml:space="preserve">{{esbòs}}
La letra '''Ç''' '''ç''', apelada '''ce cedilha''''','' es una letra modificada de l'[[alfabet latin]]. Compren la letra de basa '''C c''' amb un [[signe diacritic]] en dessota que s'apèla una '''cedilha''' ('''¸'''). La letra '''Ç ç''' es un usatge tipic de l'[[occitan]] e de qualques autras lengas.

En [[turc]], la cedilha se tròba non solament jos la letra '''Ç ç''' mas tanben jos la letra '''Ş ş'''.

La cedilha ('''¸ → Ç ç Ş ş''') se deu pas confondre amb d'autres signes diacritics coma la [[virgula]] (''',''' '''→ Ș ș Ț ț''') e l'[[ogonek]] ('''˛''' '''→ Ą ą Ę ę''').

== Usatge de basa segon las lengas ==
La foncion de la '''ç''' vària segon las lengas.

=== En occitan, catalan, aragonés, portugués, arpitan e francés ===
En [[occitan]], [[catalan]], [[aragonés]], [[portugués]], [[Francoprovençal|arpitan]] e [[francés]], la '''ç''' marca lo son [s] davant ''a, o, u'' e en fin de mot; dins aquelas posicions, se i aguèsse pas de cedilha, la '''c''' se prononciariá [k]. Exemples en occitan: ''dançar, çò, cançon / chançon, torçut, braç, doç, feròç, avanç, Vincenç, cèrç''. 

Cal precisar qu'en [[occitan]] [[auvernhat]], lo son [s] deven [ʃ] dins las sequéncias '''ci, çu'''.

Cal precisar tanben que dins certans dialèctes [[Occitan|occitans]], dins de mots que i a, en fin de mot, la '''-ç''' finala pòt passar del son [s] a un amudiment. Per exemple, en [[Lemosin (dialecte)|lemosin]]: ''braç'' ['braː], ''doç'' ['duː], ''bauç'' ['baw] (mas ''feròç'' [fe'rɔs]). E tanben en [[Provençau|provençal]]: ''bauç'' ['baw] (mas ''braç'' ['bʁas], ''doç'' ['dus], ''feròç'' [fe'rɔs])...

La '''ç''' es totalament impossibla davant las letras ''e, i, y'': dins aquelas posicions, sufís d'escriure una ''c'' sens cedilha per obténer lo son [s]. Exemples en occitan: ''cent, nacion'' (non pas *''&lt;s&gt;çent&lt;/s&gt;'', *''&lt;s&gt;naçion&lt;/s&gt;''). 

La preséncia de '''-ç''' en fin de mot es correnta en occitan, catalan e aragonés. Per contra una '''-ç''' finala es pas possibla en portugués, arpitan e francés. 

=== En friolan ===
En [[friolan]], la '''ç''' marca lo son [tʃ] davant ''a, o, u'' e en fin de mot; dins aquelas posicions, se i aguèsse pas de cedilha, la '''c''' se prononciariá [k]. 

La '''ç''' es impossibla davant las letras ''e, i'': dins aquelas posicions, sufís d'escriure una '''c''' sens cedilha per obténer lo son [tʃ].

=== En albanés e en turc ===
En [[albanés]] e en [[turc]], la '''ç''' se pronóncia [tʃ] e se pòt trobar en totas posicions, e mai davant ''e, i, y''. 

En [[turc]] la cedilha se tròba jos la letra '''ç''' que se pronóncia [tʃ], e tanben jos la letra '''ş''' que se pronóncia [ʃ].

== Òrdre alfabetic ==
I a de lengas coma l'[[occitan]], lo [[catalan]], lo [[portugués]], l'[[aragonés]], l'[[Francoprovençal|arpitan]], lo [[francés]] e lo [[friolan]] que classifican la '''ç''' coma simpla variacion de la letra [[c|'''c''']]. La '''ç''' amb cedilha se classa dins l'[[Alfabet|òrdre alfabetic]] coma una '''c''' sens cedilha.

D'autras lengas coma lo [[turc]] e l'[[albanés]] fan de la '''ç''' una letra distinta de la '''c'''. Las doas letras de mesclan pas dins l'òrdre alfabetic.

== Distincion entre la cedilha (¸), la virgula (,) e l'ogonek (˛) ==
La cedilha ('''¸ → Ç ç Ş ş''') se deu pas confondre amb d'autres signes diacritics coma la [[virgula]] (''',''') e l'[[ogonek]] ('''˛''').

* La [[virgula]] jos una letra es un signe tipic del [[romanés]] (''', →''' '''Ș ș Ț ț''') e del [[leton]] (''', →''' '''Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ''').
** Los especialistas del [[romanés]] insistisson per i utilizar una virgula (''',''') e desconselhan la cedilha ('''¸'''). Al sègle 21, de mai en mai de polissas de caractèrs dessenhan una virgula corrècta dins las letras romanesas '''Ș ș''' e '''Ț ț''' mas qualques polissas mal fachas confondon encara la virgula e la cedilha.
** Cal pas confondre la letra turca '''Ş ş''' (èssa cedilha) e la letra romanesa '''Ș ș''' (èssa virgula).
** En [[leton]],  certanas polissas de caractèrs confondon encara la virgula e la cedilha dins lo dessenh de las letras letonas (''', →''' '''Ģ ģ Ķ ķ Ļ ļ Ņ ņ'''). Totun la virgula es mai conselhada.
* L'[[ogonek]] ('''˛ →''' '''Ą ą Ę ę Į į Ǫ ǫ Ų ų''') es un signe tipic del [[polonés]], del [[cashob]], del [[lituanian]] e de divèrsas lengas d'America coma lo [[navaho]].</text>
      <sha1>iazq8l2ugri8za22sfbbxhqffj6idmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frank Ocean</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152347</id>
    <revision>
      <id>2509185</id>
      <parentid>2447631</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7471" sha1="k3c5rkpmvyshvhqi04ljg143m6eiyn6" xml:space="preserve">{{Infobox Musica (artista)
|carta = vocal
|NomArtista =Frank Ocean
|nom naissença    =Christopher Breaux
|imatge      =Frank Ocean Coachella 2012 3.jpg
|legenda   = concèrt a Coachella en 2012
|naissença             = [[28 d'octobre]] de [[1987]]&lt;br /&gt;[[Long Beach (califòrnia)|Long Beach]], {{USA}}
|decès               =
|país origina           ={{USA}}
|profession        =autor, compositor, interprèta
|annadas activas              = depuèi 2007
|genre          =[[R&amp;B]], [[soul]]
|instrument            =cant, clavièr
|labèl                 =Odd Future Records, Def Jam, Island Def Jam Music Group
|Grop associats       =
|entoratge     =
|site oficial=[http/www.franckocean.com]
}}

'''Christopher Francis Ocean''' (nascut '''Christopher Breaux'''&lt;ref name=lemonde&gt;{{Ligam web|autor=Aureliano Tonet|url=http://www.lemonde.fr/culture/article/2012/08/27/l-ete-tumultueux-de-frank-ocean_1751367_3246.html|títol =L'été tumultueux de Frank Ocean |jorn=27|mes=  agost|an=2012|site=[[Le Monde]]}}&lt;/ref&gt; lo 28 d'octobre de 1987 à [[Long Beach (Califòrnia)|Long Beach]], [[Califòrnia]]), mai conegut jos son nom d'artista '''Frank Ocean''', es un autor compositor e interprèta [[Estats Units d'America|estatsunian]]. Ocean comencèt sa carrièra en escrivant de títols per d'artistas coma [[Brandy]] o [[John Legend]]. En 2010, rejonguèt lo collectiu hip-hop californian [[Odd Future]]. En febrièr de 2011, Ocean sortiguèt sa [[mixtape]] ''[[Nostalgia, Ultra]]'', que recebèt un acuèlh favorable que las criticas li permetèron d'aquerir una importanta notorietat.

Son primièr album studio, ''[[Channel Orange]]'', sortiguèt en julhet de 2012, recebèt un excellent acuèlh critica e comercial.

L'estile d'Ocean se caracteriza per d'estructuras musicalas complèxas, de melodias inconvencionalas e un estile d'escritura novator tractant diferents tèmas coma l'amor, lo desir o encara l'esperitalitat.

== Biografia ==
Nascut a Long Beach, Frank Ocean quitèt sa vila natala per La [[Nòva Orleans]] vèrs l'edat de cinc ans&lt;ref name=lemonde/&gt;&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20161023155351/http://www.complex.com/music/2011/03/who-is-frank-ocean/ Who is Frank Ocean?]&lt;/ref&gt;. 

En 2005, l'[[auragan Katrina]] toquèt la vila e l'estudio d'Ocean se trapa submergit, destrusant los seus enregistraments. Per contunhar a enregistrar, s'anèt a Los Angeles amb l'intencion d'i demorar sonque sièis setmanas, mas decidiguèt fin finala d'i demorar per desvelopar sa carrièra musicala&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16390456 Sound of 2012: Frank Ocean, BBC Online]&lt;/ref&gt;. Après aver obtengut un contrat d'escritur, Ocean commencèt sa carrièra en escrivant de títols per d'artistas coma [[Brandy]], [[John Legend]] o [[Beyoncé]]&lt;ref name=lefigaro/&gt;.

A començament de 2010, integrèt le collectiu [[Odd Future]] amb entre autre [[Hodgy Beats]] e [[Tyler, The Creator]]&lt;ref name=lefigaro&gt;{{Ligam web|autor=Esther Degbe|url=http://www.lefigaro.fr/musique/2012/07/13/03006-20120713ARTFIG00508-franck-ocean-qui-est-le-nouveau-chouchou-du-r-n-b.php|títol=Frank Ocean : qui est le nouveau chouchou du R'n'B ?|jorn=13|mes=julhet|an=2012|site=[[Le Figaro]]}}&lt;/ref&gt;, qu'encontre fin de 2009, periòde ont faguèt la coneissença del productor [[Christopher Stewart|Tricky Stewart]] li permetent de signar jol labèl [[Def Jam]].

Lo 18 de febrèr de 2011, Ocean sortiguèt sa mixtape ''[[Nostalgia, Ultra]]'' via son blòg, amb un acuèlh favorable de las criticas&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.metacritic.com/music/nostalgia-ultra/frank-ocean/critic-reviews Nostlgia Ultra, frank Ocean Critic Reviews] sus ''[[Metacritic]]''Consultat lo 28 d'agost de 2012.&lt;/ref&gt;. La mixtape se concentra sus diferents tèmas coma las relacions interpersonalas e la reflexion personala. Lo labèl d'Ocean, [[Def Jam]], comercializa la mixtape jos forma d'EP en julhet de 2011, après la sortida del single &quot;Novacane&quot; sortiguèt sus [[iTunes]] en mai de 2011.

En junh de 2011, Ocean revèla que trabalharà sus l'album comun dels rapaires [[Jay Z]]  [[Kanye West]], ''[[Watch the Throne]]''. Coecriguèt e apareguèt sus dos títols de l'album.

En abril de 2012, sortiguèt títol novèl, &quot;Thinkin Bout You&quot;, d'en primièr escrich per [[Bridget Kelly]].

Pendent l'estiu de 2012, Ocean sortiguèt son primièr album d'estudio ''[[Channel Orange]]'', que recebèt un excellent acuèlh critica e comercial. L'album apareguèt en cap de lista dins gaireben totas las listas dels melhors albums de l'an de 2012, e foguèt sacrat melhor album de l'an per ''HMV's Poll of Polls''. Foguèt nomenat als [[Grammy Awards 2013]] dins sièis categorias que lo Melhor Album de l'An e enregistrament de l'an per &quot;Thinkin Bout You&quot;&lt;ref&gt;{{en}} 5 de decembre de 2012 [https://web.archive.org/web/20121206143220/http://www.latimes.com/entertainment/envelope/grammys/la-en-grammys-2013-nominees-complete-list,0,7075586.htmlstory Grammys 2013: Complete list of nominees]Los Angeles Times &lt;/ref&gt;. L'album foguèt acclamat per fòrça criticas per son estile innovador e son vejaire original. ''Channel Orange'' conten de musicas inconvencionalas, remarcadas per lor biais de contar una istòria, lor comentari social e la mèscla dels genres ([[hip-hop]], [[soul]] e [[R&amp;B]]). Aquelas tractant lo tèma de l'amor non partetjat atirant l'attencion, en partida en rason d'una anoncia d'Ocean sus son blòg qualques jorns abans la sortida de l'album, que conta cossí foguèt tombat amoros d'un gojat pel primièr còp fois quand aviá 19 ans, e l'importéncia qu'aquela persona aguèt sul rèsta de sa vida&lt;ref name=lemonde/&gt;. Aquela anoncia foguèt plan remarcada e qualques criticas comparèron son impacte culturel l'anoncia de [[David Bowie]] en 1972, qu'aviá revelat èsser gai &lt;ref&gt;{{en}}Johnson, Andrew (17 de decembre de 2012). [https://web.archive.org/web/20131214144802/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/frank-ocean-records-another-first-as-channel-orange-is-named-album-of-the-year-8421123.html  ]&lt;/ref&gt;. La promocion de l'album s'accompanha d'un virada, ''2012 Summer Tour'', ont apareguèt dins los festenals [[Coachella]] e [[Lollapalooza]]&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20121115175518/http://www.bet.com/news/music/2012/07/09/frank-ocean-s-summer-tour-sold-out.html Frank Ocean's Summer Tour Sold Out, BET], 11 de julhet de 2012&lt;/ref&gt;.

En febrièr de 2013, Ocean confirmèt qu'aviá començat a trabalhar sus son segond album estudio. Revèla aver trabalhat amb [[Tyler, the Creator]], [[Pharrell Williams]] e [[Danger Mouse]], e revèla sas intencions de collaborar amb [[Tame Impala]] e [[King Krule]]. L'album es inspirat entre autre dels [[The Beatles|Beatles]] e dels [[The Beach Boys|Beach Boys]], e serà en partida enregistrada a [[Bora Bora]]&lt;ref&gt;{{ligam web|url=http://perezhilton.com/2013-02-21-frank-ocean-new-album-details-collaborations#.UYla07VJNF4 |títol=Frank Ocean's Next Album Is On Its Way! |editor=PerezHilton.com |data=2013-02-21 |consultat lo=2013-06-16}}&lt;/ref&gt;. Lo 28 de mai de 2013, Ocean annoncièt ''You're Not Dead... 2013 Tour'', una virada de catòrze datas europèas e canadianas, començant lo 16 de junh de 2013 a [[Munic]], en [[Alemanha]].

== Discografia ==
* 2011: ''[[Nostalgia, Ultra]]''
* 2012: ''[[Channel Orange]]''

==Vejatz tanben==
=== Ligam extèrne ===
* {{en}} [http://www.frankocean.com/ Site oficial]
{{commons|Frank_Ocean}}

== Notas e referéncias ==
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>k3c5rkpmvyshvhqi04ljg143m6eiyn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Refat Çubarov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152354</id>
    <revision>
      <id>2509065</id>
      <parentid>1934755</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>Categoria:Naissença en 1957</comment>
      <origin>2509065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="dd2kyxouypa3ytbdle9v5ipu7aa9msz" xml:space="preserve">[[Fichièr:Refat Chubarov.jpg|thumb|250px|Refat Çubarov]]
'''Refat Abdurahman oğlu Çubarov''' (&lt;small&gt;pron.&lt;/small&gt;[ɾeˈfat ʧuˈbaɾov]; en [[ucraïnian]]: '''Рефат Абдурахманович Чубаров'''; en transcripcion internacionala: '''Refat Chubarov'''; [[Samarcanda]], [[Ozbequistan]], [[22 de setembre]] de [[1957]]) es un politician [[tatar de Crimèa]] [[Ucraïna|ucraïnian]]. Foguèt lo president del [[Mejlís]] del pòble tatar de [[Crimèa]] del 28 d'octobre de 2013 al 2 de junh de 2014.

{{Debuta dinastia}}
{{Inserir dinastia
  |nom= President del Mejlís|icòna=Flag of the Crimean Tatar people.svg
  |abans= [[Mustafa Cemilev]]
  |aprèp= [[Ahtem Çiygoz]]
  |periòde=[[2013]]-[[2014]]}}
{{Fin dinastia}}

{{ORDENA:Cubarov, Refat}}
[[Categoria:Politician tatar de Crimèa]]
[[Categoria:Naissença en 1957]]</text>
      <sha1>dd2kyxouypa3ytbdle9v5ipu7aa9msz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Crimes of the Heart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155842</id>
    <revision>
      <id>2509158</id>
      <parentid>2427253</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3142" sha1="evb6xposn56ismznjt3dx44cscwqsz0" xml:space="preserve">{{Infobox Libre
| autor = [[Beth Henley]]
| prefaci =
| director = 
| genre = Humour noir
| títol_orig = 
| país = [[Estats Units d'America]]
| luòcparucion_orig = 
| lenga = Inglesa
| editor_orig=
| colleccion = 
| dataparucion_orig = 1978
| isbn_orig =
| traductor = 
| títol = 
| luòcparucion = 
| editor = 
| dataparucion =
| imatge = 
| legenda = 
| dessenhaire = 
| artista_cobertura =  
| seria = 
| tipe_mèdia = 
| paginas = 
| isbn = 
| precedent = 
| seguent = 
}}

[[Imatge:Crimes of the heart 01 boccoli bonesi lorenzetti.JPG|300px|thumb|[[Benedicta Boccoli]] (Babe), Paola Bonesi (Lenny) e Fulvia Lorenzetti (Meg), ''Crimini del Cuore'', teatre Sant Babilas&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150623142055/http://voceditalia.it/articolo.asp?id=110712 Il Teatro San Babila chiude la stagione di prosa - Crimini del cuore]&lt;/ref&gt;; &lt;ref&gt;[http://www.spettacolinews.it/crimini-del-cuore-visto-al-san-babila-20150464369.html Crimini del cuore visto al San Babila]&lt;/ref&gt; de [[Milan]], [[1 de mai]] de [[2015]].]]

'''''Crimes of the Heart''''' (''Crimes del còr'') es la mai celèbra de las pèças de [[teatre]] de l'escrivana [[Estats Units|americana]] [[Beth Henley]]. La data de composicion es [[1978]]; la primièra representacion nacionala, après maitas representacions localas, se faguèt lo [[1èr de febrièr]] de [[1980]].&lt;ref&gt;[http://www.playbill.com/news/article/roundabout-shifts-crimes-of-the-heart-opening-to-valentines-day-147276 ''Roundabout Shifts Crimes of the Heart Opening to Valentine's Day'']&lt;/ref&gt;

==Personatges==

* Babe, Lenny e Meg, tres sòrres
* Barnette Lloyd, cosina de las tres
* Doc Porter, ancian calinhaire de Meg
* Chick Boyle, avocat que defend Babe

==Intriga ==

Lenny, es una femna que viu a [[Hazlehurst]] ([[Mississipí (Estat)|Mississipí]]) que s'ocupa del grand, malaut.

Un jorn, las sòrres de Lenny arriban amb sos problèmas. Babe a lo còr macat que tirèt sus son òme violent e qu'es ara amorosa d'un jove de quinze ans. Meg ensagèt de venir cantaira. Cada sòrre deu enfaciar las consequéncias dels crimes de còr que faguèron. Mila remembres tristes e gaujoses lor tornan e las sòrres son reünidas que non sai.

== Guierdons ==
* [[1981]]: ''New York Drama Critics' Circle Award'': melhora pèça americana
* [[1981]]: [[Prèmi Pulitzer]] dins la categoria teatre&lt;ref&gt;[https://books.google.fr/books?id=H-t0HIhzZCEC&amp;pg=PA144 Women Pulitzer Playwrights: Biographical Profiles and Analyses of the Plays]&lt;/ref&gt;
* [[1982]]: ''Theatre World Award'' 
** Lizbeth MacKay
** Peter MacNicol&lt;ref&gt;[https://books.google.fr/books?id=yk-lbt19VXEC&amp;pg=PA3&amp;lpg=PA3 Crimes of the Heart - Dramatists Play Service Inc]&lt;/ref&gt;

== Nòtas ==
&lt;references/&gt;

== Ligams extèrnes ==

* {{en}} [http://ibdb.com/show.php?id=2820 Crimes of the Heart en Internet Broadway Database]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20061001233243/http://www.lortel.org/LLA_archive/index.cfm?search_by=show&amp;id=108 Internet Off- Broadway Database listing, 2001]

[[Categoria:Literatura americana]]
[[Categoria:pèça de teatre americana]]
[[Categoria:pèça de teatre del sègle XX]]
[[Categoria:Comèdia (teatre)]]</text>
      <sha1>evb6xposn56ismznjt3dx44cscwqsz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atemptats de l'11 de setembre de 2001</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157722</id>
    <revision>
      <id>2509147</id>
      <parentid>2400999</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T01:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6424" sha1="240pqys5s1tou76wdyywgwo90v5tbw7" xml:space="preserve">[[File:September 11 Photo Montage.jpg|thumb|right|De naut en bas : l'incendi del [[World Trade Center]] ; lo [[Pentagòn (Estats Units)|Pentagòn]] s'esfondra ; lo [[Vòl 175 United Airlines|Vòl UA175]] s'espotís sul WTC 2 ; una demanda d'ajuda als pompièrs a [[Ground zero|Ground Zero]] lo 15 de setembre 2001 ; un motor del [[Vòl 93 United Airlines|Vòl UA93]] es retrobat ; lo [[vòl 77 American Airlines|Vòl AA77]] s'espotís sul [[Pentagòn (Estats Units)|Pentagòn]]]]
Las '''atacas de l'11 de setembre de 2001''' (conegudas pels numerenims 9/11 dins lo mond anglosaxon), es una seriá de quatre atemptats suicidaris coordinats per [[al-Qaïda]] als [[Estats Units d'America]] lo dimars [[11 de setembre]] de 2001. Aquel matin, 19 [[Terrorisme|terroristas]] sequestrèron quatre avions comercials.&lt;ref name=&quot;Holmes&quot;&gt;Holmes, Stephen.&amp;#x20;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Keppel2008&quot;&gt;Keppel, Gilles&lt;nowiki&gt;;&lt;/nowiki&gt;&amp;#x20;Milelli, Jean-Pierre and Ghazaleh, Pascale. &lt;/ref&gt; Los raubaires esclafèron intencionadament dos dels avions dins las Torres Bessonas del [[World Trade Center]] a [[Nòva York]], tuant totes los passatgièrs e de milièrs de personas que trabalhavan dins los bastits. Ambedoas torres s'esfondrèron en doas oras, destruisent tanben de bastiments pròches e ne damatjant d'autres. Un tresen avion foguèt esclafat al Pentagòn. Los raubaires avián cambiat lo cap del darrièr vòl cap a [[Washington, DC|Washington]], D.C., Amb objectius incerts que poirián èsser l'Ostal Blanc o lo [[Capitòli dels Estats Units|Capitoli dels Estats Units]]; mas, s'esclafèt dins un prat près de Shanksville dins la Pensilvània rurala après que los passatgièrs ensagèsson de prene lo contraròtle de l'avion. I aguèt pas subrevivents dins pas cap dels vòls.

== Los eveniments ==
Lo matin de l'11 de setembre de 2001, segon lo govèrn dels [[Estats Units d'America]], 19 òmes ligats a l'organizacion terrorista Al-Qaïda&lt;ref&gt;(anglès) Fox News, ''[https://web.archive.org/web/20110904075011/http://www.foxnews.com/story/0,2933,137095,00.html Bin Laden Claims Responsibility for 9/11]''&lt;/ref&gt; (que los quatre pilòts) embarquèron dins quatre vòls comercials de passatgièrs, prenguèron lo contraròtle dels aparelhs e los esclafèron deliberadament contra las Torres Bessonas (2), lo Pentagòn e lo quatren dins un prat als entorns de la vila de Shanksville, [[Pennsilvània|Pensilvània]] dins lo comtat de Somerset. Foguèron confirmats 2793 mòrts e demòra 24 personas desaparegudas coma resultat d'aquelas atacas.

== Cronologia ==
* 8.46 ora locala: Lo [[Boeing 767|Boeing]] 767-223 de la companhiá American Airlines identificat coma Vòl 11 s'encastra a la Torre Nòrd. 
* 9.03 ora locala: Lo Boeing 767-222 de la companhiá United Airlines identificat coma Vòl 175 tòca la Torre Sud. 
* 9.37 ora locala: Lo Boeing 757 de la companhiá American Airlines identificat coma Vòl 77 s'encastra dins lo Pentagòn. 
* 9.59 ora locala: Cai la Torre Sud. 
* 10.03 ora locala: L'avion pilotat pels raubaires cai en [[Pennsilvània|Pensilvània.]] 
* 10.28 ora locala: Cai la Torre Nòrd. 
* 13.04 ora locala: Lo president [[George W. Bush]] declara l'Alèrta Maxima.

== L'esfondrament de las torres ==
L'estructura del bastiment de las [[World Trade Center|Torres Bessonas]] 1 e 2, de tramas d'acièr soudadas a de bigas mèstras, foguèron los màgers responsables del biais que las torres s'esfondrèron. La màger part del pes de cada bastissa pausava sus las bigas centralas, ont èran los escalièrs e d'ascensors. La rèsta del pes se distribuissiá pel perimètre exterior.&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;127&quot;&gt;&lt;/span&gt;

L'infèrn provocat dins los bastits, a causa del combustible dels avions que cremava e dels quita materials, faguèt pujar la temperatura fins al punt que foguèron expausats los supòrts de cada estatge a de temperaturas talas qu'arribèron a fondre, venguèron flacs fins a portar pas mai lo pes dels estatges que sostenián. A mesura que las	tremuèjas de cada estatge cedava, aumentant la pression sul perimètre exterior e sus la quita basa centrala. Quand lo pes d'unas desenas d'estatges foguèt pro grand, las colomnas e bigas extèrnas se s'esfondrèron de biais explosiu, çò que provoquèt lo tust de las estatges superiors contra los inferiors, en una reaccion en cadena fasent s'enfonsar cadun dels estatges. 

Las torres avián suportat los tusts dels avions, mas las gents situadas dins los estatges superiors podavan pas s'escapar perque avián desapareguda las vias de fugida. Amb una tan granda nautor e sens mejans perque las equipas de secors arribèsson a temps, l'esfondrament dels colosses de [[fèrre]] e beton provoquèt la mòrt de totas aquelas personas.

== Teorias de la conspiracion ==
Espeliguèron des teorias afirmant que lo govèrn dels Estats Units d'America deliberadament permetèt los atemptats, o atribuisson l'esfondrament de las torres a d'autras causas que la collision dels avions.&lt;ref&gt;Norman, Joshua.&amp;#x20;«[http://www.cbsnews.com/news/9-11-conspiracy-theories-wont-stop/ 9/11 conspiracy theories won't stop]»&amp;#x20;(en anglès).&amp;#x20;  &lt;/ref&gt;

Per exemple os partisans d'aquelas teorias afirman o que lo govèrn dels USA sabiá qu'i aviá de plans d'ataca las Torres Bessonas e decidiguèt los empedir pas, o que l'atemptat foguèt una opracion jos una [[falsa bandièra]] e qu'al-Qaïda i participèt pas. Aqueles qu'accèptan pas l'explicacion convencionala dels atemptats mantenon mai sovent que lo motiu del govèrn dels USA (o, mai especificament, de l'administracion del President George W. Bush) èra de far popularas las invasions en Afganistan e en Iraq, o aver de motius per impausar de limitacions de la libertat personala e de programas de vigilància suls ciutadans nòrd-americans.

D'autres avancèron que las torres s'esfondrèron a causa dels tusts dels avions mas per d'explosius plaçats per d'agents del govèrn. Los defensors d'aquela teoria d'una &quot;demolicion contarotlada&quot; mantenon que la temperatura de combustion del querosen es mendre qu'aquela del punt de fusion de l'acièr, e per çò far, segon eles, se caliá una autra causa per que casan. 

== Referéncias ==
&lt;div class=&quot;reflist references-column-count references-column-count-2&quot; style=&quot;-moz-column-count: 2; list-style-type: decimal;&quot;&gt;
&lt;references&gt;&lt;/references&gt;&lt;/div&gt;

== Vejatz tanben ==

[[Categoria:Atemptats del 11 de setembre de 2001| ]]</text>
      <sha1>240pqys5s1tou76wdyywgwo90v5tbw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Factor Rh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158809</id>
    <revision>
      <id>2509182</id>
      <parentid>2287570</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T09:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6750" sha1="svfm88b163hxayhcs8zp9ph4x45odq0" xml:space="preserve">[[Fichièr:Rhesus_Macaques.jpg|right|thumb|250x250px|Macaco rhesus]]
Lo  '''factor Rh'''  es una proteïna integrala de la membrana aglutinogèna dels [[Globul roge|globuls roges]]. Son Rh positivas las personas que presentan aquela proteïna lors eritrocits e son Rh negativa aquelas qui presentan pas la proteïna.

85% de la populacion possedís aquela proteïna, que correspond a una sequéncia especifica d'aminoacids que dins lo lengatge comun son nomenats Rh+.
A l'entorn de la sieisena setmana de gestacion, la anti[[gèn]] Rh comença a s'exprimir dins los globuls roges umans.

Aver Rh- [èrra acha negatiu] significa que se possedís la meteissa proteïna mas amb modificacions de cèrts aminoacids que donan de diferéncias significativas dins la superfícia dels globuls roges, e fan que los umans Rh- dispausan d'[[anticòrs]] (aglutinins) dins lo plasma qu'intran en reaccion contra los globuls roges Rh+ [èrra acha positiu].

L'antigèn Rh màger es lo D e l'anticòrs present a çò que possedisson pas d'antigèn D es l'anti-D. Se l'antigèn D es presenta lo fenotipe es Rh positiu e se D es absent es Rh negatiu. Foguèron identificats mai de 45 antigèns del sistèma Rh, mas entre totes aqueles soque cinc son frequents, e son: D, C, E, c, i. Los anticòrs dels diferents antigèns Rh apareisson après l'exposicion d'un individu Rh negatiu a eritròcits de sang Rh positiu.

L'ereditat dels antigèns Rh es determinada per un complèxe de dos gèns, qu'un d'aqueles codifica la proteïna transportaira d'antigèn D e l'autre codifica la proteïna transportaira d'antigen &quot;C&quot; o &quot;c&quot;, o de &quot;E&quot; e &quot;e &quot;. Las personas Rh positivas possedisson pas brica d'RHD, que codifica la proteïna transportaira d'antigèn D e d'RHCE, que codifica l'especificitat de la proteïna transportaira de C e E. Alara que lis Rh negatius an sonque lo [[gèn]] RHCE.
45% dels individus Rh positius son omozigòts del factor D, e 55% demoran eterozigòts avent eritat d'un factor D positiu e d'autre negatiu dels seus genitors.

La transfusion de sang d'un Rh+ cap a un Rh- qu'a pas aquel aglutinogèn indusís la formacion d'anticòrs, que dins de donas successivas pòt coagular la sang. Alara dins las donacions de sang e organs se pren en compte aquel factor. Lo factor Rh (Rhesus) foguèt descobèrt per [[Karl Landsteiner]] e [[Alexander Solomon Wiener]] en [[1940]].

== Etimologia ==
Lo diminutiu &quot;Rh&quot; es utilizat per abreujar la paraula  ''rhesus'' , que significa [[macaco]] en [[Grèc (lenga)|grèc.]]
Son origina ven de 1940, quand [[Karl Landsteiner]] e [[Alexander Solomon Wiener]], descobriguèron un [[antigèn]] dins los [[Eritrocit|eritrocits]] que nomenèron factor Rh, que foguèt trobat dins lo serum de conilhs immunizats amb la sang venent d'un macaco d'Índia de l'espècia [[macaco rhesus]].

== Ereditat ==
Exemple d'ereditat del factor Rh (son dos allèls, un del paire e un autre de la maire)

[[Fichièr:_Factor_rh.jpg|300x300px]]

++ Es positiu e +- es tanben positiu perque lo gèn + es dominant.

-- Es solament negatiu perque lo gèn - es recessiu.
{|Class = &quot;wikitable&quot;
!
! Paire
! Maire
! Enfants '''++'''
! Enfants '''+-'''
! Enfants '''--'''
|-
|Cas 1
|'''++'''
|'''++'''
|99,9%
|
|
|-
|Cas 2
|'''++'''
|'''+- '''
|50%
|50%
|
|-
|Cas 3
|'''+- '''
|'''++'''
|50%
|50%
|
|-
|Cas 4
|'''++'''
|''' -- '''
|
|''' 99,9% '''
|
|-
|Cas 5
|''' -- '''
|'''++'''
|
|99,9%
|
|-
|Cas 6
|'''+- '''
|'''+- '''
|25%
|50%
|25%
|-
|Cas 7
|'''+- '''
|''' -- '''
|
|''' 50% '''
|50%
|-
|Cas 8
|''' -- '''
|'''+- '''
|
|50%
|50%
|-
|Cas 9
|''' -- '''
|''' -- '''
|
|
|99,9%
|-
|Probabilitat mejana
|
|
|25%
|50%
|25%
|}

== Prensa ==
Dins la prensa, l'analisi sanguina se concentra dins los cases 4 e 7, amb paire ++ o +- e maire -- se filh +-. Per aqueles cases i a un tractament amb [[globulina]] Rh. Se cal remembrar que la maire normalament es pas sensibilizada dins la primièra prensa, a besonh per aquò que siá expausada prealablament la sang de la maire a la sang Rh+ del fètus, causa se pòt produire pas dins las prensas normalas a levat dins lo cas, ont la placenta raja e la sang de l'enfant e de la maire intran en contacte.

Lo contacte sanguin se pòt tanben produire din un avortament, que siá coma espontanèu, o seguent un examèn prenatal invasiu (per exemple, una amniocentèsi). Doncas, la &quot;sensibilizacion Rh&quot; de la maire se produsís a la segonda o seguenta prensa, dins aqueles cases se considèra quina que siá la primièra prensa precedenta qu'arribèt a tèrme o non. tanben las [[Transfusion sanguina|transfusions sanguinas]] incorrèctas cap a la maire de grops positius, produson tanben una sensibilizacion.

Es fòrça importanta l'analisi sanguina d'ambedos parents perque lo mètge lèva la possibilitat de la [[malautiá emolitica del noirigat]] o perinatala (eritroblastòsi fetal). Las maires RH- que lo fètus es RH+, mai sovent, son injectadas amb lo vaccin Rhesuman o lo vaccin Rhogam, lo principi actiu es l'imunoglobulina umana anti-D (Rh), lo vaccin es dangierós e se lo cal totjorn injectar per via intramuscular e realizat per un mètge.

Los donators amb Rh negatiu pòdon donar tant a receptors negatius coma positius, e los positius solament als positius. Per exemple: lo grop O- pòt donar tant a l'O- coma l'O+, alara donc pòt donar a totes los grops, es lo donator universal. Lo grop O+ a vegada se nomena donator universal positiu qu'es compatible amb totes los grops sanguins positius (O+, A+, B+ e AB+).

Dins l'article [[grop sanguin]] se desvolòpa amb detalh l'eritatge dels grops A, B, AB e O, e la taula de donators/receptors.

== Vejatz tanben ==
* [[Grop sanguin]]
* [[Incompatibilitat Rh]]
* [[Sistèma de grop sanguin ABO]]

== Referéncias ==
&lt;div data-cx-mt-provider=&quot;Apertium&quot; class=&quot;reflist references-column-count references-column-count-2&quot; style=&quot;column-count: 2; -moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; list-style-type:decimal;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

== Ligams extèrnes ==
* [https://web.archive.org/web/20080724224426/http://www.healthsystem.virginia.edu/uvahealth/peds_hrnewborn_sp/bloodtyp.cfm HealthSystem].[https://web.archive.org/web/20080724224426/http://www.healthsystem.virginia.edu/uvahealth/peds_hrnewborn_sp/bloodtyp.cfm Virginia.edu] (L'eritatge dels grops sanguins).
* [https://web.archive.org/web/20080724115646/http://www.healthsystem.virginia.edu/UVAHealth/peds_hrnewborn_sp/hdn.cfm HealthSystem].[https://web.archive.org/web/20080724115646/http://www.healthsystem.virginia.edu/UVAHealth/peds_hrnewborn_sp/hdn.cfm Virginia.edu] (La malautiá emolitica del noirigat).
* [https://web.archive.org/web/20160204015652/https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/spanish/ency/article/003345.htm NLM.nih.gov] (Determinacion del grop sanguin).
[[Categoria:Ematologia]]</text>
      <sha1>svfm88b163hxayhcs8zp9ph4x45odq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Empèri Espanhòl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159153</id>
    <revision>
      <id>2509173</id>
      <parentid>2466872</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T08:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97565" sha1="c8xpd8bvxuf9malfs4fx1qqm1nycbfe" xml:space="preserve">[[File:Columnas_Plus_Ultra.png|thumb|344x344px|Colomnas d'Ercules e ''Plus Ultra'', del latin «Al delà» Aquel lèma e icòna foguèron adoptats per l'emperaire Carles V coma simbolisme de l'empèri espanhòl. Lo lèma pretendiá simbolizar la provocacion a l'ancian [[Mitologia romana|mite roman]] de las Colomnas d'Ercules ([[Estrech de Gibartar]]), que se cresiá qu'èran los limits del mond, e l'avertiment ''Non Terrae Plus ultra'' (Existís pas tèrra mas ailà).]]
L''''Empèri Espanhòl''' foguèt l'ensems dels territòris en [[Euròpa]], [[America]], [[Asia]], Africa e [[Oceania]] que foguèron jol domèni istoric de la Monarquia Ispanica. L'Empèri Espanhòl foguèt un dels primièrs empèris globalizat —un empèri que compren de possessions per totes los [[Continent|continents—]] a diferéncia dels empèris de l'edat anciana e [[Edat Mejana|medievala.]] Los autres empèris globals posteriors o contemporanèu èran l'[[Empèri Portugués]] e l'[[Empèri Britanic]], e arribèt a s'espandre sus de gaireben 14 milions de km², que siá sus de territòris coma per exemple las grandas planas d'[[America del Nòrd]] o dins de partidas mai australas coma [[America del Sud]]— la preséncia establa espanhòla foguèt mai sovent nominala, e en tot cas mai teorica que reala.

== Los començaments de l'Empèri ==
[[File:Pillars_of_Hercules_(Heraldry_of_Charles_V).svg|left|thumb|Colomnas d'Ercules e lo lèma Plus Ultra.]]

=== Expansion atlantica de Castelha ===
Al començament de l'Edat Modèrna, la [[Corona de Castelha]], en competicion amb [[Portugal]], ja èra presenta dins l'Atlantic, atal comencèt lo sieu expansionisme extrapeninsular. [[Enric III de Castelha]] comencèt la colonizacion de las [[Illas Canàrias|Islas Canàrias]] en [[1402]] i enviant l'explorador francés [[Jean de Béthencourt]]. Mentretant, d'explorators portugueses coma [[Gonçalo Velho Cabral]] avián colonitzat las [[Açòres]], [[Cap Verd]] e l'archipèla de [[Illa de Madèira|Madèira]]. [[Lo tractat de Alcaçovas]] de [[1479]], reglava la patz de la guèrra civila castelhana, delimitèt tanben las zònas d'influéncia de cada país en Africa e en Atlantic. Lo tèxte reservava a Portugal las tèrras africanas situadas jos lo [[Cap Verd]], e concedissiá a Castelha la sobeiranetat de las [[Illas Canàrias|Islas Canàrias]], alara que lo [[Dinastia wattassida|Reialme wattassid]] foguèt despartit entre ambedoas poténcias.

Lo motiu de la volontat expansionista èra de poder comerçar amb las riquesas d'Orient, que las rotas èran blocadas pels[[Empèri Otoman| Otomans]], qu'avián conquistat [[Constantinòble]] en 1453. Los Portugueses e castelhans se fasián concurréncia per trobar un nòu camin que passava pas pel l'[[Orient Mejan]]. Los portugueses, que començavan a se destacar coma navigaires, inicièron alara d'expedicions per circumnavegar Africa, causa que los donèt lo contraròtle tacit de las illas e còstas d'aquel continent, atal comencèt l'[[Empèri Portugués]]. La bulla papal ''[[Aeterni Regis]]'' del [[1481]] garantissiá a Portugal tota la còsta africana al sud de las Canàrias.

=== Descobèrta d'America (1492-1499) ===
D'annadas mai tard, a l'acabar la [[Reconquista]] ([[1492]]), la Corona de Castelha sostenguèt [[Cristòl Colomb]], que son origina es fòrça discutida, dins son expedicion. Colomb cresiá que la circumferéncia de la Tèrra èra mendre que n'es en realitat, e volgava aténher Cipango ([[Japon]], China, las Índias e l'Orient) navegant cap a l'oèst, puslèu que de circunnavegar Africa. Mas imaginava pas l'existéncia d'[[America]], continent que Cristòl Colomb passèt a l'istòria coma lo descobridor. Amb tres embarcacions, ''la Pinta'', ''la Niña'' e ''la Santa María'', un budget de gaireben dos milions de ''maravedís'' apiejat per [[Isabèl Ièra de Castelha|Isabèl Ia de Castelha]] mejans de banquièrs e borgeses [[País Valencian|valencians]], del rèsta d'Espanha e italians, e amb unes 90 òmes, recrutats amb l'ajuda inestimable e primordiala dels fraires Pinzón: Martín Alonso e Vicente Yáñez, copropietaris de ''la Pinta'' e ''la Niña'', formèron una flòta de descobèrta que vendràn las mai importantas de l'istòria e comencèt lo primièr viatge. 
[[File:Columbus1.PNG|thumb|300x300px|Primer viatge de Colomb]]
L'objectiu èra ''Cipango'' (l'actual Japon). Lo [[13 de setembre]], descobriguèt la declinason magnetica de la [[Tèrra]], e lo [[16 de setembre]] arribèron a la [[Mar dels Sargasses|mar dels Sargasses.]] Lo [[24 de setembre]] i aguèt a bòrd de las naus un ensag de motinariá, mas la crisi foguèt mestrejada. A partir del [[1èr d'octobre|1èr d'octòbre]] se rendèt compte que quicòm anava pas plan. Lo [[6 d'octobre]] avián ja passat las 800 lègas sens indicis de tèrra, malgrat que segon sas estimacions auriá degut tocar tèrra après aver navegat 700 [[Lèga|lègas.]] Pendent la nuèch del 6 al [[7 d'octobre]], se produguèt la primièra motinariá entre los marins de ''la Santa María.'' Los fraires Pinzón faguèron coma Colomb e mestrejèron la motinariá. Pasmens, la nuèch del 9 al [[10 d'octobre]] lo malèsser s'espandiguèt a totes, tanben als quita Pinzón. Alara, prenguèron per navegar tres jorns de mai e acabat aquel temps, se trobèt pas de tèrra, encara. Lo 10 vegèron d'ausèls, e fin finala l'11 de nuèch, lo mòssi Rodrigo de Triana cridèt dempuèi La Pinta: &quot;Tèrra en vista&quot;. Desembarquèron Lo [[12 d'octobre]], e après 36 jorns de viatge, dins una illa coneguda pels natius coma Guanahani, que nomenèron eles [[San Salvador (Bahamas)|San Salvador]], dins l'archipèla de las [[Bahamas]]&lt;ref&gt;[[:ca:Imperi_Espanyol#GÓMARA|LÓPEZ DE GÓMARA, Francisco.]] cap. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oviedo1&quot;&gt;[[:ca:Imperi_Espanyol#OVIEDO|FERNÁNDEZ DE OVIEDO, Gonzalo.]] &lt;/ref&gt; Tanben desembarquèron dins l'illa de [[Cuba]], que nomenèron Joana, e dins l'[[Haití (illa)|Ispaniòla.]] Dins aquela, lo [[25 de decembre]] de 1492, s'enfonsèt la nau capitana, la Santa Maria.&lt;ref name=&quot;oviedo1&quot;&gt;[[:ca:Imperi_Espanyol#OVIEDO|FERNÁNDEZ DE OVIEDO, Gonzalo.]] &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:ca:Imperi_Espanyol#VERLINDEN|VERLINDEN, Charles; PÉREZ-EMBID, Florentino.]] [https://web.archive.org/web/20140525200806/http://books.google.cat/books?id=973rHUc_q_0C&amp;printsec=frontcover&amp;client=firefox-a&amp;source=gbs_summary_r&amp;cad=0#PPA81,M1 pàg 81].&lt;/ref&gt; Los rèstas foguèron utilizats per bastir lo fòrt de ''la Nativitat'', bastissent atal, lo primièr establiment espanhòl en America.&lt;ref&gt;[[:ca:Imperi_Espanyol#VERLINDEN|VERLINDEN, Charles; PÉREZ-EMBID, Florentino.]] [https://web.archive.org/web/20140525200806/http://books.google.cat/books?id=973rHUc_q_0C&amp;printsec=frontcover&amp;client=firefox-a&amp;source=gbs_summary_r&amp;cad=0#PPA82,M1 pàg 82].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:ca:Imperi_Espanyol#GÓMARA|LÓPEZ DE GÓMARA, Francisco.]] cap. &lt;/ref&gt; Dins lo viatge de retorn, una tempèsta separèt las doas naus que demoravan, la Pinta, amb Martín Alonso Pinzón, desembarquèt a [[Baiona (Pontevedra)|Baiona]]; alara que la Niña, amb Colomb a bòrd, arribèt lo [[4 de març]] a [[Lisbona]] ont encontrèt lo rei de Portugal, lo convencent que l'expedicion interferissiá pas amb sas proprietats ''allen mar''. Après la descobèrta d'America, la corona castelhana foguèt la primièra a n'afirmant lo drech de possession, en acòrdi amb las bullas pontificalas d'Alexandre VI (1493-94). Lo [[tractat de Tordesillas]] (1494) signifiquèt lo despartiment del Nòu Mond entre lo [[Reiaume de Castelha|reialme de Castelha]] e [[Portugal]], daissant a aquel darrièr la part mai orientala de [[Brasil]].
[[File:Columbus4.PNG|left|thumb|300x300px|Lo quatren e darrièr viatge de Colomb (1498)]]
En [[1493]] Colomb comencèt lo segond viatge aparat pel Papa [[Alexandre VI]] qu'aviá donat mejans sas bullas totes los poders pontificials per erigir de glèisas, predicar e aplicar las peniténcias que trobariá apropriadas.&lt;ref&gt;Leandro Tormo Sanz, ''Les butlles alexandrines. ''&lt;/ref&gt; Un autre important companh de Colom èra lo catalan Pere Margarit, L'objectiu d'aquel viatge foguèt explorar, colonitzar, e predicar la [[Glèisa Catolica Romana|fe catolica]] pels territòris qu'avián descobèrts, jol la proteccion de las bullas alexandrinas qu'enebissián lo territòri descobèrt de las reclamacions portuguesas.&lt;ref&gt;[[:ca:Imperi_Espanyol#CASAS|De Las Casas, Bartolomé.]] &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;DIEGO FERNÁNDEZ, Rafael.&amp;#x20;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;PATIÑO FRANCO, José Uriel.&amp;#x20;&lt;/ref&gt; A la fins de 1493 arribèt al fòrt de Nativitat, dins l'isla Ispaniòla, trobant lo fortet destruit e totes los companhs mòrts. A la mitat de febrièr fa tornar dotze vaissèls cap a la peninsula, jol comandament d'Antonio de Tors, que faguèt un Memòri als reis catolics reclamant ajuda desesperadament, subretot de manjar e que se pague mai las gents.&lt;ref&gt;[http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/mcp/91348286998794384188868/019985_3.pdf Carta de Colom als reis de 20 de gener de 1494]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.biblioteca.tv/artman2/publish/1494_259/El_segundo_viaje_a_las_Indias_Memorial_de_Crist_ba_442.shtml Memorial de Colom de 30 de gener de 1494]&lt;/ref&gt;
Se planguèt dins aquel memòri que s'èra enviat 200 personas sens sòu, e qu'alara avián pas de fonts per resòlvre los seus besonhs, que fòrça dels enviats avián de mestièrs pas que supausat que mestrejavan pas.&lt;ref&gt;Consulelo Varela, &quot;La caída de Cristóbal Colón. &lt;/ref&gt; A la fin de l'an arribèt una flòta de renfortiment comanada per Antoni de Tors. Flòta que tòca la peninsula en 1495 amb un cargament de 400 esclaus e una carta ont se plangava de las gents qu'èran anats a las Índias solament a s'enriquir &quot;''sens cap de trabalh ni pena''&lt;ref&gt;Cristobal Colon, Textos y documentos completos, Juan Gil y Consuelo Varela,p 314&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Guillermo Cespedes, [https://web.archive.org/web/20110902220051/http://www.rah.es/pdf/2textoscolon.pdf Dos textos manustcritos de Colón en la Academia de la História,Valladolid, 2006]&lt;/ref&gt;&quot; En 1496, Colomb tòrna a la peninsula. 

En [[1498]] Colomb comecèt lo tresen viatge e quand arribèt a L'Ispanhòla, dins la ciutat de San Domingo fondada per Bartomèu Colomb, e trobèt que la majoritat dels colons alà establits èran malcontents, que se sentián trompats al trobar pas las riquesas que Colomb aviá promés. Los reis envièron l'administrator reial Francisco de Bobadilla, qu'arribèt a L'Ispanhòla en 1500. Trobèt alà Diego Colomb, fraire del Amiral, que Bartomèu Colomb èra amb Roldan a Xaraguà reprimissent una conspiracion, e Cristòl Colomb èra a la Concepcion. Lo 15 de Setembre al arribar Cristòl, Bobadilla faguèt prene e encadenar Diego e Cristól Colomb, intimant a Cristól d'escriure a Bartomèu Colom que se presente a Sant Domingo, causa que l'Almiral faguèt. Al arribar Bartomèu foguèt fach presonièr amb los sieus fraires. Al començament d'octobre de [[1500]] los fraires Colomb foguèron enviats a la peninsula. A fins de [[1500]] arribèron a Granada e se presentèron davant los reis. En [[1502]] Colomb comencèt lo sieu quatren e darrièr viatge. Arribèt a Sant Domingo, ont lo novèl governador Nicolas de Ovando li enebiguèt de desembarcar, jos òrdres dels Reis Catolics. Explorèt las còstas de l'actual [[Onduras]], e en 1503 arribèt en [[Jamaica]] ont perdèt los dos vaissèls que li demorava. En 1504 foguèron rescatat de Jamaica e a la fin d'an arribèt a la peninsula.

=== Los autres descobridors (1499-1510) ===
[[File:Viajes_de_Alonso_de_Ojeda.PNG|thumb|300x300px|Viatges d'Alonso de Ojeda ([[1499]] - 1502) e ([[1502|1509]] - [[1510]]).]]
Malgrat l'acòrdi dels Establiments amb Colom lo rei Ferrand lo Catolic concediguèt de permises a d'autras gents per explorar lo Nòu Mond. Aqueles viatges son coneguts coma «Viatges menors o andaluses». En [[1499]] Alonso de Ojeda amb [[Amerigo Vespucci]] e Juan de la Cosa faguèron vela dins una expedicion. Vespuci se ne separèt e acabèt a Brasil. Hojeda acabèt a la bòca de l'Orinòc, e faguèt d'exploracions fins a [[Veneçuèla]], reculhent d'informacions sus  las riquesas. Tanben en [[1499]] Vicente Yáñez Pinzón, mejans unas capitulacions signadas amb l'evesque Juan Rodriguez de Fonseca, organizèt una expedicion amb quatre caravèlas venguèt lo primièr europèu a arribar al [[Amazonas (fluvi)|riu Amazonas]]; e al Brasil lo 26 de genièr de 1500.&lt;ref&gt;MANZANO Y MANZANO, Juan; MANZANO FERNÁNDEZ-HEREDIA, Ana María: ''Los Pinzones y el Descubrimiento de América''. 3 vols. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pere Màrtir d'Angleria, Décadas del Nuevo Mundo, 1501&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gonzalo Fernández de Oviedo, Historia General y Natural de las Índias&lt;/ref&gt; Tornèt a la peninsula lo 30 de setembre de 1500 amb un cargament de fusta del Brasil. En una nòva capitulacion signada amb Ferran lo catolic en [[1501]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091027022556/http://es.geocities.com/julioil/vypcap.html Capitulació atorgada a Vicente Yáñez Pinzón] (castellà) (reproducció del text original, amb el llenguatge de l'època)&lt;/ref&gt; foguèt nomenat capitani e governador de Santa Maria de la Consolación fins a la boca d'Amazonas, mas tornèt pas dins la zòna. En [[1505]] tornèt al [[Cariba]] amb la mission de cercar un passatge cap a l'ocean Pacific, e explòra tota la còsta d'America Centrala, e de la peninsula del Yucatan, extablissent lo primièr contacte amb la civilizacion asteca. Ojeda anèt de nòu en [[1502]] amb una nòva capitulacion signada amb Ferran lo Catolic lo nomenant governador de Coquibacoa, amb Juan de Vergara e Garcia de Campos. Los sieus partenaris se revoltèron e l'empresonèron a l'Ispaniòla fins a 1504. I demorèt fins a [[1508]] quand obtenguèt de Ferran una capitulacion per la colonizacion e govèrn de la còsta dels Onduras, Nicaragua e Veneçuèla actuals. Partiguèt lo 10 de novembre de 1509 de Sant Domingo e arribèt a l'actuala [[Cartagena (Colómbia)|Cartagena de Indias]] (Colómbia) ont legiguèt als indigènas la proclamacion de l'annexion a la corona espanhòla. La fèsta s'acabèt en batalha, en percaçant los indias fins a l'interior de las tèrras, ont moriguèt Juan de la Causa.

=== Plaids dels Colombs (1508-1536) ===
Los Plaids dels Colombs son las disputas judiciàrias qu'afrontèron los eretièrs de [[Cristòl Colomb]] contra la Corona de Castelha per defendre los privilègis obtenguts pel descobridor. A la mòrt de Colomb en 1506 lo sieu mainat Diego foguèt nomenat governador de las Índias. En 1511 los jutges donèron una primièra senténcia, a Sevilla, ont reconeissián als Colombs la carga de vicereis a perpetuïtat e lo drech a 10% dels beneficis obtenguts de las Índias. La Corona aviá, entre autras causas, lo drech de nomenar de jutges d'apellacion. Pas cap de las doas partidas demorèt satisfacha, e ambedoas faguèt apellacion del jutjament. En 1512 s'apondèt la question de l'espandida de la jurisdiccion de la familha Colomb sul fèrm, dins lo nomenat &quot;plaid del Darién&quot;. En 1520 se produguèt una nòu jutjament, la nomenada &quot;declaracion de La Coronha&quot;, mas en 1524 a Diego Colomb foguèt levat sa carga de governador, que ne faguèt una nòva demanda contra la Corona. Moriguèt dos ans mai tard mas la sieuna veusa contunhèt lo plaid en nom del sieu filh Loís, menor d'edat. Après lo jutjament de Valladolid lo 1527, que declarèt nullas los dos precedents e comandèt de recomençar tot lo procès. Fin finala las doas partidas se sometèron a un senténcia arbitrala dictada en 1536 pel president del conselh de la Índias que confirmèt lo divèrses privilègis a la familha Colomb.

== Conquistas ==

=== L'Ostal de Contractacion ===
[[File:DiegoVelazquezCuellar.jpg|thumb|Diego Velázquez de Cuéllar ''Adelantado'' e primièr governador de Cuba ([[1511]] - [[1524]].]]
En [[1514]] l'amiral e governador de las illas de la mar Cariba Diego Colón Moniz èra estat cridat a comparéisser davant lo rei Ferran lo Catolic acusat per sa marrida administracion. En [[1516]] moriguèt [[Ferrand II d'Aragon|Ferran lo Catolic]] e, que sa filha [[Joana Ièra d'Espanha|Joana Ièra de Castelha]] èra empachada de governar per causa folia, aviá nomenat successor son felen l'emperaire [[Carles Quint]]. La regéncia foguèt assumida pel cardenal Francisco Jiménez de Cisneros qu'exerciguèt brèvament lo govèrn en [[Castelha]], que ja aviá de novèlas suls pòbles &quot;fòrça rics en [[aur]] e autres metals precioses&quot;.&lt;ref name=&quot;Thomas 6&quot;&gt;Thomas, op.cit. cap.6, p.99-114 &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Solís III&quot;&gt;Solís, op.cit. llibre I, cap. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Colom, op.cit. &lt;/ref&gt; Coma mejan de prene aquelas riquesas, se proclamèt una lei qu'autorizava lo ''rescat d'aur''&lt;ref&gt;Glantz, op. cit. &lt;/ref&gt; per incitar los castelhans a viatjar cap a [[America]] e comerciar amb los natius, pagant un impòst suls sieus ganhs de 20% o «Cinquen del Rei» e per tòca d'aténher l'objectiu e regular lo comèrci de las Índias Occidentalas, se creèt l'[[Ostal de Contractacion]] en [[1503|1503.]]&lt;ref&gt;Díaz, ''op.cit.'' tom I, cap.&lt;/ref&gt; Aquela èra controtlada per l'evesque de Burgos, Juan Rodríguez de Fonseca, qu'a lo sieu torn designèt coma tresaurièr Sancho de Matienzo e coma comptable Juan López de Recalde. A la mòrt del cardenal Jiménez en octòbre de 1517 caisèt la carga delss afars transoceanics a l'avesque de Burgos.&lt;ref name=&quot;Thomas 6&quot;&gt;Thomas, op.cit. cap.6, p.99-114 &lt;/ref&gt;

=== Lo Conselh de las Índias ===
Los [[Reis Catolics]] designèron Juan Rodríguez de Fonseca per resòlvre los problèmas de la colonizacion de las Índias amb [[Cristòl Colomb|Cristòl Colomb.]] A sa mòrt Ferran d'Aragon dona la carga de la Corona de Castelha en qualitat de regent al Cardenal Cisneros, qu'aviá pas de bonas relacions amb Rodríguez de Fonseca, de tal bias que despartiguèt sas foncions e encargas als membres del Conselh de Castelha: Luis de Zapata e Lorenzo Galíndez de Carvajal, que realizen un pichon conselh, que foguèt fin finala nomenat &quot;Conselh de las Índias&quot;. En [[1516]] quand lo futur [[Carles Quint|emperaire Carles V]] prenguèt en carga la Corona de Castelha contunhèt de far existir aquel conselh e en 1524 foguèt definitivament nomenat Conselh de las Índias. Lo sieu primièr president foguèt fra Juan García de Loaysa. Tota l'administracion del govèrn de l'empèri espanhòl venguèt de la competéncia del Reial e Suprèma Conselh de las Índias, que s'encargava de planejar e prepausar al monarca las politicas relativas a las Índias -populacion, relacion amb los natius, comèrci-, organizacion administrativa, o faguent ja amb la creacion de nòus Vicereialmes o de nòvas Governacions, prepausar al monarca los noms de las personas mai adaptadas per las cargas de grandas autoritats americanas: vicereis, governadors, auditors, eca.

=== Conquista de Mexic (1519-1521) ===
A [[Cuba]] los espanhòls basavan lor riquesa sus las comandas e en l'espleitacion dels natius que se'n podava far d'esclaus, mas a causa que la populacion nativa aviá estat decimada per las campanhas de [[conquista]] e las malautiás importadas coma la [[veròla]], amb la Colonizacion espanhòla d'America volgavan realizar de nòvas eissidas per prosperar. Atal n'èran Francisco Hernández de Córdoba, Lope Ochoa de Caicedo, e Cristóbal de Morante, s'organizèron per crompar doas naus amb l'intencion de viatjar cap a l'occident.&lt;ref name=&quot;Thomas 7&quot;&gt;Thomas, op.cit. &lt;/ref&gt; Lo governador Velázquez paguèt un brig, tanben capitan a obténer los permises necessaris dels Jeronims per realizar l'expedicion, qu'èra obligada aquela aprobacion.&lt;ref name=&quot;Thomas 7&quot;&gt;Thomas, op.cit. &lt;/ref&gt; L'objectiu del viatge èra de trobar d'esclaus, mas aqueles al cap de las naus descobriguèron de tèrras nòvas per las poblar e governar.&lt;ref&gt;Díaz, op.cit. tom I, cap. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cervantes 1&quot;&gt;Cervantes, op.cit. llibre II, cap. &lt;/ref&gt; En [[1517]] faguèt vela la primièra expedicion dirigida per Francisco Hernández de Córdoba e arribèron a Champotón, descobriguèt e explorèt la peninsula de [[Yucatan|Yucatan.]] En [[1518]] comencèt una segonda expedicion dirigida per [[Diego Velázquez de Cuéllar]], governador de Cuba. Los expedicionaris faguèron vela per la còsta e passèron pels rius Tonalá e Coatzacoalcos. Al arribar al riu Papaloapan, Pedro de Alvarado, un dels capitanis, naveguèt dins aquelas aigas e tornèt admiratiu de tot çò qu'aviá vist. L'expedicion seguèt fins al riu Jamapa, al bòrd del poblat de Boca del Río. Los esperavan alà d'emissaris del [[tlatoani]] [[Moctezuma II]], que cresiá que los espanhòls èran d'enviats del dieu [[Quetzalcoatl]] e venián prene lo govèrn de Mexic. Pedro de Alvarado tornèt a Cuba amb de presents pel rei de Castelha e Juan de Grijalva contunhèt d'explorar la còsta de Veracruz. Arribèt a Nautla, Tuxpan, l'estanh de Tamiahua e riu Pánuco, ont acabèt son viatge e tornar a [[Cuba|Cuba.]] 
[[File:Retrato de Hernán Cortés.jpg|left|thumb|En [[1519]] [[Hernán Cortés]] èra lo cònsol de [[Santiago de Cuba]].]]
En [[1519]] [[Hernán Cortés]] comencèt lo tresenviatge qu'enviava Diego de Velázquez, governador de Cuba, per tòca d'explorar e comerça e que realize la conquista del que mai tard se nomenèt la [[Nòva Espanha.]] Los capitanis designats per Cortés èran: Pedro de Alvarado, Alonso de Ávila, Alonso Hernández Portocarrero, Diego de Ordás, Francisco de Montejo, Francisco de Morla, Francisco de Salcedo, Juan de Escalante, Juan Velázquez de León, Cristóbal de Olid e Gonzalo de Sandoval. Coma pilòt màger nomenèt Antón de Alaminos que coneissiá la zòna per aver participat a las expedicions de Hernández de Córdoba a 1517, de Juan de Grijalva a [[1517|1518]] e de Juan Ponce de León en Florida en [[1513|1513.]]&lt;ref&gt;Díaz, op.cit. tom I, cap.&lt;/ref&gt; [[Hernán Cortés]] e los sieus arribèron dins l'illa de Cozumel e anèron fins a la Còsta de [[Yucatan|Yucatan.]] Trobèron a Jerónimo d'Aguilar, un soldat espanhòl que, amassa amb un gropet de marins espanhòls, avián naufragat a 1511. Uèch ans parlava après maia, e se'n los serviguèron coma d'interprètas. Al arribar al riu Grijalva combatèron contra los indigènas de la region e après los aver derrotat recebèron de presents e d'esclaus. Se dirigiguèron alara cap a la còsta de l'actuala vila de Veracruz, ciutat que fondèron. Alà Cortés recebèt la primièra ambaissada de Moctezuma II Xocoyotzin, governant de [[Tenochtitlan]], que li demandèt que contunhe pas. puèi avancèt cap a l'interior e vesèt alà las fòrtas rivalitats entre los natius. Al arribar a Tlaxcala derrotèt Xicotencatl e establiguèt una aliança amb los tlaxcaltecas, que fins alara èran tributaris de Moctezuma II.
[[File:_Cortés_Ruta_Cuba-Tenochtitlan.png|thumb|Rota [[Hernán Cortés]] per la conquista de [[Tenochtitlan]].]]
Cortés contunhèt d'avançar amb cada torn mai de tropas indigènas revoltadas conta Moctezuma II fins qu'arribèt a [[Tenochtitlan]], ont Moctezuma lo recebèt cresent qu'èran miègdeus. Arribèt a Mexic un messatgièr de Veracruz que l'avertissiá d'una expedicion capitanejada per [[Pánfilo de Narváez]] amb òrdres de los prene e lo tornar a Cuba. Cortés faguèt presonièr Moctezuma, daissèt a Pedro de Alvarado lo govèrn de vila, e ataquèt Narváez. Mentretant Alvarado faguèt una celebracion religiosa e ensagèt de despossedir los indigènas de las seunas jòias cerimonialas, desencadena un chaple al temple màger e provocant lo suslèvament dels mexicans a Tenochtitlan. Cortés tornèt a Mexic en plan revòlta dels mexicans. Los mexicans avián assetjats los espanhòls que s'èran retirats al palai de Moctezuma. Cortés ensagèt de pacificar la revòlta utilizant Moctezuma mas los astecas se sentiguèron traïts per lo sieu emperaire e acabèron per assassinar Moctezuma. Los espanhòls vencuts pels mexicans fugiguèron per de ponts temporaris, pèrdon fòrça gents e gaireben tota la pilha nomenat aquela jornada ''es la desbandada, la noche trista''. Cortés se refugièt a Tlaxcala alara que la fugida èra atacada per de grops indigèns capitant a ne desfar unes a Otumba. Los mexicans se consacrèron a rebastir la vila  pensant que los espanhòls tornarián pas mai. Mas esclatèt una epidèmia de veròla dins la vila e moriguèt lo successor de Moctezuma. La malautiá daimèt la populacion e los espanhòls ne profechèron per tonrar sus la vila. Cortés copèt los provesiments e establiguèt d'alianças amb d'autres pòbles contra los mexicans. Començant al sètge se succediguèron las dissensions intèrnas e foguèron assassinats totes los princes e los filhs de Moctezuma. Los mexicans resistants, fòrça desmoralitzats, s'enfortiguèron a Tlatelolco e afrontèron los espanhòls, ne capturant d'unes coma los indigènas aliats, que foguèron sacrificats davant Cortés. La fam castiguèt la vila alara que los espanhòls e aliats formavan una a ramada nombròsa. Moriguèt fin finala Tlatelolcatl un dels darrièrs caps mexicans e la revòlta comencèt a s'espandir. Foguèt fin finala capturat Cuauhtémoc, darrièr emperaire mexican, lo [[13 d'agost]] de [[1521]], e amb aquel l'episòdi final de la conquista de [[Tenochtitlan]].

=== La conquista del Peró (1532-1533) ===
[[File:Gobernaciones españolas en América del Sur (1534-1539).svg|thumb|Division de las governacions castelhanas:* Governacion de Nòva Toledo&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
* Governacion de Nòva Castelha&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
* Governacion de Nòva Leon&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
* Governacion de Nòva Andalosia&lt;br&gt;
&lt;br&gt; 
]]
D'una importància comparabla es la conquista de l'[[Empèri Inca]] en [[1531]], per Francisco Pizarro, territòri que venguèt lo Vicereialme del Peró es d'importàcia comparabla. Las primièras informacions sus l'existéncia del fabulós regne del Biró, arribèron a l'ausida dels espanhòls installats en Castilha d'Aur dempuèi lo començament del [[sègle XVI]]. Las autoritats d'aquela governacion Pedrarias Dávila e Pedro de los Ríos envièron d'expedicions de reconeissença al [[Ocean Pacific|Pacific]] sud dins los ans [[1520|1520.]] Se realizèt una societat compausada per dos soldats veterans: Diego de Almagro e Francisco Pizarro. Francisco Pizarro s'associèt amb Diego de Almagro e amb lo clèrgue Hernando de Luque amb la pretension d'arribar sus las tèrras del [[Peró|Peró.]] Pel primièr assag ([[1524]]) lor calguèt tornar per fauta de mejans. Tanben foguèt decebenta la segonda espedicion, demorèt Pizarro, amb 13 autres òmes. Quand tornèron a [[Panamà (país)|Panamà]] amb mòstra de riquesa, lo Governador los prestèt pas fòrça atencion e Pizarro tornèt a Castelha. La Capitulacion de Toledo es lo document legal emetit en [[1529]] per l'emperaire Carles V que concedís a Francisco Pizarro lo permís per colonizar e poblar las Índias. Francisco Pizarro negocièt amb lo Conselh de las Índias e sollicitèt la governacion del Peró per el e per Diego de Almagro, mas lo president del Conselh s'i opausèt per l'experiéncia de Sant Marta, ont dos conqueridors qu'avián ocupat la meteissa carga venguèron enemics e un d'eles acabèt per assassinar l'autre. Per aquò Pizarro acabèt per acceptar la governacion pel donar a Diego de Almagro. Acabada la negociacion amb lo Conselh de las Índias Francisco Pizarro e l'emperaire Carles V acordèron la Capitulacion de Toledo que capitèt amb franquesa reiala de contunhar explorar e conquestar.
[[File:Portrait of Francisco Pizarro.jpg|left|thumb|246x246px|Francisco Pizarro]]
Francisco Pizarro tornèt embarcar cap a [[Panamà (país)|Panamà]] en 1530 amb los seus fraires Hernando, Gonzalo e Juan, e amb lo sieu oncle Francisco Martínez Alcántara. Sortèt de Panamà a la fin del meteis an cap al Peró amb 3 vaissèls, 180 òmes e 37 cavals. Per Pizarro èra mens aisit que per [[Hernán Cortés]] al Mexic, que trobèt pas d'emissaris tanpauc d'espontanèas mòstras d'amistat, mas que trobèt un camin menent cap a la sèrra. Intrèt dins la vila de [[Cajamarca (vila del Peró)|Cajamarca]] lo [[15 de novembre]] de [[1532]] e, dins una brèva entrevista amb Atahualpa aquel darrièr sollicitèt que li sián tornadas las tèrras presas e s'ajornèt l'entrevista. L'endeman al arribar l'Inca amb la sieuna garda personala comencèt a se despacientar e los espanhòls capturèron Atahualpa. 

Aquel foguèt acusat de traïr l'acòrdi e foguèt condemnat a mòrt lo [[23 de julhet]] de [[1533|1533.]] A partir d'alara l'avançada foguèt rapida e en novembre de [[1533]] las tropas espanhòlas se trobèt a las pòrtas de la capitala del Tahuantinsuyo, [[Cusco|Cusco.]] La rancor que los de Cusco avián contra l'Inca executat permetèt als espanhòls d'intrar dins la vila sens oposicion. Foguèron quitament recebuts per Manqui II, que venguèt [[Sapa Inca]] amb l'aprobacion dels novèls venguts. La flaca resisténcia de Quisquis empachèt pas la pojada de Manqui II e la consolidacion de la preséncia espanhòla dins la region. Lèu, Manci Inca II se rendèt compte qu'èra solament utilizat pels invasidors per controtlar la populacion indigèna. Alara, somés a de problèmas personals amb los fraires Pizarro que al fond respectavan pas la sa nauta ierarquia contribuiguèt a un cambiament d'actitud. Secretament Manxol comencèt los preparatius per sortir de Cusco e debutèt un suslevament contra los espanhòls en [[1536]] profeitant de la partença d'una expedicion dirigida per Almagro cap a [[Chile]].

=== La guèrra civila entre los ''conquistadores'' ===
[[File:Diego_de_Almagro.JPG|thumb|Diego de Almagro ([[1479]] - [[1538]]) ]]
La Governacion de Nòva Castelha començava al nòrd dins lo pòble de Santiago e, pel sud, acabava après 270 lègas. D'alà cap al sud, començava la Governacion de Nòva Toledo e s'espandissiá sus 200 lègas. Diego de Almagro, governador de Nòva Toledo, realizèt un viatge al sud cap a [[Chile]] que prenguèt près de dos ans, de [[1535]] fin a [[1537]] per s'acabar a [[Arequipa]][[1537|.]] Lo viatge per Chile foguèt dur e penós e trobèt pas res per satisfar los sieus interèsses, quitament al arribar a la nautor de l'actuala [[Valparaiso|Valparaiso.]] A son retorn s'organizèt lo suslevament de Manco Inca Yupanqui. D'un costat descoratjat pels resultats de son viatge cap a Chile e d'un l'autre dins la cresença qu'èra dins sa governacion, decidiguèt lo far personièr. Après la captura e desbranda dels incas, Almagro empresonèt a Gonzalo e Hernando Pizarro e se proclamèt governador. Anèt alara cap ​​a la còsta fins a [[Lima|Lima.]] Dins lo trajècte fondèt la vila de Chincha amb l'intencion de la convertir en capitala de la Governacion de Nòva Toledo, la cristianant amb lo nom de Vila de Almagro. Après, aquela capitala seriá transportada a Sangallo. Almagro Avancèt sus [[Lima]] per la còsta mentre Francisco Pizarro o fasiá per Mala, ont los dos ''conquistadores'' s'acordèron una trèva fins a l'arribada d'un emissari de l'emperaire Carles V. Un autra estipulacion foguèt que mentre se resolguèsse lo desacòrdi Diego de Almagro contunhariá d'èsser governador a [[Cusco]] e daissariá en libertat a Gonzalo e Hernando Pizarro. Après los acòrdis Diego de Almagro tornèt prene son camin cap a Cusco. De son costat Francisco Pizarro ordenèt a Hernando Pizarro, ja liberat, que torne a [[Cusco]] a marcha forçada pel camin d'Huaytará, menant de tropas leialas. Fin finala las doas armadas espanhòlas s'afrontèron près del Cusco lo [[6 d'abril]] de [[1538]] a la Batalha de las Salines. Las tropas d'Almagro foguèron derrotadas e el foguèt fach presonièr e captiu, menat cap a Cusco. Foguèt alà jutjat e condemnat a mòrt per estrangulacion. Diego de Almagro foguèt executat lo [[8 de julhet]] de [[1538]], e son filh mestís, del meteis nom, jurèt venjança. Dotze almagristas dirigits per Juan de Rada organizèron una emboscada a Francisco Pizarro a [[Lima]] e l'auciguèron alà lo [[26 de junh]] de [[1541|1541.]] Mentretant, la colonizacion americana contunhava d'avançar. Nòva Granada foguèt fondada pendent los an 1530 e [[Juan de Garay]] fondèt [[Buenos Aires]] lo [[1536|1536.]] Dins los ans [[1540]], Francisco de Orellana explorava la sèlva e arribava al [[Amazonas (fluvi)|riu Amazonas.]] En 1541, Pedro de Valdivia contunhèt las exploracions de Diego de Almagro dempuèi lo [[Peró]] cap al sud e i instaurèt la Capitania Generala de Chile. Lo meteis an, l'empèri Muisca, qu'ocupava lo centre de Colómbia, foguèt fin finala conquistat.

=== Conquista de las Filipinas ===
[[File:Zumarraga_-_Plaza_de_Euskadi,_monumento_a_Legazpi_2.jpg|thumb|Monument a Miguel López de Legazpi a [[Zumarraga|Zumárraga]] ([[Guipuscoa]]) ]]
En Asia en [[1521]] lo navigaire [[Ferrand Magellan|Ferrand de Magallan]] arribèt a l'archipèla filipina e prenguèt possession juridica de las illas, jol tròn espanhòl, mas sens daissar un sol soldat. E mai s'èra conegut que los indigènas èran fin finala docils volgavan pasmens prene lo poder de Portugal sus las Índias Orientalas, [[Hernán Cortés]] envièt tres vaissèls cap a Asia que faguèron vela de Zihuatanejo en [[1527|1527.]] En camin dos d'eles naufraguèron, e lo tresen arribèt, mas capitèron pas a trobar lo corrent del retorn. Après [[1541]], López de Villalobos foguèt enviat pel vice rei Antonio de Mendoza per dirigir una expedicion cap a las Índias Orientalas en cèrca de rotas comercialas novèlas. En [[1543]] la flòta toquèt la còsta sud de l'illa de [[Luçon]] ([[Filipinas]]), ont explorèron la còsta e faguèron contacte amb los indigènas de l'archipèla. Partiguèron d'alà mai a l'orient fins a arribar dins l'illa de [[Leyte]] e las nomenèron d'illas Filipinas en onor al rei Felip II. A causa de la fam e d'un vaissèl que foguèt arruïnat per un accident de navigacion, l'expedicion foguèt desastrosa e tenguèt anar cercar refugi a las [[Molucas]], domèni portugués, e après qualques escaramossas foguèron preses prisonièrs. L'assag de colonizacion de Filipinas acabèt pas atal. 

Lo vice rei Luis de Velasco encarguèt Miguel López de Legazpi a far mar dins una nòva expedicion. Faguèt vela dempuèi lo Novèl Reialme de Galícia (uèi [[Jalisco]]), en [[1564]] e dins lo viatge conquistèt Guaján, las Illas de Saavedra ([[Illas Marshall]]) e las [[Illas Marianas]]; s'espandiguèt tanben lo domèni espanhòl en diverses ponts de l'illa de Formosa ([[Taiwan]]), las [[Molucas]] e lo nòrd de [[Bornèo|Bornèo.]] A causa de raretat del progiment, Legazpi se vegèt forçat a se transportar d'illa en illa e espandir los domònis alà. Lo movement foguèt aisit, donca que dins las illas, coma al Mexic, los clans èran afrontats e Legazpi establiguèt aisidament de ligams d'amistat que li permetèron se mòure d'isla dins isla. La conquista de las Filipinas foguèt possibla sonqu'en 1565 visant pel primièr còp las tèrras de nòva ispanhas lo Galion de Filipinas. Amb lo temps aquela rota venguèt lo ligam màger que fasiá lo jonhent entre las possessions de la Monarquia d'Espanha en America amb los seus bastions d'Asia. Un dels principals luòcs ont èran servats los bens portats d'Orient èra [[Nòva Orleans]], sus la còsta del Golf de Mexic. Las rotas foguèron establidas per mai de dos sègles, mas los camins de l'Orient al pòrt de [[Acapulco]], ont se descargava las merças, èran de plens de riscs, malautiás e atacas piratas.&lt;ref&gt;Colín, Ostwald Sales. &lt;/ref&gt; Los produits dins lo comèrci èran [[seda]], [[espècias]] e [[aur]].

=== La conquista de Veneçuèla, l'Orinòc e la recèrca de l'El Dorado ===
[[File:Locationklein-venedig.png|thumb|Territòri concedit entre 1528 e 1545 per l'emperaire Carles V a la familha alemanda dels Welser, banquièrs d'Absborg.]]
L'emperaire [[Carles Quint]], en besonh de contun de fons per financiar sas campanhas militaras contra los [[Protestantisme|protestants]] e l'[[Islam]] a [[Euròpa]] decidiguèt d'autrejar a çò dels banquièrs alemands Welser l'espleitacion de la província de [[Veneçuèla|Veneçuèla.]] Los seguents ans serián coneguts coma los temps de la colonia alemanda a Veneçuèla. En realitat l'activitat dels Welser se concentrèt dins la cèrca d'aur e lo [[Esclavatge|comèrci d'esclaus]] e pendent ela los espanhòls contunhèron de realizar d'exploracions e de fondacions. Ambrosius Ehdingern, Originari d'[[Ulm]] ([[Alemanha]]) venguèt lo primièr governador de la província. Arribèt a Coro en [[1529]] e dempuèi partiguèt alà cap a l'Occident. A l'intrada d'un lac ataquèt las tribús de la zòna e realizèt la primièra fondacion oficiala de la vila de Maracaibo lo [[8 de setembre]] de [[1529|1529.]] D'alà, Ehdingern tornar amb la [[malària]] a Coro. Un còp dins aquela vila, daissèt a Niklaus Federmann coma lo sieu representant lo 30 de julhet de 1530 e partiguèt a [[Sant Domingo]] per se curar. En Novembre Alfinger partiguèt de Coro amb 40 òmes de caval, 130 civils e unes soldats dins una expedicion a la recèrca de l'El Dorado cap a l'oèst. Son expedicion tornèt pel camin de la còsta, passèt lo lac de Maracaibo e las montanhas d'Oca fins a intrar a Valledupar. Decidiguèron fin finala de demandar ajuda. Una expedicion tornèt per cercar ajuda a Coro, mas al luòc de seguir long del Lac de Maracaibo, internèt dins los paluns e se perdèt. Oviedo conta qu'aquel grop comencèt a morir de fam e de fatiga e comencèt a la fin a practicar lo canibalisme amb los indigènas que los servissián de guida. Alfinger Acabèt morissent lo [[31 de mai]] de [[1533]] en Chinácota, entre Pamplona e Cúcuta, per las flechas dels indigèns chicarateros. Lo rèste de la tropa, donat que l'expedicion de recèrca de rescat tornava pas, decidiguèt de prene lo camin de retorn.
[[File:Philipp-von-Hutten.png|left|thumb|Philipp von Hutten, Un dels conqueridors alemands de Veneçuèla]]
En [[1535]] arribèt Georg Hohermuth a Coro al costat d'una tropa de 600 personas e Philipp von Hutten. Aqueles decidiguèron d'enviar una fòrça expedicionària cap a la zòna de Barquisimeto. Lo 13 de mai partiguèron dos cents soldats. Quand arribèron a Barquisimeto, las primièras tropas se trobavan en retirada perque podavan pas dominar los grops indigènas. En total i aviá quatre òmes civils e 40 cavalièrs a la recèrca de l'El Dorado. Los meses seguents èra la guèrra de contunh amb los indigènas. Amb el èran Esteban Martín e Philipp von Hutten. Las tropas prenguèron lo camin d'Acarigua. Las malautiás tropicalas e l'ambient tan diferent e qu'èran pas preparats, que la mitat dels soldats venguèron malauts. Deguèron esperar fins a genièr de 1536 per contunhar, amb sonque 150 soldats a pè e 49 a caval. Lo rèste demorèt amb Andreas Gundelfingen dins lo pòble indigèna d'Ithibona. Georg Hohermuth moriguèt en 1540 e Philipp von Hutten foguèt nomenat nòu governador. Philipp von Hutten Demorèt fins a genièr de 1542 a Barquisimeto a l'espera que mai d'òmes se jonguèsson a son expedicion. Alara anèt cap als Llanos e en agost arribèt a Opía. Realizèt aià que las tropas de Quesada avián passat pels Andes en cèrca de l'El Dorado e los seguiguèt fins al Nadal de 1542, quand intrèt en territòri dels indians chòcs. Fin finala en 1545 Philipp von Hutten arribèt a la concluson que podava pas conquistar la zòna sens mai d'afortiments e prenguèt lo retorn. L'administracion dels Welser trobèt l'oposicion dels castelhans de l'airal que los acusavan de complir pas lo prètzfach de colonizacion. Lo conflicte final en territòri veneçolan comencèt quand Juan de Carvajal, que viviá a Coro, se dirigiguèt en 1545 dins la zòna del Tocuyo amb divèrses colons e se metèt alà a distribuir los indigènas segon lo sistèma d''&lt;nowiki/&gt;'encomienda.'' En [[1546]] en trobar alà la populacion fondada per Juan de Carvajal Hutten exigiguèt accion e fin finala Carvajal lo capturèt per traïson e ordenèt decapitar a Philipp von Hutten e a Bartholomäus V. Welser. Mai tard Carvajal acabèt jutjat e foguèt penjat a la forca.

La preséncia espanhòla a las còstas de Veneçuèla èra precària. Après que l'espleitacion de pèrlas comencèsse a saturar en Margarida e se descobriguèsson de nòvas fonts de riquesa a Mexic, lo govèrn espanhòl se concentrèt dins aquelas autras regions. Es atal coma en [[1561]], quand lo conqueridor rebèl Lope d'Aguirre arribèt a Margarida, capitèt prene l'illa amb facilitat. Sa tropa realizèt de chaples dins l'illa. D'alà naveguèt cap a Borburata lo 7 de setembre. Dempuèi Borburata comencèt un viatge a tèrra que lo portariá a Barquisimeto, ont arribèt lo 22 d'octòbre. Dins los seguents jorns se produguèt una seria de escaramossas amb los espanhòls de la region que lo volián sometre. Lo 27 seriá mòrt per un de los seus seguidors, pas abans que tuèt la seuna pròpria filha, que l'aviá acompanhada dins traversada dempuèi lo Peró. En [[1567]] Diego de Losada dintrèt dins la val dels Caracas. Las tropas castelhanas s'afrontèron amb las tribús indigènas lo 25 de julhet d'ongan, la Batalha de Maracapana. Aquel se considèra coma lo jorn de fondacion de la vila de Santiago de León de Caracas. Lo 8 de setembre del meteis an, Diego de Losada fondèt lo pòrt de Nuestra Señora de Carballeda sus la còsta. En [[1569]] Pedro Malaver de Silva partiguèt de Castelha amb sièis cents soldats, qu'unes 100 venguèron amb sos femnas e filhs, 300 esclaus, 200 cavals, 500 vacas, 1000 fedas e 200 pòrcs e de cabras per colonizar Veneçuèla. Après un malaisit viatge, desembarquèt a Margarita en mai de 1569. Se demorèron alà 150 colons. D'alà partiguèt a Borburata. Passèt a Valéncia e abandonèron alà fòrça colons e sa siás familhas. En 1576 Juan de Pimentel arribèt a Caraballeda per èsser lo nòu governador, e de partiguèt dins la val de Caracas, ont en [[1576|1578]] decidiguèt de convertir la vila dins la nòva capitala de la província de Veneçuèla. Entre [[1579]] e [[1580]] Garci González de Silva realizèt las darrièras expedicions contra los indians Cumanagoto dins la zòna dels Vales del Tuy. Los indigènas d'aquelas regions patiguèron de biais massiu de malautiás qu'avián pas de resisténcia immunologica. Entre las epidèmias mai conegudas i a la [[veròla]] que se produsiguèt en 1580, segon çò que sembla quand un vaissèl portugués arribat de Guinèa amb d'esclaus africans portèt l'epidèmia. I aguèt tanben d'autras epidèmias que toquèron las populacions indigènas a la fin del sègle XVI. Pauc a pauc, los indigènas foguèron desplaçats de las melhoras zònas de cultura. En 1583 la comarca de Valéncia patiguèt de l'ataca de las tribús caribas que venián del sud e Garci González de Silva rebutèt aquela incursion. 

Las darrièras conquistas a Veneçuèla èran a la carga de Joan Orpí e del Potz; que en [[1623]], utilizant lo pseudonim de ''Gregorio Izquierdo'' per se far passar per castelhan, s'embarquèt coma soldat dins una expedicion destinada a defendre las ricas salinas d'Araya (Veneçuèla). En [[1624]] Diego de Arroyo Daza, governador de la ''Provincia de Cumaná'' a l'actuala [[Veneçuèla]] nomenèt Orpí Luòctenent General de la província, emplec qu'ocupèt fins a 1627-28. Aquel meteis an, lo tribunal de la Reiala Audiéncia de Sant Domingo reconeguèt son títol de licenciat en Drech obtengut a Barcelona, causa que, après son sojorn a Cumaná, li permetèt d'èsser assessor juridic a [[Caracas]] per comanda de la meteissa Audiéncia. En [[1631]] se transpòrta a la Sant Domingo. Alà, la Reiala Audiéncia sollicitèt de volontaris per realizar, amb los seus pròpris mejans militars e economics, la conquista de la zòna abitada pels indians cumanogotos, qu'empachavan las comunicacions e lo comèrci entre las governacions de Veneçuèla e Cumaná. Orpí Optèt realizèt aquela mission e en decembre de [[1631]] li foguèt fin finala comandada a el e fondèt los establiments de Santa María de Manapire e San Pedro Mártir, mas li foguèt revocada la concession de la colonizacion e governacion de las nòvas conquistas. Tornèt a l'exploracion, conquista e colonizacion, en desfasent definitivament los cumanogotos en [[1637|1637.]] En Febrièr de [[1638]] fondèt Nueva Barcelona del Cerro Santo (l'actual Barcelona de Veneçuèla). Lo territòri qu'agropèt jol sieu mandat s'estendiá dempuèi San Felipe de Austria (uèi Cariaco) fins al Cabi Codera, e dempuèi cap a l'Orinòc. Podèt pas l'espandir mai perque trobèt una fòrta oposicion de las governacions vesinas, las limitas que n'èran ja prefixadas, qu'alara lo sieu luòctenent fondèt San Miguel de la Nueva Tarragona del Batey en [[1645|1645.]] Nomenèt sa jurisdiccion Nueva Cataluña, e mai se mai tard las autoritats de la Corona ratifiquèron pas oficialament lo nom.

== Catastròfa demografica amerindiana e trafic d'esclaus africans ==
[[File:Demomex-1518-1623.png|right|thumb|250x250px| Evolucion demografica en America Centrala]]
Las nòvas tèrras descobèrtas foguèron reclamadas per la Corona de Castelha, e colonizadas per la populacion castelhana, que los abitants dels autres estats de la Monarquia d'Espanha èran estrangièrs a la Corona de Castelha.&lt;ref&gt;&lt;sup class=&quot;noprint&quot; title=&quot;Cal donar format a aquesta referència.&quot;&gt;''&amp;#x5B;[[Projècte:Citatz vòstras fonts|enllaç sense format]]&amp;#x5D;''&lt;/sup&gt;&lt;sup class=&quot;noprint&quot; title=&quot;Cal donar format a aquesta referència.&quot;&gt;&lt;/sup&gt; [https://web.archive.org/web/20100701033354/http://www.enciclopedia.cat/fitxa_v2.jsp?NDCHEC=0003465 http://www.enciclopedia.cat/fitxa_v2.jsp?]&lt;/ref&gt; Mas Portugal reclamèt tanben los nòus territòris, donc de vaissèls portugueses èran arribats, inesperadament, de las còstas de [[Brasil]] alara qu'ensejava de circunnavegar Africa. Fin finala lo papa Alexandre VI intervenguèt amb la signatura del [[tractat de Tordesillas]], que fixèt lo tèrme de las zònas d'influéncia espanhòla e portuguesa a 370 lègas a l'oèst de las illas de Cap Verd (lo meridian situat a 46° 37′ longitud oèst); la zòna occidentala èra l'exclusivitat de Castelha e l'orientala de Portugal. Atal Castelha vendrà proprietària nominala de la màger partida del continent american levat una pichona part de Brasil, venent a Portugal. Lo decrèt papal legitimava en partida l'espandiment pel nòu territòri, en mission d'evangelizar la populacion indigèna.

Mentretant, la colonizacion d'America contunhava. En mai de la conquista de la [[Haití (illa)|Ispaniòla]], que culminèt al començament del [[sègle XVI]], los colons comencèron a cercar de nòus establiments. La conviccion que i aviá de grands territòris de colonizar dins las nòvas tèrras descobèrtas produguèt lo vam per aténher de nòvas conquistas. Dempuèi alà, Ponce de León conquistèt Puerto Rico e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Diego Velázquez]], Cuba. Alonso de Ojeda percorriguèt la còsta veneçolana e l'America Centrala. Diego de Nicuesa ocupèt çò qu'es uèi [[Nicaragua]] e [[Còsta Rica]], alara que Vasco Núñez de Balboa colonizava [[Panamà (país)|Panamà]] e arribava a la Mar del Sud (l'ocean Pacific).
[[File:Florentinoviruela.JPG|left|thumb|Epidèmia de [[Veròla|viròla]] reprodusida dins la ''Historia generala de las cosas de la Nueva España'' (1540-1585)]]
[[Hernán Cortés|Hernan Cortés]] Conquistèt l'empèri [[Civilizacion astèca|asteca]], arribèt en [[Florida]] e explorèt lo [[Mississipí (Estat)|Mississipí]] e, al sud, de Guatemala fins a Panamà; Francisco Pizarro acabèt la conquista de l'empèri inca (1532) e n'incorporèt a Castelha los territòris dempuèi [[Chile]] fins a [[Colómbia|Colómbia.]] Se fondèron de nòvas vilas coma [[Cartagena (Colómbia)|Cartagena de las Índias]] (1553), [[Quito]] (1534), [[Lima]] e [[Guayaquil]] (1535), [[Asunción]] (1537), [[Bogotà]] (1538), Xuquisaca (1539), [[Santiago de Chile]] (1541), Mérida de Yucatán (1542), [[Potosí]] (1545), [[La Paz]] (1548), [[Caracas]] (1562). Los tlaxcaltecs avián sostengut los conqueridors castelhans per lutar contra l'opression [[Civilizacion astèca|astèca]] esperant èsser liberats del domèni imperial; serián solament liberats dels sacrificis umans; al començament l'opression dels conqueridors e dels ''encomendados'' foguèt la meteissa, los fasent trabalhar de forçats en cèrca e extraccion d'aur e d'autres materials precioses, fins que lo rei [[Carles Quint|Carles I de Castelha]] comencèt una restructuracion de l'administracion de las colonias, amb la creacion de l'Audiéncia e posteriora lo vicereinat de la Nòva Espanha per tal d'evitar los abuses contra los indigènas. Malgrat aquò, las guèrras e l'[[esclavatge]] dels sobrevivents foguèron pas las unicas fòrças que destruiguèron la societat asteca: las pandemias de las malautiás portadas pels conqueridors foguèron fòrça mai mortalas. La primièra epidèmia, de viròla, en 1520 e [[1520|1521]] foguèt decisiva en la victòria dels espanhòls dins lo sètge de Tenochtitlan, tuant de milièrs de residents. Las autras doas pandemias, de viròla en 1545 - [[1545|1548]] e de [[tifus]] en [[1576]] - [[1581]] tuèron 75% de la populacion de [[Mesoamerica|Mesoamerica.]] En conjuncion, las guèrras, l'esclavatge e las malautiás tuèron mai de 90% de la populacion originala mexicana.&lt;ref&gt;Orlow, Elizabeth [https://web.archive.org/web/20071102074155/http://www.millersville.edu/~columbus/papers/orlow-e.html Silent Killers of the New World]&lt;/ref&gt; S'estima la populacion qu'abans la conquista èra de 18 milions d'abitants; en [[1581]] èra mens de 2 milions. La Nòva Espanha del [[sègle XVI]] foguèt pauc poblada, donat que fòrça pòbles èran exterminats. Pasmens, lo matrimòni dels paucs sobrevivents e dels colonizadors formèron un nòu pòble: lo pòble mexican.
{| data-cx-mt-provider=&quot;Apertium&quot; class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right: 0em; font-size: 85%; background: rgb(231, 237, 245) none repeat scroll 0% 0%; width: 28em; max-width: 25%; margin-bottom: 10px;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; | 
Esclaus africans importats legalament (1492-1870)&lt;ref&gt;''La esclavitud en la América española'', escrito por José Andrés Gallego, pág. 19&lt;/ref&gt;

* '''Mexic''' – 200.000
* '''Cuba''' – 702.000 
* '''Puerto Rico''' – 77.000
* '''Sant Domingo''' – 30.000
* '''Centramerica''' – 21.000
* '''Eqüador''' –200.000
* '''Veneçuèla''' – 121.000 ó 700.000&lt;ref&gt;[http://www.thefreelibrary.com/Where+are+the+African-Latinos%3F-a0197234805 Where are the African-Latinos?]&lt;/ref&gt;
* '''Peró''' – 95.000 ó 300.000&lt;ref&gt;[http://cnx.org/content/m17800/latest/ America: A.D. 1601 to 1700]&lt;/ref&gt;
* '''Bolívia''' – 100.000
* '''Chile''' – 6.000
|}
Del punt de vista de la populacion amerindiana, l'organizacion Abya Yala manifèsta que la conquista e colonizacion comportèt un [[genocidi]]&lt;ref&gt;&lt;sup class=&quot;noprint&quot; title=&quot;Cal donar format a aquesta referència.&quot;&gt;''&amp;#x5B;[[Projècte:Citatz vòstras fonts|enllaç sense format]]&amp;#x5D;''&lt;/sup&gt;&lt;sup class=&quot;noprint&quot; title=&quot;Cal donar format a aquesta referència.&quot;&gt;&lt;/sup&gt; https://web.archive.org/web/20080917103031/http://www.larepublica.com.uy/mundo/259006-kichwas-la-colonizacion-fue-un-genocidio-indigena&lt;/ref&gt; dels pòbles que foguèron someses; las armadas de conqueridors provoquèron la avaliment de las populacions localas ja realizadas per ataca dirècta e, subretot, per las malautiás coma la [[veròla]] que menèron los castelhans e los portugueses en America. Las culturas localas gaireben desapareguèron, las lengas indigènas enebidas, e las cresenças religiosas percaçadas.&lt;ref&gt;&lt;sup class=&quot;noprint&quot; title=&quot;Cal donar format a aquesta referència.&quot;&gt;''&amp;#x5B;[[Projècte:Citatz vòstras fonts|enllaç sense format]]&amp;#x5D;''&lt;/sup&gt;&lt;sup class=&quot;noprint&quot; title=&quot;Cal donar format a aquesta referència.&quot;&gt;&lt;/sup&gt; https://web.archive.org/web/20120205031637/http://www.bibliojuridica.org/libros/2/667/11.pdf&lt;/ref&gt;

Amb l'arribada e la conquista d'America, pels europèus, èran traçats lo plans d'espandiment que demandanvan de man d'òbra bon mercat. Al començament se faguèron los esclaus dins los pòbles indigènas americans mas la legislacion espanhòla pausèt fòrça lèu l'aplicacion d'aquela practica (mercés als escrits de [[Bartolomé Casaus|Bartolomé de las Casas]] e de l'[[Escòla de Salamanca]]), e faguèt que ''sián importadas'' de personas en esclavatge d'Africa, qu'en mai avián màger resisténcia fisica e a las malautiás, subretot las tropicalas, atal comencèt un comèrci de grand escala d'esclaus africans: lo ''comèrci negrièr'' o ''[[Maafa]]''. Dins las colònias espanhòlas d'America, los esclaus negres, mas subretot los indigènas, foguèron massivament utilizats dins las minas d'[[aur]], [[argent]] e [[coire]]. Los portugueses importèron d'esclaus negres per l'espleitacion dels jaciments aurifèrs de [[Minas Gerais]] descobèrts a fins del [[Sègle XVII|sègle XVII.]] 

Al Peró, dins las [[Potosí|minas del Potosí]], la populacion indigèna patissiá d'una espleitacion sosumana. De desenas de milièrs d'indigènas foguèron someses a la ''mita'', un sistèma local d'escalvatge qu'èra ja abitual, mas l'usatge l'intensifiquèron los espanhòls, e aumentèt encara mai jos las instàncias del vicerei Francisco de Toledo, amb la manca de man d'òbra per l'industria minièra. Los ''mitayos'' (atal nomenats los indians someses a la mita) deviántrabalhar fins a 16 oras per jorn, cavant de tunèls, extrasent lo metal manualament o al pic, eca. Èran fòrça frequents los aclapaments e autres accidents, donant la mòrt de centenats de trabalhadors. Las revòltas èran atudadas dins lo sang e lo fuòc. Gaireben 15.000 indigènas serián mòrts dins l'espleitacion de l'argent, entre [[1545]] e [[1625|1625.]] La produccion d'argent atenguèt lo maxim vèrs l'an 1650, moment que las vetas comencèron a s'agotar, e Potosí intrèt en decadéncia que jamai ne tornèt.

== L'Empèri de l'Ostal d'Àustria ==

=== Virceraialme de Nòva Espanha ===
[[File:La_nueva_españa_1.PNG|thumb|300x300px|Mapa del Vicereialme de Nòva Espanha.]]
Las seguentas campanhas se consacrèron a conquistar los rèstas de l'empèri asteca e Mexic venguent la basa del [[vicereialme de Nòva Espanha]] ([[1531]] - 1821). Après la conquista de Mexic, [[Hernán Cortés]] prenguèt lo contraròtle del govèrn de Mexic, despartissent de las tèrras als conqueridors e la colonizacion. Pasmens, los flagrants abuses dels conqueridors obliguèron l'emperaire Carles V a instaurar una audiéncia coma organ de govèrn e administracion dels nòus territòris e ne foguèt designat coma president Nuño Beltrán de Guzmán. Après sa marrida administracion, s'adoptèt per un vicereialme, amb centralizacion del poder dins lo vicerei. A partir d'alara comencèt l'espandiment dels territòris conquerits, d'en primièr lo centre sud de Mexic, cap a l'oèst e al nòrd. Lo vicerei exercissiá son autoritat mejanç l'Audiéncia de Mexic, amb sèti dins la [[ciutat de Mexic]] e capitala del vicereialme. S'i apondèron l'Audiéncia de Sant Domingo, que foguèt creada en [[1511]], l'Audiéncia de Guatemala, creada en [[1543]] e l'Audiéncia de Nòva Galícia (mai tard l'Audiéncia de Guadalajara), creada en [[1548|1548.]] Al nòrd, èran los territòris de Califòrnia, Nòu Mexic, Tèxas, Coahuila, Nòu Leon e Nòu Santander, tanben administrats pel vicereialme. Après la conquista de las Filipinas en [[1565]], projècte realizat dirèctament dempuèi la Nòva Espanha, las illas foguèron administradas politicament e economicament dempuèi la vila de Mexic. Pendent la segonda mitat del sègle, Cristóbal de Olid, Pedro de Alvarado e Nuño Beltrán de Guzmán, prenguèron lo poder de granda partida del territòri mexican, levat lo nòrd del país, ont las tribús chichimècas demorèron fins al començament del sègle XVII, quand foguèron chapladas. 
[[File:Mexico_Dic_06_045_1.jpg|left|thumb|250x250px|Catedrala de la Ciutat de Mexic.]]
dins aquel meteis sègle, lo trabalh dels preires arribats en Nòva Espanha, permetèt l'espandiment de nuclèus de populacion a Nòu Leon (Nuevo León), ont se fondèron Cerralvo Cadereyta e Sabinas Hidalgo. La vida a la Nòva Espanha èra caracterizada per l'espleitacion de las civilizacions e los pòbles indigènas realizada pels conquistadors. S'instaurèt una societat de linhatges basats en diferéncias racialas ont negres e indigènas èran tractats coma esclaus e l'oligarquia politica e religiosa tornavan pas qu'als peninsulars, sens permetre que la societat creòla, mestissa, mulastra o las variantas pòscan participar a la presa de decisions. Lo pòrt de Veracruz foguèt lo principal pòrt del vicereialme dins l'ocean Atlantic e [[Acapulco]], lo principal pòrt sus las còstas de l'ocean Pacific. Ambedos pòrts foguèron fondamentals pel comèrci ultramarin, recebent de merças de l'Asia e las transportant cap a [[Espanha|Espanha]]. Una de las naus màger èra lo ''Galeón de Manila'' (Galion de Manila), tanben conegut coma la ''Nao de China'' (Nau de China), que realizava dos viatges per an entre [[Manila]] e [[Acapulco|Acapulco.]] Las merças que s'i portavan, èran transportadas a tèrra cap al pòrt de Veracruz, èran embarcadas e menadas cap a [[Cadis]], [[Espanha|Espanha]]. En mai de las merças asiaticas, s'embarcavan los produchs de la Nòva Espanha, subretot l'aur e l'argent. Pasmens, aquelas fonts permetèron pas lo desvolopament d'Espanha, qu'aquela èra de contunh implicada en guèrras en [[Euròpa|Euròpa]]. De mai, las embarcacions èran atacadas per las companhiás de [[Bocanièr|bocanièrs]] ([[Anglatèrra|angleses]]), [[Corsari|corsaris]] ([[Païses Basses|neerlandeses]]) e de [[Pirata|piratas]] (divèrses).
[[File:02puertoDeVeracruzDetalle.png|right|thumb|250x250px|Pòrt e vila de Veracruz.]]
Los vicereis de Nòva Espanha atenguèron lor apogèu al sègle [[Sègle XVII|sègle XVII]] en [[1611]], Luis de Velasco, de per abans vicerei del Peró, envièt una delegacion a visitar en tèrras japonesas e establir de contactes comercials amb Japon, e nasquèt alara la Nau de la China, que pendent tres cents ans desembarcava a [[Acapulco]] las merças venents de territòris orientals. Lo marqués de Cerralvo, Rodrigo Pacheco Osorio, foguèt acusat de corrupcion e d'ineficacitat dins lo govèrn, que prendent son mandat lo pòrt de Veracruz foguèt saquejat per de piratas olandeses ont se perdèt una granda partida dels cabals reals. De mai, acabant sa carga panèt mai de tres cents mil pesos d'[[aur]], e una pèrla amb de diamants incrustats que regalèt al rei. Entre autres vicereis que patiguèron d'atacas de corsaris angleses e olandeses foguèron lo vicerei Armendáriz, qu'organizèt l'armada de Sobrevent per arrestar d'atacas dels filibustiès angleses sus las còstas novoispanicas e lo comte de Salvatierra, García Sarmiento de Sotomayor, qu'ordenèt protegir las còstas de [[Califòrnia]] e atal liurar d'assauts a las naus venents de la China. Vèrs [[1649]] lo nombre de convents dins la capitala aviá crescut fins a que los abitants se deguèron d'enviar una carta al rei [[Felip IV d'Espanha|Felip IV de Castelha]] demandant que s'instaure pas mai de centres dins la capitala, qu'èran desproporcionat a respècte de nombre d'abitants, mas lo rei svolguèt pas respondre. En mai d'aquel meteis an, s'efectuèt l'acte de fe mai granda enregistrat pels annals de l'Inquisicion espanhòla, doncas foguèron executats en una sola serada mai de cent cinquanta òmes e femnas acusadas de heretgia. Lo [[sègle XVII]] en Nòva Espanha se caracterizèt per una epòca de patz constanta, que se vesiá solament interrompuda quand los indis se levavan en armas, los mai coneguts d'aqueles cacics van Gaspar Yanga, cap de la revòlta indigèna de [[1609|1609]]. Las incursions de piratas dins vilas portuàries foguèron fòrça frequents, en [[1678]] van penetrar en Campeche e foguèron detenguts a Alvarado, e en lo 15 mai de [[1683]], lo corsari Lorencillo prenguèt Veracruz. L'expansion faguèt pauc de cambiaments pendent aquel sègle, lo mai d'important foguèt la fondacion de la vila de [[Albuquerque]] al nòrd. Après la novèla de la naissénça del prince Felip Pròsper d'Àustria a [[1657]], lo vicerai envièt una dotacion de cents cinquanta mila pesos aur per an pendent quinze ans, e s'acabèt amb la mòrt del prince en [[1661|1661.]] Jol govèrn del vicerei Gaspar de la Truèja Sandoval, comte de Gálvez, l'armada de Sobrevent prenguèt lo [[Tèxas]] per levar del sieu territòri los franceses, coma çò que se passèt a [[Sant Domingo]].
{| style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; data-cx-mt-provider=&quot;Apertium&quot; class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot;

! Dinastia
! Virregnat
! Reiala Audiéncia
|- style=&quot;background:#fffff3;&quot; 
| rowspan=&quot;2&quot; |Ostal d'Àustria
|Virregnat De Nòva Espanha
|
* Reiala Audiéncia de Sant Domingo
* Reiala Audiéncia de Mexic
* Reiala Audiéncia de Guatemala
* Reiala Audiéncia de Guadalajara
* Reiala Audiéncia de Manila
|- style=&quot;background:#fffff3;&quot; 
|Virregnat Del Peró
|
* Reiala Audiéncia de Panamà
* Reiala Audiéncia de Lima
* Reiala Audiéncia de Santa Fe de Bogotà
* Reiala Audiéncia de Charcas (fins a 1776)
* Reiala Audiéncia de Quito
* Reiala Audiéncia de Chile
* Reiala Audiéncia de Buenos Aires (fins a 1776)
|}

=== La Flòta de las Índias e lo Galion de Manila ===
[[File:La_sevilla_del_sigloXVI.jpg|thumb|350x350px|Image del pòrt de [[Sevilha]] del [[sègle XVI]].]]
La [[Flòta de la Índias]] realizava lo monopòli comercial espanhòl amb America e constituiguèt l'esséncia de la nomenada Rota de las Índias, que compreniá tot lo comèrci e la navigacion d'Espanha amb sa colonias.&lt;ref&gt;(castellà) Manuel Lucena Salmoral, ''La Flota de Indias''. &lt;/ref&gt; Pendent los sègles XVI a XVIII, las flòtas de las Índias portavan las riquesas del vicereialme de Nòva Espanha e lo vicereialme del Peró a la Corona de Castelha. Los produchs transportats èran [[Argent (metal)|argent]], [[aur]], [[Gema|gemmas]], [[Espècia (cosina)|espècias]], [[Theobroma cacao|cacao]] e mai. Los galions partissián de la vila de [[Veracruz]], al [[Golf de Mexic]], e arribavan a [[Sevilha]] pel [[Guadalquivir]] (mai tard a Cadis). Dins los an [[1520]], e causa de l'aument de la pirateriá anglesa e francesa, foguèt decidit d'organizar un sistèma de correg per aumentar la seguretat del transpòrt. L'idèa èra d'establir doas flòtas diferentas, ambedoas compausadas per de galions fòrtament armats amb de canons e de vaissèls mercants (carracas) per portar la carga. Las doas flòtas partissián cada an de [[Sevilha]] (puèi de [[Cadis]]), e anavan una a Veracruz e l'autra en America del Sud ([[Cartagena (Colómbia)|Cartagena d'Índias]], dins l'actuala [[Colómbia]], e Nombre de Dios e Portobelo, dina l'actual [[Panamà (país)|Panamà]]). Après que descarguèron de los sieus produits (produits manufacturats, mas tanben après d'esclaus), las flòtas anavan totas a [[L'Avana]], dins l'illa de [[Cuba]], pel viatge de retorn.
[[File:_Macau_Trade_Routes.png|left|thumb|300x300px|La rota comerciala Manila-Acapulco s'inicièt lo 1568 (jaune) e la rota comerciala rivala portuguesa de l'èst (verd) dempuèi 1479-1640 (la mapa rebat solament en esquèma, sens precision, las rotas de navegacion seguida pels vaissèls).]]
Lo comèrci amb las colònias espanhòlas èra fortament contrarotlat per la lei e los reialmes castelhans de las Índias podián solament comerciar amb un pòrt de la Corona de Castelha (primièr Sevilha, puèi Cadis). Los angleses, olandeses e franceses ensejava de trencar lo monopòli, e çò fasent pendent mai de dos sègles. Mercés al monopòli, Espanha venguèt lo país mai ric d'Euròpa. Aquela riquesa permetèt subvenir subretot a las guèrras contra los protestants del centre e nòrd d'Euròpa. Causèt tanben una enòrma inflacion dins lo [[sègle XVI]], e que destruiguèt practicament l'economia castelhana. En parallèl de las espedicions individualas, la flòta donava lo «Cinquen del Rei», un impòst de 20% suls metals precioses e los mandadisses individuals. De descobèrtas arqueologicas suggerisson que la quantitat de metals vertadièrament transportats èra fòrça mai grand qu'aqula declarada dins l'Archiu General de la Índias: los mercands fasián de contrabanda e practicavan la corrupcion per evitar de pagar aquel cinquen. Dins lo [[sègle XVII]], lo sistèma economic comencèt a declinar per divèrses motius. D'en primièr, a causa de las tempèstas: aquelas de [[1622]], [[1715]] e [[1733]]. En segond, pels piratas, que sián ja establits coma tal (corsaris) o de vaissèls militars de poténcias estrangièras. En tresen, per la casuda en la produccion de metals precioses a America. Las flòtas passèron de 17 vaissèls lo 1550 fins a aténher 100 a fins del sègle XVI. Mejans lo XVII èran 25 naus, e contunhèt de mermar. La menaça de las poténcias colonialas rivalas aumentèt quand aquelas podèron establir de basas en Caribe. Lo Reialme d'Anglatèrra ocupèt [[Sant Cristòl e Nevis]] a [[1624]], e las [[Províncias Unidas]], [[Curaçao]] a [[1634|1634.]] La flòta de [[1628]] foguèt capturada per l'olandés Piet Hein a la Batalha de la Baia de Matanzas, pendent la [[Guèrra d'Ochanta Ans]], e las de 1656 e [[1656|1657]] foguèron capturadas pels angleses Richard Stayner e Robert Blake pendent la guèrra anglo-espanhòla. aqula de [[1702]] foguèt destruida pendent la Batalha de Rande.
[[File:_Urdaneta_marinela_txikia.jpg|thumb|204x204px|Andrés de Urdaneta (Ordizia,c.1508- [[Ciutat de Mexic|Mexic]], [[1508|1568]])&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
]]
La flòta de las Índias aviá un equivalent dins lo [[galion de Manila]], tanben nomenat galion d'Acapulco, que transportava lo comèrci entre lo vircereialme de Nòva Espanha e [[Filipinas|Filipinas.]] S'utilizava per cambiar de bens chineses per d'argent mexican, passant pel pòrt d'[[Acapulco]] un o dos còps per an. D'alà se contactava per transpòrt terrèstre amb Veracruz e èran de nòu embarcadas de Veracruz cap a las vilas castelhanas de [[Sevilha]] e [[Cadis|Cadis.]] Lo galion de Manila-Acapulco comencèt quand Andrés de Urdaneta, navegant en un carreg comandat per Miguel López de Legazpi, descobriguèt una rota de retorn dempuèi l'Illa de Cebú al Mexic en 1565. Ensajant tornar a la flòta, unes se divisèron cap al sud. Urdaneta pensava que los [[alisis]] del Pacific poirián se mòure en una bocla coma o fan los vents de l'Atlantic. Se din l'Atlantic los vaissèls fasián un torn larg cap a l'oèst per prene los vents que los portavan de retorn cap a ''[[Archipèla de Madèira|Madèira]]'', alara, pensèt que, navigant mai al nòrd abans de se dirigir cap a l'èst anava prene los alisis que lo portarán de retorn cap a la còsta oèst d'America del Nòrd. E mai se s'embarquèt a 38 gras Nòrd abans de virar cap a l'èst, lo sieu pressentiment capitèron, e arribèt a la còsta près de [[Mendocino]], dins l'actuala [[Califòrnia]], e seguiguèt après la còsta sud, fins a San Blas e après a Acapulco, atal descobriguèt lo corrent de Kuro-Siwo.&lt;ref name=&quot;pg18&quot;&gt;Derek Hayes. [http://books.google.cat/books?id=0Z26YL407SkC&amp;pg=PA152&amp;lpg=PA152&amp;dq=sailing+historic+use+of+trade+Winds+book &amp; source = bl &amp; OTS = wne5PBr4ZE &amp; sig = TWluAxcmcc9C78mDygkZ28oqeqA &amp; hl = en &amp; ei = TRf3SpaNL4LO8Qbk1-3zCQ &amp; sa = X &amp; oi = book_result &amp; ct = result &amp; resnum = 6 &amp; vegeu = 0CBYQ6AEwBTgU # v = onepage &amp; q = &amp; f = false ''Historical atles of the North Pacific Ocean: mapes of discovery and scientific Exploration, 1500-2000''].&amp;#x20; &lt;/ref&gt; La màger partida de l'equipatge moriguèt dins lo primièr long viatge long'', que portèron pas de provisions su''&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;1474&quot;&gt;&lt;/span&gt;fisentas. Los vaissèls partissián d'[[Acapulco]], per se dirigir cap a las [[Filipinas]] amb esca a [[Guam]] e tornant après aver virat cap al nòrd per seguir lo mencionat corrent de Kuro-Siwo. Los vaissèls que prengavan vela depuèi Veracruz èranan mai sovent cargats de merças d'Orient venent dels centres comercials de las Filipinas, mai los metals precioses e recorses naturalas de mèxic, [[America Centrala]] e [[Cariba]] e contunhèt fins a [[1815]] quand la Guèrra d'Independéncia de [[Mexic]] acabtèt per sempre a la rota comerciala galion.

== Jos l'absolutisme dels borbons ==
Carles II nomenèt eritièr de la Monarquia d'Espanha lo jove [[Felip V d'Espanha|Felip V]] mas aquel èra pas preparat a dirigir la monarquia e foguèt pas plan recebut en Espanha quan los cortesans comencèron a veire que era apatic, cast, piós, fòrça seguidor dels vòts del seu confessor e melancolic. Lo desir dels altres poders per Espanha e possessions se podava pas tancar amb lo testament reial. Alara los afrontaments èran gaireben inevitables; l'archiduc Carles d'Àustria se resignèt pas, atal comencèt la [[Guèrra de Succession d'Espanha]] ([[1702]] - 1713). Aquela guèrra e las negligéncias comesas provoquèron de novèlas desbandadas de las armas espanhòlas, se desbanant sul quita territòri peninsular. Atal se perdèt Oran, [[Menòrca]] e [[Gibartar]]. En el tractat d'Utrecht (1713), les potències europees decidiren quin seria el futur d'Espanya en relació a l'equilibri de poder. El nou rei de la casa de Borbó, Felip V, va cedir el Regne de Sicília i part del territori del Milanesat als Savoia; i els altres territoris continentals (Comtat d'Holanda, Regne de Nàpols, Milanesat i Regne de Sardenya) a l'Arxiducat d'Àustria. I Gibraltar i Menorca a Anglaterra, així com la possibilitat de comerciar amb les Índies Occidentals.

Amb lo monarca Borbon se realizan pendent lo [[sègle XVIII]] las ancianas idèas mercantilistas francesas del sègle XVII basadas sus una monarquia absoluda que contrarotlava de biais centralizat l'economia. Las lors preocupacions màger èra de trencar lo poder de l'aristocracia creòla e afeblir lo contraròtle territorial de la [[Companhiá de Jèsus]]: los jesuistas foguèron expulsats d'America espanhòla en [[1767|1767.]] En mai dels consultants americans ja establits dins la [[Ciutat de Mexic]] e [[Lima]], tanben o faguèron a Veracruz e [[Guadalajara (Mexic)|Guadalajara.]]&lt;ref&gt;Stein, Barbara H.;&amp;#x20;Stein, Stanley J. [https://books.google.es/books?id=TsWzBQAAQBAJ&amp;pg=PA141&amp;dq=veracruz+mexico+lima+consulado&amp;hl=ca&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiJmdWBkuHJAhXDtRoKHRtoAwkQ6AEIPTAD#v=onepage&amp;q=veracruz%20mexico%20lima%20consulado&amp;f=false ''Crisis in an Atlantic Empire: Spain and New Spain, 1808-1810'']&amp;#x20;(en anglès).&amp;#x20; &lt;/ref&gt; Entre 1717 e [[1717|1718]] las institucions del govèrn de las Índias, lo Conselh de las Índias e la ''Casa de Contractación'', se transportèron de [[Sevilha]] a [[Cadis]], que se convertiguèt en l'unic pòrt de [[comèrci]] amb las Americas.

Los organs executius foguèron someses a la sobeiranetat dirècta del monarca absolut mejans las secretarias d'Estat qu'èran l'embrion dels futurs ministèris. Se reformèt lo sistèma de las doanas e tarifs, e se creèt lo cadastre (pasmens se capitèt pas a reformar totalament la politica contributiva). Se tornèt estructurar tanben l'armada en regiments nòus e s'unifiquèron las diferentad flòtas e d'arsenals de l'Armada. Dins aquelas reformas s'impliquèron d'òmes coma José Patiño, José Campillo o Zenón de Somodevilla. A aquelas reformas seguiguèt una nòva politica ''revengista'' que cercava recuperar los domenis liurats al Tractat d'Utrecht. Espanha s'afrontèt amb Portugal per la [[Colonia del Sacramento]], dins l'actual [[Uruguai]], qu'èra la basa de la contrabanda britanica pel [[Arriu de la Plata|Riu de la Plata.]] En [[1750]] Portugal cediguèt la colònia a Espanha en cambi de set de las trenta reduccions guaranís dels jesuistas dins la frontièra amb [[Brasil|Brasil.]] Los espanhòls expulsèron los jesuistas, provocant un conflicte amb los guaranís que durèt onze ans.
[[File:PortolasExpeditionMarker.jpg|left|thumb|Monument consacrat a Gaspar de Portolà e Rovira, explorador de [[Califòrnia]] ([[1767]] al [[1770]]) e fondator de [[San Diego]] e Monterey. ]]
Lo desvolopament del comèrci naval promogut pels Borbons en America foguèt interromput pendent la [[Guèrra de Sèt Ans]] ([[1756]] - [[1763]]) qu'Espanha e França s'afrontèron a la Grand Bretanha e Portugal per de conflictes colonials. Los succèsses espanhòls al nòrd de Portugal foguèron eclipsats per la presa anglesa de [[L'Avana]] e [[Manila|Manila.]] Fin finala lo [[Tractat de París (1763)]] acabèt amb a la guèrra. Amb aquela patz Espanha recuperèt Manila e L'Avana e mai tornèt a Portugal la Colonia del Sacramento. E França liurèt la [[Loïsiana]] a l'oèst del [[Mississipí (Estat)|Mississipí]], amb sa capitala, [[Nòva Orleans]] e Espanha cediguèt la [[Florida]] a la Grand Bretanha. Que que siá, lo [[sègle XVIII]] foguèt un periòde de prosperitat de l'empèri d'otramar mercés a la creissença de contunh del comèrci, subretot pendent la segonda mitat del sègle, a causa de las reformas dels borbons. Las rotas d'una sola nau a intervals regulars foguèron lentament remplaçats per l'anciana costuma d'enviar las flòtas de la Índias, e pendent los ans 1760 e aviá de rotas regulars entre [[Cadis]], [[L'Avana]] e [[Puerto Rico]] e a intervals mai longs amb lo [[Arriu de la Plata|Río de la Plata]], ont s'èra creat un nòu vicereialme en [[1776|1776.]] La contrabanda, qu'èra fòrça perjudicial per l'empèri dels Absborg, mermèt quand se metèron en marcha las naus de registre.

En [[1777]] una nòva guèrra amb Portugal acabèt amb lo Tractat de Sant Ildefons, qu'Espanha recobrava la [[Colonia del Sacramento]]&lt;ref&gt;Mellafe, Rolando. &lt;/ref&gt; e ganhant las illas de Annobon e Fernando Poo, dins las aigas de [[Golf de Guinèa|Guinèa]] en cambi de se retirar de sas nòvas conquistas al [[Brasil|Brasil.]] Mai tard, dos faits tustèron l'America espanhòla e al meteis temps mostrèt l'elasticitat del nòu sistèma reformat: lo soslevament de [[Tópac Amaro]] al Peró en [[1780]] e la rebellion a [[Veneçuèla|Veneçuèla.]] Dins los ans 1780 lo comèrci interior de l'Empèri aumentava e sa flòta se faguèt fòrça màger e rendable. La fin del monopòli de Cadis pel comèrci american supausèt la renaissença de las manufacturas espanhòlas. Lo fach mai notable foguèt la creissença rapida de l'indústria textila en [[Catalonha (comunautat autonòma)|Catalonha]], qu'a la fin del sègle mostrava de signes d'industrializacion amb una rapida e estonanta adopcion de maquinas de filar, venguent indústria textila màger de la Mediterranèa. La productivitat agrària se mantenguèt bassa malgrat los importants esfòrces per introduire de nòva maquinas per la populacion rurala.

Lo redreçament progressiu de las guèrras se tornèt èsser interromput per la participacion espanhòla a la [[Guèrra d'Independéncia dels Estats Units d'America|Guèrra de l'Independéncia dels Estats Units d'America]] ([[1779]] - [[1783]]), piejant los [[Estats Units d'America|estats revoltats]] e l'afrontament conseqüent amb la Grand Bretanha. Lo [[tractat de Versalhas]] de [[1783]] supausèt de nòu la patz e la recuperacion de [[Florida]] e [[Menòrca|Menorca]] e l'abandon britanic de Campeche e la Còsta de Los Mosquitos al [[Cariba|Cariba.]] Pasmens, Espanha manquèt son assag per recuperar [[Gibartar|Gibartar.]] Amb la Convencion de Nutka ([[1791]]), se resolguèt la disputa entre Espanha e Grand Bretanha suls establiments britanics e espanhòls sus la còsta del Pacific, se limitant alara la frontièra entre los dos estats. Aquel meteis an lo rei [[Carles IV d'Espanha|Carles IV]] ordenèt a Alessandro Malaspina de cercar lo passatge del Nòrd-oèst (Expedicion Malaspina).
Pauc après se desbandèron los angleses pendent la Guèrra de l'aurelha de Jenkins dins son assag per conquistar l'estrategic emplaçament de [[Cartagena (Colómbia)|Cartagena de las Índias]].
{| data-cx-mt-provider=&quot;Apertium&quot; class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot;

! Dinastia
! Virregnat
! Reiala Audiéncia
|- style=&quot;background:#fffff3;&quot; 
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Ostal de Borbon|Ostal de Borbó]]
|Virregnat De Nòva Espanha
|
* Reiala Audiéncia de Sant Domingo
* Reiala Audiéncia de Mexic
* Reiala Audiéncia de Guatemala
* Reiala Audiéncia de Guadalajara
* Reiala Audiéncia de Manila
|- style=&quot;background:#fffff3;&quot; 
|Virregnat Del Peró
|
* Reiala Audiéncia de Panamá
* Reiala Audiéncia de Lima
* Reiala Audiéncia de Santa Fe de Bogotà
* Reiala Audiéncia de Charcas (fins a 1776)
* Reiala Audiéncia de Quito
* Reiala Audiéncia de Chile
* Reiala Audiéncia de Buenos Aires (fins a 1776)
|- style=&quot;background:#fafaf0;&quot; 
|Virregnat De Nòva&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Granada(1717–1723; 1739–1810)
|
* Reiala Audiéncia de Santa Fe de Bogotà
* Reiala Audiéncia de Quito
* Reiala Audiéncia de Panamá
|- style=&quot;background:#fafaf0;&quot; 
|[[Vicereiautat de l'Arriu de la Plata|Virregnat Del Río de la]]&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Plata(1776)
|
* Reiala Audiéncia de Buenos Aires
* Reiala Audiéncia de Charcas
|}

== Decadéncia de la Absolutisme dels Borbons ==
[[File:Independencia.gif|thumb|356x356px|Guèrras d'independéncia americana&lt;br&gt;
&lt;br&gt; 
]]
Après la [[Revolucion Francesa]] del [[1789]], Espanha se jonguèt amb los estats absolutistas per combatre la revolucion. Una armada dirigida pel general Ricardos ocupèt lo [[Rosselhon]], mas sonque unes ans après, lo [[1794]], foguèt expulsat per las tropas francesas que contunhèron d'avançar al delà dels Pirenèus. [[Manuel Godoy]], [[primièr ministre]] volgava realizar una politica de pacificacion amb França: amb la [[patz de Basilèa]] de [[1795]] se realisèt la retirada francesa encambi de la mitat de l'isla de l'Espanhòla (l'actuala Haití). En [[1796]] foguèt signat lo tractat de Sant Ildefonso, que supausèt una aliança amb la França napoleoniana contra de la Grand Bretanha. Lo combat naval del cap de Sant Vicenç s'acabèt amb la victòria per la flòta britanica, que mai tard subiguèt de fracases a Cadis e [[Santa Cruz de Tenerife|Santa Cruz de Tenerife.]] En [[1802]] foguèt signada la Patz d'Amians que [[Menòrca|Menorca]] tornèt al domeni espanhòl. Tornèron lèu las ostilitats, realizant lo projècte napoleonian d'una invasion per la [[Marga (mar)|Marga.]] Mas la destruccion de la flòta espanhòla arroïnèt lo plan e metèt lo dobte de la capacitat que se mantenga l'empèri.

En [[1808]] Napoleon profeitèt de las disputas entre lo rei espanhòl [[Carles IV d'Espanha|Carles IV]] e lo sieu filh, lo futur [[Ferrand VII d'Espanha|Ferran VII]], per los obligar a li cedir lo tròn, de biais qu'Espanha foguèt presa per Napoleon sens tirar una sola bala. Quand Napoleon decretèt lo [[Blocatge Continental]], Espanha collaborèt amb França a l'ocupacion de Portugal, que refusèt se sometre a la volontat de Napoleon. D'aquel biais las tropas francesas intrèron al territòri de l'Estat, prenent de posicions en guarnisons de la frontièra. Après la desbandada de Trafalgar, Espanha se trobèt amb una armada amb dificultats per s'afrontar l'anglesa e se copèt de la comunicacion amb otramar. Lo [[2 de mai]] de [[1808]] se produguèt un soslevament popular, que los espanhòls contra lo domèni francés s'organizèron en milícias (''Juntas'') e pel territòri se realizèron las accions contra los franceses derivant en una [[Guèrra d'Espanha|guèrra]]. De biais similar, se comencèron a s'organizar de conselhs dins las colonias americanas, piejant lo rei Ferran, que ben lèu,venguèron de fòrças insurgentas per se far independents d'Espanha. 
[[File:BattleofAyacucho.jpg|left|thumb|300x300px|Batalha de Ayacucho ([[1824]]) Decisiva victòria de la Ejército Unido Libertador amb la capitulació del virrei del Peró que donava fin a las grandas campanhas d'America del Sud]]
Las guèrras d'independéncia de las colònias ispanoamericanas comencèron a se desencadenar quand las disputas pel tròn entre lo rei espanhòl [[Carles IV d'Espanha|Carles IV]] e lo sieu filh lo futur [[Ferrand VII d'Espanha|Ferran VII]] se'n profeitèt Napoleon per los obligar a abdicar a [[Baiona]] lo [[1808]], establissent coma rei José Bonaparte, e Ferran demorèt captiu. Davant l'abséncia d'una autoritat en Espanha e l'exili de [[Ferrand VII d'Espanha|Ferran VII]], los pòbles ispanoamericans, jos la direccion dels creòls, comencèron una sèria d'insurreccions contra las autoritats colonialas. La primièra insurreccion se produguèt lo [[25 de mai]] de [[1809]] dins la vila de Chuquisaca al [[Vicereiautat de l'Arriu de la Plata|Vicereialme del Río de la Plata]], que surgiguèron de soslevaments per tot lo continent per formar de conselhs d'autogovèrn. En Nòva Espanha, a diferéncia de las autras colònias espanhòlas, lo conselh d'insurreccion dels creòls, que s'amassèt dins la [[ciutat de Mexic]] lo [[1808]], atudèt quin que siá assag d'independéncia, amb l'intencion de demorar coma territòri de la corona espanhòla, a causa de la preséncia d'un percentatge fòrça considerable de populacion creòla e peninsular. L'independéncia, doncas, pendent 10 ans, se'n encargèron los contingents republicans formats de mestisses e indigènas. 

Las autoritats espanhòlas en America, après que lo rei Ferran VII recupere la corona en [[1814]], reprimiguèron fòrça los conselhs d'autogovèrn essent considerats illegals. Los movements populars dins las colònias espanhòlas, inspirats per la [[Guèrra d'Independéncia dels Estats Units d'America|Guèrra de l'Independéncia dels Estats Units d'America]], aprigondèron las insurreccions per s'afrontar dobertament al rei espanhòl dons una guèrra de domèni continental amb objectiu d'establir de republicas independentas. Dins la Guèrra d'Independéncia Ispanoamericana [[Simón Bolívar]] se destaquèt coma un important cap dels insurgents. [[Cuba]] e [[Puerto Rico]] demorèron jos la dominacion coloniala. Dempuèi [[1814]] a [[1830]], e après de complicats procediments politics, las colònias espanhòlas en America venguèron de nacions independentas: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Colómbia]], [[Còsta Rica]], [[Cuba]], [[Chile]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Mexic]], [[Paraguai]], [[Peró]], las [[Províncias Unidas d'America Centrala]], la [[Republica Dominicana]], l'[[Uruguai]] e [[Veneçuèla]].

== Del neocolonialisme fins al «desastre del 98» ==

=== La Guèrra d'Africa ===
[[File:El general Prim en la batalla de Tetuán, por Francisco Sans Cabot.jpg|thumb|Lo de general [[Joan Prim]] amb lo Batalhon de Volontaris Catalans a la batalha de Tetuán ([[1860]]).]]
A Espanha, la Guèrra de l'Independéncia foguèt seguida per la monarquia absoluta e fin finala en [[1833]] l'instauracion del Reialme constitucional d'Espanha. A l'epòca se destaca lo prètzfach de Leopoldo O'Donell responsable del bastiment del primièr camin de fèrre en Espanha, l'annexion de territòris marroquins e de Saigon. Dempuèi [[1848]] se debanan d'assassinats, pirateriás e d'autres incidents amb las tribús termièras de las Illas Alhucemas, [[Ceuta]] e [[Melilla]]. En [[1859]] lo comandant de Ceuta, en acòrdi amb lo govèrn, comencèt a bastir una seria de fortins a l'entorn de Ceuta, lo primièr al començament del mes d'agost a Santa Clara. Lo 10 las òbras foguèron destruidas per la cabiliá d'Anyera, mas los espanhòls contunhèron lor prètzfach e intrèron en territòri marroquin per talhar d'arbres, e plantèron las pèiras de delimitacion de biais arbitrari. Lo [[5 de setembre]] de 1859 lo govèrn O'Donnell envièt una dura nòta de protestacion al sultan e aquel acceptèt las imposicions espanhòlas de reposicion de las pèiras de limit levadas, comprenent aquelas que se mencionèron en una nòta de clarificacion lo 3 d'octòbre, mas lo govèrn espanhòl voliá la guèrra e lo [[15 d'octobre|15 d'octòbre]] menacèt lo Marròc de començar d'òbras segon establit per la nòta del 5 del mes precedent. Lo sultan protestèt cortesament mas O'Donnell respondèt amb una nòta violenta en reïterant las exigéncias e l'estenduda de la frontièra de Ceuta fins a la sarrada de Bullones. Lo [[3 de novembre]] O'Donnell foguèt nomenat comandant de las fòrças en Africa, amb tres [[còrs d'armada]] dirigida pels generals José Ortiz Echagüe, Juan Zavala de la Puente e Antonio Ros de Olano, e una division de resèrva dirigida per [[Joan Prim|Joan Prim e de Prats]] e una [[division]] de cavalleriá comandada per Antonio Alcalá Galiano, en totala 40.000 òmes e comencèt la Guèrra d'Africa (1859-1860).

Seguiguèron la batalha de Castillejos, la batalha de Tetoan e la batalha de Wad-Ras. Après aquela los marroquins demorèron desmoralizats e lo [[24 de març]] se tornèron a las negociacions de patz. O'Donnell concediguèt dos jorns per acceptar los sieus tèrmes, e lo 25 de març Muley Abbas se presentèt al campament espanhòl, e acceptèt amb l'unica condicion que Tetuán seriá solament en poder d'Espanha de biais temporari, fins al pagament de l'indemnizacion de guèrra. Lo [[26 de març]] de [[1860]] foguèt signat a Tetuán lo tractat de Wad-Ras o de Tetuán, qu'acaba a la guèrra, sens satisfa degun que los espanhòls pensavan qu'èra pròche de la victòria obtenguda, e los marroquins que devián pagar una indemnizacion desproporcionada a sa capacitat economica. Lo tractat de comèrci que foguèt signat beneficièt pas a Espanha mas a las societats d'autres païses subretot [[Grand Bretanha]] e [[França|França.]] La cession de Santa Cruz de la Mar Pequeña, fixada al tractat, foguèt pas seguida d'una ocupacion e sonque provoquèt de futurs problèmas.

=== Guèrras de Cuba e Filipinas ===
[[File:Embarcament_dels_voluntaris_catalans_al_port_de_Barcelona.jpg|left|thumb|300x300px|Embarcament Dels Volontaris catalans al pòrt de [[Barcelona]] per anar a la [[:ca:Guerra_dels_Deu_Anys|Guèrra de Cuba]] (1868-1878).]]
En 1868 esclatèt la [[guèrra de Detz Ans]]  ([[1868]] - [[1868|1878]]), que foguèt la primièra guèrra d'independéncia cubana contra las fòrças reialistqs [[Espanha|espanhòlas.]] La guèrra comencèt amb lo Bram de Yara, dins la nuèch del 9 al [[10 d'octobre|10 d'octòbre]] de [[1868]], dins la proprietat ''La Demajagua'', qu'aperteniá a Carlos Manuel de Céspedes.&lt;ref&gt;Andres-Gallego, José. &lt;/ref&gt; Acabèt dètz ans mai tard, sens que se realize l'independéncia de Cuba. Aquela guèrra aguèt un caractèr anticolonialista, antiesclavista e de desliurança nacionala. De mai dempuèi lo punt de vista cultural ajudèt que lo sentiment de nacionalisme s'aferme. Se lutèt pel progrès de l'economia e societat, que prenguèt un carctèr contracultural (venguèt d'una soscultura que se transformèt en un movement contracultural que tractava de desfar una cultura egemonica que representava una trèva pel desvolopament de Cuba e del mond). La guèrra comencèt quand Cespedes donèt la libertat als sieus esclaus e legiguèt la Declaracion d'Independéncia (lo ''manifèste del 10 d'octòbre''), lo 10 d'octòbre de 1868. 

Amb l'experiéncia de la Guèrra de Dètz Ans, un supòrt màger de las fòrças politicas independentistas cubanas e una consciéncian nacionala màger, los liberators concebèron la campanha &quot;''Invasion d'Occident''&quot; qu'aviá per tòca de prene aquel sector de l'illa. Foguèt pas de sometre l'Orient de [[Cuba]] ont las [[Espanha|fòrças reialistas]] avián de grandas dificultats per conténer los independentistas. Pasmens, [[José Martí]] e [[:ca:Antonio_Maceo|Antonio Maceo]] moriguèron en la luta: Martí gaireben al començament de la guèrra ([[19 de mai]] del 1895) e Maceo dins una emboscada a l'oèst de [[L'Avana]] lo [[7 de decembre]] de [[1895|1897]] (episòdi que contèt lo cap de lo sieu Estat Màger, lo catalan Josep de Miró e Argenter). Las tropas independentistas èran al bòrd de la victòria finala quand la guèrra prenguèt un autra cap: Lo cuirassat nòrd-american Maine, qu'èra en visita dins la Baia de l'Avana espetèt. Aquel fach signifiquèt l'intrada dels [[Estats Units d'America]] dins lo conflicte menant a la Guèrra Ispanoestatsuniana. La declaracion de guèrra a l'[[Espanha]] se faguèt pas esperar e los combats que se centravan abans a l'interior, se transportèron al mar: Las [[Espanha|flòtas reialistas]] podèron pas respondre als modèrns [[Estats Units d'America|cuirassats nòrdamericans.]] La presa de [[Santiago de Cuba]] e la superioritat militar de las tropas nòrdamericanas obliguèron als espanhòls a se rendre en [[1898|1898.]] L'eveniment dobriguèt pas a l'ocupacion nòrdamericana de [[Cuba]] fins a [[1902|1902.]] Dins lo [[Tractat de París (1898)|Tractat de París]], [[Espanha]] cedèt sas colonias ([[Cuba]], [[Puerto Rico]] e [[Filipinas]]) als [[Estats Units d'America|Estats Units d'America.]] L'exclusion dels representants de las tres colònias mostrèron l'arma colonialista dels [[Estats Units d'America]], e mai se las fòrças independentistas d'aqueles païses portèron lo pes màger de la guèrra.

== La decadéncia finala amb lo Franquisme ==
[[File:Eq_Guinea_ES.PNG|thumb|Guinèa Espanhòla (1885-1968).]]
En [[1848]], las tropas espanhòlas conquistèron las [[Illas Chafarinas]]. La pèrda de la màger part de l'Empèri American menèt Espanha a se bolcar totjorn mai dins los sieus domènis en Africa, subretot après la traumatica desbranda contra los Estats Units d'America en [[1898|1898.]] En 1860, après la guèrra amb Marròc, aquel país cediguèt [[Sidi Ifni]][[:ca:Sidi_Ifni|.]] Las decennias seguentas de collaboracion francoespanhòla impliquèron l'establiment e l'espandiment de protectorats espanhòls al sud de la vila e la sobeiranetat espanhòla foguèt reconeguda en la Conferéncia de Berlin de [[1884]]: Espanha administrava Sidi Ifni e lo [[Sahara Occidental]] ensems. Espanha reclamèt tanben un protectorat a la còsta de Guinèa dempuèi lo Cap de Bajador fins al Cap de Blanc. Rio Muni venguèt [[protectorat]] en [[1885]] e en [[Colonialisme|colonia]] en [[1900|1900.]] Las reclamacions disputadas al subjècte de Guinèa foguèron resolgudas dins lo [[Tractat de París (1898)]]. 

En 1911, Marròc se divisiguèt entre franceses e espanhòls a la seguida comencèt la Guèrra del Rif. La batalha de Annual de 1921) supausèt una desbranda militar infligida a l'armada espanhòla, compensats ans après pel desembarcament de Alhucemas. Entre 1926 e 1959, Bioko e Rio Muni foguèron jonchas jol nom de Guinèa Espanhòla. Espanha, a las colònias desvolopèt vastas plantacions de cacau, pel que s'empleguèt de milièrs de trabalhadors. Lo 1956, quand lo Protectorat Francés de Marròc venguèt independent, Espanha autregèt lo sieu protectorat al Marròc, mas mantenguèt lo contraròtle sus Sidi Ifni, la region de Tarfaya e lo Sahara Occidental. Muhàmmad V del Marròc èra interessada en los territòris espanhòls e desencadenèt l'invasion del Sahara Espanhòl lo 1958 de la part de l'armada Marroquina. Aquela guèrra foguèt coneguda coma guèrra de Ifni o guèrra desbrembada. Aquel meteis an, Espanha cediguèt a Muhàmmad V Tarfaya e se va annexionar Saguia lo Hamra (al nòrd) e Ritz d'Aur(al sud) al territòri Sahara Espanhòl. 
[[File:Grüner_Marsch_Karte.png|left|thumb|300x300px|Marchas Verdas del 7 de novembre (en verd) e accion militar del 31 d'octòbre (en roge) de [[1975]] ]]
En [[1959]] foguèt conseguit al territòri espanhòl del [[Golf de Guinèa]] l'estatut de província espanhòla ultramarina. La Region Eqüatoriala Espanhòla foguèt regida per un governaire general qu'exercissiá de poders militars e civils. Las primièras eleccions localas s'i debanèron en 1959 efoguèron elegits los primièrs procuraires per las còrts equatoguineanas. Mejanç la lei basica de [[1963]], las doas províncias foguèron reunificadas amb Guinèa Equatoriala e dotadas d'una autonomia limitada, amb d'organs e còs comuns per tot lo territòri. En Març de [[1968]], jos la pression dels residents e de las Nacions Unidas, Espanha anocièt que concedirà l'independéncia. En [[1969]], jol la pression internacionala, Espanha concedís Sidi Ifni al Marròc. 

Lo domèni espanhòl al Sahara durèt fins al [[1975]] quand la [[Marcha Verda]] forcèt la retirada espanhòla profeitant que [[Francisco Franco|Franco]] se morissiá. Lo futur de la província es gaire segur que Marròc reclamava la sobeiranetat alara pas cap d'autre estat o organizacion la reconeguèt. Marròc reclama las [[Illas Canàrias|Islas Canàrias]], [[Ceuta]], [[Melilla]].

== Territòris de l'Empèri Espanhòl ==
=== America ===
[[File:Imperio_Español_America_1800.png|thumb|Empèri Espanhòl en America en 1800.]]
* Vicereialme De Nòva Espanha: l'actual país de [[Mexic]], e los estats nòrd-americans de [[Califòrnia]], [[Nòu Mexic]], [[Arizòna]], [[Tèxas]], [[Nevada]], [[Florida]], [[Utah]] e una partida de [[Colorado (estat)|Colorado]], [[Wyoming]], [[Kansas]] e [[Oklahoma]] al [[Estats Units d'America|Estats Units d'America.]] Espanha mantenguèt jos contraròtle aqueles territòris dempuèi 1521 fins al [[1521|1821]].
* Capitaniá Generala de Guatemala: compreniá los territòris de [[Guatemala]], [[Lo Salvador|El Salvador]], [[Nicaragua]], [[Onduras]], [[Còsta Rica]], e l'estat mexican de [[Chiapas|Chiapas.]] Èra administrada per la Nòva Espanha. Declarèt son independéncia en [[1821]].
* [[Loïsiana]]: cedida per [[França]], Espanha la mantenguèt dins lo sieu poder de [[1762]] fins a [[1801|1801.]] Incorporava los territòris dels actuales estats de [[Loïsiana]], [[Arkansas]], [[Oklahoma]], [[Kansas]], [[Nebraska]], [[Dakota del Sud]], [[Dakota del Nòrd]], [[Wyoming]], [[Montana]], [[Idaho]], [[Minnesòta|Minnesota]] e [[Iowa]].
* Vicereialme De Nòva Granada: los actuals païses de: [[Panamà (país)|Panamà]], [[Colómbia]] e [[Eqüator (país)|Eqüator]].
* Capitaniá General de Veneçuèla: l'actual [[Veneçuèla]], administrada pel Vicereialme de Nòva Granada. 
* Vicereialme Del Peró: l'actual [[Peró]].
* [[Vicereiautat de l'Arriu de la Plata|Vicereialme Del Riu de la Plata]]: los actuales païses de [[Bolívia]], [[Argentina]] (levat la region de Patagonia Occidentala), Paraguai, Uruguai (amb lo nom de Banda Orientala) e una partida de Brasil.
* Capitania General de Chile: l'actual [[Chile]] e la region de Patagònia fins que la part orientala fins que passèt al [[Vicereiautat de l'Arriu de la Plata|Virregnat del Río de la Plata.]] Èra administrada dempuèi lo Peró. 
* Territòris insulars: los actuales païses de [[Cuba]], [[Puerto Rico]], [[Republica Dominicana]], [[Bahamas]] (fins a 1670), [[Trinitat e Tobago]], [[Granada]] (dei 1498 fins a 1674), [[Jamaica]] (fins a 1655), [[Sant Cristòl e Nevis]], [[Dominica]] (de 1493 fins a 1783), [[Barbados]] (dempuèi 1518 fins a 1624), [[Santa Lucia]] (de 1504 fins a 1654), [[Illas Malvinas]] (fins a 1810).

=== Asia ===
* [[Filipinas]] ([[1521]] - [[1898]]), administradas coma partida del vicereialme de la Nòva Espanha
* Protectorat Sul Cambòtja (1597 - [[1597|1599]])
* Nòrd de Taiwan ([[1626]] - [[1642]])
Tanben i aviá unes establiments espanhòls dins l'isla de [[Bornèo]].

=== Africa ===
* Sahara Espanhòl: de [[1885]] a [[1975]].
* Protectorat Espanhòl al Marròc: de [[1912]] a [[1956]].
* El Jadida: [[1580]] fins a [[1640]].
* [[Larache|Larrache]] ([[1610]] - [[1689]]) e ([[1912]] - [[1956]])
* Tetoan (1860 - [[1860|1862]]) e ([[1912]] - [[1956]])
* [[Casablanca]] ([[1580]] - [[1640]])
* Ifni: De [[1860]] a [[1969]].
* Guinèa Espanhòla: de [[1843]] a [[1968]].

=== Oceania ===
* [[Guam]]: dominada fins a [[1898]], perduda dins la guèrra ispanoestatsuniana.
* [[Illas Carolinas]] [[Illas Marianas]] e [[Belau]]: fins a [[1899]], vendudas a l'Empèri Alemand.
Tanben i aguèt unes establiments puntual dins l'isla de [[Nòva Guinèa]].

== Controvèrsia: lo primièr empèri global ==
Se considèra lo portugués coma lo primièr e mai duradís empèri colonial qu'aja jamai existit; dempuèi la presa de [[Ceuta]] en 1415, fins a la devolucion de [[Macau]] als chineses l'an [[1999|1999.]] Foguèt a l'encòp lo primièr empèri en aver de colònias per totes los continents, qu'establiguèt de possessions al [[Brasil]], en Africa, en Índia, e al [[Asia del Sud-Èst|sud-èst asiatic]], arribant fins a l'Ocean Pacific per l'illa de [[Nòva Guinèa]] alara que l'Empèri Espanhòl prenguèt pas cap de possession en [[Ocean Pacific|Oceania]], e s'establiguèt quitament pas cap permanent en Asia (furtivament illas [[Filipinas]], en [[1565]]).

== Vejatz tanben ==

== Referències ==
&lt;div class=&quot;reflist references-column-count references-column-count-2&quot; style=&quot;column-count: 2; -moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; list-style-type:decimal;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;

== Ligams extèrnes ==
* [http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm Bibliotèca d'informacion iberica en linha de Stanley G. Payne], [http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm ''Istòria d'Espanha e Portugal''], Vòl.1 Cap. 13: «L'Empèri espanhòl» (anglés).
* [https://web.archive.org/web/20121011090918/http://www.hostkingdom.net/earthrul.html Estenduda dels empèris de l'istòria] (anglés).
* [http://www.artehistoria.com/frames.htm?http://www.artehistoria.com/historia/contextos/2580.htm Independéncia de las colònias de l'Empèri espanhòl].
* L'empèri iberic, &quot;ont se pondiá jamai lo solelh&quot; (vidèo).

[[Categoria:Istòria d'Espanha]]
[[Categoria:empèri colonial|espanha]]</text>
      <sha1>c8xpd8bvxuf9malfs4fx1qqm1nycbfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Galon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159652</id>
    <revision>
      <id>2509143</id>
      <parentid>2478688</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T22:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carnby</username>
        <id>7568</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Update colors in Gasoline unit.svg legend</comment>
      <origin>2509143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1001" sha1="j5pbirykagifw20hpmpgyq5cwx88m1z" xml:space="preserve">[[Fichièr:GasCan.jpg|thumb|right|Bidon d'un galon d'[[esséncia (idrocarbur)|esséncia]] vendut ais [[USA|Estats Units]].]]
[[Fichièr:Gasoline unit.svg|thumb|right|Mesura d'[[esséncia (idrocarbur)|esséncia]] per:{{legenda|#6baed6|[[Litre]]}}{{legenda|#e41a1c|Galon US}}{{legenda|#ff8800|Galon imperiau}}{{legenda|#d9d9d9|Sens informacion}}]]

Un '''galon''' (simbòl : gal) es una unitat de [[volum]] anglosaxona utilizada per mesurar lei volums ocupats per de [[liquid]]s. Fa pas partida dau [[Sistèma Internacionau d'Unitats]] mai son usatge es totjorn frequent dins lei país de cultura anglosaxona e dins certanei país americans pròches deis [[USA|Estats Units]]. Mai d'un galon diferent existís :
* lo galon imperiau (simbòl : gal GB o gal Imp) es egau a 4,546 09 [[litre]]s.
* lo galon US (simbòl : gal US) es egau a 3,785 411 784 [[litre]]s.
* lo galon US dry es egau a 4,404 883 770 86 [[litre]]s. Aquela unitat es pas utilizada dins lo comèrci.

== Liames intèrnes ==

* [[Volum]]</text>
      <sha1>j5pbirykagifw20hpmpgyq5cwx88m1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daniel O'Connell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159723</id>
    <revision>
      <id>2509166</id>
      <parentid>2011277</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="970" sha1="px0txoyym6mg0g20wcvnzfpv6lba5zd" xml:space="preserve">[[File:Daniel O'Connell.png|250px|thumb|Daniel O'Connell]]
'''Daniel O'Connell''' ([[irlandés]]: ''Dónall Ó Conaill''; [[6 d'agost]] de [[1775]]– [[15 de mai]] de [[1847]], sovent escaissat ''The Liberator''&lt;ref&gt;{{Ligam web|url=http://www.irish-society.org/home/hedgemaster-archives-2/people/o-connell-daniel|títol=O'Connell, Daniel - Irish Cultural Society of the Garden City Area|work=irish-society.org}}&lt;/ref&gt; o ''The Emancipator'',&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121113022818/http://www.bbc.co.uk/northernireland/ashorthistory/archive/intro177.shtml A Short History of Ireland]&lt;/ref&gt; foguèt un òme politic irlandés de la primièra part del sègle XIXen. Faguèt campanha per l'emancipacion dels catolics—e obténer lo drech per eles de sèire al [[Parlament de Westminster]], refusat durant mai de 100 ans—e per l'abrogacion de l'''[[Act of Union 1800|Act of Union]]'' que ligava  lo [[Reialme Unit]] amb [[Irlanda]].
==Referéncias==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>px0txoyym6mg0g20wcvnzfpv6lba5zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Intereslau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160731</id>
    <revision>
      <id>2509152</id>
      <parentid>2366589</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T04:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jfblanc</username>
        <id>104</id>
      </contributor>
      <origin>2509152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2142" sha1="4bdu27wyeg8dtywl9q143i9now2gas2" xml:space="preserve">L’'''intereslau''' (medžuslovjansky, en [[Alfabet cirillic|cirillic]]: меджусловјанскы) es una [[lenga artificiala]] dessenhada per un grop de lingüistas de plusors païses per facilitar la comunicacion entre personas de diferentas nacions eslavas. Lo vocabulari de la lenga se basa sus las [[lengas eslavas]] modernas e sa gramatica es una version fòrça simplificada de l’[[eslavon]]. S’escriu amb l’[[alfabet latin]] amb de letras addicionalas e los alfabets [[alfabet cirillic|cirillic]] e [[Alfabet glagolitic|glagolitic]].

La primièra gramatica de l’intereslau foguèt creada en los ans 1659-1666 pel prèire croat [[Juraj Križanić]]. L'intereslau contemporanèu coneis doas variantas fòrça similaras e mutualament intelligiblas: lo ''slovianski'' (creat l'an 2006 per [[Jan van Steenbergen]] entre autres) e lo ''novoslověnsky'' (creat l'an 2009 per [[Vojtěch Merunka]]).

La lenga a quauques centenats de parlaires. En 2026, la wikipèdia en intereslau es creada.&lt;ref&gt;https://isv.wikipedia.org&lt;/ref&gt;

== Exemple de tèxte ==
Lo [[Paire nòstre]] en intereslau:

:Otče naš, ktory jesi v nebesah, nehaj svęti sę imę Tvoje.
:Nehaj prijde kråljevstvo Tvoje, nehaj bųde volja Tvoja, kako v nebě tako i na zemji.
:Hlěb naš vsjakodenny daj nam dneś,
:i odpusti nam naše grěhi, kako my odpušćajemo našim grěšnikam.
:I ne vvedi nas v pokušenje, ale izbavi nas od zlogo.

== Vejatz tanben ==
* [[Lenga construcha]]
* [[Lengas eslavas]]
* [[Interlingua]]

==Referéncias==
&lt;references/&gt;

== Ligams extèrnes ==
* [http://steen.free.fr/interslavic Pagina del Intereslau]
* [https://web.archive.org/web/20140128014740/http://www.neoslavonic.org/ Pagina de Novoslověnsky]
* [http://www.interslavic.info/ Diccionari anglés-intereslau/intereslau-anglés]
* [http://slovjani.info/ Jornal en Intereslau]
* [https://web.archive.org/web/20191028233857/https://www.tapatalk.com/groups/slovianski/ Forum]
* [http://www.facebook.com/groups/interslavic/ Intereslau - Facebook]
* [http://www.omniglot.com/writing/interslavic.htm Intereslau - Omniglot]

{{Portal lengas}}
[[Categoria:Lenga artificiala]]</text>
      <sha1>4bdu27wyeg8dtywl9q143i9now2gas2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coleoptèr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162532</id>
    <revision>
      <id>2509156</id>
      <parentid>2507641</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T05:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39073" sha1="obneco0r8oh0co383ca24m27qtxo0xx" xml:space="preserve">{{Taxobox debuta | animal | Coleoptera | Coleoptera collage.png| Diferentas espècias de coleoptèrs}}
{{Taxobox | embrancament | Arthropoda}}
{{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda}}
{{Taxobox | classa | Insecta}}
{{Taxobox | sosclassa | Pterygota}}
{{Taxobox | infraclassa | Neoptera}}
{{Taxobox | superòrdre | Endopterygota}}
{{Taxobox taxon | animal | òrdre | Coleoptera | [[Carl von Linné|Linnaeus]], [[1758]]}}
{{Taxobox fin}}

Los '''coleoptèrs''' ('''''Coleoptera''''') son un [[Òrdre (biologia)|òrdre]] d'[[Insecta|insèctes]] dotats d'[[elitre]]s protejant lors alas. Lo mot « coleoptèr » ven del [[grèc]] ''κολεός'' « estug » e ''πτερόν'' « ala ». S'agís de l'òrdre que compta mai grand nombre d'espècias. Fòrça d'espècias o grops d'espècias an de noms vernaculars plan establit; los [[Escarabat|escarabats]], las [[Coccinellidae|galinetas]], los [[Cusson|cussons]], los carabs son de coleoptèrs. Vivon dins gaireben totes los [[Biotòp|biotòps]], levat en mitan polairs e oceanics. Possedisson mai sovent doas paras d'alas. La primièra para d'alas, a vegada pla colorada, nomenat [[elitre]], forma lo clòsc d'aqueles insèctes e la segonda para, las alas membranosas, s'utilizan per volat.

== Generalitat ==
L'òrdre dels coleoptèrs es lo mai nombrós de la classa dels insèctes. Segon las estimacions, serián mai de 1 milion d'espècias descricha e non descricha pel mond. Aquel grop constituís près de 25 % de la diversitat animala&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Powell, Jerry A. (2009). &lt;/ref&gt;&lt;sup class=&quot;reference cite_virgule&quot;&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;Rosenzweig, Michael L. (1995). &lt;/ref&gt;&lt;sup class=&quot;reference cite_virgule&quot;&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;Hunt, T. et al. (2007). &lt;/ref&gt;. Près de 40 % de las espècias d'insèctes descrichas fan partit d'aquel òrdre. Las familhas dels coleoptèrs mai abondantas son aquelas de las staphylinidae (estafilinids) e de las curculionidae (cussons).

Los coleoptèrs son plan diversificats e son presents dins totes los principals abitats levat de regions polaras e marinas. Son tanben adaptats a diferents ròtles ecologics. N'i a de detritivòrs non especialistas, descompausant los rèstes vegetals. N'i a de coleoptèrs que se noirisson de carrònha o d'excrements. N'i a que se noirisson de micòtas e d'autres son exclusius a un tipe de planta. N'i a d'insèctes fitofags generalistas que manjan de pollèns, de flors e de fruchs. I a tanben de predators e de parasits que s'atacan a d'autres invertebrats. Fòrça d'espècias son utilizadas coma agents de contraròtle en agricultura, coma las [[Coccinellidae|galinetas]], los carabs e los [[Estafilinid|estafilinids]].

Fan tanben partida de la cadena alimentària essent la presa de mai d'un invertebrats e vertebrats, coma los peisses, los reptils, los aucèls e los mamifèrs. D'entre aquel òrdre, unes son considerats coma de gastaires en agricultura o dins l'industria alimentària, coma lo [[dorifòr]] de la trufa (''Leptinotarsa decemlineata'') e d'autre cussons coma (''[[Callosobruchus maculatus]]'') e aquel de la farina (''[[Tribolium castaneum]]'').

== Diversitat ==
L'òrdre dels coleoptèrs es mai abondant amb près de &lt;span&gt;350 000&lt;/span&gt; a &lt;span&gt;400 000&lt;/span&gt; espècias descrichas divisadas en quatre sosòrdres ([[Adephaga]], [[Archostemata]], [[Myxophaga]] e [[Polyphaga]]). Aquò equival a 40 % de totas las espècias d'insèctes descrichas e gaireben 30 % de las espècias animalas. Pasmens se la classificacion es encara subjècte a de cambiaments, i a fins a 500 familhas e sosamilhas&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Powell, Jerry A. (2009). &lt;/ref&gt;&lt;sup class=&quot;reference cite_virgule&quot;&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Gilliott, Cedric (August 1995). &lt;/ref&gt;&lt;sup class=&quot;reference cite_virgule&quot;&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;Bouchard, P.; Bousquet, Y.; Davies, A.; Alonso-Zarazaga, M.; Lawrence, J.; Lyal, C.; Newton, A.; Reid, C.; Schmitt, M.; Slipiński, A.; Smith, A. (2011). &lt;/ref&gt;.

== Anatomia extèrne ==
[[Fichièr:Cerf-volant_MHNT_Dos_femelle.jpg|vinheta| L'exosquelèt fòrça rigid dels coleoptèrs]]
Los coleoptèrs se caracterizan per un exosquelèt plan fòrça dur. Aquela estructura constituís tanben lo primièr parelh d'alas (elitres). Aquel exosquelèt se constituís de fòrça placas, nomenadas escleritas e aquelas son separadas per de suturas primas. Aquela concepcion permet al còrs d'èsser plan aparat tot gardant sa flexibilitat. L'anatomia generala es pro unifòrma dins l'òrdre, pasmens se los organs e los apendices pòscan variar fòrça en aparéncia. Coma totes los insèctes, lor còrses se divisa en tres seccions: la tèsta, lo torax e l'abdomèn.

=== Tèsta ===
La tèsta es pro esclerificada e vària en talha. Las pèças bucalas son de tipe trissairas e se trapan a l'avant de la tèsta. Los uèlhs son compausats e plan variable d'una familha a l'autra. Coma pels Gyrinidae, que son espandits de biais a permetre una vista al dessús e en dejós de l'aiga. Se trapa tanben d'ocèlas, d'ulhets simples mai sovent situats mai luènh, al suc de la tèsta.

Las antenas son los organs màger per l'odorat. Pòdon tanben servir d'organs tactils per analisar lo mitan, de mejan de comunicacion per l'acoblament o encara de mejan de defensa. Las antenas son plan variablas dins las familhas de coleoptèrs. Mai, al sen d'una quita espècia, se trapa tanben de leugièras diferéncias entre los sèxes.

Los coleoptèrs an de pèças bucalas similaras a l'òrdre dels ortoptèrs. D'entre aquelas pèças, i de mandibulas, qu'apareisson coma de grandas pinças sul davant de la tèsta. Se desplaçan orizontalament e servisson a prene, espotir o copar la noiritura o los enemics. Unas espècias, las mandibulas dels mascles son plan desvelopats e plan alargadas al vejaire aquelas de las femes&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Gilliott, Cedric (August 1995). &lt;/ref&gt;.

I a tanben de maxillars e de palps labials, d'apendicis en forma de dets que se trapan a l'entorn de la boca de gaireben totes los coleoptèrs. Servisson a se desplaçar la noiritura a l'interior d'aquela.

=== Torax ===
Lo torax es segmentat en doas partida&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: lo protorax e lo pteratorax. Lo pteratorax compren le mesotorax e lo metatorax fusionats. Es tanben la partida del còrs ont los tres parelhs de patas son ligats. L'abdomèn es posterior al torax&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Powell, Jerry A. (2009). &lt;/ref&gt;.

=== Patas ===
Las patas son composadas de mai d'un segments&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: coxa, troquantèr, femur, tibià e tars. Aquel darrièr es segmentat mai sovent en dos o cinc articles. Al tèrme, i a arpas, mai sovent un parelh. Las patas servisson subretot per la locomocion e pòdon èsser de formas diferentas. Per las familhas de coleoptèrs aqüatics, coma los Dytiscidae, Haliplidae o Hydrophilidae, lo darrièr parelh de patas pòrta una reng de longs pels e es adaptada per la nada. De coleoptèrs, coma los [[Escarabat|escarabats]] e unes [[Carab|carabs]], an de patas alarguidas e espinosas del tipe escavaires per los ajudar a çò far. D'autres possedisson de femurs mai largs e pòdon realizar de sauts pro luènhs, coma per las [[Alitisa|alitisas]] e unas espècias de [[Cusson|cussons]].

=== Alas ===
[[Fichièr:Cetonia_aurata_take_off_06_05172009.jpg|vinheta| Lo vòl d'una cetònia]]
Las alas anterioras, nomenadas elitres, son connectadas al pteratorax. Son espessas e opacas. Los elitres son pas utilizadas pendent lo vòl. Al repaus, cobrisson e aparan las alas posterioras, que son membranosas e mai fragilas. Per unes coleoptèrs, la capacitat de volar se perdèt. Dins aquela categoria i a, per exemple de [[Carab|carabs]], de cussons e d'espècias [[Desèrt|deserticas]] e cavernicòls. Dins unas raras familhas, los coleoptèrs son pas capables de volar e tanpauc an d'elitres. Per exemple de femes de la familha de las Phengodidae e de las Lampyridae possedisson ni alas e ni elitres.

=== Abdomèn ===
L'abdomèn es la partida rèire lo metatorax e se compausa d'una seriá d'anèls. Aqueles segments possedisson una seriá de pichon traucs, nomenats estigmats, que permeton a l'insècte de respirar. Los dos tipes màger son las tergitas (sus la fàcia dorsala) e las escleritas (sus la fàcia). Aquelas doas placas son articuladas lateralament (plora) per un replec membranar extensible (conjontiva), lo replec tegumentari ploral. Per gaireben totes los coleoptèrs, los tergits son membranoses e son amagadas jos los elitres al repaus. Las escleritas son mai sovent mai largas e son plan visiblas jos l'abdomèn. Lor nivèl de esclerificacion pòt èsser plan variable. L'abdomèn a pas d'apendicis, mas unes insèctes (per exemple&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: Mordellidae) an de lòbes esternals articulats&lt;ref&gt;vie, Michael A. (2002). &lt;/ref&gt;.

== Reproduccion e desvelopament ==
Gaireben totes los coleoptèrs realizan una metamorfòsi complèta (olometabòla). Mai sovent, lo desvelopament se realiza en quatre estapas: l'uòu, la larva, la ninfa e l'imagò o adult. La nimfa es a vegadas nomenada crisalida. Per unas espècias, la ninfa pòt èsser amagada a l'interior d'un cròs o d'un cocon. De tipes de coleoptèrs realizan una metamorfòsi del tipe ipermetabòla. Aqueles insèctes an un estapa transformacion de mai, entre la larva tipica e la ninfa. Per exemple, per las Meloidae, i a l'uòu, la primièra estapa larvària que compren una prima larva e adaptada a la locomocion, una segonda estapa larvària amb una larva massissa e sedentària, una nimfa e fin final un adult.

=== Acoblament ===
[[Fichièr:Chrysolina_americana_MHNT_Mating.jpg|vinheta| Acoblament de Chrysomelidae]]
Los compòrtaments de reproduccion pels coleoptèrs pòdon èsser plan diversificadas. Pendent lo periòde de reproduccion dels insèctes, la comunicacion se realiza subretot per la secrecion de [[Feromòna|feromònas]]. Lo mascle pòt donc localizar una feme receptiva d'aquela mena. Las feromònas son especificas per cada espècia e son constituidas de diferentas moleculas quimicas. Per exemple, las feromònas d'unes escarabats de la sosfamilha de las Rutelinae son compausadas majoritàriament d'una sintèsi d'acid gras. D'autres, coma dins la sosfamilha de las Melolonthinae, son puslèu compausats d'[[Aminoacid|acids aminats]] e d'acids terpenics.

Una autra tecnica de comunicacion es l'utilizacion de la bioluminescéncia. Pels coleoptèrs, aquela forma de crida se limita a la familha de las Lampyridae e de las Phengodidae. Los individús d'aquelas familhas produson de lutz qu'es fabricada per d'organs a l'interior de lor abdomèn. Los mascles e femes comunican d'aquel biais pendent la periòde de reproduccion. Los senhals son diferents d'una espècia a l'autra (la durada, la composicion, la coregrafia aeriana e dins l'intensitat)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Powell, Jerry A. (2009). &lt;/ref&gt;.

Pendent lo periòde de reproduccion, lo mascle e la feme pòdon s'engatjar dins una parada nupciala. Pòdon far bronzinar lors alas, crear de sons o far vibrar los objèctes ont son pausats. Per unas espècias, coma las Meloidae, lo mascle puja sus l'esquina de la feme e li alisa las antenas e los palps labials amb sas antenas&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Powell, Jerry A. (2009). &lt;/ref&gt;.

La competicion es fèra e fòrça mascle mòstran de compòrtaments territorials e agressius. Son prèsts a se batre per conservar un pichon territòri o aver l'escasença de se reproduire amb una feme. Per unas espècias, los mascles possedisson de banas e de protuberàncias sus lor tèsta o lor torax. Aqueles ornaments servisson a combatre d'autres mascles de la meteissa espècia.

L'acoblament es mai sovent rapid mas per unas espècias pòt durar d'oras. Pendent lo ligam, les [[Espermatozoïde|espermatozoïdes]] son transferits a l'interior de la feme per fecondar los uòus&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Gilliott, Cedric (August 1995). &lt;/ref&gt;.

=== Desvelopament ===

==== Uòus ====
[[Fichièr:Ladybird_eggs_(7329084216).jpg|vinheta| Massa d'uòus de Coccinellidae]]
Pendent sa vida, una feme pòt produire entre una desena d'uòus e de milièrs. Los uòus son ponduts segon lo substrat ont las larvas se desveloparàn. Per exemple, dins la farina, los adults de [[Tenebrion|tenebrions]] pondon lors uòus de biais aleatòri. Per de Chrysomelidae e las [[Coccinellidae]], los uòus son ponduts en massa sul fulham o pausat sul brot. D'autres pondon a l'interior de las raïças a l'ajuda d'un ovipositor especializa (ex&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: cusson de la caròta).

Los sonhs parentals donats als uòus vàrian segon las espècias, anant de la simpla pausa d'uòu jos una fuèlha fins a la construccion d'estructuras sosterranhas especializadas&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Powell, Jerry A. (2009). &lt;/ref&gt;. De coleoptèrs mòrdon de partidas d'una fuèlha per la far rotlar sus ela meteissa e enseguida pondon lors uòus dedins. Aquela estructura apararà lors uòus dels mals temsp e d'eventuals predators.

Per la crisomèla ''Mimosestes amicus'', i a una estrategia de ponda d'uòus non fecondats, apilats sus d'uòu fecondats, de biais a los aparar de parasitoïds&lt;ref&gt;Deas &amp; Hunter. 2011. &lt;/ref&gt;.

L'ovoviviparitat es presenta per unas espècias. Mai sovent, i a una estrategia de reproduccion pels insèctes qu'ocupan de mitans dangieroses pel desvelopament dels uòus. De femes de Chrysomelidae vivon dins las zonas montanhosas o subarcticas practican l'ovoviviparitat&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot;H-W_et_L._Borowiec2013&quot;&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot;Cho_H-W_et_L._Borowiec2013&quot;&gt;&lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;en&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt; Cho H-W et L. Borowiec, &lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;« &lt;cite style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;A new species of the genus Ambrostoma Motschulsky (Coleoptera, Chrysomelidae, Chrysomelinae) from South Korea, with larval descriptions and biological notes&lt;/cite&gt; »&lt;/span&gt;, ''&lt;span class=&quot;lang-en&quot; lang=&quot;en&quot;&gt;Zookeys&lt;/span&gt;'', &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;numéro&quot;&gt;n&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;321,&amp;#x200E; &lt;time&gt;2013&lt;/time&gt;, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;page(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;1-13 &lt;small style=&quot;line-height:1em;&quot;&gt;([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3744142/ lire en ligne])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot;H-W_et_L._Borowiec2013&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

==== Larva ====
[[Fichièr:Curl_grub.jpg|vinheta| Larva de Scarabeidae]]
Es mai sovent a l'estadi de larva que l'insècte s'alimenta mai. Un còp sortit de l'uòu, tendon a èsser fòrça voraç. Pels fitofags, d'espècais se noirisson de las partidas extèrnes dels vegetals, coma del fulham, de la tija, de las flors o encara dels fruchs. D'autres se trapan a l'interior e se noirisson del cambium, coma per las Buprestidae e las Cerambycidae. Las larvas d'unas familhas, coma Carabidae, [[Coccinellidae]], Dytiscidae e Staphylinidae son predatrises. Lo periòde larvar es fòrça variable segon las espècias e de condicions environamentalas presentas&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Gilliott, Cedric (August 1995). &lt;/ref&gt;.

Las larvas de coleoptèrs se pòdon identificar per lor tèsta esclerificada, la preséncia de pèças bucalas de tipe trissaire e l'abséncia de pseudopòdi. Lor torax es dificilament destriable de lor abdomèn. Coma pels coleoptèrs adults, las larvas son plan variadas en aparéncia. Per de familhas, las larvas son fòrça aplatidas e son plan mobilas coma las Carabidae e Staphylinidae. Per d'autres, coma las Elateridae e Tenebrionidae, las larvas sont completament esclerificadas e an una forma alongada. Per las Scarabeidae, las larvas son mai sedentàrias, popudas e en forma de « C ».

Per completar lor desvelopament, las larvas de coleoptèrs passan per de mudas. Per fòrça espècias, la larva ganha en pes e en talha pendent sa creissença. Es una metamorfòsi de tipe [[olometabòla]]. Dins los coleoptèrs, i a tanben de familhas que practican un autre tipe de metamorfòsi: l'ipermetabòla. Dins aquel tipe de desvelopament, la larva de tipe triongulin es plan mobila per enseguida venir una larva mai sedentària. Practican l'ipermetamorfòsi las Meloidae e d'Staphylinidae, coma lo genre ''Aleochara''.

==== Nimfa ====
[[Fichièr:Cantharis_pupa.jpg|vinheta| Ninfa de ''Cantharis rufa'']]
Coma totes los [[Pterygota|pterigòts]], a la fin de l'estadi larvar, la larva se transfòrma en ninfa. A partir d'aquela novèla forma, n'emmergís un adult entierament format. La ninfa sembla a l'adult, es mai sovent de color palla, amb las patas e las antenas agrumeladas sus son còrs. Restrencha en movement, sovent immobil e a pas de mandibula. Es donc un estadi fòrça sensible per la predacion.

Per unas espècias, la larva cava o se fabrica un abric amb de matèria organica per poder començar sa transformacion&lt;ref&gt;Eiseman, C. and N. Charney, 2010. &lt;/ref&gt;.

== Comportaments ==

=== Locomocion aqüatica ===
Los coleoptèrs aqüatics utilizan de tecnicas per prene l'aire jos la superfícia de l'aiga. Pendent la cabussada, las Dytiscidae prenon una bofiga d'aire entre los elitres e l'abdomèn. Las Hydrophilidae garda un jaç prim d'aire amb de pichons pels a la superfícia de lor còrs. Las Haliplidae utilizan lors elitres e lor coxa per prene d'air&lt;ref&gt;Arnett, R. H., Jr. and Thomas, M. C. (2001). &lt;/ref&gt;. Las Gyrinidae pòrtan simplament una bofiga d'aire amb elas quand cabussan.

=== Comunicacion ===

==== Feromònas ====
Los coleoptèrs desvolopèron una varietat de mejans per comunicar. Lo lengatge quimic, per l'utilizacion de [[Feromòna|feromònas]] es una d'aquelas tecnicas. Aqueles signals pòdon s'utilizar per atirar un partenari sexual, formar una agregacion, per prevenir d'un dangièr o quitament per se defendre.

Las feromònas d'agregacion son utilizadas per atirar d'individús de la meteissa espècia sus una planta ostessa. Pel dendroctòn del pin (''Dendroctonus ponderosae), ''lo primièr arribat sus l'arbre òste daissa una traça quimica d'invita pels sièus. Aquela invitacion mena d'individús mascles tant que d'individús femes. Se la populacion de dendroctòn es tròp importanta, los individús secrètan una feromòna d'antiagregacion. Aquò a per efièch d'eliminar la competicion e los efièchs nefasts d'una populacion tròp importanta&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot;2009&quot;&gt;&lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;en&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt; [https://web.archive.org/web/20110815103052/http://www.pc.gc.ca/eng/docs/v-g/dpp-mpb/sec2/dpp-mpb2b.aspx « &lt;cite style=&quot;font-style: normal&quot;&gt;Mountain pine Beetle Initiative&lt;/cite&gt; »], sur ''www.pc.gc.ca'',&amp;#x200E; &lt;time class=&quot;nowrap&quot; datetime=&quot;2009-04-05&quot;&gt;5 avril 2009&lt;/time&gt; &lt;small style=&quot;line-height:1em;&quot;&gt;(consulté le &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;9 janvier 2015&lt;/span&gt;)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot;2009&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.

Las feromònas pòdon èsser perturbadas per las diferentas condicions meteorologicas, coma lo vent o la temperatura.

==== Sons ====
D'espècias comunican pel bronzinament, una creacion d'un son per fregadís. Mai sovent, lo son se dona pel frejament de microstructuras en forma de penche. Pel dendroctòn del pin (''Dendroctonus ponderosae''), los adults frejan lors alas amb lor abdomèn per crear un son inaudible per l'òme&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;. Aquela tecnica de comunicacion es tanben observada pels longicòrns (Cerambycidae).

Los representants de mai d'una familhas produson de sons pel contacte amb una partida de lor còrs e lo substrat. D'Anobiidae vivon dins las causas de fusta crean un tica taca sinistre per comunicar lor emplaçament a un partenari sexual.

D'insèctes produson de sons retonants coma mejans de defensa. Per exemple, los carabs de la sosfamilha de las Brachininae produson una excrecion d'una substància toxica per lor abdomèn que se sentisson en dangièr. Per las espècias pichonas, le son est gaireben pas audible. Per contra, per las espècias tropicalas, lo bruch de la descarga pòt semblar à la detonacion d'un fusiilh e alara, espaventar d'eventuals predators&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot;&gt;&lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;en&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt; [http://www.zin.ru/animalia/coleoptera/eng/biol412.htm « &lt;cite style=&quot;font-style: normal&quot;&gt;Beetles (Coleoptera) and Coleopterologist - Sounds&lt;/cite&gt; »], sur ''www.zin.ru'' &lt;small style=&quot;line-height:1em;&quot;&gt;(consulté le &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;12 janvier 2015&lt;/span&gt;)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Sonhs parentals ===
[[Fichièr:Dung_Beetle1.jpg|esquèrra|vinheta| Un bosièr (Scarabaeoidea) en train possant una bola de bosa]]
Pels insèctes, los suènhs parentals son pro rares. An per tòca de favorizar la subrevida de las larvas las aparant contra los predators e las condicions a l'entorn desfavorablas. Un bon exemple de suènhs parentals es per l'estafilinis ''Bledius spectabilis ''qu''e''viu dins las salinas. Los uòus e las larvas d'aquela espècia son menaçadas per la marèa ananta. Per melhorar las escasenças de subrevida dels pichons, la femèla los susvelha menimosament. Quand aqueles son en dangièr d'asfixia, l'estafilinid reagís e las ajuda cavant. Mao, crean de pichons cròses pels uòus e larvas, las aparan de las vèpas parasitoïdas e dels predators&lt;ref&gt;Wyatt, T. D. and Foster, W. A. (1989). &lt;/ref&gt;.

D'espècias de bosièrs (Scarabaeoidea) mòstran tanben una forma de suènhs parentals. Los bosièrs reculhisson d'excrements d'animals e crèan de bolas fins a 50 còs superior a lor quita pes. D'abituda, es lo mascle que possa la massa d'excrements e la feme lo seguís. Quand trapa un luòc amb un substrat ideal, s'i arrèstan e entèrran la bola d'excrements. Après l'acoblament, van preparar la bosa e la feme pond sos uòus a l'interior. Aquela bola ven un vertadièr gardamanjar per las larvas. Per una espècias, los adults daissan sols los pichons, per d'autres, demòran près d'eles per los aparar&lt;ref&gt;Hanski, Ilkka; Yves, Cambefort (1991). &lt;/ref&gt;.

Tanben existís de suènhs parentals per d'espècias de Silphidae.

=== Alimentacion ===
Los coleoptèrs son capables d'espleitar una granda diversitat de fonts alimentàrias. Unes son omnivors, manjant de plantas e d'animals. D'autres son fòrça especializats dins lor regim alimentar. Fòrça espècias de Chrysomelidae, Cerambycidae, Curculionidae son especificas e se noirisson pas que d'una sola espècia de planta. De coleoptèrs, coma las Carabidae e las Staphylinidae, son subretot carnivòrs. Caçan e consoman fòrça pichonas presas, coma d'autres [[Arthropoda|artropòds]], de vèrms de tèrra e de caragòls. Gaireben totes aqueles predators son generalistas mas unas espècias an de preferéncias per de presas mai especificas.

La matèria organica en descomposicion fa partit del regim alimentar de fòrça espècias. Dins aquela categoria, existís d'espècias dichas coprofagas (ex&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: Scarabeidae e Geotrupidae) que consomisson d'excrements e d'espècias necrofagas (ex&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: Silphidae) que se noirisson d'animals mòrts.

== Ecologia ==

=== Defensa e predacion ===
Los coleoptèrs an una varietat d'estrategias per evitar d'èsser atacadas per de predators o des parasitoïds. D'entre aquelas estrategias, i a lo camoflatge, lo mimetisme, la toxicitat e la defensa activa.
[[Fichièr:XN_Cassidinae_390.jpg|vinheta| Larva de Cassidae amb los sieus excrements sus la sieuna esquina]]
Los insèctes que practican lo camoflatge utilizan una coloracion o una forma per se fondre dins lor mitan. Aquel tipe de coloracion es espandit dins mai d'una familhas de coleoptèrs, subretot aquelas qui se noirisson de fusta o de vegetacion (ex&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: Chrysomelidae et Curculionidae). Unas an la coloracion e la textura del substrat ont vivon&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Evans, Arthur V.; Charles Bellamy (2000). &lt;/ref&gt;. Las larvas d'unas espècias se camoflan amb lors excrements. Aquela practica existís per de Chrysomelidae. 
[[Fichièr:CSIRO_ScienceImage_1741_Longhorn_Beetle.jpg|esquèrra|vinheta| Longicòrn del genre ''Hesthesis'' imitant una vèspa]]
D'espècias ressemblan a se n'enganar a una vèspa. Aquela tecnica de defensa se nomena mimetisme batesian. Mesclan lor mimetisme als compòrtaments de l'insècte imitat. D'aquela imitacion, pren la proteccion contre los predators. De longicòrns (Cerambycidae) practican aquel tipe de mimetisme. Fòrça espècias de coleoptèrs, coma las [[Coccinellidae|galinatas]], las cantaridas e las licidas, secrètan de substàncias desagradablas o toxicas per s'aparar. Aquelas meteissas espècias presentan sovent d'aposematisme, una estrategia adaptativa que torna per una coloracion viva o de contrast un messatge d'avertiment&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Evans, Arthur V.; Charles Bellamy (2000). &lt;/ref&gt;.

La defensa quimica es una autra tecnica de defensa practicada per de coleoptèrs. Aquela estrategia es pas sonque contra los predators. Sembla que tanben poirián protegir contra las infeccions e los parasits. D'espècias libèran de substàncias quimicas jos la forma d'un nívol de vapor amb une precision susprenenta. La polverizacion es a vegadas tan fòrta que dona un bruch de detonacion. Las [[Toxina|toxinas]] son sovent eissidas de la consomacion de plantas toxicas. Lo metabolisme de l'insècte isola aquelas toxinas e los intègra a son sistèma. Pels carabs africans del genre ''Anthia'' e ''Thermophilum, ''la substància quimica largada es de l'acid formic, la meteissa fabricada per de formigas. Los carabs bombardièrs an la capacitat de largar un liquid corrosiu en bolh sus lors assalidors. Aquela substància es compausada d'idroquinòna e de peroxíd d'idrogèn&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Evans, Arthur V.; Charles Bellamy (2000). &lt;/ref&gt;.

De coleoptèrs possedisson d'atributs fisics coma d'espinas o de protuberàncias que los ajudan a se defendre e los fan pauc atrasents per d'eventuals predators. En cas de dangièr, pòdon mòrdre o alara ressarrar lors patas espinosas sus l'enemic&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Evans, Arthur V.; Charles Bellamy (2000). &lt;/ref&gt;.

=== Parasitisme ===
D'espècias de coleoptèrs son d'ectoparasits de mamifèrs. ''Platypsyllus castoris'', una espècia d'estafilinid, viu pas vertadièrament coma parasit mis que, als estadis larvaris e adults se noirís de pels d’excrecions del [[vibre]]. Aquela espècia a pas d'ala e d'uèis coma fòrça d'autres ectoparasits&lt;ref&gt;Stewart B. Peck (2006). &lt;/ref&gt;.Se pòt pas lo qualificar de parasit que noisís pas a son òste dins son integritat, puslèu es comensal.

Lo pichon coleoptèr dels bornats (''Aethina tumida)'' es tanben un tipe de parasit. Las larvas d'aquel insècte se noirisson del mèl e damatjan o destruison las brescas se n'alimentant. Defecan tanben dins lo mèl e aquò provòca un rebolum amb una odor caracteristica d'iranja en descomposicion. A l'escasença de grandas infestacions, las abelhas pòdon decidir de quitar lo bornat. ''A. tumida'' es considerat coma un insècte nosible per l'industria de l'apicultura&lt;ref&gt;Neumann, P. and Elzen, P. J. (2004). &lt;/ref&gt;.

Los coleoptèrs pòdon èsser tanben d'òstes per de vèspas parasitoïdas. Per exemple, la galineta maculada (''Coleomegilla maculata'') es l'ostessa d'una vèspa braconida nomenada ''Dinocampus coccinellae.'' Pendent l'oviposicion, la feme parasitoïda s'apròcha de son òste e li penètra l'exosquelèt a l'ajuda de son ovipositor modificat. Pausa son uòu a l'interior de la galineta. La larva s'alimentarà dels còsses grases d'aquela. Pendent la pupason, que se realiza a l'exterior de la galineta, la larva manipula son òste per qu'aquel apara son cocon&lt;ref&gt;Fanny Maure, Jacques Brodeur, Nicolas Ponlet, Josée Doyon, Annabelle Firlej, Éric Elguero et Frédéric Thomas, «  », ''Biology Letters'', 22 juin 2011 (PMID 21697162, DOI 10.1098/rsbl.2011.0415)&lt;/ref&gt;.

=== Pollinizacion ===
Los coleoptèrs pòdon èsser de pollinizators fòrça importants dins de regions coma la zònas mièg aridas d'[[Africa Australa|Africa australa]], dins lo sud de [[Califòrnia]]&lt;ref&gt;Jones, G. D. and Jones, S. D. (2001). &lt;/ref&gt; e dins las pradas montanhosas de KwaZulu-natal d'[[Sud-Africa|Africa del Sud]]&lt;ref&gt;Ollerton, J.; Johnson, S. D.; Cranmer, L. and Kellie, S. (2003). &lt;/ref&gt;.

De tipes de flors semblan atirar mai los coleoptèrs. Las flors atirantas son mai sovent de granda talha, verdenca o blancasa e plan perfumada. L'odor largada pòt èsser especiada, fruchat o pareissièr a la descomposicion de la matèria organica. Gaireben totas las flors pollinizadas per aqueles insèctes an una forma aplatida o possedisson una partida en forma de plataforma. Aquela estructura permet una melhora accessibilitat als pollèns&lt;ref&gt;Gullan, P.J.; Cranston, P.S. (March 22, 2010). &lt;/ref&gt;. Los ovaris de las plantas son mai sovent plan aparats contra las pèças bucalas del tipe trissaire dels coleoptèrs.

=== Mutualisme ===
[[Fichièr:Ambrosia_beetle_life_cycle.svg|vinheta| Relacion de mutualisme&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: 1 - L'escolit adult cava de galariás dins la fusta per pondre los sieus uòus e libèra d'espòras de fungis. 2 - La larva se noirís del fungi, que ne digerissent la fusta, conten d'elements nutritius. 3 - La larva ven una ninfa puèi emergís coma adult]]
Lo mutualisme es una collaboracion entre d'individús d'espècias diferentas. Aquela relacion es pas comuna entre los diferents òrdres d'insèctes. Pasmens, existís d'exemples d'aquel tipe de relacion implicant de coleoptèrs, coma per la sosfamilha de las Scolytinae. L'escolit cava de tunèls dins los arbres mòrts e cultiva d'òrts fongics, que digerissent la fusta, ven lor sola font de noiridura. Quand l'adult aterrís sus un arbre que li cal, cava un tunèl ont libèra d'espòras de son simbiòsi fongic. Lo fungi penètra lo xilèma de l'arbre, lo digerís e se concentra dins las partidas mai nutritivas. Las larvas d'escolits son pas capables de digerir la fusta a causa de las toxinas presentas. Utiliza donc sa relacion amb lo fungi per ajudar a passar las defensas de l'arbre&lt;ref&gt;Malloch, D. and Blackwell, M. (1993) &quot;Dispersal biology of ophiostomatoid fungi&quot;, p. 195–206 in: Ceratocystis and Ophiostoma: Taxonomy, Ecology and Pathology, Wingfield, M.J., K.A. Seifert, and J.F. Webber (eds.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Francke-Grossmann, H. (1967). &lt;/ref&gt;.

=== Comensalisme ===
Lo comensalisme es un tipe de relacion biologica ont un òste dona un benefici a comensal. L'òste obten pas cap de ganh en escambi. De pseudoscorpions pujan de longicòrne e s'aparan jos las lors elitres. Benefícian d'un transpòrt cap a de territòris nòus e son tanben aparats dels predators. Lo coléoptèr es pas tocat per la preséncias dels viatjaires&lt;ref&gt;Gail, Vines (April 18, 1992). &lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Poole, Robert W. (2004). &lt;/ref&gt;.

== Denominacion e istòria evolutiva ==

=== Posicion d'entre los [[Insecta|insèctes]] ===

=== Classificacion ===
Lo tèrme « coleoptèr » foguèt format a partir del [[grèc]] ancian ''{{Lang|grc|κολεόπτερος}}'' : « que las alas son cobèrtas d'una mena d'estug, coleoptèr », compausat de ''{{Lang|grc|κολεός}}'', ''koleos'' « estug » e de ''{{Lang|grc|πτερόν}}'', ''pteron'', « ala »&lt;ref&gt;&lt;span&gt;Définitions &lt;/span&gt;[https://web.archive.org/web/20181129135429/http://www.cnrtl.fr/lexicographie/Col%C3%A9opt%C3%A8re/0 lexicographiques]&lt;span&gt; et &lt;/span&gt;[http://www.cnrtl.fr/etymologie/Coléoptère/0 étymologiques]&lt;span&gt; de « Coléoptère »  du &lt;/span&gt;''Trésor de la langue française informatisé''&lt;span&gt;, sur le site du &lt;/span&gt;Centre national de ressources textuelles et lexicales&lt;/ref&gt;. Seriá estat inventat per [[Aristòtel]]&lt;ref&gt;James K. Liebherr et Joseph V. McHugh in Resh, V. H. &amp; R. T. Cardé (Editors) 2003. &lt;/ref&gt; e utilizat per [[Carl von Linné]] per regropar las espècias a vegadas nomenadas « verai coleoptèrs », al contrari d'autres autors coma Giovanni Antonio Scopoli qu'i inclusissiá las [[Babaròta|babaròtas]] o los ortoptèrs. Charles de Geer, dins son obratge de [[1774]], es lo primièr a aplicar le nom de ''Coleoptera'' sonque per d'espècias consideradas ara coma de coleoptèrs.

Aquel grop es ara repartit en quatre sosòrdres :
* [[Adephaga]] Schellenberg, 1806
* [[Archostemata]] Kolbe, 1908
* [[Myxophaga]] Crowson, 1955
* [[Polyphaga]] Emery, 1886
Demest los coleoptèrs i a fòrça [[Familha (biologia)|familhas]] coma&lt;span&gt;&lt;/span&gt;:
* [[Anobiidae]]&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: cusson del pan
* [[Anthicidae]]
* [[Anthribidae]]&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: cusson del cafè
* [[Brentidae]]
* [[Buprestidae]]
* [[Carabidae]]
* [[Cerambycidae]] o [[Longicòrne|Longicòrnes]]
* [[Cetoniidae]]
* [[Chrysomelidae]]&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: cusson del pibol
* [[Cleridae]]
* [[Coccinellidae]] 
* [[Cucujidae]]
* [[Curculionidae]]&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: cusson del ris
* [[Dermestidae]]
* [[Dytiscidae]]
* [[Elateridae]]
* [[Geotrupidae]]
* [[Histeridae]]
* [[Hydrophilidae]]
* [[Lampyridae]]
* [[Leiodidae]]
* [[Lucanidae]]&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
* [[Meloidae]]
* [[Melolonthidae]]&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: mai sovent inclusida dins la familha dels [[Scarabaeidae]]
* [[Ptinidae]]
* [[Scarabaeidae]]&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
* [[Staphylinidae]]
* [[Sylvanidae]]
* [[Tenebrionidae]]&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: cusson de la farina&lt;br&gt;

== Pressions e menaças ==
Los coleoptèrs, coma fòrça autres invertebrats son someses a la pression de contunh dels pesticids ([[Insecticida|insecticidas]]). Fa pauc se mostrèt que d'espècias qu'an de bonas aptituds per volar refusan pasmens a passar pels espacis fòrça artificializats (coma las [[Rota|rotas]])&lt;ref&gt;Burel, F. (1989) Landscape structure effects on carabid beetles spatial patterns in western France. &lt;/ref&gt;. Alara, en mai del risc d'espotiment, las infrastructuras rotièras expausan aquelas espècias a un fenomèn de [[Fragmentacion ecologica |fragmentacion]] de son abitat (quitament quand las rotas son tancadas o pauc utilizadas). Fin finala la manca de fusta mòrta e senescenta dins los boscs cultivats  es tanben una causa de regression o desapareisson d'espècias que pòt èsser en partida limitada per una gestion duradissa de las forests expleitadas melhorant artificialament&lt;ref&gt;Tero Toivanen and Janne S. Kotiaho, ''Mimicking natural disturbances of boreal forests: the effects of controlled burning and creating dead wood on beetle diversity... characterized by large volumes of dead wood and sun-exposed conditions''. &lt;/ref&gt;, mejans la reïntroduccion de cronoxils, fustas senescentas, brutladas (fuòcs contrarotlats), eca. o naturalament (per arrèst localament dels talhs o de l'exportacion) l'ofèrta en fusta mòrta e en arbres senescents.

== Nòtas e referéncias ==
&lt;div class=&quot;references-small decimal&quot; style=&quot;-moz-column-count: 2;&quot;&gt;
&lt;references /&gt;
&lt;/div&gt;

=== Referéncias extèrnas ===
* &lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot;Tolweb&quot;&gt;Referéncia [http://tolweb.org/tree/phylogeny.html &lt;span class=&quot;lang-en&quot; lang=&quot;en&quot;&gt;Tree of Life&lt;/span&gt; Web Project] : [https://web.archive.org/web/20220517003508/http://tolweb.org/Coleoptera ''Coleoptera''] &lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;en&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot;Tolweb&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* &lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot;CatalogueofLife_taxon&quot;&gt;Referéncia &lt;span class=&quot;lang-en&quot; lang=&quot;en&quot;&gt;[[Catalogue of Life]]&lt;/span&gt; : [https://web.archive.org/web/20160307064308/http://www.catalogueoflife.org/col/search/all/key/Coleoptera/match/1 '' Coleoptera''] &lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;en&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot;CatalogueofLife_taxon&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* &lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot; Faunaeur&quot;&gt;Referéncia Fauna Europaea : [https://web.archive.org/web/20170419214446/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=10993 Coleoptera] &lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;en&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot; Faunaeur&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* &lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot; TPDB&quot;&gt;Referéncia Fossilworks Paleobiology Database : [https://web.archive.org/web/20160303194256/http://fossilworks.org/bridge.pl?action=taxonInfo&amp;is_real_user=1&amp;taxon_no=69148 Coleoptera] &lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;en&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot; TPDB&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* &lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot; ITIS&quot;&gt;Referéncia [[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]] : [http://www.cbif.gc.ca/acp/fra/siti/regarder?tsn=109216 Coleoptera] &lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : français&quot;&gt;fr&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt; (&lt;span class=&quot;plainlinksneverexpand&quot;&gt;&lt;small&gt;+ [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=109216 version anglaise]&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;en&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;
* &lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot; ADW&quot;&gt;Referéncia Animal Diversity Web : [http://animaldiversity.org/accounts/Coleoptera/ Coleoptera] &lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;en&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot; ADW&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* &lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot; NCBI&quot;&gt;Referéncia [[National Center for Biotechnology Information|NCBI]] : [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&amp;p=has_linkout&amp;id=7041 Coleoptera] &lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;en&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot; NCBI&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* &lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot; ARKive_search&quot;&gt;Referéncia [https://web.archive.org/web/20160427162729/http://www.arkive.org/ Fonds documentaire ARKive]: [http://www.arkive.org/search.html?btnG.x=0&amp;btnG.y=0&amp;output=xml_no_dtd&amp;client=arkive-info&amp;site=arkive-info&amp;ie=utf8&amp;oe=utf8&amp;num=20&amp;proxystylesheet=tng-search&amp;filter=0&amp;getfields=*&amp;q=Coleoptera ''Coleoptera''] &lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;en&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot; ARKive_search&quot;&gt;&lt;/span&gt;

=== Orientacion bibliografica ===
* ''Clé illustrée des familles des coléoptères de France'' de Pierre Ferret-Bouin (1995), éditée par ''L'Entomologiste'', 45 rue Buffon, 75005 Paris. Il s'agit d'une clé permettant, comme son nom l'indique, de trouver la famille correspondante. Elle comprend une clé dichotomique et de nombreux dessins. Relativement simple d'utilisation, c'est un ouvrage nécessaire pour découvrir de façon précise ce groupe très riche.
* ''Guide des coléoptères d'Europe'' de Gaëtan du Chatenet (1986), édité par Delachaux et Niestlé. Ouvrage richement illustré, il permet la reconnaissance de près de 800 espèces.
* ''À la rencontre des coléoptères'', cahier technique édité par la fédération des clubs CPN (Connaître et Protéger la Nature). &lt;span&gt; &lt;/span&gt;&lt;small style=&quot;line-height:1em;&quot;&gt;([[ISBN]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;978-2-918038-12-2&lt;/span&gt;)&lt;/small&gt;
* ''L'école des bestioles (2014),'' est composée de plusieurs classes. Les plus fameuses sont celle des coléoptères, des insectes ailés, des faux insectes et des larves. On suivra de nombreuses histoires drôles, instructives et même surprenantes entre les différents élèves et les professeurs. À travers ces histoires, on découvre les habitudes et les caractéristiques scientifiques des insectes. Dans chaque livre se trouve un glossaire illustré explicatif afin d’améliorer nos connaissances de ces petites bestioles. &lt;span&gt; &lt;/span&gt;&lt;small style=&quot;line-height:1em;&quot;&gt;([[ISBN]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;978-288934-009-5&lt;/span&gt;)&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>obneco0r8oh0co383ca24m27qtxo0xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Empenta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163457</id>
    <revision>
      <id>2509172</id>
      <parentid>2283662</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T08:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5583" sha1="nx3wop4e45w5y1hztuxy4laa7k9bdm4" xml:space="preserve">L''''empenta&lt;ref name=&quot;cnr&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20160304101350/http://www.cnrtl.fr/lexicographie/gouvernail Gouvernail], sur le site cnrtl.fr, consulté le 5 aout 2015&lt;/ref&gt;''' es un dispositiu mobil destinat al contraròtle direccional d'una [[Batèu|nau]] e mai generalament de tot engenh se desplaçant sus o dins l'aiga.


[[Fichièr:Rudder_of_a_Roman_Boat_(RG_Museum_Koeln,_Germany).JPG|vinheta|Representacion d'una empenta sus una nau romana bateau (sègle I)]]

== Istòria ==
Las naus de l'[[Antiquitat]], quitament ls mai grandas, èran armejadas de doas remas, l'una [[babòrd]], l'autra a [[tribòrd]], fixadas de biais que lor extremitat sota dins l'aiga al reire de la [[popa]]. Aquela tecnica es concurenciada a partir del sègle X per una autra, que consistís a utilisar pas qu'un sol rem lateral, fixat mai sovent a tribord. L'empenta d'estanbòt, montat sus un axe vertical, dins l'axe de la nau, aparéis dins las villas anseaticas de la Baltica, al sègle XIIII, consequéncia de las crosadas, avent familiarisat l'occident amb lo mond arab avent el meteis empruntat aquela tecnica, coma aquela de la [[bossòla]], a la [[Republica Populara de China|China]] ont son utilizacion es coneguda dempuèi de millennis (per exemple: maqueta en tèrra cuèche trobada a [[Canton (China)|Canton]], d'una nau de la [[dinastia Han]] (dels ana 25 a 220).

== Descripcion ==
[[Fichièr:Chassiron_rudder.jpg|vinheta|Arrèst tecnic, desmontatge de l'empenta d'una nau (tipe Becker)]]
L'empenta es un ensemble constituit per:
* una superfícia banhada nomenada [[Safran (nau)|safran]] podent donar una fòrça laterala, mai sovent mobil en rotacion a l'entorn d'un axe sensiblament vertical, 
* un perlongament fòra de l'aiga l'eau servissent al contraròtle en rotacion del safran&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: l'axe de l'empenta (axe fisic), la partida nauta d'un safran exterior, 
* un palfèr de comanda:  acionada manualament (barra franca) o mecanicament per de cables o des crics.
Las empentas son sovent plaçadas dins lo raj de l'[[eliç]], çò qu'augmenta lor eficacitat en marcha en dabant (utilizacion màger).

=== Perfil del safran ===
Un safran pòt èsser una simpla lama, sus de batèus rudimentaris. pasmens son sovent perfilats, de bòrd d'ataca mai omens redond de bòrd de fugida prim, per melhorar la portança e lo passatge dins l'aiga. 

=== Compensacion ===
L'empenta pt èsser « compensada » per mermar los esfòrses de contraròtle; dins aquel cas lo safran se perlonga cap abant de son axe de rotacion.

Lo taus de compensacion es de l'òrdre de 17 a 22 %; al delà risca d'i aver una subrecompensacion.

=== Fixacion de l'empenta a la còca ===
[[Fichièr:Pintle_and_gudgeon_rudder_system_scheme.svg|vinheta|Sistèma d'articulacion d'una empenta d'étambòt d'una nau de l'[[Edat Mejana]], apareguèt en Euròpa del Nòrd al començament del [[sègle XII]].]]
Existís diferents modèl de fixacion:
* sus dos punts. L'axe torneja en partida nauta dins un tub, e en partida bassa, pèça femel fixada sul talon (perlongament de la quilha); 
* penjat en pòrta faus, l'axe es pas tengut en partida bassa trabalha en flexion;
* sens axe, directament al plan reire o a l'estambòt. Lo safran es perlongat fòra de l'aiga e pivòta sus de fèrres mascles e femes

=== Comanda ===
La comanda pòt èsser manula (barra, stick), de cables, de cadena, per cric electric/idraulic, a distança...

== Tipes d'empentas ==
* '''tipe mobil amb tampa'''.
Un safran d'empenta presenta un prefil mai sovent simetric, non arcat, a la diferécia d'una ala d'avion. Existís d'empentas que lo safran ten una tampa mobila articulat a son extrémitat reire, permetent de n'aumetat l'arcadura e donc l'eficacitat (de tipe Becker)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927191956/http://www.becker-marine-systems.com/05_service_content/05_service_pics/flap_rudder_stream.mov Vidéo de chez Becker Marine System]&lt;/ref&gt;.
* '''Tipe fixe amb tampa&lt;br&gt; '''

* '''Empenta de prigondor'''
Los somarins presentan en mai una empenta direccionala classica d'empentas d'axe orizontat per contrarotlar la trajectòria dins le plan vertical.
* '''Empenta activa'''.
Pòrtan un pichon motor e un eliç (fòrça rare). I a una emepnta dotada d'un rotor sul bòrd d'ataca des rajs d'aiga&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080525154205/http://www.jastram.net/eng/data/contentseite.php?menu_id=12 Jastram - Rotor-Rudder]&lt;/ref&gt;.

== Pilòt automatic ==
Per gardar la direccion d'un batèu al respècte d'un cap (nau de motor o velièr) o al respècte del vent (velièr), lo pilòt automatic pòt èsser: 
* motorizat, a consigna de cap o d'angle, la comanda de l'empenta essnet donada per cric electric o idraulic;
* non motorizar, de consigna d'angle (al respècte de la direccion del vent), utilisa suls velièrs&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: es lo « girador automatic » o « regulator d'angle ». Dins aquel cas un « aerian » contraròtla la direccion de maid 'un biais:
** orientant l'empenta, çò que demanda una poténcia d'aerian pro fòrta (girador classic de granda superfícia o pivotant sus un axe pròche de l'orizontala) e melhor una empenta demandant pauc d'esfòrç de comanda (safran compensat) ;
** orientant una tampa (d'esfòrç de comanda flac) plaçat al bòrd de fugida de l'empenta qu'orianta a son torn l'empenta.
** orientant una pela sotada que lo debatament lateral (pendular) comanda l'empenta de la nau;
** agissent sus una empenta suplementària, l'empenta màger essent blocada.

== Notas e referéncias ==
&lt;div class=&quot;references-small decimal&quot; style=&quot;&quot;&gt;
&lt;references /&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>nx3wop4e45w5y1hztuxy4laa7k9bdm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Itàlia romana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164154</id>
    <revision>
      <id>2509039</id>
      <parentid>2497923</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>/* L'òbra d'August */ Ligams. Qualques correccions de noms modèrnes occitans (Apúlia -&gt; Polha; Ístria -&gt; Istria; Granda-Grèci(a) -&gt; Granda Grècia).</comment>
      <origin>2509039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22436" sha1="qyknksieitnpsdqcmfau540sprsk35q" xml:space="preserve">{{Dialècte Lengadocian}}

[[Fichièr:Roman_Empire_Map.png|vinheta|400x400px|Mapa de las províncias de l'Empèri roman après [[120]]. La Gàllia cisalpina, indicada dins aquela mapa, fugèt annexada a l'Itàlia a la fin de la republica en -42.]]

A l'epòca de la [[Roma antica]], dins los darrièrs sègles de la [[Republica Romana|Republica]] puèi jos l'[[Empèri Roman|Empèri]] la nocion d'[[Itàlia]] evoluèt per acabar a designar la [[Peninsula Italica|peninsula italica]] dins sa totalitat, de [[Brindisi]] fins als [[Alps]], pasmens concernís pas jamai las illas, levat dins lo periòde pòst tetrarquic ([[sègle IV]]). S'agissiá ja d'un territòri pla vast e marcat per [[Italics|fòrça granda diversitat etnica]] e sociala. Malgrat la difusion de la romanizacion, aquela Itàlia unificada per Roma, coma aquela d'uèi, gardèt sempre de fòrts particularismes locals.

== Espandiment del toponime ==
Segon los testimoniatges d’Ecatèu de Milet, de segur, puèi d’Antiòc de Siracusa&lt;ref&gt;Segon Denys d'Halicarnasse, ''Antiquités romaine'', I, 12, 3 ; I, 35 et I, 73, 3 ; Strabon, ''Géographie'', VI, 1, 4, 254 ; et Étienne de Byzance, s. v. &lt;/ref&gt; e de Timèu de Tauromenion&lt;ref&gt;Segon Denys d'Halicarnasse, ''op. cit.'',  I, 73 ; et Strabon, ''op. cit.'', III, 136 et V, 24 ; Pseudo-Aristote, ''De mir. ausc.'', 78.&lt;/ref&gt;, lo tèrme d’Itàlia, nomenada tanben Oenòtria, renviava a l’origina a una partida limitada del Brutti antic, d’en primièr la region que se trapa al sud de l’istme separant lo golf de Squillace e de Sant’Eufemia, puèi que s'espandís entre Laos, sul penjal versant tirenian, e Metapont&lt;ref&gt;L'actual Metaponto, massatge de la comuna de Bernalda Bernalda.&lt;/ref&gt;, sul penjal ionian, e fin finala l’ensemble de la Granda Grècia.

Lo tèrme d'Itàlia designava enseguida la partida de la peninsula situada al sud de l'Esino, bòna de la Gàllia cisalpina. La limita entre l'Itàlia e la Gàllia cisalpina foguèt mai tard portada ai [[Rubicon]].

Jos August, lo tèrme d'Itàlia designa l'ensemble de la peninsula, fins als Alps. Mai precisament, l'Itàlia designa la partida de la peninsula divisada en regions. Los Alps còcias n'èran exclusidas.

Al Bas-Empéri, lo tèrme d'Itàlia èra utilizat per qualificar un diocèsi&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: lo diocèsi d'Itàlia, comprenent, en mai de la peninsula, las províncias insularas de Corsega, de Sardenha e Sicília e tanben las províncias alpestras dels Alps còcias e de Rètia. L'Itàlia designava tanben una prefectura&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: la prefectura d'Itàlia, compausada dels diocèsis d'Itàlia, d'Illíria e d'Africa.

== L'Itàlia romana: una excepcion fàcia a las províncias ==
[[Fichièr:Part_of_Tabula_Peutingeriana.jpg|vinheta|Una partida de la ''Taula de Peutinger'', copia de l'epòca renaissença d'una mapa romana del [[sègle IV]], mostrant al centre lo sud d'Itàlia.]]
Jos la Republica e pendent lo Naut Empèri, se considerava jamai que Sicília, Sardenha e [[Corsega]] foguèsson partida de l'Itàlia. Tanben, jos l'empèri, una partia de l'Itàlia actuala dependava de las províncias dels Alps&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: [[Alps Còcias|Alps còcias]] ou [[Rètia]]. Las limitas de l'Itàlia, al nòrd de la peninsula foguèron cambiadissas&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: fòrça pòble ne contestavan lo territòri&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: pòblrs italiòts, Ligurs, [[Etruscs]] puèi [[Cèltas]] e Romans. La preséncia Cèlta foguèt sufisentament fòrta e influenta per que lo nòrd de l'actuala Itàlia fuguèt longtemps considerada coma una partida del mond celtic e nomenat Gàllia cisalpina&lt;ref&gt;la Gàllia d'abant los Alps&lt;/ref&gt; o Gàllia Transpadana&lt;ref&gt;Gàllia d'al delà del Pò&lt;/ref&gt;. Per aquel títol foguèt la sola partida de la peninsula que foguèt efectivament una [[província romana]], la província de Gàllia cisalpina. Après Cesar pasmens aquela província desapareis venent d'esperel entièra un tròç de l'Itàlia.

Lo territòri de l'Itàlia, que foguèt le primièr camp d'espandiment de la poténcia romana, foguèt integrada a l'Empèri espelissent segon de modalitats variablas: colonias romanas e latinas, tractats d'alianças (''Fœdus''), confiscacion du territòri. Jamai pasmens l'Itàlia foguèt considerada coma una província, aquel tèrme essent reservat a l'administracion dels territòris non italics. Se lo mot ''provincia'' est es a vegadas utilizat per unas de nòstras fonts al respècte amb las foncions en Itàlia es pas jamai dins son sens administratiu o tecnic mas dins son sens mai larg, aquel de &quot;districte jos l'autoritat d'un magistrat&quot;, tanben a l'epòca tardièra lo ''Digeste'' parla la ''provincia'' del prefècte de la Vila, atal se trapa tanben jos la Republica lo tèrme ''provincia'' utilizat per la gestion de las selvas de la peninsula. Quitament quand l'Itàlia a pas pus de privilègis al respècte de las províncias, après la [[Tetrarquia]], lo poder roman evita sempre lo mot província, utilizant aquel de region (''regio'', ''regiones'').

En efièch après la [[Guèrra Sociala|Guèrra sociala]] lo destin dels Italians e dels Romans fa pas qu'un e la peninsula se destriava fòrça dels autres territòris contrarotlats per Roma. L'aveniment de l'Empèri renforcèt dins un primièr temps aquela situacion, l'Itàlia gausissent d'un prestigi inegalat, de privilègis fòrts e al meteis temps d'una posicion egemonica militara mas tanben economica en [[Mar Mediterranèa|Mediterranèa]]. Sols los Italians èran totes ciutadans romans mercé al drech del sol (''Jus Soli''), pasmens aquel privilègi èra tanben donat au las colonias romanas dins las províncias ont las vilas beneficiavan del ''Jus Italicum''. L'integracion progressiva de las províncias a l'Empèri, lor [[Drech roman|romanizacion juridica]] e culturala, lor desvelopament economic e social, relativizèt, al [[sègle III]], aquela excepcion italiana. Lo [[sègle II]] marca un cambiament&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: dins aqueles domènis lo pes de las províncias comença a passar aquel d'Itàlia, l'administracion de l'Itàlia s'aprocha d'aquela des província. Las dificultats del sègle III e las reformas post-tetraquicas acabant definitivament amb l'excepcion, quitament se lo pes del prestigi passat demora. L'alunhament dels [[Emperaire roman|emperaires]], la fondacion d'una [[Constantinòble|novèla capitala en Orient]] e las divisions nascudas de las invasions barbaras fan una Itàlia de nòu divisada dins la Nauta [[Edat Mejana]].

== L'òbra d'August ==
[[Fichièr:Roman_Italy.gif|vinheta|Las onze regions d’August]]
La nòva organizacion [[August|augustèa]] acaba l'integracion de l'anciana Gàllia cisalpina dins l'Itàlia&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: las regions nordencas de la peninsula, de la Ligúria a la Transpadana (actuala Lombardia) dintravan plenament dins l'Itàlia. Aquela darrièra foguèt divisada en onze regions administrativas.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 129px;&quot;
! Numèro 
! Denominacion usuala 
! Compausantas
|-
| Regio I 
| ''Latium et Campania'' ([[Laci]] e [[Campània]]) 
| 
* Laci, comprenent&lt;span&gt;&lt;/span&gt;:
** ''Latium vetus'' (Laci Vièlh);
** ''Latium novum'' (Laci Nòu) o ''Latium adiectum'' (Laci ajustat);
* Campània, comprenent&lt;span&gt;&lt;/span&gt;:
** La quita Campània;
** Picentina.
|-
| Regio II 
| ''Apulia et Calabria'' ([[Polha]] e [[Calàbria]]) 
| La Polha, partida de l'anciana [[Granda Grècia]], comprenent la quita Polha (Dauniana e Peucecia) e la [[Messàpia]] (Calàbria e [[Salentin]])
|-
| Regio III 
| ''Lucania et Bruttium'' ([[Basilicata|Lucània]] e [[Calàbria|Brutis]]) 
| L'Esnòtria, partida de l'anciana [[Granda Grècia]], comprenent:&lt;span&gt;&lt;/span&gt;
* ''Lucania'' ([[Lucània]]) ;
* Bruttium.
|-
| Regio IV 
| ''Samnium'' ([[Samni]]) 
| -
|-
| Regio V 
| ''Picenum'' ([[Picèn]]) 
| -
|-
| Regio VI 
| ''Umbria'' ([[Ómbria]]) e Ager Gallicus
|
* L'''Umbria'' (la quita Ómbria), en dejó de l'Apenin;
* La ''Volumbria'' (Volómbria), al delà de l'Apenin ;
* L'''Ager Gallicus''.
|-
| Regio VII&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Aquel territòri correspond, gaireben, a l'actuala region de [[Toscana]]. Fòrça istorians modèrnes, mercé als escrichs antics a tornar a l'integracion a l'empèri roman, en -27 , de l'ancian [[Etrúria|territòri etrusc]] jos la forma de Regio&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{article | lenga = fr | nom1 = Goffaux | prenom1 = Bertrand | títol = La construction publique en Étrurie à l'époque augustéenne. | periodic = L'antiquité classique | volum = Tome 66 | annada = 1997 | passatge = page 208 | DOI = 10.3406/antiq.1997.1275 | consultat lo = 26 septembre 2016 | en linha = http://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1997_num_66_1_1275}}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{obratge | lenga = en | autor1 = Collectiu | títol = The Building Blocks of Empire | sostítol = Civic Architecture, Central Italy, and the Roman Middle Republic | editor = Proquest | annada = 2007 | paginas totalas = 358 | passatge = page 152 | consultat lo = 26 de setembre de 2016 | en linha = https://books.google.fr/books?id=5kMjzj8WJhgC&amp;pg=PA152&amp;lpg=PA152&amp;dq=Regio+VII+Etruria+Roma+empire&amp;source=bl&amp;ots=1rume75CMa&amp;sig=AYtzl0ZSpV_hCgQatSR9GLIf9dY&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi6q7Deh6zPAhVGEpoKHSV6DdAQ6AEIDzAC#v=onepage&amp;q=Regio%20VII%20Etruria%20Roma%20empire&amp;f=false}}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{obratge | lenga = en | prenom1 = Lisbeth | nom1 = Bredholt Christensen | prnom2 = Olav | nom2 = Hammer | prenom3 = David | nom3 = Warburton | títol = The Handbook of Religions in Ancient Europe | editor =  Routledge | annada = 2014 | paginas totalas = 512 | passatge = pagina 413 | consultat lo = 26 septembre 2016 | en linha = https://books.google.fr/books?id=rl5_BAAAQBAJ&amp;pg=PA413&amp;lpg=PA413&amp;dq=Regio+VII+Etruria+Roma+empire&amp;source=bl&amp;ots=5ML82jSc_V&amp;sig=qepkovU-uOLFy8Noj5Lp_CU_4DY&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi6q7Deh6zPAhVGEpoKHSV6DdAQ6AEIETAD#v=onepage&amp;q=Regio%20VII%20Etruria%20Roma%20empire&amp;f=false}}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{obrtage | lenga = en | prenom1 = Ralph | nom1 = Haeusseler | títol = Becoming Roman?: Diverging Identities and Experiences in Ancient Northwest Italy | editor = Routledge | annada = 2016 | paginas totalas = 386 | consultat lo = 26 de setembre de 2016 | en lina = https://books.google.fr/books?id=stxmDAAAQBAJ&amp;pg=PT18&amp;lpg=PT18&amp;dq=Regio+VII+Etruria+Roma+empire&amp;source=bl&amp;ots=krBInRZVcp&amp;sig=li6ugPndTSQ40Fg_cEglO0nClOg&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi6q7Deh6zPAhVGEpoKHSV6DdAQ6AEIGzAG#v=onepage&amp;q=Regio%20VII%20Etruria%20Roma%20empire&amp;f=false}}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{capítol | lenga = en | prenom1 = Joanne | nom1 = Berry | director1 = òc | prenom2 = Ray | nom2 = Lawrence | director2 = òc | títol capítol = Territory, Toponyms and Geography | autors obratge = Joanne Berry, Ray Lawrence | títol obratge = Cultural Identity in the Roman Empire | editor = Routledge | annada = 2002 | pages totales = 224 | passage = Geographer's ethnicities | consulté le = 26 septembre 2016 | lire en ligne = https://books.google.fr/books?id=agyGAgAAQBAJ&amp;pg=PT127&amp;lpg=PT127&amp;dq=Regio+VII+Etruria+Roma+empire&amp;source=bl&amp;ots=NK1N9J2ngx&amp;sig=hqj26SiUNr2MOHGlPP71aitKjNU&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi6q7Deh6zPAhVGEpoKHSV6DdAQ6AEIHjAH#v=onepage&amp;q=Regio%20VII%20Etruria%20Roma%20empire&amp;f=false}}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{obratge | lenga = fr | prenom1 = Jean-Marc | nom1 = Irollo | títol = Histoire des étrusques | sostítol = L'antique civilisation toscane VIIe-Ier siècle | editor = Perrin | colleccion = Tempus | annada = 2010 | paginas totalas = 212 | passatge = page 187 | isbn = 978-2-262-02837-4}}.&lt;/ref&gt;. 
| ''Etruria'' ([[Etrúria]]) 
| -
|-
| Regio VIII 
| ''Aemilia'' ([[Emília]]) 
| -
|-
| Regio IX 
| ''Liguria'' ([[Ligúria]]) 
| -
|-
| Regio X 
| ''Venetia et Histria'' ([[Venècia]] e [[Istria]]) 
| -
|-
| Regio XI 
| ''Transpadana''
| -
|}
L'Itàlia es alara la partida mai privilegiada de l'Empèri&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: totes los sieus abitants liures son ciutadans romans e son exemptats de l'impòst dirècte, levat l'impòst novèl suls eretatges creat per finançar los besonhs militars (retirada dels veterans).

== Jos l'[[Empèri Roman|Empèri]] ==

=== A partir del sègle II ===
La plaça de l'Itàlia dins l'empèri, al sègle II comença a pèrdre de sa preponderància. La romanizacion de las províncias, e per d'unas l'integracion plan començada de lors elèits al sen dels òrdres equèstre e senatorial mermèt lo caractèr excepcional de l'Itàlia. Quitament se los Italians demoran majoritaris al senat gaireben fins a la fin del sègle, la dintrada dels provincials cambièt la donada politica. Lo sègle II vei l'Empèri governat per d'Emperaires eissits de familhas provincialas que son pasmens d'origina italiana: [[Trajan]] e [[Adrian (emperaire)|Adrian]] eissis de l'Ispània, [[Antonin lo Pietós|Antonin le Pietós]] de [[Gàllia Narbonesa|Narbonesa]]. Dempuèi los primièrs ans premières del sègle, Trajan deguèt reglamentar la preséncia dels senators en Itàlia, los obligant a possedir una partida importanta (un tèrç) de leos tèrras en Itàlia&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: segon [[Plini lo Jove|Plina le Jove]] (VI, 19), de senators abitava de fièch en Itàlia coma dins una ostalariá, coma de viatjaires. La mesura aguèt pas qu'un efièch limitat e la tornèt par Marc Aurèli mas dins una mesura mendre (un quart de las tèrras).

D'autres factors qu'asseguravan sa preeminéncia sus l'Empèri cambian pauc a pauc dins un van que dura tot lo long del sègle e comencèt al sègle I. Las [[Legion romana|legions]] ara fixadas a la frontièras de l'Empèri, dins de províncias alunhadas, regionalizan pauc a pauc lor recrutament. lo taus dels Italians dins l'armada merma, aquel dels provincials aumenta, quitament se los Italians an jamai abandonat los pòstes d'oficièrs coma aqueles de centurions, las regions tradicionalas de recrutament militar en Itàlia son cridadas pas qu'excepcionalament, a l'escasença de la creacion de novèlas legions per exemple, çò que faguèt [[Marc Aurèli]].

Pendent longtemps aquels observacions èra piejadas per l'encastre d'una Itàlia romana sul declin, tocada per una crisi economica greva, la despopulacion e fin finala incapabla de s'opausar a la concurréncia de las províncias. S'es verai que dins unes domènis de las províncias saupèron  captar de marcats realizat de per abans per l'Itàlia coma la [[ceramica sigillada]], es malaisit d'extrapolar una situacion generala. Lo desplaçament de las produccions de sigilladas de l'Itàlia cap a Gàllia correspond tanben a l'emergéncia sul Ren de la demanda dels legionaris. Mai se pòt, amb Moses Finley, minimizar l'importància globala d'aquelas produccions dins l'economia antica. Al contrari una partida dels cercaires los considèran coma un marcaire de desplaçaments economics mai importants mas mens visibles dins nòstras fonts. Dins aquela perspectiva de camp d'escavacion donèron una mòstra plan fòrta e semblèron a vegada resumir lo destin de l'Itàlia e de son economia al sègle II. Es lo cas de la vila de Settefinestre vèrs Cosa, que vei sas produccions declinar puèi abandonadas vèrs [[160]]-[[170]]. Aquí encora es riscat de generalizar l'istòria d'una sola region, e de voler ne tirar d'ensenhaments per tota l'Itàlia. D'autres regions mòstran al contrari un dinamisme agrari e economic, coma la region d'Aquileia. Sembla tanben que caldrà comprene las nombrosas importacions venent de las províncias non pas coma lo signe d'un declin de l'Itàlia mas puslèu coma la resultanta de la talha disproporcionada del mercat roman e d'una situacion tecnologica que fasiá qu'unes transpòrts maritims de longa distància èran pas pus economics que de transpòrts terrèstres de mejana distança. L'Itàlia a ela sola pòt pas noirir Roma, las importacions mòstran d'aquel fach mai que d'un declin que ven malaisit a veire al sègle II. Quitament lo declin demografic es pas pus plaçat abans la pèsta antonina e las consequéncias d'aquela darrièra son discutidas e pauc claras.

La plaça simbolica de l'Itàlia es tanpauc tenguda, e es l'objècte de la sollicitud dels emperaires que demòran gaireben totes sus son territòri levat los emperaires engatjats dins de guèrras ([[Trajan]], [[Marc Aurèli]]) e d'[[Adrian (emperaire)|Adrian]], viatjaire per gost e benlèu per volontat politica. L'institucion de las fondacions alimentàrias per Trajan, en mai del besonh d'ajudar d'Italians pauc fortunats testimònia de la sollicitud de l'emperaire per la tèrra italiana e los sieus ciutadans. Pasmens aquela sollicitud aviá tanben un revèrs&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: un contraròtle prigond sus l'autonomia municipala de la fòrça ciutats de la peninsula. Es mejans l'institucion dels curadors que se manifèsta. S'interprèta mai pasmens uèi lo curador coma l'expression d'una volonta imperiala de manmesa sus las ciutats, e se coneis melhor, dempuèi las òbras de F. Jacques, la distància que cal aver amb la ciutat que deu susvelhar pontualament. Lo principi d'una 	susvelhança per l'administracion imperiala s'imposava pasmens.

Adrian volguèt l'aprigondir encara? Confia l'Itàlia a quatre consularis portant lo títol de legat d'august propretor, títol utilizat pels governaires de província. Lo clam que moviá lo senat faguèt que la mesura foguèt anullada per son successor. Respondiá pasmens a un vertadièr besonhs: las regions d'Itàlia avián besonh d'una administracion mai ierarquizada, subretot dins lo domèni de la justícia civila (drech de las tutèlas). Alara Marc Aurèli crèa en 165 los juridics (''iuridici'') qu'exercisson dins de districtes al partiment geografic pro cambiadís. La zona situada dins los 100 milas a l'entorn de Roma dependián del prefècte de la Vila que vegèt sas prerogativas aumentadas jos Sevèrs. Levat aquela zòna, e per d'afars greus o tocant als interèsses de l'emperaire, o encara a de questions de manten de l'òrdre, lo [[prefècte del pretòri]] podava intervenir, coma lo faguèron vèrs 168, forçant la ciutat de Saepinum a respectar lo drechs dels pastres transumants. Vèrs [[214]]-[[217]], [[Caracalla]] instituís de correctors investits de poders analògs a aqueles dels governaires de províncias. La foncion demora pasmens excepcionala e concernís l’Itàlia tota entièra que garda son indivisibilitat tradicionala&lt;ref&gt;{{Cite book}}&lt;/ref&gt;.

Per fòrça subjècte lo sègle II es per l'Itàlia un sègle de transicion, de reculada de sa preeminéncia, mas pas capa de biais de declin qu'una istoriografia passada que volgava veire fins als ans 1970, se piejant entre autres sus las tèsis de M. Rostovtseff.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! ''Italia suburbicaria'' jol govèrn de [[Roma]]
! Italia annonaria, amb per capitala Mediolanum (Milan)
|-
| &lt;div&gt;
* Tuscia et Umbria
* Valeria
* Campania et Samnium
* Apulia et Calabria
* Sicilia
* Sardinia et Corsica
&lt;/div&gt;
| &lt;div&gt;
* Venetia et Histria
* Aemilia et Liguria
* Flaminia et Picenum
* [[Rètia|Raetia]]
* [[Alps Còcias|Alps còcianas]]
&lt;/div&gt;
|}

=== A partir de la fin del sègle III ===
Entre [[268]] e [[273]], [[Aurelian (emperaire roman)|Aurelian]] transforma la correctura instituida par [[Caracalla]] en una foncion permanenta&lt;ref&gt;{{Cite book}}&lt;/ref&gt;.

A partir de la crisi del sègle III, la situacion de l'Empèri se deteriora de contunh. Los problèmas economics, las incursions barbaras e las guèrras civilas avián menat a una desintegracion gaireben complèta de l'Empèri. De reformas drasticas son realizadas per [[Dioclecian]] (284-305) e la division de l'Empèri roman es acabada jos [[Constantin I lo Grand|Constantin lo Grand]]. En [[293]], [[Milan]] èra ja venguda la capitala de [[Empèri roman d'Occident]], mas, en 330 [[Constantinòple]] ven la capitala de l'[[Empèri Bizantin|empèri d'orient]], de fach l'administracion e la cort imperiala se desplaçan cap a Constantinòple. Constantin fa tanben desplaçar la flòta italiana basada a ''Misenum'' et ''Ravenne'' pel Pont. Favoriza tanben la difusion de la religion crestiana ([[313]], edicte de Milan) suprimissent los frens a aquela difusion, e se liga vertadièrament amb la Glèisa.

Lo cristianisme ven la sola religion oficiala de l'Empèri en [[380]] jos [[Teodòsi I|Teodòsi I{{er}}]]. Après la mòrt d'aquel darrièr en [[395]], l'[[Empèri roman d'Occident|Empièri roman d'Occident]] se constituís pas mai que de l'Itàlia. La capitala occidentala es deplaçada de ''Mediolanum'' (Milan) a [[Ravena]] en [[402]]. [[Alaric II|Alaric]], rei dels Visigòts, realiza los sacs Roma en [[410]],  pel primièr còp dempuèi 800 ans. Unei decennis mai tard l'Itàlia del nòrd es atacadas per los Uns d'[[Atila]].

Segon lo ''[[Notitia Dignitatum]]'', après los ans 420, l'Empèri d'Occident avec l'[[Africa romana|Africa]] et l'Illíria es gerit amb un ''[[Préfet du prétoire#Le pr.C3.A9fet du pr.C3.A9toire dans l.27Antiquit.C3.A9 tardive|praetorio Prefectus Italiae]]'', un ''[[Vicaire|vicarius]]'', e un ''[[Comes (Rome antique)|comes]] rei militaris''. Las regions foguèron governadas per uèit ''consulares'', dos ''correctores'' e quatre ''praesides''.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! ''[[Senat roman|consulares]]''
! correctores
! praesides
|-
| &lt;div&gt;
* Venetiae et Histriae
* Aemiliae
* Liguriae
* Flaminiae et Piceni annonarii
* Tusciae et Umbriae
* Piceni suburbicarii
* Campaniae
* Siciliae
&lt;/div&gt;
| &lt;div&gt;
* Apuliae et Calabriae
* Lucaniae et Bruttiorum
&lt;/div&gt;
| &lt;div&gt;
* Alpium Cottiarum
* Samnii
* Sardiniae
* Corsicae.
&lt;/div&gt;
|}
Los emperaires, dirigissent de las fòrças barbaras, contraròtlan lors frontièras e los còstas que seràn de contunh atacadas. En [[476]], amb la casuda de [[Romulus August|Romul Augustul]], l'empèri d'occident desapareis. L'Itàlia demora governada per Odoacre unas annadas fins a [[Gòts|l'invasion dels Gòts puèi]], un sègle mai tard, après las invasions successivas dels bizantins e dels [[Lombards]], es divisada en reialmes. La Reünificacion de l'Itàlia se realizarà enseguida sonque al [[sègle XIX]].

== Nòtas e referéncias ==

=== Nòtas ===
&lt;references group=&quot;note&quot;/&gt;

=== Referéncias ===
&lt;references/&gt;

== Font ==
* [[Estrabon]] ''Geografia'', IV, 6; V, 1-4; VI, 1

== Bibliografia ==
&lt;br&gt;
* Jean-Michel David, La Romanisation de l'Italie, Paris, Flammarion, coll. « Champs » (no 381), août 1997 (1re éd. 1994), 260 p. (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-0808-1381-7&lt;/nowiki&gt;) [[Categoria:Pages with script errors]] &lt;br&gt;

== Vejatz tanben ==
* [[Istòria d'Itàlia|Istòria de l'Itàlia]]
[[Categoria:Província romana]]</text>
      <sha1>qyknksieitnpsdqcmfau540sprsk35q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peter Simon Pallas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165404</id>
    <revision>
      <id>2509066</id>
      <parentid>2054261</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>+ Categoria:Naissença en Alemanha + Categoria:Naissença en 1741 + Categoria:Decès en 1811</comment>
      <origin>2509066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1274" sha1="pfxu6rdrnwdpdbzwne1fdghewkvnm0q" xml:space="preserve">{{Infobox Identitat
 | tematica              = 
 | carta                 = 
 | nom                   = Peter Simon Pallas
 | nomdebateg            = 
 | imatge                = Pallas PS by Tardier grey.jpg
 | legenda               = 
 | talhaimatge(en px)    = 
 | datadenaissença       = [[22 de setembre]] de [[1741]]
 | luòcdenaissença       = [[Berlin]]
 | datadedecès           =  [[8 de setembre]] de [[1811]]
 | luòcdedecès           = 
 | paísdorigina          = [[Alemanha]]
 | profession            = [[zoologia|zoològ]], [[botanica|botanista]]
 | títol1                = 
  | títol2                = 
  | distincions           = 
 | omenatge              = 
 | autrasfoncions        = 
 | paire                 = 
 | maire                 = 
 | conjunt               = 
 | enfants               = 
 | mestressas            = 
 | Títol_politic         = 
 | Nacion                = 
  }}
'''Peter Simon Pallas''' (* [[22 de setembre]] de [[1741]], [[Berlin]] – [[8 de setembre]] de [[1811]], ibid.), foguèt un [[zoologia|zoològ]] e [[botanica|botanista]] [[Alemanha|alemand]], celèbre per sos trabalhs en [[Russia]].

{{ORDENA:Pallas, Peter Simon}}
[[Categoria:Naissença en Alemanha]]
[[Categoria:Naissença en 1741]]
[[Categoria:Decès en 1811]]</text>
      <sha1>pfxu6rdrnwdpdbzwne1fdghewkvnm0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Curling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167338</id>
    <revision>
      <id>2509160</id>
      <parentid>2490812</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14745" sha1="1i1hxybwsw2ko3cin90hwfyzv2ewn8w" xml:space="preserve">[[Fichièr:12-01-20-yog-674.jpg|vinheta|Olimpiadas Juniors 2012 a [[Innsbruck]].]]
Lo '''curling''' es un [[espòrt]] de precision  practicat sur la [[Glaç|glaça]] amb de pèiras de [[granit]], talhadas e polidas segon un gabarit internacional. La tòca es de plaçar las pèiras mai prèp possible d'una cibla circulària desenhada sus la glaça, nomenada l'''ostal''.

Es mai sovent admés qu'aqueste jòc foguèt inventat al [[sègle XVI]] en [[Escòcia]], malgrat l'existéncia de dos quadre de [[Pieter Brueghel lo Vièlh]] que presentan de païsans [[Reialme dels Païses Basses|olandeses]] jogant al curling. Lo jòc del curling en exterior èra fòrça populae en Escòcia entre los sègle XVI e XIX&lt;span&gt;&lt;/span&gt;, pendent lo climat ivernal èra pro freg per donar de bonas condicions de glaça.

Lo sèti de la Federacion mondiala de curling se trapa en Escòcia, dins la vila de [[Perth (Escòcia)|Perth]].

Lo curling es un espòrt oficial olimpic en 1924 puèi tornèt en 1998&lt;ref&gt;Le statut du tournoi de curling des Jeux olympiques de 1924 n'était pas précisé. En 2006, le CIO déclare que cette épreuve est officielle.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{lien web|langue=en|url=http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1924/CUR/|titre=Curling at the 1924 Chamonix Winter Games|site=sports-reference.com|consulté le=12 octobre 2013}}&lt;/ref&gt;.

Apareguèt una varianta, lo « curling sur tapís » inventat en Suèci que permet la practica tot lo long de l'annada.

== Originas e istòria ==
[[Fichièr:Pieter Bruegel the Elder - Hunters in the Snow (Winter) - Google Art Project.jpg|vinheta|&lt;center&gt;''Caçaires dins la nèu''&lt;/center&gt;]]
[[Fichièr:Pieter_Bruegel_d._Ä._107.jpg|vinheta|&lt;center&gt;''Lo Trabuc&lt;br&gt;
''&lt;/center&gt;]]
''Caçaires dins la nèu''  e ''Lo Trabuc'' son d'òlis sus fusta del pintre flamenc [[Pieter Brueghel lo Vièlh]]. Los dos realizats en [[1565]] mòtran cadun una partida de curling, una sus un estanc gelat, l'autre sus la broa gelçada dins lo quart inferior èsquèrra. Se distinguís pro clar las quatre pèiras ansadas, mas i a pas encara d'escoba.

Se lo jòc pareis èsser originari de las Flandras (''kluyten''), es en Escòcia que se transforma en espòrt. Lo primièr club es creat a Edimbourgh en 1795&lt;ref&gt;{{Lien web|url=https://www.collectionscanada.gc.ca/curling/024005-1000-f.html|titre=Bonspiel! L'histoire du curling au Canada}}&lt;/ref&gt;. En 1834, son edictadas la primièras règlas afinada pel Grand Club Caledonian, crearen 1838, e qu'es de fach la primièra organizacion internacionala de la disciplina.

Lo curling arriba en America del Nòrd vèrs 1750 mejans los soldats britanics. Demora longtemps un jòc per beure fóça whisky. Lo Royal Montreal Curling Club es fondat en [[1807]] per d'immigrats esceses. Lo primièr club als [[Estats Units d'America|EUA]] es fondat en [[1832]]. La primièra partida internacionala opausa Canadians e Americans en 1865 a Buffalo. Lo jòc es practicat en [[Soïssa]] e dins los païses escandinaus a partir de la segonda mitat del sègle XIX.&lt;center class=&quot;&quot;&gt;
&lt;gallery&gt;
Fichièr:Curling on a lake in Dartmouth, Nova Scotia, Canada, ca. 1897.jpg|Grop de jogaires practicant lo curling sus un lac a [[Dartmouth (Nòva Escòcia)|Dartmouth]], en [[Nòva Escòcia]] ([[Canadà]]), vèrs [[1897]].
Fichièr:Men curling - 1909 - Ontario Canada.jpg|Òmes jogant al curling en [[Ontario]] en [[1909]].
Fichièr:L'équipe de Grande-Bretagne, championne olympique de curling en 1924 à Chamonix.jpg|L'equipa de Granda Bretanha campiona olimpica lo 30 de genièr [[Jòcs olimpics d'ivèrn de 1924|1924]], en accion [[Curling als Jòcs olimpics de 1924|a Chamonix]].
Fichièr:Curling Torino 2006 Pinerolo Palaghiaccio scena1.jpg|Partida [[Canadà]] / [[EUA]] als [[Jòcs olimpics d'ivèrn de 2006|JO de Turin]], en 2006.
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== La superfícia de jòc ==
[[Fichièr:Curlingsheet_scaled.svg|esquèrra|vinheta|'''CL:'''&amp;nbsp;linha mediana,&lt;br&gt;'''HOL:'''&amp;nbsp;hogline&lt;br&gt;'''TL:'''&amp;nbsp;linha de&amp;nbsp;T&lt;br&gt;'''BL:'''&amp;nbsp;linha&amp;#x20;rèira&lt;br&gt;'''HA:'''&amp;nbsp;linha hack&lt;br&gt;'''FGZ:'''&amp;nbsp;Free Guard Zone]]
[[Fichièr:Curlingsheet.jpg|vinheta|La superfícia de jòc de curling.]]
[[Fichièr:Hack.jpg|vinheta|Los jogaires devon partir del « hack » per lançar lor pèira.]]
La superfícia del jòc de curling, o « pista », nomenada ''rink'', es constituida d'una superfícia glaçada de 42,07&amp;nbsp;m (146') de longor e d'una largor anant de 4,3&amp;nbsp;m (14'2&quot;) a {{unité|4.75|m}} (15'7&quot;), preparada per èsser la mai plana possibla per permetre a las « pèiras », de limpar amb mens de friccion possible.&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source-container&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;display: none;&quot; lang=&quot;fr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-title&quot; title=&quot;Ce modèle  permet d’écrire facilement et de typographier correctement un nombre suivi d’une unité ou d’un nom.&quot;&gt;Unité&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;1&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;Valeur&lt;/span&gt;&lt;span data-key=&quot;1&quot; title=&quot;Valeur à afficher.&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-desc&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;1&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;4.3&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;2&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;Premier symbole&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;2&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;m&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;L'  « ostal » conten una seria de cercles concentrics de 3,66&amp;nbsp;m (12'), 2,43 &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;mètre&quot;&gt;m&lt;/abbr&gt; (8'), 1,22&amp;nbsp;m (4') e 0,3&amp;nbsp;m (1') de diamètre, que son pench a cada extremitat. Lo centre de l'ostal, marcat per la joncion de la ''linha de « T »'' e de la ''linha mediana'', se situat 3,66&amp;nbsp;m (12') dels emparpès. Doas autras linhas complètan l'ensemble&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: la ''linha reira'', situada en travèrs de la pista e juxtapausada a al tèrme exterior de l' &quot;ostal&quot;, e la ''Hog Line'', sovent mai larga, aquesta, en travèrs de la pista, situada a 10,06&amp;nbsp;m (33') dels emparapès.&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source-container&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;display: none;&quot; lang=&quot;fr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-title&quot; title=&quot;Ce modèle  permet d’écrire facilement et de typographier correctement un nombre suivi d’une unité ou d’un nom.&quot;&gt;Unité&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;1&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;Valeur&lt;/span&gt;&lt;span data-key=&quot;1&quot; title=&quot;Valeur à afficher.&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-desc&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;1&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;10.06&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-title&quot;&gt;&lt;span id=&quot;2&quot; class=&quot;cx-template-editor-param-key&quot;&gt;Premier symbole&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-param-value&quot; data-key=&quot;2&quot; style=&quot;position: relative;&quot;&gt;m&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;D'emparapès, nomenats normalament ''hacks'', son fixats sus la glaça e servisson alara du lançar de la pèira de cada costat als tèrmes.

== Pèira de curling ==
La pèira de curling pesa 19,96&amp;nbsp;kg (manilha compresa) e deu pas passar aquesta massa. Sa circonferéncia es de 91,44&amp;nbsp;cm e una nautor que deu correspondre a un ueiten d'aquesta, o 11,43&amp;nbsp;cm. Es equipada d'una manilha al dessús que permet de la far pivotar abans d'èsser lançada.

Lor base es pas plana mas concava e la superfícia de limpanda de la pèira es de 6 a 12&amp;nbsp;mm mens larg que la largor de la pèira. Aquesta diferéncia permet de donar un efièch a la pèira que tendrà a seguir una trajectòria corba (los especialistas utilizan l'anglé ''to curl'', corbar). Lo gra del ''curl'' depend de mai d'un factor pendent lo jòc, coma de la velocitat donada a la pèira, de la preparacion de la glaça, del cahfament de la glaç per escobatge cap a l'ostal&lt;ref&gt;Courty JM, Kierlik E, [https://web.archive.org/web/20130610065226/http://www.pourlascience.fr/ewb_pages/f/fiche-article-pierre-qui-tourne-n-amasse-que-doute-24232.php ''Pierre qui tourne n'amasse que doute''], Pour la Science, février 2010, p 96-98&lt;/ref&gt;.

Los Escoceses, subretot, estiman que las pèiras de curling de qualitat melhora son realizadas a partir d'una varietat especiala de granit, l'ailsit, que se trapa a l'Ailsa Craig, una illa escalabrosa situada a 16&amp;nbsp;km de la còsta d'Ayrshire, al sud oèst d'Escòcia.
[[Fichièr:Curlingrock.jpg|vinheta|La « pèira » de curling, facha de granit.]]
Aqueste ailsit es un microgranit contenent de riebeckite. En 2004, 60 à 70% de totas las pèiras de curling seriá estat fach de granit seriá vengut d'aquesta illa&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20041102011535/http://news.nationalgeographic.com/news/2004/10/1027_041027_curling_stones.html National Geographic] Retrieved on 2009-07-19&lt;/ref&gt;. Una autre de las  fonts màger per las pèiras de curling es la carrièra de granit de Trefor dins lo [[País de Galas]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.bbc.co.uk/sport/0/winter-olympics/26253664 10 things you didn't know about curling] sur le site de la BBC&lt;/ref&gt;.

== Los jogaires ==
Lo curling es un jòc d'equipa, practicat entre doas equipas de 4 jogaires caduna.ôle.

Quand una pèra es lançada, i a un jogaire qui lança la pèire e un autre a l'autre tèrme de la pista. Los dos jogaires restants seguisson la pèira e assistisson la trajectòria escobant la glaça abans que la pèira arrive, en foncion de las directivas del lançaire  (skip) e lor seus jutjament sus la velocitat del lançat.
[[Fichièr:Curling_broom.png|vinheta|251x251px|L'escoba de curling.]]

== Equipament ==
[[Fichièr:Curlingshoes.jpg|vinheta|247x247px|Cauçaduras de curling.]]
Pendent lo jòc, los jogaires pòrtan de cauçaduras especialas. Per una la sòla es de teflon o d'[[Acièr inoxidable|inòx]] que permet de limpar. L'autra es de [[cauchó]] per aderir tant que se pòt a la glaça.

Un autre equipament es l'escoba. Lo fach d'escobar debans la pèira alentís la deceleracion, e enforça la trajectòria d'aquesta. Lo balai pòt tanben servir per netejar le degalhs de glaça. Tanben l'escoba servís per senhalar ont se vòl far anar la pèira. Fins finala, lo lançaire utiliza l'escoba coma pièja. Las escobas pòdon èsser de forma e de talha diferentas segon las preferénciass de cadun.

== Lo jòc ==
Lo curling se jòga entre doas equipas de quatre. Un jòc consistís abitualament en uèit manas nomenadas  « ends », e dura en mejana doas oras. Pendent cada mena cada jogaire de cada equipa chaque a drech de jogar doas pèiras, los jogaires de cada camp jogant alternativament. A lançar la pèira, deu èsser largada a la mitat de la pista abans que la ''hogline'' (linha de jòc) siá passada (mai sovent, los jogaires limpan al mèsme temps que largan la pèira) e deu passar la ''hogline'' opausada.

A cada lançat, dos jogaires equipats d'escoba fregan fòrça la glaça a l'avançar la pèira per modificar sa trajectòria o aumentar la distança parcorreguda. Un jogaire plaçat dins l'ostal, lo ''skip'', o le tresen, indica als escobaires se devon o non fregar.

=== Règla de las quatre pèiras (pèira en zona de garda protegida) ===
Fins a que las 4 primièras pèiras sián jogadas, las pèiras situadas dons la zona de garda protegida (ZGP)&lt;ref&gt;{{Lien web|url=http://www.btb.termiumplus.gc.ca/tpv2alpha/alpha-fra.html?lang=fra&amp;i=1&amp;index=alt&amp;srchtxt=PIERRE%20ZONE%20GARDE%20PROTEGEE|titre=pierre en zone de garde protégée}}&lt;/ref&gt;, es a dire l'airal de jòc entre la linha de ''hog'' e de ''tee'', mas non dins l'ostal, devon pas èsser lavadas per las pèiras de l'equipa advèrsa. Se una d'elas es levada, lo jòc se deu tornar plaçar cam èra abans lo lançat fautiu. 
[[Fichièr:Curlingscore.jpg|vinheta|257x257px|Marca al curling]]

=== Marca ===
Quand las doas equipas an lançat 8 pèiras caduna, l'equipa que ten la pèira mai prèp del centre ganha un punt per cada pèira qu'es mai pròche que la pèira mai pròche de l'equipa advèrsa. Solas las pèiras situadas a l'interior de l'ostal pòdon donar un punt. Una pèira es considerada dins l'ostal s'es a l'interior del cercle exterior de 12 pès de diamètre (3,66&amp;nbsp;m) o se una partida de son contorn es a l'interior del cercle.

Lo ganhant es l'equipa qu'a marcat lo nombre mai grand de punts après un nombre par de menas, 8 en competicion de naut nivèl. En cas d'egalitat a la marca, se pòt jogar mai de menas per despartir las equipas.

=== Darrièra pèira ===
La darrièra pèira jogada es sovent nomenada lo « martèl ». L'equipa que ten la darrièra pèira pendent la primièra de la partida es causida tirada al sòrt, ou per una lançada de precision

== Organizacion ==
Lo curling es regís per una sola federacion, la Federacion mondiala de curling.

Existís pas de granda especificitat feminina al curling&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: las epròvas son o jogadas per d'òmes, o per de femnas e tanben n'i a de mixtes. La règlas son gaire diferentas entre las espròvas femeninas, masculinas o mixtas.

== Competicions ==

=== Jòcs olimpics ===
[[Fichièr:Swedish_curlers_at_Olympics_2010.jpg|drecha|vinheta|L'equipa suècia ganhanta de la competicion als [[Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2010|Jòcs olimpics d'ivèrn de 2010]], a [[Vancouver]].]]
Lo curling masculin fa sa primièra aparicion als [[Jòcs Olimpics d'ivèrn|Jòcs olimpics d'ivèrn]] per lor primièra edicion, los [[Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1924|Jòcs de 1924]] a [[Chamonix-Mont-Blanc|Chamonix]]. Es present dins los jòcs fins als [[Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1932|Jòcs olimpics d'ivèrn de 1932]] a Lake Placid, coma demonstracion. Torna venir espòrt de demostracion als [[Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1988|Jòc de 1988]] a [[Calgary]], per de torneg entre òmes e entre femnas.

Es abscent als [[Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1994|Jòcs de 1994]] a [[Lillehammer]], e torna als [[Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1998|Jòcs de 1998]] a Nagano, amb un torneg per cada sèxe. I a un torneg mixte un òme e una femna per cada equipa als [[Jòcs Olimpics d'ivèrn 2018|Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2018]] a [[Pyeongchang]]. 

=== Campionat del mond ===

Foguèron creats en 1959 jol nom de Copa d'Escòcia (las tres primièras edicions foguèron disputadas sonque entre l'Escòcia e lo Canadà, los dos païses tradicionals del curling). Aquestes campionats del mond se debanan totes los ans. 

En 1979, apareisson los campionats del mond de curling femenin.

=== Autras competicions internacionalas ===
* Campionnats d'Euròpa de curling
** Creats en 2004, se debanan cada ans. 
== Nòtas e referéncias ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>1i1hxybwsw2ko3cin90hwfyzv2ewn8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ampèr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167605</id>
    <revision>
      <id>2509146</id>
      <parentid>2453523</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11051" sha1="hws7dl7lpk35qghgk4itkgkbrdotu4p" xml:space="preserve">L’'''ampèr''' (simbòl '''A''') es l'unitat de mesura del [[Sistèma Internacionau d'Unitats|Sistèma internacional d'unitats]] de l'[[Corrent electric|intensitat du corrent electric]]&lt;ref name=&quot;bip&quot;&gt;[http://www.bipm.org/fr/publications/si-brochure/ampere.html Unité de courant électrique (ampère)], sur bipm.org de 2014, consulté le 14 mars 2017.&lt;/ref&gt;.

Un corrent d’'''un ampèr''' correspond al transpòrt d'una [[carga electrica]] d'un [[coulomb]] per [[segonda]] mejans una superfícia (seccion de fil, electrolit, tub de vuèit, etc.).

Aquesta unitat del son nom a [[André-Marie Ampère]], que la teoria de l'[[electrodinamica]] a fòrçament contribuit a la naissença de la teoria de l'[[electromagnetisme]] de [[James Clerk Maxwell|Maxwell]]. Lo mòt ''ampèr'' es donc un [[onomastisme]].

== Definicion ==
La définicion de l'ampèr foguèt donada pel Comitat internacional dels peses e mesuras en [[1948]] atal:

{{citacion blòt|Un ampèr es l'intensitat d'un corrent constant que, s'es mantengut dins dos conductors linears e parallels, de longors infinidas, de seccions negligibles e distants d'un mètre dins lo vuèit, produch entre aquestes dos conductors una fòrça lineara egala à 2×10-7 newton per mètre.}}

Una novèla definition de l'ampèr es envisatjada de dos biais&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180917004032/http://www.metrologie-francaise.fr/fr/si/futur-si.asp Le futur du SI.], sur le site metrologie-francaise.fr. Consulté le 12 octobre 2012.&lt;/ref&gt;:
* del [[vòlt]] (a partir de la [[constanta de Josephson]] K{{ind|J}} ≡ 483 597,891&amp;nbsp;[[Hertz (unitat)|GHz]]/[[Vòlt|V]])
* de l'[[ohm]] (a partir de la constanta de von Klitzing R{{ind|K}} ≡ 25 812,807&amp;nbsp;[[Ohm (unitat)|Ω]]);
per mesura del corrent [[electron]] per electron (la carga d'un electron es notada q = 1,602176487×&amp;nbsp;10&lt;sup class=&quot;exponent&quot;&gt;-19&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;[[Coulomb|C]]).

Pasmens, la coeréncia d'aqueste dos apròches (triangle metrologic « vòlt - ohm - ampèr ») es pas encara mostrada amb lo nivèl de precision que cal.

== Exemples ==
* 1&amp;nbsp;[[Femto|f]]A: òrdre de grandor del corrent minimal mesurable per un electromètre de laboratòri;
* 100&amp;nbsp;[[Pico|p]]A: òrdre de grandor del corrent minimal mesurable par un multimètre commercial;
* 2&amp;nbsp;[[Micro (prefixe del Sistèma internacional)|µ]]A: relòtge de cristals liquids&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;Siá una autonomia de 10&amp;nbsp;ans amb una pila de 96&amp;nbsp;mAh.&lt;/ref&gt;;
* 1&amp;nbsp;[[Mili|m]]A: protèsi auditiva intraauriculària&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;Siá una autonomia de 4&amp;nbsp;jorns amb una pila de 105&amp;nbsp;mAh.&lt;/ref&gt;;
* 10&amp;nbsp;A: bolhadòria electrica de 2 300&amp;nbsp;W provesida en 230&amp;nbsp;V ;
* 15&amp;nbsp;A: corrent maximal liurat per una presa estandard NEMA-15 120&amp;nbsp;volts en America del Nòrd;
* 16&amp;nbsp;A: corrent maximal dins una presa electrica estandard d'Euròpa continentala;
* 500&amp;nbsp;A: corrent maximal tipic d'una bateriá de plomb d'automobila;
* 871&amp;nbsp;A: corrent maximal d'un cable nauta tension A enterrat (seccion de conductor 10&amp;nbsp;cm&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).

== Procediment de mesura ==

=== Mesura impausanta una insercion dins lo circuit ===

==== Ampèrmètre ====
Per un corrent continú, la mesura del corrent per un ampèrmètre (o la foncion ampèrmètre d'un multimètre) es obtenguda per insercion d'una resisténcia electrica calibrada ''R'' dins lo circuit çò que permet de transformar lo [[Corrent electric|corrent]] en [[tension electrica]] ''V'' a sas bornas. Lo corrent es obtengut per la [[lei d'Ohm]] ''{{Nobr|1=I = U/R}}''.

==== Galvanomètre ====
Lo galvanomètre de quadre mobil es un sistèma qu'utiliza una bobina percorreguda pel corrent de mesurar, un aimant permanent e un ressòrt de rampèl que la deformacion traduch la fòrça exercida per l'aimant sul corrent.

==== Electromètre ====
Los electromètres modèrnes son basats sux un amplificator electronic de corrent. Al contrari dels multimètres, impausan una casuda de tension gaireben constanta e non pas proporcionala al corrent.

Los electromètres ancians mesuravan la carga comolada. Lo corrent èra deduch coma variacion de la carga per unitat de temps.

=== Mesura del camp magnetic engendrat ===

==== Pinça ampèrmetrica ====
[[Fichièr:Pince_ampèremétrique.jpg|vinheta|Multimètre amb pinça ampèrmetrica.]]
Una pinça ampèrmetric es fondada sus un circuit magnetic ([[fèrre doç]], [[ferrita]],etc.) que s'embarra a l'entorn del fil percorregut pel corrent alternatiu que se vòl mesurar. S'obten un transformator de corrent que lo primari es constituit d'una unica espira (lo conductor sus que la mesura es realizada) e que lo segondari, bobinat a l'interior de la pinça, conten un nombre d'{{Nobr|espiras n}} important, per exemple {{Nobr|1=n = 1000}}. Circula donc al secondari un corrent {{Nobr|n còps}} mai feble qu'al primari, e es aqueste corrent qu'es mesurat amb un ampèrmètre intèrne (pinça ampèrmetrica autonòma) o extèrne (sonda de corrent). Lo segondari es mai sovent embarrat sus un shunt (resisténcia calibrada); se deduch de la tension a sas bornas lo corrent segondari, e donc lo corrent primari ({{Nobr|n còps}} superior). S'obten atal en sortida una tension instantanèa proporcionala al corrent instantanèu passant los mòrs de la pinça.

Lo dispositiu essent basat sus l'induccion electromagnetica, pòt mesurar pas que los corrents alternatius, qu'induison de variacions de fluses dins l'entrefèrre ([[lei de Lenz-Faraday]]); provocant a lor torn la circulacion d'un corrent al segondari. Per de sondes de mesura que la sortida se fa en corrent cal respectar las mèsmas precaucions d'usatge qu'amb los transformators de corrent tradicionals: lo segondari deu pas jamai èsser dubèrt jos pena de clacatge de l'isolant del bobinatge e de destruccion drl transformator. Lo fabricant pòt integrar, a aqueste efièch, un descrestador de tension (per exemple una diòda Transil).

==== Sonda d'efièch Hall ====
Las sondas d'efièch Hall son mai sovent de pinças ampèrmrtricas qui mesuran dirèctament lo [[camp magnetic]] creat pel corrent. Son utilisables tant per mesurar un corrent continú qu'un corrent alternatiu.

Lo quita principi de l'efièch Hall produch una tension proporcionala a l'intensitat del camp magnetic passant l'entrefèrre, çòqu'es plan practic de realizar e afichar. Mas i a un problèma: lo circuit magnetic es subjècte a la saturacion, e la mesura ne pòt pas èsser lineara sus una granda amplitud de mesura.

Los mòrs tancant lo barrèl miègconductor son dotats d'un bobinatge (que possedís {{Nobr|N{{ind|2}} espiras}}) provesida per un generator de corrent intèrne d'intensitat I{{ind|S}}. Lo principi es lo seguent: lo generator de corrent, asservit sus la tension de Hall, induguèt dins l'entrefèrre un camp magnetic egal en modul e opausat en argument al camp principal, eissit del corrent de mesurar I{{ind|P}}. Quans la tension de Hall s'anulla, los dos camps an d'amplituds egalas.

En efièch, coma dins un transformator, avèm {{Nobr|1=N{{ind|1}}.I{{ind|P}} = N{{ind|2}}.I{{ind|S}}}}. Sufís alara de mesurar l'intensitat del corrent I{{ind|S}} necessari a l'anullacion de la tension de Hall per coneisser I{{ind|P}}&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: avèm {{Nobr|1=I{{ind|P}} = I{{ind|s}}.N{{ind|2}}/N{{ind|1}}}}, es a dire ''{{Nobr|1=I{{ind|p}} = I{{ind|s}}.N{{ind|2}}}}'' que l'affichatge de la pinça ampèrmetrica correspond a un sol passatge del conductor a mesurar dins los mòrs&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;Se pòt pasmens efectuar mai d'un torns per aumentar la resolucion: cal alara divisir la valor legida pel nombre de torns per coneisser la valor reala.&lt;/ref&gt;.

Aqueste principi demanda mai d'electronica, primièr a causa de la preséncia suplementària del generator de corrent asservit, e segond qu'es necessari de mesurar un corrent (I{{ind|S}}) e non una tension. Mas aquesta topologia possedís un avantatge incontestable: ''quina que siá la valor de I{{ind|S}}, lo camp magnetic que regne dins l'entrefèrre es nul''&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;Lo fach de causir N{{ind|2}} grand permet, per un corrent de mesurar donat, de reduire de tant la valor de I{{ind|s}}, corrent de compensacion, d'ont un bobinatge realizat amb un grand nombre d'espiras e una fòrça feble seccion.&lt;/ref&gt;. Seguís una excellenta linearitat, de biais independent del corrent de mesurar. Se dich que lo captor d'efièch Hall es ''compensat'', aquesta topologia essent designada per l'expression « ''{{Lang|en|closed loop}}'' » en anglés (literalament « bocla tampada », lo camp de compensacion essent asservit sus la tension de Hall).

==== Sonde d'efièch Néel ====
Las sondas d'efièch Néel son de captors de corrent que pòdon se presentar jos forma de bocla dubradissa e flexibla o de captor busbar e que mesuran lo [[camp magnetic]] creat pel corrent primari circulant dins lo conductor. Pòdon mesurar de corrent alternatiu e de corrent continú, amb un nivèl de precision nauta, comparabla a aqueste de las mesuras qu'impausan una insercion dins lo circuit.

== Multiples e sosmultiples ==
[[Fichièr:Buste_Ampère_Lycée_Voltaire.jpg|vinheta|Bust d'[[André-Marie Ampère|Ampère]]]]
{| class=&quot;wikitable alternance sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
|+ Multiples de l'ampèr
! 10{{Exp|N}}
! Nom
! Simbòl
! Nombre
|-
| 10{{Exp|24}} 
| iotaampèr 
|YA
| Quadrilion
|-
| 10{{Exp|21}} 
| zetaampèr 
|ZA 
| Triliard
|-
| 10{{Exp|18}} 
| exaampèr 
|EA 
| Trillion
|-
| 10{{Exp|15}} 
| petaampèr 
|PA 
| Biliard
|-
| 10{{Exp|12}} 
| teraampèr 
|TA 
| Bilion
|-
| 10{{Exp|9}} 
| gigaampèr 
|GA 
| Miliard
|-
| 10{{Exp|6}} 
| megaampèr 
|MA 
| Milion
|-
| 10{{Exp|3}} 
| kiloampèr 
|kA 
| Mila
|-
| 10{{Exp|2}} 
| ectoampèr 
|hA 
| Cent
|-
| 10{{Exp|1}} 
| decaampèr 
|daA
| Detz
|-
| 10{{Exp|0}} 
| ampèr 
|A
| Un
|-
| 10{{Exp|−1}} 
| deciampèr 
|dA
| Decen
|-
| 10{{Exp|−2}} 
| centiampèr 
|cA
| Centen
|-
| 10{{Exp|−3}} 
| miliampèr 
|mA
| Milen
|-
| 10{{Exp|−6}} 
| microampèr 
|μA
| Milionen
|-
| 10{{Exp|−9}} 
| nanoampèr 
|nA
| Miliarden
|-
| 10{{Exp|−12}} 
| picoampèr 
|pA
| Bilionen
|-
| 10{{Exp|−15}} 
| femtoampèr 
|fA
| Biliarden
|-
| 10{{Exp|−18}} 
| atoampèr 
|aA
| Trilionen
|-
| 10{{Exp|−21}} 
| zeptoampèr 
|zA
| Triliarden
|-
| 10{{Exp|−24}} 
| ioctoampèr 
|yA
| Quadrilionen
|}

== Nòtas e referéncias ==

=== Nòtas ===
&lt;references group=&quot;alpha&quot;/&gt;

=== Referéncias ===
{{Reflist}}

== Annèxes ==

=== Articles connèxes ===
* [[Abampèr]]
* [[Ampèr ora]]
* [[Ampermètre]]
* [[Ampèr per mètre]]
* [[Ampèr per mètre carrat]]

=== Ligams extèrnes ===
* [http://www1.bipm.org/fr/si/si_brochure/chapter2/2-1/ampere.html ''Unité de courant électrique (ampère)''], Bureau international des poids et mesures
* [https://web.archive.org/web/20220121041311/http://www.ampere.cnrs.fr/parcourspedagogique/zoom/unitelec/borvon/index.php ''La longue histoire des unités électriques''], Gérard Borvon, Christine Blondel, @.Ampère et l'histoire de l'électricité

{{Sistèma internacional}}
[[Categoria:Unitat SI de basa]]</text>
      <sha1>hws7dl7lpk35qghgk4itkgkbrdotu4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cauma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168019</id>
    <revision>
      <id>2509151</id>
      <parentid>2334013</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T04:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17448" sha1="4e1wmuh8ynsb03zdhztnibhbh3pen86" xml:space="preserve">[[Fichièr:Stanisław_Lentz,_Strajk.jpg|vinheta|''La cauma'' (''Strajk''), [[Stanisław Lentz]], 1910]]
La '''cauma''' es dempuèi lo [[sègle XIX]]&lt;ref&gt;« Le passage au sens moderne de &quot;cessation volontaire et collective du travail se produit vers 1845-1848&quot; » ''in'' [//fr.wikipedia.org/wiki/Alain_Rey Alain Rey] (dir), ''Dictionnaire historique de la langue française'', Dictionnaires Le Robert, [//fr.wikipedia.org/wiki/1998 1998], &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;1643.&lt;/ref&gt;, una accion collectiva consistent en un arrèst concertat del [[Trabalh (economia)|trabalh]] pels [[Trabalh salariat|salariats]] d'una entrepresa, d'un sector economic, d'una categoria professionala o per extension de tota autre persona productiva, sovent a l'initiaciva de [[Sindicalisme|sindicats]]. Aquesta accion a per objectiu de piejar las revendicacions dels salariats en fasent pression suls superiors ierarquics o l'emplegaire (cap d'entrepresa o patron), per la pèrda de produccion que l'arrèst de trabalh provòca. S'agís cd'una mòstra de fòrça: lo caumaire es pas pagat&lt;ref&gt;Levat se las negociacions acaban per un pagament, parcial o non, de jorns de cauma o se existís d'una caissa de cauma&lt;/ref&gt; alara que l'entrepresa produtz pas pus e pèrd d'argent. 

L'estatut juridic de la cauma es variable segon los païses, de l'interdiccion (subretot en [[dictatura]]), a l'encastrament reglementari o legislatiu. Dins los païses ont la cauma es legala, mai sovent es interdita per una professions que realizan las foncions regalianas de l'Estat o dels servicis publics elementaris: militars, [[Polícia|policièr]], [[Pompièr|pompièrs]], etc.

== Istòria ==
Los mao ancians movements de trabalhador conegut, que l'Istòria fa resson, se debanè en [[Egipte antica|Egipte]]:

* Revòlta d'obrièrs bastissent la [[Grana Piramida de Giza|piramida de Giza]], vèrs 2558 AbC., après la diminucion puèi de la supression de l'[[Alh cultivat|alh]] dins las racions quotidianas&lt;ref&gt;http://opensiuc.lib.siu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1488&amp;context=ebl.&lt;/ref&gt;. 
* Cauma dels obrièrs de Deir-el-Medineh bastissent  los monuments de la [[Vath deus Reis|Val dels reis]], emplegats per Ramsès III en 29 de son règne (vèrs 1166 AbC.), après de retards d'avitalhament&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091023171125/http://2terres.hautesavoie.net/degypte/texte/delmedtx.htm#papyrus%20de%20la%20Grève Une lettre de réclamation des ouvriers de la nécropole de Deir el-Medina.] Sur le site 2terres.hautesavoie.net.&lt;/ref&gt;.

[[Fichièr:1891_-_Grève_des_transports.jpg|vinheta|300x300px|Cauma dels transpòrts a París en 1891, un omnibus assaltat]]

=== França ===
La cauma foguèt de longas interdita, consequéncias de l'abolicion de las corporacions e de la promulgacion jos la Revolucion de la [[lei Le Chapelier]] del 14 de junh de 1791. Al començament de sègle XIX, lo Consulat de [[Napoleon Bonaparte]] reprimís la cauma e la fa castigar d'emprisonament fins a tres meses, per l'article 7 de la lei del 22 de germinal an XI (12 d'abril de 1803) enebissent atal « tota coalicion de la partida dels obrièrs per arrestar en mèsme temps de trabalhar, interdire lo trabalh dins unes talhèrs, empachar d'i anar e d'i demorar abans o après de cèrtas oras, e mai sovent per suspendre, penjar, enriquir las òbras&lt;ref&gt;''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlements et avis du Conseil d'État'', éd. J.-B. Duvergier, tome XIV, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;192-193.&lt;/ref&gt; ». A partir de 1864, jos l'Empèri liberal, la cauma es pauc a pauc legalizada. Las caumas foguèron encore mai longtemps interditas als foncionaris. Mas, a la seguida de la Liberacion en 1944, e en reaccion contra totes los interdits impausats per l'ocupacion nazia e le [[regim de Pétain]]&lt;ref&gt;Le régime vichyste avait interdit les grèves (le 4 octobre 1941) et les syndicats (ces derniers furent représentés en tant que tels au sein du [//fr.wikipedia.org/wiki/Conseil_national_de_la_R%C3%A9sistance Conseil national de la Résistance]). En août 1944, la grève générale – associant les fonctionnaires – a été un élément important de la [//fr.wikipedia.org/wiki/Lib%C3%A9ration_de_Paris Libération de Paris].&lt;/ref&gt;, la Constitucion de 1946 autoriza la cauma dels foncionris, levat unes agents d'autoritat, « dins l'encastre de las leis que la reglamentan », d'ont l'obligacion de [[preavís de cauma]]. 

Amb l’installacion d’un [[caumatge]] de massa, las caumas demenesigèron dins lo sector privat&lt;ref&gt;« La pratique gréviste… s’exerce à un niveau moins élevé que pendant l’ère du plein emploi. » (Guy Groux et Jean-Marie Pernot, ''La Grève'', &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;89.).&lt;/ref&gt;. E, mai l’entrepresa es pichona, mai las caumas son raras&lt;ref&gt;Guy Groux et Jean-Marie Pernot, ''La Grève'', &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;100.&lt;/ref&gt;. La cauma en França es majoritàriament lo fach de la foncion publica. En 1989 près de 70 % des jorns de cauma se realizèron dins la fonccion publica{{,}}&lt;ref&gt;« Deux facteurs expliquent la forte mobilisation des fonctionnaires d’État : d’une part, l’intensité gréviste est corrélée aux politiques budgétaires qui visent à réduire le poids de la fonction publique dans la dépense globale de l’État ; d’autre part, l’exercice du conflit par les fonctionnaires est enserré dans des règles juridiques qui n’autorisent pas la diversification des pratiques conflictuelles et contractuelles qui existent dans le secteur concurrentiel. » (Guy Groux et Jean-Marie Pernot, ''La Grève'', &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;94.).&lt;/ref&gt;.

=== America del Nòrd ===

==== Canadà ====
Caumas notablas al Canadà:
* [[2012]]: cauma estudianta quebequesa contra l'auçada dels costs d'escolaritat 
* Cama a çò de [[Wal-Mart]].
* [[1949]]&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: Cauma de l'amianta a Asbestos.

==== Estats Units ====
L'apogèu del movement obrièr als EUA se situís a la fin del sègle XIX e dins la primièra mitat del sègle XX: entre 1881 e 1905, se compta 37 000 caumas dins lo país&lt;ref name=&quot;Lacroix309&quot;&gt;{{Cite book}}, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;309.&lt;/ref&gt;. En [[1919]], 2 665 caumas amassan quatre milions de salariats&lt;ref name=&quot;Lacroix348&quot;&gt;{{Cite book}}, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;348.&lt;/ref&gt;. En [[1946]], cinc milions de salariats son en cauma&lt;ref name=&quot;Lacroix395&quot;&gt;{{Cite book}}, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;395.&lt;/ref&gt;. [[Noam Chomsky]] soslinha de son costat quant « l'istòria americana de las relacions de trabalh es inabitualament violenta, fòrça mai que dins d'autras societats industrializadas » e cita las estimacions de Patricia Sexton dins son libre ''The War On Labor And The Left'' (1992) que parla de 700 caumaires tuats e de milièrs de nafrats de 1877 a 1968 alara que se compta qu'un sol caumaire tuat en Grand Bretanha dempuèi 1911&lt;ref&gt;[//fr.wikipedia.org/wiki/Noam_Chomsky Noam Chomsky], ''L'an 501. La conquête continue'', Écosociété/EPO, 1995, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;321.&lt;/ref&gt;.

Unas caumas majoras als EUA: 

* julhet de [[1877]]: obrièrs del ralh. A [[Chicago]], d'afrontaments entre la polícia e los caumaires se debanèron a ''South Halsted Street'' e faguèron 18 mòrts.

* 1èr de mai de 1886: unes 200 000 trabalhadors fan la cauma per obténer la jornada d'uèit oras. A Chicago, los obrièrs s'assemblèron a l'usina Mc Cormick per revendicar la jornada de uèit oras de [[Trabalh (economia)|trabalh]] jornalièr, per que una cauma generala mobilizant 340 000 trabalhadors foguèt lançada. Dos jorn après, los policièrs tuèron dos caumaires&lt;ref name=&quot;Ndiaye41&quot;&gt;Pap Ndiaye, Caroline Rolland, « La saga d'une forteresse démocrate », dans ''[//fr.wikipedia.org/wiki/L%27Histoire L'Histoire]''  {{ISSN|0182-2411}}, n° 339}}, février 2009, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;41.&lt;/ref&gt; çò que desencadenarà d'insurreccions que faguèron de mòrts. Set policièrs foguèron tuats per l'explosion d'una bomba ([[Chaple de Haymarket Square]]). Quatre [[Anarquisme|anarquistas]] foguèron executats en [[1887]]&lt;ref name=&quot;Ndiaye42&quot;&gt;Pap Ndiaye, Caroline Rolland, « La saga d'une forteresse démocrate », dans ''[//fr.wikipedia.org/wiki/L%27Histoire L'Histoire]''  {{ISSN|0182-2411}}, {{n°|339}}, février 2009, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;42.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;Lacroix307&quot;&gt;{{Cite book}}, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;307.&lt;/ref&gt;. Lo 1èr de mai foguèt la referéncia a la IIa Internacionala per la jornada internacionala per la jornada de 8 oras.

* [[1894]]&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: los caumaires de las usinas de la [[Pullman Company]] denoncièron las baissas de salari en 1894. A la seguida de la repression organizada pel cònsol e le president american [[Grover Cleveland]]&lt;ref name=&quot;Lacroix274&quot;&gt;{{Cite book}}, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;274.&lt;/ref&gt;, 12 obrièrs foguèron tuats.

* 11 de genièr de 1912: Cauma dins las usinas textilas de l’''American Wollen Company'' a Lawrence (Massachusetts). L’IWW organiza de desfilats e d'assemblaments que reünisson 50 000 personas. Après d'afrontaments amb la polícia que fan un mòrt (Anna LoPizzo, 28 genièr), la lei marciala es decretada. A la fin de la cauma, lo 4 de març, s'èra obtengut 5 à 11 % d’aument de salari.

* 8 de setembre de 1965: començament de la cauma dels obrièrs agricòls de Delano amb [[César Chávez]].

* 5 agost de 1985: la cauma iniciada dos jorns abans per la ''Professional Air Traffic Controllers Organization'' nema l'[[Ronald Reagan|administracion Reagan]] a remandar 11 345 contrarotlaires aerians qu'avián refusat de tornar al trabalhs coma l'aviá ordonat lo president american&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160303212657/http://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/07/31/an_old_lesson_still_holds_for_unions/ « An old lesson still holds for unions »], ''[//fr.wikipedia.org/wiki/The_Boston_Globe The Boston Globe]'', 31 juillet 2006.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120208204239/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,962487,00.html « Unhappy Again »], ''[//fr.wikipedia.org/wiki/Time_Magazine Time Magazine]'', 6 octobre 1986.&lt;/ref&gt;.

* Cauma dels Teamsters d'UPS.

* [[2007]]: [[Cauma de la Writers Guild of America]].

== Economia ==

=== Cost economic de las caumas ===
La question del cost economic de las caumas es a vegada pausada.

* Las societats que los salariats fan cauma veson lor produccion e lor revengut demesir; mentretant, los salaris dels caumaires son pas pagats. Lo resultat es mai sovent negatiu, donc representa un cost per l'entrepresa en question, que la valor mercanda neta perduda es mai sovent superiora a la reduccion del cost de la man d'òbra pendnet lo conflicte.
* Los salariats caumaires patisson lo mèsme doble efièch: pas de salari pendent las caumas mas reducdion d'unas despensas ligadas al trabalh (per exemple pas o mens de desplaçament). Es benlèu que l'efièch net total es aquí tanben negatiu.
* Es fòrça mai delicat de far de conclusons pels autres actors de la vida economica indirèctament tocadas per las caumas. Atal, pendent la cauma dels transpòrts, de sectors veson lor chifre d'afars aumentar (los mejans de transprt alternatifs o las societats de venda a distància), e correlativament los salariats d'aquestes sectors ne fan benefici. Pasmens, fòrça usatgièrs pòdon pas anar sul luòc de trabalh.

=== Nombre de jornadas non trabalhadas ===
Lo nombre de jornadas non trabalhadas per causa de cauma es plan variable segon lo país&lt;ref&gt;Calcul de moyenne effectué à partir des [https://web.archive.org/web/20091015151519/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/labour_market/labour_disputes/database données fournies par Eurostat, thème « Conflits du travail »].&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!País o zona
!Nombre de jornadas non trabalhadas&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;(per an de 1999 a 2007, per 1 000 trabalhadors)&lt;/small&gt;
|- {{ligne grise}}
| align=&quot;left&quot; |Union europèa 
| align=&quot;right&quot; |45,38
|-
| align=&quot;left&quot; |Alemanha
| align=&quot;right&quot; |40,38
|-
| align=&quot;left&quot; |Belgica
| align=&quot;right&quot; |68,55
|-
| align=&quot;left&quot; |Espanha
| align=&quot;right&quot; |133,59
|-
| align=&quot;left&quot; |França
| align=&quot;right&quot; |103,38
|-
| align=&quot;left&quot; |Itàlia
| align=&quot;right&quot; |79,59
|-
| align=&quot;left&quot; |Païsses Basses
| align=&quot;right&quot; |8,33
|-
| align=&quot;left&quot; |Reialme Unit
| align=&quot;right&quot; |25,05
|}

== Tipes de cauma ==
Diferents mòdes de caumas foguèron inventats pendent l'istòria:

* [[cauma viradissa]]: cauma concertada entre totes o une partida dels salariats que far relais per fae cauma de biais que los efectius de trabalh siá pas jamai al complet sens tròp de pèrdas de salari.
* [[cauma perlejada]]: se traduch per un alentiment volontari de l'activitat. Aqueste es pas una cauma al sens juridic del tèrme, mas una inexecucion de sas obligacions contractualas de la partida del salariat. Aqueste tipe d'accion es illegal en França
* [[cauma del zèl]]: consistís a aplicar los reglament meninosament. Avantatge pel caumaire: realise son trabalh, donc aquesta accion es licita (exemple dels doanièrs o dels professionals per que la cauma es interdita) e percep son salari, mas fa tendre sa productivitat cap a zèro. En França la cauma del zèl es enebida dins la foncion publica&lt;ref&gt;Cf. [https://web.archive.org/web/20101213074743/http://vosdroits.service-public.fr/F499.xhtml portal de l'administracion francesa].&lt;/ref&gt;.
* [[cauma salvatja]]: cessacion collectiva, volontària e concertada del [[Trabalh (economia)|trabalh]], fòra de tota crida sindicala, per de salariats rebutan d'astrénher lors revendicacions al sol encastre de lors preoccupacions professionalas.
* [[cauma de lenga]]: Sinn Féin MEP Liadh Ní Riada faguèt una cauma de lenga ('stailc teanga') per protestar contra l'estatut de segonda classa per la lenga irlandesa.[[Fichièr:Appo3.jpg|drecha|vinheta|300x300px|Una cauma salvatja d'ensenhaire, dins un Estat del Mexic, menèt a una revòlta generala en 2006.]]
* [[cauma generala]]: cauma acampant l'ensemble o la granda majoritat dels trabalhadors d'un país a l'entorn de la mèsmas revendicacions principalas.
* [[cauma de la fam]]: metòde a vegada utilizat dins de cases particularament tragics, per exemple per de sens papièrs o de prisonièrs desesperats; a mai sovent un caractèr politic. Existís tanben de caumas de la set.
* « [[cauma a la japonesa]] »: arrèst collectiu del trabalh pendent que los caumaires mescontents pòrtan un braçal pendnet lors oras de trabalh; afichan a vegada lors revendicacions.
* [[cauma solidària]]: arrèst collectiu del trabalh d'una partida dels salariats visant a sosténer, per solidaritat, las revendicacions d'una autra categoria de trabalhadors en cauma.
* [[cauma de piquets]]: los caumaires s'amassan davant lo luòc de trabalh. Dins lo cas ont lo piquet de cauma empacha fisicament los non caumaires d’anar trabalhar, aqueste tipe de cauma es illicit en França.
* [[cauma d'ocupacion]]: conflicte collectiu del trabalh pendnet que los salariats caumaires ocupan los locals; los primièrs cases en França se debanèron pendent las [[Front popular (França)|caumas de 1936]], que s'acabèron amb l’obtencion dels comjats pagats.
* [[La cauma politica]]: aqueste tipe de cauma se dona per objècte, non pas de far cambiar la posicion de l’emplegaire sus de revendicacions professionalas mas d’afirmar una posicion politica. Sovent desencadenada per un projècte de lei pendent la discussion a l'assemblada, son objectiu es de cambiar las posicions dels deputats, e indirèctament del govèrn en plaça. Obesissent pas mai a una logica de pression sus de superiors ierarquics o sus l'emplegaire, la cauma politica es ligada al vejaire legal, en França, a un « usatge abusiu » del drech de cauma (quitament se en practica es de fach a vegada autorizada&lt;ref&gt;Guy Groux et Jean-Marie Pernot, ''La Grève'', &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pagina(s)&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;110.&lt;/ref&gt;).
* La cauma al finish: Lo desir afichat es de manar la cauma dins la durada (per piquet o tot autre mejan), lo terme ''finish'' designant de biais eliptic l'obtention de las revendicacions, o la quincanèla de l'entrepresa&lt;ref&gt;Une définition moins circonstanciée issue de [https://books.google.be/books?id=iNpPdOIirqkC&amp;pg=PA62&amp;dq=gr%C3%A8ve+au+finish&amp;hl=fr&amp;ei=7pIgTtXtAtTE8QPduPWvAw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;ved=0CDYQ6AEwAg S. Verlinde, J. Folon, J. Binon &amp; J. Van Dyck Dictionnaire contextuel du Français économique. Tome D: L emploi. 4de gewijzigde druk. Garant, 2003]: « Une '''grève au finish''': une grève où les grévistes sont déterminés à continuer la grève jusqu'à ce que la direction accepte leurs revendications. » sur [https://books.google.be google books].&lt;/ref&gt;. &lt;br /&gt;

== Lo drech de cauma pel mond ==

== Nòtas e referéncias ==
{{Referéncias|colomnas=4|talha=30}}

== Vejatz tanben ==

=== Articles connèxes ===

=== Ligams extèrnes ===

* [http://www.vie-publique.fr/decouverte-institutions/citoyen/approfondissements/droit-greve.html Le droit de grève sur vie-publique.fr]
* [http://www.eiro.eurofound.ie/2005/06/update/tn0506102u.html Statistiques sur les conflits sociaux en Europe]</text>
      <sha1>4e1wmuh8ynsb03zdhztnibhbh3pen86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faust</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169125</id>
    <revision>
      <id>2509183</id>
      <parentid>2313625</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T09:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18387" sha1="9pi2vilnpm9o2cl1pimes8mzwx0fsng" xml:space="preserve">[[Fichièr:Kersting_-_Faust_im_Studierzimmer.jpg|vinheta|''Faust dins son cabinet d'estudi'' per [[Georg Friedrich Kersting]], 1829.]]
'''Faust''' es l'eròi d'un [[conte]] popular alemand qu'aguèt de succès al [[sègle XVI]], e que foguèt a l'origina de fòrça reinterpretacions.

Aquesta istòria conta lo destin d'un sabent, Faust, decebut per l'[[aporia]] a laquala lo condamna son art, contractant una [[pacha amb lo Diable]], Lucifèr, que plaça a son servici un de sos ''Esperits - ''dich [[Mefistofelès]], per fin de li balhar un servicial uman, l'estudiant Wagner, que ven son ''famulus'' ''-'' e li ofrís una segonda vida, capvirada aqueste còp cap a de plasers sensibles, al prètz de son [[Arma|alma]]. Dins gaireben totas las versions popularas del raconte [[fantastic]], l’alma de Faust es damnada après sa mòrt, que seguís un long periòde (24 ans dison unes tèxtes) pendent loqual lo [[Diable]] exaucèt fòrça de sos vòts.

== Origina ==
[[Fichièr:FaustMuseum.JPG|vinheta|Lo musèu de Faust a [[Knittlingen]], la vila natala de [[Johann Georg Faust]].]]
Lo mite trapa sas raiças dins l'istòria. Sembla que repausa sus la vida d'un cèrt Mèsre o Doctor [[Johann Georg Faust|Georgius Sabellicus Faustus Junior]]&lt;ref&gt;{{ouvrage|langue=en|prénom1=Leo|nom1=Ruickbie|lien auteur1=Leo Ruickbie|titre=Faustus: The Life and Times of a Renaissance Magician|éditeur=The History Press|année=2009|passage=18}}.&lt;/ref&gt;. Un amic de Luther ditz que Faust estudièt la magia subrenaturala a l'[[universitat Jagellon]] en [[Polonha]]. Es acusat de practicar la magia negra e d'escriure de libèls suls miracles de Jèsus de Nazarèt ont afirma que pòt, se vòl, ne far çò mèsme. Odiat per [[Martin Luther]] e [[Felip Melanchthon|Philippe Melanchthon]] qu'afirman que lo diable trevava Faust, sos adèptes l'avián incitat a ensenhar. Acusat de molestar sos estudiants, deguèt quitar l'universitat per escapar a las accions judiciàrias. Segon el pareguèt una legenda en Polonha sus un masc nomenat [[Pan Twardowski]]. D'autres testimoniatges mòstran qu'èra en activitat a l’[[universitat d’Erfurt]]. Quand ensenhavan [[Omèr]], mostravan a sos escolans, benlèu amb de projeccions venent d'una [[lantèrna magica]], los eròis de Tròia e los mostres de la mitologia, coma lo [[ciclòp]] [[Polifèma]]. Unas d'aquestas figuras d'ombra assajavan de devorar, abans de desaparéisser, unes estudiants espavantats. Es a Erfurt que Faust auriá declarat en preséncia d’un monge franciscan nomenat Konrad Klinge: « Soi anat mai luènh qu'o pensatz e faguèri una promesa al demòni amb lo mièu sang, d’èsser lo sieu dins l'eternitat, còrs e alma ». Aquesta òbra pareis al libre d'[[Adelbert von Chamisso]], ''L'Estranh istòria de [[Peter Schlemilh]]''. Òm trapa Faust a l'alberga Auerbach a [[Leipzig]] sus un barril en setembre de 1525. En 1534, l'aventurièr alemand [[Philipp von Hutten]] li demanda de predire son avenir abans d'explorar una region del [[Veneçuèla]]. Sièis ans mai tard, escriviá a son frère que tot s'èra realizat exactament coma Faust l’aviá previst. La mòrt de Faust se situa en 1537 o [[1538]]&lt;ref&gt;{{harvsp|Ruickbie|2009|p=224}}.&lt;/ref&gt;. Seriá estat tuat per una explosion pendent una de sas experiéncias quimicas dins la cambra que logava dins una alberga de [[Staufen im Breisgau|Staufen]].&lt;span&gt;&lt;/span&gt;
n

== Istoric ==
[[Fichièr:VolksbuchFaust-portada.jpg|vinheta|Pagina de garda d'''Historia von Johann Fausten'', 1587.]]
En 1587 paréis un escrich anonim ''Historia von Johann Fausten'', publicat per l'editor Johann Spies. Es traduch en anglés en [[1593]], e cai dins las mains de [[Christopher Marlowe]], que situa l'action de sa pèça a [[Université de Wittenberg|Wittenberg]]. Lo ''Doctor Faustus'' de Marlowe es, a son torn, estudiat per [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]], e la tragèdia de ''Faust'' es venguda amagar lo Faust istoric, que se'n sap pauc.

La ''Vida de J. Faust'' foguèt escricha mai d'un còps, per exempla per Georg Wiedmann ([[Amborg|Hambourg]], [[1593]]). Heumann compausèt una curiosa dissertacion sus Faust ([[Wittemberg]], [[1683]]).

Unes pensèron que Faust es pas autre que [[Johann Fust]] de [[Maiança]], un dels inventors de l'[[estampariá]], que la vida auriá estat desfigurada pels contes populars.

Lo ''Faust'' de [[Nikolaus Lenau]] {{cita|nos desvela una quista de la [[Vertat]]. Bastit coma un drama poetic, las scènas de la vida de l'eròi exprimissent lo tragic de la destinada. Composicion barròca e trocejada, aquesta òbra de contrastes assaja d’exprimir las contradiccions dels èssers. L’òbra s’articula suls tèmas faustians: la natura balha pas sos secrets, la sciéncia es vana, la religion respond a pas res, la sensualitat es efemèra, la vida de familha es insipida, l’art balha pas qu’un semblant de satisfaccion… Rebutant tot compromés, esceptic e desabusat, Faust copa amb l’òrdre establit per escapar al dobte e se daissa convéncer per un Mefistofelès brutal, ironic e condescendent, qu’atenh son objectiu li balhant son alma. Son errància e sas visions son pasmens pas que la fugida en abans d’un sòmi cinic que lo mèna de fracaç en fracaç. Es Jòrdi – L’Òme –, consciéncia de Faust, que li pòrta la clau li fasent descobrir que la libertat desirada es en cadun de nosaltre e qu’es van de la cercar endacòm mai. Aquesta revelacion de l’òme liure mena lo rebèl cap a sa destruccion. sa aventuras dolorosas èran pas que l'istòria d'un ajornament}}(comentari del [[compositor]] [[Philippe Fénelon]]).

== Lo ''Faust'' de Goethe ==
[[Fichièr:Fotothek_df_pk_0000024_a_028_Szenenbilder_&quot;Urfaust&quot;_mit_Otto_Eduard_Hasse_als_Mephisto.jpg|vinheta|Representacion du ''Faust'' de Goethe en 1945.]]
Faust es un alquimista que dempuèi jove, sòmia de possedir la coneissença universala, lo sòmi de totes los òmes qu'es de trobar lo secret de las questions existencialas e los secrets de l'Univèrs. Realiza tot çò que pòt per aténher sas ambicions, mas capita pas. A lo fòrt desir de suicidi, que pensa aver perdut son temps e sa vida. Utiliza en darrièr recors l'ajuda de Mefistofelès que li prepausa un pacte&lt;span&gt;&lt;/span&gt;:realizarà totes sos desirs en cambi de son alma del moment que Faust se dirà satisfach e astruc dins un delai de 24 ans. L'alquchimista accèpta.

Faust es sempre insatisfach alara Mefistofelès li fa encontrar une joventa : Margarida (''Margarete'' o ''Gretchen'', son diminutiu alemand). Faust cai vertadièrament amorós de Gretchen. Margarida es folament amorosa de Faust (Margarida del rodet/ lo rei de Tulé). Pendent un vèspre, Faust demanda a Margarida de li dobrir la pòrta de sa cambra lo ser. Per aquò, deurà ela plaçar un somnifèr dins la sopa de sa maire per qu'ausisca pas res.

=== ''Gretchenfrage''&lt;ref&gt;Franz Liszt, Faust, [//fr.wikipedia.org/wiki/Mephisto-Valse Mephisto-Valses]&lt;/ref&gt; ===
Al contrari de Faust, Margarida es cresenta, e acceptarà de se maridar sonque a la condicion que Faust aja la fe. Li pausa la question, demorada celèbra el sen de l'eleit alemanda&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: « Nun sag, wie hast du's mit der Religion ? » , que significa, « Alara, diga me, cossí va amb la religion ? {{citation|Eh bien, dis moi, comment fais-tu avec la religion ?}}. Faust evita de respondre a la question, qu'aquò lo destorba. Una ''[[Gretchenfrage]]'' es donc una question que se destorba de respondre.

La maire de Margarida morís a causa del somnifèr. Lo fraire de Gretchen encontra Faust al moment ont sauta per la finèstra de la cambra de sa sòrre. Afronta Faust en dual per lavar l'onor de la familha mas es tuat per Faust ajudat per Mefistofelès. Faust deu donc fugir la vila e daissa Gretchen sola al mond, enprenhada e cibla de las petòfias de la vila. Elle aura un enfant qu'elle ira noyer. Es emprisonada e condamnada a mòrt per [[infanticidi]]. Faust l'apren, s'indigna e voldriá la salvar mas vòl pas pus lo saguir. Mefistofelès mèna Faust fòra de la preson de Gretchen en disent « es jutjada » (« &lt;span class=&quot;italique&quot;&gt;sie ist gerichtet&lt;/span&gt; ») mas una votz del cèl dich « es salvada » (« &lt;span class=&quot;italique&quot;&gt;sie ist gerettet&lt;/span&gt; »). Es la fin de la primièra partida del Faust de Goethe.

=== Second ''Faust'' de Goethe ===
Dins lo segond ''Faust'' aqueste encontra lo sobeiran, puèi esposa Elena de Tròia. Ensemble, an Euforion e Faust fa fructificar un troç de tèrra « arrancat a la mer ». A la fin, Mefistofelès vòl prende l'alma de Faust. Mas aquesta es pas damnat mas salvat de l'infèrn mercé a las preguièras de Margarida. Lo darrièr verset d'aquesta segonda partida de Faust conclutz « l'eternal feminin nos auça » (« &lt;span class=&quot;italique&quot;&gt;das Ewig-Weibliche zieht uns hinan&lt;/span&gt; »).

== En musica ==
[[Fichièr:Sergei_Prokudin-Gorskii_-_Feodor_Chaliapin_as_Mephisto.jpg|vinheta|[[Fédor Chaliapine]] en costum de Mefistofelès, 1915.]]

=== Opèras e musica simfonica ===
La legend de Faust inspirèt unes opèras e d'autres obratges musicals màger:

* ''[[La Damnacion de Faust]]'', ''legenda dramatica en quatre partidas'' d'[[Hector Berlioz]] (1846),
* Las ''[[Scènas de Faust]]'' de [[Robert Schumann]] (1844-1853),
* L'''[[Obertura de Faust]]'' de [[Richard Wagner]] (1855),
* La ''Faust-Simfonia'' de [[Franz Liszt]] (1857),
* ''[[Faust (Gounod)|Faust]]'', de [[Charles Gounod]], libret de [[Jules Barbier]] e [[Michel Carré (librettiste)|Michel Carré]] (creat en 1859). Opèra adaptat de la pèça ''Faust e Margarida'' de Carré, pèça inspirada per ''[[Faust. una tragèdia]]'' pèça de [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]],
* ''[[Mefistofele]]'', lo sol opèra acabat del compositor italian [[Arrigo Boito]] (creat en 1868),
* La [[Symphonie n° 8 (Mahler)|ochena sinfonia]] de [[Gustav Mahler]] que met en musica la darrièra scèna del ''[[Faust (Goethe)|Faust]]'' de Goethe (1906-1907),
* ''[[L'Istòria del soldat]]'', musica de scèna d'[[Igor Stravinskii|Igor Stravinsky]] (1917), per 3 recitants e ensemble instrumental.
* ''[[Doktor Faust]]'', començat pel compositor italian [[Ferruccio Busoni]] e acabat per son discípol alemand [[Philipp Jarnach]] (creat en 1925)
* ''[[:en:Votre_Faust|Votre Faust,]]''opèra interactiu de Henri Pousseur sus un libret de Michel Butor (creat en 1969)
* ''Historia von D. Johann Fausten'', opèra d'Alfred Schnitke (creat en 1995).

=== Autre ===

* Lo grop de [[heavy metal]] Kamelot s'inspirèt d'aquesta istòria per lors album Epica e The Black Halo.
* Lo grop de Metal Emigrate a sortiguèt una cançon del nom de « Faust » dins son segon album ''Silent So Long''.
* Lo grop de rock alemand Faust.

== En literatura ==
[[Fichièr:Heine_Doktor_Faust_1851.jpg|vinheta|Pagina de garda pel ''Faust'' de [[Heinrich Heine]].]]

* ''[[La Tragica Istòria del doctor Faust]]'' de [[Christopher Marlowe]] (1594)
* ''Faust'', Johann Nicolaus Pfitzer (1674)
* ''Faust und sieben Geister'' per [[Gotthold Ephraim Lessing]] (1759)
* ''Faust, ein Fragment'' de [[Johann Wolfgang von Goethe]] (1790)
* Doas versions par Friedrich Maximilian Klinger (1791 puèi 1797)
* ''Faust, eine Tragödie in einem Akt, ein Versuch'' per Adalbert von Chamisso (1804)
* Los ''[[Faust (Goethe)]]'' de [[Johann Wolfgang von Goethe]] (1749 - 1832)
* La Peau de chagrin de [[Honoré de Balzac]] (1831)
* ''Novaja Scena meždu Faustem i Mefistofelem'' d'[[Aleksandr Pushkin|Alexandre Pouchkine]] (1825)
* ''Don Juan und Faust, eine Tragödie'' per Christian Dietrich Grabbe (1829)
* ''Faust, ein Gedicht'' de Nikolaus Lenau (1836)
* ''Der Doktor Faustus, ein Tanzpoem'' de Heinrich Heine (1851)
* ''Lo Trauc de l'Inf-rn'' (1851) e ''Dieu dispausa'' (1852) d'Alexandre Dumas paire
* ''Faust, Rasskaz v devjati pismach'' d'[[Ivan Tourgueniev]] (1856)
* ''Faust'', pèça de teatre d'Adolphe d'Ennery (1858)
* ''Faust'' de Estanislao del Campo (1866)
* ''[[Lo retrach de Dorian Gray]]'' d'[[Oscar Wilde]] se pòt legir coma une transposicion del mithe faustian dins lo domèni de l'art (1891)
* ''Gests e opinions del doctor Faustroll, patafisician'' d'[[Alfred Jarry]] (1911)
* ''La Mòrt del doctor Faust'' de [[Michel de Ghelderode]] (1925)
* ''Jazz (Panhòl)'' de [[Marcèu Panhòl]] (1926)
* ''Margarida de la nuèch'' de [[Pierre Mac Orlan]]
* ''Mon Faust'' de [[Paul Valéry]] (1945-1946)
* ''Faust al vilatge'' de [[Joan Giono|Jean Giono]] ( 1977)
* ''Faust'' de [[Fernando Pessoa]]
* ''Doktor Faustus'' de [[Thomas Mann]] (1947-1950)
* ''L'òme de seissenta ans'' de Frederic Van Ermengem alias Franz Hellens (1951)
* ''[[Lo Mèstre e Margarida|Lo Mèsre e Margarida]]'' de [[Mikhaïl Bulgàkov]]
* ''Vòstre Faust'' de [[Michel Butor]] (1962)
* ''Jack Faust'' de [[Michael Swanwick]] ([[sciéncia-ficcion]]) ;
* ''[[Éric (Disque-monde)|Eric, Faust]]'' de [[Terry Pratchett]]
* ''Un Faust'' de Jean Louvet (1984)
* [[Néo Faust|Neo Faust]] d'[[Osamu Tezuka]] (1988)
* Per Faust, Faust e mièg de [[Roger Zelazny]] (1994)
* ''Faust is Dead'' (''Faust es mòrt'') de [[Mark Ravenhill]] (1996)
* ''Quand èri una òbra d'art'' de [[Éric-Emmanuel Schmitt]] (2002).
* ''Fausto Rave'' de Roberto Ramos-Perea (2003)
* ''Faust e l'òme ordinari'' pèça de teatre de la Compagnie Jolie Môme (2012)
* ''Faust'' de Edgar Brau (2012)
* ''Frau Faust'' de Kore Yamazaki (2014)

== Au cinèma ==

* [[Georges Méliès]] l'adaptèt tres còps&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: dins un film de 1898&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: ''[[La Damnacion de Faust (film)|La Damnacion de Faust]]'', en 1903&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: ''[[Faust als infèrns]]'', e fin finala en 1904&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: ''[[Damnacion del doctor Faust]]''.
* Lo realizator Danés [[Robert Dinesen]] s'inspira en 1915 del mite en filmant ''[[Dr. X (film, 1915)|Dr. X]]'' amb [[Gunnar Tolnæs]] dins lo ròtle del Dr Malvosio.
* [[Friedrich Wilhelm Murnau|Murnau]] utilizèt lo mite de Faust al cinèma en 1926 dins ''[[Faust, una legenda allemanda]]''.
* [[René Clair]] en [[1950]] amb son film ''[[La Beutat del diable]]'' amb [[Michel Simon]] e [[Gérard Philipe]].
* Lo realizator chèc [[Jan Švankmajer|Jan Svankmajer]] adapta lo mite de Faust amb son film ''[[La Leiçon Faust]]'' en 1994.
* En 2011, Alexandre Sokourov realiza una adaptacion de ''[[Faust (film, 2011)|Faust]]''&lt;ref name=&quot;holdsworth&quot;&gt;&lt;span class=&quot;ouvrage&quot; id=&quot;Nick_Holdsworth2009&quot;&gt;&lt;abbr class=&quot;abbr indicateur-langue&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;(en)&lt;/abbr&gt; Nick &lt;span class=&quot;nom_auteur&quot;&gt;Holdsworth&lt;/span&gt;, &lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;« &lt;cite style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;''Faust'' finishes Russian 'trilogy'&lt;/cite&gt; »&lt;/span&gt;, ''[//fr.wikipedia.org/wiki/Variety &lt;span class=&quot;lang-en&quot; lang=&quot;en&quot;&gt;Variety&lt;/span&gt;]'',&amp;#x200E; &lt;time class=&quot;nowrap&quot; data-sort-value=&quot;2009-05-12&quot; datetime=&quot;2009-05-12&quot;&gt;12 mai 2009&lt;/time&gt; &lt;small style=&quot;line-height:1em;&quot;&gt;([https://web.archive.org/web/20121107115206/http://www.variety.com/article/VR1118003512?refCatId=3620 lire en ligne])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.
* ''Phantom of The Paradise'' de Brian De Palma s'inspira fòrça del conte.

== Nòta e referéncias ==
{{Reflist}}

=== Bibliografia ===

=== Tèxte ===

* [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] (&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;traduction&quot;&gt;trad.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;Jean Malaplate, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;préface&quot;&gt;préf.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;Bernard Lortholary, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;illustrations&quot;&gt;ill.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;Virginie Berthemet), &lt;cite class=&quot;italique&quot;&gt;Faust : I et II&lt;/cite&gt;, Éditions Flammarion, &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;collection&quot;&gt;coll.&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;« GF », &lt;time&gt;2015&lt;/time&gt; (&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;première&quot;&gt;1&lt;sup&gt;re&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;édition&quot;&gt;éd.&lt;/abbr&gt; 1984), 572&amp;nbsp;&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;pages&quot;&gt;p.&lt;/abbr&gt; &lt;small style=&quot;line-height:1em;&quot;&gt;([[ISBN]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;978-2-081358683&lt;/span&gt;)&lt;/small&gt;{{ouvrage|titre=Faust|sous-titre=I et II|préface=[[Bernard Lortholary]]|auteur=[[Goethe]]|traducteur=Jean Malaplate|illustrateur=Virginie Berthemet|id=Lortholary|année première édition=1984|année=2015|éditeur=[[Éditions Flammarion]]|pages totales=572|collection=GF|isbn=978-2-081358683|plume=oui}}
* La revue ''Sous le signe de Faust'' (1997), éditée par la bibliothèque publique et universitaire de Neuchâtel (Suisse) contient une importante bibliographie sur Faust.
* Aminta Dupuis, ''L'Initiation de Faust et de Parzival, La quête du Graal'', Une voie moderne de connaissance et d'amour (préface de Martin Gray), L'Harmattan, 2005, 183 pages {{ISBN|2-7475-8330-9}}
* Ernest Faligan, ''Histoire de la Légende de Faust'', Paris, 1887 (thèse - Faculté des Lettres de Paris) fait le point sur les textes allemands de la légende et donne une traduction du premier texte allemand.
* P. Saintyves, ''La Légende du Docteur Faust'', Paris, 1926, réunit tous les épisodes légendaires allemands antérieurs à Goethe.

== Annèxes ==

=== Bèlas Arts ===
&lt;gallery&gt;
Fichièr:Idealporträt Joannes Faustus.jpg|Faust per un pintre anonim alemand del sègle XVII.
Fichièr:Faust by Eugène Ferdinand Victor Delacroix.jpg|Faust per Eugène Delacroix.
Fichièr:Mephistopheles2.jpg|Mefistofelès per  Eugène Delacroix.
Fichièr:Ary Scheffer faust.jpg|Faust e Margarida per Ary Scheffer.
Fichièr:Gretchen ist gerettet.jpg|Faust per Wilhelm Hensel.
Fichièr:James Tissot - Faust and Marguerite in the Garden.jpg|Faust e Margarida per James Tissot.
Fichièr:Harry Kellar toasts the Devil, performing arts poster, ca. 1899.jpg|Afica publicitària de 1899 inspirada per Faust (aquí Harry Kellar) fasent Schmolitz amb lo diable.
Fichièr:Page 003 (Faust, 1925).png|Faust per Harry Clarke.
Fichièr:DBP 1979 1030 Doctor Johannes Faust.jpg|Faust sus un timbre alemand de 1979.
&lt;/gallery&gt;

=== Articles connèxes ===

=== Ligams extèrnes ===

* {{De}} Goethe, [https://fr.wikisource.org/wiki/de:Faust%20-%20Der%20Tragödie%20erster%20Teil ''Faust''] - ''Der Tragödie erster Teil''
* [https://web.archive.org/web/20071031222021/http://www.metavolution.org/modx/faust.html Association historique Pôle Nord] (surnommée un temps « les faustologues »)
* Pascal Boulhol, [http://sites.univ-provence.fr/wagap/faust.htm « De Cyprien le magicien au docteur Faust : la légende du pacte diabolique et ses origines grecques »] sur le site de l'université de Provence
* Adolphe Bossert, [http://www.biblisem.net/etudes/bossfaus.htm « Le ''Faust'' de Goethe, ses origines et ses formes successives »]
[[Categoria:Personatge literari]]</text>
      <sha1>9pi2vilnpm9o2cl1pimes8mzwx0fsng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Democracia participativa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169888</id>
    <revision>
      <id>2509167</id>
      <parentid>2384632</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T07:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32226" sha1="6r58wrj7dy8sbkvchzl2zojvk9av7kb" xml:space="preserve">La '''democracia participativa''' es una forma de partatge e d’exercic de poder forme de partage et d'exercice du poder, fondada sus l’enforçament de la participacion dels [[Ciutadanetat|ciutadans]] a la presa de decision [[politica]]. Se dich tanben « [[democarcia deliberativa]] » per insistir l'accent suls diferents procediments permetent la participacion del public a la realizacion de las decisions, pendent la fasa de deliberacion. La democracia participativa o deliberativa pòt prene diferentas formas, mas primièr s’instaurèt sul terren de l’amenatjament del territòri e de l'[[Planificacion urbana|urbanisme]], abans de s'espandre dins los camps de l'[[environament]]. Dins aquestes encastres, las [[Associacion|associacions]] jògan un ròtle central coma interlocutors per las autoritats publicas. En França una Carta de la participacion del public publicada en [[2016]] fa la lista de las bonas practicas en matèria de la participacion del public&lt;ref name=&quot;AarhusRapportFr2017consult&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20170817203821/http://www.consultations-publiques.developpement-durable.gouv.fr/IMG/odt/projet_rapport_2017_soumis_a_consultation_du_public.odt projet  &quot;Rapport d'éxecution de la Convention d’Aarhus 2017&quot;] soumis a consultation du public en 2017 (format odt - 67.8 ko - 16/05/2017), voir p. 24&lt;/ref&gt;.

== Fondaments ==

=== L'imperatiu participatiu: « democratizar la democarcia » ===
Aparegut a la fin de las annadas 1960, lo concèpte politic de democracia participativa se desvolopèt dins lo contèxte d’una interrogacion creissenta sus las limitas de la [[democracia representativa]], del fach majoritari, de la professionalizacion del politic e de l'« omnisciéncia dels expèrts ». Atal s’afirmèt l’imperatiu de metre a disposicion los mejans de debatre, d’exprimir lors avises e de pesar dins las decisions lo concernant. 

Aqueste novèl biais de comprene la decision politica respond tanben al besonh etic d’estuar sus las controvèrcias sociotecnicas eissidas entre autre de las novèlas descobèrtas tecnologicas e scientificas. L'obratge de Michel Callon, Pierre Lascoumes e Yannick Barthe, ''Agir dins un mond incertan''&lt;ref&gt;Michel Callon, Pierre Lascoumes, Yannick Barthe, ''Agir dans un monde incertain'', Seuil, 2002&lt;/ref&gt;, resumís de biais sistematic aqueste problèma e los mejans de passar: « Las avançadas de las sciéncias e tecnicas son pas mai contrarotlables per las institucions politicas que dispausam ». Los decideires devon aver, en cas d'error, la possibilitat de corrigir las decisions publicas e de tornar prene de nòu d’opcions qu’avián abadonadas. Per evitar l'irrevocable, cal daissar l’encastre de las decisions tradicionalas e acceptar de prene, puslèu qu'un sol acte trencat, una seria d'actes mesurats, enriquits al respècte dels profans. Es per exemple, dins lo domèni de la santat publica, un aquerit de las associacions de pacients victimas del sida. Es uèi admés qu’aquestes movements de malauts participèron a un equilibri novèl de la relacion entre mètge e pacients que los beneficis faguèron profièch al delà de la luta contra lo sida.

Aquesta necessitat de reviscolar la democracia se pièja donc sul ròtle e un poder novèl devolguts als ciutadans. Se pièja, coma lo disiá lo filosòf pragmatista John Dewey, sus una « ciutadantat activa e informada » e sus la « formacion d'un public actiu, capable de desplegar una capacitat d'enquèsta e de cercar d’esperel una solucion adaptada a sos problèmas »&lt;ref&gt;John Dewey, ''Le Public et ses problèmes'', Paris, Publication de l'université de Pau/Farrago, 2003.&lt;/ref&gt;. Dins aqueste sens, la participacion ciutadana es intrinsecament ligada al drech d'accès a l'informacion, çò qu’es formalizat, per exemple, dins la Convencion d'Aarhus sus l'accès a l'informacion, la participacion del public al procediment decisionel e l'accès a la justícia en matèria d'environament de 1998.

=== Democracia e coesion sociala ===
Se la [[Democracia|democratcia]] es una valor e pas solament una « tecnica de govèrn », una majoritat de 51 % dels votants, representant pas qu'una partida inferiora a aqueste chifre dels còrs electoral, sufís pas a justificar una politica&lt;ref&gt;Fauchard, {{P.|17}}&lt;/ref&gt;. L'Estat es encargat d'assegurar la coeréncia dins una societat qu’es eterogenèa&lt;ref&gt;Sapir, {{P.|247}}&lt;/ref&gt;. Uèi lo problèma de la coesion se substituís a aqueste de l'integracion&lt;ref&gt;Rosanvallon, {{P.|80}}&lt;/ref&gt;. La democracia es una activitat collectiva que la foncion essenciala es de « far societat »&lt;ref&gt;Rosanvallon, {{P.|88}}&lt;/ref&gt;.

=== Las insufisança de la democracia representativa ===

==== Lo desinterés ====
La participacion al primèr torn de las legislativas, qu’èra de 80 % en 1958, casèt a 60 % en 2007&lt;ref&gt;Fauchard, {{P.|143}}&lt;/ref&gt;. Dich autrament 40 % dels electors potencials en 2007 (abstencion + blancs) participèron pas al primièr torn. Aqueste desinterés de la causa publica es, en partida, degut a las derivas mediaticas de l'Estat espectacle. L'imatge personal dels actors politics, se piejant sus las tecnicas de comunicacion, pren lo pas sul fons&lt;ref&gt;Fauchard, {{P.|135}}&lt;/ref&gt;.  

==== La nonrepresentativitat ====
La nonrepresentativitat al sen del Parlament concernís, entre autras, las categorias socioprofessionalas. Caduna d’aqueste a son ''habitus''. Michel Koebel soslinha que nòstras visions son prigondament marcada e dependantas de nòstras condicions d'existéncia&lt;ref&gt; Alter Eco, {{n°|259}}, {{P.|68}}&lt;/ref&gt;. Los brièrs desapareguèron de l’Assemblada nacionala. Obrièrs e emplegats, que constituisson la mitat dels actius en França, representan pas que 5 % dels deputats. La nonrepresentativitat tòca tanben los joves, las femnas, las minoritats. Concernís l'ensems de las institucions politicas ont aquestas categorias fan rarament partit del personal dirigent, quitament dins los partits, çò que los exclusís de las posicions de poder politic&lt;ref&gt;Dulong, {{P.|4}}&lt;/ref&gt;. Al plan local de competéncias sempre mai espandidas son necessàrias a l’exercici d'un mandat local après de la decentralizacion. Ne resulta una professionalizacion dels elegits locals. L'ensemble d’aquestes factors crea una trencadura entre los professionals de la politica e los profans&lt;ref&gt;Fauchard, {{P.|245}}&lt;/ref&gt;.

==== L'abséncia d'una vision d'avenir ====
Segon Pierre Rosanvallon, « los regims democratics an de mal a s’integrar sens prene en compte lo long tèrme ». Son en causa la professionalizacion dels actors politics, lor personalizacion e la proximitat de las escasenças electoralas. Mas es le long tèrme qu’es portaire de l’interés general&lt;ref&gt;Fauchard, {{P.|138}} et 139&lt;/ref&gt;.

Segon Dominique Bourg, l'avenir es un aspècte negligit de la [[democracia representativa]] modèrna. Requerís prediccion, precaucion e novelum politic. Mai, lo problèma del cambiament climatic pren un caracter intrinsècament prospectii. Al subjècte de las generacions futuras, la quita nocion de « representacion » es desviària&lt;ref&gt;Dominique Bourg et Kerry Whiteside, « Pour une démocratie écologique », {{Date-|1|9|2009}}, [http://www.laviedesidees.fr/Pour-une-democratie-ecologique.html?lang=fr lire en ligne]&lt;/ref&gt;.

=== L'imperatiu delibératiu: de melhors debats per de melhoras decisions ===
La democracia participativa es pas gaire reductible a la « democracia d'opinion » que crea las condicions al debanament d’un debat public obèrt e democratic. Inspirat per de pensaires de la deliberacion collectiva coma Jürgen Habermas e James S. Fishkin (en), l'imperatiu deliberatiu se fonda sus una logica simpla: melhora es la qualitat del debat, mai legitims e eficaces son las decisions venetas légitimes et efficaces sont les décisions qui en découlent.

Tota la question pòrta alara sus las condicions d’un bon debat amb per exemple la qualitat de la procedura deliberativa per arribar a çò qu'Habermas nomena « una ententa racionalament motivada »&lt;ref&gt;Jürgen Habermas, ''Droit et Démocratie. Entre faits et normes'', Paris, Gallimard, 1997.&lt;/ref&gt;, per exemple la libertat dels participants al debat (devon èssser « actius e dobèrts », « levat de tota forma de constrencha ») e del quita debat (deu èsser public e potencialament dobèrt a totes). Aquò, plan segur, sens abotir a una definicion de tròp normativa del « ciutadan ideal » que l'efièch pervèrs pòt èsser la disqualificacion del « ciutadan real ».

== Las formas de la democracia participativa ==
La participacion a una decision pòt prene la forma d'una consultacion, d'una concertacion, d'una coelaboracion&lt;ref name=&quot;«F101»&quot;&gt;Fauchard, {{P.|101-102}}&lt;/ref&gt; o d'un referendum.

=== Consultacion ===
La consultacion implica pas la presa en compte dels avises donats. Dins lo cas de las enquèstas publicas lo comissari enquestaire dona un avis personal qu’es pas necessàriament pas aquesta de la majoritat dels depausants. L'autoritat publica es tampauc pas tenguda de seguir l’avis del comissarie enquestaire. Lo debat public es una consultacion e non pas una confrontacion&lt;ref name=&quot;«F155»&quot;&gt;Fauchard, {{P.|155}}&lt;/ref&gt;.

=== Concertacion ===
La concertacion publica es regida per la « Carta de la concertacion ». Impausa de proceduras en amont del projècte, alargissant la transparéncia, implicant de debats e favorisant la participacion. Mas lo poder decisional demora entièrament dins las mans de l'autoritat publica. 

Existís diferents tipes de concertacion&lt;ref&gt;Grégoire Milot, ''Construire une ville participative en 10 questions'', éditions Territorial, 2012 (ch. 3, Quel type de concertation faut-il engager ?)&lt;/ref&gt;:

* '''la concertacion de comunicacion'''. La concertacion de comunicacion a l'aparéncia de la participacion mas n’a pas lo fondament. Los resultats impòrtan pauc. S'agís per la collectivitat de monstrar qu'associa la populacion. Li dona los mejans de s'exprimir, per quin objectiu? Mai sovent, las resposas an pauc d'efièch sus la mena dels afars publics. S'agís d’en primièr, de far passar de messatges, promòure una politica sens aver d'efièchs reals. Es mai, lo tipe de participacion mai sovent utilizat.
* '''la concertacion estructurala'''. L'installacion d'una concertacion estructurala se caracteriza per la creacion d’una estructura dedicada. Obligatòri coma los conselhs de quartièrs per las vilas mai de {{Nombre amb unitat|80000|abitants}}, es tanben d’afichatge coma la mesa en plaça dels « Conselhs municipals de joves » qu’an per objectiu subretot d’associar e de comunicar cap als collegians.
* '''la concertacion d'engatjament'''. Unes elegits, de collectivitats se caracterizan per un engatjament fòrt dins la concertacion e las proceduras participativas. Mòde de gestion de la vila, amenatjament, concertacion sus de grands subjècte de politica generala… aquestes elegits intègran un dialòg participatiu. Aqueste engatjament se trapa dins la mesa en plaça de caminaments ja citats: Carta de la participacion, estructura intèrna dedicada, caminaments participatius estructurats, formacion dels agents, etc.
* '''la concertacion de construccion'''. La concertacion de construccion repausa sus la volontat d'un decideire public d'associar la populacion a la construccion de son projècte. Las rasons pòdon èsser variadas: arbitratge entre d’opcions divergentas al sen de l'equipa al projècte, volontat d'obténer una validacion per la populacion de son projècte, desir de melhorar uness punts, mejans de legitimar una causida… . La causida es dobèrta. Pòt s'agir d'un referendum local. La responsa fonciona alara coma un talhador: òc o non lo projècte se fará. Mas aquesta concertacion de construccion pòt permetre d'afinar un projècte, de melhorar de punts o de far evoluir unes aspèctes del projècte.
* '''la concertacion d'espèra'''. La concertacion servís tanben … a prene pas de decision. Las constrenchas politicas, las rasons budgetárias, los dobtes sus la finalitat d'un projècte pòdon reportar la realizacion d'un projècte. Pasmens, l'anóncia de son arrèst es pas a l'òrdre de jorn. O que cal pas se desjutjar al respècte de las anóncias passadas, o que mancan los finaciaments … se concèrta.

=== Coelaboracion ===
Aquesta forma de participacion pòt cararcterizar un nivèl naut de democracia participativa, que (per exemple a [[Grigny (Metropòli de Lion)|Grigny]]) lo budget participatiu, una partida del budget general, es pres segon las decisions collectivas.

Las conferéncias de ciutadans representan una autra forma de coelaboracion. Se las instàncias decisionàrias seguisson pas las conclusons de la conferéncia, son tengudas de ne far las justificacions. Lo principi de las conferéncias de ciutadans, sovent utilizadas dins de païses coma lo Danemarc o lp Canadà, permet de testar diferents escenaris e de veire aqueste qu’empòrta l’adesion dels ciutadans. Dins aqueste dispositiu, un vintenat de ciutadans tirat al sòrt son formats sus un tèma donat e devon respondre, après formacion e debats amb de personalitats, a una question pausada. L'objectiu es de mesurar mai finament possible la necessitat e l'acceptabilitat d'una reforma e de desengatjar lo lindal consensual mai larg possible per l'avenir. Los Parlements d’unes païses del Nòrd d'Euròpa l’utiliza sovent.


=== Referendum nacional ===
Segon Thierry Ménissier, autor de « Maquiavel o la politica del centaure »&lt;ref&gt; Éditions Hermann, 2010&lt;/ref&gt;, lo referendum nacional « crea pas las condicions d'una conversacion civila durabla e demora paure al vejaire de la cultura de participacion »&lt;ref name=&quot;LM&quot;&gt;Le Monde du 19 juin 2010&lt;/ref&gt;. En Uruguai, per exemple, los protestataris contra la pollucion creada per las industrias extractivas e l'agricultura intensiva regetan la via d'un referendum nacional. « Sus la basa de l'experiéncia de mai de vint ans aquesta via (menariá segon eles) a la desarticulacion del movement, la volontat populara essent influenciada per aqueste qu’an la capacitat de far una publicitat milionària dins los grands medias »&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190130201249/http://www.fame2012.org/fr/2013/06/05/uruguay-mouvement-contre-lextractivisme/&lt;/ref&gt;. Dins aqueste sens, lo referendum correspondriá puslèu a un mecanisme de [[democracia dirècta]] qu’a de democracia participativa.

== Exemples de democracia participativa ==
A [[Kingersheim]], vila al bòrd de de [[Mulhouse]] ([[Naut Ren|Naut Rin]]), lo cònsol màger, Jo Spiegel, instituiguèt de conselhs participatius per totas las grandas decisions de la comuna. son compausants amb 40 % de volontaris, 20 % de personas dirèctament concernidas e 40 % de ciutadans tirats al sòrt. Los membres d’aquestes conselhs recebon una formacion prealabla e los elegits son presents mai coma animator que decideires&lt;ref&gt;{{Ligam web}}.&lt;/ref&gt;.

En 2014, a [[Salhens (Droma)|Salhens]] (Provença)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190202074453/http://www.leparisien.fr/informations/a-saillans-dans-la-drome-l-an-ii-de-la-democratie-participative-20-03-2015-4621271.php « À Saillans, dans la Drôme, l'an II de la démocratie participative »] sur ''leparisien.fr''&lt;/ref&gt;, la lista a las municipalas aviá un programa « electoral realizat per l'ensemble dels abitants qu’avián podut o volgut i contribuir&lt;ref&gt;[http://rue89.nouvelobs.com/2014/03/29/a-saillans-les-1-199-habitants-ont-tous-ete-elus-premier-tour-251062 « À Saillans, les {{Nombre amb unitat|1199|habitants}} ont tous été élus au premier tour ! »] sur ''rue89.nouvelobs.com''&lt;/ref&gt;. Dempuèi amb de « Commissions participativas » e de « Grops Action Projècte », l'equipa municipala se limita volontàriament, e tant que possible, a un simple ròtle d'animator e d’entrepreneire de las decisions presas per la populacion del vilatge&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200521072640/https://www.mairiedesaillans26.fr/ Site officiel de la commune de Saillans]&lt;/ref&gt;.

== Las limitas de la democracia participativa ==
La democravia participativa es concebuda coma un medecina possibla a la crisi de fisança que tòca l’esfèra politica. S'agís de tornar bastir de ligams entre la societat civila e las institucions&lt;ref&gt;Fauchard, {{P.|107}}&lt;/ref&gt;. Dins los fachs son sovent de consultacions per far validar de decisions ja presas&lt;ref&gt;Fauchard, {{P.|154}}&lt;/ref&gt;. Segon Bacque e Sintomer gaireben totes los assags de democracia participativa produguèron pas que de cambiaments modèstes dins los rapòrts de poder e dins la distribucion de las fonts. Las institucions e los grops dominants an de bonas capacitats d’evoluir per que pas res de substancial cambie&lt;ref&gt;Fauchard, {{P.|270}}&lt;/ref&gt;. fin finala las classas desfavorizadas, jos sosrepresentadas al Parlament, soven dispausan pas dels mejans culturals de participar al procediment deliberatiu&lt;ref&gt;Fauchard, {{P.|103}}&lt;/ref&gt;, levat las conferéncias de ciutadans on lo panèl dels profans deu èsser representatiu de populacion e ont una formacion indispensabla lor es donada.

== Enjòcs ==

=== Passar los paradòxes del govèrn representatiu ===
[[Bernard Manin]], dins son obratge ''Principis del govèrn representatiu'' &lt;ref name=&quot;Manin&quot;&gt;Bernard Manin, Principes du gouvernement représentatif, Flammarion, Paris, 1996&lt;/ref&gt;, mòstra l'actual paradòxe del govèrn representatiu: « o rapòrt entre los representants e los représentats ara percebut coma democratic, alara que concebut coma en oposicion amb la democracia ». Atènas, Florença, Venècia, Novèla Angletèrra... l'Istòria es marcada d'experiéncias participativas qu'aguèron fòrça pauc de resson dins la pensada politica. B. Manin explica en efièch fasent aclapar la dominacion anglesa (pendent la Revolucion Americana) o lo Regim Ancian (pendent la Revolucion Francesa), los revolucionaris avián pas coma ideal l'autogovèrn del pòple mas l'aristocracia electiva. Al nom del govèrn dels elèits, los caminaments politics participatius (coma lo tiratge al sòrt) seràn daissat al benefici d'una [[democracia representativa]] que l'orizont pauc a pauc s'alarguèt al sufragi universal.

La dualitat de la [[democracia representativa]] s'explica donc per son istòria: démocratica que cada ciutadan pòt far valer sa votz; aristocratica que « l'eleccion causí necessàriament entre los elèits »&lt;ref name=&quot;Manin&quot;&gt;Bernard Manin, Principes du gouvernement représentatif, Flammarion, Paris, 1996&lt;/ref&gt;.

Fins ara, la democracia participativa, luènh de s'opausar als fondaments de la representacion, se presenta coma forma complementària de partatge de las decisions, gardant l'importança de l'elegit mas associant mai largament e mai dirèctament los ciutadans a la realizacion de l'interés general.

=== Reconéisser lo poder dels « quin que siá » ===
La democracia participativa dona al ciutadan, a quin que sià ciutadan, una plaça centrala dins lo procediment democratic. Sens tornar sul saber politic dels elelgits ni las coneissenças dels expèrts, aquesta novèla forma de partatge del poder demanda en amont sa realizacion la reconeissença d'una expertisa ciutadana legitima. Es atal, per Jacques Rancière, « la poténcia subversiva sempre novèla e sempre menaçada de l'idèa democratica »&lt;ref&gt;Jacques Rancière, ''La Haine de la démocratie'', La Fabrique, 2005&lt;/ref&gt; : l'establiment d'un poder fondat ni sus la naissença, ni sus l'argent, ni sul saber. La reconeissença del « poder dels quin que siá », « poder d'aquestes qu'an pas mai de títol per governar o d'èsser governats ». L'escandal democratic es l'escandal de la quita politica, de l'egalitat dels òmes. Qu'existís, al sen de las democracias, una paur latenta de « l'individú democratic », jutjat a vegada irracional, a vegada calculaire e egoïsta. Paur que prefigura la preeminéncia de la legitimitat dels savents, governants o expèrts, coma la contestacion de la legitimitat populara, estigmatizada coma « populista » que s'opausa a la logica elitista dominanta. Un vejaire esceptic del « saber ciutadan » preval uèi encara, dins de tèrmes sovent vesins d'aquestes utilizats per [[Joseph Schumpeter]] en 1940:

« Lo ciutadan tipic cai a un nivèl inferior de performança mentala d'el moment que dintra dins lo camp politic. Argumenta e analisís d'un biais que reconeisseriá sul pic coma infantil dins l'esfèra de sos intesresses reals. Torna primitiu. Sa pensada vira assocoativa e afectiva »&lt;ref&gt;Joseph Schumpeter, ''Capitalism, Socialism and Democracy'', Londres/New York, Harper &amp; Row, 1946.&lt;/ref&gt;.

A l'opausat d'aqueste vejaire arcaïc, [[Yves Sintomer]]&lt;ref&gt;Yves Sintomer, ''Du savoir d'usage au métier de citoyen ?'', in Raisons Politiques, Presses de Sciences Po, 03/2008&lt;/ref&gt; constata l'existéncia de diferents « sabers » mobilisables pel citutadan. Lo « saber d'usatge », per exemple, qu'enriquís lo saber tecnic dels expèrts coma l'escriviá [[John Dewey]] en 1927&lt;ref&gt;John Dewey, ''Le Public et ses problèmes'', 1927&lt;/ref&gt; : « Es la persona que pòrta la cauçadura que sap melhor se li fa mal e ont li fa mal, quitament se lo sabatièr es l'expèrt qu'es lo melhor jutge per saber cossí i remediar. [...] Une classa d'expèrts est inevitablament tan alunhat de l'interés comun que ven necessàriament una classa amb d'interesses particulars e un saber privat – çò que, sus de matèrias que tòcan la societat, equival a un non saber ».

Pendent las juradas d'assisas, es una autra forma de saber que se reconéis al ciutadan: lo « sen », la capacitat de jutjar coma cal, sens passion, en preséncia de problèmas que pòdon pas èsser resolguts per un rasonament scientific. Aqueste « sen », que deu èsser rigorosament destriat de « sens comun », correspond a la formacion d'una opinion enlusida, sus la basa d'una informacion sufisenta, pendent una deliberacion de qualitat, e fonda en politica la quita nocion de democracia: la reconeissença per totes los ciutadans d'una egala dignitat de principi.
&lt;br /&gt;

== Democracia participativa e Internet ==
Lo desvolopament de l'[[internet]] ofrís una possibilitat de desvelopament per las aisinas de la participacion: budgets participatius en linha (coma dins la vila [[Belo Horizonte]], Brasil), assembladas participativas electronicas (coma [https://web.archive.org/web/20100108092256/http://www.democratie-participative.fr/notre-reseau-international/ideal-eu/index.php le projet Ideal-EU], primièra assemblada participativa electronica europèa, realizada entre las Regions [[Peitau-Charantas|Peitau-Charentas]], [[Catalonha (comunautat autonòma)|Catalònha]] e [[Toscana]]) et l'e-participacion legislativa (coma en [[Estònia]]). Un site internet de democracia participativa nomenada Democrateek&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181120101059/http://www.democrateek.fr/&lt;/ref&gt; prepausa de federar d'iniciativas politicas e lor donar de la votz en metent a disposicion d'internautes una comunautat e d'espleches  de lobbying ciutadan. Pasmens, aquestas novèlas tecnologia son pas que d'aisinas, que cal pas de fetichizar: son propicis a la constitucion de comunautats alargadas que « deterritorializadas », mas remplaçant pas la qualitat d'una deliberacion de cara a cara. La « democracia electronica » deu pas penjar del costat de la privatizacion generalizada o de l'estrechament de l'esfèra politica.

=== Emergéncia d'espleches de democracia ''open source'' ===
Las initiaciativas de participacion democratica en linha pòdon butar contra diferents escuèlhs: volontat politica dels dirigents fins alara pauc espandida, risc de privatizacion e d'opacificacion de la mecanica democratica per d'entrepresas foncionant amb de còde e algoritmes proprietaris. La logica de ben comuns numerics en ''open source'' s'impausèt coma una de las pistas per garantir que los ciutadans garden le contraròtle de lor espelech d'expression politica.

Per passar aquestas limitas, d'initiativas de la societat civila se mobilizèrons per ofrir un supòrt permetent una participacion ciutadana dirècta dins la construccion de las politicas publicas.

* Lo « Partit del Net » (''Partido de la Red'', en espanhòl) es un movement que foguèt creat en Argentina per las eleccions legislativas de 2013, amb per objectiu de permetre als ciutadans de decidir dirèctament del vòte de lors deputats. Per aquò, lo movement desvolopèt una aplicacion ''open source, DemocracyOS'' permetent de votar cada projècte de lei e que lo còde pòt tornar èsser utilizat e adaptat.
* ''Demodyne''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180331062947/https://demodyne.org/&lt;/ref&gt; es una platafòrma independenta sens objectiu de lucre creada en França en 2015. Permet al ciutadasn de cobastir de contunh lo programa per lor vila, region e païs.

== Fonts ==

* [http://www.anacej.asso.fr][http://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00319221]

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references group=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Annèxes ==

=== Bibliografia ===

* Giovanni Allegretti, Carsten Herzberg, ''Participatory budgets in Europe'', TNI Briefing Series, no 5, 2004 {{Pdf}} [http://www.tni.org/reports/newpol/participatory.pdf? lire en ligne].
* René Balme, Serge Rivron, ''La Démocratie participative, la participation au concret'', La passe du vent, 2009.
* Antoine Bevort, ''Pour une démocratie participative'', Presses de Sciences Po, 2002.
* Loïc Blondiaux, ''Le Nouvel esprit de la démocratie. Actualité de la démocratie participative'', La République des idées, Seuil, 2008, [https://web.archive.org/web/20100326174201/http://www.comedie.org/pdf/note_blondiaux.pdf ''Note de lecture''].
* Loïc Blondiaux, « Le profane comme concept et comme fiction politique » in T. Fromentin et S. Wojcik (dirs.), ''Le profane en politique. Compétences et engagements du citoyen'', Paris, L'Harmattan, 2008.
* Loïc Blondiaux, ''L'idée de démocratie participative : enjeux, impensés et questions récurrentes'' [https://web.archive.org/web/20071206010041/http://www.er.uqam.ca/nobel/ieim/article-chairemcd.php3?id_article=3144 lire en ligne].
* Loïc Blondiaux, article « Démocratie participative/délibérative », ''in'' Dominique Bourg et Alain Papaux, ''Dictionnaire de la pensée écologique'', Presses universitaires de France, 2015 {{ISBN|978-2-13-058696-8}}.
* Pierre Calame, ''La Démocratie en miettes. Pour une révolution de la gouvernance'', éd. Charles Léopold Mayer, Descartes&amp;cie, 2003.
* Michel Callon, Pierre Lascoumes, Yannick Barthe, ''Agir dans un monde incertain'', Seuil, 2002 (pour une description des procédures relevant de la démocratie participative).
* Jean-François Chantaraud, ''L'État social de la France'', Édition des Journaux officiels, 2010.
* Jean-Jacques Degrange, ''Construisons une Démocratie Participative'', Alotime Éditions, 2006.
* Anne Dhoquois et Marc Hatzfeld, ''Petites fabriques de la démocratie. Participer : idées, démarches, actions'', Autrement, Paris, 2007.
* Delphine Dulong, ''Sociologie des institutions politiques'', La Découverte, 2012.
* Michel Falise, ''La démocratie participative. Promesses et ambiguïtés'', 2003 [https://web.archive.org/web/20070607013827/http://www.espacestemps.net/document619.html lire en ligne].
* Liam Fauchard et Philippe Mocellin, ''Démocratie participative : progrès ou illusions ?'', L'Harmattan, 2012.
* Romain Felli, ''Développement durable et participation : la démocratie introuvable'', revue ''Belgeo'', 2005 {{Pdf}} [http://www.unil.ch/webdav/site/iepi/users/epibiri1/public/Felli2.pdf lire en ligne].
* Georges Ferreboeuf, ''Participation citoyenne et ville'', L'Harmattan, 2011.
* James S. Fishkin, [http://documents.irevues.inist.fr/bitstream/2042/14553/1/HERMES_2001_31_207.pdf ''Vers une démocratie délibérative : l'expérimentation d'un idéal''], 2001.
* Joan Font, [http://www.democratie-participative.fr/images/stories/Font%20parties%20and%20juries.pdf ''Citizen Juries and political parties: the Spanish experience''], 2007, intervention dans le cadre des 3èmes Rencontres Europe-Amériques sur la démocratie participative]
* Thomas Fromentin et Stéphanie Wojcik (dir.) ''Le profane en politique. Compétence et engagements du citoyen''. L'Harmattan, 2008 [https://web.archive.org/web/20100326174444/http://www.comedie.org/pdf/note_fromentin_wojcik.pdf Note de lecture].
* Jean-Pierre Gaudin, ''La démocratie participative'', Armand Colin, Paris, 2007 [http://www.cybergeo.eu/index20083.html compte rendu à lire en ligne].
* Tarso Genro et Ubiratan De Suza, ''Quand les habitants gèrent vraiment leur ville. Le Budget Participatif : l'expérience de Porto Alegre au Brésil'', éd. Charles Léopold Mayer, 1998.
* Marion Gret et Yves Sintomer, ''Porto Alegre : l'espoir d'une autre démocratie'', La Découverte, 2002.
* Michel Koebel, « Les travers de la démocratie participative » in ''Sciences Humaines, Les Grands Dossiers'' no 6, 2007 ({{P.|30-34}}). [http://pagesperso-orange.fr/koebel/pdf/SHMK.pdf lire en ligne]
* Michel Koebel, ''Le pouvoir local ou la démocratie improbable'', Bellecombe-en-Bauges, Les éditions du Croquant, 2006.
* Jean Laliberté, « Réinventer la démocratie: pour une démocratie participative sans partis politiques et sans élections », Septentrion, Québec, 2011.
* Denys Lamarzelle, ''Stratégie et démocratie territoriales'', Éditions du Papyrus, 2001.
* Bernard Manin, Principes du gouvernement représentatif (1re éd. 1995) [détail des éditions] (présentation en ligne).
* Grégoire Milot, [http://www.territorial.fr/PAR_TPL_IDENTIFIANT/1197/TPL_CODE/TPL_OUVR_NUM_FICHE/PAG_TITLE/Construire+une+ville+participative+en+10+questions+/532-resultat-de-votre-recherche.htm ''Construire une ville participative'', Territorial Éditions], 2013.
* Grégoire Milot, ''Le diagnostic national de la concertation publique'', éditions État d'Esprit, 2005.
* Christophe Premat, ''Malentendus sur la démocratie participative'', Revue ''Sens Public'' [https://web.archive.org/web/20190208155620/http://www.sens-public.org/article.php3?id_article=353 lire en ligne].
* Jean-Joseph Régent (coord.), ''Démocratie à la nantaise'', L'Harmattan, 2002.
* Martine Revel, Cécile Blatrix, Loïc Blondiaux, Jean-Michel Fourniau, ''Le débat public : une expérience française de démocratie participative''(en collaboration), Paris, La Découverte, 2007 [https://web.archive.org/web/20140223140033/http://www.comedie.org/pdf/note_debatpublic.pdf ''Note de lecture''].
* Pierre Rosanvallon, ''la légitimité démocratique. Impartialité, réflexivité, proximité''. Seuil, 2008 [https://web.archive.org/web/20100326174230/http://www.comedie.org/pdf/note_rosanvallon.pdf ''Note de lecture''].
* Pierre Rosanvallon (Préface de), ''Refaire société'', Seuil, 2011.
* Jacques Sapir, ''Quelle économie pour le XXIe siècle ?'', Odile Jacob, 2005.
* Yves Sintomer, ''Le pouvoir au peuple. Jurys citoyens, tirage au sort et démocratie participative'', La Découverte, Paris, 2007 [https://web.archive.org/web/20100326174237/http://www.comedie.org/pdf/note_sintomer.pdf Note de lecture].
* Yves Sintomer, ''Les Budgets participatifs en Europe. Des services publics au service du public'' (en coll. avec C. Herzberg et A. Röcke), La Découverte, Paris, 2008.
* Yves Sintomer, ''Gestion de proximité et démocratie participative : les nouveaux paradigmes de l'action publique ?'' (en coll. avec M.H. Bacqué et H. Rey), La Découverte, coll. Recherches, Paris, 2005.
* Fabrice Wolff, ''Qu'est-ce que la démocratie directe'', Éditions anti-sociale, 2010, {{ISBN|978-2-9521094-3-7}}.
* Pierre Zémor, ''Pour un meilleur débat public'', Presses de Sciences Po, 2003
* Espace Environnement, (9/10/2011). ''Participation citoyenne en urbanisme et Patrimoine'', [En ligne]. https://web.archive.org/web/20131126092732/http://particip-up.org/index.html
* Revue québécoise ''Télescope'' / N°spécial dédié à la ''participation citoyenne'' : [http://telescope.enap.ca/Telescope/23/Numero_en_cours.enap La participation citoyenne], volume 17, numéro 1, hiver 2011 (PDF, 250 pages)

=== Articles connèxes ===

[[Categoria:Pàgines amb traduccions sense revisar]]</text>
      <sha1>6r58wrj7dy8sbkvchzl2zojvk9av7kb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Federacion Independenta e Democratica Liceana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171722</id>
    <revision>
      <id>2509184</id>
      <parentid>2132833</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T09:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="bixui9hd6jsc7dxw9rg2q0ok2o9va1f" xml:space="preserve">La '''Federacion Independenta e Democratica Liceana''' ('''FIDL''', oficialament en [[francés]] ''Fédération Indépendante et Démocratique Lycéenne'') es una [[organizacion liceana]] [[França|francesa]] a [[Sindicat licean|but sindical]], fondada en 1987 a la seguida del movement contre lo [[projècte de lei Devaquet]].

== Nòtas e referéncias ==
{{Traduccion/Referéncia|fr|Fédération indépendante et démocratique lycéenne|160287207}}
&lt;references /&gt;

== Vejatz tanben ==

=== Articles ligats ===

* [[Sindicat licean]]

=== Ligams extèrnes ===

* {{Fr}} [https://web.archive.org/web/20190731222941/https://fidl.org/ Sit oficial]

[[Categoria:Sindicat licean]]</text>
      <sha1>bixui9hd6jsc7dxw9rg2q0ok2o9va1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boicòt dels buses de Montgomery</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173077</id>
    <revision>
      <id>2509148</id>
      <parentid>2152482</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T03:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1706" sha1="jijnvhzqvexqptrnzsgyj6k70v5wx5t" xml:space="preserve">[[Fichièr:Rosa parks bus.jpg|vinheta|Lo bus dins lo qual Rosa Parks es montada lo &lt;abbr&gt;1&lt;sup&gt;er&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; de decembre de 1955 es ara expausada al [[musèu Henry Ford]] ([[Dearborn (Michigan)|Dearborn]], [[Michigan]]).]]
Lo '''boicòt dels buses de Montgomery''' es una campanha politica e sociala enregada en [[1955]] a [[Montgomery (Alabama)|Montgomery]], dins l'[[Estats dels Estats Units|Estat american]] de l'[[Alabama]], per s'opausar a la politica municipala de [[Segregacion raciala als Estats Units|segregacion raciala]] dins los [[Transpòrt public|transpòrts publics]]&lt;ref&gt;{{En}} [https://web.archive.org/web/20141024212422/http://www.archives.alabama.gov/teacher/rights/lesson1/doc1.html « Montgomery City Code »], Alabama Department of Archives and History, (consulté le 23 septembre 2014).&lt;/ref&gt;. L'element provocant es l'arrestacion de [[Rosa Parks]], femna [[Afroamericans|afroamericana]] que refusa de cedir sa plaça d'autobús a un passatgier blanc coma èra tenguda de lo far segon la legislacion en vigor de l'epoca. Aqueste [[boicòt]] es l'un dels eveniments majors del [[movement afroamerican dels dreches civics]]. Se desrotla del 5 de decembre de 1955 fins al 21 de decembre de 1956 e abotís a una decision de la [[Cort Suprèma dels Estats Units|Cort Suprèma]] declarant anticonstitucionalas las leis de l'Alabama impausant la segregacion raciala dins los busses.

== Nòtas e referéncias ==
[[Categoria:Movement afroamerican dels dreches civics]]
[[Categoria:1955]]
[[Categoria:1956]]
&lt;references /&gt;

== Vejatz tanben ==
{{Sisterlinks|commons=Category:Montgomery Bus Boycott}}

=== Articles ligats ===

* [[Rosa Parks]]
* [[Movement afroamerican dels dreches civics]]</text>
      <sha1>jijnvhzqvexqptrnzsgyj6k70v5wx5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Discussion Utilizaire:Jfblanc</title>
    <ns>3</ns>
    <id>174131</id>
    <revision>
      <id>2509189</id>
      <parentid>2508712</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T11:45:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>18686</id>
      </contributor>
      <comment>/* Books &amp; Bytes – Issue 76 */ seccion nòva</comment>
      <origin>2509189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315320" sha1="jochfq80nd0payhioeqep31o4ehl2zc" xml:space="preserve">[[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius|Archius]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius2|Archius 2]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 3|Archius 3]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 4|Archius 4]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 5|Archius 5]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 6|Archius 6]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 7|Archius 7]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 8|Archius 8]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 9|Archius 9]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 10|Archius 10]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 11|Archius 11 (2023)]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 12|Archius 12 (2024)]]  [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 13|Archius 13 (2025)]]

A vos... À vous... Up to you.. Prosím...

== Books &amp; Bytes – Issue 70 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 70, July–August 2025 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* New collections:
** ''Times of Malta''
** Africa Intelligence
** Intelligence Online
** ''La Lettre''
** ''Glitz''
* Spotlight: Wikimania
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2025|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 setembre de 2025 a 13.16 (UTC)&lt;/small&gt;

(Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.)
&lt;!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=29292435 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2025-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 En date du 24 septembre à 15h00 UTC], tous les utilisateurs des sites Wikimedia seront brièvement en lecture seule en raison d'un [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|basculement du serveur du centre de données]]. L'équipe d'ingénierie de la fiabilité des sites (SRE) de la Fondation Wikimedia redirigera tout le trafic d'un serveur principal vers son serveur de secours. Vous pouvez écouter le basculement grâce à l'outil [http://listen.hatnote.com/ « Écouter Wikipédia »], où vous entendrez les modifications s'arrêter quelques minutes pendant la phase de lecture seule, puis reprendre. Ce basculement biannuel du serveur du centre de données garantit la fiabilité en testant le centre de données de secours, afin que nos sites puissent rester en ligne même en cas de panne du centre de données principal. Vous pouvez [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|en savoir plus sur le processus sur le blog Diff]].

'''Actualités pour la contribution'''
* Les éditeurs de [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 autres Wiktionnaires]] pourront bientôt appeler des [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|fonctions de Wikifunctions]] et les intégrer à leurs pages. Une fonction prend une ou plusieurs entrées et les transforme en une sortie souhaitée, comme additionner des nombres, convertir des milles en mètres, calculer le temps écoulé ou décliner un mot en cas. Elles rejoindront les [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 autres éditions linguistiques du Wiktionnaire]], qui ont déjà accès aux appels Wikifunctions intégrés. Plus tard cette année, il est prévu d'étendre cette fonctionnalité à d'autres Wiktionnaires et à l'Incubateur.
* Une nouvelle [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|fonction d'analyse]] a été ajoutée : &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#contentmodel}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Les éditeurs de modèles et les administrateurs peuvent l'utiliser pour obtenir le nom localisé ou canonique du [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|modèle de contenu]] d'une page spécifique. Cette fonction facilite la création et la modification des messages système, comme ''MediaWiki:editinginterface'', même lorsque vous changez de type de page, comme wiki, JavaScript, CSS ou JSON. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254]
* L'ajout ou la modification d'un &lt;code&gt;DISPLAYTITLE&lt;/code&gt; pour un article avec l'Éditeur Visuel ne sera plus problématique. Les rédacteurs utilisant l'Éditeur Visuel pour modifier le &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DISPLAYTITLE}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ne verront plus le texte littéral « DISPLAYTITLE » ni sa variante localisée ajoutés à leurs articles. La liste des pages potentiellement affectées et nécessitant un nettoyage est documentée dans [[phab:P83438|ce ticket]]. 
* Les utilisateurs beta de l'application Wikipédia pour Android peuvent désormais essayer l'[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|onglet Activité]] restructuré, qui remplace l'onglet Modifications. Ce nouvel onglet offre des analyses personnalisées sur les activités de lecture, de modification et de don, tout en simplifiant la navigation et en rendant l'utilisation de l'application plus agréable.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:12|la tâche soumise|les {{formatnum:12}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:12||s}} la semaine dernière]].

'''Actualités pour la contribution technique'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]]

'''En détails'''
* Les utilisateurs de Wikifunctions peuvent désormais importer de nombreuses données essentielles concernant les [[f:Special:MyLanguage/Z6011|géo-coordonnées]], les [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantités]] et les [[f:Special:MyLanguage/Z6064|temps]] depuis Wikidata. Ceci est rendu possible grâce à la création de types Wikifunctions pour ces valeurs, ce qui les rend utilisables par les fonctions de Wikifunctions. Pour en savoir plus, consultez [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|cette vidéo]] et le [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|bulletin d'information du 1er août]] (pour les quantités) et le [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|bulletin d'information du 22 août]] (pour les géo-coordonnées).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22 setembre de 2025 a 22.56 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29305556 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2025-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* Une mise à jour majeure du logiciel a été effectuée sur [[phab:|Phabricator]]. La mise à jour introduit des améliorations de performance, un rafraichissement de l’interface de recherche, des améliorations de la recherche de tâches Maniphest, des mises à jour des pages de profil utilisateur et des tableaux de projets, de nouvelles fonctionnalités d’automatisation Herald, ainsi que des améliorations générales de saisie de texte, de l'expérience mobile et bien plus encore. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/]

'''Actualités pour la contribution'''
* L’équipe Technologies communautaires lancera la nouvelle extension &lt;i lang=&quot;en&quot;&gt;Community Wishlist&lt;/i&gt; (les « Souhaits de la communauté ») le 1&lt;sup&gt;er&lt;/sup&gt; octobre, qui améliorera la façon dont les souhaits seront soumis. La nouvelle extension permettra aux utilisateurs d’ajouter des étiquettes à leurs souhaits afin de mieux les catégoriser, et (dans une prochaine version) de les filtrer par statut, étiquette et domaines d’intérêt. Il sera également à nouveau possible de soutenir des souhaits individuellement, comme demandé par la communauté à de nombreuses reprises. L’ancien système sera retiré. Il y aura une brève période d’indisponibilité pendant le déploiement de l’extension et la migration des souhaits vers le nouveau système. Vous pouvez en savoir plus à ce sujet [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|dans la dernière note d’actualités]] ou consulter la [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|documentation actuelle sur MediaWiki.org]].
* Comme annoncé [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|sur le blog Diff]], l’essai en production du service [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] pour la détection des robots a commencé. L’essai utilise actuellement hCaptcha pour protéger la création de compte sur les Wikipédia en chinois, perse, portugais, indonésien, japonais et turc, où il remplacera notre [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] existant (FancyCaptcha). L’objectif de cet essai est de mieux bloquer les robots tout en améliorant la convivialité et l’accessibilité pour les utilisateurs qui rencontrent des difficultés avec les CAPTCHA.
* L’extension [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] a [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|été déployée]] sur Wikimedia Commons. Cette extension facilite l’organisation  et la participation à des activités collaboratives, comme des contribuathons et des projets, sur les wikis. Sur Commons, n’importe quelle personne enregistrée peut l’utiliser comme participante à un événement. Pour l’utiliser pour organiser un événement, il faut  [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|demander un droit spécifique]].
* Les [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-références]], une nouvelle fonctionnalité permettant de réutiliser des références avec des détails différents, a été lancée sur Wikipédia en allemand. Vous pouvez [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|tester cette fonctionnalité]] sur Testwiki ou [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing sur Betawiki]. N’hésitez pas à partager vos remarques sur [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|l’utilisation des modèles dans les sous-références]] ou [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|à vous porter volontaire pour devenir un wiki pilote]].
* Sur les wikis utilisant le système de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorat]], les communautés peuvent à présent exclure les personnes expérimentées du mentorat en utilisant [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Dans cette configuration, les communautés peuvent définir des niveaux, basés sur le compteur de contributions et l’âge du compte, pour décider si une personne est considérée comme suffisamment expérimentée pour ne plus recevoir de soutien par le mentorat. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563]
* L'équipe Contribution et l’équipe Apprentissage automatique travaillent actuellement sur un nouveau contrôle destiné aux novices : [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|la vérification du style]]. À l’aide d'un modèle prédictif, ce contrôle encouragera les contributeurs à améliorer la tonalité de leurs modifications grâce à l’intelligence artificielle. Nous invitons les bénévoles à examiner la première version du modèle linguistique de ton pour les langues suivantes : arabe, tchèque, allemand, hébreu, indonésien, néerlandais, polonais, russe, turc, chinois, farsi, italien, norvégien, roumain et letton. Les utilisateurs de ces wikis intéressés par l’examen de ce modèle [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|sont invités à s’inscrire sur MediaWiki.org]]. La date limite d’inscription est fixée au 3 octobre, date à laquelle débutera le test.
* La sortie des [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocages]] a entrainé l’affichage inopiné de certains journais de blocage inactifs sur {{#special:Contributions}} et sur les pages utilisateur et de discussion des utilisateurs bloqués. Ce problème sera complètement résolu d’ici quelques jours. Avec ce correctif, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} les messages préfixées par &lt;code&gt;sp-contributions-blocked-notice&lt;/code&gt;] seront retirés et remplacés par [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} ceux préfixés par &lt;code&gt;blocked-notice-logextract&lt;/code&gt;] dans quelques semaines. Vous pouvez aider à traduire les nouveaux messages et à mettre à jour les écrasements locaux si besoin.
* Il y a eu un beugue avec les liens ajoutés depuis l’éditeur visuel quand ils contenaient des caractères tel que &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;[ ] |&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; après le marqueur de fragment (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). Ils n’étaient pas encodés correctement, ce qui créait des liens erronés. Cela a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823]
* Un nouveau wiki a été créé : une {{int:project-localized-name-group-wikiquote/fr}} en [[d:Q9237|malais]] ([[q:ms:|&lt;code&gt;q:ms:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, la [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|fiche d’informations utilisateur]] affiche désormais les verrouillages et blocages globaux actuellement actifs. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* À partir de cette semaine, les contributeurs utilisant des modules Lua pourront utiliser la fonction &lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]&lt;/code&gt; pour rechercher l’existence de 25 pages en une seule fois, d’une manière qui ne comptera que pour un seul appel de [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|fonction couteuse]].
* Un nouveau [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|groupe de travail sur les outils non pris en charge]] s’est créé dans le cadre du travail en cours pour déterminer collectivement les priorités techniques, similaire au [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|conseil consultatif des Produits et Technologies]] (PTAC). Le groupe de travail aidera à prioriser et à examiner les demandes de maintenance pour les extensions, gadgets, robots et outils non maintenus. Pour le premier cycle, le groupe priorisera un outil non pris en charge de Wikimedia Commons.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 29 setembre de 2025 a 20.53 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29355230 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2025-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] est une nouvelle fonctionnalité de vérification des modifications destinée à prévenir et à lutter contre les violations de droits d'auteur. Lorsque les contributeurs collent du texte dans un article, Paste Check les invite à confirmer l'origine et la licence du contenu. À partir du mercredi 8 octobre, [[phab:T403680|22 wikis testeront Paste Check]]. Paste Check aidera les nouveaux bénévoles à comprendre et à respecter les politiques et les directives nécessaires pour contribuer de manière constructive aux projets Wikipédia.
'''Actualités pour la contribution'''
* Les appareils mobiles recevront les articles mobiles directement sur le domaine standard (par exemple, &lt;code&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), au lieu d'une redirection vers un domaine &quot;m&quot; (par exemple, &lt;code&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). Ce changement améliore les performances. Il sera activé cette semaine sur Wikipédia. Les URL mobiles existantes et la désactivation de l'affichage &quot;Bureau&quot; restent disponibles. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* Les nouveaux [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|filtres de date]], &lt;code dir=ltr&gt;creationdate:&lt;/code&gt; et &lt;code dir=ltr&gt;lasteditdate:&lt;/code&gt; sont désormais disponibles dans le moteur de recherche du wiki. Ils permettent aux utilisateurs de filtrer les résultats de recherche par date de première ou de dernière révision d'une page. Ces filtres prennent en charge les opérateurs de comparaison (par exemple, &lt;code dir=ltr&gt;&gt;2024&lt;/code&gt;) et les dates relatives (par exemple, &lt;code dir=ltr&gt;today-1d&lt;/code&gt;), facilitant ainsi la recherche de contenu ou de pages récemment mis à jour dans des tranches d'âge spécifiques. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593]
* [[f:|Wikifunctions]] prend désormais en charge le texte enrichi dans les appels intégrés sur les 150 wikis où il est activé. Pour illustrer cela, l'équipe a créé un [[f:Z26333|tableau de déclinaison latine]] que les éditeurs du Wiktionnaire peuvent utiliser pour générer automatiquement les formes nominales, produisant ainsi des résultats clairs et formatés ; voir un [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|exemple de résultat]]. Pour toute aide ou commentaire, veuillez [[f:Wikifunctions:Project chat|contacter l'équipe Wikifunctions]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402]
* Un lien d'édition apparaîtra désormais à l'intérieur de la zone de catégories sur les pages d'articles pour les utilisateurs connectés, ce qui lancera directement la boîte de dialogue de catégorie VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:34|la tâche soumise|les {{formatnum:34}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:34||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, il y a eu un problème lors du téléchargement des fichiers PDF la semaine dernière et cela a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957]
'''Actualités pour la contribution technique'''
* Le champ &lt;code dir=ltr&gt;rev_sha1&lt;/code&gt; dans la table de révision de la base de données est supprimé au profit du champ &lt;code dir=ltr&gt;content_sha1&lt;/code&gt; dans la table de contenu de la base de données. Voir [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ l'annonce] pour plus d'informations.
* L'[[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|équipe Expérience de lecture]] déploiera l'interface utilisateur du [[w:en:Light-on-dark color scheme|Mode sombre]] sur tous les sites Wikimedia le 29 octobre 2025. Tous les utilisateurs anonymes des sites Wikimedia auront la possibilité d'activer un jeu de couleurs avec du texte clair sur fond sombre. Ce système vise à améliorer le confort de lecture, notamment en basse lumière. Les auteurs de modèles et les contributeurs techniques sont encouragés à [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|apprendre à préparer leurs pages pour le mode sombre]] et à résoudre tout problème de compatibilité rencontré avec les modèles de leur wiki avant l'activation. Pour toute question ou assistance, veuillez contacter l'équipe Web sur [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|cette page de discussion]] avant l'activation. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* À compter du lundi 6 octobre, les points de terminaison d'API du chemin &lt;code&gt;rest.php&lt;/code&gt; seront redirigés vers une nouvelle passerelle d'API interne. Les wikis individuels seront mis à jour en fonction des groupes de versions standard, avec un trafic total en constante augmentation. Ce changement devrait être sans rupture ni perturbation. Si des problèmes sont observés, veuillez déposer un ticket Phabricator auprès du [[phab:tag/serviceops/|tableau de bord de l'équipe Service Ops]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 octobre de 2025 a 17.24 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29400897 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2025-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* La semaine dernière, des améliorations dans les fonctionnalités de sécurité des comptes et d’authentification à deux facteurs (A2F) ont été activées sur tous les wikis. Ces changements comprenaient des améliorations dans l’interface utilisateur de [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Spécial:AccountSecurity], la prise en charge de plusieurs méthodes d’A2F ''via'' des applis d’authentification et des clés de sécurité portables (auparavant, les utilisateurs et utilisatrices ne pouvaient activer qu’une seule méthode) et un nouveau module de codes de récupération qui limite le blocage de comptes en raison de la perte des applis ou appareils d’authentification. Dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité des comptes]], le travail continue durant cette fin d’année 2025 sur des d’autres améliorations de l’exéprience utilisateur et la prise en charge de clés de passe comme solution d’authentification alternative. 

'''Actualités pour la contribution'''

* Une autre partie du projet Sécurité des comptes est de rendre l’A2F disponible pour tous les utilisateurs et utilisatrices. Comme les personnes ayant des privilèges avancés (tels que les admins et bureaucrates), 40 % des contributeurs et contributrices ont désormais accès à l’A2F. Vous pouvez vérifier si vous y avez accès sur [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Spécial:AccountSecurity]. Les instructions pour l’activer sont sur cette page. Le projet est de continuer à augmenter sa disponibilité s’il est déterminé que les capacités d’assistance aux utilisateurs sont suffisantes pour assister l’intégralité de la communauté. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579]
* Cette semaine, les utilisateurs et utilisatrices sur les wikis où les [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|améliorations d’ergonomie]] sont activées par défaut sur les pages de discussions (c’est-à-dire partout sauf les 12 wikis listés [[phab:T379264|sur la tâche T379 264 de Phabricator]]) pourront remercier quelqu’un pour son message directement depuis la page de discussion où celui-ci apparait. Auparavant, il fallait visiter l’historique de la page de discussion pour remercier quelqu’un. [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|En savoir plus sur ce changement]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095]
* Les utilisateurs et utilisatrices qui n’ont pas [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|vérifié leur adresse électronique]] recevront bientôt une notification mensuelle pour leur rappeler. En effet, avoir vérifié son adresse de courriel permet de récupérer son compte plus facilement. Ces rappels ne seront pas envoyés si la personne est inactive ou si elle retire l’adresse non vérifiée de son compte. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un correctif d’une erreur occasionnel lors de l’enregistrement d’un paragraphe traduit dans l’outil de traduction de contenu permet désormais de voir plus facilement les messages d’erreurs liés. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531]

'''Actualités pour la contribution technique'''

* Le groupe de travail sur les Outils non pris en charge a choisi [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] comme premier outil pour son cycle pilote. Le groupe étudiera des façons d’améliorer et d’entretenir l’outil durant les prochains mois. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|En savoir plus sur Méta-Wiki]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 octobre de 2025 a 19.00 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29434481 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2025-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* Pour optimiser la manière dont les données des utilisateurs sont stockées dans nos bases de données, les préférences enregistrées des utilisateurs qui ne se sont pas connectés depuis plus de cinq ans et qui ont moins de 100 modifications seront supprimées. Lorsque ces utilisateurs reviendront, les paramètres par défaut s’appliqueront. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, il y avait un lien brisé depuis le message d’interface de GlobalContributions vers la page GlobalContributions de XTools qui a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Le travail de routage de tous le trafic vers les points de terminaison d’API sous la route &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;rest.php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; à travers une passerelle commune d’API est désormais terminé. Si vous constatez un problème, n’hésitez pas à ouvrir une tâche Phabricator dans le [[phab:tag/serviceops/|tableau de bord de l’équipe Opé’s de service]].
* Les modifications aux références et qualificateurs de Wikidata seront désormais moins souvent affichés dans les Modifications récentes et listes de suivi des autres wikis, réduisant les notifications non-nécessaires. Cela réduira la quantité globale d’éléments disparates. Les pages directement sur Wikidata restent inchangées. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20 octobre de 2025 a 19.37 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29478670 --&gt;

==Mencions incorrèctas==
Adiu, Joan Francés. Coma sabes, tot lo monde coneis pas l'occitan e aquò los empacha pas de traficar los modèls. Dempuèi qualque temps, lo modèl ''Comunas limitròfas'' o ''perimètre del territòri'' s'escriu «  Comunas limitròfs » ! E parli pas, quand venes de far una contribucion, de l'avertiment ''Vòstra contribucion foguèt publicada'' (''foguèt'', per quicom que data d'una segonda). Amistats, Joan Pèire S. . [[Especial:Contribucions/&amp;#126;2025-28722-17|&amp;#126;2025-28722-17]] ([[Discussion Utilizaire:&amp;#126;2025-28722-17|discussió]]) 26 octobre de 2025 a 09.05 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2025-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* Un test A/B/C a été lancé sur l’appli Wikipédia pour iOS concernant les améliorations de navigation par onglet, pour certaines langues et régions. Intitulé « Onglets plus dynamiques », ce test explores de nouvelles expériences d’onglets et inclut les recommandations d’articles « Le saviez-vous » et « Parce que vous avez lu ». Vous trouverez [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|plus d’informations sur la page du projet]].
* Les utilisateurs autoconfirmés sur les [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|petits]] et [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|moyens wikis]] avec l’extension CampaignEvents peuvent désormais utiliser le [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|système d’inscription aux évènements]] sans avoir le droit d’organisation d’évènement. Cette fonctionnalité laisse les équipes d’organisation activer l’inscription, gérer les participants et permet aux utilisateurs de s’inscrire en un clic au lieu de signer sur les pages des évènements.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:31|la tâche soumise|les {{formatnum:31}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:31||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème des clignotements lors de l’appui sur les flèches du clavier dans les paramètres du mode sombre de Vector 2022 a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285]

'''Actualités pour la contribution technique'''

* L’extension CampaignEvents sera déployé sur tous les wikis restants durant la semaine du 17 novembre 2025. Elle inclut trois fonctionnalités : le système d’inscription aux évènements, la liste de collaboration et la liste d’invitation. Pour ce déploiement, la liste d’invitation ne sera pas activée sur les Wikifonctions et MediaWiki sauf demande contraire de ces communautés. Consultez [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|la page de déploiement pour en savoir plus]].
* L’expérience de bac à sable REST basée sur SwaggerUI est désormais en ligne sur tous les projets wiki. Le bac à sable est accessible sur la page [[{{#special:RestSandbox}}]]. N’hésitez pas à signaler tout problème sur le tableau de bord de l’équipe des Interfaces de MediaWiki, et à participer aux discussions sur la [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|page de lancement du projet]]. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/]
* Les points de terminaison de transformation avec une barre oblique finale (/) dans l’API REST de MediaWiki sont désormais dépréciés. Ils continueront de fonctionner pour le moment, mais devraient être supprimés d’ici à la fin janvier 206. Tous les utilisateurs et utilisatrices de l’API qui les appellent sont encouragés à transitionner vers les versions sans barre oblique finale. Les deux variantes de ces points de terminaison peuvent être trouvés et testés à l’aide du [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&amp;title=Special%3ARestSandbox bac à sable REST]. Consultez la page [[mw:API/Deprecation|Dépréciation de l’API REST de MediaWiki]] pour plus de détails sur les règles et procédures de dépréciation dans l’API.
* Un [[mw:API:REST API/Changelog|journal des changements existe désormais pour l’API REST de MediaWiki]]. Il fournit un aperçu des changements, facilitant le suivi des améliorations et versions par les développeurs et développeuses. Les annonces continueront sur les canaux classiques de communication, dont les ''Actualités techniques'' et les listes de distribution, mais peuvent désormais être plus facilement référencées depuis un endroit centralisateur. Si vous avez des retours à faire sur le style, la structure ou le contenu de ce journal, vous pouvez [[mw:API talk:REST API/Changelog|rejoindre la discussion]].
* Les admins peuvent supprimer la catégorie de suivi précédemment ajoutée par l’extension JsonConfig, puisqu’elles n’est plus utilisée. Ces catégories sont liées à l’élément [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130 635 582]]. Il est normal qu’il reste des pages dans cette catégorie en raison du cache : elles seront automatiquement retirées lors de la prochaine modification de chaque page. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27 octobre de 2025 a 19.32 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29513638 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958]
* For users with &quot;{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools &quot;{{int:Skin-action-addsection}}&quot; or &quot;{{int:Discussiontools-replybutton}}&quot; widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778]
* Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861]
* Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments.  [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318]
'''Updates for technical contributors'''
* Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as &quot;Get shortened URL&quot;. There are 30 wikis that also install an older &quot;ShortUrl&quot; extension. The old extension will soon be removed. This means &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will not be advertised under article titles via HTML &lt;code dir=ltr&gt;class=&quot;title-shortlink&quot;&lt;/code&gt;. The &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188]
* On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board.
* MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]]

'''In depth'''
* In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 3 novembre de 2025 a 19.35 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29552512 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2025-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Capture d'écran des améliorations visuelles apportées aux pages de discussion|Exemple d’une page de discussion avec le nouveau design, en français.]]
* À partir du 12 novembre, les utilisateurs verront un changement dans [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|l’apparence des pages de discussion]] sur [[Phab:T379264|certaines Wikipédia]]. Ce changement de design a déjà été appliqué sur presque [[phab:T392121|tous les wikis]] ; mais il arrivera plus tard pour [[phab:T409297|la Wikipédia en anglais]]. Vous pouvez en savoir plus [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|sur ''Diff'']]. Les utilisateurs peuvent choisir de ne pas appliquer ces changements [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|dans leurs préférences utilisateur]] en décochant « {{int:discussiontools-preference-visualenhancements}} ». [https://phabricator.wikimedia.org/T379264]
* MediaWiki peut désormais afficher automatiquement un [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|indicateur d’état]] lorsqu’une page est protégée. Cette fonctionnalité est désactivée par défaut. Elle peut être activée sur [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|demande de la communauté]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347]
* L’utilisation des boutons « {{int:showpreview}} » ou « {{int:showdiff}} » dans l’éditeur de wikicode transmettra désormais certains paramètres d’URL tels que ''[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]'', ''[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]'' et ''[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]''. Cette mise à jour corrige également un problème où, si le navigateur plantait lors de l’aperçu des modifications d’une section, enregistrer ces modifications pouvait écraser la page entière avec le contenu de cette seule section. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097]
* Les wikis Wikivoyage peuvent utiliser [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|des marqueurs de carte colorés dans le texte de l'article]]. Le texte de ces marqueurs sera désormais affiché en noir ou blanc contrastant, au lieu d'être toujours blanc. Les solutions locales de contournement du problème peuvent être supprimées. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454]
* L'onglet Activité de l'application Wikipedia pour Android est désormais disponible pour tous les utilisateurs. Le nouvel onglet offre des informations personnalisées sur la lecture, la modification et les dons, tout en simplifiant la navigation et en rendant l'utilisation de l'application plus attrayante. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment]
* L’équipe de Croissance du lectorat lance une expérimentation appelée « Exploration des images » afin de tester comment faciliter la navigation et la découverte d’images dans les articles de Wikipédia. Cette expérimentation prendra la forme d’un test A/B uniquement sur mobile, sur Wikipédia en anglais la semaine du 17 novembre pendant quatre semaines, affectant 0,05 % des utilisateurs de ce wiki. Le test a été lancé le 3 novembre sur les wikis en arabe, chinois, français, indonésien et vietnamien, affectant jusqu’à 10 % des utilisateurs de ces wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, l’impossibilité de verrouiller des comptes depuis les sites mobiles a été corrigée. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Les [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|mises en candidatures sont ouvertes sur Wikitech]] pour désigner de nouveaux membres au [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|comité des normes de Toolforge]]. Le comité supervise notamment le [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|règlement du droit à la création de fork]] et le [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|règlement des outils abandonnés]] de Toolforge. Les mises en candidatures sont possibles jusqu’au 28 novembre 2025.
* Le [[w:JSON Web Token#Standard fields|champ émetteur JWT]] dans les [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|jetons d’accès OAuth 2]] pour les [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|wikis SUL]] a été changé, il contient maintenant &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Les anciens jetons d’accès continueront de fonctionner. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* Le [[w:JSON Web Token#Standard fields|champ sujet du JWT]] dans les [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|jetons d'accès OAuth 2]] changera bientôt de &lt;code&gt;&lt;user id&gt;&lt;/code&gt; à &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;mw:&lt;identity type&gt;:&lt;user id&gt;&lt;/code&gt;, où &lt;code&gt;&lt;identity type&gt;&lt;/code&gt; est généralement &lt;code dir=ltr&gt;CentralAuth:&lt;/code&gt;&lt;!-- not a typo --&gt; (pour les [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|wikis SUL]]) ou &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;local:&lt;wiki id&gt;&lt;/code&gt; (pour les autres wikis). Cela vise à éviter les conflits entre différents types d’identifiants utilisateur et à rendre les jetons d’accès OAuth 2 plus similaires au cookie &lt;code&gt;sessionJwt&lt;/code&gt;. Les anciens jetons d’accès continueront de fonctionner. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* Les messages de blocage de MediaWiki ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) prennent désormais en charge des paramètres supplémentaires pour indiquer si l’utilisateur est bloqué pour modifier sa propre page de discussion (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$9&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) ou pour envoyer des courriels à d’autres utilisateurs (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;10&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). [https://phabricator.wikimedia.org/T285612]
* Une branche &lt;code&gt;REL1_45&lt;/code&gt; pour le noyau MediaWiki et chacune des extensions et habillages dans le git de Wikimedia a été créée. Il s’agit de la première étape du processus de publication de MediaWiki 1.45.0, prévue pour fin novembre 2025. Si vous travaillez sur une correction de bogue critique ou sur une nouvelle fonctionnalité, vous devrez peut-être prendre note de cette information. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/]
* Le processus de génération des copies mémoire (&lt;i lang=&quot;en&quot;&gt;dumps&lt;/i&gt;) de CirrusSearch a été mis à jour en raison d’une baisse de performance. Si vous rencontrez des problèmes lors de la migration vers les copies de remplacement, vous pouvez contacter l’équipe Plateforme de recherche pour obtenir de l’aide. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 novembre de 2025 a 20.38 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29606150 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2025-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* L’[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|équipe Reader Experience]] expérimente les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|listes de lecture sur le web mobile]], permettant aux lecteurs connectés n’ayant jamais effectué de modifications de sauvegarder des listes privées d’articles à lire plus tard. L’expérience est en cours sur les Wikipédias en arabe, chinois, français, indonésien et vietnamien depuis la semaine du 10 novembre, et commencera sur la Wikipédia en anglais la semaine du 17 novembre.
* Les utilisateurs qui ne reçoivent pas leur code de vérification par e-mail lors de la connexion peuvent désormais obtenir de l’aide en remplissant un formulaire sur une nouvelle page spéciale. Cette mise à jour fait partie de l’initiative [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|« Sécurité des comptes »]]. Si votre compte est associé à une adresse électronique, veuillez vous assurer que vous y avez toujours accès. Lors d’une connexion depuis un nouvel appareil ou un nouvel emplacement, sans authentification à deux facteurs (2FA), il peut vous être demandé de saisir un code à 6 chiffres envoyé par courrier électronique pour terminer la connexion. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|En savoir plus]].
* Un nouveau wiki a été créé : un {{int:project-localized-name-group-wikisource}} en [[d:Q13324|minangkabau]] ([[s:min:|&lt;code&gt;s:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]].

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|« Unification de l’analyseur »]], l’équipe Content Transform a déployé Parsoid comme analyseur par défaut sur de nombreuses Wikipédias à faible trafic et prépare la prochaine étape pour les wikis à fort trafic. Ce message vous invite à activer Parsoid comme indiqué dans la documentation [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]], et à identifier tout problème que vous pourriez rencontrer dans vos propres flux de travail (robots, gadgets ou scripts utilisateur). Merci de nous en informer via le lien « Signaler un bug d’affichage » dans la barre latérale des outils, ou en créant un ticket sur Phabricator en mentionnant l’[[phab:project/view/5846|équipe Content Transform dans Phabricator]].
* Outils non pris en charge : plusieurs problèmes liés à [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] ont été corrigés, notamment les échecs de téléversement liés aux noms de fichiers, les vidéos noires à l’importation, et la gestion des tentatives de reprise. La prise en charge du format AV1 a également été ajoutée. Le travail en cours porte sur la stabilité de l’arrière-plan, les erreurs ffmpeg, l’importation de sous-titres, la gestion des métadonnées et le téléversement de listes de lecture. Pour suivre les tâches spécifiques, consultez le [[phab:tag/video2commons/|tableau Phabricator]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]]

'''Rencontres et évènements'''
* Marquez la date pour le prochain Hackathon Wikimedia, qui se tiendra à Milan, en Italie, du 1&lt;sup&gt;er&lt;/sup&gt; au 3 mai 2026. Les inscriptions ouvriront en janvier 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Les candidatures pour les bourses sont actuellement ouvertes] et se clôtureront le 28 novembre 2025. Si vous avez des questions, veuillez envoyer un courriel à &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;hackathon@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17 novembre de 2025 a 17.26 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29627455 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 71 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 71, September–October 2025 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* Spotlight: 1Lib1Ref 2025 in Nigeria
* Frankfurt Book Fair
* Tech tip: Wikipedia Library access template
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October 2025|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 novembre de 2025 a 15.22 (UTC)&lt;/small&gt;

(Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.)
&lt;!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=29611655 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2025-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* La semaine dernière, l'équipe de recherche de Wikimedia a recréé côté serveur la fonctionnalité « ''DWIM'' » (''Do What I Mean'' - Faites ce que je pense) pour les Wikipedias russe et hébraïque. Cette fonctionnalité ajoute des suggestions de saisie au clavier aux suggestions du champ de recherche standard. Par exemple, la recherche de « ''&lt;span lang=&quot;und&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cxfcnmt&lt;/span&gt;'' » sur Wikipédia russe suggérera désormais « &lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;счастье&lt;/span&gt; » (« bonheur »), ce que l'utilisateur avait probablement en tête. L'équipe prévoit d'activer cette fonctionnalité pour les autres wikis russes et hébraïques cette semaine. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734]
* Plus tard cette semaine, les utilisateurs de la [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|fonctionnalité bêta]] ''{{int:codemirror-beta-feature-title}}'' bénéficieront de la coloration syntaxique dans ''[[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]''. Pour cela, la préférence ''{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}'' doit être activée. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918]
* L'extension [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Événements de campagne]], un ensemble d'outils permettant de coordonner des événements et autres collaborations sur le wiki, est désormais disponible sur tous les wikis Wikimedia. Une nouvelle fonctionnalité, ''[[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Contributions collaboratives]]'', a également été ajoutée pour aider les organisateurs et les participants à visualiser l'impact des activités. Participez à la prochaine [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|Session d'apprentissage]] pour découvrir cette nouvelle fonctionnalité et nous faire part de vos commentaires.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:24|la tâche soumise|les {{formatnum:24}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:24||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le bug qui empêchait ''CodeReviewBot'' de fonctionner a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417]

'''Actualités pour la contribution technique'''
*  Les utilisateurs de l'API Wikimedia peuvent participer à une étude d'utilisabilité afin de valider la nouvelle conception des environnements de test de l'API REST de Wikimedia. Les participants intéressés sont invités à remplir le [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 questionnaire de recrutement] (en anglais). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/]
* L'équipe Interfaces de MediaWiki abandonne la prise en charge des feuilles de style XSLT dans l'''Action API''. La prise en charge de &lt;code dir=ltr&gt;format=xml'''&amp;xlst={stylesheet}'''&lt;/code&gt; sera supprimée des projets Wikimedia d'ici fin novembre 2025. De plus, elle sera bientôt désactivée par défaut dans les versions 1.43 (LTS), 1.44 et 1.45 de MediaWiki. La prise en charge des feuilles de style XSLT sera entièrement supprimée de la version 1.46 de MediaWiki (dont la sortie est prévue entre avril et mai 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/]
* Le point d'accès ''WDQS'' hérité ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) sera mis hors service fin décembre 2025, puis définitivement fermé le 7 janvier 2026. Après cette date, les requêtes adressées à query.wikidata.org nécessitant le graphe complet échoueront ou renverront des résultats invalides si elles ne sont pas réécrites pour utiliser la fédération SPARQL. L'équipe encourage les utilisateurs à s'assurer que leurs outils et flux de travail utilisent les points d'accès ''WDQS'' compatibles (&lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - graph principal ou &lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query-scholarly.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - graph scientifique). Pour obtenir de l'aide concernant la migration des cas d'utilisation, veuillez consulter les pages [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Accès aux données]] et ''[[d:Wikidata:Request_a_query|Request a query]]'' pour plus de détails et d'assistance sur les méthodes d'accès alternatives.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 24 novembre de 2025 a 15.56 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29702226 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]].
* The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476]
* Two new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|&lt;code&gt;w:tok:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457]
** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|&lt;code&gt;q:pcm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318]
'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 1 decembre de 2025 a 18.58 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29732328 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2025-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.&lt;/span&gt;

'''Actualités pour la contribution'''
* Suite aux déploiements de la semaine dernière, la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Ajouter un lien]], qui permet aux rédacteurs de suggérer des liens lors de l’édition, sera disponible sur [[Phab:T410469|33 Wikipédias]] supplémentaires à partir du 9 décembre. Cette expansion est rendue possible grâce au nouveau modèle de prédiction qui prend désormais en charge toutes les langues, y compris celles qui n’étaient pas couvertes précédemment. Bien que la fonctionnalité soit disponible sur la plupart des Wikipédias depuis un certain temps, ce déploiement nous rapproche de l’utilisation du modèle amélioré partout. Si vous avez des questions ou souhaitez plus de détails, veuillez contacter [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* La semaine dernière, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|l'équipe de recherche Wikimedia]] a ajouté des suggestions de recherche [[:fr:Transcription et translittération|translittérées]] en temps réel aux wikis géorgiens. S'il n'y a que quelques suggestions de recherche habituelles, alors les requêtes en script latin ou cyrillique [[phab:T127003|sont maintenant réécrites en script géorgien]] pour trouver plus de correspondances. Par exemple, la recherche de &lt;bdi lang=&quot;ka-Latn&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''bedniereba''&lt;/bdi&gt; ou &lt;bdi lang=&quot;ka-Cyrl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''бедниереба''&lt;/bdi&gt; suggérera désormais l'article existant sur &lt;bdi lang=&quot;ka&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ბედნიერება&lt;/bdi&gt; (&quot;bonheur&quot;). Vous pouvez recommander d'autres langues où les suggestions translittérées pourraient être utiles [[phab:T375215|sur Phabricator]] pour un développement futur.
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new &quot;Edit full page&quot; button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T409485]
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T411238]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T341281]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Starting this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T373711]
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated.&lt;/span&gt; [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/]
* Il n’y aura pas de nouvelle version de MediaWiki cette semaine.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 8 decembre de 2025 a 17.45 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29738112 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927]

'''Updates for technical contributors'''
* To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the &lt;code dir=ltr&gt;externallinks&lt;/code&gt; table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15 decembre de 2025 a 19.03 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29796010 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-52&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324]
* The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping &quot;First Steps&quot; in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546]

'''Updates for technical contributors'''
* Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute &lt;code dir=ltr&gt;data-mw=&quot;interface&quot;&lt;/code&gt; to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with &lt;code dir=ltr&gt;data-mw-interface=&quot;&quot;&lt;/code&gt;, to avoid potential conflicts with other &lt;code dir=ltr&gt;data-mw&lt;/code&gt; attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week.
'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22 decembre de 2025 a 21.45 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29831856 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* La Fondation Wikimedia a publié des questions directrices pour son plan annuel de juillet 2026 à juin 2027 sur les plateformes [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] et ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. Celles-ci portent sur les tendances mondiales, une expérimentation plus rapide et plus constructive, un meilleur accompagnement des nouveaux contributeurs, le renforcement du rôle des éditeurs et des utilisateurs avancés, l'amélioration de la collaboration entre les projets, ainsi que le développement et la fidélisation du lectorat. Des commentaires et suggestions sont les bienvenus sur la [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|page de discussion]].

'''Actualités pour la contribution'''
* Dans le cadre des travaux en cours de l'équipe technique communautaire sur le projet [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Listes de surveillance multiples]], l'affichage de [[Special:EditWatchlist|Modifier la liste de surveillance]] sera mis à jour entant que qu'une première étape vers la prise en charge de plusieurs listes de surveillance. De plus, la pagination de [[Special:Search|Recherche]] sera également mise à jour, dans le cadre du travail sur le souhait [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Refonte de la pagination / navigation des pages]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|La Liste de Surveillance Globale]] est une [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] de MediaWiki qui vous permet de voir vos listes de surveillance provenant de différents wikis sur la même page. Il a récemment été mis à jour pour ressembler davantage à la [[Special:Watchlist|Liste de surveillance]] régulière, par exemple en le préparant pour les comptes temporaires dans le masquage IP (y compris le réacheminement des liens des utilisateurs vers les pages de contributions), en mettant les titres de page en gras et en ouvrant les liens dans les résumés d'édition et les balises dans de nouveaux onglets du navigateur. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:28|la tâche soumise|les {{formatnum:28}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:28||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème selon lequel les blocs globaux ne disposaient pas de l'option permettant de désactiver l'envoi d'e-mails a maintenant été résolu et sera disponible à l'utilisation à partir de la semaine du 13 janvier. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* L'[[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|outil de citation VisualEditor]] et les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Aperçus de référence]] prennent désormais en charge &quot;carte&quot; comme type de référence. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 12 genièr de 2026 a 19.34 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19 genièr de 2026 a 20.30 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== Pseudo ==

Adiu Joan Francés e bona annada (s'es pas tròp tard). Ai vist que de contributors an cambiat lor pseudo sus Wikipèdia : Cornelhac, Aubadaurada... Ai un pseudo que m'agrada pas (e malurosament cap de possibilitat d'escondre mon identitat a una certana persona de wikipédia.fr). Ai causit Alaric (gaita la mapa del país que Tolosa n'èra capitala abans 507). Solament, sabi pas cossí far. Me pòdes ajudar ? Plan mercés. [[Especial:Contribucions/&amp;#126;2026-24541-1|&amp;#126;2026-24541-1]] ([[Discussion Utilizaire:&amp;#126;2026-24541-1|discussió]]) 23 genièr de 2026 a 07.55 (UTC)

:Adieu,
:Cal anar ailà: [[Especial:GlobalRenameRequest]]
:Coralament, — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 23 genièr de 2026 a 07.59 (UTC)
::Mercés, Joan Francés.[[Especial:Contribucions/&amp;#126;2026-24541-1|&amp;#126;2026-24541-1]] ([[Discussion Utilizaire:&amp;#126;2026-24541-1|discussió]]) 23 genièr de 2026 a 18.24 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* La Fondation Wikimedia invite à donner des commentaires sur [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|l’avenir proposé]] du [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif des produits et technologies]] jusqu’au 28 février.
* Tous les utilisateurs disposant d'un compte enregistré peuvent désormais utiliser des clés d'accès pour la [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|double authentification]] (2FA). Les clés d'accès sont un moyen simple de se connecter sans utiliser un second appareil. Elles vérifient l'identité de l'utilisateur à l'aide d'une empreinte digitale, d'une reconnaissance faciale ou d'un code PIN. Pour configurer une clé d'accès, configurez d'abord une méthode 2FA classique. Actuellement, pour se connecter avec une clé d'accès, les utilisateurs doivent également utiliser un mot de passe. Plus tard ce trimestre, la connexion sans mot de passe permettra aux utilisateurs de se connecter d'un simple clic avec une clé d'accès. Les utilisateurs disposant de droits avancés devront également avoir la 2FA activée. Cela fait partie du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité du compte]].
* Les contributeurs non enregistrés sur des IP bloquées ou des plages d'IP bloquées peuvent désormais interagir sur le wiki pour faire appel d'un blocage en créant un compte temporaire afin de contester un blocage sur la page de discussion de l'utilisateur, sauf si l'option « empêcher cet utilisateur de modifier sa propre page de discussion » est activée. Cela résout le problème des utilisateurs déconnectés incapables d'utiliser le processus de déblocage par défaut via la page de discussion de l'utilisateur. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, la description des méthodes d'authentification à deux facteurs (2FA) sur la page de gestion a été mise à jour. Il est désormais plus clair et plus facile pour les utilisateurs à comprendre et à utiliser. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Une nouvelle variable AbuseFilter, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, a été ajoutée pour fournir un moyen fiable de déterminer le type de compte créé dans les actions &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; et &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt;. Dans le cadre de ce changement, la variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; a été renommée en &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, et &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; est désormais obsolète. Les gestionnaires de filtres doivent mettre à jour tous les filtres qui utilisent des vérifications de type de compte codées en dur ou la variable obsolète. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Les vignettes d'images demandées dans des tailles non standard, et en utilisant des méthodes non standard telles que les requêtes directes à &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, cesseront de fonctionner dans un proche avenir. Ce changement vise à prévenir les abus externes continus par des robots et des aspirateurs web. Certains utilisateurs ayant des CSS/JS personnalisés, les administrateurs d'interface qui peuvent corriger les gadgets et les thèmes locaux, ainsi que les auteurs d'outils, devront mettre à jour leur code pour utiliser des tailles de vignettes standard. [[phab:T414805|Des détails, des liens de recherche et des exemples de correction sont disponibles dans la tâche]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 26 genièr de 2026 a 21.18 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 72 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 72, November–December 2025 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* Renewed partnerships
* Spotlight: Strengthening Wikimedia Collaborations with and for Open Science
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December 2025|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 29 genièr de 2026 a 12.44 (UTC)&lt;/small&gt;

(Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.)
&lt;!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=29991504 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 febrièr de 2026 a 17.44 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] Les contributeurs connectés qui gèrent de grandes ou complexes listes de suivi peuvent désormais organiser et filtrer les pages surveillées de manière à améliorer leurs flux de travail grâce à la nouvelle fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Étiquettes de liste de suivi]]. En ajoutant des étiquettes personnalisées (par exemple : pages que vous avez créées, pages surveillées pour vandalisme, ou pages de discussion), les utilisateurs peuvent identifier plus rapidement ce qui nécessite une attention, réduire la charge cognitive et répondre plus efficacement. Cela améliore l'utilisabilité de la liste de suivi, en particulier pour les éditeurs très actifs.
* Une nouvelle fonctionnalité disponible sur [[Special:Contributions|Special:Contributions]] montre [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|des comptes temporaires]] qui sont probablement utilisés par la même personne, et rend ainsi le patrouillage moins chronophage. En vérifiant les contributions d'un compte temporaire, les utilisateurs ayant accès aux adresses IP des comptes temporaires peuvent désormais avoir une vue des contributions des comptes temporaires associés. La fonctionnalité recherche toutes les adresses IP associées à un compte temporaire donné pendant la période de conservation des données et affiche toutes les contributions de tous les comptes temporaires ayant utilisé ces adresses  IP. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Plus...]] [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* Lorsque les éditeurs prévisualisent une modification de wikitexte, la boîte de rappel indiquant qu'ils ne voient qu'une prévisualisation (qui est affichée en haut) a désormais un fond gris/neutre au lieu d'un fond jaune/d'avertissement. Cela facilite la distinction entre les notes de prévisualisation et les avertissements réels (par exemple, les conflits de modification ou les cibles de redirection problématiques), qui seront désormais affichés dans des boîtes d'avertissement ou d'erreur séparées. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* La [[m:Special:GlobalWatchlist|Liste de suivi globale]] vous permet de consulter vos listes de suivi provenant de plusieurs wikis sur une seule page. L' [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continue de s'améliorer — elle prend désormais en charge correctement plus d'un site Wikibase, par exemple à la fois [[d:|Wikidata]] et [[testwikidata:|testwikidata]]. De plus, des problèmes concernant la direction du texte ont été résolus pour les utilisateurs qui préfèrent Wikidata ou d'autres sites Wikibase dans des langues de droite à gauche (RTL). [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Deux nouveaux wikis ont été créés : 
** un {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} dans [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** un {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} dans [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. 

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Un nouveau groupe d'utilisateurs global a été créé : [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. Il sera utilisé en interne par le logiciel pour permettre aux robots communautaires de contourner les limites de débit appliquées aux [[w:en:Web_scraping|web scrapers]] abusifs. Les comptes approuvés en tant que robots sur au moins un wiki Wikimedia seront automatiquement ajoutés à ce groupe. Cela ne changera pas les autorisations dont dispose le robot. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Rencontres et évènements'''
* La [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|Conférence des utilisateurs et des développeurs de MediaWiki, Printemps 2026]] se tiendra du 25 au 27 mars à Salt Lake City, États-Unis. Cet événement est organisé par et pour la communauté MediaWiki de tiers. Vous pouvez proposer des sessions et vous inscrire pour y assister. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9 febrièr de 2026 a 23.31 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* &lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;L'[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|équipe SRE]] va procéder au nettoyage d'[[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]], l'éditeur web open source de documents collaboratifs en temps réel. Tous les blocs-notes seront définitivement supprimés après le 30 avril 2026 – si des projets de migration sont encore en cours à cette date, l'équipe pourra réexaminer la date au cas par cas. Veuillez effectuer des sauvegardes locales de tout contenu que vous souhaitez conserver, car les données supprimées ne pourront pas être récupérées. Ce nettoyage permet de réduire la taille de la base de données et l'empreinte de l'infrastructure. Etherpad continuera de prendre en charge la collaboration en temps réel, mais le stockage à long terme n'est plus assuré. D'autres nettoyages pourront avoir lieu ultérieurement sans préavis.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Actualités pour la contribution'''
* L'équipe de Recherche d'Informations lancera une [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|expérimentation sur l'application mobile Android]], afin de tester des fonctionnalités de recherche hybrides capables de gérer à la fois les requêtes sémantiques et par mots-clés. L'amélioration de la recherche sur la plateforme permettra aux lecteurs de trouver plus facilement ce qu'ils cherchent, directement sur Wikipédia. L'expérimentation sera d'abord lancée sur Wikipédia en grec fin février, puis sur les versions anglaise, française et portugaise en mars. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ En savoir plus] sur le blog ''Diff''. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* L'équipe « Croissance des lecteurs » mènera [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|une expérience]] auprès des utilisateurs de la version mobile du site web qui ajoute une table des matières et développe automatiquement toutes les sections des articles, afin de mieux comprendre les problèmes de navigation qu'ils rencontrent. Le test sera disponible sur les versions arabe, chinoise, anglaise, française, indonésienne et vietnamienne de Wikipedia.
* Auparavant, les notifications ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] et [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) du site ne s'affichaient que sur la version ordinateur. Maintenant, elles s'afficheront désormais sur toutes les plateformes. Les utilisateurs mobiles verront ces notifications. Les administrateurs du site doivent être prêts à tester et à corriger les notifications sur les appareils mobiles afin d'éviter toute interférence avec les articles. Pour désactiver ces notifications, les administrateurs d'interface peuvent ajouter &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; à [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:19|la tâche soumise|les {{formatnum:19}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:19||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème concernant la section ''[[Special:RecentChanges|Spécial:Modifications récentes]]'' a été résolu. Auparavant, cliquer sur « Masquer » dans les filtres actifs entraînait la disparition du bouton « Afficher les nouvelles modifications depuis… », alors qu'il aurait dû rester visible. Ce bouton fonctionne désormais correctement. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Une nouvelle documentation est désormais disponible pour aider les rédacteurs à déboguer les fonctionnalités de recherche interne. Elle facilite le dépannage lorsque des pages n'apparaissent pas dans les résultats, lorsque le classement semble inattendu et lorsqu'il est nécessaire d'inspecter le contenu indexé, ce qui permet de mieux comprendre et d'analyser le comportement de la recherche. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 febrièr de 2026 a 19.17 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 febrièr de 2026 a 19.04 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== Capella (Ribagorça) ==

Adiu Joan Francés. I a una error pel municipi aragonés [[Capella (Ribagorça)]]. Quand cèrcas a l'associar a una autra lenga, arribas a Capella (estrella) en catalan o Capella (étoile) en francés. Lo ligam es fals. I pòdes far quicòm ? Plan mercés. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 28 febrièr de 2026 a 05.10 (UTC)

:Es fach. Metòde:
:# Anar sus l'enregistrament Wikidata de l'estela Capella e suprimir lo ligam cap a l'article de la wikipèdia oc
:# Anar sus l'enregistrament Wikidata del municipi aragonés e creat lo ligam cap a l'article de la wikipèdia oc
:Coralament — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 28 febrièr de 2026 a 07.24 (UTC)
:: Grandmercés, Joan Francés. Assajarai de ba far lo còp que ven (se i arribi). [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 28 febrièr de 2026 a 11.29 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* Le [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|mode Anniversaire]] Wikipedia 25 est maintenant disponible sur Wikipédia en français, anglais, betawi, breton, chinois, espagnol, gorontalo, indonésien, italien, luxembourgeois, madurais, néerlandais, sicilien, tchèque, thaï et vietnamien ! Cette campagne à temps limitée célèbre 25 ans de Wikipédia avec une mascotte : « Baby Globe », disponible sous la forme d'un réglage. Lorsque ce réglage est activé, Baby Globe est montrée sur [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|environ 2 500 articles]], attendant d'être découverte par des lecteurs. Chaque communauté peut choisir d'activer le mode Anniversaire par consensus et en demandant à un administrateur de le rendre disponible et de le personaliser via une [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|configuration]] sur le wiki local.

'''Actualités pour la contribution'''
* Le [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-référencement]], une nouvelle fonctionalité pour réutiliser des références avec des détails différents est maintenant disponible sur Wikipédia en suédois, polonais et [[:phab:T418209|quelques autres]]. Vous pouvez [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|essayer la fonctionalité]] sur ces projets ou sur testwiki et [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Les retours des premiers essais sur Wikipédia en allemand ont été [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|publiés dans un rapport]]. Contactez l'équipe de Wikimédia Allemagne si vous êtes [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|intéressés pour devenir un wiki pilote]].
* La [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|vérification du collage clavier]] sera disponible sur tous les Wikipédias cette semaine. Cette fonctionalité avertit les nouveaux contributeurs qui collent du texte qu'ils n'ont probablement pas écrit de vérifier si laisser celui-ci risque de causer une violation du droit d'auteur. La vérification du collage clavier [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|marque]] toutes les modifications où l'avertissement a été montré pour permettre leur vérification. Les administrateurs locaux peuvent configurer les différents aspects de cette fonctionalité à travers [[{{#special:EditChecks}}]]. Des [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|études]] sur 22 wikis ont montré que cette vérification permet une réduction de 18% des annulations comparé au groupe de contrôle. Les traducteurs peuvent [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate aider à traduire] cette fonctionalité.
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* À partir de la semaine du 2 mars, les emails envoyés lorsqu'une adresse email a été ajoutée, supprimée ou changée pour un compte changera pour adopter un formattage HTML beaucoup plus agréable et plus clair que le texte brut précédent. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Les notifications sont actuellement limitées à 2 000 entrées historiques par utilisateur et remontent à 2013 lorsque la fonctionnalité a été publiée. Le système va être modifié pour ne stocker que les notifications des 5 dernières années, mais jusqu'à 10 000 d'entre elles. Cela contribuera à la santé à long terme des infrastructures et à empêcher que les notifications plus récentes disparaissent trop tôt. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* L'équipe Wikipédia Android a commencé un test beta de la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|recherche hybride]] sur Wikipédia en grec. Cette recherche hybride supporte les requêtes sémantique et par mot clés, permettant aux utilisateurs de trouver ce qu'ils cherchent plus facilement.
* Pour des raisons de sécurité, les membres de certains groupes sont [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|forcés d'avoir la double authentification]] (A2F) d'activée. Actuellement, l'A2F n'est nécessaire que pour utiliser les droits du groupe, et non pour en faire partie. Vu que ce système admet certaines failles, il sera [[phab:T418580|changé graduellement en mars]]. Les membres de ces groupes ne pourront plus désactiver la dernière méthose d'A2F sur leur compte, et il sera impossible d'ajouter des utilisateurs sans A2F à ces groupes. Il sera toujours possible de rajouter d'autres méthodes d'authentification et d'en enlever, tant qu'une est toujours activée. Dans la seconde moitié de mars, les utilisateurs sans A2F seront retirés de ces groupes. Cela s'applique aux administrateurs CentralNotice, aux vérificateurs d'utilisateurs, aux administrateurs d'interface, aux masqueurs, aux staff de Wikidata et Wikifonctions ainsi qu'aux bureaux IT et Confiance et sécurité de la WMF. Rien ne changera pour les autres utilisateurs. Voir la tâche liée pour le calendrier de déploiement. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème empêchant les utilisateurs de créer une instance dans [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* Le nouvel analyseur syntaxique Parsoid [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continue d'être déployés sur plus de wikis]], améliorant la pérennité de la platforme et rendant plus facile l'ajout de nouvelles fonctionalités de lecture et de modification. Parsoid est maintenant l'analyseur par défaut sur 488 wikis de la WMF (268 Wikipédias), couvrant plus de 10% de toutes les lectures de pages Wikipédia.
* Le processus et les critères pour [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|demander un accès exceptionnel]] au flux à fort volume de l'API ''Wikimédia Entreprise'' (sans coût pour des utilisations en rapport à notre mission) [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|ont maintenant été publiés]]. Notre but est de donner une documentation plus claire et plus complète aux utilisateurs.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Le blog Tech], dédié à la communité technique de Wikimédia [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ va migrer] vers [[diffblog:|Diff]], le blog pour les nouvelles et événements de la communauté. La migration devrait être terminée en Avril 2026, après quoi les nouveaux posts seront acceptés pour être publiés. Les lecteurs pourront lire les posts - anciens ou nouveaux - sur https://diff.wikimedia.org/.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 març de 2026 a 17.52 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9 març de 2026 a 18.53 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 73 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 73, January–February 2026 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* Four new partnerships
* User survey thanks
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February 2026|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 11 març de 2026 a 12.06 (UTC)&lt;/small&gt;

(Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.)
&lt;!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=30224864 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 març de 2026 a 19.36 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 març de 2026 a 16.51 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* Le version Beta de [[abstract:|Abstract Wikipedia]], un nouveau projet Wikimédia indépendant du langage, a été lancée la semaine dernière. Ce projet permet aux communautés de construire des articles Wikipédia dans leur langue natale, qui peuvent directement être lus par les autres utilisateurs et utilisatrices dans leur propre langage. Le wiki fonctionne grâce à des instructions de Wikifunctions et au contenu structuré issu de Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|En savoir plus]].

'''Actualités pour la contribution'''
* L'équipe Croissance mène un test A/B afin d'évaluer l'effet d'un message plus clair et plus convivial encourageant à la création de comptes sur les wikis. Actuellement, lorsqu'un utilisateur mobile non connecté lance la modification, un message d'avertissement s'affiche, pouvant paraître abrupt et décourageant. Il présente également la modification par compte temporaire comme option par défaut, au lieu d'inciter à la création d'un compte. Le test est mené sur dix Wikipédia, dont les versions en arabe, français, espagnol et allemand. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|En savoir plus]].
* L'équipe des applications Wikimédia sollicite vos commentaires sur [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|comment devrait fonctionner l'édition dans les applications mobiles Wikipédia]]. La discussion porte sur l'amélioration de l'accès aux outils d'édition lorsque les utilisateurs appuient sur « Modifier ». Cette initiative s'inscrit dans un effort plus large visant à offrir aux lecteurs intéressés par la contribution une expérience utilisateur plus intuitive.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:45|la tâche soumise|les {{formatnum:45}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:45||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème avec la récupération de citations à partir du site d'archive de journaux [https://www.newspapers.com Newspapers.com], qui ne fonctionnait plus en raison d'un blocage des requêtes [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]], a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 30 març de 2026 a 19.26 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''

* L’[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|extension CampaignEvents]] comprend désormais une nouvelle fonctionnalité de définition d’objectifs de groupe, permettant aux organisateurs de définir et de suivre les objectifs de l’événement, tels que le nombre d’articles créés et de contributeurs participants en temps réel. De même, les participants peuvent travailler vers des cibles communes et voir leur impact collectif au fur et à mesure que l’événement se déroule. Cette fonctionnalité est désormais disponible sur tous les wikis Wikimedia. Pour en savoir plus, consultez [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|la documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] La nouvelle fonctionnalité d'[[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|étiquettes de liste de suivi]] (annoncée dans les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Actualités techniques 2026-07 ]]) est désormais disponible via l'ÉditeurVisuel, l'éditeur de code et l'«étoile de suivi»(ou le lien de suivi, pour les habillages qui n'ont pas d'icône d'étoile). Auparavant, il n'était possible d'attribuer des étiquettes que via [[Special:EditWatchlist|Modifier la liste de suivi]]. Dans ces trois emplacements, il s'agit d'un nouveau champ situé après le champ d'expiration.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème où les pages de discussion sur mobile avec Parsoid sont inutilisables après les en-têtes de section vides, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* La [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|fonctionnalité de sous-référencement]], qui permet aux contributeurs d'ajouter des détails à une référence existante sans la dupliquer, sera progressivement déployée sur [[phab:T414094|davantage de wikis]] plus tard cette année. Les wikis utilisant le gadget [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] sont encouragés à mettre à jour leur version (généralement sur [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] comme indiqué [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 ici]) pour assurer la compatibilité. D'autres gadgets liés aux références pourraient également être affectés. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* Toutes les éditions de Wikinews seront fermées et passeront en mode lecture seule le 4 mai 2026. Le contenu restera accessible, mais aucune nouvelle modification ni aucun nouvel article ne pourra être ajouté. Cette fermeture a été approuvée par le Conseil d'administration de la Fondation Wikimedia à la suite de discussions prolongées. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|En savoir plus]].
* L'[[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|API d'action]] a proposé plusieurs formats pour les résultats demandés. L'un d'entre eux, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, sera bientôt supprimé. Veuillez vous assurer que vos scripts ou robots utilisent le [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|format JSON]]. Cette suppression devrait affecter très peu de scripts et de robots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* La page [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] inclut désormais les alias d'espace de noms. Par exemple «WP» pour l'espace de noms ''Projet'' (''Wikipédia'') sur la Wikipédia en allemand. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 abril de 2026 a 16.19 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 abril de 2026 a 15.19 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* Après deux ans de développement, la version [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], également connue sous le nom de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], sortira de sa phase bêta le mardi 21 avril. Elle offrira une meilleure lisibilité du code et du wikitext, une réduction des fautes de frappe et d'autres [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|avantages]] à tous les utilisateurs du surligneur de syntaxe standard. Un grand merci au bénévole [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] qui a développé de nombreuses nouvelles fonctionnalités, notamment [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|le repliement de code]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|la saisie semi-automatique]] et [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|l'analyse statique du code]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Une mise à jour majeure de l'application Wikipédia pour iOS est en cours de déploiement, en restructurant l'interface pour s'harmoniser avec le tout nouveau design visuel &quot;Liquid Glass&quot; d'Apple. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Télécharger la dernière version] et découvrez les nouveautés.

'''Actualités pour la contribution'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Les listes de lecture]] est une fonctionnalité qui permet aux lecteurs d'enregistrer des articles dans une liste pour les lire ultérieurement. Cette fonctionnalité est actuellement en version bêta sur les Wikipédias en arabe, français, indonésien, vietnamien et chinois, et activée par défaut pour tous les nouveaux comptes sur toutes les Wikipédias.
* Une expérimentation visant à étendre [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|les aperçus de page au web mobile]] sera lancée la semaine du 20 avril sur les versions arabe, anglaise, française, italienne, polonaise et vietnamienne de Wikipédia. Les aperçus de page sont des fenêtres contextuelles affichant une miniature, un premier paragraphe et un lien bleu permettant d'ouvrir l'article complet, facilitant ainsi la découverte de contenu. Cette fonctionnalité est déjà disponible sur ordinateur et dans les applications. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|En savoir plus sur cette expérimentation et d'autres]].
* Sur plusieurs wikis, les contributeurs connectés qui n'ont pas [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmé leur adresse électronique]] peuvent désormais voir une bannière les invitant à le faire. La confirmation de l'adresse électronique permet à un utilisateur de récupérer l'accès à son compte en cas de perte. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:15|la tâche soumise|les {{formatnum:15}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:15||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème qui entraînait des ralentissements lors de la modification de très grandes pages wiki dans l'éditeur wikitext de 2017, des problèmes de chargement, de prévisualisation et de défilement, ainsi que des problèmes de performance lors de la sélection, de la découpe ou du collage de contenu, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Dans le cadre de la promotion de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] à partir d'une fonctionnalité bêta, tous les utilisateurs se serviront de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] au lieu de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] pour la coloration syntaxique lors de l'édition de pages de contenu JavaScript, CSS, JSON, Vue et Lua. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* &lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;Le service &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; pour les utilisateurs de Debian et Ubuntu sera définitivement arrêté le 15 mai. Le matériel du serveur sera remplacé par des solutions plus performantes. Certains utilisateurs devront peut-être migrer vers un autre serveur qui ne devra prendre qu'une minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ Vous pouvez en savoir plus].&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* Les tables &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; et &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; seront supprimées de [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. Si vos outils ou requêtes accèdent directement à &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; ou &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, veuillez les mettre à jour pour utiliser les tables &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; et &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; avant le 28 mai. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Suite à la récente mise en place de limites de débit globales pour les API non identifiées, la Fondation Wikimedia poursuit ses efforts pour garantir [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|une utilisation équitable de l'infrastructure]] en appliquant des limites globales au trafic des API identifiées à partir de la dernière semaine d'avril. Ces limites sont volontairement fixées au niveau le plus élevé possible afin de minimiser l'impact sur la communauté. Les bots exécutés dans Toolforge/WMCS ou disposant des droits d'utilisateur de bot sur un wiki ne devraient pas être affectés pour le moment. Toutefois, il est conseillé à tous les développeurs de suivre les bonnes pratiques mises à jour. Pour plus d'informations, consultez la page [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|API Wikimedia/Limites de débit]] et la [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Foire aux questions]].
* L'[[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|API d'attribution]] est désormais disponible en [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|version bêta]]. Elle récupère les informations nécessaires pour créditer les articles et les fichiers multimédias de Wikimedia, quel que soit leur lieu d'utilisation. La documentation de référence est disponible sur la page dédiée au Sandbox REST, accessible sur tous les wikis Wikimedia (comme [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox le sandbox REST de Wikipédia en anglais]). N'hésitez pas à partager vos commentaires sur la [[mw:Talk:Attribution API|page de discussion du projet]].
* Il n'y aura pas de nouvelle version de MediaWiki cette semaine.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20 abril de 2026 a 15.00 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* Un changement dans la manière dont les utilisateurs et utilisatrices sont automatiquement confirmés est en cours pour améliorer la protection contre le vandalisme. Actuellement, il suffit d’avoir un compte depuis quelques jours avec quelques contributions pour être ajouté au groupe [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]]. Cette configuration tend à être exploitée par certains vandales qui créent des comptes et commencent à les utiliser après un certain temps. Pour réduire ce problème, la configuration va changer la semaine prochaine afin que l’âge du compte minimum pour être confirmé automatiquement ne soit calculé qu’à partir de la première modification, au lieu de la date d’inscription. L’âge minimum du compte restera le même, c’est seulement le point de départ pour calculer cet âge qui change. Ce changement ne sera déployé que sur les wikis qui nécessitent au moins une contribution pour satisfaire les conditions de confirmation automatique. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* Tous les utilisateurs et utilisatrices de Wikipédia avec un nouveau compte et ceux qui ont activé l’option « activer automatiquement la plupart des fonctionnalités bêta » peuvent désormais utiliser la fonctionnalité bêta de [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|listes de lecture]] pour enregistrer des articles à lire plus tard. Cela permet d’organiser les lectures qui nous intéressent à un endroit unique pour y accéder facilement. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème avec les images d’infoboite qui avaient une marge intérieure immense dans Firefox a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Pour rappel, la limite globale d’accès à l’API sera appliquée cette semaine pour identifier le trafic de l’API. Le but est d’aider à garantir un [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|accès équitable à l’infrastructure]]. Les robots qui s’exécutent dans Toolforge ou WMCS, ou avec le droit utilisateur ''robot'' sur les wikis, ne devraient pas être affectés pour le moment. Cependant, il est conseillé à tous les développeurs et développeuses de se conformer aux nouvelles bonnes pratiques à suivre. Pour plus d’informations, notamment la limite globale d’accès effective, consultez [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|la page sur la limite d’accès des API de Wikimedia]] et les [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|questions-réponses]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27 abril de 2026 a 18.06 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 abril de 2026 a 20.07 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* L’équipe chargée des fonctionnalités de [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Guidage des articles]] invite les contributeurs et contributrices expérimentés des [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|Wikipédia pilotes]] (arabe, bangla, japonais, portugais, persan, turc, anglais simplifié, espagnol et français) à contribuer à la traduction et à l’adaptation des [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance exemples de trames d’articles]. Ces trames guideront les contributeurs dans la création d’articles clairs, bien structurés et conformes aux règles lors de l’utilisation de [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle la fonctionnalité] dès son lancement en mai 2026. Des [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|instructions simples]] expliquant comment traduire et adapter ces trames sont disponibles.
'''Actualités pour la contribution'''
* Le [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif sur les produits et les technologies]] a publié [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|une proposition de recommandation]] d’une procédure type que les organisations affiliées à Wikimedia pourraient suivre pour contribuer au domaine technique. Les membres de la communauté sont invités à donner leur avis sur cette recommandation avant le 8 mai [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|sur la page de discussion]].
* Le nombre de préférences de taille de la miniature disponibles dans MediaWiki va être réduit à trois options standardisées : ''petite'' (180 px), ''moyenne'' (250 px) et ''large'' (400 px), dans le cadre du travail en cours pour améliorer les performances et réduire la pression sur les services de miniatures. Par conséquent, les préférences existantes seront automatiquement adaptées à la nouvelle taille la plus proche (par exemple, les petites tailles comme 120 px ou 150 px s’afficheront à 180 px, tandis que les grandes tailles comme 300 px ou 360 px s’afficheront à 400 px). L’interface des préférences sera bientôt mise à jour pour refléter ces changements, et les utilisateurs qui souhaitent s’y opposer ou donner leur avis peuvent le faire. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* Dorénavant, même lorsqu’une permission expire automatiquement, les utilisateurs recevront une notification Echo similaire à la notification normale pour les changements de permissions. Quant au [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|robot global de rappel]], il continue de prévenir les utilisateurs une semaine ''avant'' que leurs droits ne soient sur le point d’expirer, afin qu’ils puissent les faire renouveler.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:32|la tâche soumise|les {{formatnum:32}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:32||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème du sélecteur de langue ULS dans [[m:Special:Translate|Special:Translate]] qui faisait défiler verticalement alors qu’il ne devait pas, a été résolu. Auparavant, lorsque les utilisateurs ouvraient le menu déroulant « Traduire en français » et commençaient à saisir le nom d’une langue, la boîte de dialogue défilait verticalement de quelques pixels même lorsqu'il y avait suffisamment d’espace pour afficher tous les résultats. Le menu déroulant ne se déplace plus inutilement lors du filtrage des langues. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* La [[m:Special:GlobalWatchlist|liste de suivi globale]], qui vous permet de consulter vos listes de suivi provenant de plusieurs wikis sur une seule page, continue de s’améliorer. Par exemple, les listes de suivi pour les sites avec Wikibase tels que [[:d:|Wikidata]] prennent désormais en charge les éléments [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] pour un meilleur suivi. Le mode Mises à jour en direct actualise désormais la page spéciale toutes les 60 secondes afin de se conformer aux [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|nouvelles limites globales d’accès à l’API]] pour une meilleure réactivité en temps réel. Par ailleurs, un bug de directionnalité du texte qui affichait les liens comme « changements 3 » au lieu de « 3 changements » dans les listes à directions mixtes a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Actualités pour la contribution technique'''
* La deuxième phase de [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|limitations globales d’accès à l’API]] a été déployée pour réduire l’[[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact des robots IA]] et assurer un accès équitable et durable aux ressources de Wikimedia, en donnant la priorité au trafic humain et conforme à notre mission. Les [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|limites]] ne s’appliquent plus par heure mais par minute, produisant une meilleure répartition dans les structures de trafic ainsi qu’une meilleure prévisibilité de la charge de l’API. Les utilisateurs de la communauté ne devraient pas être affectés, et aucune action n’est requise. Les premières indications montrent que certains requérants basés sur l'agent utilisateur ajustent leur comportement, et environ 64 % du trafic API automatisé a été identifié. La surveillance continue, et Wikimedia Enterprise reste disponible pour l’assistance commerciale.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 4 mai de 2026 a 20.43 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== I donan las fòrmas oralas de las comunas ==

Cada enquesta com aquesta, per comuna e gropament de comunas, deu interrogar la gent presenta sis los noms de las comunas e escarts.

https://la-biaca.org/items/show/13593 [[Utilizaire:Poiuytrell|Poiuytrell]] ([[Discussion Utilizaire:Poiuytrell|d]]) 5 mai de 2026 a 20.48 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* La Communauté Technique a publié [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|de nouvelles directives]] expliquant comment les souhaits sur la Liste de souhaits de la communauté sont triés et priorisés. La documentation vise à aider les contributeurs à rédiger des propositions plus solides en clarifiant les facteurs qui influencent les décisions de priorisation. Au-delà du nombre de votes, les directives mettent en avant des considérations telles que l'impact potentiel sur la communauté pour déterminer quels souhaits avanceront.

'''Actualités pour la contribution'''
* L'équipe de croissance des lecteurs lance une expérience pour tester une nouvelle [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|fonctionnalité de Partage de Carte]] qui permet aux lecteurs de créer des cartes visuellement attrayantes à partir d'articles Wikipédia ou de sections d'articles sélectionnées et de les partager en ligne, chaque carte renvoyant à l'article original afin d'aider à augmenter le lectorat et la découverte des articles. Le test A/B réservé aux mobiles ne sera disponible qu'à une partie des lecteurs sur les Wikipédia en arabe, chinois, français, vietnamien et anglais afin de mieux comprendre les habitudes de lecture et de partage, et est prévu pour commencer la semaine du 18 mai pour une durée de quatre semaines.
* Les applications Wikipedia pour Android et iOS ont récemment publié en version bêta le [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|défi de lecture de 25 jours]], dans le cadre des efforts visant à stimuler l'engagement des lecteurs en encourageant les utilisateurs à atteindre des objectifs de lecture. Pour suivre leur série de lectures pendant le défi, les utilisateurs de l'application peuvent ajouter un widget avec Baby Globe à leur écran d'accueil. Le défi commence officiellement le 11 mai.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:17|la tâche soumise|les {{formatnum:17}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:17||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où la préférence globale pour activer la coloration syntaxique dans le wikitexte pouvait s'éteindre de manière inattendue après avoir été activée a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Sujet technique]] Le module ResourceLoader &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, obsolète depuis [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|septembre 2023]], sera supprimé cette semaine. Il existe un [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide pour migrer de l’interface MediaWiki UI vers Codex]] pour tous les outils qui l’utilisent. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11 mai de 2026 a 19.20 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* L'équipe de Wikipédia abstraite a identifié cinq wikis pilotes potentiels pour évaluer leur intérêt à adopter des articles abstraits sur leurs wikis. Les pilotes sont Wikipédia en Malayalam, en Bengali, en Dagbani, en Arabe et en Indonésien. La période de retour d'information sera ouverte jusqu'au 22 mai. Si votre communauté est intéressée à devenir un pilote, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|faites-nous savoir sur Meta]].

'''Actualités pour la contribution'''
* Une expérience visant à afficher [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|les listes de lecture]] aux lecteurs non connectés sur le web mobile sera lancée le 18 mai sur les Wikipédias Allemande, Espagnole, Italienne, Portugaise, Polonaise, Néerlandaise, Turque et Ourdou, et durera un mois. Cet effort soutient des objectifs plus larges consistant à aider les lecteurs à enregistrer et organiser des articles pour une lecture ultérieure, tout en encourageant des habitudes qui pourraient mener à de futures contributions sur Wikipédia.
* Pour prendre en charge un bouton de marquage dans la fonctionnalité bêta Liste de lecture, le menu &quot;Outils &gt; Action&quot; a été mis à jour pour afficher des icônes, y compris l'indicateur en forme d'étoile de suivi qui aide les éditeurs à identifier les articles suivis temporairement. Les icônes correspondent désormais également à celles utilisées sur mobile, améliorant la cohérence entre les plateformes. Le changement est actuellement limité au menu des actions et concerne principalement les éditeurs ayant des droits d'utilisateur privilégié. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Mode de Suggestion]] a été publié en tant qu'[[w:en:A/B test|test A/B]] pour les nouveaux éditeurs sur le site mobile à [[phab:T421189|~15 Wikipédias]]. L'expérience mesurera l'impact que le Mode de Suggestion a sur la proportion de sessions d'édition sur le web mobile par des nouveaux éditeurs qui aboutissent à des modifications constructives (non annulées) des articles. L'expérience évaluera également l'impact de la fonctionnalité sur la rétention des éditeurs et surveillera les changements dans les taux d'annulation et de blocage.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème dans l'application Android de Wikipédia où les images pourraient parfois ne pas se charger après avoir ouvert une notification de liste de lecture recommandée, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* L'[[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|équipe de la Plateforme Wikidata]] a publié sa [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|recommandation de remplacement du backend]] et l'[[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|architecture technique]] qui l'accompagne pour la migration du Wikidata Query Service (WDQS) hors de Blazegraph grap. Les retours sont attendus jusqu'au 25 mai 2026, en particulier sur les éventuelles lacunes et impacts sur les cas d'utilisation avancés. Les membres de la communauté Wikidata et les utilisateurs de WDQS sont également encouragés à aider à identifier les outils et flux de travail à fort impact qui pourraient nécessiter une attention sur [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|cette page]]. Les retours peuvent être partagés sur la [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|page de discussion de la migration]] ou lors de la [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|prochaine heure de bureau]]. Voir le [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|bulletin de l'équipe WDP]] pour plus de détails.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''En détails'''

* Sur les Wikipédia en anglais, en français, en japonais et quelques autres, il y a eu un [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|essai de hCaptcha]], un service tiers de détection de robots. L'essai a montré que hCaptcha détecte et dissuade efficacement certaines activités automatisées de mauvaise foi, à la fois par lui-même et en donnant des signaux aux [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers et stewards]] pour qu'ils enquêtent. Comme les résultats étaient positifs, hCaptcha sera déployé sur toutes les wikis au cours des prochaines semaines. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|Voir la page du projet hCaptcha]] pour des informations techniques sur la mise en œuvre et les protections de la vie privée. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|En savoir plus]].
* La dernière mise à jour de la Technologie communautaire est désormais disponible, avec des progrès dans plusieurs initiatives de la Liste de souhaits communautaire, y compris l'extension des listes de lecture de l'application mobile au site web, la prise en charge de nouvelles langues pour &quot;Who Wrote That&quot; et le Tableau de bord personnel, des améliorations du rendu 3D et des graphiques, ainsi que des travaux à venir sur le tri des pages de discussion, la lecture audio et les flux de travail d'édition. La mise à jour partage également les priorités actuelles, les tendances de l'état de la Liste de souhaits et les opportunités de retour d'information de la communauté sur les domaines de concentration futurs et le Plan annuel 2026–2027 de la Wikimedia Foundation. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Lisez le bulletin d'information complet pour plus de détails]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18 mai de 2026 a 20.22 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

==Please fix this template==
Hello. You started [[Modèl:Monedas_virtualas|this template]] on 27 December 2013, and 13 years later, it has to be fixed. I would be fantastic if you could fix it in accordance with the English or French version. [[Utilizaire:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Discussion Utilizaire:Maximiliaan Ronaldszoon|d]]) 23 mai de 2026 a 10.40 (UTC)
:Thanks for reminding. Done. Best regards. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 25 mai de 2026 a 11.41 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* Faisant suite à une [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|expérience fructueuse sur la création de comptes]], un message d'avertissement pour les personnes déconnectées sera déployé sur les wikis Wikimédia durant la première semaine de juin. Ce changement n'affectera que les personnes déconnectées sur l'interface web mobile qui commencent à modifier. Cette nouvelle expérience est faite pour encourager la création de comptes, tout en autorisant aux utilisateurs de modifier à l'aide de comptes temporaires. Les résultats de l'expérience ont montré une augmentation de la création de compte d'environ 27 % pour ceux ayant vu le nouveau message. Comme prévu, puisque plus de personnes créent un compte, la création de comptes temporaires a diminué de 16 %. L'expérience n'a pas montré d'autres changements sur la qualité des modifications ou sur les autres indicateurs surveillés. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Actualités pour la contribution'''
* Pour des raisons de sécurité, les membres de certains groupes d’utilisateurs sont [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|forcés d'avoir l'authentification à 2 facteurs]] (A2F) d'activée. Les membres de ces groupes seront dans l'impossibilité de désactiver la dernière méthode d'A2F sur leur compte, et il sera impossible d'ajouter des utilisateurs sans A2F à ces groupes. Ces utilisateurs auront toujours la possibilité d'ajouter ou d'enlever des nouvelles méthodes d'authentification, tant qu'une de ces méthodes est toujours activée. Dans les prochaines semaines, les utilisateurs sans A2F seront retirés de ces groupes. Cela s'applique entre autres aux bureaucrates. Veuillez lire les tâches liées pour les dates de déploiement. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* L'[[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|équipe des souhaits techniques de Wikimédia Allemagne (WMDE)]] va lancer un [[w:fr:Test A/B|test A/B]] sur [[:phab:T415904|10 wikis]], pour essayer des [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|améliorations potentielles pour les aperçus de références]]. Cette expérience durera environ 2 semaines à la fin mai ou début juin et affectera 10 % du lectorat sur ordinateur sur les wikis participants.
* Après deux expériences fructueuses, l'équipe Croissance du lectorat déploiera une fonctionnalité de [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|visionnage d'images]] en bêta pour toutes les Wikipédia sur mobile le 25 mai. Cela veut dire que toutes les personnes ayant les fonctionnalités bêtas activées verront cette fonctionnalité. Les autres pourront l’activer dans leurs préférences. Cette fonctionnalité inclura un carrousel de toutes les images d'un article en haut de celui-ci, avec la possibilité pour les contributeurs d’[[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclure des images du carrousel d'un article ou d'enlever la fonctionnalité pour l'entièreté de l'article]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, les fichiers STL tridimensionnels étaient affichés incorrectement par l'extension 3D du lecteur multimédia, ce qui est maintenant corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Les classes CSS dépréciées &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; et &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; ont été remplacées par &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; et &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; car les premières ne fonctionnent pas correctement sur toutes les plateformes, dont l'interface web mobile et l'application mobile. Les projets se servant de ces classes sont encouragés à vérifier leur usage et à planifier leur migration. Sachez que &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; et &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; pourraient aussi être dépréciées dans le futur, même s’il n'y a pas de calendrier défini. [[phab:T426452|En savoir plus]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 25 mai de 2026 a 21.52 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* L'équipe [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience]] mène une expérience pour montrer la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|listes de lecture]], qui est encore en développement, aux lecteurs non connectés sur mobile afin de tester si elle encourage la création de compte à un rythme plus élevé que le bouton watchstar. L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|expérience]] a été lancée le 18 mai sur les wikis en allemand, espagnol, italien, portugais, polonais, néerlandais, turc et ourdou, et elle durera un mois.
* L'équipe Wikimedia Apps a publié la [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] du flux d'accueil repensé pour l'application Android Beta. Le nouveau flux d'accueil comprend un onglet « Communauté » actualisé et un onglet « Pour vous » personnalisé contenant des recommandations de lecture mises à jour quotidiennement. La refonte fait partie d'un effort plus large visant à améliorer la découverte de contenu et à créer des expériences d'apprentissage plus engageantes dans les applications Wikipédia.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:18|la tâche soumise|les {{formatnum:18}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:18||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où les images pouvaient ne pas se charger pour certaines modifications suggérées sur [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], laissant la vignette bloquée dans un état de chargement, a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 1 junh de 2026 a 21.09 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 74 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 74, March–April 2026 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* New partnership: Swissdox
* User survey results
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April 2026|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 2 junh de 2026 a 10.35 (UTC)&lt;/small&gt;

(Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.)
&lt;!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=30576650 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* Wikimedia Entreprise a relevé les limites d’utilisation gratuite de ses API. La limite mensuelle de requêtes pour l’API « à la demande » (&lt;i lang=&quot;en&quot;&gt;On-demand&lt;/i&gt;) est passée de {{formatnum:5000}} à {{formatnum:50000}} requêtes, tandis que celle de l’API des instantanés (&lt;i lang=&quot;en&quot;&gt;Snapshot&lt;/i&gt;) est passée de 15 à 30 requêtes par mois. De plus, les instantanés de contenus structurés sont désormais accessibles aux comptes gratuits. Ces changements élargissent l’accès aux données de Wikimedia Entreprise pour les développeurs et développeuses, les chercheurs et chercheuses et les organisations qui utilisent les contenus Wikimédia. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Actualités pour la contribution'''
* La [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|nouvelle version du Fil d’exploration]], désormais appelé « Fil d’accueil », est en cours de déploiement auprès de 50 % des utilisateurs de l’application Wikipédia pour Android. Le fil d’accueil aide le lectorat à découvrir du contenu pertinent grâce à deux nouveaux onglets : « Communauté » et « Pour vous ». L’onglet « Communauté » propose un flux défilant de contenus sélectionnés et d’actualités provenant de l’ensemble de la communauté et du mouvement Wikimédia, tandis que l’onglet « Pour vous » offre une expérience en plein écran et par glissement qui présente des contenus adaptés aux centres d’intérêt de l’utilisateur ou utilisatrice. Cette refonte s’inscrit dans le cadre d’un travail en cours visant à améliorer la découverte et à enrichir l’expérience d’apprentissage au sein de l’application Wikipédia.
* Le jeu-questionnaire quotidien [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Qu’est-ce qui est arrivé en premier ?]] est désormais disponible dans la version bêta de l’application Wikipédia pour iOS en anglais, allemand, français, portugais, russe, espagnol, arabe, chinois et turc. Le jeu s’appuie sur des événements historiques tirés de la rubrique « Éphéméride » de Wikipédia et met les lecteurs au défi de deviner lequel des deux événements s’est produit en premier. Le jeu avait déjà été lancé sur Android. Les communautés souhaitant rendre le jeu disponible dans leur langue peuvent [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|consulter les instructions et les conditions requises]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Les sous-références]], une nouvelle fonctionnalité de MediaWiki permettant aux contributeurs de réutiliser des références avec des détails différents, va commencer à être déployée sur les wikis Wikimédia après une phase pilote réussie. Le déploiement débutera le 8 juin pour la plupart des [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|wikis du groupe 1]] et Wikipédia en français, puis d'autres éditions linguistiques de Wikipédia bénéficieront de cette fonctionnalité au cours des prochains mois. Les communautés sont invitées à se préparer en vérifiant s’il existe des [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate messages non traduits de l’extension Cite] dans leur langue et en passant en revue toute utilisation de l’outil [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Infobulles des références]], qui pourraient nécessiter des [[:phab:T416304#11668731|mises à jour]] pour prendre en charge la nouvelle fonctionnalité. Les wikis utilisant les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|aperçus de référence]] n’ont aucune action à entreprendre. Les communautés peuvent également créer la [[Special:TrackingCategories|catégorie de suivi]] ''cite-tracking-category-ref-details'' en tant que catégorie cachée à l’aide de &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (ou d’un modèle dédié), et la relier à l’élément Wikidata correspondant [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|expérience d'Aperçus de page]] sur le Web mobile a pris fin. L'équipe a décidé de ne pas déployer cette fonctionnalité après que les résultats ont montré qu'elle n'avait pas d'impact statistiquement significatif sur la fidélisation des lecteurs, l'amélioration de la fidélisation étant le principal indicateur de réussite. Les « Aperçus de page », déjà disponibles sur ordinateur et dans les applications, affichent une vignette, le premier paragraphe et un lien vers l'article complet lorsque les lecteurs cliquent sur un lien bleu. L'expérience a testé cette fonctionnalité sur le Web mobile sur six versions de Wikipédia.
* La [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|bibliothèque d'icônes de l'interface utilisateur]] sera [[phab:T399175|mise à jour dans le courant de cette semaine ou la semaine prochaine]]. La plupart des quelque 300 icônes ont été légèrement peaufinées et une trentaine de nouvelles icônes ont été ajoutées. Ces modifications améliorent les icônes afin de les rendre plus cohérentes et plus compréhensibles, et d'offrir un meilleur équilibre visuel lorsqu'elles sont utilisées en groupe.
* L'interface [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Sélecteur universel de langue]] (ULS) de MediaWiki, qui aide les utilisateurs à sélectionner du contenu dans d'autres langues, a été mise à jour. La nouvelle version améliore la rapidité et l'accessibilité, et les utilisateurs des projets Wikimédia peuvent désormais épingler des langues pour changer de langue plus rapidement. Le déploiement sur les sites Wikimédia se fera progressivement au cours des prochaines semaines. Vous pouvez la tester dès maintenant en tant que fonctionnalité bêta en sélectionnant [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|les fonctionnalités bêta]] dans les préférences de votre profil et partager vos commentaires sur [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|la page du projet]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème du le tableau de bord d'analyse des pages vues sur pageviews.wmcloud.org qui a arrêté de mettre à jour les données graphiques en mai 2026, affectant tous les utilisateurs, a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* La signature de la fonction &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; a été simplifiée. Les développeurs peuvent désormais passer un objet de configuration à la place d'une liste de paramètres positionnels lors de la création de liens vers des portlets. L'ancienne signature de la fonction reste prise en charge à des fins de compatibilité ascendante. Par exemple, au lieu de : &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, utilisez &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Les responsables de la maintenance des scripts sont invités à passer en revue les utilisations existantes de &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; et à les mettre à jour si nécessaire. Cette modification sera disponible sur tous les wikis à partir du 11 juin. Merci à Gerges, bénévole de la communauté, d'avoir apporté cette amélioration. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Discussion sur la liste de souhaits de la communauté''': les [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|changements introduits]] par les équipes Produit et Technologie visent à augmenter le nombre et la complexité des souhaits exaucés, notamment par la dissolution de l'équipe Community Tech. Ils [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|mènent actuellement des discussions]] sur une [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|orientation proposée pour la liste de souhaits]] émanant des membres de la communauté. Cela inclut des moyens de structurer le vote annuel, un meilleur suivi des souhaits, la suppression de certains domaines prioritaires et des [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|mises à jour concernant le personnel]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 8 junh de 2026 a 21.30 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* L'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|équipe chargée de la croissance du lectorat]] a lancé une fonctionnalité bêta d'[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|exploration des images]] sur la version mobile de toutes les Wikipédias. Cette fonctionnalité affiche un carrousel d'images en haut des articles contenant au moins trois images. Les contributeurs peuvent configurer cette fonctionnalité à l'aide des commandes suivantes : pour masquer une image spécifique sur une page, utilisez soit &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; pour l'exclure des aperçus miniatures, soit &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; pour l'exclure de MediaViewer. Le carrousel peut également être désactivé complètement sur une page à l'aide du mot magique &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Pour faire des retours ou signaler des bugs, rendez-vous sur la [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|page de discussion du projet]]. 
* Les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] peuvent désormais être [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|triées par ordre décroissant]] dès le premier clic en ajoutant &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; à la cellule d'en-tête. Auparavant, par défaut, cliquer une première fois sur l'en-tête d'une colonne entraînait un tri par ordre croissant. Cette nouveauté offre davantage de contrôle et de flexibilité pour les Wikitables, tandis que le comportement par défaut pour les clics suivants reste inchangé. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Actualités pour la contribution'''
* La fonctionnalité d'[[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Aide à la rédaction d'articles]] est actuellement en phase de test auprès de certains contributeurs qui créent de nouveaux articles sur les Wikipédias en anglais simplifié, en français et en turc. L'expérience débutera bientôt sur les Wikipédias en arabe et en bengali également. [[w:simple:Special:NewArticle|Cette fonctionnalité]] fournit aux contributeurs des conseils élaborés par la communauté afin de les aider à créer des articles conformes aux normes communautaires. Les contributeurs expérimentés peuvent continuer à créer ou à adapter des modèles pour des types d'articles spécifiques qui sont couramment créés par des contributeurs moins expérimentés. Ces modèles guident les contributeurs moins expérimentés dans la création d'articles de haute qualité. Un guide rapide des balises utilisées dans les modèles est disponible sur [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|cette page]]. [[w:fr:Projet:Aide à la rédaction d'articles#Liste de plans d'aide à la rédaction|Des exemples de modèles]] pouvant être adaptés, ainsi que des instructions sur la manière de les adapter, se trouvent dans [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|cette section]] de la page du projet.
* Les wikis qui souhaitent remplacer le bouton « indéfiniment » dans la page Special:Block pour les comptes temporaires (par exemple, les wikis qui bloquent les utilisateurs temporaires uniquement jusqu'à l'expiration de leur compte) pourront le faire en créant [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] avec la durée de blocage souhaitée. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:41|la tâche soumise|les {{formatnum:41}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:41||s}} la semaine dernière]].

'''Actualités pour la contribution technique'''
* D'ici la fin du mois de juin, une chaîne « user-agent » valide sera requise pour les téléchargements automatisés de sauvegardes depuis le site dumps.wikimedia.org. Les requêtes automatisées fournissant une chaîne « user-agent » générique ou vide seront bloquées. Cette mesure [[phab:T400119|renforce l'application]] de la [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|politique relative à l'agent utilisateur]] en vigueur depuis longtemps. L'accès aux sauvegardes via Wikimedia Cloud Services restera inchangé.
* La mise en place des [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|limites de débit des API]] à l'échelle mondiale est désormais achevée ; ces limites s'appliquent à toutes les API et sont fixées aux niveaux indiqués dans la documentation pour tous les groupes. Les bots fonctionnant sur Toolforge/WMCS ou disposant du droit d'utilisateur « bot » sur n'importe quel wiki restent exemptés. Tous les bots doivent continuer à respecter les bonnes pratiques décrites dans la documentation afin d'éviter d'être soumis à des limites de débit.
* Le [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page wiki du portail API] sera en lecture seule à partir de cette semaine (du 15 au 18 juin). La semaine suivante (du 22 au 25 juin), toutes les URL du wiki du portail API redirigeront vers [[mw:Wikimedia APIs|les API Wikimedia sur mediawiki.org]]. Pour en savoir plus, consultez la [[wikitech:API Portal/Deprecation|page du projet]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Rencontres et évènements'''
* Le 17 juin à 18 h (UTC), la WMF organisera une réunion sur Discord consacrée à la revue de code. L'[[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|enquête sur la satisfaction des développeurs]] nous a permis de constater que les bénévoles rencontrent des difficultés avec la revue de code, et nous souhaitons discuter de ces expériences afin de trouver des solutions concrètes. Vous pouvez rejoindre la réunion [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via le serveur Discord de la communauté Wikimedia].
* La [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Conférence Wikimedia d'Amérique latine]] organisera un hackathon régional qui réunira la communauté technique du mouvement Wikimedia, notamment des développeurs, des administrateurs système, des data scientists et des utilisateurs disposant de droits étendus. Les contributeurs techniques intéressés peuvent [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform postuler à une bourse] pour y participer jusqu'au 21 juin à minuit (heure de la Bolivie, UTC-4).
* Inscrivez-vous aux Wikimania Team Challenges pour participer à cet événement exceptionnel. Les défis par équipe se dérouleront en ligne et en présentiel les 21 et 22 juillet, avant la conférence Wikimania. Tout le monde est le bienvenu, quelles que soient ses compétences ou son inscription à Wikimania. Les équipes travailleront sur 10 défis importants visant à soutenir la communauté Wikimedia. Pour plus de détails, rendez-vous sur [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|la page des défis par équipe]] et [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ inscrivez-vous ici]. Les inscriptions se terminent le 20 juin à 23 h UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15 junh de 2026 a 16.49 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* Les [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|fonctionnalités de croissance]] sont [[phab:T418115|désormais disponibles sur Wikidata]]. Cette mise à jour permet d'accéder au mentorat ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|s'il est configuré]]), au module Impact, au panneau d'aide et à une page d'accueil simplifiée pour les nouveaux arrivants (sans les suggestions de modifications). Les administrateurs de Wikidata continuent de paramétrer ces fonctionnalités via la configuration communautaire.

'''Actualités pour la contribution'''
* La page spéciale [[{{#special:RangeCalculator}}]] a été créée. Elle permet aux utilisateurs de trouver une plage d'adresses IP sans avoir à recourir à des outils externes. Jusqu'à présent, cet outil n'était accessible qu'aux CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* Les [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-références]] sont une nouvelle fonctionnalité de MediaWiki qui permet aux contributeurs de réutiliser des références en modifiant certains détails. Elle sera déployée le 23 juin, sur la plupart des versions de Wikipédia de petite et moyenne taille. La [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] répertorie les mesures à prendre sur votre wiki pour faciliter ce déploiement. Consultez le [[:phab:T414094|plan de déploiement]] pour connaître les prochaines étapes. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* À partir de la semaine prochaine, les utilisateurs recevront une notification lorsqu'ils seront bloqués ou débloqués pour l'édition, ou si ce blocage venait à changer. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:32|la tâche soumise|les {{formatnum:32}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:32||s}} la semaine dernière]].

'''Actualités pour la contribution technique'''
* À partir de la semaine prochaine, les filtres anti-abus configurés pour « exiger une vérification par CAPTCHA » s'appliqueront également aux utilisateurs disposant du droit &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt;, ce qui inclut la plupart des utilisateurs auto-confirmés. Les bots en sont exemptés. Ce changement ne concerne que les modifications qui déclenchent un filtre anti-abus. Le droit &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; continuera à exempter les utilisateurs de l'obligation de résoudre des CAPTCHA dans le cadre d'une utilisation normale des wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* La documentation de référence relative à l'[[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|API Lift Wing]] a été déplacée du portail API vers le [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox bac à sable REST] interactif.
* Le wiki du Portail API est désormais fermé. Pour consulter la documentation relative aux API, rendez-vous sur [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs sur mediawiki.org]]. À compter du 22 juin, toutes les URL du wiki du Portail API (https://api.wikimedia.org/wiki/) redirigeront vers la page de mediawiki.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Rencontres et évènements'''
* Participez à une visioconférence le 25 juin à 14 h 30 UTC pour rencontrer les stagiaires actuels de Wikimédia participant au [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] et à [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Les stagiaires présenteront leurs projets et feront une brève démonstration du travail qu'ils ont réalisé jusqu'à présent. Les participants sont invités à [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|partager leurs idées et leurs contacts au sein de leur communauté]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 junh de 2026 a 13.05 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* Dans le cadre des [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|expériences sur la création de comptes]], l'équipe Growth a testé l'ajout d'une icône de compte utilisateur dans l'en-tête du site mobile pour les utilisateurs non connectés, offrant ainsi un accès direct aux actions « Créer un compte » et « Se connecter ». Cette expérience a permis d'augmenter le nombre de créations de comptes d'environ 20 % sans nuire à la qualité des modifications ni au taux de modifications constructives. Cette fonctionnalité sera désormais déployée sur tous les wikis de la Fondation Wikimédia sur le site mobile au cours de la première semaine de juillet. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* À la suite d'une [[phab:T426248|expérience concluante]], les utilisateurs connectés qui n'ont pas [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirmé leur adresse e-mail]] lors de la création de leur compte voient s'afficher une nouvelle bannière leur demandant de finaliser cette procédure. Cela permet de réduire le risque que les utilisateurs se retrouvent bloqués hors de leur compte et rend les adresses e-mail associées aux comptes globalement plus fiables. Cette mesure s'inscrit dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité des comptes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* Une mise à jour de [[Special:Search|Recherche]] affine le comportement de &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; lorsqu'il est utilisé pour exclure des résultats. Auparavant, l'utilisation de &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; avec la négation pouvait élargir involontairement les résultats de recherche en ajoutant les espaces de noms inclus dans le champ de recherche, ce qui entraînait un comportement déroutant pour les utilisateurs s'attendant à un filtre d'exclusion simple. Avec cette mise à jour, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; exclura désormais strictement les titres de pages correspondants comme prévu et pourra afficher un avertissement si l'espace de noms concerné n'a pas été explicitement sélectionné. Le comportement de &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; sans négation reste toutefois inchangé. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:33|la tâche soumise|les {{formatnum:33}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:33||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème qui empêchait les réviseurs utilisant la barre d'outils « Page Curation » d'être automatiquement abonnés aux discussions qu'ils avaient lancées sur les pages de discussion a désormais été résolu. Les réviseurs recevront désormais des notifications lorsqu'une personne répondra à ces discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* À compter du 29 juin, les téléchargements automatisés depuis le site web « dumps.wikimedia.org » seront soumis à la [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|politique relative aux user-agents]]. Les requêtes automatisées utilisant un user-agent générique ou vide seront bloquées. L'accès aux sauvegardes via Wikimedia Cloud Services n'est pas affecté. Cette mesure fait suite à l'annonce publiée dans le [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|numéro 2026/25 de Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 29 junh de 2026 a 11.48 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:34|la tâche soumise|les {{formatnum:34}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:34||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, les résultats de la barre de recherche sur Wikidata étaient en anglais au lieu d’utiliser la bonne langue de repli pour les utilisateurs de variantes de langues. Ce problème a maintenant été corrigé : les suggestions de recherche suivront désormais correctement la chaîne des langues de repli. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* En préparation de la [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|campagne Célébrons les femmes]] prévues pour mars 2027, l’[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|équipe Activation du contenu]] de Wikimedia Foundation a lancé un sondage composé de 22 questions pour mieux comprendre les contributions techniques des personnes s’identifiant comme femmes sur les projets Wikimedia. Répondre au sondage prend environ 15 à 20 minutes ; il restera ouvert jusqu’au 20 juillet 2026. Les [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] sont aussi sur wiki pour les regarder auparavant.
* L’[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|extension Partitions]] prend désormais en charge le rendu de partition musicales comme images SVG, en plus du format PNG. Cela répond à [[:phab:T49578|une vieille demande]] et résout des problèmes anciens de qualité de l’image. Les deux formats sont désormais fournis aux clients web : PNG dans l’attribut &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; et SVG dans l’attribut &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;.
* Le nouvel analyseur syntaxique [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] continue [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|d’être déployé sur d’autres wikis]], ce qui rend plus facile l’introduction de nouvelles fonctionnalités de lecture et de modification. Il a été activé sur Wikipédia en français, amenant la couverture totale à 78,9 % des pages vues de Wikipédia. Le déploiement sur Wikipédia en anglais sur ordinateur va progresser cette semaine.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''En détails'''
* La [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|publication sur le blog récapitulant]] le Hackathon Wikimedia 2026 est désormais en ligne. Il met en avant les projets, séances et activités sociales de l’évènement de cette année et présente les premières grandes lignes du Hackathon Wikimedia 2027.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 julhet de 2026 a 13.57 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] aide les nouveaux contributeurs à identifier les passages des articles de Wikipédia susceptibles de contenir un langage non encyclopédique et les encourage à envisager d'en réviser le ton. Cette fonctionnalité a fait l'objet d'un [[w:en:A/B_testing|test A/B]] sur les Wikipédias en arabe, en anglais, en français et en portugais, où le taux d'achèvement des tâches par les nouveaux contributeurs [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|a augmenté de 38,7 %]] par rapport à la tâche de relecture par défaut, sans que la qualité des modifications n'en soit affectée. Le test s'est achevé le 9 juillet et la fonctionnalité est désormais accessible à tous sur ces wikis ; elle est configurable via la configuration communautaire. [[phab:T426364|Il est prévu]] de déployer « Revise Tone » sur d’autres wikis.
* La configuration communautaire permettant la [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|suppression automatique des mentors inactifs]] selon des critères configurables sera activée le jeudi 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|sur certains wikis]], afin de maintenir à jour les listes de mentors. Les mentors sont des contributeurs expérimentés qui choisissent d'aider les nouveaux utilisateurs sur le wiki grâce aux [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|fonctionnalités de croissance]]. Les administrateurs peuvent désormais préparer les paramètres via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]] ; ces fonctionnalités prendront effet à partir de jeudi.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:38|la tâche soumise|les {{formatnum:38}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:38||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où certains utilisateurs de l'application Android Wikipedia ont été déconnectés immédiatement après leur connexion, les empêchant de rester connectés et de modifier les pages, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* La modification d'une page à l'aide de scripts utilisateur ou de gadgets entraînait la réinitialisation des étiquettes de liste de suivi que l'utilisateur avait attribuées à cette page. Ce problème a désormais été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* Pour contourner un bug de Safari (voir [[phab:T425211]]), sur les wikis utilisant Parsoid, wikilink hrefs utilise désormais des URL absolues au lieu d'URL relatives au protocole. La sortie de l'API REST reste inchangée et continue d'utiliser des URL relatives au protocole. Les gadgets, les scripts utilisateur, les bots et les feuilles de style CSS devront probablement être adaptés s'ils s'appuyaient sur la présence d'URL relatives au protocole dans wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''En détails'''
* L'équipe chargée de la plateforme d'expérimentation de la Fondation Wikimedia a publié un article de blog faisant le bilan de sa première année d'expérimentation structurée. Cet article met en avant des expériences couronnées de succès, telles que « Paste Check », « Reference Check » et « Tone Check », qui ont permis d'améliorer les résultats des modifications et ont été étendues à un plus grand nombre d'utilisateurs, ainsi que des expériences qui n'ont pas abouti à des changements au niveau du produit. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|En savoir plus]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 julhet de 2026 a 16.12 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 75 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 75, May–June 2026 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* New partnerships: The Telegraph, Marg, The Tribune newspapers
* Tech tip: Expired partnerships
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2026|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 17 julhet de 2026 a 14.44 (UTC)&lt;/small&gt;

(Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.)
&lt;!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=30816481 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* L'[[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|équipe chargée de l'expérience utilisateur]] a pris en compte les commentaires de la communauté concernant l'emplacement des boutons « Watchstar » et « Watchlist » pour la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|fonctionnalité bêta « Listes de lecture »]], qui permettrait d'enregistrer des articles pour les lire plus tard – un [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|élément de la liste de souhaits]] visant à intégrer cette fonctionnalité sur le site web. Les contributeurs sont invités à activer cette fonctionnalité bêta pour la tester et [[phab:T426453|partager leurs impressions]].
* Le [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|mode Suggestions]] propose des suggestions d'édition au sein de l'éditeur visuel afin d'améliorer les articles de Wikipédia. [[Special:EditChecks|Toutes les suggestions]] sont [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|configurables par la communauté]]. La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] permet aux bénévoles de créer des suggestions locales personnalisées. Cette fonctionnalité recherche des chaînes de texte dans les articles et prend désormais en charge les expressions régulières. Cela offre aux bénévoles davantage de précision et de flexibilité quant aux types de suggestions locales qu’ils peuvent créer. Remarque : les suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|peuvent être ciblées]] en fonction du nombre de modifications effectuées par la personne qui édite, ainsi que d’autres aspects de la page. Vous pouvez [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|trouver des exemples provenant d’autres communautés]] pour vous inspirer, notamment des TextMatches qui détectent : les fautes de frappe, les erreurs grammaticales, les publicités potentielles, les clichés, l’utilisation incorrecte des tirets ou des traits d’union, les mots-clés temporels non spécifiques, les noms obsolètes, et bien plus encore. Tout [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|retour]] est le bienvenu.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié à l'outil SVG Translate, qui pouvait utiliser une version obsolète d'un fichier, entraînant ainsi le remplacement des traductions existantes lors du téléchargement de nouvelles traductions, a désormais [[phab:T430577|été résolu]]. Au total, au cours du dernier trimestre, d'avril à juin 2026, environ 337 tâches communautaires ont été résolues par la Fondation Wikimedia.

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Sur les wikis utilisant Parsoid, ce dernier affiche désormais un maximum de 1 250 images par page. Une nouvelle catégorie de suivi, « media-limit-reached », sera bientôt disponible pour identifier les pages où cette limite est atteinte, ce qui facilitera la recherche des contenus dont l'affichage des médias a pu être restreint lors du rendu. Consultez [[phab:T430854]] pour plus d'informations et pour nous faire part de vos commentaires.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21 julhet de 2026 a 05.47 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27 julhet de 2026 a 18.50 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* L’[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|équipe Expérience de lecture]] a développé une [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de démonstration d’un correctif] qui entoure la barre d’outils sur deux lignes quand il n’y a pas assez d’espace horizontalement pour tous les boutons. Le but est de réduire l’encombrement de la barre d’outil de Vector 2022 qui se constate parfois sur Wikipédia dans certaines langues avec certaines tailles d’écran. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* L’équipe Expérience de lecture prévoit de lancer les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Listes de lecture]], un [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|souhait de la communauté]] que vous pouvez déjà essayer en bêta, à partir de septembre. Mais avant cela, l’aide des traducteurs et traductrices est nécessaire pour [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate plusieurs messages] à traduire dans un maximum de langues. Cette fonctionnalité appuie les objectifs de lecture et d’apprentissage sur Wikipédia.
* La semaine prochaine, le sommaire sur les pages des fichiers de Wikimedia Commons sera amélioré en fusionnant le sommaire spécifique aux pages de fichier avec le sommaire classique des pages. Cela rendra plus facile la compréhension de la structure des pages de fichier, la navigation vers une section spécifique et le partage de liens vers une section en particulier. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:24|la tâche soumise|les {{formatnum:24}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:24||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, certaines images [[w:fr:Tagged Image File Format|TIFF]] ne s’affichaient pas après avoir cliqué sur leur vignette : une image cassé s’affichait au lieu de l’image en taille réelle. Ce problème est désormais corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Le sélecteur de variables et de fonctions dans les Filtres anti-abus a été mis à jour pour prendre en charge la recherche et l’autocomplétion. Il permettra désormais aux mainteneurs de filtres de retrouver la variable ou fonction désirée plus rapidement. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* Les formats MJPEG et VP8 sont retirés du lecteur vidéo. Le format MP4 (MPEG-4 Partie 2) est ajouté à la place : il fournit une meilleure qualité pour les vieux modèles d’iPhone. Plusieurs semaines seront peut-être nécessaires pour mettre à jour toutes les vidéos déjà en ligne. Le format par défaut pour les appareils modernes ne change pas (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 3 agost de 2026 a 19.46 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] Un nouvel assistant à diagrammes (''ChartWizard'') est [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|désormais disponible sur Wikimedia Commons]] pour les utilisateurs et utilisatrices qui souhaitent créer des graphiques à partir de leurs propres données. Cet assistant rend l’[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|extension Chart]] plus accessible aux débutants en permettant la création de diagrammes (par exemple des histogrammes ou des graphiques en secteurs) sans devoir utiliser du JSON. Les utilisateurs peuvent encore repasser à l’éditeur JSON s’ils le préfèrent. Vos retours sur ce nouvel outil sont les bienvenus sur la [[m:Talk:Community Wishlist/W414|page de discussion du souhait]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:19|la tâche soumise|les {{formatnum:19}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:19||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le gadget Photo du jour de l’appli Wikipédia pour iOS affichait par erreur la même image chaque jour au lieu d’en afficher une nouvelle quotidiennement. Cela a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Les images SVG de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|formules mathématiques]] seront bientôt générées par le navigateur plutôt que côté serveur. MathML continue d’être généré côté serveur et est rendu dans le navigateur sans JavaScript. Ce changement aura lieu sur Wikibooks le 12 aout, sur Wikisource le 19 aout et sur Wikipédia du 20 au 27 aout. Vous pouvez l’essayer en choisissant « {{int:Mw-math-mathjax}} » dans vos préférences. Cela fait partie de la [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|dépréciation de RESTBase]] et [[phab:T431372|de celle de Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001]
* &lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;Les pages de catégorie permettront bientôt de trier les pages de la catégorie par ordre chronologique d’ajout dans la catégorie. Cela permettra de retrouver facilement les pages récemment ajoutées ou celles depuis longtemps dans la catégorie. Cela améliorera aussi le traitement des catégories de maintenance, par exemple les demandes de suppression ou d’autres tâches nécessitant un traitement chronologique. Utilisez l’argument &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;cldsort=timestamp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; dans l’URL de la vue d’une catégorie pour trier la liste de pages.&lt;/span&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* Les [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|gadgets]] et scripts utilisateur sur les wikis Wikimedia peuvent désormais utiliser les [[phab:T395347|fonctionnalités de ES 2018]] et [[phab:T419142|celles de ES 2019]] dans le code JavaScript. Auparavant, la plateforme n’acceptait qu’ES 2017. MediaWiki valide le code source pour protéger les fonctionnalités d’erreurs de syntaxes et pour vérifier que les scripts sont fonctionnels dans tous [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|les navigateurs pris en charges]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 agost de 2026 a 20.46 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30901051 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC.

'''Updates for editors'''
* [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTSHORTPAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;w:bol:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921]
* Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640]

'''Updates for technical contributors'''
* Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17 agost de 2026 a 21.04 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30922806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* La page [[Special:CreateAccount|Spécial:Créer_un_compte]] a été simplifiée dans le cadre des travaux en cours visant à moderniser le processus de création de compte. Le panneau affichant les statistiques du projet n'apparaît plus à côté du formulaire, que ce soit sur ordinateur ou sur mobile. Plusieurs tests portant sur la création de comptes ont montré qu'un formulaire plus simple aidait les nouveaux utilisateurs à mener à bien leur inscription. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783]
* Afin d'améliorer les performances de la page, les images ne se chargent désormais que lorsqu'elles sont visualisées. Cela signifie que les images situées plus bas dans un article ne se chargeront pas si le lecteur ne fait jamais défiler la page jusqu'à cette partie, ce qui peut avoir une incidence sur certains indicateurs liés aux images. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:42|la tâche soumise|les {{formatnum:42}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:42||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème empêchant l'affichage des vignettes d'images sur Abstract Wikipedia après le déplacement du fichier correspondant sur Wikimedia Commons a désormais été résolu. Les vignettes s'actualisent désormais correctement lorsque les fichiers sont déplacés. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* La fiche d'informations sur l'utilisateur est une fonctionnalité qui permet aux modérateurs de consulter des informations sur les comptes d'utilisateurs. Jusqu'à présent, elle n'était disponible que dans des sections telles que l'historique des pages, les journaux et les modifications récentes. Désormais, il est également possible de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|l'insérer dans le contenu d'une page]] à l'aide de la fonction d'analyse &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#uic:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Cela peut s'avérer particulièrement utile dans des modèles tels que [[:en:Template:Userlinks|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Userlinks}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]] (ou leurs variantes spécialisées), car cela facilitera la compréhension du contexte relatif à un ou une utilisatrice sur les divers forums communautaires. La fiche ne s'affichera que pour les utilisateurs qui l'ont activée dans leurs [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|préférences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466]
* En raison des risques liés à la sécurité et à la confidentialité des utilisateurs, nous avons désactivé l'accès aux URL utilisant &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; (Spécial:Ma_page) avec l’argument &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Si vous êtes concerné par cette mesure, demandez-vous s'il est possible d'adopter une autre approche. Les URL utilisant &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; restent accessibles et utilisables sans &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Les URL de pages utilisateur spécifiées (par exemple, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;User:Myusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) peuvent toujours être utilisées avec &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386]
* Suite à une mise à jour, le logiciel de création de vignettes a été amélioré. En effet, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;librsvg&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; a été mis à jour vers la version 2.60 et &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ImageMagick&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; vers la version 7. Cela a permis la résolution d’un certain nombre de bugs de longue date liés à la création de vignettes, tels que des erreurs de rendu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 24 agost de 2026 a 20.46 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30961208 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''En lumière cette semaine'''
* Un nouveau format pour la liste de souhaits de la communauté est ouvert aux commentaires. Vous pouvez [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|lire les idées proposées sur Meta]]. Ce nouveau processus prévoit d'améliorer la manière dont les souhaits sont triés, votés et priorisés d'une manière transparente et équilibrée entre les familles de projets et les éditions linguistiques. Cette consultation est ouverte pendant deux semaines.

'''Actualités pour la contribution'''
* La dernière version de l'application Wikipédia pour Android comprend des mises à jour de la fonctionnalité «Enregistrés», qui rapprochent l'expérience d'enregistrement de l'application de celle proposée sur iOS et sur le Web. Cette mise à jour repense l'onglet «Enregistrés» en proposant une vue «Tous les articles», supprime la liste de lecture par défaut «Enregistrés», renomme les listes de lecture «Collections» et modernise l'expérience de sauvegarde des articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788]
* La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Listes de lecture]] a été activée pour tous les utilisateurs connectés sur les versions de Wikipédia en bengali, chinois, tchèque et vietnamien le 25 août, après plusieurs mois en tant que fonctionnalité bêta. Les listes de lecture seront disponibles pour tous les utilisateurs connectés sur les versions de Wikipédia en arabe, français et indonésien le 1er septembre, suivies par la Wikipédia en anglais le 14 septembre, et toutes les autres versions de Wikipédia le 28 septembre.
* À la fin du mois, certains lecteurs non connectés sur les versions en bengali, tchèque, persan, anglais et polonais de Wikipédia utilisant l'habillage Minerva sur mobile verront une [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|barre de navigation mise à jour]] dans le cadre d'un [[w:A/B test|test A/B]]. Le test comparera la barre de navigation actuelle avec une nouvelle version conçue pour faciliter la recherche d'informations plus rapidement. L'objectif est de déterminer si ces changements encouragent les lecteurs à revenir plus souvent. Cette expérience n'aura aucune incidence sur l'expérience des lecteurs et/ou des rédacteurs connectés.
* Les contributeurs qui gèrent les redirections, les modèles et les catégories utilisés sur les pages de redirection disposent désormais de meilleurs moyens pour trouver et organiser les redirections. Auparavant, il n'était pas possible de rechercher les pages de redirection. Deux nouveaux mots-clés de recherche, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;onlyredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; et &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;withredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, permettent désormais de rechercher directement les redirections et peuvent être combinés avec des mots-clés existants tels que &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;incategory:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;intitle:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; et &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;insource:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089]
* Les outils de recherche ISBN pour générer des citations ne fonctionnaient pas récemment en raison de problèmes de service externe. Les développeurs travaillent sur des solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème où la recherche de pages par catégorie à l'aide de &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;deepcat&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; pouvait ne renvoyer aucun résultat ou des résultats sans rapport a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859]

'''Actualités pour la contribution technique'''
* Le domaine des URL pour les miniatures passe de upload.wikimedia.org à thumb.wikimedia.org. Les anciennes URL continueront de fonctionner pour le moment, mais MediaWiki utilisera le nouveau domaine à la place. Les URL vers d'autres types de médias tels que les fichiers originaux, les vidéos et les transcodages seront toujours servies depuis upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465]
* L'API Math de Wikimédia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&amp;title=Special%3ARestSandbox] est désormais obsolète. Ces points de terminaison seront complètement arrêtés d’ici la fin de septembre 2026. Les développeurs qui appellent ces points de terminaison devraient passer à des solutions alternatives de rendu mathématique, telles que le [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] natif ou [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Les installations tierces de MediaWiki utilisant l'extension Math pour le rendu des formules doivent effectuer une mise à jour vers la version 1.43+ afin d'éviter toute interruption de service.

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]]

'''En détails'''
* Lisez-en plus sur [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] dans un article de Diff intitulé [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Suggestions de modifications personnalisées pour chaque wiki : comment les communautés façonnent le mode Suggestion avec TextMatch]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 31 agost de 2026 a 20.53 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30990659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Actualités techniques n° 2026-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|D’autres traductions]] sont disponibles.

'''Actualités pour la contribution'''
* La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Ajouter un lien]] a été améliorée pour les utilisateurs de Wikipédia en anglais, avec une meilleure détection des liens présentant des différences de majuscules. Cela permettra de réduire les suggestions ambiguës dues aux différences de majuscules dans les titres d'articles, notamment ceux consacrés aux biens culturels. Une deuxième phase d'améliorations est prévue, qui permettra également de préparer cette fonctionnalité en vue de son déploiement dans d'autres langues. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259]
* La fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Guide des articles]] sera activée par défaut pour les contributeurs débutants sur Wikipédia en anglais simplifié et en turc à compter du 10 septembre 2026, à la suite d'[[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|une expérience]]. Les contributeurs débutants ayant effectué entre 0 et 99 modifications verront automatiquement s'afficher cette fonctionnalité lorsqu'ils cliqueront sur un lien rouge ou utiliseront l'option « [[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]] » sur Wikipédia en turc pour créer un nouvel article. Ce changement vise à aider les contributeurs débutants à créer des articles de meilleure qualité, conformes aux normes de chaque Wikipédia. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|D'autres améliorations]] seront apportées en fonction des résultats de l'expérience et des retours de la communauté.
* L'outil [https://pageviews.wmcloud.org « Analyse des pages vues »], qui permet aux utilisateurs de comparer le nombre de pages vues sur plusieurs pages, fête cette année ses 10 ans et s'est enrichi de plusieurs nouvelles fonctionnalités. Parmi celles-ci figurent [[toolforge:wikinav|WikiNav]], qui donne un aperçu de la manière dont les lecteurs de Wikipédia explorent le contenu, les statistiques d'édition dans [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&amp;sites=en.wikipedia.org « Vues du site »], la possibilité de [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&amp;project=en.wikipedia.org rechercher des articles appartenant à un projet Wiki] et la prise en charge du mode sombre. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549]
* Une barre de navigation [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|Minerva, visuellement simplifiée]] est actuellement testée auprès des lecteurs non connectés utilisant la version mobile des Wikipédias en bengali, tchèque, anglais, farsi et polonais. Cette expérience vise à déterminer si la simplification de la navigation permet de fidéliser davantage les lecteurs. Le test se déroulera du 31 août au 28 septembre et ne nécessite aucune intervention de la part des utilisateurs.
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] travaille à l'amélioration des [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|noms de référence générés automatiquement dans VisualEditor]]. Les contributeurs ne remarqueront qu'un léger changement à partir de cette semaine. Lors de l'ajout de noms de référence automatiques, la numérotation commencera par &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; au lieu de &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:0&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Pour en savoir plus, consultez la [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|page du projet]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704]
*  Tous les wikis seront [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|en lecture seule pendant quelques minutes]] le 23 septembre. Cette opération est prévue à 14h UTC. De plus amples informations seront publiées dans la rubrique « Tech News » et seront également mises en ligne sur chaque wiki au cours des prochaines semaines. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:25|la tâche soumise|les {{formatnum:25}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:25||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème lié au fait que [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] pouvait mal gérer les balises nowiki imbriquées, entraînant la perte de contenu et l'affichage de texte indésirable, a désormais été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116]
'''Actualités pour la contribution technique'''
* Les administrateurs de l'interface peuvent configurer les gadgets à partir de [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. Le format de définition a été mis à jour et ne nécessite plus l'option &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, car les gadgets sont toujours chargés via &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Cela simplifie la configuration des gadgets en supprimant une option qui n'est plus nécessaire, ce qui facilite la tâche des administrateurs lors de la définition des gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Traduire]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 7 setembre de 2026 a 18.45 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31008437 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-38&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]].

'''Updates for editors'''
* The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]].
* The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a &quot;read more&quot; button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks.
* All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 14 setembre de 2026 a 15.31 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31039826 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 76 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 76, July–August 2026 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* New partnership: The Chronicle of Higher Education
* New Partnership Manager joins the team
* Spotlight: TWL page on Meta
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2026|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 23 setembre de 2026 a 11.45 (UTC)&lt;/small&gt;

(Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.)
&lt;!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=31063353 --&gt;</text>
      <sha1>jochfq80nd0payhioeqep31o4ehl2zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Childebert Ièr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194352</id>
    <revision>
      <id>2509153</id>
      <parentid>2462560</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T04:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2509153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18866" sha1="c0vw96mquiipshu5lfe3j1ywm3nc2h8" xml:space="preserve">{{traduccion automatica}}

{| class=&quot;infobox_v2 noarchive&quot; 
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;entete defaut&quot; style=&quot;background-color:#000080;color:#FFF;&quot; |Childebert Ièr
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Fichièr:Childeberto_Louvre_02.JPG|alt=Illustration.|sens_quadre|345x345px|Statue de Childebert&amp;nbsp;&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;premier&quot;&gt;&lt;span class=&quot;romain&quot; style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;I&lt;/span&gt;&lt;sup&gt;er&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; en pierre calcaire (détail) datée du [[XIIIe siècle|&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;13ᵉ siècle &quot;&gt;&lt;span class=&quot;romain&quot;&gt;XIII&lt;/span&gt;&lt;sup style=&quot;font-size:72%&quot;&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;siècle]], issue de l'[[abbaye de Saint-Germain-des-Prés]]. [[Musée du Louvre]].]] &lt;br /&gt;Estatua de Childebèrt &lt;abbr&gt;I&lt;sup&gt;er&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; de pèira calcària (detalh) datada del &lt;abbr&gt;xiii&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; sègle, eissida de l'abadiá de Sant German dels Prats. Musèu del Louvre.   
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#000080; color:#FFF&quot; |Titre
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#BFC5F9; color:#000000&quot; |[[Liste des monarques de France|Rei dels francs de Paris]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''&lt;time datetime=&quot;0558-12-25&quot; class=&quot;nowrap date-lien&quot; data-sort-value=&quot;0558-12-25&quot;&gt;[[558|511 – 23 de decembre de 558]]&lt;/time&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(&lt;span class=&quot;datasortkey&quot; data-sort-value=&quot;&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;017523&quot;&gt;47 ans&lt;/span&gt;)&lt;/small&gt;'''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Predecessor
|&lt;span&gt;[[Clodovèu I|Clodovèu Ièr]]&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |Successor
|&lt;span&gt;[[Clotari Ièr]]&lt;/span&gt; 
''(Reünion de totes los reialmes francs)''
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#BFC5F9; color:#000000&quot; |[[Liste des monarques de France|Rei dels francs d'Orleans]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |'''524 – 23 de decembre de 558'''
'''&lt;small&gt;(34 ans)&lt;/small&gt;'''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Predecessor
|[[Clodomir]] ''(Division del reialme)''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Successor
|&lt;span&gt;[[Clotaire Ier|Clotaire&amp;nbsp;&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;premier&quot;&gt;&lt;span class=&quot;romain&quot; style=&quot;text-transform:uppercase&quot;&gt;I&lt;/span&gt;&lt;sup&gt;er&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;]]&lt;/span&gt; ''(Réunion de tous les reialmes francs)''
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#000080; color:#FFF&quot; |Biografia
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Titol complèt&lt;/span&gt;
|[[Liste des monarques de France|Rei de Paris]]&lt;br /&gt;[[Liste des monarques de France|Rei d'Orleans]] ''(524-558)''&lt;br /&gt;[[Liste des rois de Bourgogne|Co-rei de Burgondie]] ''(534-558)''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''Dinastia'''&lt;/span&gt;
|[[Mérovingiens|Merovingians]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |'''Data de naissença'''
|v. [[497]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Lieu de '''naissença'''&lt;/span&gt;
|Reims, Reialme franc
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Data de d'''ecès'''&lt;/span&gt;
|&lt;time datetime=&quot;0558-12-25&quot; class=&quot;nowrap date-lien dday&quot; data-sort-value=&quot;0558-12-25&quot;&gt;[[23 décembre]] [[558]]&lt;/time&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Lieu de décès&lt;/span&gt;
|[[Paris]], Reialme franc
|-
! scope=&quot;row&quot; |Paire
|[[Clodovèu I|&lt;span&gt;Clodovèu Ièr&lt;/span&gt;]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Maire
|[[Clotilde (465-545)|Clotilde]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Fratrie
|[[Ingomer]]&lt;br /&gt;[[Clodomir]], 
&lt;span&gt;[[Clotari Ièr]]&lt;/span&gt;, 
[[Clotilde (?-531)|Clotilde]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |'''Conjonch'''
|[[Ultrogothe]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |'''Mainatges'''
|Doas dròllas
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #000080 solid; font-size: 80%; background:inherit; text-align: right;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:left;&quot;&gt;[//fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Childebert_Ier&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;modifier&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[Fichier:Info_Simple.svg|ligam=Modèle:Infobox_Personnalité_politique|12x12px|Consultez la documentation du modèle]]
|}

'''Childebert''' Ièr, « Combat brilhant » en vièlh francic, nascut cap a 497 a [[Rems|Reims]] e mòrt lo [[13 de decembre|23 de decembre]] de 558 a París, es rei de [[París (França)|París]] de 511 a 558 e rei d'Orleans de 524 a 558.&lt;ref&gt;Les reines pourpres Tome 1 : [[Les Voiles de Frédégonde]], de [[Jean-Louis Fetjaine]]. Éditions Belfond, 2006, page 14.&lt;/ref&gt;

Childebert es lo tresen dels quatre filhs de [[Clodovèu I|Clovis]] qu'aguèt amb [[Clotilde de Borgonha|Clotilde]].

== Biografia ==
En 511, a la mòrt de son paire Clovis, lo reialme es devesit en quatre parts : l'ainat, Tiéri n'a la mitat e los tres filhs de [[Clotilde de Borgonha|Clotilde]] se partejan la mitat sobranta. Childebert ven rei de París. Son reialme comprenie las vilas de la futura [[Normandia]] amb [[Maine (província)|Maine]] e lo [[Bordalés|Bordelais]] al sud de [[Léger (flume)|Léger]].

En 523-524, Clotilde possa sos tres filhs, Childebèrt, Clotari e Clodomir a entreprene una expedicion contra las Burgondes. Tiéri Ièr, avent esposat la filha de Sigismond e essent pas filh de Clotilde, aguèt pas a i participar.

Après la mòrt de son fraire Clodomir, rei d'Orleans, qui morís durant la batalha de Vézeronce, convida a París Clotari Ièr, [[Seissons|rei de Seissons]], qui a esposat Gondioque, la veusa de Clodomir, per elaborar un acòrd. Volent recuperar lo territòri de lor defunt fraire, decidisson de tondre o tuar lors nebots. Los pels longs, simbòl de reialtat en çò dels francs, acabant totjorn per refusar, Thibaut, Gunthar e Clodoald aurián pogut reivindicar lo tròn un jorn o l'autre. Tanben per legitimar lor forfach, envian Arcadius, felen de [[Sidòni Apollinari]]&lt;ref name=&quot;Rouche,360&quot; /&gt;, près de Clotilde amb un parelh de fòrças (ciseaux) e una espasa nusa.&lt;ref name=&quot;Rouche,360&quot;&gt;Michel Rouche, {{Opcit}}, {{P.}}360.&lt;/ref&gt; Aital demandava a la reina çò que devián far de lors nebots : los laissar viure amb los pels copats o los égorger.&lt;ref&gt;Grégoire de Tours, ''Histoire des francs'', {{Nobr|livre {{III}}}}, 18.&lt;/ref&gt; La costuma germanica non-escricha reconeissiá una autoritat de cap del linhatge a la reina, lo ''mutterrecht'' (drech de la maire).&lt;ref name=&quot;Rouche,361&quot; /&gt; Solament dins la tradicion germanica, lo mòde de succession dels reis sul tròn, la ''tanistry'' (nom celtic designant la succession pel cabdèt e non per lo filh), se fasiá entre fraire, de l'ainat al benjamin, puèi als oncles e als nebots.&lt;ref&gt;Michel Rouche, {{Opcit}}, {{P.}}233.&lt;/ref&gt; Lo risc de la tondeson podiá engendrar una guèrra civila, tant èra de son dever de laissar s'aplicar la ''tanistry''&lt;ref name=&quot;Rouche,361&quot;&gt;Michel Rouche, {{Opcit}}, {{P.}}361.&lt;/ref&gt;. Clotilde respond que preferisca sos nebots mòrts puslèu que tondus.
[[Fichièr:Assassinat_de_Thibault_et_Gonthaire.jpg|esquèrra|vinheta|250x250px|&lt;center&gt;''Assassinat de Thibaut e Gunthar''. Cronicas de França, manuscrich del  {{S-|XV|e}}. Bibliotèca nacionala, París.&lt;/center&gt;]]
Los dos oncles tuan los enfants de Clodomir : Clotaire assassina Thibaut d'un còp de cotèl dins l'aissèla, e mentre que Childebert esita, Gunthar l'implorant de l'estalviar, escotèla puèi aqueste. Avián respectivament dètz e sèt ans. Lo darrièr, Clodoald arriba a se fugir. Melhor conegut jol nom de sant Cloud, fonda un monastèri a Nogent-sus-Sèina (uèi [[Saint-Cloud|Sant-Cloud]]) e ne ven lo primièr abat, avent preferit renonciar a sa cabeladura, simbòl de la reialtat franca, puslèu qu'a la vida. Thierry Ièr, pertocant el s'apodera d'una part de l'eiretatge constituit del Auxerrois, de [[Berric]] e del [[Sens (Iona)|Senonais]].

En acòrdi amb sos fraires, contunha la guèrra contra lo rei novèl de Burgondie, Godomar &lt;abbr&gt;III&lt;/abbr&gt;, rei dels Burgondes, fraire de Sigismond, tuat lo &lt;abbr&gt;1&lt;sup&gt;er&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; mai de 524, sus òrdre de Clodomir.

En 531, activa una ''faide'' contra lo rei [[Arianisme|arien]] [[Visigòts|visigòt]] Amalaric, en responsa al mocador tacat de sang que sa sòr [[Clotilde (filha de Clodoveu)|Clotilde]], femna de [[Amalaric]]&lt;ref&gt;Patrick Périn et Gaston Duchet-Suchaux, ''Clovis et les mérovingiens''. Collection Historia, éditions Tallandier, page 100.&lt;/ref&gt;, li a enviat per li provar los marrits tractaments que patís en rason de sas cresenças catolicas. Se retòrna alara en [[Reialme visigòt|Espanha visigotica]]. Lo rei visigòt tenda de se fugir per la mar, mas tornant cercar de tresaurs doblidats, se tròba preses a la trapèla e es transpercé per una lança abans de s'aver pogut refugiar dins una glèisa. Childebert recupèra los tresaurs de Amalaric e ramène sa sòr, qui morís en cors de rota. Es sebelida près de Clovis Ièr.

èmn 532, assètja [[Autun]], la pren, embarra a jamai Godomar , qui s'èra portat successor de Sigismond, amb l'ajuda de son parent e aliat, lo rei dels [[ostrogòts]] Théodoric lo Grand. En 534, acaban de conquistar amb Clotaire Ièr e Thibert Ièr, fils de Thierry, lo reialme burgonde en entièr, sus lo qual, eles co-regnan. Profècha de la mòrt de Thierry per temptar de recuperar, amb Clotaire, son reialme. Mas Thibert, sostengut per sos leudes, reüssiguèt a conservar son reialme e réfrène l'aviditat de sos oncles per de grandas donacions.&lt;ref&gt;Grégoire de Tours, ''Histoire des francs'', {{Nobr|livre {{III}}}}, 23.&lt;/ref&gt; Puèi dins lo corrent de l'ivèrn 536-537, recupèran (o mai precisament ''crompan'') [[Provença]]. Una querèla esclata amb Clotaire, e en companhiá de Thibert Ièr qu'adòpte e comole de presents, reüniguèsson una armada per combatre Clotaire qui se refúgie dins un bòsc. Clotilde prega [[Sant Martin de Tors|sant-Martin]], e un auratge se déchaine suls agressors, qui son obligats d'abandonar lor projècte.&lt;ref&gt;Grégoire de Tours, ''Histoire des francs'', {{Nobr|livre {{III}}}}, 28.&lt;/ref&gt;
[[Fichièr:Cuivre_au_chrisme_sous_Childebert_Ier.jpg|esquèrra|vinheta|&lt;center&gt;Coire al chrisme jos Childebert Ièr.&lt;/center&gt;]]
Amb Clotaire, pren [[Pampalona (Navarra)|Pampelune]], puèi fa lo sètge de [[Saragossa]]. Un sètge qui es un fracàs e qu'es finalament obligat d'ennautar. Mas rapòrta d'aquela expedicion l'estòla de sant Vincent, en l'onor de qui fa bastir una glèisa, integrada puèi dins l'Abadiá de Saint-Germain-de detlos-Prats.&lt;ref&gt;Grégoire de Tours, ''Histoire des francs'', {{Nobr|livre {{III}}}}, 29.&lt;/ref&gt;
[[Fichièr:Childebert_consacre_une_basilique.jpg|vinheta|250x250px|&lt;center&gt;''Childebert consagra una basilica en 558''. Cronica dels reis de França, {{S mini-|XIII}}, sègles {{S mini-|XIV}}. Musèu Condé de Chantilly.&lt;/center&gt;]]
En 548, amb Clotaire, fa inumar sa maire Clotilde, dins lo ''sacrarium'' de la basilica sant-Pierre a París, qu'aviá facha bastir en memòria de santa Geneviève&lt;ref&gt;Grégoire de Tours, ''Histoire des francs'', {{Nobr|livre {{IV}}}}, 1.&lt;/ref&gt;, als costats de lor paire Clovis Ièr.&lt;ref&gt;Michel Rouche, {{Opcit}}, {{P.}}371.&lt;/ref&gt;

Childebert morís lo {{Data|23 décembre 558}}, a mens de 60 ans, jorn causit pel dedicadís solemne de la basilica Sant-Vincent e Santa-Crotz, sonada puèi Saint-Germain-de detlos-Prats, qu'aviá fondada en 543 per glorifier las relíquias de sant Vincent. Òm ajorna pas la ceremònia, qui es a l'encòp, fach unic, aquela de las funeralhas del rei. L'avesque Germain officiait al mèstre-autar entornejat de sièis autres avesques e la despolha de Childebert es inumada dins lo cavòt qui l'esperava e qu'aviá el meteis designat. Mòrt sens descendéncia, son reialme tòrna a Clotaire qui, sol rei sobrant, reünifica lo reialme de Clovis Ièr.

== Sepultura ==
Al {{S-|XII}}, sa sepultura foguèt ornée d'un jasent lo representant en mièg-relèu tenent d'una man son sceptre e de l'autre la glèisa de l'abadiá dont èra lo fondador.

En 1656, durant trabalhs, òm redescobriguèt son tombèl demest d'autras sepulturas merovingianas qui avián ja estadas dobèrtas per d'obrièrs en 1645. Las rèstas de Childebert e de Ultrogothe foguèron alara depausats dins la sacristia mentretant una sepultura mai convenable.

Lo 4 d'octobre de 1656, l'escultor Michel II Bourdin (1609-1678) s'engatgèt a realizar lo tombèl de Childebert seguent lo devis e lo dessenh qui li foguèron presentats. Segon lo dessenh original portant son paraf, retrobat dins un manuscrit de la [[Bibliotèca nacionala]], s'agissiá d'un [[sarcofag]] ne forma de bahut en pèira de liais, incrustat de marbre roge e negre. O jasent del  {{S-|XII}} foguèt plaçat dessús.

Envolopats separadament dins un linge de satin blanc, los coses de Childebert e Ultrogothe foguèron depausats dins un cercueil de plomb partejat en dos amb cadun una inscripcion gravada sus una placa de coire.

La Revolucion faguèt desaparéisser los cendres dels sobeirans. O jasent de Childebert foguèt conservat al Musèu dels Monuments franceses abans d'èsser plaçat dins la [[Basilica de Saint-Denis|basilica Saint-Denis]].

== Esposa e enfants ==
Esposèt abans 541 Ultrogothe, d'origina nòbla o reiala, dont aguèt doas filhas (restats anonims mas nomenadas Chrodoberga e Chrodesindis per de documents tardius).
Totas tres foguèron inumadas a sos costats dins la basilica de Saint-Germain-de detlos-Prats a París. En 1791 e 1792, los ossements son levats pendent la revolucion, mas lo monument e jasent rèstan, preservats per l'intervencion d'Alexandre Lenoir, per la preservacion dels bens nacionals.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Fichièr:Monnaie_de_cuivre_de_Childebert_Ier.jpg|ligam=Fichier:Monnaie_de_cuivre_de_Childebert_Ier.jpg|alt=Monnaie de cuivre attribuée à Childebert Ier (511-558).Avers : Croix dans une guirlande.Revers : Chrisme dans une guirlande.|&lt;center&gt;Monnaie de cuivre attribuée à Childebert Ier (511-558).&lt;br /&gt;Avers : Croix dans une guirlande.&lt;br /&gt;Revers : Chrisme dans une guirlande.&lt;/center&gt;
Fichièr:Roi_Childebert_Louvre_ML93.jpg|ligam=Fichier:Roi_Childebert_Louvre_ML93.jpg|&lt;center&gt;Statue de Childebert Ier. [[Lovre|Musée du Louvre]].&lt;/center&gt;
Fichièr:Lyon_2e_-_Quai_Jules_Courmont_-_Hôtel-Dieu_-_Statue_de_Childebert_1er.jpeg|ligam=Fichier:Lyon_2e_-_Quai_Jules_Courmont_-_Hôtel-Dieu_-_Statue_de_Childebert_1er.jpeg|&lt;center&gt;Statue de Childebert Ier ornant la façade de l'Hôtel-Dieu de [[Lion|Lyon]] par Prost.&lt;/center&gt;
Fichièr:Tiers_de_sou_de_Childebert_Ier.jpeg|ligam=Fichier:Tiers_de_sou_de_Childebert_Ier.jpeg|alt=Tiers de sou d'or de Childebert Ier.Avers : Buste diadémé à droite, une croisette sur la tête.Revers : Victoire debout à droite tenant une couronne. Bibliothèque nationale de France.|&lt;center&gt;Tiers de sou d'or de Childebert Ier.&lt;br /&gt;Avers : Buste diadémé à droite, une croisette sur la tête.&lt;br /&gt;Revers : Victoire debout à droite tenant une couronne. [[Bibliotèca Nacionala de França|Bibliothèque nationale de France]].&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Nòtas e referéncias ==
{{Referéncias}}

== Annèxas ==

=== Articles connèxes ===

* Genealogia dels Merovingians
* Falses Merovingians
* Lista dels reis dels Francs saliens

=== Ligams extèrns ===
{{Liens}}
* [https://www.ruesdelyon.net/rue/549-rue-childebert.html Histoire de la rue Childebert à Lyon], Rues de Lyon

* &lt;span class=&quot;liste-horizontale noarchive&quot;&gt;&lt;span class=&quot;wd_identifiers&quot;&gt;Ressource relative aux beaux-arts&lt;span class=&quot;noprint wikidata-linkback&quot;&gt;[[Fichier:Blue_pencil.svg|ligam=https://www.wikidata.org/wiki/Q212852?uselang=fr#identifiers|linha_de_basa|class=noviewer|10x10px|Voir et modifier les données sur Wikidata]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; : &lt;/span&gt;
** &lt;span class=&quot;liste-horizontale noarchive&quot;&gt;[https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG200513 &lt;span lang=&quot;en&quot; class=&quot;lang-en&quot;&gt;British Museum&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;  
* &lt;div class=&quot;liste-horizontale&quot;&gt;&lt;span class=&quot;wd_identifiers&quot;&gt;Notices dans des dictionnaires ou encyclopédies généralistes&lt;span class=&quot;noprint wikidata-linkback&quot;&gt;[[Fichier:Blue_pencil.svg|ligam=https://www.wikidata.org/wiki/Q212852?uselang=fr#identifiers|linha_de_basa|class=noviewer|10x10px|Voir et modifier les données sur Wikidata]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; : 

* [https://www.britannica.com/biography/Childebert-I ''Britannica''] 
* [https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/childebert-childebert-i ''Brockhaus''] 
* [http://www.deutsche-biographie.de/10242716X.html ''Deutsche Biographie''] 
* [http://www.sapere.it/enciclopedia/Childeb%C3%A8rto%2BI.html ''Enciclopedia De Agostini''] 
* [https://web.archive.org/web/20220116104519/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=3707 ''Gran Enciclopedia Aragonesa''] 
* [https://www.enciclopedia.cat/EC-GEC-0035617.xml ''Gran Enciclopèdia Catalana''] 
* [https://web.archive.org/web/20231119025704/https://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=25510 ''Hrvatska Enciklopedija''] 
* [https://www.larousse.fr/encyclopedie/personnage/wd/113358 ''Larousse''] 
* [https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/childebert-i ''Nationalencyklopedin''] 
* [https://proleksis.lzmk.hr/26455 ''Proleksis enciklopedija''] 
* [https://snl.no/Childebert_1. ''Store norske leksikon''] 
* [https://www.universalis.fr/encyclopedie/childebert-ier/ ''Universalis'']  &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;liste-horizontale&quot;&gt;&lt;span class=&quot;wd_identifiers&quot;&gt;[[Autorité (sciences de l'information)|Notices d'autorité]]&lt;span class=&quot;noprint wikidata-linkback&quot;&gt;[[Fichier:Blue_pencil.svg|ligam=https://www.wikidata.org/wiki/Q212852?uselang=fr#identifiers|linha_de_basa|class=noviewer|10x10px|Voir et modifier les données sur Wikidata]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; : 

* &lt;span class=&quot;nowrap uid noarchive&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20240416154450/https://viaf.org/viaf/267206175/ VIAF]&lt;/span&gt; 
* &lt;span class=&quot;nowrap uid noarchive&quot;&gt;[https://isni.oclc.org/cbs/DB=1.2/CMD?ACT=SRCH&amp;IKT=8006&amp;TRM=ISN%3A0000000383013319 ISNI]&lt;/span&gt; 
* &lt;span class=&quot;nowrap uid noarchive&quot;&gt;[http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12341131k BnF]&lt;/span&gt; (&lt;span class=&quot;nowrap uid noarchive&quot;&gt;[http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12341131k données]&lt;/span&gt;) 
* &lt;span class=&quot;nowrap uid noarchive&quot;&gt;[http://www.idref.fr/233343792 IdRef]&lt;/span&gt; 
* &lt;span class=&quot;nowrap uid noarchive&quot;&gt;[http://d-nb.info/gnd/10242716X GND]&lt;/span&gt; 
* &lt;span class=&quot;nowrap uid noarchive&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230125152314/http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&amp;authority_id=XX5658048 Espagne]&lt;/span&gt; 
* &lt;span class=&quot;nowrap uid noarchive&quot;&gt;[https://dbn.bn.org.pl/descriptor-details/9810593982305606 Pologne]&lt;/span&gt; 
* &lt;span class=&quot;nowrap uid noarchive&quot;&gt;[https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_28270 Vatican]&lt;/span&gt; 
* &lt;span class=&quot;nowrap uid noarchive&quot;&gt;[https://www.worldcat.org/identities/viaf-267206175 WorldCat]&lt;/span&gt;  &lt;/div&gt;
* [https://www.ruesdelyon.net/rue/549-rue-childebert.html Histoire de la rue Childebert à Lyon], Rues de Lyon
{{Succession/Début|titre=Roi des Francs}}
{{Succession/Ligne|couleur1=skyblue|couleur2=|couleur3=skyblue|avant={{noble|Clovis Ier}}|nom={{noble-|Childebert Ier}}|après={{noble|Clotaire Ier}}|période=}}
{{Succession/Fin}}
[[Categoria:Noblesa franca]]
[[Categoria:Merovingian]]
[[Categoria:Rei dels francs]]</text>
      <sha1>c0vw96mquiipshu5lfe3j1ywm3nc2h8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joan Claudi Rixte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199721</id>
    <revision>
      <id>2509067</id>
      <parentid>2480136</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>Categoria:Naissença en 1944</comment>
      <origin>2509067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="796" sha1="aubmp5g5avybtc5tw450oro5ifp7cik" xml:space="preserve">'''Joan Claudi Rixte''' ([[Vauriàs]], [[22 de setembre]] de [[1944]]) es un ensenhaire, lingüista e erudit [[Occitània|occitan]]. E mai se s'endralhèt primièr dins l'ensenhament de l'anglés, s'impliquèt mai e mai dins l'occitanisme a partir de las annadas 80 per venir un dels referents, e un dels pilars amb son esposa, de l'[[occitanisme]] en país dromenc. Sa femna èra l'escrivana e traductritz occitana [[Maria Cristina Còsta-Rixte]].

== Òbras ==
* ''Anthologie de l’écrit drômois de langue d’oc : Volume I. Les troubadours drômois et du Viennois ; Textes et documents, des origines à l’époque moderne'' (2002)
* ''Anthologie de l’écrit drômois de langue d’oc : Volume II. XIXe-XXe siècles'' (2004)

{{ORDENA:Rixte, Joan Claudi}}
[[Categoria:Naissença en 1944]]</text>
      <sha1>aubmp5g5avybtc5tw450oro5ifp7cik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canton d'Ussèl-Èst</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201545</id>
    <revision>
      <id>2509034</id>
      <parentid>2509016</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T16:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2509034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3494" sha1="1a6rg6sirt0ia3idwjhjfib8d6gc7tu" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox Canton de França
|carta=oc
|nom=Canton d'Ussèl-Èst
|imatge = Map canton code 19 27.svg 
| reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]]
| dept={{Corresa}}
| arrt= [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] 
|vila= [[Ussèl]]
|nbcom= 5 + fraccion
|canton=1927
|km²= 147 	
|cons= 	Daniel Delpy ([[UMP]])
|datas= [[2011]]-[[2015]]
|}}
Lo '''canton d'Ussèl-Èst''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins l'[[arrondiment d'Ussèl]], lo [[departaments franceses|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lemosin (region)|Lemosin]], aura de [[Novela Aquitània]]. Dempuèi [[2015]], la vila d'Ussèl es dins lo novèu [[canton d'Ussèl]], e las autras cinc comunas dins lo dins lo [[canton de Nauta Dordonha]] (burèu centralizator [[Bòrt]]). &lt;/br&gt;
'''La mapa es la de l'[[arrondiment d'Ussèl]] davant 2015. La superficia e la densitat son aproximativas. '''

==Composicion==
{|class= &quot;wikitable&quot;
!Nom
!Width=&quot;135&quot;|Còdi INSEE
!Superficia 
(&lt;small&gt;km²&lt;/small&gt;)
!Populacion 
!Densitat 
(&lt;small&gt;ab/km²&lt;/small&gt;)
!Intercomunalitat 
|-
|[[Mestas]]
|19135
| 11,45
| {{popfr19|135}} ({{popfr19|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|135}}/11.45) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Sent Estefe deus Chaus]]
|19199
| 34,78
| {{popfr19|199}} ({{popfr19|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|199}}/34.78) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Sent Frejolh]]
|19204
| 24,93
| {{popfr19|204}} ({{popfr19|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|204}}/24.93) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Sent Sepieri]]
|19201
| 37
| {{popfr19|201}} ({{popfr19|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|201}}/37) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|'''[[Ussèl]]''' (fraccion)
|19275
| 50,37
| {{popfr19|275}} ({{popfr19|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|275}}/50.37) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]] (residéncia)   
|-
|[[Valhergas]]
|19277
| 13,13
| {{popfr19|277}} ({{popfr19|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|277}}/13.13) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|}

==Istòria==
De 1790 a 1801, las comunas de [[Mestas]] e de [[Valhergas]] èran delh canton de [[Sent Angiau]], las autras sèt comunas èran delh [[canton d'Ussèl]]. En 1801, totas las comunas passèron dins lo canton d'Ussèl &lt;ref&gt;fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas&lt;/ref&gt;. En 1972, ''Sent Deseris'' (nom supausat) e en 1976 ''La Toreta'' (nom supausat) fusionèron amb Ussèl. &lt;/br&gt; 
En [[1985]], lo canton d'Ussèl e la vila d'Ussèl saguèron despartits en canton d'Ussèl-Èst e [[canton d'Ussèl-Oèst]]. &lt;/br&gt; 
En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, los dos cantons d'Ussèl saguèron suprimits. La vila passèt dins un novèl [[canton d'Ussèl]] e las autras cinc comunas que demòran passèron dins lo [[canton de Nauta Dordonha]], en aplicacion delh decret delh 14 de feurèir de 2014, en seguda de las leis delh 17 de mai de 2013 (lei organique 2013-402 e lei 2013-403) &lt;ref&gt;http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414225&amp;categorieLien= ''Lei n° 2013-403 delh 17 de mai de 2013 relativa a l'eleccion delhs conselhiers departamentaus, delhs conselhiers municipaus e delhs conselhiers comunautaris, e que modifica lo chalendèir electorau'', 17 de mai de 2013, Jornau oficiau de la Republica Francesa n° 0114 delh 18 de mai de 2013, p. 8242&lt;/ref&gt;.

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}</text>
      <sha1>1a6rg6sirt0ia3idwjhjfib8d6gc7tu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sent Deseri (Corresa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201547</id>
    <revision>
      <id>2509142</id>
      <timestamp>2026-09-22T21:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Creacion de la pagina amb « '''Sent Deseri''' (''Saint-Dézery''  en [[francés]]) es una anciana [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;. Fusionèt emb [[Ussèl (Corresa)|Ussèl]] lo 1er de genier de 1973.  ==Geografia== Lo borg es au nòrd-èst d'Ussèl, près de l'anciana N... »</comment>
      <origin>2509142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1572" sha1="8e6nphtycnsxk1gb8sm6aejy6dk30pd" xml:space="preserve">'''Sent Deseri''' (''Saint-Dézery''  en [[francés]]) es una anciana [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;. Fusionèt emb [[Ussèl (Corresa)|Ussèl]] lo 1er de genier de 1973.

==Geografia==
Lo borg es au nòrd-èst d'Ussèl, près de l'anciana N 89. La superficie èra de 4,84 km². Lo n° INSEE èra 19197.

==Istòria==

==Administracion==
Gabriel Lébraly (divers dreita) èra deputat (1871-1876), conselhier general del [[canton d'Ussèl]] (1871-1888).

== Administracion ==
{{ElegitDebuta |insee=19201
|Títol= Lista deus cònsols delegats successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat=	Sébastien Devallière |Partit= divers dreita |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2020 |Identitat=Jean-Paul Bourre |Partit=[[PS]] |Qualitat= retirat deu privat}}
{{Elegit |Debuta=   |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=19197
|1793=150
|1800=138
|1806=169
|1821=153
|1831=195
|1836=170
|1841=180
|1846=194
|1851=180
|1856=282
|1861=218
|1866=259
|1872=226
|1876=214
|1881=284
|1886=253
|1891=221
|1896=185
|1901=190
|1906=194
|1911=160
|1921=135
|1926=135
|1931=125
|1936=117
|1946=105
|1954=114
|1962=110
|1968=129
|cassini=31183
|senscomptesdobles= 1962}}
* 2006 : 105, 2016 : 150, 2022 : 153.

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}</text>
      <sha1>8e6nphtycnsxk1gb8sm6aejy6dk30pd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509169</id>
      <parentid>2509142</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T07:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>toponimia, istòria</comment>
      <origin>2509169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2390" sha1="c29xt69dtsysbqgjaz0u2403pxyz4lx" xml:space="preserve">'''Sent Deseri''', nom provisòri (''Saint-Dézery''  en [[francés]]), es una anciana [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;. Fusionèt emb [[Ussèl (Corresa)|Ussèl]] lo 1er de genier de 1973.

==Geografia==
Lo borg es au nòrd-èst d'Ussèl, près de l'anciana N 89. La superficie èra de 4,84 km². Lo n° INSEE èra 19197.

==Toponimia==
Lo nom de la comuna representa ''Desiderius'', nom d'un evesque de [[Langres]] (sègle III o mòrt en 407), d'un evesque de [[Caors]] mòrt en 654, d'un evesque de [[Viana (Isèra)|Viena]] mòrt en 607, d'un preire d'[[Autun]] mòrt en 579, etc. Una autra fòrma deu petit nom es ''Daidier'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 594, a ''St Désir''&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://nominis.cef.fr/contenus/saint/7034/Saint-Didier.html&lt;/ref&gt;.

==Istòria==
La fusion amb Ussèl lo 1er de genier de 1973 saguèt oficializada per l'arrestat prefectorau deu 30 de decembre de 1972. La fusion es una fusion-associacion (lei Marcellin) que fai de Sent Deseri una comuna associada.

==Administracion==
Gabriel Lébraly (divers dreita), propietari a Sent Deseri, saguèt deputat (1871-1876) e conselhier generau deu [[canton d'Ussèl]] (1871-1888).

== Administracion ==
{{ElegitDebuta |insee=19201
|Títol= Lista deus cònsols delegats successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat=	Sébastien Devallière |Partit= divers dreita |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2020 |Identitat=Jean-Paul Bourre |Partit=[[PS]] |Qualitat= retirat deu privat}}
{{Elegit |Debuta=   |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=19197
|1793=150
|1800=138
|1806=169
|1821=153
|1831=195
|1836=170
|1841=180
|1846=194
|1851=180
|1856=282
|1861=218
|1866=259
|1872=226
|1876=214
|1881=284
|1886=253
|1891=221
|1896=185
|1901=190
|1906=194
|1911=160
|1921=135
|1926=135
|1931=125
|1936=117
|1946=105
|1954=114
|1962=110
|1968=129
|cassini=31183
|senscomptesdobles= 1962}}
* 2006 : 105, 2016 : 150, 2022 : 153.

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}</text>
      <sha1>c29xt69dtsysbqgjaz0u2403pxyz4lx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509178</id>
      <parentid>2509169</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T08:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2509178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2463" sha1="bp5975gici79yqr7m013d4gm1r80ikt" xml:space="preserve">'''Sent Deseri''', nom provisòri (''Saint-Dézery''  en [[francés]]), es una anciana [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;. Fusionèt emb [[Ussèl (Corresa)|Ussèl]] lo 1er de genier de 1973.

==Eraldica==
[[imatge:Blason_ville_fr_Saint-Dézery_(Corrèze).svg|thumb|80px|left]] {{Clr}}

==Geografia==
Lo borg es au nòrd-èst d'Ussèl, près de l'anciana N 89. La superficie èra de 4,84 km². Lo n° INSEE èra 19197.

==Toponimia==
Lo nom de la comuna representa ''Desiderius'', nom d'un evesque de [[Langres]] (sègle III o mòrt en 407), d'un evesque de [[Caors]] mòrt en 654, d'un evesque de [[Viana (Isèra)|Viena]] mòrt en 607, d'un preire d'[[Autun]] mòrt en 579, etc. Una autra fòrma deu petit nom es ''Daidier'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 594, a ''St Désir''&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://nominis.cef.fr/contenus/saint/7034/Saint-Didier.html&lt;/ref&gt;.

==Istòria==
La fusion amb Ussèl lo 1er de genier de 1973 saguèt oficializada per l'arrestat prefectorau deu 30 de decembre de 1972. La fusion es una fusion-associacion (lei Marcellin) que fai de Sent Deseri una comuna associada.

==Administracion==
Gabriel Lébraly (divers dreita), propietari a Sent Deseri, saguèt deputat (1871-1876) e conselhier generau deu [[canton d'Ussèl]] (1871-1888).

{{ElegitDebuta |insee=19197
|Títol= Lista deus cònsols delegats successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat=	Sébastien Devallière |Partit= divers dreita |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2020 |Identitat=Jean-Paul Bourre |Partit=[[PS]] |Qualitat= retirat deu privat}}
{{Elegit |Debuta=   |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=19197
|1793=150
|1800=138
|1806=169
|1821=153
|1831=195
|1836=170
|1841=180
|1846=194
|1851=180
|1856=282
|1861=218
|1866=259
|1872=226
|1876=214
|1881=284
|1886=253
|1891=221
|1896=185
|1901=190
|1906=194
|1911=160
|1921=135
|1926=135
|1931=125
|1936=117
|1946=105
|1954=114
|1962=110
|1968=129
|cassini=31183
|senscomptesdobles= 1962}}
* 2006 : 105, 2016 : 150, 2022 : 153.

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}</text>
      <sha1>bp5975gici79yqr7m013d4gm1r80ikt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2509179</id>
      <parentid>2509178</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T08:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2509179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2643" sha1="o39hycslbixb632v4hw9khhntziepuw" xml:space="preserve">'''Sent Deseri''', nom provisòri (''Saint-Dézery''  en [[francés]]), es una anciana [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;. Fusionèt emb [[Ussèl (Corresa)|Ussèl]] lo 1er de genier de 1973.

==Eraldica==
[[imatge:Blason_ville_fr_Saint-Dézery_(Corrèze).svg|thumb|80px|left]] {{Clr}}

==Geografia==
Lo borg es au nòrd-èst d'Ussèl, près de l'anciana N 89. La superficie èra de 4,84 km² &lt;ref&gt;Ministère de l'Intérieur, ''La situation financière des communes de France et d'Algérie en 1912'' https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5503065g/f175 1913, p. 152.&lt;/ref&gt;. Lo n° INSEE èra 19197.

==Toponimia==
Lo nom de la comuna representa ''Desiderius'', nom d'un evesque de [[Langres]] (sègle III o mòrt en 407), d'un evesque de [[Caors]] mòrt en 654, d'un evesque de [[Viana (Isèra)|Viena]] mòrt en 607, d'un preire d'[[Autun]] mòrt en 579, etc. Una autra fòrma deu petit nom es ''Daidier'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 594, a ''St Désir''&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://nominis.cef.fr/contenus/saint/7034/Saint-Didier.html&lt;/ref&gt;.

==Istòria==
La fusion amb Ussèl lo 1er de genier de 1973 saguèt oficializada per l'arrestat prefectorau deu 30 de decembre de 1972. La fusion es una fusion-associacion (lei Marcellin) que fai de Sent Deseri una comuna associada.

==Administracion==
Gabriel Lébraly (divers dreita), propietari a Sent Deseri, saguèt deputat (1871-1876) e conselhier generau deu [[canton d'Ussèl]] (1871-1888).

{{ElegitDebuta |insee=19197
|Títol= Lista deus cònsols delegats successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat=	Sébastien Devallière |Partit= divers dreita |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2020 |Identitat=Jean-Paul Bourre |Partit=[[PS]] |Qualitat= retirat deu privat}}
{{Elegit |Debuta=   |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=19197
|1793=150
|1800=138
|1806=169
|1821=153
|1831=195
|1836=170
|1841=180
|1846=194
|1851=180
|1856=282
|1861=218
|1866=259
|1872=226
|1876=214
|1881=284
|1886=253
|1891=221
|1896=185
|1901=190
|1906=194
|1911=160
|1921=135
|1926=135
|1931=125
|1936=117
|1946=105
|1954=114
|1962=110
|1968=129
|cassini=31183
|senscomptesdobles= 1962}}
* 2006 : 105, 2016 : 150, 2022 : 153.

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}</text>
      <sha1>o39hycslbixb632v4hw9khhntziepuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Torreta (Corresa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201548</id>
    <revision>
      <id>2509177</id>
      <timestamp>2026-09-23T08:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Creacion de la pagina amb « '''La Torreta''', nom provisòri (''La Tourette'' en [[francés]]), es una anciana [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;. Fusionèt emb [[Ussèl (Corresa)|Ussèl]] lo 1er de genier de 1977.  ==Eraldica== imatge:Blason_ville_fr_La-Tourette_(Corrè... »</comment>
      <origin>2509177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="4ajcr7gn7dg8cvwsb47clff0ekzrm37" xml:space="preserve">'''La Torreta''', nom provisòri (''La Tourette'' en [[francés]]), es una anciana [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la  [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;. Fusionèt emb [[Ussèl (Corresa)|Ussèl]] lo 1er de genier de 1977.

==Eraldica==
[[imatge:Blason_ville_fr_La-Tourette_(Corrèze).svg|thumb|80px|left]] {{Clr}}

==Geografia==
Lo borg es au nòrd d'Ussèl, près de la RD 161. La superficie èra de 7,18 km² &lt;ref&gt;Ministère de l'Intérieur, ''La situation financière des communes de France et d'Algérie en 1912'' https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5503065g/f175 1913, p. 152.&lt;/ref&gt;. Lo n° INSEE èra 19267. &lt;/br&gt;
Los luòcs de la comuna èran Bay haut, Bay bas, La Bredèche, Les Combes, La Jazeix, Lamothe, Laval, Lespinasse, Le Martinet, Le Montbellet, Le Moulin de Laval, Le Pouget, La Serre, La Valette, Le Bourg (en francés) &lt;ref&gt;Jean-Baptiste Poulbrière, ''Histoire du diocèse de Tulle'', 1884&lt;/ref&gt;.

==Toponimia==
''La Torreta'' es un diminutiu de ''tor'', que resulta deu latin ''turris'', mesme sens, e deu sufixe ''-itta'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 681, a ''La Tour''&lt;/ref&gt;. L'etime impausa la grafia ''Torreta'', mai que la prononciacion siá amb ''-r-'' simpla.

==Istòria==
La fusion amb Ussèl lo 1er de genier de 1977 saguèt oficializada per l'arrestat prefectorau deu 26 de novembre de 1976. La fusion es una fusion-associacion (lei Marcellin) que fai de La Torreta una comuna associada.

==Administracion==
{{ElegitDebuta |insee=19267
|Títol= Lista deus cònsols delegats successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat=	Martine Pannetier |Partit= divers dreita |Qualitat= retirada d'infirmièra }}
{{Elegit |Debuta= [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat=Christophe Arfeuillère |Partit=[[UMP]] |Qualitat= elegit cònsol d'Ussèl en 2014 }}
{{Elegit |Debuta=   |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=19267
|1793=210
|1800=170
|1806=246
|1821=204
|1831=268
|1836=256
|1841=274
|1846=290
|1851=273
|1856=255
|1861=227
|1866=233
|1872=235
|1876=213
|1881=218
|1886=227
|1891=207
|1896=203
|1901=211
|1906=202
|1911=159
|1921=146
|1926=143
|1931=142
|1936=138
|1946=139
|1954=141
|1962=128
|1968=117
|1975=
|cassini=37851
|senscomptesdobles= 1962}}
* 2012 : 173, 2017 : 164, 2018 : 207, 2022 : 198.

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}</text>
      <sha1>4ajcr7gn7dg8cvwsb47clff0ekzrm37</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>