Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 18 2510000 2507816 2026-10-04T12:44:19Z Toku 7678 2510000 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (o ''linguistica''){{Refn|Per l'us dels diacritics, vejatz: [[:Fichièr:Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana.pdf|''Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana'']] (2007).|group=nòta}} es la [[sciéncia]]<ref>{{ref-libre| títol =Linguistics: An Introduction to Linguistic Theory | url =https://archive.org/details/linguisticsintro0000unse_q1b5 | cognòm =Fromkin | nom =Victoria| coauthors= Bruce Hayes; Susan Curtiss, Anna Szabolcsi, Tim Stowell, Donca Steriade |luòc=Oxford | editor =Blackwell |an=2000 | isbn =0631197117 |paginas=[https://archive.org/details/linguisticsintro0000unse_q1b5/page/3 3]}}</ref><ref>{{ref-libre| títol =Elements of General Linguistics | cognom =Martinet | nom =André|enllaçautor=André Martinet |altres=Tr. Elisabeth Palmer (Studies in General Linguistics, vol. i.) |luòc=Londres| editor =Faber |an=1960 |paginas=15}}</ref> qu'estúdia la [[lenga naturala]], valent a dire lo foncionament del [[lengatge]] uman.<ref>{{ref-libre| títol =On Language and Linguistics | an =2006 | url =https://archive.org/details/onlanguagelingui0000mich | nom =Michael A. K. | cognòm =Halliday |coauthors=Jonathan Webster | editorial =Continuum International Publishing Group |any=2006 | isbn =0826488242 |paginas=vii}}</ref><ref>{{ref-libre|títol=Linguistics and ethnology |òbra=Southwestern Journal of Anthropology |volum=4 |pàgines=140–47 |an=1948 | cognòm =Greenberg | nom =Joseph}}</ref> Un o una '''lingüista''' (o ''linguista'') es un scientific que ten la formacion e la competéncia necessàrias per trabalhar en lingüistica. La lingüistica, coma sciéncia, se caracteriza per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas. Las tres tendéncias principalas uèi son l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]] (lista non exaustiva). == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] tdpqjm2kkq0cmt0fcxxhohxxvqv2owv 2510001 2510000 2026-10-04T12:51:47Z Toku 7678 2510001 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosifia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] b13bf0g203phnq72vc1i3npt7jx40sn 2510002 2510001 2026-10-04T12:52:01Z Toku 7678 2510002 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] pnaci9ao95m4qhix80s49kjsjgkojr2 2510003 2510002 2026-10-04T12:53:21Z Toku 7678 2510003 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de lingüistica == == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 5wtgcyr3m2witazudaucwdpx6hn2ivz 2510004 2510003 2026-10-04T12:53:40Z Toku 7678 /* Definicion e objècte de lingüistica */ 2510004 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] po29qfknqqzybjzx0ermdmx96n61ndi 2510005 2510004 2026-10-04T13:08:47Z Toku 7678 /* Definicion e objècte de la lingüistica */ 2510005 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] n2n1vjgy96sg1repo156yl1v27qgkn3 2510006 2510005 2026-10-04T13:23:45Z Toku 7678 /* Definicion e objècte de la lingüistica */ 2510006 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 553zx244623ja6bls3sgtmuw3n4zg2u 2510007 2510006 2026-10-04T13:25:03Z Toku 7678 /* Voses connèxas */ 2510007 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] je0agg8tgunjbp80u3n8l5271cwrz7d 2510008 2510007 2026-10-04T13:31:05Z Toku 7678 /* Definicion e objècte de la lingüistica */ 2510008 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias considerablas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors sistèmas d'escritura, tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] rpavnetqo29whf8kmbfdwmzqi00va3z 2510009 2510008 2026-10-04T13:33:06Z Toku 7678 /* Definicion e objècte de la lingüistica */ 2510009 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] pbumjjaz4rlfsrii3huec8hwlx36qj6 2510010 2510009 2026-10-04T13:43:31Z Toku 7678 /* Definicion e objècte de la lingüistica */ 2510010 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 9h2mkxasupia8azjup564q6gpd8aq75 2510011 2510010 2026-10-04T13:58:41Z Toku 7678 /* Domenis principals d'analisi */ 2510011 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sitèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 0nx8b8zbqdkauyhsjraywjlmsyxpwnk 2510020 2510011 2026-10-04T15:09:55Z Toku 7678 /* La fonetica e la fonologia */ 2510020 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] swml7m4vzg099uerb2dptwu87yh237j 2510024 2510020 2026-10-04T15:18:22Z Toku 7678 /* La fonetica e la fonologia */ 2510024 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 445t1owyntiqqeo1eoffgq8vgvy43zn 2510025 2510024 2026-10-04T15:20:00Z Toku 7678 /* Voses connèxas */ 2510025 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] bjdwinxuh0bynii77oz7fpsuy4fi4kd 2510026 2510025 2026-10-04T15:21:09Z Toku 7678 /* Nòtas */ 2510026 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] mcsioj9vo7aehfm97hcbuvff2c3x92p 2510027 2510026 2026-10-04T15:21:42Z Toku 7678 /* Referéncias */ 2510027 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] naaob3b71zr3o7n7cc38bbhxc8bqb7j 2510028 2510027 2026-10-04T15:27:05Z Toku 7678 /* La morfologia e la sintaxi */ 2510028 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge. S'interèssa donc mai que mai a la situacion de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] ljs8bifkto7dl07ntyf0mr6orc38dus 2510029 2510028 2026-10-04T15:27:12Z Toku 7678 /* La semantica e la pragmatica */ 2510029 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge. S'interèssa donc mai que mai a la situacion de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] caqq4s5lpg0vwyjgtpptisddhaamiab 2510030 2510029 2026-10-04T15:28:27Z Toku 7678 /* Voses connèxas */ 2510030 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge. S'interèssa donc mai que mai a la situacion de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. == Voses connèxas == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] fuovgqfm7tmndlrzc9jrrhx7uv0s8cz 2510031 2510030 2026-10-04T15:29:25Z Toku 7678 /* Voses connèxas */ 2510031 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge. S'interèssa donc mai que mai a la situacion de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. == Ligams intèrnes == * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 2tehie0fwbzvp63j1h11lpqalxbolmp 2510032 2510031 2026-10-04T15:29:46Z Toku 7678 2510032 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge. S'interèssa donc mai que mai a la situacion de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. == Annèxes == === Ligams intèrnes === * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] kpqt5skhw5h5ir20dkc9n1ymoij63e6 2510033 2510032 2026-10-04T15:30:36Z Toku 7678 /* Nòtas e referéncias */ 2510033 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge. S'interèssa donc mai que mai a la situacion de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. == Annèxes == === Ligams intèrnes === * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] oduwkkgl35658h691y9rycn43elq2gz 2510034 2510033 2026-10-04T15:30:46Z Toku 7678 /* Ligams intèrnes */ 2510034 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge. S'interèssa donc mai que mai a la situacion de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] rb6n9ywmqx7n4bstgsgltcoacfp8b25 2510035 2510034 2026-10-04T15:35:05Z Toku 7678 /* La semantica e la pragmatica */ 2510035 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a la situacion de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 3hr7dm08sm8t9qwhyit11milgdttaey 2510036 2510035 2026-10-04T15:35:25Z Toku 7678 /* La semantica e la pragmatica */ 2510036 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] ms3rc407owmyjl2l7ghvotzt6achm86 2510037 2510036 2026-10-04T15:41:45Z Toku 7678 /* La semantica e la pragmatica */ 2510037 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] tg8r6sx9zdofv077jpkppz4xagupeib 2510038 2510037 2026-10-04T15:47:10Z Toku 7678 /* La lexicologia e la lexicografia */ 2510038 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] npb52v1s1zfnptb8vw4t4ynt1lq42v2 2510039 2510038 2026-10-04T15:48:34Z Toku 7678 /* Ligams intèrnes */ 2510039 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 7gpvlfwv17debrptx1188ozs78gslzs 2510040 2510039 2026-10-04T16:03:45Z Toku 7678 /* La lexicologia e la lexicografia */ 2510040 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 2y0z86uihinfizsnrq78mrdmk2lkc6s 2510041 2510040 2026-10-04T16:05:15Z Toku 7678 /* Variacions e evolucion de las lengas */ 2510041 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas, socialas e istoricas === {{article detalhat|Dialècte}} == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] g7w1swb6o92n5aw53j8becr6fzqoe9h 2510042 2510041 2026-10-04T16:05:44Z Toku 7678 /* Las variacions geograficas, socialas e istoricas */ 2510042 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas, socialas e istoricas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] dst88loclse8s4d47nf6cqohablup1t 2510046 2510042 2026-10-04T17:13:06Z Toku 7678 /* Las variacions geograficas, socialas e istoricas */ 2510046 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] qwyw2zqh3g2b2nt06gjkx8gvgjc6i4c 0 664 2510072 1855465 2026-10-05T00:38:08Z Dostojewskij 20932 /* Decèsses */ + [[Felip III de França]] ⚜ + [[Jacques Offenbach]] + [[Roland Garròs]] + [[Lars Onsager]] + [[Maurice Wilkins]] + [[Steve Jobs]] ₍₊ ₆₎ 2510072 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{octobre}} == Eveniments == == Naissenças == * [[1829]] - [[Chester Arthur]], president dels [[Estats Units d'America]] (m.[[1886]]). * [[1936]] - [[Václav Havel]], president de [[Checoslovaquia]]. * [[1941]] - [[Eduardo Duhalde]], president d'[[Argentina]]. == Decèsses == * [[1285]] – [[Felip III de França]], rei de França (n. [[1245]]) * [[1880]] – [[Jacques Offenbach]], compositor d'opèra comic e un violoncelista e musician alemand (n. [[1819]]) * [[1918]] – [[Roland Garròs]], aviador francés (n. [[1888]]) * [[1976]] – [[Lars Onsager]], fisician e quimista norvegian e american (n. [[1903]]) * [[2004]] – [[Maurice Wilkins]], cercaire britanic (n. [[1916]]) * [[2011]] – [[Steve Jobs]], informatician american (n. [[1955]]) ---- Veire tanben : * [[4 d'octobre]] | [[6 d'octobre]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] a5k3mlt1b1qix4nbn9qdx7kg8toiril 2510076 2510072 2026-10-05T00:52:18Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Victor Levèra]] + [[Annie Pétain]] + [[Francis Peyton Rous]] + [[René Cassin]] + [[Manny Ziener]] + [[Edward Osóbka-Morawski]] + [[Marie Laforêt]] + [[Jakob Nielsen]] + [[Travis Kelce]] ₍₊ ₉₎ 2510076 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{octobre}} == Eveniments == == Naissenças == * [[1829]] – [[Chester Arthur]], president dels [[Estats Units d'America]] (m. [[1886]]) * [[1831]] – [[Victor Levèra]], escrivan occitan de l'airal tolosan (m. [[1894]]) * [[1877]] – [[Annie Pétain]], l'esposa del marescal [[Philippe Pétain|Pétain]] de 1920 a 1951 (m. [[1962]]) * [[1879]] – [[Francis Peyton Rous]], patologista e professor universitari nòrd-american (m. [[1970]]) * [[1887]] – [[René Cassin]], jurista, diplomat e òme politic francés (m. [[1976]]) * [[1887]] – [[Manny Ziener]], actritz e comediana alemanda (m. [[1972]]) * [[1909]] – [[Edward Osóbka-Morawski]], òme politic foguèt primièr ministre de Polonha entre 1944 e 1947 (m. [[1997]]) * [[1936]] – [[Václav Havel]], president de [[Checoslovaquia]] (m. [[2011]]) * [[1936]] – [[Marie Laforêt]], actritz, cantaira e autora-compositora occitana de nacionalitat francesa naturalizada soïssa (m. [[2019]]) * [[1941]] – [[Eduardo Duhalde]], president d'[[Argentina]] * [[1957]] – [[Jakob Nielsen]], expèrt dins lo domeni de l'ergonomia informatica e de l'usabilitat dels sits web * [[1989]] – [[Travis Kelce]], jogaire de [[Fotbòl american|fotbòl american]] professional [[Estats Units d'America|american]] == Decèsses == * [[1285]] – [[Felip III de França]], rei de França (n. [[1245]]) * [[1880]] – [[Jacques Offenbach]], compositor d'opèra comic e un violoncelista e musician alemand (n. [[1819]]) * [[1918]] – [[Roland Garròs]], aviador francés (n. [[1888]]) * [[1976]] – [[Lars Onsager]], fisician e quimista norvegian e american (n. [[1903]]) * [[2004]] – [[Maurice Wilkins]], cercaire britanic (n. [[1916]]) * [[2011]] – [[Steve Jobs]], informatician american (n. [[1955]]) ---- Veire tanben : * [[4 d'octobre]] | [[6 d'octobre]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] fj08pvmxkdculhan8nlmwmpyyrbo8fp 0 3026 2510050 2509978 2026-10-04T17:30:52Z Sovenhic 36254 /* Classificacion e istòria */ 2510050 wikitext text/x-wiki {{Revision|202401212203}} {{Infobox Lenga | imatge =Basque_%_(most_recent).svg | legenda =<center>{{Col-begin}} {{Col-break}} {{legenda|#a02c2c|% 80-100|bordadura=cap}}{{Col-break}} {{legenda|#ff6600|% 50-80|bordadura=cap}}{{Col-break}} {{legenda|#ffd633|% 20-50|bordadura=cap}}{{Col-break}} {{legenda|#a2db7d|% 0-20|bordadura=cap}} {{Col-break}} {{Col-end}}</center> | lenga = Euskara | país = [[Espanha]], [[França]] | regions = [[Comunautat Autonòma Basca]], [[Comunautat Forala de Navarra]], [[Pirenèus Atlantics]] | academia = [[Euskaltzaindia]] | personas = | iso-1 = eu | iso-2 = baq | glottolog = basq1248 | mòstra = '''1. atala''' Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute.|status=[[Comunautat Autonòma Basca]], [[Comunautat Forala de Navarra]] | tipologia = {{SOV}} | personas = 751 700<ref>{{eu}} {{pdf|[https://www.euskara.euskadi.eus/contenidos/nota_prensa/vi_inkesta_sozioling_2016/eu_def/adjuntos/vi_inkesta_eu.pdf VI. INKESTA SOZIOLINGUISTIKOA EUSKAL AUTONOMIA]}} </ref><ref>{{eu}} {{pdf|[https://www.berria.eus/dokumentuak/dokumentua1730.pdf VI. Inkesta Soziolinguistikoa Iparraldea]}}</ref> |fam1=[[Isolat]] |fam2=Lengas bascoïdas |imatge-legenda=<center>{{Col-begin}} {{Col-break}} {{legenda|#a02c2c|% 80-100|bordadura=cap}}{{Col-break}} {{legenda|#ff6600|% 50-80|bordadura=cap}}{{Col-break}} {{legenda|#ffd633|% 20-50|bordadura=cap}}{{Col-break}} {{legenda|#a2db7d|% 0-20|bordadura=cap}} {{Col-break}} {{Col-end}}</center>}} [[Fichièr:Euskararen atzerakada1.svg|vinheta|250x250px|Lo desvolopament de l'espandida potenciala de la lenga basca pendent las 2000 darrièras annadas.]] [[Fichièr:Euskara EH 2011.svg|vinheta|250x250px|{{Col-begin}} {{Col-break}} {{legenda|#e31d1e|> % 80|bordadura=cap}}{{legenda|#ef7d1d|> % 60|bordadura=cap}}{{legenda|#2a5ca5|> % 40|bordadura=cap}} {{Col-break}} {{legenda|#339929|> % 20|bordadura=cap}}{{legenda|#adcc89|> % 0|bordadura=cap}} {{Col-break}} {{Col-end}}]] Lo '''basco'''<ref>''[https://clo-occitan.com/preconizacions-del-clo/ Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana]'', 2007, p. 43, 44, 95, 121.</ref> (var. '''basc, bàscol,''' '''euscar''') (en basco: ''euskara'') es una [[lenga]] [[Lenga isolanta|isolada]] practicada per mai de 750 000 personas en [[Euròpa Occidentala]]; se parla dins lo país istoric que li dison lo [[Bascoat]] (oficialament en [[Espanha]] e en [[França]]). L'adjectiu que correspond es '''basco, basca''' (var. '''basc, basca; bàscol, basca; euscar, euscara'''). == Classificacion e istòria == Lo basco fa pas partida e la familha [[indoeuropèu|indoeuropèa]]. S'es fach plan d'ipotèsis per lo restacar a d'autras familhas lingüisticas d'Asia o d'Africa. Una d'aquelas ipotèsis fasiá del basco un parent del berbèr. Una autra ipotèsi, de J.D. Bengtson e Meritt Ruhlen, prepausa de far del basco una branca de la superfamilha de las [[lengas dené-caucasencas]] (las autras brancas del dené-caucasenc, aparentadas al basco, serián lo [[nòrd-caucasenc]] en Caucàs, l'[[ienisseian]] en Siberia, lo [[burushaski]] en Cashmir, lo [[nahali]] en Índia, lo [[sinotibetan]] en Extrèm Orient e lo [[na-dené]] en America del Nòrd). Lo lingüista Michel Morvan, el, tempta de mostrar de ligams ancians e concrets entre lo basco e divèrsas familhas non-indoeuropèas d'Eurasia, coma l'[[oralic]] o l'[[altaïc]], e mai s'interèssa a l'ipotèsi [[dené-caucasenc]]a, mas el prepausa pas de fixar una familha de lengas precisa<ref>{{romanas|MORVAN}}, Michel (1996), ''Les origines linguistiques du basque'', Talença: Presses Universitaires de Bordeaux</ref>. == Gramatica == Lo basco presenta d'estructuras plan diferentas de las autras lengas d'Euròpa, mai que mai dins son sistèma verbal: lo vèrbe basco càmbia pas de forma solament segon lo subjècte coma dins las lengas indoeuropèas mas tanben segon çò que correspond, en occitan per ex., a de complements: ''etxe bat '''dut''''', ai un ostal, vs.''etxeak '''ditut''''', ai d'ostals. Per contra, al nivèl lexical lo basco a manlevat fòrça mots al latin e a las lengas amb las qualas es o foguèt en contacte, l'espanhòl, l'occitan gascon, e lo francés. == Difusion e ''status'' de la lenga basca == * En Espanha, lo basco se parla dins los territòris d'Araba, Bizcaia, Gipuzkoa e Nafarroa. Dins los tres primièrs, que forman la Comunitat Autonòma basca, es a se menar aprèp de sègles de recul un procèssus rapid de recuperacion lingüistica (un 23 % de bascofòns vèrs 1980, un 30 % ara). Lo basco es ensenhat mas es tanben la lenga de l'ensenhament dins la mieitat de las escòlas primàrias e mai del 40 % de las escòlas segondàrias (chifras 2003). Lo basco es fòrça present dins la vida vidanta gràcias a la senhalizacion (bilingüa e sovent monolingüa basca fòra de las mai grandas vilas), una cadena de television publica unicament bascoparlanta, un diari... Pasmens, la recuperacion lingüistica avança mai viste en Gipuzkoa, qu'èra ja la província mai bascoparlanta en 1980, qu'en Biscaia e subretot Alaba, gaireben complètament desbasquizada a aquela data. En Navarra, lo govèrn regional es pas favorable a la normalizacion de l'usatge del basco e se se manten dins lo nòrd de la província, a pas recuperat cap d'anciana posicion dins la region de la capitala Pampalona. I podriá a tèrme recular. * En França, la situacion del basco es a pauc près la de las autras lengas regionalas. Los poders publics menan una politica en favor de la lenga basca dins l'ensenhament (bilingüisme dins d'unas escòlas) e la cultura (Institut Cultural Basco), mas l'abséncia del basc dins los mèdias e la vida publica a pas sufit fins ara a enraiar son aflaquiment. == Dialectologia == [[Aezkoan]], [[bas-navarrés]] (oriental e occidental), [[biscaïn]], [[guipuscoan]], [[naut-navarrés]] (septentrional e meridional), [[labordin]], [[roncalés]], [[salacenc]], [[soletin]].<gallery> Fichièr:Dialectos euskera.png|Dialèctes bascs actuals. Fichièr:Euskalkiak koldo zuazo 2008.png|Los dialèctes del basco per Koldo Zuazo. Las zonas en gris èran bascofònas al {{Sègle XIX}}. </gallery> == Lexic (exemples) == {|class="wikitable" ! Mot occitan || Traduccion || Prononciacion [[AFI]] |-- | tèrra || lur || [lur] |-- | cèl || zeru || [seɽu] |-- | aiga || ur || [uɽ] |-- | fuec || su || [ʂu] |-- | òme || gizon || [gison] |-- | femna || andre || [andre] |-- | manjar || jan || [jan], [ʒan], [xan] |-- | beure || edan || [eðan] |-- | grand || handi || [handi] |-- | pichòt || txiki || [ʧiki] |-- | nuèch || gau || [gaʊ̯] |-- | jorn || egun || [eɣun] |} == Vejatz tanben == * [[Lengas per familha]] == Nòtas == <references /> {{Lenga oficiala|Basc|d'Espanha}} [[Categoria:Lenga ergativa]] [[Categoria:Lenga de França]] [[Categoria:País Basc]] [[Categoria:Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Basc]] 2no7cqwu5kdqvf8uhdym4lt8kkficyd 2510051 2510050 2026-10-04T17:32:50Z Sovenhic 36254 2510051 wikitext text/x-wiki {{Revision|202401212203}} {{Infobox Lenga | imatge =Basque_%_(most_recent).svg | legenda =<center>{{Col-begin}} {{Col-break}} {{legenda|#a02c2c|% 80-100|bordadura=cap}}{{Col-break}} {{legenda|#ff6600|% 50-80|bordadura=cap}}{{Col-break}} {{legenda|#ffd633|% 20-50|bordadura=cap}}{{Col-break}} {{legenda|#a2db7d|% 0-20|bordadura=cap}} {{Col-break}} {{Col-end}}</center> | lenga = Euskara | país = [[Espanha]], [[França]] | regions = [[Comunautat Autonòma Basca]], [[Comunautat Forala de Navarra]], [[Pirenèus Atlantics]] | academia = [[Euskaltzaindia]] | personas = | iso-1 = eu | iso-2 = baq | glottolog = basq1248 | mòstra = '''1. atala''' Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute.|status=[[Comunautat Autonòma Basca]], [[Comunautat Forala de Navarra]] | tipologia = {{SOV}} | personas = 751 700<ref>{{eu}} {{pdf|[https://www.euskara.euskadi.eus/contenidos/nota_prensa/vi_inkesta_sozioling_2016/eu_def/adjuntos/vi_inkesta_eu.pdf VI. INKESTA SOZIOLINGUISTIKOA EUSKAL AUTONOMIA]}} </ref><ref>{{eu}} {{pdf|[https://www.berria.eus/dokumentuak/dokumentua1730.pdf VI. Inkesta Soziolinguistikoa Iparraldea]}}</ref> |fam1=[[Isolat]] |fam2=Lengas bascoïdas |imatge-legenda=<center>{{Col-begin}} {{Col-break}} {{legenda|#a02c2c|% 80-100|bordadura=cap}}{{Col-break}} {{legenda|#ff6600|% 50-80|bordadura=cap}}{{Col-break}} {{legenda|#ffd633|% 20-50|bordadura=cap}}{{Col-break}} {{legenda|#a2db7d|% 0-20|bordadura=cap}} {{Col-break}} {{Col-end}}</center>}} [[Fichièr:Euskararen atzerakada1.svg|vinheta|250x250px|Lo desvolopament de l'espandida potenciala de la lenga basca pendent las 2000 darrièras annadas.]] [[Fichièr:Euskara EH 2011.svg|vinheta|250x250px|{{Col-begin}} {{Col-break}} {{legenda|#e31d1e|> % 80|bordadura=cap}}{{legenda|#ef7d1d|> % 60|bordadura=cap}}{{legenda|#2a5ca5|> % 40|bordadura=cap}} {{Col-break}} {{legenda|#339929|> % 20|bordadura=cap}}{{legenda|#adcc89|> % 0|bordadura=cap}} {{Col-break}} {{Col-end}}]] Lo '''basco'''<ref>''[https://clo-occitan.com/preconizacions-del-clo/ Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana]'', 2007, p. 43, 44, 95, 121.</ref> (var. '''basc, bàscol,''' '''euscar''') (en basco: ''euskara'') es una [[lenga]] [[Lenga isolanta|isolada]] practicada per mai de 750 000 personas en [[Euròpa Occidentala]]; se parla dins lo país istoric que li dison lo [[Bascoat]] (oficialament en [[Espanha]] e en [[França]]). L'adjectiu que correspond es '''basco, basca''' (var. '''basc, basca; bàscol, basca; euscar, euscara'''). == Classificacion e istòria == Lo basco fa pas partida e la familha [[indoeuropèu|indoeuropèa]]. S'es fach plan d'ipotèsis per lo restacar a d'autras familhas lingüisticas d'Asia o d'Africa. Una d'aquelas ipotèsis fasiá del basco un parent del berbèr. Una autra ipotèsi, de J.D. Bengtson e Meritt Ruhlen, prepausa de far del basco una branca de la superfamilha de las [[lengas dené-caucasencas]] (las autras brancas del dené-caucasenc, aparentadas al basco, serián lo [[nòrd-caucasenc]] en Caucàs, l'[[ienisseian]] en Siberia, lo [[burushaski]] en Cashmir, lo [[nahali]] en Índia, lo [[sinotibetan]] en Extrèm Orient e lo [[na-dené]] en America del Nòrd). Lo lingüista Michel Morvan, el, tempta de mostrar de ligams ancians e concrets entre lo basco e divèrsas familhas non-indoeuropèas d'Eurasia, coma l'[[oralic]] o l'[[altaïc]], e mai s'interèssa a l'ipotèsi [[dené-caucasenc]]a, mas el prepausa pas de fixar una familha de lengas precisa<ref>{{romanas|MORVAN}}, Michel (1996), ''Les origines linguistiques du basque'', Talença: Presses Universitaires de Bordeaux</ref>. == Gramatica == Lo basco presenta d'estructuras plan diferentas de las autras lengas d'Euròpa, mai que mai dins son sistèma verbal: lo vèrbe basco càmbia pas de forma solament segon lo subjècte coma dins las lengas indoeuropèas mas tanben segon çò que correspond, en occitan per ex., a de complements: ''etxe bat '''dut''''', ai un ostal, vs.''etxeak '''ditut''''', ai d'ostals. Per contra, al nivèl lexical lo basco a manlevat fòrça mots al latin e a las lengas amb las qualas es o foguèt en contacte, l'espanhòl, l'occitan gascon, e lo francés. == Difusion e ''status'' de la lenga basca == * En Espanha, lo basco se parla dins los territòris d'Araba, Bizcaia, Gipuzkoa e Nafarroa. Dins los tres primièrs, que forman la Comunitat Autonòma basca, es a se menar aprèp de sègles de recul un procèssus rapid de recuperacion lingüistica (un 23 % de bascofòns vèrs 1980, un 30 % ara). Lo basco es ensenhat mas es tanben la lenga de l'ensenhament dins la mieitat de las escòlas primàrias e mai del 40 % de las escòlas segondàrias (chifras 2003). Lo basco es fòrça present dins la vida vidanta gràcias a la senhalizacion (bilingüa e sovent monolingüa basca fòra de las mai grandas vilas), una cadena de television publica unicament bascoparlanta, un diari... Pasmens, la recuperacion lingüistica avança mai viste en Gipuzkoa, qu'èra ja la província mai bascoparlanta en 1980, qu'en Biscaia e subretot Alaba, gaireben complètament desbasquizada a aquela data. En Navarra, lo govèrn regional es pas favorable a la normalizacion de l'usatge del basco e se se manten dins lo nòrd de la província, a pas recuperat cap d'anciana posicion dins la region de la capitala Pampalona. I podriá a tèrme recular. * En França, la situacion del basco es a pauc près la de las autras lengas regionalas. Los poders publics menan una politica en favor de la lenga basca dins l'ensenhament (bilingüisme dins d'unas escòlas) e la cultura (Institut Cultural Basco), mas l'abséncia del basco dins los mèdias e la vida publica a pas sufit fins ara a enraiar son aflaquiment. == Dialectologia == [[Aezkoan]], [[bas-navarrés]] (oriental e occidental), [[biscaïn]], [[guipuscoan]], [[naut-navarrés]] (septentrional e meridional), [[labordin]], [[roncalés]], [[salacenc]], [[soletin]].<gallery> Fichièr:Dialectos euskera.png|Dialèctes bascs actuals. Fichièr:Euskalkiak koldo zuazo 2008.png|Los dialèctes del basco per Koldo Zuazo. Las zonas en gris èran bascofònas al {{Sègle XIX}}. </gallery> == Lexic (exemples) == {|class="wikitable" ! Mot occitan || Traduccion || Prononciacion [[AFI]] |-- | tèrra || lur || [lur] |-- | cèl || zeru || [seɽu] |-- | aiga || ur || [uɽ] |-- | fuec || su || [ʂu] |-- | òme || gizon || [gison] |-- | femna || andre || [andre] |-- | manjar || jan || [jan], [ʒan], [xan] |-- | beure || edan || [eðan] |-- | grand || handi || [handi] |-- | pichòt || txiki || [ʧiki] |-- | nuèch || gau || [gaʊ̯] |-- | jorn || egun || [eɣun] |} == Vejatz tanben == * [[Lengas per familha]] == Nòtas == <references /> {{Lenga oficiala|Basc|d'Espanha}} [[Categoria:Lenga ergativa]] [[Categoria:Lenga de França]] [[Categoria:País Basc]] [[Categoria:Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Basc]] 7x3xv9wccu3d7yga8gtp3jbscpynrj3 0 16805 2510054 2509896 2026-10-04T17:47:45Z Sovenhic 36254 l'Ofici Public es pas una acadèmia 2510054 wikitext text/x-wiki {{omon|Occitan (omonimia)}} {{Infobox Lenga | lenga = Occitan – lenga d{{'}}òc |imatge=Occitan language map 1900 (Europe only).svg |legenda=Lo domeni modèrne de la lenga occitana (ca. 1900) | país = [[Espanha]] ([[Val d'Aran]], [[Catalonha (comunautat autonòma)|Catalonha]]) <br /> [[França]] ([[Auvèrnhe Ròse Aups]], [[Centre e Vau de Léger]], [[Nòva Aquitània]], [[Occitània (region administrativa)|Occitània]] e [[Provença-Aups-Còsta d'Azur]]) <br /> [[Itàlia]] ([[Piemont]] e [[Calàbria]]) <br /> [[Mónegue]] | regions = [[Euròpa Occidentala]] e [[America]] | personas = {{formatnum:1000000}}<ref>{{Ref-web |url=https://en.wal.unesco.org/languages/occitan |títol=«Occitan language» |obra=World Atlas of Languages |editor=[[UNESCO]] |lenga=en |consulta=22 de març de 2024}}</ref> - {{formatnum:1670000}}<ref>{{Ref-web |url=https://www.culture.gouv.fr/Espace-documentation/Rapports/Redefinir-une-politique-publique-en-faveur-des-langues-regionales-et-de-la-pluralite-linguistique-interne |títol=Rapport présenté le 15 juillet 2013 à la ministre de la culture et de la communication par le Comité consultatif pour la promotion des langues régionales et de la pluralité linguistique interne présidé par Rémi Caron, Conseiller d’État |lenga=fr |citacion=Concernant l'usage de l'occitan, le rapport sur les langues régionales les plus parlées en France indique "l’occitan (1 670 000 locuteurs, dont 610 000 locuteurs réguliers), les langues d’oïl (1 420 000 locuteurs, dont 570 000 locuteurs habituels), l’alsacien (900 000 locuteurs, dont 660 000 locuteurs habituels) et le breton (680 000 locuteurs, dont 280 000 locuteurs habituels). |url_accès=pdf |consulta=22 de març de 2024}}</ref> | tipologia = {{Lenga sillabica}} | status = {{Catalonha}}{{Refn|group=nòta|Segon l'article 6.5 de l'[[Estatut d'Autonomia de Catalonha de 2006]], l'occitan es la lenga pròpria de la Val d'Aran e oficial en Catalonha.<ref>{{Ref-web |url=https://www.parlament.cat/document/cataleg/48089.pdf |url_accès=pdf |títol=Estatut d'autonomia de Catalonha |editor=[[Generalitat de Catalonha]]}}</ref> Lo caractèr oficial de la lenga occitana es confirmat per la Lei de l'occitan, aranés en Aran<ref>{{Ref-web |url=https://parlament.cat/document/nom/TL128.pdf |url_accès=pdf |títol=Llei 35/2010, de l’1 d’octubre, de l’occità, aranès a l’Aran |editor=Parlament de Catalonha |lenga=ca}}</ref><ref>{{Ref-web |nom=Xavier |cognòm=Moral Ajado |url=https://publicacions.iec.cat/repository/pdf/00000243/00000030.pdf |títol=La protecció legal de l'occità aranès |citacion=La llengua occitana, denominada aranès a l’Aran, és la llengua pròpia d’aquest territori i és oficial a Catalunya, d’acord amb el que estableixen aquest Estatut i les lleis de normalització lingüística |editor=[[Institut d'Estudis Catalans]]}}</ref><ref>{{Ref-web |nom=Anna M. |cognòm=Pla Boix |url=https://eapc-rld.blog.gencat.cat/2023/12/14/reflexions-critiques-sus-er-estatut-juridic-der-aranes-objectius-e-hiestres-doportunitat-anna-m-pla-boix/ |títol=Reflexions critiques sus er estatut juridic der aranés: objectius e hièstres d’oportunitat |òbra=Aa |editor=Escòla d'Administracion Publica de Catalonha |luòc=Barcelona |lenga=oc |issn= 2696-8908}}</ref> aital coma per las disposicions presas al Senat Espanhòl.<ref>{{Ref-web |url=https://www.jornalet.com/editorial/21372/se-parlara-occitan-al-parlament-espanhol |títol=L’occitan al parlament espanhòl |lenga=oc |data=17 de setembre de 2023 |editor=[[Jornalet]] |sit=www.jornalet.com}}</ref><ref>{{Ref-web |url=https://www.vilaweb.cat/noticies/congres-aprova-reforma-reglament-catala/ |títol=El congrés espanyol aprova la reforma del reglament per a parlar català, occità, èuscar i gallec |editor=[[VilaWeb]] |data=21 de setembre de 2023 |sit=www.vilaweb.cat}}</ref>}}<br /> [[Gropament Europèu de Cooperacion Territoriala Pirenèus-Mediterranèa|Euroregion Pirenèus-Mediterranèa]] <small>(cooficial amb lo catalan, espanhòl e francés)</small><ref>{{Ref-web |url=https://www.laregion.fr/Le-Catalan-et-l-Occitan#:~:text=Aujourd'hui%2C%20l'occitan,de%20l'Euro%2Dr%C3%A9gion. |títol=Le Catalan et l’Occitan |sit=www.laregion.fr}}</ref><br /> [[Comunautat de Trabalh dels Pirenèus]] <small>(cooficial amb lo basc, catalan, espanhòl e francés)</small><br /> [[Comunautat d'aglomeracion deu Bascoat|Comunautat d'aglomeracion del Bascoat]] <small>(reconeissença oficiala non juridica)</small> |reconegut ={{Itàlia}} <small>(sos tutèla coma lenga minoritària nacionala dins las soas airas de difusion dins las Valadas Occitanas e a La Gàrdia)</small><ref>{{Ref-web |url=https://www.parlamento.it/parlam/leggi/99482l.htm |títol=«Legge 15 Dicembre 1999, n. 482» |editor=Parlament Italian}}</ref> | academia = <div> *[[Conselh de la Lenga Occitana]] (fondat en 1996) * [[Acadèmia Occitana-Consistòri del Gai Saber]] <br>(fondat en 2009) * [[Congrès Permanent de la Lenga Occitana]] <br>(fondat en 2011) * [[Institut d'Estudis Araneses-Acadèmia Aranesa de la Lenga Occitana]] <br>(fondat en 2014) </div> | fam1 = [[Lengas indoeuropèas]] | fam2 = [[Lengas italicas]] | fam3 = [[Lengas romanicas]] | fam4 = [[Occitanoromanic|Lengas occitanormanicas]] | vulnerabilitat = VU }} L{{'}}'''occitan''' ({{Àudio|Oc-Occitan.ogg|Escotar}}), o la '''lenga d{{'}}òc''' ({{Àudio|Oc-Lenga d'òc.ogg|Escotar}}), es una [[lenga romanica]] parlada en [[Occitània]] e pels [[occitans]] emigrats de pel mond. Es una lenga fòrça similara al [[catalan]] que d{{'}}unes an pogut considerar aquel coma un [[dialècte]]<ref>'''Étude sur la limite géographique de la langue d'oc et de la langue d'oïl''', Charles de Tourtoulon et Octavien Bringuier, page 6 : « ... en Espagne, sur les confins de la Catalogne et de l'Aragon, le catalan, qui peut-être considéré comme un dialecte de la langue d'oc, faisait place brusquement à l'aragonais, dialecte de la langue espagnole. », Paris, 1876</ref>. L{{'}}occitan coneguèt son epòca daurada entre los sègles XI e XIII gràcias a [[Literatura occitana|sa literatura]] e subretot las composicions dels [[trobador]]s que coneguèron de succès per tota [[Euròpa]]. Sens estat per encoratjar la transmission e ne far la valorizacion, patís la politica lingüicida de l{{'}}[[França|Estat francés]], mas tanben la passivitat de [[Mónegue]] e de l{{'}}[[Itàlia|Estat italian]]. Sonque lo Principat de [[Catalonha]], dins l{{'}}[[Espanha|Estat espanhòl]], reconeis l’occitan coma lenga oficiala, e pròpria de la [[Val d'Aran|Val d{{'}}Aran]], que l{{'}}ensenhament public l'i generaliza. Amb aquò, la lenga es grèvament menaçada. Se pensa uòi que mens de 700 000 adultes en França l'an plan apresa al près de lors parents e mens de 200 000 la parlan de longa e aital la transmeton a la generacion que seguís<ref>Héran, François; Filhon, Alexandra; Deprez, Christine (2002) [https://web.archive.org/web/20120319135708/http://www.ined.fr/fichier/t_publication/65/publi_pdf1_pop_et_soc_francais_376.pdf "La dynamique des langues en France au fil du XXe siècle" in ''Population & sociétés. Bulletin mensuel d'information de l'Institut National d’Études Démographiques'', n°376 (febrièr de 2002)]</ref>. == Nom == Los sols sinonims que s’emplegan correntament, uèi, son '''''occitan''''' (lo pus frequent) e '''''lenga d’òc''''' (un pauc mens frequent). Aquestes dos noms, apareguts a la fin del sègle XIII, venon de l’advèrbi afirmatiu ''òc'': a l’[[Edat Mejana]] serviguèt per distinguir la ''lenga d’òc'' o ''occitan'', la ''lenga de sì'' o ''italian'' e la ''lenga d’oïl'' o ''francés'' (en essent ''oïl'' la forma anciana per ''oui'' en [[francés]] modèrne). Lo mot '''''provençal''''' (var. '''''provençau''''')<ref>Ancianament se podiá escriure ''proensal, proensales'', que cal legir ''proençal, proençalés''.</ref> a pogut designar l{{'}}« occitan » dins sa totalitat, sustot al [[sègle XIII]] e tanben als [[sègle XIX|sègles XIX]] e [[sègle XX|XX]] (mai que mai en filologia e dins qualques cases es encara servat aital uèi). Aquel sens es vengut rar dempuèi los ans [[1960]]. Lo tèrme ''[[provençal]]'' designa ara, subretot, lo dialècte occitan que se parla en [[Provença]]. D’autres sinonims d’« occitan », ara desapareguts de l’usatge, foguèron '''''lemosin'''''<ref>Ancianament se podiá escriure ''lemosi, lemozi'', que cal legir ''lemosin''. Lo mot ''lemosin'' a pogut designar tanben lo [[catalan]] als [[sègles XVIII]] e XIX, en rason de sa filiacion amb l{{'}}occitan medieval.</ref> al sègle XIII, '''''gascon''''' als sègles XVI, XVII e XVIII<ref>BOYER Henri, & GARDY Philippe (2001) (dir.) ''Dix siècles d’usages et d’images de l’occitan: des troubadours à l’Internet'', coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan</ref>. Uèi ''lemosin'' designa sonque lo dialècte occitan del nòrd-oèst; ''[[gascon]]'' designa sonque lo dialècte del sud-oèst. ==Localizacion== [[File:Occitan_language_map_1900_(Europe_only_with_numbered_exclaves).svg|thumb|Lo domeni de l’occitan amb las exclavas a l’entorn de 1900. <br/>1 [[La Bastida de Clarença]] <br/>2 [[La Gàrdia]] <br/>3 [[Sent Eutròpi]] (Montmaureu) <br/>4 [[Los Passatges]] <br/>5 [[Sant Sixt dels Valdeses]] (San Vicenzo la Costa) <br/>6 [[Großvillars]] (Oberderdingen) <br/>7 [[Schönenberg]] (Ötisheim) <br/>8 [[Serres]] (Wiernsheim) <br/>9 [[Neuhengstett]] (Althengstett) ]] L’occitan es o èra parlat dins cinc estats europèus: * dins l’estat francés, dins tot o part de 39 departaments * dins l’estat italian, dins las valadas del Piemont occidental, mas tanben en Calàbria * dins l’estat espanhòl, dins la val d’Aran e tanben al Passatge (fins a la mitat del s. XX) * dins l’estat moneguièr * dins l’estat alemand (se parlava encara dins 4 colonias valdesas a la mitat del s. XX) Es tanben parlat otramar: * dins la ciutat de Colonia Valdense, en Uruguai * dins la ciutat de Valdese, als Estats Units == Situacion sociala == === Substitucion e renaissentisme === [[Fichièr:Besièrs17march2007.JPG|thumb|right|Manifestacion de {{formatnum:20000}} personas per l{{'}}occitan a Besièrs en 2007.]] Ara s{{'}}estima que sus una populacion de 16 o 17 milions d{{'}}occitans, son entre {{formatnum:110000}} e {{formatnum:580000}} los que son capables de parlar l{{'}}occitan correntament, mas las ocasions de lo parlar dins la societat son raras. Aquela reculada, sensibla dempuèi lo començament del sègle XX, es causada per una [[diglossia]] al profièch del [[francés]], de l{{'}}[[italian]] e de l{{'}}[[espanhòl]]; e mai per una politica clara de repression lingüistica dins l{{'}}estat francés (vejatz la partida istorica, çai sota). Los esfòrces de l{{'}}[[occitanisme]] pòdon pas encara inversar la substitucion lingüistica, pasmens i a agut d{{'}}avançadas importantas que contribuisson a melhorar l{{'}}imatge de la lenga: * La creacion literària e musicala en occitan modèrne fa flòri e se renòva sens relambi dempuèi lo sègle XIX. * L{{'}}occitan es reconegut coma lenga oficiala en [[Aran]] dempuèi [[1999]] e coma lenga protegida dins las [[Valadas Occitanas]] e a [[La Gàrdia]] dempuèi [[1999]]. I a pas de reconeissença oficiala en França e a Mónegue, pasmens existís un ensenhament opcional en França (public o associatiu). * Los [[mèdias occitans|mèdias]] e las edicions en occitan an un impacte modèst mas son divèrses e dinamics, amb un mercat vertadièr. * Existís una capacitat de mobilizacion sociala en favor de l{{'}}occitan: o an demostrat las grandas [[manifestacion per l'occitan|manifestacions nacionalas]] de Carcassona en [[2005]] amb {{formatnum:11000}} personas, de Besièrs en [[2007]] amb {{formatnum:20000}} personas, Carcassona [[2009]] amb {{formatnum:25000}}, Tolosa en [[2012]] amb {{formatnum:30000}} e Montpelhièr en [[2015]] amb {{formatnum:15000}}. === Estatuts === [[Fichièr:Occitan in Europe (XXth-XXIst c.).svg|thumb|L{{'}}occitan en Euròpa, sègles XX e XXI.]] [[Fichièr:Europe2005 bossost-aranes1.jpg|thumb|Senhalizacion oficiala en occitan a Bossòst, Val d{{'}}Aran.]] L{{'}}[[occitan]] conois d{{'}}estatuts diferents segon los estats. * En [[Espanha]], es reconegut coma '''[[lenga oficiala]]''' dins tota la region de [[Catalonha (region)|Catalonha]] gràcias a de leis de la region autonòma de [[Catalonha (region)|Catalonha]] e gràcias a l{{'}}estatut d{{'}}autonomia locala d{{'}}Aran dempuèi [[1990]] e [[2006]]<ref>[https://web.archive.org/web/20080725031226/http://www.parlament-cat.net/porteso/estatut/estatut_100506_aranes.pdf]</ref>. Aital l{{'}}occitan benefícia d{{'}}un ensenhament sistematic e obligatòri a l{{'}}escòla e d{{'}}un usatge regular dins l{{'}}administracion. Ça que la, l{{'}}occitan es '''cooficial''' amb lo [[catalan]] (lenga oficiala de la region) e amb l{{'}}[[espanhòl]] (lenga oficiala de l{{'}}estat). Malgrat aquela oficialitat, l{{'}}occitan subís encara a Aran una [[diglossia]] al profièch de l{{'}}espanhòl que rèsta la lenga mai poderosa. * En [[Itàlia]], l{{'}}occitan es reconegut coma '''lenga protegida''', pas verament coma "lenga oficiala", gràcias a la lei 482 de [[1999]]. Aquela permet l{{'}}us de l{{'}}occitan dins l{{'}}ensenhament e la vida publica, mas solament dins las comunas que o desiran, sens caractèr obligatòri ni sistematic. La [[diglossia]] al profièch de l{{'}}italian rèsta fòrta. * En [[França]] e a [[Mónegue]], l{{'}}occitan a pas lo mendre estatut oficial. La possibilitat d{{'}}ensenhar l{{'}}occitan dins l{{'}}escòla publica francesa existís, coma opcion, e i a doas tres emissions pichonetas en occitan a la television publica (France 3) mas aquò equival pas a un estatut oficial. La [[diglossia]] al profièch del francés es constanta. * Dins la [[Comunautat d'aglomeracion deu Bascoat]], l{{'}}occitan es cooficial amb lo francés e lo basco dempuèi lo 23 de junh de [[2018]].<ref>[https://www.sudouest.fr/2018/06/23/l-agglo-pays-basque-reconnait-officiellement-les-langues-basque-et-gasconne-5173066-4018.php#xtor=RSS-10521769 "L’Agglo Pays basque reconnaît officiellement les langues basque et gasconne"], ''Sud Ouest'', 23.06.2018.</ref> * L’occitan es tanben lenga oficiala de la [[Comunautat de Trabalh dels Pirenèus]] e de l’[[Euroregion Pirenèus-Mediterranèa]]. == Istòria de l{{'}}occitan == [[Fichièr:BernardDeVentadour.jpg|thumb|Lo [[trobador]] Bernat de Ventadorn]] L{{'}}occitan, son nom li ven de l{{'}}advèrbi afirmatiu ''òc'' (del [[latin]] ''hoc'') que li es pròpri. Lo [[latin]] venguèt sul territòri actual occitan amb las armadas romanas dins lo periòde entre [[-118|118]] e [[-52|52]] abC. Se sap pas quora la latinizacion foguèt acabada mas sembla que i aguèt de diferéncias regionalas plan grandas: cèrtas regions occitanas perifericas (dins los [[Pirenèus]]) aurián poscut èsser latinizadas, o mai romanizadas, als [[sègle VIII]] e [[sègle IX|IX]] apC., mentre que [[Provença]] e lo Bas [[Lengadòc]] o foguèron al sègle I apC. Certans lingüistas, dins una concepcion teleologica dels territòris politics actuals (mite de l{{'}}apertenéncia exclusiva al [[galloromanic]], vejatz çai subre), se son particularament interessats a la biparticion lingüistica de las [[Gàllia]]s entre occitan e francés. Per explicar lo fach qu{{'}}existisson doas lengas plan diferentas, s{{'}}es avançat mantun argument: * La celtizacion mendre dels territòris occitans e lo pes dels pòbles preceltics (teoria del substrat). * La germanizacion mendre dels territòris occitans (teoria de l{{'}}adstrat). * Una difusion de varietats diferentas del [[latin|latin tardiu]] al sud e al nòrd de las Gàllias. L{{'}}occitan es nascut a partir del [[latin]] vèrs lo sègle VIII apC e foguèt la lenga majoritària de la populacion fins al començament del sègle XX. L{{'}}occitan laissèt de traças importantas dins los documents en latin tre lo sègle IX e los primièrs documents escriches tot en occitan apareguèron a la fin del sègle X. Entre los sègles X e XV, l{{'}}occitan foguèt la lenga dominanta dins la cultura, l{{'}}administracion e las sciéncias e sol lo [[latin]] li faguèt un pauc concurréncia. Lo periòde dels [[trobadors]], als sègles XII e XIII, enaucèt fòrça lo prestigi de l{{'}}occitan dins Euròpa tota. A partir de la fin del sègle XV (e tre lo sègle XIII dins lo [[Creissent]]), lo [[francés]] penetrèt en Occitània coma lenga del poder politic e del prestigi cultural al detriment de l{{'}}occitan. Ansin comencèt la [[diglossia]] o subordinacion lingüistica. Aquò s{{'}}accentuèt al sègle XVI amb l{{'}}imposicion del [[francés]] e de l{{'}}[[italian]] coma solas lengas oficialas dins los territòris occitans someses al reialme de França o al ducat italianizat de [[Savòia]]. [[Fichièr:Òc per l'occitan.PNG|thumb|left|Aficha per la manifestacion de Besièrs de 2007.]] Pasmens l{{'}}occitan demorèt la sola lenga de las classas popularas, se parlava parcialament dins las classas nautas (malgrat la dominacion del francés e de l{{'}}italian) e contunhèt de beneficiar d{{'}}una literatura productiva. En [[Bearn]] l{{'}}occitan foguèt oficialament emplegat dins los actes juridics e parlamentaris fins a la [[Revolucion Francesa|Revolucion]]. En literatura, malgrat la dominacion del francés s{{'}}escriguèt e s{{'}}estampèt fòrça en occitan durant tot lo periòde literari designat jos lo nom de '''barròc occitan''' amb d{{'}}autors com [[Pèir de Garròs]], [[Pèire Godolin]], [[Loís Bellaud|Bellaud de la Bellaudiera]], [[Francés de Corteta]], [[Joan Enric de Fondevila]] e [[Joan Baptista Fabre]]. La literatura occitana del sègle XIX foguèt marcada per una renaissença de las letras d{{'}}òc preparada entre d{{'}}autres per l{{'}}escrivan [[agen]]és [[Jansemin]] e puèi per [[Frederic Mistral]] e los autres escrivans del [[Felibritge]]. Aital l{{'}}occitan beneficièt d{{'}}una renaissença culturala e d{{'}}un movement de revendicacion qu{{'}}òm pòt sonar [[occitanisme]] al sens larg. Pasmens, l{{'}}occitan a reculat dins l{{'}}usatge a partir dels ans 1920-1950: dempuèi a cessat d{{'}}èsser la lenga majoritària. Coneis un perilh grèu de [[substitucion lingüistica]] e cedís lo terren davant lo [[francés]] en Occitània Granda e a [[Mónegue]], davant l{{'}}[[italian]] dins las [[Valadas Occitanas]] e davant l{{'}}[[espanhòl]] en [[Aran]]. Al costat d{{'}}aquò, lo movement [[occitanisme|occitanista]] contunha de revendicar una plaça digna per l{{'}}occitan e assaja de ne far tornarmai una lenga de comunicacion, amb qualques avançadas parcialas (vejatz çai subre "Situacion sociala"). == Classificacion == [[Fichièr:Occitan Lenga Oficiala.jpg|thumb|right|Manifestacion per l{{'}}occitan en 2005.]] La sola classificacion incontestada es aquela: l{{'}}occitan fa partida de las '''[[lengas romanicas]]''' (eissidas del [[latin]]), que son una branca de las '''[[lengas italicas]]''' (latin e divèrsas lengas anticas d{{'}}Itàlia), que son a lor torn una branca de las '''[[lengas indoeuropèas]]'''. Segon lo lingüista [[Joseph Greenberg]], es possible d{{'}}integrar l{{'}}indoeuropèu dins una superfamilha encara pus larga e pus anciana, la de las [[lengas eurasiaticas]], mas aquela concepcion es pas acceptada per totes los lingüistas. Dintre las [[lengas romanicas]], las classificacions an pogut variar segon los autors. Mas dempuèi lo lingüista [[Pèire Bèc]]<ref>[[Pèire Bèc]] (1970-71) = BEC Pierre (collab. Octave NANDRIS, Žarko MULJAČIĆ), ''Manuel pratique de philologie romane,'' París: Picard, 2 vol.</ref>, los especialistas son consents per dire que l{{'}}occitan amb lo [[catalan]], sa lenga bessona, constituisson un grop pròpri, l{{'}}'''[[occitanoromanic]]''', que fa una transicion entre dos autres grops pus periferics: lo [[galloromanic]] e l{{'}}[[iberoromanic]]. Es tanben prepausat que l'[[aragonés]], fòrça mai similar al catalan e al gascon a l'[[Edat Mejana]] qu'auèi, es tanben una lenga occitanoromanica. Se pòt pensar qu{{'}}en mai dels arguments scientifics, de presupausats ideologics son a la basa de la causida de certanas classificacions ancianas. Una vièlha classificacion, ara perimida, metiá l{{'}}occitan exclusivament dins lo [[galloromanic]] e lo catalan exclusivament dins l{{'}}[[iberoromanic]]. Aquela vision vièlha a pas pus la mendre justificacion scientifica car nega la coesion tras que fòrta qu{{'}}unís l{{'}}occitan e lo catalan dins un [[diasistèma]] comun: occitan e catalan son pus pròches entre eles que o son de tota autra lenga. == Caracteristicas estructuralas == Per mai de detalhs, se pòt consultar las presentacions de [[Juli Ronjat]]<ref>[[Juli Ronjat|RONJAT Juli]] = RONJAT Jules (1930-1941), ''Grammaire istorique [sic] des parlers provençaux modernes'', 4 vol. [reed. 1980, Marselha: Laffitte Reprints, 2 vol.]</ref> e [[Pèire Bèc]]<ref>[[Pèire Bèc|BÈC Pèire]] (1973) = BEC Pierre, ''Manuel pratique d’occitan moderne'', coll. Connaissance des langues, París: Picard</ref>. Las afinitats de l{{'}}occitan existisson bèl primièr amb lo [[catalan]] en general. === Fonologia === [[Fichièr:Felibre 1854.jpg|thumb|Fondacion dau [[Felibritge]] en 1854]] {{article detalhat|Fonologia de l'occitan{{!}}Fonologia de l{{'}}occitan}} {|class="wikitable" L{{'}}accent tonic a una mobilitat limitada: pòt tombar sonque * sus la darrièra sillaba (mots oxitòns o aguts) * l{{'}}avantdarrièra sillaba (mots paroxitòns o plans). * Pasmens, en [[niçard]], e pus rarament en [[cisaupenc]] ([[Valadas Occitanas]]), l{{'}}accent tonic pòt tombar tanben sus l{{'}}antepenultima (mots proparoxitòns o esdrúchols). ! '''''VOCALAS<br />EN GENERAL''''' ! colspan="2"| anterioras ! colspan="1"| centralas ! colspan="1"| posterioras |- ! ! non<br />arredondidas ! arredondidas ! non<br />arredondidas ! arredondidas |- | '''barradas''' | align=center | {{IPA|/i/}} | align=center | {{IPA|/y/}} | | align=center | {{IPA|/u/}} |- | '''semibarradas''' | align=center | {{IPA|/e/}} | | | |- | '''semidobèrtas''' | align=center | {{IPA|/ɛ/}} | | | align=center | {{IPA|/ɔ/}} |- | '''dobèrtas''' | | | align=center | {{IPA|/a/}} | |} Regionalament, existisson tanben los fonèmas {{IPA|/œ/}} e {{IPA|/ə/}}. Cal senhalar lo fenomèn de l'''alternància vocalica''. En posicion atòna, certanas vocalas son impossiblas e se transforman en vocalas pus barradas: * La vocala tonica {{IPA|/ɛ/}} se transforma en la vocala atòna {{IPA|/e/}}. * La vocala tonica {{IPA|/ɔ/}} se transforma en la vocala atòna {{IPA|/u/}}. {|class="wikitable" ! '''''CONSONANTAS <br />EN GENERAL''''' ! colspan="2"| labialas ! colspan="2"| dentalas e<br />alveolaras ! colspan="2"| palatalas ! colspan="2"| velaras |- ! ! '''sordas''' ! '''sonòras''' ! '''sordas''' ! '''sonòras''' ! '''sordas''' ! '''sonòras''' ! '''sordas''' ! '''sonòras''' |- | '''oclusivas''' | align=center| {{IPA|/p/}} | align=center| {{IPA|/b/}} | align=center| {{IPA|/t/}} | align=center| {{IPA|/d/}} | | | align=center| {{IPA|/k/}} | align=center| {{IPA|/g/}} |- | '''fricativas''' | align=center| {{IPA|/f/}} | align=center| {{IPA|(/v/)}} | align=center| {{IPA|/s/}} | align=center| {{IPA|/z/}} | align=center| {{IPA|(/ʃ/)}} | | | |- | '''africadas''' | | | align=center| {{IPA|/ts/}} | align=center| {{IPA|(/dz/)}} | align=center| {{IPA|/tʃ/}} | align=center| {{IPA|/dʒ/}} | | |- | '''nasalas''' | | align=center| {{IPA|/m/}} | | align=center| {{IPA|/n/}} | | align=center| {{IPA|/ɲ/}} | | |- | '''lateralas''' | | | | align=center| {{IPA|/l/}} | | align=center| {{IPA|/ʎ/}} | | |- | '''vibrantas''' | | | | align=center| {{IPA|/rr/}} | | | | |- | '''batudas''' | | | | align=center| {{IPA|/r/}} | | | | |- | '''glides''' | | align=center| {{IPA|/w/, /ɥ/}} | | | | align=center| {{IPA|/j/}} | | |} Regionalament, existisson tanben los fonèmas {{IPA|/ʀ/}}, {{IPA|/h/}} e {{IPA|/ʒ/}}. La distincion entre {{IPA|/v/}} e {{IPA|/b/}} es generala en [[provençal]], [[vivaroalpenc]], [[auvernhat]] e [[Lemosin (dialècte)|lemosin]]. Per contra, en [[lengadocian]] e [[gascon]], los fonèmas {{IPA|/b/}} e {{IPA|/v/}} se son neutralizats en {{IPA|/b/}} (donc {{IPA|/v/}} a desparegut). === Evolucion fonetica === [[Fichièr:Frédéric Mistral - Project Gutenberg eText 17293.jpg|thumb|L{{'}}escrivan [[Frederic Mistral]]]] * ''U'' passa al son [y] (regionalament [œ]). Es un ponch comun amb lo dialècte [[catalan]] [[capcinés]] ([œ]), lo [[francés]] ([y]), lo [[francoprovençal]] ([y]), lo [[nòrd-italian]] ([y]) e una partida del [[retoromanic]] ([y]). Es una diferéncia amb la majoritat de las lengas romanicas ont ''u'' se pronóncia [u]. * Las vocalas completament nasalizadas son inexistentas o pauc desvolopadas dins la majoritat dels parlars. Es un ponch comun amb la majoritat de las lengas romanicas e una diferéncia amb lo [[francés]], lo [[francoprovençal]] e lo [[portugués]]. * Las vocalas romanicas ''è, ò'' (tonicas e dobèrtas) an evolucionat vèrs de diftongs davant un iòd [j] o davant un oau [w]: ''è'' es vengut ''iè (ie)'' e ''ò'' es vengut ''uò (uè, ue)'' : ''vèlh > vièlh'', ''nòch (nòit) > nuèch (nuèit/nuòch)''. * La vocala romanica [o] barrada a evolucionat vèrs lo son [u]: ''flor'' [ˈflur]. Es un ponch comun amb certans dialèctes vesins [[nòrd-italian]]s e [[catalan]]s mas es una diferéncia amb la majoritat de las lengas romanicas. * La vocala [a] tonica se manten fòrça ben: latin ''pratu'' > occitan ''prat''. Certans parlars occitans pauc estenduts pòdon conéisser una palatalizacion leugièra de [a] vèrs [æ] o [ɛ], mas aquò es un fenomèn superficial que borrola pas l{{'}}equilibri general de la fonologia. Aquel conservatisme de [a] en occitan es comun amb la majoritat de las lengas romanicas. Es una diferéncia amb las evolucions radicalas del [[francés]] e del [[francoprovençal]] que palatizan e diftongan [a] de manièra sistematica vèrs [ɛ, jɛ] dins certans entorns fonetics. * Las vocalas pòstonicas son solidas e variadas: ''-a'' (prononciada [ɔ, a, ə] segon las regions); ''-e''; ''-i''; ''-o'' (prononciada [u]); e tanben en [[niçard]] ''-u'' (prononciada [y]). Es un ponch comun amb un grand nombre de lengas romanicas mas es una diferéncia amb lo [[francés]] qu{{'}}elimina totas las vocalas pòstonicas (o ben que las neutraliza en [ə]) e que tend a pèrdre l{{'}}accent tonic. Per ex. occitan ''pòrta'' [ˈpɔrtɔ], ''astre'' [ˈastre], ''òli'' [ˈɔli], ''cigarro'' [siˈɣarru] (e en niçard ''aquelu'' [aˈkely]), de comparar amb lo francés ''porte'' [pɔʁt], ''astre'' [astʁ], ''huile'' [ɥil], ''cigare'' [sigaʁ]. * Las vocalas pretonicas son solidas en general e se sèrvan ben, coma dins la majoritat de las lengas romanicas e a la diferéncia del [[francés]]: occitan ''petita'' [peˈtitɔ], francés ''petite'' [ptit]. * Los proparoxitòns (mots accentuats sus l{{'}}avant-avantdarrièra sillaba) an desparegut dins la granda majoritat dels dialèctes occitans, exceptat en [[niçard]] e en [[cisalpenc]]: '''''a'''rma, pag'''i'''na'' (niçard e cisalpenc: '''''à'''nima, p'''à'''gina''). La desparicion dels proparoxitòns es un ponch comun amb lo [[catalan]] [[rosselhonés]], l{{'}}[[aragonés]], lo [[francoprovençal]] e lo [[francés]]; e es una diferéncia amb la majoritat del [[catalan]] e amb las autras lengas romanicas. * La vocala ''o'' atòna es vengua [u], coma dins una part del [[catalan]], del [[nòrd-italian]] e del [[portugués]] (e dins certans mots del [[francés]]): ''port'''a'''r'' [purˈta], ''cig'''a'''rro'' [siˈɣarru]. === Morfologia === * Las terminasons verbalas rèstan pro diferenciadas, gràcias a l{{'}}eiretatge del latin, e fan que los [[Pronom|pronoms]] personals subjèctes son pas necessaris (levat dins una franja estrecha tot al nòrd del domeni occitan). Es un ponch comun amb la majoritat de las lengas romanicas, mas una diferéncia amb lo [[francés]], lo [[francoprovençal]], lo [[nòrd-italian]] e lo [[retoromanic]]. Ex. occitan ''parli'', francés '''''je''' parle''. * Lo preterit de l{{'}}indicatiu e l{{'}}imperfach del subjontiu s{{'}}utilizan sistematicament, coma dins la majoritat de las lengas romanicas, mas a la diferéncia del [[francés]] (lo [[nòrd-italian]], l{{'}}[[italian]] e lo [[romanés]] tendon a abandonar lo preterit dins de mesuras variadas). * S{{'}}utiliza lo subjontiu dins las interdiccions (imperatiu negatiu), mentre que s{{'}}es perdut en [[francés]], en [[francoprovençal]] e en [[italian]]: ''parles pas''. * Las particulas pronominalas ''ne (en, n{{'}})'' (del latin ''inde'') e ''i'' (del latin ''ibi'') s{{'}}utilizan fòrça en occitan, coma dins la majoritat de las lengas romanicas ([[catalan]], [[aragonés]], [[nòrd-italian]], [[italian]], [[francoprovençal]], [[francés]], etc.), mentre qu{{'}}an desparegut en [[castelhan]] e en [[galègoportugués]]. === Lexic === Lo lexic occitan presenta d{{'}}afinitats amb totas las lengas romanicas vesinas: [[catalan]] subretot, mas tanben [[aragonés]], [[nòrd-italian]], [[francoprovençal]] e [[francés]]. Tanben ten certanas racinas comunas amb lo [[basco]] qu{{'}}es pas una lenga romanica. === Sintaxi === Se reportar a la tresena partida de la [[Gramatica occitana segon los parlars lengadocians]] de [[Loís Alibèrt]]. == Codificacion == === Estandardizacion === {{article detalhat|occitan larg}} L{{'}}'''[[occitan larg]]''', nommat tanben '''occitan estandard''' o '''occitan referencial''' (var. '''-au''') es una varietat estandard de la lenga [[occitan]]a. Se desvolopa dins l{{'}}encastre de la [[nòrma classica]] dempuèi los ans 1970 e sa fixacion es pro avançada uèi. Se basa sus la convergéncia de totes los dialèctes de l{{'}}occitan, reconeis la plaça centrala del dialècte lengadocian mas prevei tanben d{{'}}adaptacions regionalas (segon los grands dialèctes) que rèstan convergentas entre elas : aqueles "estandards regionals" son en via de fixacion mai o mens avançada segon las regions. === Grafia === A l{{'}}Edat Mejana l{{'}}occitan s{{'}}escriviá d{{'}}un biais pro unificat e autoctòn que se sona '''[[grafia classica]]'''. Amb la pèrda progressiva de prestigi de la lenga e de tot estatut oficial, aquela tradicion grafica autoctòna se perdèt dins un periòde entre [[1460]] e [[1530]] segon las regions (mas tre la segonda mitat del [[sègle XIII]] dins lo [[Creissent]]; en [[Bearn]] per contra la tradicion de la grafia classica s{{'}}esperlonguèt fins en [[1789]]). L{{'}}occitan, ça que la, contunhèt de s{{'}}escriure de longa durant los sègles XVI a XVIII mas segon un fais de principis diferents d{{'}}autor a autor: èran de grafias afrancesadas (o italianizadas al [[País Niçard]]). En [[1803]], [[Antòni Fabre d'Olivet|Fabre d{{'}}Olivet]] foguèt lo primièr a prepausar de restaurar la '''[[grafia classica]]''', çò es: un sistèma grafic inspirat del de l{{'}}edat mejana. D{{'}}autres autors tanben prepausèron la restauracion mai o mens completa de la grafia classica, coma lo provençal [[Simon Juda Onorat]] en [[1846]]. Mas los primièrs felibres a l{{'}}entorn de [[Frederic Mistral]], [[Josèp Romanilha]] e [[Teodòr Aubanèu]] ne causiguèron un autre, amb la fondacion del [[Felibritge]] en [[1854]]: lor sistèma es apelat '''[[grafia mistralenca]]''' e pus precisament '''[[nòrma mistralenca]]''' perque Mistral ne foguèt lo promotor mai celèbre (mas Romanilha l{{'}}aviá concebut tre [[1853]]). Aquel sistèma, basat sus la correspondéncia son/grafia del francés amb d{{'}}adaptacions e de manlèus al sistèma grafic de l{{'}}edat mejana, aguèt un grand resson. Es la grafia utilizada dins d{{'}}òbras de Mistral coma ''[[Mirèlha]] <Mirèio>'' e dins ''[[Lo Tresaur dau Felibritge]] <Lou Tresor dóu Felibrige>''. Concebut per la fonologia del parlar rodanenc emplegat pels primièrs felibres, lo sistèma grafic mistralenc èra plan mens adaptat pels autres dialèctes. Amb la difusion del [[Felibritge]] fòra de Provença, lo sistèma foguèt donc adaptat o abandonat per d{{'}}autres. Un exemple d{{'}}adaptacion n{{'}}es la ''[[grafia febusiana]]'' de l{{'}}[[escòla Gaston Febus]], pel gascon. Las idèas de tornar a la '''[[grafia classica]]''' contunhèron de trabalhar ça que la de longa lo movement renaissentista. En Lemosin, lo felibre [[Josep Ros]] i trabalhèt en [[1876]], seguit pels felibres lengadocians [[Antonin Perbòsc]] e [[Prospèr Estieu]] dins los ans [[1890]]. Lo lengadocian [[Loís Alibèrt]], amb sa ''[[Gramatica occitana segon los parlars lengadocians]]'' (1935-1937), fixèt mai o mens definitivament los principis d{{'}}una grafia englobanta basada sul sistèma grafic autoctòn, dicha desenant ''grafia classica'' o ''alibertina''. Aquel trabalh precís de codificacion d{{'}}Alibèrt, a l{{'}}escrich coma a l{{'}}oral, fonda pus precisament la '''[[nòrma classica]]'''. Se faguèt una adaptacion de la nòrma classica a l{{'}}ensems dels dialèctes occitans durant los ans [[1950]]-[[1970]], mai que mai gràcias a las òbras del provençal [[Robèrt Lafont]], del gascon [[Pèire Bèc]] e de l{{'}}[[Institut d'Estudis Occitans]]. Dempuèi [[1996]] lo [[Conselh de la Lenga Occitana]] (en collaboracion amb lo [[Gidilòc]]) preseguís la gestion de la nòrma classica. A l{{'}}ora d{{'}}ara, lo sistèma grafic pus utilizat es lo d{{'}}Alibèrt. Ça que la la grafia mistralenca demòra fòrça utilizada en Provença a costat de la grafia classica. Tanben cal senhalar doas autras grafias d{{'}}impacte mendre: la '''[[grafia bonaudiana]]''', fondada per [[Piare Bonaud]] en [[1973]], que fa concurréncia a la grafia classica en [[auvernhat]], e la '''[[grafia de l'Escòla dau Pò|grafia de l{{'}}Escòla dau Pò]]''', version simplificada de la grafia mistralenca, que fa concurréncia a la grafia classica dins las [[Valadas Occitanas]] dempuèi [[1971]]. La grafia es estada, de la fondacion del Felibritge en [[1854]] e fins a l{{'}}ora d{{'}}ara, un grand subjècte de polemicas particularament dins las annadas seissanta e setanta del sègle XX. {| class="wikitable" style="margin: 0 auto; text-align: center; background-color: #F9F9F9; border: 1px solid #AAA;" |- ! colspan="2" | Comparason de las doas grafias màgers |- ! [[Grafia classica]] ! [[Grafia mistralenca]] |- | style="padding: 1em 1.5em;" | '''Mirèlha, Cant I (F. Mistral)'''<br /><small>(transcripcion)</small> Cante una chata de Provença.<br /> Dins leis amors de sa jovença,<br /> A travèrs de la Crau, vèrs la mar, dins lei blats,<br /> Umble [Umil] escolan dau grand Omèra [Omèr],<br /> Ieu la vòle seguir. Coma èra<br /> Ren qu{{'}}una chata de la tèrra,<br /> En fòra de la Crau se n{{'}}es gaire parlat. | style="padding: 1em 1.5em;" | '''Mirèio, Cant I (F. Mistral)'''<br /><small>(tèxt d{{'}}origina)</small> Cante uno chato de Prouvènço.<br /> Dins lis amour de sa jouvènço,<br /> A travès de la Crau, vers la mar, dins li blad,<br /> Umble escoulan dóu grand Oumèro,<br /> Iéu la vole segui. Coume èro<br /> Rèn qu{{'}}uno chato de la terro,<br /> En foro de la Crau se n{{'}}es gaire parla. |} {{Grafias}} === Ligams intèrnes === * [[nòrma lingüistica]] ** [[nòrma classica]] *** [[alfabet occitan]] *** [[pronóncia de l'occitan|pronóncia de l{{'}}occitan]] *** [[occitan larg]] *** [[Loís Alibèrt]] *** [[Conselh de la Lenga Occitana]] *** [[Gidilòc]] *** [[IEO]] ** [[nòrma mistralenca]] ** [[nòrma bonaudiana]] ** [[nòrma de l'Escòla dau Pò|nòrma de l{{'}}Escòla dau Pò]] == Dialectologia == === Generalitats === [[Fichièr:Occitan dialects.svg|vinheta|{{Legenda|#0072b2|[[Auvernhat]]|bordadura=cap}}{{Legenda|#56b4e9|[[Gascon]]|bordadura=cap}}{{Legenda|#e69f00|[[Lengadocian]]|bordadura=cap}}{{Legenda|#f0e442|[[Lemosin (dialècte)|Lemosin]]|bordadura=cap}}{{Legenda|#d55e00|[[Provençal]]|bordadura=cap}}{{Legenda|#cc79a7|[[Vivaroalpenc]]|bordadura=cap}}]] [[Fichièr:Dialectes de l'occitan selon Jules Ronjat.jpg|thumb|right|Los dialèctes de l{{'}}occitan segond Ronjat.]] Tradicionalament òm considèra que l{{'}}occitan ten sièis grands dialèctes : lo [[gascon]] a l{{'}}oèst, lo [[lengadocian]] e lo [[provençau|provençal]] ([[provençau]]) al sud, lo [[lemosin (dialècte)|lemosin]], l{{'}}[[auvernhat]] e lo [[vivaroaupenc (dialècte)|vivaroalpenc]] al nòrd. Los dialèctes son nommats mai que mai segon de divisions provincialas ancianas mas i a pas de correspondéncia exacta entre los dialèctes e las províncias: en Provença se parla [[provençau|provençal]] mas atanben [[vivaroaupenc (dialècte)|vivaroalpenc]], en Auvèrnha [[auvernhat]] e [[lengadocian]], en Lengadòc [[lengadocian]], [[auvernhat]], [[provençau|provençal]], [[gascon]] e [[vivaroaupenc (dialècte)|vivaroalpenc]], etc. Fòra del cas particular del [[gascon]] (e encara), la transicion entre los dialèctes es plan rarament brutala e un parlar considerat coma de [[lengadocian]] o de [[provençau|provençal]] pòt tenir un fais de caracteristicas d{{'}}un autre dialècte o de caracteristicas pròprias: podèm citar lo [[niçard]], lo cevenòl, lo [[gavaldanés]] o lo brageiragués. Entre los parlars de transicion cap a las lengas vesinas, podèm citar lo [[roiasc]] e los parlars del [[Creissent]]. Cèrts autors coma [[Pèire Bèc]] an prepausat un segond tipe d{{'}}estructuracion de l{{'}}espaci lingüistic occitan. Pèire Bec definís tres grands complèxes supradialectals: l{{'}}arvèrnomediterranèu, l{{'}}occitan central e l{{'}}aquitanopirenenc (vejatz çai sota). === Classificacion dialectala === [[Fichièr:Dialectes de l'occitan selon Pierre Bec.jpg|thumb|right|Dialèctes de l{{'}}occitan segon Pèir Bèc.]] Segon lo lingüista [[Pèire Bèc]]<ref>[[Pèire Bèc|BÈC Pèire]] (1973) = BEC Pierre, ''Manuel pratique d’occitan moderne'', coll. Connaissance des langues, París: Picard</ref>. * '''''grop [[gascon]]''''', constituit d{{'}}un sol dialècte ** [[gascon]] (inclusent l{{'}}[[aranés]]) * '''''grop [[nòrd-occitan]]''''' ** [[lemosin]] ** [[auvernhat]] ** [[vivaroalpenc]] * '''''grop [[sud-occitan]]''''' ** [[provençal]], dich localament [[provençau]] (inclusent lo [[niçard]]) ** [[lengadocian]] * ('''''[[catalan]]''''', lenga per elaboracion qu{{'}}es venguda independenta de l{{'}}occitan) === Classificacion supradialectala === [[Fichièr:Bec supradialectal.jpg|thumb|right|Classificacion supradialectala de l{{'}}occitan segon Pèir Bèc]] Segon lo lingüista [[Pèire Bèc]]<ref>[[Pèire Bèc|BÈC Pèire]] (1973) = BEC Pierre, ''Manuel pratique d’occitan moderne'', coll. Connaissance des langues, París: Picard</ref>. Aquesta classificacion supradialectala es compatibla amb la precedenta, mas se fa segon de critèris diferents. * '''''Grop [[arvèrnomediterranèu]]''''' ** [[lemosin]] ** [[auvernhat]] ** [[vivaroalpenc]] ** [[provençal]] (inclusent lo [[niçard]]) * '''''Grop [[occitan central]]''''' ** [[lengadocian]] (exceptat lo sosdialècte [[lengadocian meridional]]) * '''''Grop [[aquitanopirenenc]]''''' ** [[lengadocian meridional]] ** [[gascon]] ** ([[catalan]], lenga per elaboracion qu{{'}}es venguda independenta de l{{'}}occitan) [[Fichièr:Sumien supradialectal.jpg|thumb|right|Classificacion supradialectala de l{{'}}occitan segon Domergue Sumien]] La classificacion supradialectala es estada reformulada ansin, pus recentament<ref>[[Domergue Sumien|SUMIEN Domergue]] (2006) ''La standardisation pluricentrique de l{{'}}occitan: nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie'', coll. Publications de l{{'}}Association Internationale d{{'}}Études Occitanes, Turnhout: Brepols</ref>. * '''''Grop [[arvèrnomediterranèu]]''''' ** ''Sosgrop [[transoccitan]]'' *** [[lemosin]] *** [[auvernhat]] *** [[vivarodaufinenc]] ([[vivaroalpenc]] de l{{'}}oèst) *** [[provençal general]] (provençal maritim e rodanenc, sens lo [[niçard]]) ** ''Sosgrop [[niçardoalpenc]]'' *** [[niçard|provençal niçard]] *** [[alpenc]] ([[vivaroalpenc]] de l{{'}}èst) * '''''Grop [[preïberic]]''''' ** ''Sosgrop [[occitan central]]'' *** [[lengadocian]] (exceptat lo sosdialècte [[lengadocian meridional]]) ** ''Sosgrop [[aquitanopirenenc]]'' *** [[lengadocian meridional]] *** [[gascon]] *** ([[catalan]], lenga per elaboracion qu{{'}}es venguda independenta de l{{'}}occitan) [[Imatge:Carta de l'occitania.svg|thumb|left|Los grands dialèctes e las vilas principalas d{{'}}Occitània.]] === Dialèctes ancians === *[[occitan aguiainés]] †, dialècte del grop ''[[nòrd-occitan]]'' o ''[[transoccitan]]'', parlat en lo nòrd-oèst d'[[Aquitània]] (la majoritat del domèni del [[peitavin-sentongés]]) fòrça similar au [[lemosin]]. *[[occitan transpirenenc]] †, dialècte del grop ''[[gascon]]'' o ''[[aquitanopirenenc]]'' parlat al sud dels [[Pirenèus]]. *[[shuadit]] †, dialècte del grop ''[[sud-occitan]]'' o ''[[transoccitan]]'', parlar dels [[jusieus]] en [[Provença]]. *[[judeogascon]] †, dialècte gascon parlat per de jusieus iberians en [[Gasconha]]. *[[caló occitan]] †, dialècte entre lo [[romaní]] e l'occitan. *[[lenga shiulada pirenenca]] † (shiulat d'[[Aas]]), basada sul [[gascon]]. == Ligams == * L'[https://ieo-oc.org/?lang=oc Institut d'Estudis Occitans - IEO]: Associacion istorica dau Renaissentisme occitan. *[http://www.academiaoccitana.eu/ Academia Occitana] Lo diccionari de l{{'}}Academia de la Lenga Occitana * [http://www.locongres.org/oc ''Lo Congrès''] Lo diccionari de ''Lo Congrès'' *[http://booksnow1.scholarsportal.info/ebooks/oca9/18/dictionnairefran01piat/dictionnairefran01piat.pdf ''Dictionnaire français-occitanien'' de Louis Piat que explica detalhadament las caracteristicas dels dialèctes occitans] * [https://web.archive.org/web/20070808051904/http://gallica.bnf.fr/scripts/catalog.php?CT=(N007485%7CN007486) Lo Tresaur dau Felibritge] Lo diccionari mai gròs de l{{'}}occitan, de [[Frederic Mistral]] (vejatz tanben lo [[TDF|ligam intèrne]]) * [http://www.lexilogos.com/occitan_langue_dictionnaires.htm Lexilogos] Una colleccion interessanta de ligams, mas la concepcion de l{{'}}occitan i es pas totjorn fisabla. * [http://occitanet.free.fr/oc/index.html Occitanet] * [https://web.archive.org/web/20060618161534/http://revistadoc.org/index.php?lng=fr Lingüistica Occitana] Revista electronica de lingüistica occitana * [https://web.archive.org/web/20110721021159/http://gianni.vacca.perso.sfr.fr/guilhemix/CLO0.html Conselh de la Lenga Occitana] Preconizacions dins la [[nòrma classica]] de l{{'}}occitan * [http://www.marraire.com/ Marraire (l{{'}}occitan en Velai e al nòrd de Vivarés)] * [http://www.aieo.org/ Associacion Internacionala d{{'}}Estudis Occitans] * [https://web.archive.org/web/20070105025109/http://www.institutoccitan.com/accueil.html Institut Occitan (Pau)] * [http://www.bedt.it/ Bibliografia electronica dels trobadors] * [https://web.archive.org/web/20061209094354/http://br.groups.yahoo.com/group/parlar_occitan/ Parlar Occitan] Grop de discussion EN occitan * [https://web.archive.org/web/20080719004632/http://tech.groups.yahoo.com/group/la-lenga-occitana/ La Lenga Occitana] Grop de discussion SUS l{{'}}occitan * [https://web.archive.org/web/20061012161412/http://listes.cict.fr/wws/info/list-oc Lista Òc] Grop de discussion (non moderat) * [https://web.archive.org/web/20061006032144/http://www.crdp-montpellier.fr/occitan/direenoc.htm Exercicis en lenga occitana] * https://web.archive.org/web/20061130210616/http://www.crdp-toulouse.fr/themadoc/occitan/plan.htm * https://web.archive.org/web/20070930005428/http://www.up.univ-mrs.fr/tresoc/somoc.htm Banca de tèxtes numerizats * [http://www.dom.badw-muenchen.de/ Diccionari de l{{'}}occitan medieval] * [http://www.chez.com/lengadoc/lexic_medieval.htm Lexic de l{{'}}occitan medieval] * [http://thesaurus.unice.fr/ Thesaurus Occitan] Basa de donadas dialectologicas multimèdia * [http://www.occitan-oc.org Òc per l{{'}}occitan] Annuari de las entrepresas e organismes amb lo certificat "òc per l{{'}}occitan" * [https://web.archive.org/web/20110106193621/http://ostaldoccitania.net/ Ostal d{{'}}Occitània de Tolosa] l{{'}}Ostal de las associacions occitanas de Tolosa == Nòtas == {{Referéncias|grop=nòta}} == Referéncias == {{Wikiccionari|occitan}} {{Referéncias}} {{Semiproteccion‎}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Occitan|*]] cbnwx90wbv1eofl3jo13hywextlxisw 0 21823 2510055 2488622 2026-10-04T17:58:33Z Sovenhic 36254 2510055 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{Dialècte Provençau}} {{omon|Aups (omonimia)}} {{Infobox Geografia fisica |imatge=Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg |imatge_legenda=Imatge satellit deis Aups ([[2007]]). }} [[Fichièr:Alpen 01.JPG|thumb|right|[[Fotografia]] [[avion|aeriana]] deis Aups.]] Leis '''Aups''' (var. '''Alps'''<ref>Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', cèrca « Alpes », consultat lo 8 de junh de 2023, [https://www.locongres.org/fr/applications/dicodoc-fr/dicodoc-recherche?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&q=alpes]</ref><ref>En [[italian]] ''Alpi'', en [[alemand]] ''Alpen'', en [[eslovèn]] ''Alpe'', en [[francoprovençal]] e en [[francés]] ''Alpes'', en [[friolan]] ''Alps''.</ref>) (nom plurau masculin, rarament femenin) son una cadena de [[montanha]]s [[Euròpa|europèa]] que forma un arc, en anant d'[[Occitània]] a l'[[oèst]] fins a [[Eslovènia]] e [[Àustria]] a l'èst, en passant per [[França]], [[Soïssa]], [[Liechtenstein]], [[Itàlia]] e [[Alemanha]]. Culminan a {{formatnum:4808}} au [[Mont Blanc]]. La part [[Occitània|occitana]] deis Aups constituís leis [[Aups dau Sud]] (ò [[Alps Occitans|Aups Occitans]]): tenon un pendís oèst, la [[Gavotina]] (en [[França]]) e un pendís èst, lei [[Valadas Occitanas]] (en [[Itàlia]]). Leis Aups son un massís montanhós relativament que sa formacion comencèt durant lo [[Jurassic]]. Es lo resultat de la convergéncia dei placas eurasiatica e africana. L'aparicion deis Aups s'inscriu donc un contèxte pus larg d'[[orogenèsi]]. Barriera fisica importanta en [[Euròpa Occidentala]], constituïsson un limit entre espacis climatics ([[clima oceanic|oceanic]] e [[clima continentau|continentau]] au nòrd e [[clima mediterranèu|mediterranèu]] au sud) e lingüstic (germanic au nòrd e latin au sud). Pasmens, amb 14 milions d'abitants son un espaci relativament urbanizat e lei cambis entre vaus an permés l'emergéncia d'una [[cultura aupenca]]. [[Istòria|Istoricament]], leis Aups tenguèron sovent lo ròtle de [[frontiera]]. Lo gentilici es '''aupenc -a''' ò '''alpenc -a''' (var. '''aupin -a''' ò '''alpin -a'''). == Geografia == === Geologia e morfologia === {{veire|Geologia deis Aups}} [[Fichièr:Mar Mediterranèa - Tectonica generala.png|thumb|right|Carta geologica de l'[[Mar Mediterranèa|espaci mediterranèu]].]] [[Fichièr:Aups - Topografia.png|thumb|right|Carta topografica deis Aups.]] La formacion deis Aups es la consequéncia de la convergéncia dei [[placa tectonica|placas tectonicas]] [[placa eurasiana|eurasiana]] e [[placa africana|africana]]. Aqueu fenomèn comencèt durant lo [[Jurassic]] (201-145 Ma) e contunia a l'ora d'ara. Es responsable de la disparicion de l'[[ocean]] [[Tetis (ocean)|Tetis]], que sei vestigis forman uei la [[Mar Mediterranèa]], e de la formacion de la màger part dei cadenas de [[montanha]]s situadas dins l'aisse Aups-[[Imalaia]]. Aquelei desplaçaments traion de [[tèrratrem]]s frequents, generalament febles car la velocitat de desplaçament dei [[placa tectonica|placas]] dins la region es febla. Pasmens, leis Aups conoisson una creissença rapida, fins a 2,5 mm/an en certaneis endrechs, en causa de la disparicion dei [[glacièr|glaciers]] que demenisson la [[pression]] exercida sus lei [[ròca]]s e de movements [[litosfèra|litosferics]] prefonds que favorizan la montada de materiaus vèrs la superficia [[Tèrra|terrèstra]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Mathieu Nocquet, Christian Sue, Andrea Walpersdorf, Trong Tran, Nicole Lenôtre, et al., « Les Alpes montent... un paradoxe tectonique », RESIF, julhet de 2017, pp. 5-6.</ref>. L'ensemble dau sistèma [[montanha|montanhós]] s'estend sus una longor de {{formatnum:1200}} a {{formatnum:1300}} km. A una forma d'arc que passa per l'èst d'[[Occitània]], [[Savòia]], [[Soïssa]], lo nòrd d'[[Itàlia]], lo sud d'[[Alemanha]], [[Àustria]] e l'oèst d'[[Eslovènia]]<ref>Geologicament, lei ramificacions pus orientalas deis Aups arriban dins lei regions occidentalas d'[[Ongria]]. Pasmens, an pas l'aspècte de [[montanha]]s.</ref>. Sa largor varia de 100 a 250 km. Es pus importanta entre [[Itàlia]] e [[Alemanha]] e pus febla entre [[Occitània]] e [[Itàlia]]. Lo sistèma es enviroutat per tres fluvis ([[Danubi]] au nòrd, [[Pò]] au sud e [[Ròse]] a l'oèst) qu'an cavat de vaus que constituïsson d'aisses de comunicacion importants. Pasmens, existís tanben de còls permetent lo passatge dei [[montanha]]s. Se situan generalament a {{formatnum:2000}} m e lei passatges pus bas e pus aisats d'accès son generalament venguts de rotas importantas dempuei l'[[Antiquitat]] ([[Còl de Brenner|Brenner]], [[Còl de Montginebre|Montginebre]]...). L'arc montanhós eu meteis es generalament devesit entre tres ò quatre seccions principalas. A l'oèst, se tròban leis Aups Occidentaus que van de la [[Mar Mediterranèa]] a la region de [[Canton de Valés|Valés]]. Aqueu tròç assosta lei cimas pus autas coma lo [[Mont Blanc]] ({{formatnum:4808}} m<ref>En foncion de l'espessor dei jaç de glaç a la cima, aquela altitud pòu variar entre {{formatnum:4806}} e {{formatnum:4811}} m dins leis obratges de referéncia.</ref>), la [[poncha Dufour]] ({{formatnum:4634}} m<ref>En foncion de l'espessor dei jaç de glaç a la cima, aquela altitud pòu variar entre {{formatnum:4634}} e {{formatnum:4635}} m dins leis obratges de referéncia.</ref>), [[Weisshorn]] ({{formatnum:4506}} m) e [[Cervin]] ({{formatnum:4478}} m). Au centre, de Valés ai [[Grisons]], se tròban leis Aups Centraus que son egalament una region relativament amb plusors cimas de mai de {{formatnum:4000}} m. Enfin, a l'èst, se tròban leis Aups Orientaus e Mediridionaus que forman un sistèma montanhós larg mai mens aut que lei doas autrei partidas. === Clima === ==== Lo clima aupenc ==== Lo clima despend largament de l'[[altitud]] e dau pendís. Dins lei zònas d'altitud, s'impausa un [[clima montanhòl]] caracterizat per de [[temperatura]]s frejas e de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacions]] sovent pus importants que dins lei plans vesins amb una part importanta sota forma de [[nèu]]. Lei geladas son fòrça frequentas e lei desplaçaments pòdon èsser complicats durant la sason freja. Dins lei zònas encara pus autas, lo freg es permanent amb la preséncia de [[glacièr|glaciers]] e de condicions similaras a un [[clima polar]]. Dins lei regions pus bassas, es possible de destriar dos cas principaus. Au nòrd a l'[[èst]], leis influéncias [[clima continentau|continentalas]] son marcadas, çò qu'entraïna de precipitacions generalament superioras a {{formatnum:1000}} mm annuaus e una amplitud termica importanta entre l'[[estiu]] e l'[[ivèrn]]. A l'[[oèst]], lo clima es mai influenciat per l'[[Ocean Atlantic]] e lei precipitacions son pus regularas durant l'annada. Au [[sud]], leis efiechs de la [[Mar Mediterranèa]] traion d'ivèrns leugierament mens fregs amb de tombadas de nèu pus feblas que dins lo nòrd. Lei precipitacions pòdon prendre un aspècte chavanós. ==== L'influéncia deis Aups sus lo clima europèu ==== Leis Aups an una influéncia importanta sus lo clima europèu car son [[altitud]] e sa longor permèton la mesa en plaça d'una barriera fisica sufisenta per crear un nòrd pus umid e un sud pus eissuch<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claude Meyzenq, « À propos de la limite Alpes du Nord - Alpes du Sud. Limites, pays de marge et organisation spatiale en montagne, évolution des concepts », ''Revue de Géographie Alpine'', vol. 72, n° 2, 1984, pp. 241–251.</ref>. De mai, leis Aups participan a la mesa en plaça de fenomèns caracteristics dau clima de l'[[Euròpa Occidentala]]. Per exemple, quand un [[anticiclòn]] se raprocha dei còstas [[Ocean Atlantic|atlanticas]], entraïnan la formacion d'un important corrent d'aire en rotacion orària qu'expulsa lei massas d'aire nòrd-italianas vèrs la [[Mar Mediterranèa|Mediterranèa]] entraïnant la formacion d'una [[depression (meteorologia)|depression]] dins lo [[Golf de Gènoa]] e la formacion de [[mistrau]] e de [[tramontana]] en [[Occitània]]. Quand una [[depression (meteorologia)|depression]] arriba dempuei l'[[ocean]], es l'efiech opausat qu'es observat. I a formacion d'un [[anticiclòn]] en [[Mar Mediterranèa|Mediterranèa]] e una aumentacion de l'intensitat dei tempèstas dins lo rèsta de l'[[Euròpa Occidentala]]. ==== Leis efiechs dau rescaufament climatic ==== {{veire|Rescaufament climatic}} Leis efiechs dau [[rescaufament climatic]] son importants dins leis Aups amb de consequéncias grèvas sus lei ressorsas [[aiga|aqüifèras]] que demenisson pauc a pauc. La causa d'aqueu fenomèn es la demeniccion dei precipitacions solidas ([[nèu]]...) e la fonda lenta dei [[glacièr|glaciers]]. Dins lei dos cas, i a reduccion de la quantitat d'[[aiga]] blocada dins lei montanhas pendent la sason freja. Òr, a la prima, la fonda progressiva de la nèu permet una alimentacion pus regulara dei [[ribiera]]s. Quant ai [[glacièr|glacier]]s, son una fònt importanta d'aiga durant lei periòdes eissuchs. A l'ora d'ara, l'evolucion dei glaciers es fòrça inquietanta car la pèrda de volum es estimada entre 30 e 70 % per lo periòde 1850-2050. En mai dei questions regardant l'alimentacion en [[aiga potabla]] de certanei vaus, la disparicion dei [[glacièr|glaciers]] e dei sòus gelats favoriza tanben l'[[erosion]] dei montanhas. D'efiech, leis estructuras destabilizadas per la disparicion dei glaç que mantenián la [[ròca]] pòdon s'afondrar. Per exemple, es lo cas de la region dau [[Pizzo Cengalo]], una montanha situada lòng de la frontiera entre [[Itàlia]] e [[Soïssa]], onte plusors derrunadas son estadas observadas dempuei [[2011]]. === Demografia === Dins leis [[ans 2000]], l'espaci aupenc èra poblat per 14 milions de personas installats dins uech [[Estat]]s<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ferlaino, Rota ''La montagna italiana. Confini, identità e politiche'', edizioni FrancoAngeli, 2013, p. 38.</ref>. La màger part viviá en [[Itàlia]] (30,1 %) e en [[Àustria]] (23,9%) mai [[França]] (18 %), [[Soïssa]] (12,8 %) e [[Alemanha]] (10,1 %) representavan de parts importantas de la populacion aupenca. La densitat de populacion mejana èra de 68 ab/km² mai, dins lei fachs, i a de variacions importantas amb una concentracion deis estatjants dins lei vaus. Lei vilas pus importantas dirèctament implantadas dins lei zònas [[montanha|montanhosas]] son [[Grenòble]] ({{formatnum:450000}} abitants) e [[Innsbruck]] ({{formatnum:130000}} abitants). Pasmens, l'espaci aupenc es enviroutat d'aglomeracions aguent una influéncia internacionala coma [[Munic]] au [[nòrd]], [[Milan]] e [[Turin]] au [[sud]] e [[Viena (Àustria)|Viena]] a l'[[èst]]. === Lengas === D'un biais generau, leis Aups constituïsson, au nivèu [[lingüistica|lingüistic]], un limit entre leis espacis germanic au nòrd, latin au sud e eslau meridionau a l'èst. Pasmens, localament, es una afiermacion de nuançar car lei limits dei domenis lingüistics seguisson pas exactament lei crèstas dau massís. Una autra particularitat de l'espaci aupenc es l'existéncia de comunautats lingüisticas pichonas comptant un nombre reduch de locutors. Leis estatuts dei diferentei [[lenga]]s parladas dins leis Aups son fòrça variables A l'èst, predomina lo [[francés]] qu'es la lenga oficiala e majoritària en [[França]] e en [[Soïssa Romanda]]. Dins aquelei regions, a largament remplaçat l'[[arpitan]] e l'[[occitan]] que conoisson un important declin. Aquelei lengas an ges d'estatut oficiau dins aquelei país mai son protegidas sus lo pendís italian. Au sud, l'[[italian]] es la lenga oficiala en [[Itàlia]]. Pasmens, dins lo nòrd d'Itàlia, i a fòrça minoritats germanofònas que dispausan d'un estatut reconegut per l'[[Estat]]. Dins aquelei regions, se tròban tanben lei comunautats parlant lo [[ladin]], lo [[friolan]]. De minoritats italofònas son tanben presentas en [[Soïssa]] onte l'italian es una dei quatre lengas oficialas. Totjorn en [[Soïssa]], se tròba lo [[romanch]] que fa partida dau meteis grop lingüistic que lo ladin e lo friolan. Es reconegut coma lenga oficiala per [[Soïssa]] mai es en cors de disparicion dempuei la segonda mitat dau sègle XX. Enfin, au nòrd e au centre deis Aups, l'[[alemand]] es la lenga dominanta en [[Soïssa]], en [[Alemanha]] e en [[Àustria]] e l'[[eslovèn]] es la lenga parlada en [[Eslovènia]] e dins quauquei regions frontalieras d'[[Àustria]] sus lo pendís sud de l'extremitat orientala deis Aups. === Religion === Leis Aups son una region [[tradicion]]alament [[cristianisme|crestianas]]. Lo [[catolicisme]] es predominant dins totei lei país levat de [[Soïssa]] onte lo territòri es partejat entre [[catolicisme|catolics]] e [[protestantisme|protestants]]. Aquela situacion es globalament establa dempuei la [[Còntra-Reforma]]. [[Istòria|Istoricament]], lei vaus aupencs an assostat divèrsei minoritats religiosas menaçadas. La pus importanta es probablament aquela dei vaudés, un movement crestian aparegut au sègle XII. Prefigurant lo [[protestantisme]], foguèt persecutat fins au sègle XVII tant en [[França]] qu'en [[Itàlia]]. Uei, revendicava encara quauquei desenaus de miliers de fidèus. == Istòria == === De la Preïstòria a l'integracion deis Aups dins l'Empèri Roman === Un premier poblament dei regions aupencas aguèt luòc entre lei [[periòde glaciari|periòdes glaciaris]] de [[Glaciacion de Riss|Riss]] e de [[Periòde Glaciari de Würm|Würm]] amb l'installacion de populacions [[Òme de Neandertal|neandertalianas]]. La preséncia de caça e de [[peirard]] en quantitats importantas èra probablament la causa d'aquelei migracions en direccion dei [[montanha]]s<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Ribard, ''À la découverte du Vercors : Parc naturel régional'', Glénat, coll. « Topo guides », 2009, pp. 86-87.</ref>. L'arribada d’''[[Homo sapiens]]'' dins la region se debanèt après lo [[Periòde Glaciari de Würm|darrier periòde glaciari]], totjorn en seguissent la caça. L'[[agricultura]] e lo norrigatge se desvolopèron a partir dau millenari VI avC. La societat [[neolitic]]a aupenca es ben coneguda per lei periòdes [[-4000|4000]]-[[-2400|2400 avC]], [[-1900|1900]]-[[-1500|1500 avC]] e [[-1050|1050]]-[[-800|800 avC]] que son caracterizats per un abitat lacustre installat dins d'endrechs palunencs favorables a la conservacion dei vestigis<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Anne Lehoërff, ''Préhistoires d'Europe : De Néandertal à Vercingétorix'', Belin, coll. « Mondes anciens », 2016.</ref>. Leis epòcas intermediàrias, marcadas per de cambiaments [[clima]]tics qu'entraïnèron l'abandon dei [[vilatge]]s lacustres, son mens ben conegudas. Pasmens, leis elements descubèrts mòstran una integracion dins l'espaci aupenc dins lei rets marchands [[continent]]aus. La [[momia]] d'[[Ötzi]], datada de [[-3200|3200 avC]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Luca Ermini, Christina Olivieri, Ermanno Rizzi, Gianluca De Bellis, Martin B. Richards e Franco Rollo, « Complete Mitochondrial Genome Sequence of the Tyrolean Iceman », ''Current Biology'', vol. 18, n° 21, 2008.</ref>, mòstra un mestritge de la fabricacion d'objèctes de [[coire]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Anu Singh Cundy e Gary Shin, ''Découvrir la biologie'', De Boeck Superieur, 2017, p. 256.</ref>. La [[metallurgia]] dau [[bronze]] apareguèt dins leis Aups entre [[-3000|3000]] e [[-2500|2500 avC]]. Entre lei sègles [[sègle VI avC|VI]] e [[sègle III avC|III avC]], de populacions [[cèltas]] e [[celtoligurs|celtoliguras]] s'installèron dins la region que gardèt un ròtle de crosiera marchanda. Entre [[-35|35]] e [[-6|6 avC]], lei [[Empèri Roman|Romans]] conquistèron l'ensemble de l'espaci aupenc. Aquò permetèt la construccion de [[rota]]s romanas. Desenant [[politica]]ment unificadas per [[Roma]], lei pòbles aupencs s'integrèron a la vida de l'Empèri. De [[colonialisme|colonias]] e de vilas novèlas foguèron, fondadas lòng dei rotas, son a l'origina de plusors vilas actualas<ref>Per exemple, en [[Occitània]], es lo cas de [[Gap]].</ref>. === De l'Edat Mejana ai Temps Modèrnes === [[Fichièr:Itàlia - Fin dei Guèrras d'Itàlia (1559).png|thumb|right|[[Itàlia]] e Aups a la fin dei [[Guèrras d'Itàlia]].]] Après la casuda de l'[[Empèri Roman|Empèri Roman d'Occident]], l'airau [[politica|politic]] aupenc se fragmentèt tornarmai a l'entorn de centres regionaus relativament autonòms. Pasmens, a l'opausat, lo [[cristianisme]], la creacion de [[diocèsi]]s e la fondacion de [[monastèri]]s, a partir dau [[sègle IV apC|sègle IV]], permetèron de mantenir una certana unitat. Facilitèron tanben la conversion deis abitants au [[cristianisme]]<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Hubert Jedin e Jochen Martin (dir.), ''Atlas zur Kirchengeschichte. Die christlichen Kirchen in Geschichte und Gegenwart'', Herder, 2004.</ref>. Au nivèu [[politica|politic]], la conquista deis Aups per lei [[Empèri Carolingian|Carolingians]] menèt a la formacion d'un poder imperiau que venguèt lo senhor mai ò mens nominau dei senhors e evesques regionaus. Se la [[feudalitat]] se generalizèt dins lei [[montanha]]s a partir dei sègles [[sègle IX|IX]] e [[sègle X|X]], l'interès estrategic dei còls entre [[Alemanha]] e [[Itàlia]] suscitèt d'intervencions militaras per securizar lei rotas. De mai, l'importància d'aquelei rotas permetèt de provesir lei ressorsas a l'emergéncia de dinastias poderosas coma l'[[Ostal d'Absborg|Ostau d'Absborg]] ò l'[[Savòia|Ostau de Savòia]]. A la fin dau sègle XIII, se fau pereu nòtar lo començament de la formacion de la [[Soïssa|Confederacion Elvetica]]. A partir de la fin de l'[[Edat Mejana]], l'espaci aupenc venguèt de luchas entre lei doas poissanças de l'epòca, [[França]] e leis [[Ostal d'Absborg|Estats Absborg]]. En particular, de [[1494]] a [[1559]], lo contraròtle d'[[Itàlia]] foguèt l'objècte de [[Guèrras d'Itàlia|plusors guèrras]]. Aquelei combats aguèron mai d'una consequéncia per l'espaci aupenc. A l'èst, [[França]] gardèt la possession de [[Daufinat]] e de [[Provença]], çò que prefigura la mesa en plaça de la frontiera francoitaliana actuala. Au nòrd-èst, la [[Soïssa|Confederacion Elvetica]] mantenguèt son [[independéncia]] e obtenguèt lo contraròtle d'un territòri similar a son territòri actuau. Menaçat per l'expansionisme francés, lo [[Savòia|Ducat de Savòia]] comencèt d'orientar seis interès en [[Itàlia]]. Enfin, leis [[Ostal d'Absborg|Absborg]] ocupèron la màger part de la mitat orientala deis Aups. Lo limit entre Absborg d'[[Espanha]] e Absborg d'[[Àustria]] seguiguèt mai ò mens lo limit entre espacis germanic e latin. === Lo periòde contemporanèu === A partir dau sègle XVI, lei sabents [[Euròpa|europèus]] comencèron de s'interessar ais Aups e, pus generalament, a la [[geologia]]. Aquel interès aumentèt encara au sègle XVIII amb la multiplicacion dei racòntes de viatge e, mai que mai, amb la naissença de l'[[alpinisme]] (premiera ascension dau [[Mont Blanc]] en [[1786]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' A. Den Doolard, ''Le Vainqueur du mont Blanc'', Édition Albin Michel, 1950.</ref>). Durant lo sègle XIX, la conquista deis autrei cimas pus autas se debanèt dins lo quadre dau « nacionalisme scientific »<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Charles Durier, ''Le Mont-Blanc'', La Fontaine de Siloé, 2001.</ref>. De mai, en causa d'aquela importància scientifica e simbolica, plusors cadenas de montanhas descubèrtas durant lo periòde [[colonialisme|coloniau]] foguèron dichas « Aups » en [[Asia]], en [[Oceania]] e en [[America]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Debarbieux, « La nomination au service de la territorialisation. Réflexions sur l'usage des termes « alpe » et « montagne », in ''Le Monde alpin et rhodaien'', vol. 25, 1997, pp. 227-241.</ref>. Au sègle XIX, lo desvolopament dau [[nacionalisme]] aguèt tanben per consequéncia de menar a la formacion d'[[Itàlia]]. Après plusors [[guèrra]]s, lei frontieras aupencas actualas foguèron definidas après la [[Premiera Guèrra Mondiala]]<ref>Quauquei modificacions menoras aguèron luòc lòng de la frontiera francoitaliana en [[1945]]. Destinadas a facilitar la defensa dau territòri francés, an pas entraïnat de transformacions importantas.</ref>. Aqueu periòde veguèt lo passatge definitiu de la dinastia de Savòia en [[Itàlia]] durant lo procès d'unificacion d'Itàlia menat dins leis [[ans 1860]]. La conquista dei regions pobladas per « d'italofòns » foguèt un deis aisses majors de la politica de [[Roma]] e entraïnèt de combats importants dins la region aupenca en [[1915]]-[[1918]]. En parallèl, lei zònas ruralas dei montanhas foguèron pauc a pauc tocadas per l'[[exòde rurau]] causat per l'industrializacion dei regions vesinas ([[Soïssa]], vau de [[Pò]], [[Baviera]], [[Provença]]...). === Occitània e leis Aups === ==== Una barriera fisica e una zòna de cambi ==== Leis Aups tènon un ròtle important dins l'[[istòria]] d'[[Occitània]] coma barriera fisica amb l'espaci italian. D'efiech, durant lo periòde [[Edat Mejana|roman]] e [[Edat Mejana|medievau]], foguèron un dei limits de l'ensemble culturau a l'origina d'[[Occitània]]. Puei, durant la fasa d'annexion e d'integracion deis [[Estat]]s [[Occitània|occitans]] au [[Reiaume de França]], leis Aups marquèron lo limit a aquel expansionisme<ref>Dins aquò, durant la premiera mitat dau sègle XVI, lei rèis de [[França]] assaièron d'estendre sei possessions en [[Itàlia]]. Aquò menèt ai [[Guèrras d'Itàlia]] que s'acabèron per una desfacha francesa dins la peninsula.</ref>. Dins aquò, aqueu ròtle de barriera empachèt pas lei passatges e leis Aups foguèron tanben una interfàcia d'escambis amb [[Itàlia]]. La preséncia importanta de populacions occitanas sus lei pendís orientaus deis Aups dau Sud tenguèt un ròtle dins aquelei transferiments de bens, de sabers e de tecnicas. ==== Lei Valadas Occitanas ==== {{veire|Valadas Occitanas}} Lei [[Valadas Occitanas]] son la partia d'[[Occitània]] situadas en [[Itàlia]]. Fan partida de l'airau [[vivaroaupenc]] e èran poblats per aperaquí {{formatnum:180000}} personas en [[2022]]. A respècte de l'[[Occitània Granda]], lei Valadas an la particularitat de se trobar dins un [[Estat]] que reconoís un certan nivèu d'oficialitat ai lengas minoritàrias. D'efiech, una [[lei|lèi]] de [[1999]] permet ais autoritats localas d'adoptar de mesuras de proteccion per l'[[occitan]] coma un usatge reconegut dins l'[[administracion]], l'ensenhament ò lei mèdias. Ansin, en [[2013]], una enquista mostrèt que 27 % de la populacion èra capable de parlar la [[lenga]]<ref>'''[[italian|(it)]]''' E. Allansino, C. Ferrier, S. Scaramuzzi e T. Telmon, ''Le lingue del Piemonte'', Quaderni di Ricerca, 113, 2007, p. 71.</ref>. Au nivèu culturau e economic, la capitala religiosa dei [[vaudés]], [[La Torre de Pèlis]], e l'estacion d'esquí de [[La Sestriera]], sèti deis espròvas d'[[esquí aupenc]] dei [[Jòcs Olimpics]] de [[2006]], se situan dins lei [[Valadas Occitanas]]. == Cultura == {{veire|Cultura aupenca}} Lei diferentei populacions aupencas presentan una certana unicitat que s'obsèrva dins mai d'un aspècte culturau, sociau e tecnic. Ansin, se parla de « cultura aupenca » per designar aquelei trachs comuns. La necessitat de faciar lei meteissei condicions climaticas e geograficas e lei cambis entre vaus explican probabla lor formacion<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alex Cittadella, ''Breve storia delle Alpi tra clima e meteorologia'', FrancoAngeli, 2019, p. 21.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Luigi Zanzi, ''Civiltà alpina'', dins Luigi Luca Cavalli-Sforza, ''Civiltà alpina ed evoluzione umana'', Jaca Book, 2012.</ref>. L'[[arquitectura]], la [[gastronomia]] e lei practicas agricòlas son fòrças marcadas per aqueu fenomèn. Pasmens, aquela cultura comuna donèt naissença a d'elements pus susprenents coma l'importància donada a l'educacion deis enfants amb l'existéncia d'un ret d'escòlas dens tre lo sègle XV (e benlèu tre lo sègle XIV)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniele Jalla (trad. Letizia Ricci), « L'Alpe 01 : qui a tué le crétin des Alpes ? », ''L'Alpe'', 1998.</ref>. == Economia == [[Economia|Economicament]], leis Aups presentan fòrça elements d'omogeneïtat amb un teissut economic fondat sus l'[[agricultura]] de [[montanha]], la produccion [[lach|lachiera]] e [[fromatge|fromatgiera]], la [[silvicultura]] e lo [[torisme]]. Certanei vaus tènon d'activitats [[industria]]las interessadas per lo còst feble de l'[[energia]] [[Idroelectricitat|idroelectrica]]<ref>'''[[italian|(it)]]''' Edoardo Martinengo, ''Le Alpi per l'Europa'', Editoriale Jaca Book, 1988.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Francesco Giordana, ''La comunicazione del turismo tra immagine, immaginario e immaginazione'', Franco Angeli, 2004, p. 64.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Luca Savoja, ''La costruzione sociale del turismo'', G. Giappichelli, 2005.</ref>. En [[França]], [[Grenòble]] es l'objècte d'amainatjaments importants dins lo quadre d'una volontat [[govèrn|governamentala]] d'i crear un centre [[tecnologia|tecnologic]] de nivèu internacionau. Lo [[torisme]] es principalament centrat sus leis [[espòrt d'ivèrn|espòrts d'ivèrn]]. D'efiech, leis Aups son un dei centres mondiaus d'aqueleis espòrts coma lo mòstra l'organizacion de dètz edicions dei [[Jòcs Olimpics d'Ivèrn]] dins la region<ref>'''[[italian|(it)]]''' ''Letteratura e sport: per una storia delle Olimpiadi...'', Edizioni Interlinea, 2006, p. 52.</ref>. Pasmens, lo torisme estivenc, s'es mens lucratiu, representa tanben una fònt importanta de revenguts. A tanben permés de protegir una partida dei païsatges aupencs gràcias a la creacion de [[pargue naturau|pargues naturaus]] tre la premiera partida dau sègle XX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pascal Marty e Jacques Lepart, « Des réserves de nature aux territoires de la biodiversité », ''Annales de Géographie'', vol. 115, n° 651, 2006, pp. 485-507.</ref>. Uei, lo flux de [[torisme|toristas]] dins leis Aups es considerable amb 130 milions de personas au començament deis [[ans 2010]]<ref>'''[[italian|(it)]]''' F. Bartalletti, ''Prospettive turistiche nelle Alpi, in Politiche per lo sviluppo sostenibile della montagna (curatore Antonio Massarutto)'', Edizioni FrancoAngeli, 2013, p. 108.</ref>. == Ecologia e pollucion == === Fauna e flòra === La [[fauna]] e la [[flòra]] aupenca es largament constrencha per l'[[altitud]] e, dins una mendra mesura, per la [[latitud]] e l'exposicion au [[Solelh|Soleu]], ai [[vent]]s e ai [[precipitacion (meteorologia)|precipitacions]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Godard e Martine Tabeaud, ''Les climats : Mécanismes, variabilité et répartition'', Armand Colin, coll. « Cursus », 2009.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre-Alain Baeriswyl, Martine Rebetez, Antocha Winistörfer e Michel Roten, ''Répartition spatiale des modifications climatiques dans le domaine alpin : rapport final PNR 31'', VDF Hochschulverlag AG, 1997.</ref>. La flòra es organizada en [[estanci altitudinau]]. De 500 a {{formatnum:1500}} m, se tròba l'[[estanci montanhard]] qu'es dominat per una seuva mixta de fuelhós e de [[conifèr]]s ([[fau]]s, [[sap]]s...). Lo nivèu superior, de {{formatnum:1200}} a {{formatnum:2000}} m, es ocupat per l'[[estanci subaupenc]]. Similar a la [[taiga]], es dominat per de conifèrs coma la [[serenta]] e lo [[mèuse]]. La preséncia d'[[aupatge]]s es tanben possibla. Au dessüs, l'[[estanci aupenc]] pòu s'estendre de {{formatnum:1600}} a {{formatnum:3000}} m. Es caracterizat per la disparicion progressiva deis [[arbre|aubres]] que son remplaçats per d'aupatges. Au començament dau sègle XXI, lo limit superior dei [[selva|seuvas]] aupencas se situa normalament entre {{formatnum:1800}} m (sus lei relèus pus expausats) e {{formatnum:2500}} m (dins lei vaus protegidas de [[Canton de Valés|Valés]]). Aqueu limit aumenta lentament benlèu en causa dau [[rescaufament climatic]] ò de la demenicion deis activitats agricòlas en aqueleis endrechs<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Fank Hagedorn, Andreas Rigling e Peter Bebi, « La limite de la forêt : pourquoi il n’y a pas d’arbres en altitude », ''Les Alpes'', 2006, pp. 52-55.</ref>. En delà de l'[[estanci aupenc]], se situa l'[[estanci nivau]] onte la vegetacion vèn pus rara. Es mai que mai compausada de [[liquèn]]s e de [[mofa]]s que pòdon disparéisser dins leis endrechs tròp expausats. <gallery> Fichièr:Larix decidua Saastal.jpg|{{center|Seuva mixta de l'[[estanci montanhard]]}} Fichièr:Klesenzatal Hutlabach.JPG|{{center|Aupatge de l'[[estandi subaupenc]]}} Fichièr:Mélèzes bosquet.jpg|{{center|Grop de [[mèuse]]s caracteristic de l'[[estandi subaupenc]]}} Fichièr:GlarusAlps.jpg|{{center|Aupatge de l'[[estanci aupenc]]}} Fichièr:Mont Blanc 003.jpg|{{center|[[Glacièr|Glaciers]] dins l'[[Estanci nivau]] de [[Mont Blanc]]}} </gallery> La [[fauna]] aupenca es compausada d'[[espècia (biologia)|espècias]] adaptadas au relèu e a l'[[altitud]]. En despiech de l'urbanizacion de mai d'una vau, presenta encara una biodiversitat importanta. Es generalament liada a un [[estanci altitudinau]] mai lei variacions son importantas, especialament per leis animaus pus gròs que pòdon aisament cambiar de mitan. Per exemple, lo [[camoç]] pòu viure dins leis [[ecosistèma]]s montanhards, subaupencs e aupencs<ref>En [[Occitània]], lo limit inferior per lei [[camoç]] es de l'òrdre de 600 m. Dins tot lo país, es donc una espècia presenta dins de relèus d'altitud mejana.</ref>. === Efiechs dau rescaufament climatic e pollucion === A tèrme lòng, leis efiechs dau [[rescaufament climatic]], principalament la disparicion de la màger part dei [[glacièr|glaciers]] e l'aumentacion de la proporcion de precipitacions liquidas, menaçan d'assecar mai lo clima aupenc. Pasmens, aqueu fenomèn sembla subretot d'aver d'impactes sus leis activitats consumatritz d'[[aiga]]. Leis autreis efiechs son pus moderats e prènon la forma d'una montada progressiva deis [[estanci altitudinau|estancis altitudinaus]]. Aquò pòu aver d'efiechs sus leis espècias pauc mobilas e sus leis espècias deis estancis superiors que pòdon pas totjorn trobar una zòna pus auta per migrar. De mai, aquelei zònas pus autas ocupan generalament una superficia pus reducha. A tèrme cort, leis [[ecosistèma]]s aupencs son menaçats per la frequentacion importanta dei montanhas per lei [[torisme|toristas]]. Per faciar lei problemas engendrats per lo torisme de massa, leis [[Estat]]s an creat plusors [[pargue naturau|pargues naturaus]] e assaian de definir e de metre en òbra de politicas de [[desvolopament sostenable]]. Pasmens, l'aplicacion es rarament simpla coma o mòstran, per exemple, lei debats sus la proteccion dei populacions de [[lop]]s en [[Occitània]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Patrick Degeorges e Farid Benhammou, « Le loup, protégé ou nuisible ? », ''Le Monde diplomatique'', junh de 2023.</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Alemanha]]. * [[Altitud]]. * [[Àustria]]. * [[Clima montanhòl]]. * [[Cultura aupenca]]. * [[Eslovènia]]. * [[Espòrt d'ivèrn]]. * [[Estanci aupenc]]. * [[Estanci montanhard]]. * [[Estanci nivau]]. * [[Estanci subaupenc]]. * [[Formatge]]. * [[França]]. * [[Glacièr|Glacier]]. * [[Itàlia]]. * [[Mar Mediterranèa|Mediterranèa (mar)]]. * [[Montanha]]. * [[Nèu]]. * [[Occitània]]. * [[Orogenèsi]]. * [[Pargue naturau]]. * [[Soïssa]]. * [[Tectonica dei placas]]. * [[Torisme]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' E. Argand, « Sur les plissements en retour et la structure en éventail dans les Alpes occidentales », ''Bulletin de la Société vaudoise de sciences naturelles'', vol. 47,‎ 1911, pp. 33-36. * '''[[italian|(it)]]''' Fabrizio Bartaletti, ''Le Alpi. Geografia e cultura di una regione nel cuore dell’Europa'', FrancoAngeli, 2011. * '''[[francés|(fr)]]''' Laurence Fontaine, ''Pouvoir, identités et migrations dans les hautes vallées des Alpes occidentales (XVIIe – XVIIIe siècle)'', Presses Universitaires de Grenoble, 2003. * '''[[francés|(fr)]]''' J. Gilliéron e C. Morerod, ''Animaux des Alpes, Guide des vertébrés'', Éditions du C.A.S, 2005. * '''[[francés|(fr)]]''' Ivo Lavoyer, ''Glossologie et flore des Alpes'', Centre d'études francoprovençales, 2011. * '''[[italian|(it)]]''' Jon Mathieu, ''Storia delle Alpi 1500-1900. Ambiente, sviluppo e società'', Bellinzona, 2004. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Geografia]] [[Categoria:Montanha d'Occitània]] 6249wnuzcgnssn3ck16n9gootgnbh0a 2510056 2510055 2026-10-04T18:06:14Z Sovenhic 36254 2510056 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{Dialècte Provençau}} {{omon|Aups (omonimia)}} {{Infobox Geografia fisica |imatge=Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg |imatge_legenda=Imatge satellit deis Aups ([[2007]]). }} [[Fichièr:Alpen 01.JPG|thumb|right|[[Fotografia]] [[avion|aeriana]] deis Aups.]] Leis '''Aups''' (var. '''Alps'''<ref>Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', cèrca « Alpes », consultat lo 8 de junh de 2023, [https://www.locongres.org/fr/applications/dicodoc-fr/dicodoc-recherche?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&q=alpes]</ref><ref>En [[italian]] ''Alpi'', en [[alemand]] ''Alpen'', en [[eslovèn]] ''Alpe'', en [[francoprovençal]] e en [[francés]] ''Alpes'', en [[friolan]] ''Alps''.</ref>) (nom plurau masculin, rarament femenin) son una cadena de [[montanha]]s [[Euròpa|europèa]] que forma un arc, en anant d'[[Occitània]] a l'[[oèst]] fins [[Àustria]] a l'èst, en passant per [[França]], [[Soïssa]], [[Liechtenstein]], [[Itàlia]], [[Alemanha]], [[Eslovènia]] e un pauc per [[Ongria]]. Culminan a {{formatnum:4808}} au [[Mont Blanc]]. La part [[Occitània|occitana]] deis Aups constituís leis [[Aups dau Sud]] (ò [[Alps Occitans|Aups Occitans]]): tenon un pendís oèst, la [[Gavotina]] (en [[França]]) e un pendís èst, lei [[Valadas Occitanas]] (en [[Itàlia]]). Leis Aups son un massís montanhós relativament que sa formacion comencèt durant lo [[Jurassic]]. Es lo resultat de la convergéncia dei placas eurasiatica e africana. L'aparicion deis Aups s'inscriu donc un contèxte pus larg d'[[orogenèsi]]. Barriera fisica importanta en [[Euròpa Occidentala]], constituïsson un limit entre espacis climatics ([[clima oceanic|oceanic]] e [[clima continentau|continentau]] au nòrd e [[clima mediterranèu|mediterranèu]] au sud) e lingüstic (germanic au nòrd e latin au sud). Pasmens, amb 14 milions d'abitants son un espaci relativament urbanizat e lei cambis entre vaus an permés l'emergéncia d'una [[cultura aupenca]]. [[Istòria|Istoricament]], leis Aups tenguèron sovent lo ròtle de [[frontiera]]. Lo gentilici es '''aupenc -a''' ò '''alpenc -a''' (var. '''aupin -a''' ò '''alpin -a'''). == Geografia == === Geologia e morfologia === {{veire|Geologia deis Aups}} [[Fichièr:Mar Mediterranèa - Tectonica generala.png|thumb|right|Carta geologica de l'[[Mar Mediterranèa|espaci mediterranèu]].]] [[Fichièr:Aups - Topografia.png|thumb|right|Carta topografica deis Aups.]] La formacion deis Aups es la consequéncia de la convergéncia dei [[placa tectonica|placas tectonicas]] [[placa eurasiana|eurasiana]] e [[placa africana|africana]]. Aqueu fenomèn comencèt durant lo [[Jurassic]] (201-145 Ma) e contunia a l'ora d'ara. Es responsable de la disparicion de l'[[ocean]] [[Tetis (ocean)|Tetis]], que sei vestigis forman uei la [[Mar Mediterranèa]], e de la formacion de la màger part dei cadenas de [[montanha]]s situadas dins l'aisse Aups-[[Imalaia]]. Aquelei desplaçaments traion de [[tèrratrem]]s frequents, generalament febles car la velocitat de desplaçament dei [[placa tectonica|placas]] dins la region es febla. Pasmens, leis Aups conoisson una creissença rapida, fins a 2,5 mm/an en certaneis endrechs, en causa de la disparicion dei [[glacièr|glaciers]] que demenisson la [[pression]] exercida sus lei [[ròca]]s e de movements [[litosfèra|litosferics]] prefonds que favorizan la montada de materiaus vèrs la superficia [[Tèrra|terrèstra]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Mathieu Nocquet, Christian Sue, Andrea Walpersdorf, Trong Tran, Nicole Lenôtre, et al., « Les Alpes montent... un paradoxe tectonique », RESIF, julhet de 2017, pp. 5-6.</ref>. L'ensemble dau sistèma [[montanha|montanhós]] s'estend sus una longor de {{formatnum:1200}} a {{formatnum:1300}} km. A una forma d'arc que passa per l'èst d'[[Occitània]], [[Savòia]], [[Soïssa]], lo nòrd d'[[Itàlia]], lo sud d'[[Alemanha]], [[Àustria]] e l'oèst d'[[Eslovènia]]<ref>Geologicament, lei ramificacions pus orientalas deis Aups arriban dins lei regions occidentalas d'[[Ongria]]. Pasmens, an pas l'aspècte de [[montanha]]s.</ref>. Sa largor varia de 100 a 250 km. Es pus importanta entre [[Itàlia]] e [[Alemanha]] e pus febla entre [[Occitània]] e [[Itàlia]]. Lo sistèma es enviroutat per tres fluvis ([[Danubi]] au nòrd, [[Pò]] au sud e [[Ròse]] a l'oèst) qu'an cavat de vaus que constituïsson d'aisses de comunicacion importants. Pasmens, existís tanben de còls permetent lo passatge dei [[montanha]]s. Se situan generalament a {{formatnum:2000}} m e lei passatges pus bas e pus aisats d'accès son generalament venguts de rotas importantas dempuei l'[[Antiquitat]] ([[Còl de Brenner|Brenner]], [[Còl de Montginebre|Montginebre]]...). L'arc montanhós eu meteis es generalament devesit entre tres ò quatre seccions principalas. A l'oèst, se tròban leis Aups Occidentaus que van de la [[Mar Mediterranèa]] a la region de [[Canton de Valés|Valés]]. Aqueu tròç assosta lei cimas pus autas coma lo [[Mont Blanc]] ({{formatnum:4808}} m<ref>En foncion de l'espessor dei jaç de glaç a la cima, aquela altitud pòu variar entre {{formatnum:4806}} e {{formatnum:4811}} m dins leis obratges de referéncia.</ref>), la [[poncha Dufour]] ({{formatnum:4634}} m<ref>En foncion de l'espessor dei jaç de glaç a la cima, aquela altitud pòu variar entre {{formatnum:4634}} e {{formatnum:4635}} m dins leis obratges de referéncia.</ref>), [[Weisshorn]] ({{formatnum:4506}} m) e [[Cervin]] ({{formatnum:4478}} m). Au centre, de Valés ai [[Grisons]], se tròban leis Aups Centraus que son egalament una region relativament amb plusors cimas de mai de {{formatnum:4000}} m. Enfin, a l'èst, se tròban leis Aups Orientaus e Mediridionaus que forman un sistèma montanhós larg mai mens aut que lei doas autrei partidas. === Clima === ==== Lo clima aupenc ==== Lo clima despend largament de l'[[altitud]] e dau pendís. Dins lei zònas d'altitud, s'impausa un [[clima montanhòl]] caracterizat per de [[temperatura]]s frejas e de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacions]] sovent pus importants que dins lei plans vesins amb una part importanta sota forma de [[nèu]]. Lei geladas son fòrça frequentas e lei desplaçaments pòdon èsser complicats durant la sason freja. Dins lei zònas encara pus autas, lo freg es permanent amb la preséncia de [[glacièr|glaciers]] e de condicions similaras a un [[clima polar]]. Dins lei regions pus bassas, es possible de destriar dos cas principaus. Au nòrd a l'[[èst]], leis influéncias [[clima continentau|continentalas]] son marcadas, çò qu'entraïna de precipitacions generalament superioras a {{formatnum:1000}} mm annuaus e una amplitud termica importanta entre l'[[estiu]] e l'[[ivèrn]]. A l'[[oèst]], lo clima es mai influenciat per l'[[Ocean Atlantic]] e lei precipitacions son pus regularas durant l'annada. Au [[sud]], leis efiechs de la [[Mar Mediterranèa]] traion d'ivèrns leugierament mens fregs amb de tombadas de nèu pus feblas que dins lo nòrd. Lei precipitacions pòdon prendre un aspècte chavanós. ==== L'influéncia deis Aups sus lo clima europèu ==== Leis Aups an una influéncia importanta sus lo clima europèu car son [[altitud]] e sa longor permèton la mesa en plaça d'una barriera fisica sufisenta per crear un nòrd pus umid e un sud pus eissuch<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claude Meyzenq, « À propos de la limite Alpes du Nord - Alpes du Sud. Limites, pays de marge et organisation spatiale en montagne, évolution des concepts », ''Revue de Géographie Alpine'', vol. 72, n° 2, 1984, pp. 241–251.</ref>. De mai, leis Aups participan a la mesa en plaça de fenomèns caracteristics dau clima de l'[[Euròpa Occidentala]]. Per exemple, quand un [[anticiclòn]] se raprocha dei còstas [[Ocean Atlantic|atlanticas]], entraïnan la formacion d'un important corrent d'aire en rotacion orària qu'expulsa lei massas d'aire nòrd-italianas vèrs la [[Mar Mediterranèa|Mediterranèa]] entraïnant la formacion d'una [[depression (meteorologia)|depression]] dins lo [[Golf de Gènoa]] e la formacion de [[mistrau]] e de [[tramontana]] en [[Occitània]]. Quand una [[depression (meteorologia)|depression]] arriba dempuei l'[[ocean]], es l'efiech opausat qu'es observat. I a formacion d'un [[anticiclòn]] en [[Mar Mediterranèa|Mediterranèa]] e una aumentacion de l'intensitat dei tempèstas dins lo rèsta de l'[[Euròpa Occidentala]]. ==== Leis efiechs dau rescaufament climatic ==== {{veire|Rescaufament climatic}} Leis efiechs dau [[rescaufament climatic]] son importants dins leis Aups amb de consequéncias grèvas sus lei ressorsas [[aiga|aqüifèras]] que demenisson pauc a pauc. La causa d'aqueu fenomèn es la demeniccion dei precipitacions solidas ([[nèu]]...) e la fonda lenta dei [[glacièr|glaciers]]. Dins lei dos cas, i a reduccion de la quantitat d'[[aiga]] blocada dins lei montanhas pendent la sason freja. Òr, a la prima, la fonda progressiva de la nèu permet una alimentacion pus regulara dei [[ribiera]]s. Quant ai [[glacièr|glacier]]s, son una fònt importanta d'aiga durant lei periòdes eissuchs. A l'ora d'ara, l'evolucion dei glaciers es fòrça inquietanta car la pèrda de volum es estimada entre 30 e 70 % per lo periòde 1850-2050. En mai dei questions regardant l'alimentacion en [[aiga potabla]] de certanei vaus, la disparicion dei [[glacièr|glaciers]] e dei sòus gelats favoriza tanben l'[[erosion]] dei montanhas. D'efiech, leis estructuras destabilizadas per la disparicion dei glaç que mantenián la [[ròca]] pòdon s'afondrar. Per exemple, es lo cas de la region dau [[Pizzo Cengalo]], una montanha situada lòng de la frontiera entre [[Itàlia]] e [[Soïssa]], onte plusors derrunadas son estadas observadas dempuei [[2011]]. === Demografia === Dins leis [[ans 2000]], l'espaci aupenc èra poblat per 14 milions de personas installats dins uech [[Estat]]s<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ferlaino, Rota ''La montagna italiana. Confini, identità e politiche'', edizioni FrancoAngeli, 2013, p. 38.</ref>. La màger part viviá en [[Itàlia]] (30,1 %) e en [[Àustria]] (23,9%) mai [[França]] (18 %), [[Soïssa]] (12,8 %) e [[Alemanha]] (10,1 %) representavan de parts importantas de la populacion aupenca. La densitat de populacion mejana èra de 68 ab/km² mai, dins lei fachs, i a de variacions importantas amb una concentracion deis estatjants dins lei vaus. Lei vilas pus importantas dirèctament implantadas dins lei zònas [[montanha|montanhosas]] son [[Grenòble]] ({{formatnum:450000}} abitants) e [[Innsbruck]] ({{formatnum:130000}} abitants). Pasmens, l'espaci aupenc es enviroutat d'aglomeracions aguent una influéncia internacionala coma [[Munic]] au [[nòrd]], [[Milan]] e [[Turin]] au [[sud]] e [[Viena (Àustria)|Viena]] a l'[[èst]]. === Lengas === D'un biais generau, leis Aups constituïsson, au nivèu [[lingüistica|lingüistic]], un limit entre leis espacis germanic au nòrd, latin au sud e eslau meridionau a l'èst. Pasmens, localament, es una afiermacion de nuançar car lei limits dei domenis lingüistics seguisson pas exactament lei crèstas dau massís. Una autra particularitat de l'espaci aupenc es l'existéncia de comunautats lingüisticas pichonas comptant un nombre reduch de locutors. Leis estatuts dei diferentei [[lenga]]s parladas dins leis Aups son fòrça variables A l'èst, predomina lo [[francés]] qu'es la lenga oficiala e majoritària en [[França]] e en [[Soïssa Romanda]]. Dins aquelei regions, a largament remplaçat l'[[arpitan]] e l'[[occitan]] que conoisson un important declin. Aquelei lengas an ges d'estatut oficiau dins aquelei país mai son protegidas sus lo pendís italian. Au sud, l'[[italian]] es la lenga oficiala en [[Itàlia]]. Pasmens, dins lo nòrd d'Itàlia, i a fòrça minoritats germanofònas que dispausan d'un estatut reconegut per l'[[Estat]]. Dins aquelei regions, se tròban tanben lei comunautats parlant lo [[ladin]], lo [[friolan]]. De minoritats italofònas son tanben presentas en [[Soïssa]] onte l'italian es una dei quatre lengas oficialas. Totjorn en [[Soïssa]], se tròba lo [[romanch]] que fa partida dau meteis grop lingüistic que lo ladin e lo friolan. Es reconegut coma lenga oficiala per [[Soïssa]] mai es en cors de disparicion dempuei la segonda mitat dau sègle XX. Enfin, au nòrd e au centre deis Aups, l'[[alemand]] es la lenga dominanta en [[Soïssa]], en [[Alemanha]] e en [[Àustria]] e l'[[eslovèn]] es la lenga parlada en [[Eslovènia]] e dins quauquei regions frontalieras d'[[Àustria]] sus lo pendís sud de l'extremitat orientala deis Aups. === Religion === Leis Aups son una region [[tradicion]]alament [[cristianisme|crestianas]]. Lo [[catolicisme]] es predominant dins totei lei país levat de [[Soïssa]] onte lo territòri es partejat entre [[catolicisme|catolics]] e [[protestantisme|protestants]]. Aquela situacion es globalament establa dempuei la [[Còntra-Reforma]]. [[Istòria|Istoricament]], lei vaus aupencs an assostat divèrsei minoritats religiosas menaçadas. La pus importanta es probablament aquela dei vaudés, un movement crestian aparegut au sègle XII. Prefigurant lo [[protestantisme]], foguèt persecutat fins au sègle XVII tant en [[França]] qu'en [[Itàlia]]. Uei, revendicava encara quauquei desenaus de miliers de fidèus. == Istòria == === De la Preïstòria a l'integracion deis Aups dins l'Empèri Roman === Un premier poblament dei regions aupencas aguèt luòc entre lei [[periòde glaciari|periòdes glaciaris]] de [[Glaciacion de Riss|Riss]] e de [[Periòde Glaciari de Würm|Würm]] amb l'installacion de populacions [[Òme de Neandertal|neandertalianas]]. La preséncia de caça e de [[peirard]] en quantitats importantas èra probablament la causa d'aquelei migracions en direccion dei [[montanha]]s<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Ribard, ''À la découverte du Vercors : Parc naturel régional'', Glénat, coll. « Topo guides », 2009, pp. 86-87.</ref>. L'arribada d’''[[Homo sapiens]]'' dins la region se debanèt après lo [[Periòde Glaciari de Würm|darrier periòde glaciari]], totjorn en seguissent la caça. L'[[agricultura]] e lo norrigatge se desvolopèron a partir dau millenari VI avC. La societat [[neolitic]]a aupenca es ben coneguda per lei periòdes [[-4000|4000]]-[[-2400|2400 avC]], [[-1900|1900]]-[[-1500|1500 avC]] e [[-1050|1050]]-[[-800|800 avC]] que son caracterizats per un abitat lacustre installat dins d'endrechs palunencs favorables a la conservacion dei vestigis<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Anne Lehoërff, ''Préhistoires d'Europe : De Néandertal à Vercingétorix'', Belin, coll. « Mondes anciens », 2016.</ref>. Leis epòcas intermediàrias, marcadas per de cambiaments [[clima]]tics qu'entraïnèron l'abandon dei [[vilatge]]s lacustres, son mens ben conegudas. Pasmens, leis elements descubèrts mòstran una integracion dins l'espaci aupenc dins lei rets marchands [[continent]]aus. La [[momia]] d'[[Ötzi]], datada de [[-3200|3200 avC]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Luca Ermini, Christina Olivieri, Ermanno Rizzi, Gianluca De Bellis, Martin B. Richards e Franco Rollo, « Complete Mitochondrial Genome Sequence of the Tyrolean Iceman », ''Current Biology'', vol. 18, n° 21, 2008.</ref>, mòstra un mestritge de la fabricacion d'objèctes de [[coire]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Anu Singh Cundy e Gary Shin, ''Découvrir la biologie'', De Boeck Superieur, 2017, p. 256.</ref>. La [[metallurgia]] dau [[bronze]] apareguèt dins leis Aups entre [[-3000|3000]] e [[-2500|2500 avC]]. Entre lei sègles [[sègle VI avC|VI]] e [[sègle III avC|III avC]], de populacions [[cèltas]] e [[celtoligurs|celtoliguras]] s'installèron dins la region que gardèt un ròtle de crosiera marchanda. Entre [[-35|35]] e [[-6|6 avC]], lei [[Empèri Roman|Romans]] conquistèron l'ensemble de l'espaci aupenc. Aquò permetèt la construccion de [[rota]]s romanas. Desenant [[politica]]ment unificadas per [[Roma]], lei pòbles aupencs s'integrèron a la vida de l'Empèri. De [[colonialisme|colonias]] e de vilas novèlas foguèron, fondadas lòng dei rotas, son a l'origina de plusors vilas actualas<ref>Per exemple, en [[Occitània]], es lo cas de [[Gap]].</ref>. === De l'Edat Mejana ai Temps Modèrnes === [[Fichièr:Itàlia - Fin dei Guèrras d'Itàlia (1559).png|thumb|right|[[Itàlia]] e Aups a la fin dei [[Guèrras d'Itàlia]].]] Après la casuda de l'[[Empèri Roman|Empèri Roman d'Occident]], l'airau [[politica|politic]] aupenc se fragmentèt tornarmai a l'entorn de centres regionaus relativament autonòms. Pasmens, a l'opausat, lo [[cristianisme]], la creacion de [[diocèsi]]s e la fondacion de [[monastèri]]s, a partir dau [[sègle IV apC|sègle IV]], permetèron de mantenir una certana unitat. Facilitèron tanben la conversion deis abitants au [[cristianisme]]<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Hubert Jedin e Jochen Martin (dir.), ''Atlas zur Kirchengeschichte. Die christlichen Kirchen in Geschichte und Gegenwart'', Herder, 2004.</ref>. Au nivèu [[politica|politic]], la conquista deis Aups per lei [[Empèri Carolingian|Carolingians]] menèt a la formacion d'un poder imperiau que venguèt lo senhor mai ò mens nominau dei senhors e evesques regionaus. Se la [[feudalitat]] se generalizèt dins lei [[montanha]]s a partir dei sègles [[sègle IX|IX]] e [[sègle X|X]], l'interès estrategic dei còls entre [[Alemanha]] e [[Itàlia]] suscitèt d'intervencions militaras per securizar lei rotas. De mai, l'importància d'aquelei rotas permetèt de provesir lei ressorsas a l'emergéncia de dinastias poderosas coma l'[[Ostal d'Absborg|Ostau d'Absborg]] ò l'[[Savòia|Ostau de Savòia]]. A la fin dau sègle XIII, se fau pereu nòtar lo començament de la formacion de la [[Soïssa|Confederacion Elvetica]]. A partir de la fin de l'[[Edat Mejana]], l'espaci aupenc venguèt de luchas entre lei doas poissanças de l'epòca, [[França]] e leis [[Ostal d'Absborg|Estats Absborg]]. En particular, de [[1494]] a [[1559]], lo contraròtle d'[[Itàlia]] foguèt l'objècte de [[Guèrras d'Itàlia|plusors guèrras]]. Aquelei combats aguèron mai d'una consequéncia per l'espaci aupenc. A l'èst, [[França]] gardèt la possession de [[Daufinat]] e de [[Provença]], çò que prefigura la mesa en plaça de la frontiera francoitaliana actuala. Au nòrd-èst, la [[Soïssa|Confederacion Elvetica]] mantenguèt son [[independéncia]] e obtenguèt lo contraròtle d'un territòri similar a son territòri actuau. Menaçat per l'expansionisme francés, lo [[Savòia|Ducat de Savòia]] comencèt d'orientar seis interès en [[Itàlia]]. Enfin, leis [[Ostal d'Absborg|Absborg]] ocupèron la màger part de la mitat orientala deis Aups. Lo limit entre Absborg d'[[Espanha]] e Absborg d'[[Àustria]] seguiguèt mai ò mens lo limit entre espacis germanic e latin. === Lo periòde contemporanèu === A partir dau sègle XVI, lei sabents [[Euròpa|europèus]] comencèron de s'interessar ais Aups e, pus generalament, a la [[geologia]]. Aquel interès aumentèt encara au sègle XVIII amb la multiplicacion dei racòntes de viatge e, mai que mai, amb la naissença de l'[[alpinisme]] (premiera ascension dau [[Mont Blanc]] en [[1786]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' A. Den Doolard, ''Le Vainqueur du mont Blanc'', Édition Albin Michel, 1950.</ref>). Durant lo sègle XIX, la conquista deis autrei cimas pus autas se debanèt dins lo quadre dau « nacionalisme scientific »<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Charles Durier, ''Le Mont-Blanc'', La Fontaine de Siloé, 2001.</ref>. De mai, en causa d'aquela importància scientifica e simbolica, plusors cadenas de montanhas descubèrtas durant lo periòde [[colonialisme|coloniau]] foguèron dichas « Aups » en [[Asia]], en [[Oceania]] e en [[America]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Debarbieux, « La nomination au service de la territorialisation. Réflexions sur l'usage des termes « alpe » et « montagne », in ''Le Monde alpin et rhodaien'', vol. 25, 1997, pp. 227-241.</ref>. Au sègle XIX, lo desvolopament dau [[nacionalisme]] aguèt tanben per consequéncia de menar a la formacion d'[[Itàlia]]. Après plusors [[guèrra]]s, lei frontieras aupencas actualas foguèron definidas après la [[Premiera Guèrra Mondiala]]<ref>Quauquei modificacions menoras aguèron luòc lòng de la frontiera francoitaliana en [[1945]]. Destinadas a facilitar la defensa dau territòri francés, an pas entraïnat de transformacions importantas.</ref>. Aqueu periòde veguèt lo passatge definitiu de la dinastia de Savòia en [[Itàlia]] durant lo procès d'unificacion d'Itàlia menat dins leis [[ans 1860]]. La conquista dei regions pobladas per « d'italofòns » foguèt un deis aisses majors de la politica de [[Roma]] e entraïnèt de combats importants dins la region aupenca en [[1915]]-[[1918]]. En parallèl, lei zònas ruralas dei montanhas foguèron pauc a pauc tocadas per l'[[exòde rurau]] causat per l'industrializacion dei regions vesinas ([[Soïssa]], vau de [[Pò]], [[Baviera]], [[Provença]]...). === Occitània e leis Aups === ==== Una barriera fisica e una zòna de cambi ==== Leis Aups tènon un ròtle important dins l'[[istòria]] d'[[Occitània]] coma barriera fisica amb l'espaci italian. D'efiech, durant lo periòde [[Edat Mejana|roman]] e [[Edat Mejana|medievau]], foguèron un dei limits de l'ensemble culturau a l'origina d'[[Occitània]]. Puei, durant la fasa d'annexion e d'integracion deis [[Estat]]s [[Occitània|occitans]] au [[Reiaume de França]], leis Aups marquèron lo limit a aquel expansionisme<ref>Dins aquò, durant la premiera mitat dau sègle XVI, lei rèis de [[França]] assaièron d'estendre sei possessions en [[Itàlia]]. Aquò menèt ai [[Guèrras d'Itàlia]] que s'acabèron per una desfacha francesa dins la peninsula.</ref>. Dins aquò, aqueu ròtle de barriera empachèt pas lei passatges e leis Aups foguèron tanben una interfàcia d'escambis amb [[Itàlia]]. La preséncia importanta de populacions occitanas sus lei pendís orientaus deis Aups dau Sud tenguèt un ròtle dins aquelei transferiments de bens, de sabers e de tecnicas. ==== Lei Valadas Occitanas ==== {{veire|Valadas Occitanas}} Lei [[Valadas Occitanas]] son la partia d'[[Occitània]] situadas en [[Itàlia]]. Fan partida de l'airau [[vivaroaupenc]] e èran poblats per aperaquí {{formatnum:180000}} personas en [[2022]]. A respècte de l'[[Occitània Granda]], lei Valadas an la particularitat de se trobar dins un [[Estat]] que reconoís un certan nivèu d'oficialitat ai lengas minoritàrias. D'efiech, una [[lei|lèi]] de [[1999]] permet ais autoritats localas d'adoptar de mesuras de proteccion per l'[[occitan]] coma un usatge reconegut dins l'[[administracion]], l'ensenhament ò lei mèdias. Ansin, en [[2013]], una enquista mostrèt que 27 % de la populacion èra capable de parlar la [[lenga]]<ref>'''[[italian|(it)]]''' E. Allansino, C. Ferrier, S. Scaramuzzi e T. Telmon, ''Le lingue del Piemonte'', Quaderni di Ricerca, 113, 2007, p. 71.</ref>. Au nivèu culturau e economic, la capitala religiosa dei [[vaudés]], [[La Torre de Pèlis]], e l'estacion d'esquí de [[La Sestriera]], sèti deis espròvas d'[[esquí aupenc]] dei [[Jòcs Olimpics]] de [[2006]], se situan dins lei [[Valadas Occitanas]]. == Cultura == {{veire|Cultura aupenca}} Lei diferentei populacions aupencas presentan una certana unicitat que s'obsèrva dins mai d'un aspècte culturau, sociau e tecnic. Ansin, se parla de « cultura aupenca » per designar aquelei trachs comuns. La necessitat de faciar lei meteissei condicions climaticas e geograficas e lei cambis entre vaus explican probabla lor formacion<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alex Cittadella, ''Breve storia delle Alpi tra clima e meteorologia'', FrancoAngeli, 2019, p. 21.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Luigi Zanzi, ''Civiltà alpina'', dins Luigi Luca Cavalli-Sforza, ''Civiltà alpina ed evoluzione umana'', Jaca Book, 2012.</ref>. L'[[arquitectura]], la [[gastronomia]] e lei practicas agricòlas son fòrças marcadas per aqueu fenomèn. Pasmens, aquela cultura comuna donèt naissença a d'elements pus susprenents coma l'importància donada a l'educacion deis enfants amb l'existéncia d'un ret d'escòlas dens tre lo sègle XV (e benlèu tre lo sègle XIV)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniele Jalla (trad. Letizia Ricci), « L'Alpe 01 : qui a tué le crétin des Alpes ? », ''L'Alpe'', 1998.</ref>. == Economia == [[Economia|Economicament]], leis Aups presentan fòrça elements d'omogeneïtat amb un teissut economic fondat sus l'[[agricultura]] de [[montanha]], la produccion [[lach|lachiera]] e [[fromatge|fromatgiera]], la [[silvicultura]] e lo [[torisme]]. Certanei vaus tènon d'activitats [[industria]]las interessadas per lo còst feble de l'[[energia]] [[Idroelectricitat|idroelectrica]]<ref>'''[[italian|(it)]]''' Edoardo Martinengo, ''Le Alpi per l'Europa'', Editoriale Jaca Book, 1988.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Francesco Giordana, ''La comunicazione del turismo tra immagine, immaginario e immaginazione'', Franco Angeli, 2004, p. 64.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Luca Savoja, ''La costruzione sociale del turismo'', G. Giappichelli, 2005.</ref>. En [[França]], [[Grenòble]] es l'objècte d'amainatjaments importants dins lo quadre d'una volontat [[govèrn|governamentala]] d'i crear un centre [[tecnologia|tecnologic]] de nivèu internacionau. Lo [[torisme]] es principalament centrat sus leis [[espòrt d'ivèrn|espòrts d'ivèrn]]. D'efiech, leis Aups son un dei centres mondiaus d'aqueleis espòrts coma lo mòstra l'organizacion de dètz edicions dei [[Jòcs Olimpics d'Ivèrn]] dins la region<ref>'''[[italian|(it)]]''' ''Letteratura e sport: per una storia delle Olimpiadi...'', Edizioni Interlinea, 2006, p. 52.</ref>. Pasmens, lo torisme estivenc, s'es mens lucratiu, representa tanben una fònt importanta de revenguts. A tanben permés de protegir una partida dei païsatges aupencs gràcias a la creacion de [[pargue naturau|pargues naturaus]] tre la premiera partida dau sègle XX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pascal Marty e Jacques Lepart, « Des réserves de nature aux territoires de la biodiversité », ''Annales de Géographie'', vol. 115, n° 651, 2006, pp. 485-507.</ref>. Uei, lo flux de [[torisme|toristas]] dins leis Aups es considerable amb 130 milions de personas au començament deis [[ans 2010]]<ref>'''[[italian|(it)]]''' F. Bartalletti, ''Prospettive turistiche nelle Alpi, in Politiche per lo sviluppo sostenibile della montagna (curatore Antonio Massarutto)'', Edizioni FrancoAngeli, 2013, p. 108.</ref>. == Ecologia e pollucion == === Fauna e flòra === La [[fauna]] e la [[flòra]] aupenca es largament constrencha per l'[[altitud]] e, dins una mendra mesura, per la [[latitud]] e l'exposicion au [[Solelh|Soleu]], ai [[vent]]s e ai [[precipitacion (meteorologia)|precipitacions]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Godard e Martine Tabeaud, ''Les climats : Mécanismes, variabilité et répartition'', Armand Colin, coll. « Cursus », 2009.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre-Alain Baeriswyl, Martine Rebetez, Antocha Winistörfer e Michel Roten, ''Répartition spatiale des modifications climatiques dans le domaine alpin : rapport final PNR 31'', VDF Hochschulverlag AG, 1997.</ref>. La flòra es organizada en [[estanci altitudinau]]. De 500 a {{formatnum:1500}} m, se tròba l'[[estanci montanhard]] qu'es dominat per una seuva mixta de fuelhós e de [[conifèr]]s ([[fau]]s, [[sap]]s...). Lo nivèu superior, de {{formatnum:1200}} a {{formatnum:2000}} m, es ocupat per l'[[estanci subaupenc]]. Similar a la [[taiga]], es dominat per de conifèrs coma la [[serenta]] e lo [[mèuse]]. La preséncia d'[[aupatge]]s es tanben possibla. Au dessüs, l'[[estanci aupenc]] pòu s'estendre de {{formatnum:1600}} a {{formatnum:3000}} m. Es caracterizat per la disparicion progressiva deis [[arbre|aubres]] que son remplaçats per d'aupatges. Au començament dau sègle XXI, lo limit superior dei [[selva|seuvas]] aupencas se situa normalament entre {{formatnum:1800}} m (sus lei relèus pus expausats) e {{formatnum:2500}} m (dins lei vaus protegidas de [[Canton de Valés|Valés]]). Aqueu limit aumenta lentament benlèu en causa dau [[rescaufament climatic]] ò de la demenicion deis activitats agricòlas en aqueleis endrechs<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Fank Hagedorn, Andreas Rigling e Peter Bebi, « La limite de la forêt : pourquoi il n’y a pas d’arbres en altitude », ''Les Alpes'', 2006, pp. 52-55.</ref>. En delà de l'[[estanci aupenc]], se situa l'[[estanci nivau]] onte la vegetacion vèn pus rara. Es mai que mai compausada de [[liquèn]]s e de [[mofa]]s que pòdon disparéisser dins leis endrechs tròp expausats. <gallery> Fichièr:Larix decidua Saastal.jpg|{{center|Seuva mixta de l'[[estanci montanhard]]}} Fichièr:Klesenzatal Hutlabach.JPG|{{center|Aupatge de l'[[estandi subaupenc]]}} Fichièr:Mélèzes bosquet.jpg|{{center|Grop de [[mèuse]]s caracteristic de l'[[estandi subaupenc]]}} Fichièr:GlarusAlps.jpg|{{center|Aupatge de l'[[estanci aupenc]]}} Fichièr:Mont Blanc 003.jpg|{{center|[[Glacièr|Glaciers]] dins l'[[Estanci nivau]] de [[Mont Blanc]]}} </gallery> La [[fauna]] aupenca es compausada d'[[espècia (biologia)|espècias]] adaptadas au relèu e a l'[[altitud]]. En despiech de l'urbanizacion de mai d'una vau, presenta encara una biodiversitat importanta. Es generalament liada a un [[estanci altitudinau]] mai lei variacions son importantas, especialament per leis animaus pus gròs que pòdon aisament cambiar de mitan. Per exemple, lo [[camoç]] pòu viure dins leis [[ecosistèma]]s montanhards, subaupencs e aupencs<ref>En [[Occitània]], lo limit inferior per lei [[camoç]] es de l'òrdre de 600 m. Dins tot lo país, es donc una espècia presenta dins de relèus d'altitud mejana.</ref>. === Efiechs dau rescaufament climatic e pollucion === A tèrme lòng, leis efiechs dau [[rescaufament climatic]], principalament la disparicion de la màger part dei [[glacièr|glaciers]] e l'aumentacion de la proporcion de precipitacions liquidas, menaçan d'assecar mai lo clima aupenc. Pasmens, aqueu fenomèn sembla subretot d'aver d'impactes sus leis activitats consumatritz d'[[aiga]]. Leis autreis efiechs son pus moderats e prènon la forma d'una montada progressiva deis [[estanci altitudinau|estancis altitudinaus]]. Aquò pòu aver d'efiechs sus leis espècias pauc mobilas e sus leis espècias deis estancis superiors que pòdon pas totjorn trobar una zòna pus auta per migrar. De mai, aquelei zònas pus autas ocupan generalament una superficia pus reducha. A tèrme cort, leis [[ecosistèma]]s aupencs son menaçats per la frequentacion importanta dei montanhas per lei [[torisme|toristas]]. Per faciar lei problemas engendrats per lo torisme de massa, leis [[Estat]]s an creat plusors [[pargue naturau|pargues naturaus]] e assaian de definir e de metre en òbra de politicas de [[desvolopament sostenable]]. Pasmens, l'aplicacion es rarament simpla coma o mòstran, per exemple, lei debats sus la proteccion dei populacions de [[lop]]s en [[Occitània]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Patrick Degeorges e Farid Benhammou, « Le loup, protégé ou nuisible ? », ''Le Monde diplomatique'', junh de 2023.</ref>. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Alemanha]]. * [[Altitud]]. * [[Àustria]]. * [[Clima montanhòl]]. * [[Cultura aupenca]]. * [[Eslovènia]]. * [[Espòrt d'ivèrn]]. * [[Estanci aupenc]]. * [[Estanci montanhard]]. * [[Estanci nivau]]. * [[Estanci subaupenc]]. * [[Formatge]]. * [[França]]. * [[Glacièr|Glacier]]. * [[Itàlia]]. * [[Mar Mediterranèa|Mediterranèa (mar)]]. * [[Montanha]]. * [[Nèu]]. * [[Occitània]]. * [[Orogenèsi]]. * [[Pargue naturau]]. * [[Soïssa]]. * [[Tectonica dei placas]]. * [[Torisme]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' E. Argand, « Sur les plissements en retour et la structure en éventail dans les Alpes occidentales », ''Bulletin de la Société vaudoise de sciences naturelles'', vol. 47,‎ 1911, pp. 33-36. * '''[[italian|(it)]]''' Fabrizio Bartaletti, ''Le Alpi. Geografia e cultura di una regione nel cuore dell’Europa'', FrancoAngeli, 2011. * '''[[francés|(fr)]]''' Laurence Fontaine, ''Pouvoir, identités et migrations dans les hautes vallées des Alpes occidentales (XVIIe – XVIIIe siècle)'', Presses Universitaires de Grenoble, 2003. * '''[[francés|(fr)]]''' J. Gilliéron e C. Morerod, ''Animaux des Alpes, Guide des vertébrés'', Éditions du C.A.S, 2005. * '''[[francés|(fr)]]''' Ivo Lavoyer, ''Glossologie et flore des Alpes'', Centre d'études francoprovençales, 2011. * '''[[italian|(it)]]''' Jon Mathieu, ''Storia delle Alpi 1500-1900. Ambiente, sviluppo e società'', Bellinzona, 2004. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Geografia]] [[Categoria:Montanha d'Occitània]] iowg71vcuw5938thmenyxw6i0oh731j 0 23454 2510087 2509916 2026-10-05T04:45:52Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo montatge */ 2510087 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Vida e formacion == Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]]. == Leis Òbras == Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic. === Lo montatge === La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau ». Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès. === La concepcion de l'espectator === La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] qw8vtjeabwqnr1vjgxy2flth3at618g 2510090 2510087 2026-10-05T05:01:36Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo montatge */ 2510090 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Vida e formacion == Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]]. == Leis Òbras == Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic. === Lo montatge === La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau ». Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès. === Lo trabalh teoric === Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]], etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === La concepcion de l'espectator === La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] e19odcpxtpcouv69hwrqta20ca1jpgq 2510091 2510090 2026-10-05T05:06:12Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo montatge */ 2510091 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Vida e formacion == Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]]. == Leis Òbras == Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic. === Lo montatge === La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref> Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau ». Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès. === Lo trabalh teoric === Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]], etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === La concepcion de l'espectator === La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 3vk3flv2jxginaeu90h0msiehms7lrb 2510092 2510091 2026-10-05T05:06:35Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo montatge */ 2510092 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Vida e formacion == Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]]. == Leis Òbras == Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic. === Lo montatge === La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref> Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau ». Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès. === Lo trabalh teoric === Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]], etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === La concepcion de l'espectator === La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 41xc3psfgdv5bsgzjeusl0zsk7174e0 2510093 2510092 2026-10-05T05:06:49Z Nicolas Eynaud 6858 /* Nòtas e referéncias */ 2510093 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Vida e formacion == Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]]. == Leis Òbras == Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic. === Lo montatge === La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref> Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau ». Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès. === Lo trabalh teoric === Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]], etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === La concepcion de l'espectator === La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references/> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] rewjxa61xxa2iotiij4o9txhvuppn17 10 24962 2510052 2312031 2026-10-04T17:37:32Z Sovenhic 36254 forma occitana atestada 2510052 wikitext text/x-wiki {{Metapaleta de navigacion | modèl =País Basc<!-- de modificar pas --> |tematica=geografia |carta=eus | estildejós = {{Geografia|coloreus}} | estilgrop = {{Geografia|coloreus}} | estiltítol = {{Geografia|coloreus}} | títol = [[imatge:Flag of the Basque Country.svg|45px]] Províncias tradicionalas deu {{títolcolor|eus|Bascoat}} |imatge=[[Image:Euskal Herriko herrialdeen mapa.svg|200px|Províncias tradicionalas deu Bascoat]] | grop1 = {{títolcolor|eus|Bascoat (país administratiu)|lo Bascoat Nòrd}} <br/>''{{títolcolor|eus|(Iparralde)}}'' | lista1 = [[Image:Blason Royaume Navarre.svg|20px]] [[Baisha Navarra]] • [[Image:Blason d'Ustaritz et du Labourd.svg|20px]] [[Labord]] • [[Image:Blason province fr Soule.svg|20px]] [[Sola]] | grop2 = {{títolcolor|eus|Bascoat|lo Bascoat Sud}} <br/>''{{títolcolor|eus|(Hegoalde)}}'' | lista2 = [[Image:Escudo del Pais Vasco.svg|20px]] [[Comunautat Autonòma Basca]] (en mauva):<br/>[[Image:Escudo de Álava.svg|20px]] [[Alaba]] • [[Image:Bizkaikoarmarri.jpg|20px]] [[Biscaia]] • [[Image:Gipuzkoa coat of arms.svg|20px]] [[Guipuscoa]]<br/>[[Image:Escudo_de_Navarra_(oficial).svg|15px]] [[Comunautat Forala de Navarra]] }} <noinclude> [[Categoria:Província basca|*]] [[Categoria:País Basc]] [[Categoria:Modèl País Basc]] </noinclude> 3u0dd2vakh5f6ifei9iqyv4mpsti553 2510053 2510052 2026-10-04T17:44:03Z Sovenhic 36254 2510053 wikitext text/x-wiki {{Metapaleta de navigacion | modèl =País Basc<!-- de modificar pas --> |tematica=geografia |carta=eus | estildejós = {{Geografia|coloreus}} | estilgrop = {{Geografia|coloreus}} | estiltítol = {{Geografia|coloreus}} | títol = [[imatge:Flag of the Basque Country.svg|45px]] Províncias tradicionalas deu {{títolcolor|eus|Bascoat}} |imatge=[[Image:Euskal Herriko herrialdeen mapa.svg|200px|Províncias tradicionalas deu Bascoat]] | grop1 = {{títolcolor|eus|Bascoat (país administratiu)|lo Bascoat Nòrd}} <br/>''{{títolcolor|eus|(Iparralde)}}'' | lista1 = • [[Image:Blason Royaume Navarre.svg|20px]] [[Baisha Navarra]] • [[Image:Blason d'Ustaritz et du Labourd.svg|20px]] [[Labord]] • [[Image:Blason province fr Soule.svg|20px]] [[Sola]] | grop2 = {{títolcolor|eus|Bascoat|lo Bascoat Sud}} <br/>''{{títolcolor|eus|(Hegoalde)}}'' | lista2 = • [[Image:Escudo del Pais Vasco.svg|20px]] [[Comunautat Autonòma Basca]] (en mauva):<br/> <center>([[Image:Escudo de Álava.svg|20px]] [[Alaba]], [[Image:Bizkaikoarmarri.jpg|20px]] [[Biscaia]], [[Image:Gipuzkoa coat of arms.svg|20px]] [[Guipuscoa]])</center><br/> • [[Image:Escudo_de_Navarra_(oficial).svg|15px]] [[Comunautat Forala de Navarra]] }} <noinclude> [[Categoria:Província basca|*]] [[Categoria:País Basc]] [[Categoria:Modèl País Basc]] </noinclude> cbuzmhafcbjlifho4xfsu370k2wzusj 0 33931 2510048 248679 2026-10-04T17:25:23Z EmausBot 6397 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Basco]] 2510048 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Basco]] 1fm0e80rkvc5e2sb2xzo4ouwojpq513 0 33932 2510047 248681 2026-10-04T17:25:12Z EmausBot 6397 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Basco]] 2510047 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Basco]] 1fm0e80rkvc5e2sb2xzo4ouwojpq513 0 36609 2510109 2268824 2026-10-05T07:04:44Z Kontributor 2K 52367 2510109 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna deu Bascoat | nom=Ilharre | nom2= | nom3= Ilharre | imatge= cap | descripcion= | lògo= cap | escut=Blason ville FR Ilharre (Pyrénées Atlantiques).svg | escais= | region ist ={{Bascoat}} | parçan= [[Lauhire]] e ? {{Baisha Navarra}} | intercom = [[Comunautat d'aglomeracion deu Bascoat]] | insee = 64272 | cp = 64120 | cònsol = Jean-Louis Etchart | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = ilhartar | longitud= -1.04055555556 | latitud= 43.3925 | alt mini = 22 | alt mej = | alt maxi = 142 | km² = 10.55 }} {{Dialècte Gascon}} '''Ilharre''' qu'ei ua [[comuna]] deu [[Bascoat]], en [[Baisha Navarra]], situada en [[Lauhire]]. Administrativament, que's tròba dens lo [[Departament francés|departament]] deus [[Pirenèus Atlantics]] e la [[region francesa|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. Lo [[gentilici]] qu'ei ''ilhartar''. Qu'ei traversada per l'[[arriu]] de [[Bidosa]]. Las comunas tòcatocantas que son [[La Bastida (Lauhire)|La Bastida]] e [[Vergüei-Vièlanava]] au nòrd, [[Avitenh]] a l'èst, [[Labets-Biscai]] a l'oèst, [[Arboet-Sussauta]] au sud-èst e [[Gabat]] au sud. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 64272.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 64272 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jean-Louis Etchart|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Étienne Etchart|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 64272 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr64|0}} la populacion qu'èra de {{popfr64|272}} abitants. ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Bascoat}} {{Comunas de la Baisha Navarra}} {{commonscat|Ilharre}} {{Comunas deus Pirenèus Atlantics}} [[Categoria:Comuna deus Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Pirenèus]] [[Categoria:Comuna de Lauhire]] [[Categoria:Comuna de la Baisha Navarra]] a80ldtsbvxcn2zjl9fx7gqjts4zvx2z 0 39462 2510081 2454140 2026-10-05T01:21:29Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2510081 wikitext text/x-wiki {{Infobox Formatge| Bria de Meus | [[Imatge:Brie 01.jpg|300px]] | [[França]] | [[Bria (region)|Bria]] | [[:Categoria:Formatge de lach de vaca|Lach de vaca]] | [[AOC]], 1980}} Lo '''[[formatge de Bria|Bria]] de [[Meus]]''' es un formatge francés a basa de lach de vaca de la region francesa de [[Bria (region)|Bria]] que benefícia d'una [[AOC]] dempuèi 1980 amb un afinatge de 4 setmanas minimum e un pes de 2.5 a 3kg<ref>{{fr}} http://pagesperso-orange.fr/confreriebriedemeaux/fabrication/accueil.html</ref>. ==Ligams extèrnes== *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20110223124824/http://www.ville-meaux.fr/ Sit de la vila de Meus] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20080505094709/http://www.confreriedubriedemeaux.fr/ Confrariá dels companhons de Bria de Meus] ==Nòtas== <references /> {{Portal gastronomia}} [[Categoria:Formatge de lach de vaca]] [[Categoria:Formatge AOC]] [[Categoria:Bria (region)]] [[Categoria:Meus]] jhknzcf96xt0osrcgz0s3m12flxndh5 0 40996 2510084 2360908 2026-10-05T03:46:01Z BD2412 22988 update from file move 2510084 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila |carta=oc |nom= Sent Cebrian |nom2 = <i>''Saint-Cyprien-sur-Dourdou''</i> |imatge = Conques, Pradelles (oct. et nov. 2012) 146.jpg |legenda = Ostal dels abats de Concas en riba esquèrra de Dordon. |blason = Blason_ville_fr_Saint-Cyprien-sur-Dourdou_12.svg |bandièra= |nom de division1 = Region ist |division1 = {{Roergue}}<br/>{{Guiana}} |nom de division2 = Parçan |division2 = |nom de division3 = Estat |division3 = {{França}} |nom de division4 = Region |division4 = {{Occitània (Region)}} |nom de division5 = Departament |division5 = {{Avairon}} |nom de division6 = Arrondiment |division6 = [[Arrondiment de Rodés|Rodés]] |nom de division7 = Canton |division7 = Canton d'Òlt e Dordon ([[Canton de Concas|Concas]] abans 2015) |nom de division8 = Intercom |division8 = [[Comunautat de comunas de Concas e Marcilhac|CC de Concas e Marcilhac]] |nom de division9 = Comuna |division9 = [[Concas de Roergue]] |còda = 12218 |ehess = |cp = 12320 |mapa = |imatge de mapa = | latitud= 44.5481 | longitud= 2.4128 |estatut = |altitud = 260 |altmax = 645 | altmin = 229 |populacion = {{popfrs12|218}} |annada-pop = {{popfrs12|0}} |superfícia = 30.23 |densitat = {{formatnum:{{#expr:({{popfrs12|218}}/30.23) round 2}}}} |sits-toristics = |divèrs = comuna delegada |gentilici = |url= |imatgeloc= }} '''Sent Cebrian'''<ref>Conques, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1993</ref>{{RepTopMP}} (''Saint-Cyprien-sur-Dourdou'' en [[francés]]) es una anciana [[comuna francesa|comuna]] [[Roergue|roergassa]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Avairon (departament)|Avairon]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. Es comuna delegada de la [[comuna novèla]] de [[Concas de Roergue]] dempuèi lo [[1èr de genièr]] de [[2016]]. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 12218.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] == Istòria == En 1834, Arjac es incorporat a Sent Cebrian e après i a curiosament una lacuna dins las donadas demograficas <ref>http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=31066</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta |insee= 12218 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin=fin [[2015]] |Identitat= Bernard Lefebvre|Partit= divèrs esaqauèrra |Qualitat= retirat, cònsol de [[Concas de Roergue]] (2016-2020)}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Régine Plenecassagne |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 12218 |1793=993 |1800=976 |1806=2360 |1821=2446 |1831=2384 |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861=1800 |1866=1806 |1872= |1876=1923 |1881=1810 |1886=1728 |1891=1505 |1896=1648 |1901=1601 |1906=1570 |1911=1581 |1921=1525 |1926=1517 |1931=1509 |1936=1305 |1946=1117 |1954=1044 |1962=1020 |1968=925 |1975=863 |1982=849 |1990=778 |1999=766 |2005=796 |2006= 794 |2007=796 |2008= 813 |2010=847 |max=2400 |cassini=31066 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas d'Avairon]] ==Ligams extèrnes== * [''Aquel pistolet de Batiston'', istòria del curat [[André Bouyssou|Andrieu Boisson]] https://m.youtube.com/watch?v=YairVrKM9IE&feature=youtu.be] ==Nòtas== <references/> {{Multibendèl|Portal Roergue|Portal Guiana}} {{Comunas d'Avairon}} [[Categoria:Comuna d'Avairon]] [[Categoria:Comuna de Roergue]] [[Categoria:Comuna de Guiana]] ptnh4xaqqkpglg5fr8d7rr6het74p30 0 41593 2510073 2392253 2026-10-05T00:38:53Z Dostojewskij 20932 + Fichièr:Roland Garros 1910.jpg + Categoria:Naissença en 1888 + Categoria:Decès en 1918 2510073 wikitext text/x-wiki :''Pel torneg, veire : [[Torneg de Roland Garros]]'' [[Fichièr:Roland Garros 1910.jpg|thumb|Roland Garròs (1910)]] '''Roland Garròs''' ([[Saint-Denis (Reünion)|Saint-Denis]], [[6 d'octobre]] de [[1888]] – [[Saint-Morel]], [[5 d'octobre]] de [[1918]]) foguèt un aviador francés. Capitèt la primièra traversada en avion de la [[Mar Mediterranèa]] entre [[Frejús]] e [[Bizèrta]] en [[Tunisia]] lo [[23 de setembre]] de [[1913]]<ref>[http://www.lepoint.fr/societe/video-il-y-a-100-ans-roland-garros-traversait-la-mer-mediterranee-23-09-2013-1734116_23.php Il y a 100 ans, Roland Garros traversait la mer Méditerranée vers la Tunisie], ''[[Le Point]]'', 23 septembre 2013.</ref> a bord d'un [[monoplan]]. Uèi, son nom demòra associat al torneg des [[Torneg de Roland Garròs|Internationals de França de tenis]], que se debana dins l'[[Estadi Roland-Garròs|estadi eponim]] dempuèi sa construccion en [[1928]]. == Referéncias == <references /> {{DEFAULTSORT:Garròs, Roland}} [[Categoria:Aviator francés]] [[Categoria:Naissença en 1888]] [[Categoria:Decès en 1918]] czg2tx8i9cx2b6ygm8bd3sb17atzdcl 0 43369 2510074 1899720 2026-10-05T00:39:10Z Dostojewskij 20932 [[5 d'ochoire]] ➯ [[5 d'octobre]] 2510074 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{nobel}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Lars Onsager''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 | imatge [[Fichièr:Onsager 1968.jpg]] |- !align=right|Profession: | [[Quimia|Quimista]] |- !align=right|País: | {{Norvègia}} {{Estats Units}} |- !align=right|Data de naissença: |[[27 de novembre]] de [[1903]] |- !align=right|Luòc de naissença: |[[Òslo]], [[Norvègia]] |- !align=right|Data de decès: |[[5 d'octobre]] de [[1976]] |- !align=right|Luòc de decès: | Coral Gables, [[Florida]], [[Estats Units]] |} '''Lars Onsager''' ([[Oslo]], [[27 de novembre]] de [[1903]] - [[Coral Gables]], [[Florida]], [[5 d'octobre]] de [[1976]]) foguèt un fisician e quimista [[Norvègia|norvegian]] e [[Estats Units|american]]. Recebèt lo [[Prèmi Nobel de Quimia]] en [[1968]]. {{clr}} {{Prèmi Nobel de Quimia}} {{DEFAULTSORT:Onsager, Lars}} [[Categoria:Quimista norvegian]] [[Categoria:Laureat del Prèmi Nobel de Quimia]] [[Categoria:Prèmi Nobel norvegian]] [[Categoria:Naissença en 1903]] [[Categoria:Decès en 1976]] hpbsatalqsvr99cxafo313alra29c46 0 46984 2510101 2315116 2026-10-05T05:56:00Z Kontributor 2K 52367 2510101 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Marcais | nom2 = ''Marquay'' | imatge = Marquay01.jpg | descripcion = La glèisa de Sent Pèir | lògo = cap | escut = Blason ville FR Marquay (Dordogne).svg | escais = | ist = {{Perigòrd}} | parçan = {{Peiregòrd Negre}} | region = [[Novèla Aquitània]] | departament = {{Dordonha}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sarlat e La Canedat|Sarlat e La Canedat]] | canton = [[Canton de Sarlat e La Canedat|Sarlat e La Canedat]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Sarlat-Perigòrd Negre|CC de Sarlat-Perigòrd Negre]] | insee = 24255 | cònsol = Jean-Luc Astié | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | latitud = 44.9447222222 | longitud = 1.13472222222 | alt mej = | alt mini = 80 | alt maxi = 288 | km² = 24.27 |}} '''Marcais''' (''Marquay'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]], dins la region istorica de [[Peiregòrd]], administrada pel [[Departament francés|departament]] de [[Dordonha (departament)|Dordonha]] e la [[Region francesa|region]] de [[Novèla Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. == Geografia == [[Imatge:Map commune FR insee code 24255.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ==Toponimia== La prononciacion es [mɒr’kaj] <ref name = dord>https://web.archive.org/web/20160811041645/http://communes-oc.cg24.fr/cantons/sarlat-la-caneda/MARQUAY.htm</ref>. Las fòrmas ancianas son ''Marquais'', al sègle XIII, ''Marcaych'' en 1365, ''Marqaysium'' en latin, en 1320, ''Marquesium'', en latin, en 1386, ''Marcasium'' en latin, en 1397 <ref name = tanho>Chantal Tanet et Tristan Hordé, ''Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord'', ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 212</ref>. Lo nom es escur (per Dauzat e Rostaing). An evocat lo mot ''mercasius'', « sanha », atribuït al germanic o eventualament al gallic; mas lo mot dona ''maresc'' en occitan [e la topografia s'i opausa]; una autra ipotèsi es lo germanic ''marka'', en francés ''marque'', « vilatge luènh del centre de la comuna », mas aquel sens existís pas en occitan; segon J. Gans, ''Marcais'' seriá un compausat celtic, ''maro-'', « grand », + ''*ceton'', « bòsc »; mas foneticament quò fonciona pas; Chantal Tanet e Tristan Hordé prepausan finalament un nom galloroman d'òme, ''Marcasius'', emb ''fundus'' sosentendut; lo sens seriá « los bens de Marcasius »; lo site de las comunas de Dordonha laissa la causida entre lo gallic ''*mercasios'', « sanha » e lo nom galloroman d'òme ''Mercasius'' <ref name = tanho/>{{,}}<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 437</ref>{{,}}<ref name = dord/>. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=24255 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= [[2026]] <ref>https://www.sudouest.fr/2020/05/24/-7507607-4583.php</ref> |Identitat=Jean-Luc Astié |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat= Didier Delibie|Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Jean-Fred Droin|Partit=[[PS]] |Qualitat= conselhièr general (2004-2015) puèi departamental (2015-)}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= avant [[1981]] |Fin= ? |Identitat= Louis Delmond|Partit= [[PCF]] |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=24255 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=975 |1846=1005 |1851=1022 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=921 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=737 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=514 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=477 |2006=548 |2007=558 |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == * l'[[Abric de Cap Blanc]] * lo [[Castèl de Puèi Martin]] <gallery mode=packed heights=180px> Marquay01.jpg|<center>La glèisa de Sent Pèire dels Ligams.</center> Château de Puymartin Sarlat.jpg|<center>Lo castèl Puèimartin.</center> Laussel 2.jpg|<center>Lo castèl de ''Laussel''.</center> </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Dordonha]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Perigòrd}} {{Comunas de Dordonha}} [[Categoria:Comuna de Dordonha]] [[Categoria:Comuna de Perigòrd]] bu6u4x3cpoiwkn9bc1kgthwkprhl1kd 0 47619 2510043 2509944 2026-10-04T16:23:05Z ShiratHaYam 65536 2510043 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan | nom = Abraam ben Meir ibn Ezra | imatge = Psalterium-Ibn-Ezra.jpeg | talha-imatge = 250px | legenda = Miniatura francesa de vèrs 1235 representant Ibn Ezra estudiant los astres. | nom complèt = אַבְרָהָם בֶּן מֵאִיר אִבְּן עֶזְרָא | nom aliàs = Ibn Ezra, Aben Ezra | data de naissença = vèrs [[1089]]–[[1093]] | luòc de naissença = [[Tudèla (Navarra)|Tudèla]], [[Taifa de Saragossa]] | data de decès = vèrs [[1167]] | luòc de decès = incert | activitat = [[rabin]], [[poèta]], [[gramatica|gramatician]], exegeta biblic, [[filosòf]], [[astronòm]], [[astrologia|astrològ]], [[matematician]] e traductor | genre = poesia religiosa e seculara, comentari biblic, tractat scientific | òbra = Comentaris de la [[Tòra]]; ''Sefer ha-Mispar''; ''Reshit Hokhmah''; ''Yesod Mora''; ''Moznayim'' }} '''Abraam ben Meir ibn Ezra''' (en [[ebrieu]] : אברהם בן מאיר אבן עזרא, ''Avraham ben Meir ibn Ezra''), conegut generalament coma '''Ibn Ezra''' o '''Aben Ezra''' (vèrs [[1089]]–[[1093]] – vèrs [[1167]]), foguèt un [[rabin]], [[poèta]], [[gramatica|gramatician]], exegeta de la [[Bíblia]], [[astronòm]], [[astrologia|astrològ]], [[matematician]], traductor e pensaire [[judaïsme|jusieu]] de l'[[Edat Mejana]]. Nasquèt probablament a [[Tudèla (Navarra)|Tudèla]], alavetz dins la zòna septentrionala de l'[[Al Andalús|al-Andalus]] musulman.<ref name="SEP">Tzvi Langermann, [https://plato.stanford.edu/archives/sum2020/entries/ibn-ezra/ « Abraham Ibn Ezra »], ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'', primièra publicacion en 2006, revision substanciala en 2018.</ref><ref name="Rudavsky">Tamar M. Rudavsky, [https://ismi.mpiwg-berlin.mpg.de/biography/Ibn_Ezra_BEA.htm « Ibn ʿEzra: Abraham ibn ʿEzra »], dins Thomas Hockey et al. (dir.), ''The Biographical Encyclopedia of Astronomers'', Springer, 2007, p. 553–555.</ref> Ibn Ezra es una de las figuras màgers de la cultura jusieva medievala.<ref>'''The Wheel, the Stars, and the Missile''' ''Did Ibn Ezra Find a Successor Nine Hundred Years Later?'' <small>The résumé of one man in present-day Israel contains a combination of professions that would be difficult to invent.</small><br> <small>Physics and engineering. Electro-optics. Missile-defense systems. Cybersecurity. National security.</small><br> <small>And alongside them: ritual circumcision, kosher slaughter, and the hand-copying of sacred Jewish texts.</small><br> <small>At one point in his career, this man served as the systems engineer for the seeker head of the Arrow 3, Israel’s exo-atmospheric missile-defense interceptor. Years later, he went on to head the Operations and Cyber Technology Division of the Israel Security Agency, better known as the Shin Bet, and in 2026 he was appointed Israel’s National Security Adviser and head of the National Security Council.</small><br> <small>The combination is striking enough on its own: a man moving between advanced physics and ancient Jewish religious crafts, between systems designed to intercept objects hurtling through the sky and sacred letters that must be written with painstaking precision on parchment.</small> <br> <small>But to understand why this résumé is especially intriguing, we need to go back almost nine hundred years.</small><br> <small>To a very different man.</small> ----<small>Rabbi Abraham Ibn Ezra is best known in the Jewish world as one of the great medieval commentators on the Bible.</small><br> <small>Readers of a traditional ''Chumash'' — a printed edition of the Five Books of Moses accompanied by classical rabbinic commentaries — will often encounter his name alongside figures such as Rashi and Nahmanides, or Ramban.</small><br> <small>Rashi explains one thing. Ramban may devote a lengthy discussion to another. And somewhere between them appears Ibn Ezra — concise, sharp, and sometimes infuriatingly mysterious.</small><br> <small>He drops a hint. He remarks that a certain point contains a “secret.” And then he moves on, as though the responsibility for deciphering it now belongs entirely to the reader.</small><br> <small>But anyone who knows Ibn Ezra only as a biblical commentator may know the man without knowing the phenomenon.</small><br> <small>For Ibn Ezra was one of those rare people for whom the word “field” seems almost inadequate.</small><br> <small>He was a biblical commentator, grammarian, linguist, poet, liturgical writer, philosopher, mathematician, astronomer, and astrologer. He wrote about the Jewish calendar and the astrolabe. He dealt with permutations and combinations. Works associated with him even contain mathematical and grammatical riddles.</small> <small>Modern scholars routinely describe him as a polymath.</small><br> <small>And one of the more surprising chapters in his intellectual life concerns something every elementary-school child now takes for granted:</small><br> <small>numbers.</small><br> The Man and the “Wheel”<br> <small>Try to imagine writing the number 205 without the digit zero.</small><br> <small>To us, there is nothing mysterious about it. The 2 occupies the hundreds place, the 5 the ones place, and between them stands a zero telling us that there are no tens.</small><br> <small>But the idea behind that notation — that a digit’s position determines its value, and that even an “empty” position requires a symbol — was part of an enormous mathematical transformation.</small> <small>The system originated in India, spread through the Islamic world, and eventually reached Europe.</small> <small>Ibn Ezra did not invent zero, nor did he invent the decimal place-value system.</small> <small>His contribution was different.</small> <small>He was among the scholars who helped transmit Hindu-Arabic mathematics to new audiences.</small> <small>In his writings on arithmetic, Ibn Ezra explained the place-value system and used zero, which he called '''“galgal”''' — Hebrew for “wheel” or “circle,” a reference to its shape.</small> <small>He dealt not only with basic arithmetic but also with subjects that were sophisticated for his time, including permutations and combinations. Historians of mathematics have noted the importance of his writings in transmitting mathematical knowledge from the Arabic-speaking intellectual world to European scholars.</small><br> <small>But numbers were only one stop along the way.</small><br> <small>Ibn Ezra lifted his eyes from arithmetic to the heavens.</small><br> <small>He studied astronomy: the movements of celestial bodies, astronomical tables, and the calculations required to determine the calendar. He also wrote about the astrolabe, one of the most important and sophisticated scientific instruments of the medieval world.</small><br> <small>At the same time, he practiced astrology.</small><br> <small>From a modern perspective, an important distinction is necessary: astrology is not a science. But in the intellectual world of the twelfth century, astronomy and astrology were far more closely intertwined than they are today.</small><br> <small>And then Ibn Ezra changed fields again.</small><br> <small>Or perhaps, from his point of view, he never changed fields at all.</small><br> The Bible, Grammar, and Chess<br> <small>For Ibn Ezra, understanding a biblical verse also meant understanding the language in which it was written.</small><br> <small>Grammar, therefore, was not a secondary pursuit.</small><br> <small>He wrote works on Hebrew grammar, including ''Sefer Moznayim'' (“The Book of Scales”), designed to explain the structure and rules of biblical Hebrew and, through them, illuminate difficult passages of Scripture.</small> <small>He was also one of the major Hebrew poets of medieval Spain.</small><br> <small>And he was not merely a solemn religious poet.</small><br> <small>Studies of his poetry reveal humor, debates in verse, riddles, and didactic poems. Among his works is even a poem dealing with '''the art of medicine''', while another describes '''the game of chess'''.</small> <small>The picture that emerges is almost improbable.</small><br> <small>A man who could move from a verse in the Torah to a grammatical puzzle, from there to a mathematical calculation, then to the movement of a star, the workings of an astrolabe, a philosophical problem, a liturgical poem — and finally to a numerical riddle or a chessboard.</small><br> <small>Perhaps that is precisely the point.</small><br> <small>Modern life encourages us to divide knowledge into departments.</small><br> <small>Religion belongs here. Science belongs there.</small><br> <small>Poetry sits on one shelf; mathematics on another.</small><br> <small>Ibn Ezra inhabited an intellectual world in which those boundaries were far less rigid.</small><br> <small>The study of language could help explain the Torah.</small><br> <small>Astronomy could help determine the calendar and the timing of Jewish observances.</small><br> <small>Mathematics was a tool for understanding order, proportion, and measure.</small><br> <small>Philosophy asked questions about human beings, the universe, and God.</small><br> <small>Knowledge did not live in separate drawers.</small> <small>It was one world.</small><br> <small>And now we can return to the Israeli man with whom we began.</small><br><br> <small>His name is '''Shmuel Ben Ezra'''.</small><br><br> <small>And Here Story Becomes Almost Too Good</small><br> <small>Shmuel Ben Ezra is a physicist and engineer by training.</small><br> <small>He studied engineering physics and later earned a master’s degree in physics, eventually adding studies in business administration and national security. He began his career as an electro-optics engineer in the Israeli Navy, worked on anti-missile systems, served as systems engineer for the seeker head of the Arrow 3 interceptor, and later held senior positions involving technology, operations, and cybersecurity.</small><br> <small>All of that could simply have been the story of a highly accomplished Israeli technologist.</small><br> <small>Were it not for one additional detail.</small><br> <small>Alongside all of this, Ben Ezra is also a '''mohel,<br> shochet, and sofer STaM'''.</small> <small>A ''mohel'' is trained to perform ''brit milah'', the Jewish ritual circumcision.</small><br> <small>A ''shochet'' is trained in ''shechita'', the highly regulated Jewish method of kosher slaughter.</small><br> <small>And a ''sofer STaM'' is a specially trained religious scribe who writes Torah scrolls, ''tefillin'' (phylacteries), and ''mezuzot'' by hand according to detailed requirements of Jewish law.</small><br> <small>Suddenly, it becomes difficult not to smile...</small><br> <small>Nine hundred years ago, one Ibn Ezra moved between Torah, numbers, and the stars.</small><br> <small>Today, another Ben Ezra moves between Jewish religious practice, physics, and advanced technology.</small><br> <small>One wrote about an instrument used to measure the heavens.</small><br> <small>The other worked on the seeker head of a missile-defense interceptor.</small><br> <small>One explained the '''galgal''' — the little circle we call zero, one of the indispensable elements of positional notation.</small><br> <small>The other has worked in a technological world in which staggering numbers of mathematical calculations are necessary for complex physical systems to function at all.</small><br> <small>The parallel is so tempting that the question almost asks itself:</small><br> '''<small>Is Shmuel Ben Ezra a descendant of Rabbi Abraham Ibn Ezra?</small>'''<br> <small>And here the story must become more cautious than its headline.</small><br> <small>So far, the publicly available sources we examined do not provide a documented genealogical chain linking the two men.</small><br> <small>Shmuel Ben Ezra’s family is known to have immigrated to Israel from Morocco, and there may well be an older family tradition regarding its origins.</small><br> <small>But a shared surname — however irresistible it may be to a storyteller — is not genealogical evidence.</small><br> <small>So the question mark should remain.</small><br> <small>And perhaps the question mark makes the story better.</small><br> <small>Because the most interesting forms of inheritance do not always travel through genealogical documents.</small><br> <small>We may never know whether an unbroken family line can be traced from the wandering Jewish scholar of twelfth-century Spain to an Israeli national-security official of the twenty-first century.</small><br> <small>But another line is easier to see.</small><br> <small>It is the line between the ''beit midrash'' — the traditional Jewish house of study — and the laboratory.</small><br> <small>Between inherited tradition and scientific curiosity.</small> <small>Between knowing ex<br>actly how a sacred letter must be formed and wanting to understand how the physical world works.</small> <small>Rabbi Abraham Ibn Ezra refused to fit neatly into a single intellectual drawer.</small><br> <small>Almost nine hundred years later, a man bearing the name Ben Ezra <br>once again presents a résumé that is remarkably difficult to place in just one.</small><br> <small>Perhaps they in related</small> <small>Perhaps they are not.</small><br> <small>But if the elder Ibn Ezra could somehow meet a physicist who was also a mohel, a shochet, and a sacred scribe, it seems safe to imagine that they would have plenty to talk about.</small></ref><ref>La [[ròda]], las [[Estela|estelas]] e lo [[missil]] <small>Ibn Ezra a-t-il trobat un successor nòu cents ans mai tard?</small> <small>Lo curriculum d’un òme de l’Israèl contemporanèu presenta una combinason de mestièrs que seriá malaisida d’inventar.</small> <small>Fisica e enginhariá. Electrooptica. Sistèmas de defensa antimissils. Ciberseguretat. Seguretat nacionala.</small> <small>E, al costat d’aquò: circumcision rituala, abatge ritual caishèr e còpia manuscricha de tèxtes sacrats josieus.</small> <small>A un moment de sa carrièra, aquel òme foguèt engenhaire sistèma de la tèsta cercaira de l’Arrow 3, l’interceptor israèli de defensa antimissils concebut per operar fòra de l’atmosfèra. D’ans mai tard, venguèt cap de la division de tecnologia per las operacions e lo ciber de l’Agéncia de seguretat d’Israèl, mai coneguda jol nom de Shin Bet, e en 2026 foguèt nomenat conselhièr per la seguretat nacionala d’Israèl e cap del Conselh de seguretat nacionala.</small> <small>La combinason seriá ja remarcabla per ela meteissa: un òme que passa de la fisica avançada a d’oficis religioses josieus fòrça ancians, de sistèmas concebuts per interceptar d’objèctes lançats dins lo cèl a de letras sacradas que devon èsser escrichas amb una precision extrèma sus pergamin.</small> <small>Mas per comprendre perqué aquel curriculum es particularament intrigant, cal tornar gaireben nòu cents ans enrè.</small> <small>Cap a un òme fòrça diferent.</small> ----<small>Rabbi Abraham Ibn Ezra es mai que mai conegut dins lo mond josieu coma un dels grands comentadors medievals de la Bíblia.</small> <small>Los legeires d’un ''Chumash'' tradicional — una edicion estampada dels Cinc Libres de Moïses acompanhada pels comentaris rabbinics classics — tròban sovent son nom al costat de figuras coma Rachi e Nahmanides, o Ramban.</small> <small>Rachi explica una causa. Ramban pòt dedicar una longa discussion a una autra. E qualque part entre los dos apareis Ibn Ezra — brèu, precís e, de còps, irritantament misteriós.</small> <small>Daissa un indici. Fa remarcar que tal punt conten un «secret». Puèi passa a quicòm mai, coma se la responsabilitat de lo deschifrar apartenguèsse d’ara enlà al legeire.</small> <small>Mas qui coneis Ibn Ezra sonque coma comentador biblic coneis benlèu l’òme sens conéisser lo fenomèn.</small> <small>Ibn Ezra foguèt, en efièch, un d’aqueles esperits rars pels quals lo mot «disciplina» sembla gaireben insufisent.</small> <small>Foguèt comentador biblic, gramatician, lingüista, poèta, autor liturgic, filosòf, matematician, astronòm e astrològ. Escriguèt sul calendièr josieu e sus l’astrolabi. S’interessèt a las permutacions e a las combinasons. D’òbras que li son atribuidas contenon quitament d’enigmas matematicas e grammaticalas.</small> <small>Los cercaires modèrnes lo descrivon regularament coma un polimat.</small> <small>E un dels capítols mai surprenents de sa vida intellectuala concernís quicòm que cada mainatge de l’escòla elementària pren ara per evident:</small> <small>los nombres.</small> <small>L’òme e la «ròda»</small> <small>Ensajatz d’imaginar lo nombre 205 sens la chifra zèro.</small> <small>Per nosautres, i a aquí pas res de misteriós. Lo 2 ocupa la plaça de las centenas, lo 5 aquela de las unitats, e entre los dos se tròba un zèro que nos indica qu’i a pas cap de desena.</small> <small>Mas l’idèa que sosten aquela notacion — que la posicion d’una chifra determina sa valor, e que quitament una posicion «vuèja» necessita un simbòl — faguèt partida d’una transformacion matematica immensa.</small> <small>Lo sistèma nasquèt en Índia, se difusèt dins lo mond islamic e arribèt finalament en Euròpa.</small> <small>Ibn Ezra inventèt pas lo zèro, ni mai lo sistèma decimal de valor posicionala.</small> <small>Sa contribucion foguèt diferenta.</small> <small>Foguèt un dels sabents que contribuiguèron a transmetre las matematicas indoarabicas a de publics novèls.</small> <small>Dins sos escriches sus l’aritmetica, Ibn Ezra expliquèt lo sistèma de valor posicionala e utilizèt lo zèro, que sonava '''«galgal»''' — mot ebrieu que significa «ròda» o «cercle», en referéncia a sa forma.</small> <small>S’interessèt pas sonque a l’aritmetica elementària, mas tanben a de subjèctes sofisticats per son epòca, entre los quals las permutacions e las combinasons. D’istorians de las matematicas an soslinhat l’importància de sos escriches dins la transmission dels sabers matematics del mond intellectual arabofòn cap als sabents europèus.</small> <small>Mas los nombres foguèron pas qu’una etapa.</small> <small>Ibn Ezra levèt los uèlhs de l’aritmetica cap al cèl.</small> <small>Estudièt l’astronomia: los movements dels còsses celèstes, las taulas astronomicas e los calculs necessaris per determinar lo calendièr. Escriguèt tanben sus l’astrolabi, un dels instruments scientifics mai importants e mai sofisticats del mond medieval.</small> <small>Al meteis temps, practiquèt l’astrologia.</small> <small>D’un punt de vista modèrne, cal far una distincion importanta: l’astrologia es pas una sciéncia. Mas dins lo mond intellectual del sègle XII, astronomia e astrologia èran fòrça mai estrechament ligadas que non pas uèi.</small> <small>Puèi Ibn Ezra cambièt encara de domeni.</small> <small>O benlèu, de son punt de vista, cambièt pas jamai de domeni.</small> <small>La Bíblia, la gramatica e los escacs</small> <small>Per Ibn Ezra, comprendre un verset biblic significava tanben comprendre la lenga dins la quala èra estat escrich.</small> <small>La gramatica èra doncas pas una activitat segondària.</small> <small>Escriguèt d’òbras sus la gramatica ebrèa, entre las quals ''Sefer Moznayim'' («Lo Libre de las Balanças»), destinadas a explicar l’estructura e las règlas de l’ebrieu biblic e, gràcias a elas, a esclairar de passatges dificils de las Escrituras.</small> <small>Foguèt tanben un dels grands poètas ebrieus de l’Espanha medievala.</small> <small>E foguèt pas solament un poèta religiós solemne.</small> <small>Los estudis de sa poesia fan aparéisser d’umor, de debats en vèrses, d’enigmas e de poesia didactica. Entre sas òbras se tròba quitament un poèma consacrat a '''l’art de la medecina''', mentre qu’un autre descriu '''lo jòc d’escacs'''.</small> <small>La figura que ne ressortís es gaireben improbabla.</small> <small>Un òme capable de passar d’un verset de la Torà a un problèma gramatical, d’aquí a un calcul matematic, puèi al movement d’una estela, al foncionament d’un astrolabi, a un problèma filosofic, a un poèma liturgic — e finalament a una enig­ma numerica o a un taulièr d’escacs.</small> <small>Benlèu es precisament aquò lo punt essencial.</small> <small>La vida modèrna nos encoratja a dividir lo saber en departaments.</small> <small>La religion es aquí. La sciéncia es ailà.</small> <small>La poesia se tròba sus un estatjament; las matematicas sus un autre.</small> <small>Ibn Ezra viviá dins un mond intellectual ont aquelas frontièras èran fòrça mens rigidas.</small> <small>L’estudi de la lenga podiá ajudar a explicar la Torà.</small> <small>L’astronomia podiá ajudar a determinar lo calendièr e lo moment de las observanças josievas.</small> <small>Las matematicas èran un instrument per comprendre l’òrdre, la proporcion e la mesura.</small> <small>La filosofia pausava de questions sus l’èsser uman, l’univèrs e Dieu.</small> <small>Lo saber viviá pas dins de tiradors separats.</small> <small>Formava un sol mond.</small> <small>E ara podèm tornar a l’òme israèli amb qui avèm començat.</small> <small>Son nom es '''[[Shmuel Ben Ezra]]'''.</small> <small>E aquí l’istòria ven gaireben tròp perfècta</small> <small>Shmuel Ben Ezra es fisician e engenhaire de formacion.</small> <small>Estudièt la fisica de l’enginhariá, obtenguèt puèi un mastèr en fisica e apondèt mai tard d’estudis d’administracion dels afars e de seguretat nacionala. Comencèt sa carrièra coma engenhaire en electrooptica dins la marina israèliana, trabalhèt sus de sistèmas antimissils, foguèt engenhaire sistèma de la tèsta cercaira de l’interceptor Arrow 3, e ocupèt puèi de foncions superioras dins los domenis de la tecnologia, de las operacions e de la ciberseguretat.</small> <small>Tot aquò auriá pogut èsser simplament l’istòria d’un tecnològ israèli fòrça competent.</small> <small>S’i aviá pas un detalh suplementari.</small> <small>En parallèl amb tot aquò, Ben Ezra es tanben '''mohel, shochet e sofer STaM'''.</small> <small>Un ''mohel'' es una persona formada per realizar la ''brit milah'', la circumcision rituala josieva.</small> <small>Un ''shochet'' es format a la ''shechita'', lo metòde josieu fòrça reglementat d’abatge ritual caishèr.</small> <small>E un ''sofer STaM'' es un escriba religiós especialament format que copia a man, segon de règlas detalhadas de la lei josieva, los rotlèus de la Torà, los ''tefillin'' — filactèris — e las ''mezuzot''.</small> <small>Subtament, es malaisit de pas sorire.</small> <small>Fa nòu cents ans, un Ibn Ezra se moviá entre la Torà, los nombres e las estelas.</small> <small>Uèi, un autre Ben Ezra se mòu entre la practica religiosa josieva, la fisica e la tecnologia avançada.</small> <small>L’un escriguèt sus un instrument utilizat per mesurar lo cèl.</small> <small>L’autre trabalhèt sus la tèsta cercaira d’un interceptor antimissil.</small> <small>L’un expliquèt lo '''galgal''' — lo pichon cercle que sonam zèro, un dels elements indispensables de la notacion posicionala.</small> <small>L’autre a trabalhat dins un mond tecnologic ont de quantitats vertiginosas de calculs matematics son necessàrias perquè de sistèmas fisics complèxes pòscan foncionar.</small> <small>Lo parallèl es tan sedusent que la question sembla gaireben se pausar tota sola:</small> '''<small>Shmuel Ben Ezra es-il un descendent de Rabbi Abraham Ibn Ezra?</small>''' <small>E aquí l’istòria deu venir mai prudenta que son títol.</small> <small>Fins ara, las fonts publicament disponiblas qu’avèm examinadas fornisson pas cap de cadena genealogica documentada que ligue los dos òmes.</small> <small>Se sap que la familha de Shmuel Ben Ezra emigrèt del Marròc cap a Israèl, e pòt plan existir una tradicion familhala mai anciana tocant sas originas.</small> <small>Mas un nom de familha comun — per irresistible que siá per un contaire — constituís pas una pròva genealogica.</small> <small>Val doncas mai conservar lo punt d’interrogacion.</small> <small>E benlèu aquel punt d’interrogacion rend l’istòria encara melhora.</small> <small>Perque las formas mai interessantas d’eretatge passan pas totjorn per de documents genealogics.</small> <small>Saurèm benlèu pas jamai se se pòt traçar una linhada familhala ininterrompuda entre lo sabent josieu itinerant de l’Espanha del sègle XII e un responsable israèli de la seguretat nacionala del sègle XXI.</small> <small>Mas una autra linha es mai aisida de veire.</small> <small>Es la linha entre lo ''beit midrash'' — la tradicionala maison d’estudi josieva — e lo laboratòri.</small> <small>Entre la tradicion recebuda e la curiositat scientifica.</small> <small>Entre saber exactament cossí una letra sagrada deu èsser formada e voler comprendre cossí fonciona lo mond fisic.</small> <small>Rabbi Abraham Ibn Ezra refusèt de se daissar embarrar dins un sol tirador intellectual.</small> <small>Gaireben nòu cents ans mai tard, un òme que pòrta lo nom Ben Ezra presenta tornarmai un curriculum remarcablament dificil de plaçar dins una sola categoria.</small> <small>Benlèu son parents.</small> <small>Benlèu non.</small> <small>Mas se l’ancian Ibn Ezra podiá d’un biais o d’un autre rescontrar un fisician que foguèt tanben mohel, shochet e escriba de tèxtes sacrats, podèm al mens imaginar que los dos aurián fòrça causas de se dire.</small></ref> Sos escriches cobrisson de domenis fòrça diferents : [[exegèsi biblica]], [[gramatica ebraïca]], poesia, pensada religiosa, [[aritmetica]], [[astronomia]], calendari e astrologia. Son importància istorica ten tanben al ròtle que joguèt dins la transmission, en [[ebrieu]], dels sabers scientifics e linguistics de la cultura araboandalosa a las comunautats jusievas de l'Euròpa crestiana.<ref name="Sela2001">Shlomo Sela, « Abraham Ibn Ezra's Scientific Corpus: Basic Constituents and General Characterization », ''Arabic Sciences and Philosophy'', vol. 11, n° 1, 2001, p. 91–149, [https://doi.org/10.1017/S0957423901001060 DOI 10.1017/S0957423901001060].</ref> == Biografia == === Joventut dins al-Andalus === Las informacions sus la primièra partida de la vida d'Ibn Ezra son fragmentàrias. La majoritat dels estudis modèrnes situan sa naissença a [[Tudèla (Navarra)|Tudèla]], vèrs la fin del sègle XI, mas las datas exactas varian segon las fonts.<ref name="SEP"/><ref name="Rudavsky"/> Creissèt dins lo mond cultural dels jusieus d'[[Al Andalús|al-Andalus]], ont l'[[arabi]] èra la lenga principala d'una granda partida de la produccion scientifica e filosofica. Durant aquela primièra epòca, Ibn Ezra se faguèt conéisser principalament coma poèta. Aguèt de contactes amb mantun erudit important de la cultura judeoandalosa e entretenguèt una relacion intellectuala estrecha amb [[Judà Halevi]], poèta e pensaire jusieu de la meteissa generacion. Dins sos comentaris biblics, Ibn Ezra menciona a divèrsas represas d'interpretacions discutidas amb Halevi.<ref name="SEP"/> Cap a [[1140]], Ibn Ezra quitèt la Peninsula Iberica. Aquel despart se plaça dins un periòde de grands cambiaments politics e religioses dins al-Andalus, marcat notamment per l'expansion dels [[Almohades]]. A partir d'aquel moment menèt pendent de nombrosas annadas una vida itineranta dins l'Euròpa crestiana.<ref name="SEP"/> === Viatges en Euròpa === Après son despart d'al-Andalus, Ibn Ezra demorèt successivament dins diferentas vilas d'[[Itàlia]], de [[França]] e d'[[Anglatèrra]]. Sa preséncia es documentada, entre autres, a [[Roma]], [[Lucca]], [[Màntoa]], [[Verona]], [[Besiers]], dins lo nòrd de França e a [[Londres]].<ref name="Rudavsky"/> Es pendent aquel periòde itinerant que compausèt la màger part de sas òbras en pròsa. Lo fach d'escriure en ebrieu foguèt particularament important : permetèt de transmetre a de lectors jusieus d'Itàlia, de França e d'Anglatèrra de coneissenças gramaticalas e scientificas qu'avián estat desvolopadas en granda partida en arabi dins la Peninsula Iberica.<ref name="Sela2001"/> Aquela activitat constituís un episòdi important dins l'istòria de la [[sciéncia medievala]]. Shlomo Sela descriu Ibn Ezra coma un cas particular d'intellectual format dins la cultura scientifica aràbia que, en se desplaçant cap a l'Euròpa crestiana, transportèt aquel saber e contribuiguèt a crear un vocabulari scientific ebrieu adaptat a de domenis coma l'astronomia, las matematicas e l'astrologia.<ref name="SelaBook">Shlomo Sela, ''Abraham Ibn Ezra and the Rise of Medieval Hebrew Science'', Leiden–Boston, Brill, 2003, ISBN 978-90-04-12973-3.</ref> Los darrièrs ans de sa vida son mal coneguts. Las fonts medievalas e los estudis posteriors balhan de datas e de luòcs de mòrt diferents. La mòrt es generalament situada vèrs [[1167]] ; [[Calahorra]], Roma e Palestina figuran entre los luòcs prepausats per diferentas tradicions e fonts.<ref name="Rudavsky"/> == Òbra == L'òbra d'Ibn Ezra es remarcabla per sa diversitat. Escriguèt de comentaris biblics, de tractats gramaticals, de poesia, de tèxtes sus la religion e la filosofia, e un important ensemble d'òbras scientificas consacradas a las matematicas, l'astronomia e l'astrologia. La màger part d'aquelas òbras foguèt escricha en ebrieu, e divèrses tractats scientifics foguèron puèi traduches en [[latin]] e en autras lengas europèas.<ref name="Goldstein">Bernard R. Goldstein, « Astronomy and Astrology in the Works of Abraham ibn Ezra », ''Arabic Sciences and Philosophy'', vol. 6, n° 1, 1996, p. 9–21, [https://doi.org/10.1017/S0957423900002101 DOI 10.1017/S0957423900002101].</ref> === Comentaris biblics === Ibn Ezra es subretot conegut dins la tradicion jusieva per sos comentaris de la [[Bíblia ebraïca]]. Son comentari de la [[Tòra|Tòra o Pentateuc]] venguèt una de sas òbras mai difusadas e foguèt integrat dins nombrosas edicions rabinicas de la Bíblia.<ref name="JE">Richard Gottheil e Wilhelm Bacher, [https://www.jewishencyclopedia.com/articles/435-abraham-ibn-ezra « Ibn Ezra, Abraham ben Meïr (Aben Ezra) »], ''The Jewish Encyclopedia'', 1901–1906.</ref> Son metòde d'interpretacion acorda una plaça centrala al sens contextual del tèxt, tradicionalament nomenat ''[[Peshat|peshat]]'', e a l'analisi de la lenga e de la gramatica ebraïcas. Ibn Ezra compara las formas dels mots, estudia las raiças e los emplecs gramaticals e utiliza sovent de coneissenças astronomicas, matematicas o cronologicas per explicar un passatge.<ref name="SEP"/> Al meteis temps, demòra inscrich dins la tradicion rabinica e cita sovent los [[Talmud]]s e los ensenhaments dels sabents anteriors. Son estil es sovent fòrça concís. Dins certans passatges, evòca deliberadament de « secrets » sens explicar completament son interpretacion, çò que provoquèt ulteriorament la composicion de nombroses comentaris sus son pròpri comentari.<ref name="Rudavsky"/> De comentaris d'Ibn Ezra son conservats sus una granda partida de la Bíblia, entre autres sul [[Libre d'Isaïas]], los Dotze Pichons Profètas, los [[Salmes]], lo [[Libre de Jòb]], las cinc ''Megillot'' e lo [[Libre de Danièl]]. D'unes comentaris que li foguèron atribuits dins d'edicions ancianas son uèi considerats coma l'òbra d'autres autors.<ref name="JE"/> Certanas observacions fòrça brevas d'Ibn Ezra sus la composicion de la Tòra foguèron interpretadas per d'autors posteriors coma de remarcas precursoras d'una lectura critica del tèxt biblic. Al sègle XVII, [[Baruch Spinoza]] invoquèt explicitament Ibn Ezra dins son ''[[Tractatus theologico-politicus]]'' dins sa discussion de l'atribucion tradicionala del Pentateuc a [[Moïses]].<ref name="Rudavsky"/> === Gramatica e filologia ebraïcas === Ibn Ezra contribuiguèt fòrça a la difusion de la tradicion gramaticala ebraïca desvolopada dins al-Andalus. Tradusiguèt en ebrieu d'òbras del gramatician [[Judah ben David Hayyuj]], qu'avián estat escrichas en arabi, e compausèt el meteis mantun tractat de gramatica.<ref name="JE"/> Entre sas òbras principalas dins aquel domeni se tròban : * ''Moznayim'' (« Las balanças »), compausat vèrs [[1140]], que presenta de nocions e de tèrmes de la gramatica ebraïca ; * ''Sefer ha-Yesod'' (« Libre del fondament ») ; * ''Tzahot'', tractat sus la lenga e la correccion gramaticala ; * ''Safah Berurah'' (« Lenga clara »), una de sas darrièras òbras gramaticalas.<ref name="JE"/> Aqueles escriches ajudèron a rendre accessibles en ebrieu las concepcions filologicas elaboradas pels gramaticians jusieus del mond arabofòn. === Astronomia, astrologia e matematicas === La produccion scientifica d'Ibn Ezra ocupa una plaça importanta dins son òbra. Escriguèt sus l'[[aritmetica]], l'[[astronomia]], lo calcul del [[calendari ebrieu]], los instruments astronomics e, fòrça extensament, sus l'[[astrologia]].<ref name="Sela2001"/> Entre los tractats que li son atribuits amb certitud se tròban ''Sefer ha-Mispar'', consacrat a l'aritmetica ; ''Sefer ha-Ehad'', sus las proprietats dels nombres ; ''Sefer ha-Ibbur'', sul calcul del calendari ; e ''Keli ha-Nehoshet'', sus l'[[astrolabi]].<ref name="JE"/> Ibn Ezra contribuiguèt tanben a familiarizar los lectors ebrieus amb de metòdes matematics e astronomics venguts de la tradicion scientifica aràbia. Son activitat scientifica èra pas separada, dins sa pensada, de son trabalh d'exegeta : utilizava regularament de coneissenças d'astronomia, de cronologia e de calcul dins sos comentaris biblics.<ref name="SelaBook"/> Son corpus astrologic es particularament vast. Compren notamment ''Reshit Hokhmah'' (« Començament de la saviesa »), un manual introductiu d'astrologia, ''Sefer ha-Te'amim'', ''Sefer ha-Olam'' (« Libre del mond »), ''Sefer ha-Moladot'' e d'autres tractats consacrats a diferents brancas de l'astrologia medievala. Los trabalhs modèrnes de Shlomo Sela an identificat e editat nombrosas versions d'aqueles tèxtes.<ref name="Sela2019">Shlomo Sela, [https://doi.org/10.1163/15700674-12340049 « Abraham Ibn Ezra as the Translator of Astrological and Astronomical Texts from Arabic into Hebrew: Sources and Methods »], ''Medieval Encounters'', vol. 25, n° 4, 2019, p. 345–380.</ref> Una part importanta d'aquel material deriva de la sciéncia astrologica e astronomica en lenga aràbia. L'estudi dels manuscrits a mostrat qu'Ibn Ezra traduisiá, adaptava o reformulava de passatges de fonts aràbias per los integrar dins de tractats ebrieus.<ref name="Sela2019"/> Sas òbras foguèron elas meteissas traduchas mai tard en latin e exerciguèron una influéncia sus de sabents jusieus e crestians de l'Edat Mejana.<ref name="Goldstein"/> === Pensada religiosa e filosofia === Ibn Ezra es sovent classificat entre los [[filosofia jusieva|pensaires jusieus medievals]], mas escriguèt pauc d'òbras que correspondon estrictament al genre del tractat filosofic sistematic. Sas idèas filosoficas apareisson mai que mai dins sos comentaris biblics, dins sa poesia e dins d'òbras religiosas o scientificas.<ref name="SEP"/> ''Yesod Mora ve-Sod ha-Torah'' (« Fondament de la reveréncia e secret de la Tòra »), compausat cap a la fin de sa vida, examina la natura de las comandas biblicas e las coneissenças necessàrias per las comprendre. ''Sefer ha-Shem'' tracta dels noms divins e de lor significacion linguistica e numerica. Lo raconte allegoric ''Hayy ben Meqitz'' presenta, jos una forma poetica, de tèmas ligats a l'arma e a son rapòrt amb lo mond superior.<ref name="SEP"/> Sa pensada combina d'elements de la tradicion rabinica, de la teologia medievala e de concepcions filosoficas e scientificas circulant dins lo mond araboislamic. Los cercaires an notat particularament l'influéncia de [[Saadia Gaon]], del ''[[Sefer Yetzirah]]'' e, sus certans tèmas, de la tradicion [[neoplatonisme|neoplatoniciana]].<ref name="SEP"/> === Poesia === Abans son despart d'al-Andalus, Ibn Ezra èra ja reconegut coma poèta. Compauseguèt a l'encòp de poesia seculara e de poesia religiosa en [[ebrieu]]. Una partida de sos poèmas foguèt integrada a la tradicion liturgica jusieva.<ref name="JE"/> Sa poesia aborda de tèmas fòrça variats : l'amistat, la pauretat, l'exili, lo destin, la saviesa, l'arma umana e son desir d'aprochament de Dieu. Certans poèmas combinan de reflexions religiosas amb de nocions scientificas o cosmologicas, çò que correspond a la diversitat de son òbra en pròsa.<ref name="SEP"/> == Metòde e concepcion del saber == Una caracteristica de l'òbra d'Ibn Ezra es la proximitat entre de domenis que son uèi sovent estudiats separadament. Per el, la coneissença de la gramatica, de las matematicas, de l'astronomia e de las autras disciplinas èra utila, e de còps necessària, per arribar a una interpretacion exacta de las Escrituras.<ref name="SEP"/> L'astrologia ocupava tanben una plaça importanta dins sa vision medievala del mond. Ibn Ezra considerava los astres coma d'intermediaris dins l'òrdre natural, tot en los plaçant jos l'autoritat divina. Sas concepcions sus aquel subjècte aguèron un impacte important dins la discussion jusieva medievala sus l'astrologia, la providéncia e la libertat umana.<ref name="SEP"/> Cal distinguir aquelas concepcions de la compreneson scientifica modèrna : a l'Edat Mejana, astronomia e astrologia formavan de domenis fòrça mai estrechament ligats que dins la sciéncia contemporanèa. == Influéncia e posteritat == L'influéncia d'Ibn Ezra foguèt duradissa dins mai d'un domeni. Sos comentaris biblics foguèron copiats dins un grand nombre de manuscrits, puèi estampats dins d'edicions de la Bíblia rabinica. Lor estil concís e lors allusions provoquèron la redaccion de nombroses « supercomentaris », destinats a explicar son interpretacion.<ref name="SEP"/> Dins las sciéncias medievalas, sos tractats contribuiguèron a la formacion d'un vocabulari scientific ebrieu e a la transmission de coneissenças d'origina aràbia. Bernard R. Goldstein lo descriu coma un dels principals transmetaires de la sciéncia aràbia cap a l'Occident medieval ; divèrsas de sas òbras astronomicas e astrologicas foguèron traduchas en latin e utilizadas per de sabents jusieus e crestians.<ref name="Goldstein"/> L'importància d'Ibn Ezra ven doncas pas d'un sol sistèma filosofic o scientific, mas de la combinason de son trabalh d'exegeta, de gramatician, de poèta e de transmetaire de coneissenças. Sas peregrinacions entre lo mond iberic, Itàlia, França e Anglatèrra contribuiguèron a difusar dins de regions novèlas una partida importanta de l'erudicion judeoaràbia de l'Edat Mejana.<ref name="Sela2001"/> == Òbras principalas == La lista seguenta recampa una seleccion de sas òbras mai conegudas ; mantun tèxt existís en mai d'una version e l'atribucion d'unes escriches transmeses jos son nom demòra discutida.<ref name="SEP"/> ;Comentaris biblics * Comentaris de la [[Tòra|Tòra o Pentateuc]] * Comentari d'[[Isaïas]] * Comentaris dels Dotze Pichons Profètas * Comentari dels [[Salmes]] * Comentari del [[Libre de Jòb]] * Comentaris de las ''Megillot'' * Comentari de [[Danièl]] ;Gramatica e filologia * ''Moznayim'' * ''Sefer ha-Yesod'' * ''Tzahot'' * ''Safah Berurah'' * ''Sefat Yeter'' ;Religion e pensada * ''Yesod Mora ve-Sod ha-Torah'' * ''Sefer ha-Shem'' * ''Hayy ben Meqitz'' * ''Iggeret ha-Shabbat'' ;Matematicas e astronomia * ''Sefer ha-Mispar'' * ''Sefer ha-Ehad'' * ''Sefer ha-Ibbur'' * ''Keli ha-Nehoshet'' * tractats e taulas astronomicas ;Astrologia * ''Reshit Hokhmah'' * ''Sefer ha-Te'amim'' * ''Sefer ha-Olam'' * ''Sefer ha-Moladot'' * divèrses tractats sus las eleccions astrologicas, las interrogacions e los luminaris == Nòtas e referéncias == <references/> == Bibliografia == * Goldstein, Bernard R., « Astronomy and Astrology in the Works of Abraham ibn Ezra », ''Arabic Sciences and Philosophy'', vol. 6, n° 1, 1996, p. 9–21. * Langermann, Tzvi, « Abraham Ibn Ezra », ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'', 2006, rev. 2018. * Rudavsky, Tamar M., « Ibn ʿEzra: Abraham ibn ʿEzra », dins Thomas Hockey et al. (dir.), ''The Biographical Encyclopedia of Astronomers'', Springer, 2007, p. 553–555. * Sela, Shlomo, « Abraham Ibn Ezra's Scientific Corpus: Basic Constituents and General Characterization », ''Arabic Sciences and Philosophy'', vol. 11, n° 1, 2001, p. 91–149. * Sela, Shlomo, ''Abraham Ibn Ezra and the Rise of Medieval Hebrew Science'', Leiden–Boston, Brill, 2003. * Sela, Shlomo, ''Abraham Ibn Ezra: The Book of the World. A Parallel Hebrew-English Critical Edition of the Two Versions of the Text'', Leiden–Boston, Brill, 2010. * Sela, Shlomo, « Abraham Ibn Ezra as the Translator of Astrological and Astronomical Texts from Arabic into Hebrew: Sources and Methods », ''Medieval Encounters'', vol. 25, n° 4, 2019, p. 345–380. * Twersky, Isadore e Jay M. Harris (dir.), ''Rabbi Abraham Ibn Ezra: Studies in the Writings of a Twelfth-Century Jewish Polymath'', Cambridge (Massachusetts), Harvard University Press, 1993. == Ligams extèrnes == * [https://plato.stanford.edu/archives/sum2020/entries/ibn-ezra/ « Abraham Ibn Ezra »] dins la ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'' * [https://ismi.mpiwg-berlin.mpg.de/biography/Ibn_Ezra_BEA.htm « Ibn ʿEzra: Abraham ibn ʿEzra »], ''Biographical Encyclopedia of Astronomers'' * [https://www.sefaria.org/topics/ibn-ezra Tèxtes e comentaris d'Ibn Ezra] sus [[Sefaria]] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Abraham_ibn_Ezra Imatges e documents sus Abraham ibn Ezra] sus [[Wikimedia Commons]] {{DEFAULTSORT:Ezra, Abraam ben Meir ibn}} [[Categoria:Sabents e escrivans d'Al Andalús]] [[Categoria:Filosòf del sègle XII]] [[Categoria:Rishonim]] [[Categoria:Filosòf jusieu]] [[Categoria:Poèta jusieu]] gcgiotyfkif6qauyayonn0pjkbis89h 0 48517 2510013 2473531 2026-10-04T14:19:02Z Carsten Steger 45021 Aerial image of Saint-Malo inserted. 2510013 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=bre | nomcomuna=Sant-Maloù | nomcomuna2= Saint-Malo | imatge=Aerial image of Saint-Malo (view from the south).jpg | descripcion= Sant-Malo intra-muros | lògo= Drapeau_de_Saint-Malo_(20è_siècle).svg | escut= Blason ville fr Saint-Malo.svg | escais= | region ist ={{Bretanha}} | parçan= | insee =35288 | cp =35400 | cònsol =[[René Couanau]] ([[Divers droite|DVD]]) | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Malouin (en [[francés]]) | longitud = -2.008889 | latitud = 48.647222 | alt mini =0 | alt mej =8 | alt maxi =51 | km² =36.58 }} {{Comuna francesa |nomcomuna=Saint-Malo [[Image:Blason ville fr Saint-Malo.svg|50px]] |region=[[Bretanha (region)|Bretanha]] |region ist={{Bretanha}} |departament=[[Ille et Vilaine]] |arrondiment=[[Arrondiment de Sant-Maloù|Sant-Maloù]] |canton= Dos cantons : [[Canton de Saint-Malo-Nord|Nord]] & [[Cantó de Saint-Malo-Sud|Sud]] |insee=35288 | sitweb=[http://www.ville-saint-malo.fr/ www.ville-saint-malo.fr] |cp=35400 |cònsol=[[René Couanau]] ([[Divers droite|DVD]]) |mandat=[[2008]]-[[2014]] |intercom=[[Comunautat d'aglomeracion del País de Sant-Maloù|Sant-Maloù]] |longitud=-2.0075 |latitud=48.6480555556 |altmej=8 |alt mej=8 m |alt mini=0 |alt maxi=51 |ectaras=3 658 |km²=36.58 |sens=52 737 |data-sens=[[2007]] |dens=1 385 }} '''Sant Maclo''' o '''Sent Maclo''' (''St Maclou'' en gascon, dins una autra grafia<ref>https://www.scribd.com/doc/146141812/Reclams-de-Biarn-e-Gascounhe-May-1930-N-8-34e-Anade</ref>; '''Saent-Mâlo''' en [[galò]]; '''Sant-Maloù''' en [[breton]]; ''Saint-Malo'' en [[francés]]) es una vila [[França|francesa]] situada dins lo departament d'[[Ille et Vilaine]] e la region de [[Bretanha (region)|Bretanha]]. Lo gentilici es '''macloin -ina / macloïn -ïna''' (grafia classica pas segura; ''malouin -ino'' en [[grafia mistralenca]]<ref>https://books.google.com/books?id=yYx--JBqDX4C&pg=PA258&dq=%22Saint-Malo%22+and+%22d%C3%B3u+F%C3%A9librige%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjB1sG1pPP6AhWHk4kEHUBZB8sQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22Saint-Malo%22%20and%20%22d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22&f=false</ref>) ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=35288 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=[[René Couanau]] ([[Divers droite|DVD]])|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=35288 |1793=10730 |1800=9147 |1806=9934 |1821=9949 |1831=9981 |1836=9744 |1841=10053 |1846=10076 |1851=9997 |1856=10809 |1861=10886 |1866=10693 |1872=12316 |1876=10295 |1881=11212 |1886=10500 |1891=11896 |1896=11476 |1901=11486 |1906=10647 |1911=12371 |1921=12390 |1926=13137 |1931=12864 |1936=13836 |1946=11311 |1954=14339 |1962=17137 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |2006=49 661 |2007=48 563 |2008=48 211 |2009=47 045 |cassini=33086| |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Comunas de| insee =35288 }} [[Categoria:Comuna de Bretanha]] [[Categoria:comuna d'Ille et Vilaine]] c8413yo155lr0upi35sqbq8846usjgw 0 59183 2510105 2369534 2026-10-05T06:38:27Z Kontributor 2K 52367 2510105 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Gaudonvila | nom2 = ''Gaudonville'' | imatge = 015 Gaudonville ( 32380 ).JPG | descripcion = La tor deu relòtge de Gaudonvila. | lògo = cap | escut = Blason ville FR Gaudonville (Gers).svg | escais = | ist = {{Gasconha}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | departament = {{Gers}} | arrondiment = [[Arrondiment de Condòm|Condòm]] | canton = Florença-Lomanha ([[Canton de Sent Clar|Sent Clar]] abans 2015) | insee = 32139 | sitweb = | cp = 32380 | cònsol = Pascal Noby | mandat = [[2020]]-[[2026]] | intercom = [[Comunautat de comunas de las Bastidas de Lomanha|CC de las Bastidas de Lomanha]] | gentilici = | latitud = 43.8856 | longitud = 0.8469 | alt mini = 121 | alt mej = 205 | alt maxi = 265 | ectaras = 739 | km² = 7.39 |}} '''Gaudonvila'''{{bdtopoc}}<ref>{{CGGèrs}}</ref>{{RepTopMP}} (''Gaudonville'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] d'[[Occitània]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de [[Gers (departament)|Gers]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 32139.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] === Perimètre deu territòri === {{Communes limitrophes | commune = Gaudonvila | nord = | nord-est = [[Lo Casteron]] | est = [[Pessolens]] | sud-est = | sud = [[Tornacopa]] | sud-ouest = | ouest = [[Avesan]] | nord-ouest = [[Maurós]] }} == Toponimia == Lo nom es atestat ''Galdanvilla'' en 1180. ''Gaudonvila'' qu'es compausat, dins l'òrde germanic determinant-determinat, d'un nom germanic de hemna, ''Walda'', e de ''vila'', nom de propietat puei de vilatge vengut deu latin ''villa'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 312</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 180</ref>. [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] causeish ''Walda'' meilèu qu'un nom masculin ''Waldo'' pr'amor deu vocalisme de l'atestacion deu sègle XII. [[Ernèst Negre|Negre]], que causeish lo nom germanic ''Walda(n)''<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', 1990-98, vol. II, p. 959, par. 17238</ref>. Com que sia, Gaudonvila èra probablament ua propietat rurala de l'[[Antiquitat]] tardiva o de la Hauta [[Edat Mejana]]. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 32139 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Pascal Noby |Partit= |Qualitat= artesan teulaire}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat= Jacques Soulan |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= retirat de l'ensenhament}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin=2008 |Identitat= Max Clamens |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= abans [[1981]] ? |Fin= ? |Identitat= René Noby |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de [[Sent Clar]]; es adara deu canton de ''Fleurance-Lomagne'' (en francés), donc de Florença-Lomanha. == Demografia == <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1960 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960 PlotData = bar:300 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(48,111)(84,108) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 160 1968: 155 points:(84,108)(100,93) color:blue width:2 #1975: 129 points:(100,93)(128,95) color:blue width:2 #1982: 132 points:(128,95)(160,89) color:blue width:2 #1990: 122 points:(160,89)(196,78) color:blue width:2 #1999: 103 points:(196,78)(228,78) color:blue width:2 #2004/5 </timeline> {{Demografia |insee= 32139 |1793=450 |1800=435 |1806=474 |1821=443 |1831=442 |1836= |1841=435 |1846=413 |1851=382 |1856=356 |1861=360 |1866=300 |1872=297 |1876=278 |1881=236 |1886=238 |1891=249 |1896=246 |1901=234 |1906=220 |1911=243 |1921=172 |1926=173 |1931=194 |1936=195 |1946=191 |1954=170 |1962=160 |1968=155 |1975=129 |1982=132 |1990=122 |1999=103 |2006=101 |2007=107 |2008=112 |2009=118 |cassini=15774 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr32|0}} la populacion qu'èra de {{popfr32|139}} abitants e la densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr32|139}}/7.39) round 2}}}} ab/km². == Lòcs e monuments == * [[Glèisa]] de Sent Miqueu rebastida au {{Sègle XV}} dambe un [[campanèr]]-mur de cinc arcadas e duas [[campana|campanas]]. * [[Tor]] deu relòtge ({{Sègle XII}}), reliquat de l'encenta de fortificacion. <gallery perrow="4" widths="200" heights="200"> 024 Gaudonville ( 32380 ).JPG|La glèisa parropiala Sent Miquèu. 015 Gaudonville ( 32380 ).JPG|Tor deu Relòtge. 042 Gaudonville ( 32380 ).JPG|Ostaus vielhs. 010_Gaudonville_(_32380_).JPG|L'ostau de la comuna. </gallery> == Personalitats ligadas damb la comuna == * [[Eric Durnez]] ([[escrivan]]) ==Véser tanben== * [[Comunas de Gers]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/metadonnees/cog/commune/COM32139-gaudonville Gaudonvila suu site de l'Insee] * [http://www.paysportesdegascogne.com/pays/t_fiche.php'id=40 País Pòrtas de Gasconha] * [http://www.coeur-de-lomagne.com/gaudonvila.html Comunautat de comunas Còr de Lomanha] ==Nòtas e referéncias== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de Gers}} [[Categoria:Comuna de Gers]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] hksmdwwtchl468c0466txgcszzd67dw 0 63092 2510083 2279724 2026-10-05T02:50:23Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2510083 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Métro Fontaine Lestang - façade.jpg|drecha|sens_quadre|240x240px]] [[Fichièr:Métro Fontaine-Lestang entrée.jpg|drecha|sens_quadre|240x240px]] [[Fichièr:Métro Fontaine-Lestang intérieur.jpg|drecha|sens_quadre|240x240px]] L'estacion de la '''Font l'Estanh''' es una [[Estacion de mètro|estacion]] de la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]] del [[mètro de Tolosa]]. == Presentacion == Lo bastiment de l'estacion es perassièr, de l'exterior, a l'estil dels ostals del quartièr. === Arquitectura === L'òbra d'art associada a l'estacion es un « jardin dels pichonets », imaginat per [[Arvei di Rosa|Hervé Di Rosa]] e [[Richard Di Rosa]]. Al fil de las annadas, las « esculturas-jòcs » foguèron desmontadas, e uèi ne subsistís pas mai que la mosaïca intitulada ''La Ròsa dels vents'', sus la paret en fàcia de la sortida. == Situacion == L'estacion es situada dins lo quartièr de la [[Font l'Estanh]]. === A l'entorn === * Escòlas ''Étienne-Billières'' * Glèisa de Sant Cristòl * Licèu ''Déodat de Severac'' * Ostal de l'arquitectura Miègjorn-Pirenèus * Ostal de quartièr de la Font Lestang * Estacion de velò [[VélôToulouse]] n° 141 (Fontaine-Lestang) === Correspondéncias === * Bus: Linha Tisséo |13 == Vejatz tanben == {{Sisterlinks|commons=Fontaine Lestang (Toulouse metro)}} === Articles ligats === * [[Mètro de Tolosa]] ** [[Linha A del mètro de Tolosa]] * [[Transpòrts en comun de Tolosa]] ==== Estacions connèxas==== *[[Arenas (transpòrts en comun de Tolosa)|Arenas]] *[[Mermoz (mètro de Tolosa)|Mermoz]] === Ligams extèrnes === * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20071123101455/http://www.tisseo.fr/pagesEditos.asp?IDPAGE=267 Presentacion de l'estacion de la Font Lestang] per [https://web.archive.org/web/20051016084218/http://www.tisseo.fr/ Tisséo] * {{oc}} [https://web.archive.org/web/20120310134356/http://tisseoc.free.fr/ site sus l'occitan dins lo Mètro de Tolosa] {{Paleta Mètro de Tolosa/Linha A}} [[Categoria:Linha A del mètro de Tolosa]] {{DEFAULTSORT:Font l'Estanh}} svbf9q0srbed8op8mhuj63cjtjm8xwb 0 63098 2510086 2280737 2026-10-05T04:32:57Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2510086 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Metro-mermoz 02.JPG|drecha|sens_quadre|240x240px]] L'estacion de '''Mermoz''' es una [[Estacion de mètro|estacion]] de la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]] del [[mètro de Tolosa]]. == Presentacion == L'estacion es equipada de cais laterals a dotze pòrtas permetent de recebre de ramas de 52 m de quatre veituras. === Arquitectura === L'òbre d'art associada a l'estacion es une fresca del peintre [[Jean-Pau Chambas]] == Situacion == === A l'entorn === * Centre parroquial del Sant Esperit * Estacion de velò [[VélôToulouse]] n° 187 (Desbals – Mont-Doré) == Vejatz tanben == === Articles ligats === * [[Mètro de Tolosa]] ** [[Linha A del mètro de Tolosa]] * [[Transpòrts en comun de Tolosa]] ==== Estacions connèxas==== *[[Font l'Estanh (mètro de Tolosa)|Font L'Estanh]] *[[Bagatèla (mètro de Tolosa)|Bagatèla]] === Ligams extèrnes === * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20071123101500/http://www.tisseo.fr/pagesEditos.asp?IDPAGE=268 Presentacion de l'estacion Mermoz] per [https://web.archive.org/web/20051016084218/http://www.tisseo.fr/ Tisséo] * {{oc}} [https://web.archive.org/web/20120310134356/http://tisseoc.free.fr/ site sus l'occitan dins lo Mètro de Tolosa] {{Paleta Mètro de Tolosa/Linha A}} [[Categoria:Linha A del mètro de Tolosa]] {{DEFAULTSORT:Mermoz}} peyzuxjaofyo02lt2t258gz5a3vgq6q 0 70543 2510071 1786433 2026-10-05T00:15:56Z Dostojewskij 20932 Categoria:Decès en 2016 2510071 wikitext text/x-wiki {{Cap d'estat o govèrn | Nom= Anker Jørgensen | Imatge= [[Fichièr:Anker-jørgensen.jpg|180px]] | Títol_politic=Primièr ministre | Nacion= de {{Danemarc}} | Periòde_govèrn1= entre lo [[5 d'octobre]] de [[1972]] e lo [[19 de decembre]] de [[1973]] | Predecessor1= [[Jens Otto Krag]] | Successor1= [[Poul Hartling]] | Periòde_govèrn2= entre lo [[13 de febrièr]] de [[1975]] e lo [[10 de setembre]] de [[1982]] | Predecessor2 = [[Poul Hartling]] | Successor2 = [[Poul Schlüter]] | Jorn_Naissença= [[13 de julhet]] de [[1922]] | Luòc_Naissença= [[Copenaga]], [[Danemarc]] | Maridat_amb= Ingrid Kvist Pedersen | Profession= sindicalista e òme politic | Partit= ''Socialdemokraterne'' }} '''Anker Jørgensen''' (n. [[1922]]) sindicalista e òme politic foguèt dos còps primièr ministre de [[Danemarc]]: entre [[1972]] e [[1973]], e entre [[1975]] e [[1982]]. Inicièt jove la siá carrièra politica, lo [[1950]] se faguèt ja membre d'un [[sindicat]]. El liderèt l'Union dels Trabalhadors Daneses (SiD en [[danés]]) entre lo [[1968]] e lo [[1972]]. Mentre èra director sindical atenguèt s'eligir pel Parlament de Danemarc pel primièr còp lo [[1964]]. {{dinastia|color1=|color2=lightblue|abans= [[Jens Otto Krag]]|aprèp= [[Poul Hartling]] |nom=[[Fichièr:Statsministeriet.jpg|50px]]<br />[[Lista dels primièrs ministres de Danemarc|Primièr ministre de Danemarc]] <br /> [[5 d'octobre]] de [[1972]] - [[19 de decembre]] de [[1973]]}} {{dinastia|color1=|color2=lightblue|abans= [[Poul Hartling]] |aprèp= [[Poul Schlüter]]|nom=[[Fichièr:Statsministeriet.jpg|50px]]<br />[[Lista dels primièrs ministres de Danemarc|Primièr ministre de Danemarc]] <br /> [[13 de febrièr]] de [[1975]] - [[10 de setembre]] de [[1982]]}} {{Portal Danemarc}} {{DEFAULTSORT:Jorgensen, Anker}} [[Categoria:Primièr ministre de Danemarc]] [[Categoria:Naissença en 1922]] [[Categoria:Decès en 2016]] n3v8q0mky1xg6nqq6x5asrq2y8051cc 0 74641 2510106 2289721 2026-10-05T06:42:29Z Kontributor 2K 52367 2510106 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nom2= Beuxes | nomcomuna = Beuxes | lògo= | imatge=cap | descripcion= | escut=Blason ville FR Beuxes (Vienne).svg | escais= | region ist ={{Peitau}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Chastelairaud|Chastelairaud]] | canton= [[Canton de Laudun|Laudun]] | sitweb= | cp= 86120 | insee = 86026 | cònsol = Jean Robert | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) |alt mej= |longitud= 0.181666666667 |latitud= 47.095 | alt mini = 36 | alt maxi = 68 | km² = 11.19 }} '''Beuxes''' es una [[comuna francesa|comuna]] [[França|francesa]] dau [[departaments franceses|departament]] de [[Viena (departament)|Viena]] e de la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Peitau-Charantas]]</small>. ==Geografia== ===Comunas limitròfas=== {{Comunas limitròfas |elision = |comuna = Beuxes |nòrd = [[Seuilly]]<br/><small>([[Indre e Leir]])</small> |nòrd-est = |est = [[Marçay (Indre e Léger)|Marçay]]<br/><small>([[Indre e Leir]])</small> |sud-est = |sud = [[Sammarçolles]] |sud-oest = |oest = [[Vézières]] |nòrd-oest = }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son, per lhuec: * - ''<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/XXXXXXXXX|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 86026 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Robert|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 86026 |1793=232 |1800=198 |1806=251 |1821=275 |1831=260 |1836=306 |1841=314 |1846=317 |1851=343 |1856=352 |1861=336 |1866=357 |1872=350 |1876=374 |1881=413 |1886=435 |1891=450 |1896=458 |1901=454 |1906=459 |1911=447 |1921=442 |1926=449 |1931=472 |1936=380 |1946=422 |1954=432 |1962=414 |1968=409 |1975=408 |1982=443 |1990=420 |1999=481 |2004= |2005= |2006=496 |2007= 504 |2008=513 |2009=521 |cassini=4101# |senscomptesdobles=1962}} ==Lhuecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Viena]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Peitau | Portal Vinhana | Portal Comunas de França }} {{Comunas de| insee = 86026 }} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Categoria:Comuna de Peitau]] [[Categoria:Comuna de Vinhana]] s5ra6ijuey7as47kc32j66z9jkqc0pf 0 76837 2510100 2474306 2026-10-05T05:49:16Z Kontributor 2K 52367 2510100 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna=Blanzy-la-Salonnaise | nomcomuna2=Blanzy-la-Salonnaise | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville fr Blanzy-la-Salonnaise (Ardennes).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Rethel|Rethel]] | canton=[[Canton d'Asfeld|Asfeld]] | insee =08070 | sitweb= | cp =08190 | cònsol =Mme Marie-France Favreau | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = |longitud=4.17222222222 |latitud=49.4891666667 | alt mini =61 | alt mej = | alt maxi =141 | km² =12.13 }} '''Blanzy-la-Salonnaise''' es una comuna [[França|francesa]] del departament de las [[Ardenas (departament)|Ardenas]] e de la region de [[Champanha e Ardena]]. La vila de Blanzy foguèt destrucha a 95% per la [[Primièra Guèrra Mondiala]]. Foguèt "adoptada" per la comuna de [[Selon de Provença|Selon]] que l'ajudèt a se rebastir. La comuna se prenguèt lo qualificatiu "la Selonenca" en [[1920]].<ref>https://web.archive.org/web/20110620020130/http://mairie-asfeld.pagesperso-orange.fr/region_326.htm</ref> ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Blanzy-la-Salonnaise]]'''Blanzy-la-Salonnaise'''}} {{Image label|x=0.447417694696|y=0.555017712717|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 231 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aire (Ardenas)|Aire]] (1,1km)}}}} {{Image label|x=0.438388274963|y=0.46307894997|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 136 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Balham]] (1,2km)}}}} {{Image label|x=0.442279685333|y=0.401374029786|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 314 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gomont]] (1,7km)}}}} {{Image label|x=0.275182620184|y=0.316933941941|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 798 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Germainmont]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.213627583425|y=0.633840374716|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 999 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Asfeld]] (4,2km)}}}} {{Image label|x=0.713257737596|y=0.192490415485|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 185 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Herpy-l'Arlésienne]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.773599867227|y=0.777885568319|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 244 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Loup-en-Champagne]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.914403785011|y=0.60479464141|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 318 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Avançon (Ardenas)|Avançon]] (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.795668038589|y=0.142948735711|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 188 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Condé-lès-Herpy]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=08070 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Mme Marie-France Favreau|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=08070 |1793=603 |1800=632 |1806=646 |1821=634 |1831=731 |1836=731 |1841=694 |1846=672 |1851=698 |1856= |1861= |1866=656 |1872=633 |1876=625 |1881=577 |1886=540 |1891=548 |1896=530 |1901=502 |1906=500 |1911=462 |1921=404 |1926=405 |1931=399 |1936=410 |1946=393 |1954=378 |1962=338 |1968=316 |1975=302 |1982=291 |1990=293 |1999=282 |2004= |2005= |2006=309 |2007=318 |2008=326 |2009=334 |cassini=4464 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> ==Referéncias== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de las Ardenas}} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Categoria:Comuna de las Ardenas]] agtuspmu1fskaj6hy6omovxhn7w5tbt 0 80825 2510108 2302829 2026-10-05T06:49:42Z Kontributor 2K 52367 2510108 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=frp | nom2= Challes-la-Montagne | nomcomuna = Challes-la-Montagne | imatge = cap | descripcion = | lògo = cap | escut = Blason ville FR Challes la Montagne (Ain).svg | escais = | region ist = {{Arpitània}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Nantua|Nantua]] | canton= [[Canton de Poncin|Poncin]] | cp= 01450 | insee = 01077 | cònsol = Noëlle Roche | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | alt mej= | longitud= 5.4633 | latitud= 46.1264 | alt mini = 440 | alt maxi = 700 | km² = 7.65 }} '''Challes-la-Montagne''' en [[arpitan]] (''Challes-la-Montagne'' en [[francés]]) es una comuna francesa situada dins la region d'[[Auvèrnhe Ròse Aups]] e lo departament d'[[Ain (departament)|Ain]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} P&ograve;ble situat en la vall&eacute;e de l'Ain. {{Original|fr}} Village situé dans la vallée de l'Ain. ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Challes-la-Montagne]]'''Challes-la-Montagne'''}} {{Image label|x=0.414984763866|y=0.68593733617|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 179 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Alban (Ain)|Saint-Alban]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.722172610364|y=0.560771282754|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 277 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ceignes]] (2,7km)}}}} {{Image label|x=0.438345056375|y=0.273892499549|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 115 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Serrières-sur-Ain]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.578692495808|y=0.233131243389|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 164 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Leyssard]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.623041112664|y=0.801916650588|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 156 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Labalme]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.51841886857|y=0.887840521345|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 779 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cerdon (Ain)|Cerdon]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.800489488457|y=0.249031703493|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 166 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Peyriat]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.956639986591|y=0.462019930131|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 650 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Maillat]] (5,7km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} * Villatge;ble mencionat dempu&egrave;i lo {{XIIIe s&egrave;gle}}. * 9 de julhet 2006 : Challes ven Challes-la-Montanha {{Original|fr}} * Village mentionné dès le {{XIIIe siècle}}. * 9 juillet 2006 : Challes devient Challes-la-Montagne ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 01077 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Noëlle Roche|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 01077 |1793=490 |1800=381 |1806=504 |1821=481 |1831=570 |1836=530 |1841=577 |1846=557 |1851=597 |1856=510 |1861=510 |1866=487 |1872=460 |1876=447 |1881=425 |1886=400 |1891=406 |1896=391 |1901=350 |1906=331 |1911=322 |1921=278 |1926=255 |1931=252 |1936=249 |1946=221 |1954=200 |1962=193 |1968=169 |1975=135 |1982=169 |1990=193 |1999=200 |2004= |2005= |2006=189 |2007= 187 |2008=186 |2009=183 |cassini=7712 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Arpitània}} {{Comunas d'Ain}} [[Categoria:Comuna d'Arpitània]] [[Categoria:Comuna d'Ain]] lh04w0ybpt8z5vkt0w9fsvezycz9dof 0 82973 2510096 1793918 2026-10-05T05:26:30Z Kontributor 2K 52367 2510096 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nom2=La Bazouge-des-Alleux | nomcomuna=La Bazouge-des-Alleux | lògo= | imatge= | descripcion= | escut=Blason ville fr La Bazouge-des-Alleux (Mayenne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Mayenne|Mayenne]] | canton=[[Canton de Mayenne-Est|Mayenne-Est]] | sitweb= | cp=53470 | insee =53023 | cònsol = Bernard Gérault | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | alt mej= | longitud=-0.608888888889 | latitud=48.1841666667 | alt mini =76 | alt maxi =146 | km² =18.10 }} '''La Bazouge-des-Alleux''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mayenne (departament)|Mayenne]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} A Unitat|6|km {{}} al n&ograve;rd-o&egrave;st de [[Monts&ucirc;rs]], La Bazouge-de detlas-Alleux es una discr&egrave;ta pichona localit&eacute;. Comptava 885 abitant en [[1726]], 829 en [[1841]], 628 en [[1891]]. {{Original|fr}} À {{Unité|6|km}} au nord-ouest de [[Montsûrs]], La Bazouge-des-Alleux est une discrète petite localité. Elle comptait 885 habitant en [[1726]], 829 en [[1841]], 628 en [[1891]]. ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|La Bazouge-des-Alleux|]]'''La Bazouge-des-Alleux'''}} {{Image label|x=0.36742121348|y=0.635169807745|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 572 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Châlons-du-Maine]] (3,4km)}}}} {{Image label|x=0.277630873069|y=0.43433511447|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1568 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Martigné-sur-Mayenne]] (4,2km)}}}} {{Image label|x=0.62321819094|y=0.744435014977|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 213 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gesnes]] (4,4km)}}}} {{Image label|x=0.781760407499|y=0.608263297112|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 171 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Ouën-des-Vallons]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.775298734869|y=0.378470664935|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 326 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montourtier]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.875404955466|y=0.456418405943|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 203 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Deux-Évailles]] (6,2km)}}}} {{Image label|x=0.468152966413|y=0.122348154103|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1150 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Commer]] (6,5km)}}}} {{Image label|x=0.755702696672|y=0.819052527759|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2102 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montsûrs]] (6,9km)}}}} {{Image label|x=0.581452878146|y=0.908764872457|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 439 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Céneré]] (6,9km)}}}} {{Image label|x=0.911382857122|y=0.716446738849|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 459 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Brée]] (7,7km)}}}} {{Image label|x=0.0704447889018|y=0.493742640658|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 427 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sacé]] (7,7km)}}}} </div><br clear=left> ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=53023 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Bernard Gérault|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=53023 |1793=696 |1800=724 |1806=866 |1821=807 |1831=732 |1836=829 |1841=793 |1846=787 |1851=761 |1856=785 |1861=771 |1866=755 |1872=675 |1876=669 |1881=639 |1886=617 |1891=628 |1896=586 |1901=557 |1906=526 |1911=503 |1921=426 |1926=405 |1931=425 |1936=412 |1946=377 |1954=347 |1962=296 |1968=286 |1975=260 |1982=249 |1990=261 |1999=262 |2004= |2005= |2006=353 |2007= 383 |2008=399 |2009=426 |cassini=3095 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =53023 }} [[Categoria:Comuna de Mayenne]] np6sxxtp34rbhqnjxagqg9jme8co9am 0 82980 2510112 2296939 2026-10-05T08:12:27Z Kontributor 2K 52367 2510112 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=La Bigottière | nomcomuna2=La Bigottière | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville fr La Bigottière (Mayenne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Laval|Laval]] | canton=[[Canton de Chailland|Chailland]] | insee =53031 | sitweb= | cp =53240 | cònsol =Claude Tarlevé | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Bigottin (en [[francés]]) | longitud= -0.797777777778 | latitud= 48.2194444444 | alt mini = 93 | alt mej = | alt maxi = 183 | km² = 18.40 }} '''La Bigottière''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mayenne (departament)|Mayenne]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|La Bigottière|]]'''La Bigottière'''}} {{Image label|x=0.363472867392|y=0.616018901933|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 459 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Germain-le-Guillaume]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.694892083545|y=0.411118702007|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 478 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Alexain]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.642399665688|y=0.209215086929|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 310 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Placé]] (4,1km)}}}} {{Image label|x=0.887550486944|y=0.477409430748|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 285 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Germain-d'Anxure]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.595503534445|y=0.867311307348|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2321 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Andouillé]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.0865818891715|y=0.454221916776|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1144 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chailland]] (5,5km)}}}} </div><br clear=left> ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=53031 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Claude Tarlevé|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=53031 |1793=1140 |1800=1124 |1806=1690 |1821=1141 |1831=1160 |1836=1167 |1841=1163 |1846=1131 |1851=1114 |1856=1069 |1861=1033 |1866=1013 |1872=997 |1876=927 |1881=876 |1886=836 |1891=780 |1896=758 |1901=688 |1906=668 |1911=646 |1921=584 |1926=563 |1931=563 |1936=562 |1946=550 |1954=518 |1962=461 |1968=407 |1975=383 |1982=342 |1990=349 |1999=331 |2004= |2005= |2006=383 |2007= 390 |2008=404 |2009= 431 |cassini=4253 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =53031 }} [[Categoria:Comuna de Mayenne]] 1en4upp09l5f5yi8h7p8cym0oduand9 0 82984 2510094 1793929 2026-10-05T05:08:58Z Kontributor 2K 52367 2510094 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Bouchamps-lès-Craon | nomcomuna2=Bouchamps-lès-Craon | imatge= | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville fr Bouchamps-lès-Craon (Mayenne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Château-Gontier|Château-Gontier]] | canton= [[Canton de Craon|Craon]] | insee =53035 | sitweb= [http://bouchamps.free.fr/ bouchamps.free.fr] | cp =53800 | cònsol =Roland Morineau | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud=-0.991111111111 | latitud=47.8155555556 | alt mini =31 | alt mej = | alt maxi =104 | km² =18.15 }} '''Bouchamps-lès-Craon''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mayenne (departament)|Mayenne]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} La municipalitat a situat en lo [[sud-Mayenne]]. {{Original|fr}} La commune est située dans le [[sud-Mayenne]]. ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Bouchamps-lès-Craon|]]'''Bouchamps-lès-Craon'''}} {{Image label|x=0.358848485281|y=0.502419014012|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 476 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Martin-du-Limet]] (2,1km)}}}} {{Image label|x=0.460403099063|y=0.235175615922|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 296 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Niafles]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.582063169903|y=0.795201268177|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 121 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Boissière (Mayenne)|La Boissière]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.849778010201|y=0.677889769677|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 172 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chérancé (Mayenne)|Chérancé]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.232530613403|y=0.257391848747|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 907 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Selle-Craonnaise]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.754062344391|y=0.200109154243|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4648 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Craon (Mayenne)|Craon]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.14505678825|y=0.675674144783|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2731 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Renazé]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.0850015985371|y=0.52642087627|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 519 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Saturnin-du-Limet]] (5,6km)}}}} </div><br clear=left> ==Istòria== {{Apertium|fr}} Jol [[Ancian Regim]], la municipalitat fasi&aacute; partida del fief de la baronnie angevine de [[Craon (Mayenne)|Craon]] d&eacute;pendait de la [[S&eacute;n&eacute;chauss&eacute;e d'Angieus|s&eacute;n&eacute;chauss&eacute;e principala d'Angieus]] e del [[pa&iacute;s d'eleccion]] de [[Castell-Gontier]]. {{Original|fr}} Sous l’[[Ancien Régime]], la commune faisait partie du fief de la baronnie angevine de [[Craon (Mayenne)|Craon]] dépendait de la [[Sénéchaussée d'Angers|sénéchaussée principale d'Angers]] et du [[pays d'élection]] de [[Château-Gontier]]. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=53035 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Roland Morineau|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=53035 |1793=781 |1800=712 |1806=555 |1821=727 |1831=750 |1836=724 |1841=737 |1846=746 |1851=752 |1856=739 |1861=760 |1866=725 |1872=676 |1876=664 |1881=661 |1886=692 |1891=700 |1896=658 |1901=635 |1906=649 |1911=649 |1921=559 |1926=607 |1931=608 |1936=604 |1946=610 |1954=587 |1962=536 |1968=525 |1975=528 |1982=518 |1990=507 |1999=514 |2004= |2005= |2006=552 |2007= 557 |2008=561 |2009=566 |cassini=5047 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =53035 }} [[Categoria:Comuna de Mayenne]] b1kht5prdf6ofd5fy9movo90gxypeqf 0 82995 2510089 1793940 2026-10-05T04:58:18Z Kontributor 2K 52367 2510089 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=Carelles | nomcomuna2=Carelles | imatge= | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville fr Carelles (Mayenne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Mayenne|Mayenne]] | canton=[[Canton de Gorron|Gorron]] | insee =53047 | sitweb= | cp =53120 | cònsol =Jean Renard | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Carellais (en [[francés]]) | longitud= -0.903611111111 | latitud= 48.383056 | alt mini = 169 | alt mej = | alt maxi = 255 | km² = 13.23 }} '''Carelles''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mayenne (departament)|Mayenne]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} {{Municipalitats limitrophes |Municipalitat= Carelles<ref>{{Ligam web|url= http://www.geoportail.fr/visu2d.Don?ter=metropole |T&iacute;tol= G&eacute;oportail (IGN), rusca &laquo; Limits Administratius &raquo; activ&eacute;e }}</ref> |N&ograve;rd-O&egrave;st= [[Levar&eacute;]] |N&ograve;rd= [[Levar&eacute;]] |N&ograve;rd-Es= [[Herc&eacute;]] <small>''(per un cuic)''</small>, <br /> [[Colombiers-De detlo-Plessis]] |Si&aacute;s= [[Colombiers-de detlo-Plessis]] |Sud-Es= [[Colombiers-de detlo-Plessis]] |Sud= [[Sant-Denis-de-Gastines]] |Sud-O&egrave;st= [[Montaudin]], <br /> [[Sant-Denis-de-Gastines]] |O&egrave;st= [[Sant-Berthevin-la-Tanni&egrave;re]] }} {{Original|fr}} {{Communes limitrophes |Commune= Carelles<ref>{{Lien web|url= http://www.geoportail.fr/visu2D.do?ter=metropole |titre= Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée }}</ref> |Nòrd-Ouest= [[Levaré]] |Nord= [[Levaré]] |Nord-Est= [[Hercé]] <small>''(par un angle)''</small>, <br /> [[Colombiers-du-Plessis]] |Est= [[Colombiers-du-Plessis]] |Sud-Est= [[Colombiers-du-Plessis]] |Sud= [[Saint-Denis-de-Gastines]] |Sud-Ouest= [[Montaudin]], <br /> [[Saint-Denis-de-Gastines]] |Ouest= [[Saint-Berthevin-la-Tannière]] }} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=53047 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jean Renard|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=53047 |1793=836 |1800=871 |1806=831 |1821=831 |1831=849 |1836=840 |1841=846 |1846=809 |1851=783 |1856=794 |1861=850 |1866=900 |1872=880 |1876=900 |1881=852 |1886=873 |1891=824 |1896=829 |1901=804 |1906=804 |1911=806 |1921=709 |1926=710 |1931=725 |1936=663 |1946=638 |1954=622 |1962=613 |1968=538 |1975=441 |1982=387 |1990=358 |1999=324 |2004= |2005= |2006=301 |2007=298 |2008=293 |2009= 289 |cassini=6929 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =53047 }} [[Categoria:Comuna de Mayenne]] ep9ypsum2m1jwnm3if3gtmsu5nnytk2 0 84161 2510118 2221150 2026-10-05T08:52:21Z Kontributor 2K 52367 2510118 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Quincy-Landzécourt | nomcomuna2=Quincy-Landzécourt | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville FR Quincy-Landzécourt (Meuse).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Verdun|Verdun]] | canton= [[Canton de Montmédy|Montmédy]] | insee = 55410 | sitweb= | cp = 55600 | cònsol = Jean-Paul Launois | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 5.2972 | latitud= 49.4947 | alt mini = 175 | alt mej = | alt maxi = 290 | km² = 12.48 }} '''Quincy-Landzécourt''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mòsa (departament)|Mòsa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Quincy-Landzécourt]]'''Quincy-Landzécourt'''}} {{Image label|x=0.710585190919|y=0.623675688662|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 90 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Han-lès-Juvigny]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.579660594506|y=0.285796836938|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 247 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chauvency-le-Château]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.715273300958|y=0.376132532409|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 99 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vigneul-sous-Montmédy]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.329225686362|y=0.304215978549|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 169 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Brouennes]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.1963640864|y=0.553318749915|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 268 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Baâlon]] (4,2km)}}}} {{Image label|x=0.752474998108|y=0.746249238419|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 265 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Juvigny-sur-Loison]] (4,3km)}}}} {{Image label|x=0.511247874951|y=0.163850618399|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 242 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chauvency-Saint-Hubert]] (4,4km)}}}} {{Image label|x=0.81279721878|y=0.220040327127|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 141 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Thonne-les-Près]] (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.902958316014|y=0.279261404727|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2263 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montmédy]] (5,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 55410 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Paul Launois|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 55410 |1793=291 |1800=325 |1806=283 |1821=358 |1831=360 |1836=410 |1841=423 |1846=434 |1851=428 |1856=389 |1861=387 |1866=369 |1872=359 |1876=331 |1881=302 |1886=276 |1891=277 |1896=260 |1901=250 |1906=237 |1911=214 |1921=201 |1926=189 |1931=174 |1936=177 |1946=145 |1954=150 |1962=197 |1968=186 |1975=164 |1982=156 |1990=144 |1999=161 |2004= |2005= |2006=150 |2007= 149 |2008=147 |2009=144 |cassini=28488 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 55410 }} [[Categoria:Comuna de Mòsa]] 8m5uj39wnxqa5s75q84v6wtsxzilofx 0 85445 2510117 2207731 2026-10-05T08:48:04Z Kontributor 2K 52367 2510117 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Larochemillay | nomcomuna2= Larochemillay | imatge= La Roche (rivière) et Larochemillay.JPG | descripcion= Larochemillay Elevat a lo-dessus del pichon riu la [[R&ograve;ca (Al&egrave;ne)|R&ograve;ca]] | lògo= | escut=Blason ville FR Larochemillay (Nièvre).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Château-Chinon(Ville)|Château-Chinon(Ville)]] | canton= [[Canton de Luzy|Luzy]] | insee = 58140 | sitweb= | cp = 58370 | cònsol = Nathalie Michon | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Millirupétiens, Millirupétiennes (en [[francés]]) | longitud= 4.00277777778 | latitud= 46.8780555556 | alt mini = 282 | alt mej = | alt maxi = 780 | km² = 41.15 }} '''Larochemillay''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nièvre (departament)|Nièvre]] e la [[regions francesas|region]] de [[Borgonha]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} [[Imatge:Mapa de la Ni&egrave;vre.svg|left|thumb|Larochemillay Se tr&ograve;ba a 15 km al [[n&ograve;rd]] de [[Luzy]]]] {{Original|fr}} [[Imatge:Carte de la Nièvre.svg|left|thumb|Larochemillay se trouve à 15 km au [[nord]] de [[Luzy]]]] ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Larochemillay]]'''Larochemillay'''}} {{Image label|x=0.514670096242|y=0.692999605736|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 448 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Millay]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.305870423795|y=0.594506497177|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 333 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chiddes (Nièvre)|Chiddes]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.77189643363|y=0.562245026953|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 157 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Poil (Nièvre)|Poil]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.906528375349|y=0.502733221904|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 185 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Comelle]] (8,4km)}}}} {{Image label|x=0.370694523372|y=0.133079686667|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 449 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villapourçon]] (8,6km)}}}} {{Image label|x=0.623784283539|y=0.0993342097152|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 105 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Glux-en-Glenne]] (9,0km)}}}} {{Image label|x=0.869416152985|y=0.266744799773|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 488 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Léger-sous-Beuvray]] (9,1km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} Anciennement Rupes Milites (''Rocher dels militars'' o ''la R&ograve;ca del soldat''), la municipalitat i agu&egrave;t nomenat "Laroche" en 1793 (bri&egrave;vement "Rocher-Montanha" pendent la [[Terror (Revolucion francesa)|Terror]]), de contunh "La-R&ograve;ca-Millay" l'an 1801 abans venir definitivament '''Larochemillay'''. Aquel #&egrave;sser longtemps un pont estrategic entre lo [[mont Touleur]] e lo [[mont Beuvray]]. {{Original|fr}} Anciennement Rupes Militis (''Rocher des militaires'' ou ''la Roche du soldat''), la commune fut nommée "Laroche" en 1793 (brièvement "Rocher-Montagne" pendant la [[Terreur (Révolution française)|Terreur]]), puis "La-Roche-Millay" en 1801 avant devenir définitivement '''Larochemillay'''. Ce fut longtemps un pont stratégique entre le [[mont Touleur]] et le [[mont Beuvray]]. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 58140 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Nathalie Michon|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 58140 |1793=705 |1800=1480 |1806=1457 |1821=1640 |1831=1796 |1836=2039 |1841=2203 |1846=2211 |1851=2215 |1856=2188 |1861=1322 |1866=1395 |1872=1347 |1876=1502 |1881=1608 |1886=1656 |1891=1640 |1896=1637 |1901=1720 |1906=1754 |1911=1718 |1921=1315 |1926=1126 |1931=1080 |1936=970 |1946=862 |1954=666 |1962=640 |1968=558 |1975=516 |1982=417 |1990=337 |1999=287 |2004= |2005= |2006=297 |2007= 293 |2008= |2009=285 |cassini=29372 |senscomptesdobles=1962}} |2009= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 58140 }} [[Categoria:Comuna de la Nièvre]] hs89j0m151qx02ibxsaf50h46cdz7es 0 85511 2510116 2208349 2026-10-05T08:42:15Z Kontributor 2K 52367 2510116 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Pazy | nomcomuna2=Pazy | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville FR Pazy (Nièvre).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Clamecy|Clamecy]] | canton= [[Canton de Corbigny|Corbigny]] | insee = 58208 | sitweb= | cp = 58800 | cònsol = Étienne Sansoit | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 3.638363 | latitud= 47.23006 | alt mini = 195 | alt mej = | alt maxi = 296 | km² = 21.99 }} '''Pazy''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nièvre (departament)|Nièvre]] e la [[regions francesas|region]] de [[Borgonha]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Pazy]]'''Pazy'''}} {{Image label|x=0.606545806036|y=0.28739927913|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 162 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chaumot (Nièvre)|Chaumot]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.243704452393|y=0.541080914412|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 237 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Guipy]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.665895517479|y=0.263265251891|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 238 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chitry-les-Mines]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.259467660633|y=0.23663159787|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 73 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Héry (Nièvre)|Héry]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.849285688234|y=0.286572085671|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1680 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Corbigny]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.649821270506|y=0.0825866538917|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 201 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Marigny-sur-Yonne]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.148262510615|y=0.764984765816|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 129 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vitry-Laché]] (5,8km)}}}} {{Image label|x=0.15674271758|y=0.217714561723|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 75 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Dompierre-sur-Héry]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} Lo sieu nom a citat en l'an 721 en lo Cartulaire General del Yonne e en 745 en lo testament fach per Wildrade, fils de Corbon, fondator de Corbigny, que # cedissi&aacute; per el los sieus bens al Abbaye de Flavigny. En lo t&egrave;xt latin PAZY s'escriu PAGATIACUM. Se sona de contunh Paiziacum l'an 1231, PAYZIACUM en 1287, PAZIACUM en 1478, PAZI en 1619. El d&eacute;pendait del comtat de Chateau-Chinon. L'origina de lo sieu nom es la combinacion entre lo patronyme d'un &ograve;me latin ''Pacatius'' e del suffixe ''[[-acum]]'' (proprietat de). En lo bourg de Pazy es un "lu&ograve;c-ditz" La Boite-a lo-Lop en comprenent un p&acirc;t&eacute; d'ostals. Aquel nom poiri&aacute; significar lo endroit ont bevi&aacute; lo lop o los lops. Los caserius de Ancray (Ancroy, Encroy o En-croy)l'an 1505 e de Ardant en 1473 d&eacute;pendaient de la ch&acirc;tellenie de Cantieradas-lo-Comte. Moscas (Mouchez en 1334) d&eacute;pendait de la meteissa chatellenie mas &egrave;ra vassale de la Tournelle (Arleuf). A Santa-Camille existissi&aacute; un prieur&eacute; f&ograve;r&ccedil;a ancian. Varennes (Varannes En 1462) e Pr&eacute;lichy &egrave;ran vassaux del comtat de Chateau-Chinon. Sant-Gr&eacute;mange (Sanctus-Gremangius en 1231) es egalament ligat a la ch&acirc;tellenie de Cantieradas-lo-Comte mas es un posterior-fief de Corvol-de Embernard (1466).Lo Huis-a lo-Roy, masatge caseriu partejat per un ruisseau entre las municipalitats de Pazy e Chaumot a per origina 2 tradicions popularas. S'ag&iacute;s si&aacute; d'una halte facha pel rei Philippe-Auguste en 1190 del temps que se retia a la fontaine Santa-Agathe a Corbigny si&aacute; d'un sojorn del rei Louis XI en lo moment de los sieus d&eacute;m&eacute;l&eacute;s amb lo p&ograve;rti de Bourgogne Charles-lo-T&eacute;m&eacute;raire. Lo "huis" en lenga morvandelle significa l'"ostal". Abans la Revolucion i i avi&aacute; 2 unes autres caserius u&egrave;i desapareguts : Lo Molin-de detlo-B&ograve;sc situat entre Varennes e Santa-Camille en comprenent un molin sul ruisseau de Varennes, un charron e de div&egrave;rsas familhas de laboureurs ; Tournesac situat entre las Plantas, Ardant e Chaumot en comprenent tanben un molin sul ruisseau de Ardan. Las darri&egrave;ras ru&iuml;nes an desaparegut cap a 1940. Div&egrave;rses mesti&egrave;rs &egrave;ran antany representats a Pazy : meuniers, charrons, tisserands, sabotiers, couvreurs, mar&eacute;chaux-ferrands, de prudentas-femnas, huiliers, cabaretiers, vendeires d'abituds, vanniers, guardas-forestalas e couvreurs en palha. {{Original|fr}} Son nom est cité en l'an 721 dans le Cartulaire Général de l'Yonne et en 745 dans le testament fait par Wildrade, fils de Corbon, fondateur de Corbigny, par lequel il cédait ses biens à l'Abbaye de Flavigny. Dans le texte latin PAZY s'écrit PAGATIACUM. Il s'appelle ensuite Paiziacum en 1231, PAYZIACUM en 1287, PAZIACUM en 1478, PAZI en 1619. Il dépendait du comté de Chateau-Chinon. L'origine de son nom est la combinaison entre le patronyme d'un homme latin ''Pacatius'' et du suffixe ''[[-acum]]'' (propriété de). Dans le bourg de Pazy il est un "lieu-dit" La Boite-aux-Loup comprenant un pâté de maisons. Ce nom pourrait signifier l'endroit où buvait le loup ou les loups. Les hameaux d'Ancray (Ancroy, Encroy ou En-croy)en 1505 et d'Ardant en 1473 dépendaient de la châtellenie de Monceaux-le-Comte. Mouches (Mouchez en 1334) dépendait de la même chatellenie mais était vassale de La Tournelle (Arleuf). A Sainte-Camille existait un prieuré très ancien. Varennes (Varannes en 1462) et Prélichy étaient vassaux du comté de Chateau-Chinon. Saint-Grémange (Sanctus-Gremangius en 1231) est également rattaché à la châtellenie de Monceaux-le-Comte mais est un arrière-fief de Corvol-d'Embernard (1466).L'Huis-au-Roy, hameau partagé par un ruisseau entre les communes de Pazy et Chaumot a pour origine 2 traditions populaires. Il s'agit soit d'une halte faite par le roi Philippe-Auguste en 1190 alors qu'il se rendait à la fontaine Sainte-Agathe à Corbigny soit d'un séjour du roi Louis XI lors de ses démélés avec le duc de Bourgogne Charles-le-Téméraire. L'"huis" en langue morvandelle signifie la "maison". Avant la Révolution il y avait 2 autres hameaux aujourd'hui disparus : Le Moulin-du-Bois situé entre Varennes et Sainte-Camille comprenant un moulin sur le ruisseau de Varennes, un charron et plusieurs familles de laboureurs ; Tournesac situé entre les Plantes, Ardant et Chaumot comprenant aussi un moulin sur le ruisseau d'Ardan. Les dernières ruines ont disparu vers 1940. Plusieurs métiers étaient autrefois représentés à Pazy : meuniers, charrons, tisserands, sabotiers, couvreurs, maréchaux-ferrands, sages-femmes, huiliers, cabaretiers, marchands d'habits, vanniers, gardes-forestiers et couvreurs en paille. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 58208 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Étienne Sansoit|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 58208 |1793=541 |1800=513 |1806=561 |1821=602 |1831=619 |1836=702 |1841=679 |1846=741 |1851=675 |1856=692 |1861=739 |1866=764 |1872=799 |1876=799 |1881=749 |1886=734 |1891=709 |1896=700 |1901=746 |1906=711 |1911=683 |1921=506 |1926=498 |1931=461 |1936=468 |1946=436 |1954=432 |1962=395 |1968=375 |1975=338 |1982=345 |1990=327 |1999=324 |2004= |2005= |2006=320 |2007= 323 |2008=326 |2009=329 |cassini=26253 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 58208 }} [[Categoria:Comuna de la Nièvre]] 9ewd87haga0dd09w04q3bt8fi7oyghy 0 86718 2510098 2447110 2026-10-05T05:35:55Z Kontributor 2K 52367 2510098 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=Saint-Pierre-des-Loges | nomcomuna2= Saint-Pierre-des-Loges | imatge= Saint-Pierre-des-Loges Orne 02.JPG | descripcion= Vista sul centre del vilatge dempu&egrave;i lo &eacute;tang communal. | lògo= | escut=Blason ville FR Saint-Pierre-des-Loges (Orne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Mortagne-au-Perche|Mortagne-au-Perche]] | canton= [[Canton de Moulins-la-Marche|Moulins-la-Marche]] | insee = 61446 | sitweb= | cp = 61370 | cònsol = Daniel Thiboust | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Pétruviens (en [[francés]]) | longitud= 0.4725 | latitud= 48.7508333333 | alt mini = 222 | alt mej = | alt maxi = 319 | km² = 9.79 }} '''Saint-Pierre-des-Loges''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Òrna (departament)|Òrna]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Bassa Normandia]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} Sant-Pierre-de detlas-Porterias fa partida del [[costat de Molins-la-Camina]] mas es gaireben totalament enclav&eacute;e entre los costats de [[Costat de l'Agla-O&egrave;st|L'Agla-O&egrave;st]], de [[Costat de la Fert&eacute;-Fr&ecirc;nel|La Fert&eacute;-Fr&ecirc;nel]] e del [[Costat del Merlerault|Merlerault]]. {{Comunas limitrophes |Comuna= Sant-Pierre-de detlas-Porterias<ref>{{Ligam web|url= http://www.geoportail.fr/visu2d.Don?ter=metropole |T&iacute;tol= G&eacute;oportail (IGN), rusca &laquo; Limits Administratius &raquo; activ&eacute;e }}</ref> |N&ograve;rd-O&egrave;st= [[Sant-Evroult-La n&ograve;stra-Madama-de detlo-B&ograve;sc]], <br /> [[&Eacute;chauffour]] |N&ograve;rd= [[Sant-Evroult-La n&ograve;stra-Madama-de detlo-B&ograve;sc]] |N&ograve;rd-Es= [[Sant-Evroult-La n&ograve;stra-Madama-de detlo-B&ograve;sc]] |Si&aacute;s= [[Beaufai]] |Sud-Es= [[Sant-Hilaire-sus-Risle]] |Sud= [[Santa-Gauburge-Santa-Colombe]] |Sud-O&egrave;st= [[&Eacute;chauffour]] |O&egrave;st= [[&Eacute;chauffour]] }} {{Original|fr}} Saint-Pierre-des-Loges fait partie du [[canton de Moulins-la-Marche]] mais est presque entièrement enclavée entre les cantons de [[Canton de l'Aigle-Ouest|L'Aigle-Ouest]], de [[Canton de La Ferté-Frênel|La Ferté-Frênel]] et du [[Canton du Merlerault|Merlerault]]. {{Communes limitrophes |Commune= Saint-Pierre-des-Loges<ref>{{Lien web|url= http://www.geoportail.fr/visu2D.do?ter=metropole |titre= Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée }}</ref> |Nord-Ouest= [[Saint-Evroult-Notre-Dame-du-Bois]], <br /> [[Échauffour]] |Nord= [[Saint-Evroult-Notre-Dame-du-Bois]] |Nord-Est= [[Saint-Evroult-Notre-Dame-du-Bois]] |Est= [[Beaufai]] |Sud-Est= [[Saint-Hilaire-sur-Risle]] |Sud= [[Sainte-Gauburge-Sainte-Colombe]] |Sud-Ouest= [[Échauffour]] |Ouest= [[Échauffour]] }} ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Pierre-des-Loges]]'''Saint-Pierre-des-Loges'''}} {{Image label|x=0.633036399431|y=0.667358992513|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 315 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Hilaire-sur-Risle]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.759699553602|y=0.511513459696|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 337 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beaufai]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.45357650914|y=0.141636228616|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 439 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Évroult-Notre-Dame-du-Bois]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.296245005957|y=0.810007828778|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1156 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sainte-Gauburge-Sainte-Colombe]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.743873070851|y=0.862006918039|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 71 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Ménil-Bérard]] (5,4km)}}}} {{Image label|x=0.932102588592|y=0.597091241935|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1444 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aube (Orne)|Aube]] (5,5km)}}}} {{Image label|x=0.904787993597|y=0.764417245133|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 123 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Brethel]] (6,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} En [[1839]], Sant-Pierre-de detlas-Porterias (482 abitants l'an 1836) absorbeix &Eacute;chaum&eacute;nil (180 abitants)<ref>{{Cassini-Ehess|url= http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_Resultat=34176 |t&iacute;tol= N&ograve;ta communale - Sant-Pierre-de detlas-Porterias |datecons= 10 d'agost 2012 }}</ref>{{,}}<ref>{{Cassini-Ehess|url= http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_Resultat=12392 |t&iacute;tol= N&ograve;ta communale - &Eacute;chaum&eacute;nil |datecons= 10 d'agost 2012 }}</ref>. La question criminala Anisse Lebo&euml; se desenrotlla a Sant-Pierre-de detlas-Porterias a la No&euml;l 1923. L'assassin a condemnat pel Tribunal de segudas de la Adorna lo 13 de mai de 1924<ref>{{Labor|t&iacute;tol= Las Grandas Questions criminalas de la Adorna |&eacute;diteur= Edicions de Bor&eacute;e |colleccion= Las Grandas Questions criminal |autor= [[Jean-Fran&ccedil;ois Miniac]] | pr&eacute;face=Alain Lambert |lenga= |jorn= |mon= |an= 2008 |lu&ograve;c= Par&iacute;s |publi= |paginas=336 |isbn= 978-2-84494-814-4 |oclc= |passatge= |comentari= }}</ref>. {{Original|fr}} En [[1839]], Saint-Pierre-des-Loges (482 habitants en 1836) absorbe Échauménil (180 habitants)<ref>{{Cassini-Ehess|url= http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=34176 |titre= Notice communale - Saint-Pierre-des-Loges |datecons= 10 août 2012 }}</ref>{{,}}<ref>{{Cassini-Ehess|url= http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=12392 |titre= Notice communale - Échauménil |datecons= 10 août 2012 }}</ref>. L'affaire criminelle Anisse Leboë se déroule à Saint-Pierre-des-Loges à la Noël 1923. L'assassin est condamné par la Cour d'assises de l'Orne le 13 mai 1924<ref>{{Ouvrage|titre= Les Grandes Affaires criminelles de l'Orne |éditeur= Éditions de Borée |collection= Les Grandes Affaires criminelles |auteur= [[Jean-François Miniac]] | préface=Alain Lambert |langue= |jour= |mois= |année= 2008 |lieu= Paris |publi= |pages=336 |isbn= 978-2-84494-814-4 |oclc= |passage= |commentaire= }}</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 61446 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Daniel Thiboust|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 61446 |1793=470 |1800=481 |1806=516 |1821=434 |1831= |1836=482 |1841=616 |1846=560 |1851=556 |1856=530 |1861=492 |1866=470 |1872=443 |1876=420 |1881=348 |1886=348 |1891=342 |1896=316 |1901=284 |1906=299 |1911=295 |1921=254 |1926=254 |1931=272 |1936=250 |1946=290 |1954=275 |1962=242 |1968=208 |1975=198 |1982=153 |1990=138 |1999=135 |2004= |2005= |2006=157 |2007=156 |2008=157 |2009=161 |cassini=34176 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 61446 }} [[Categoria:Comuna d'Òrna]] dg2vvb9qyv791ser40scn5cc8itygbb 0 95550 2510103 2251845 2026-10-05T06:04:50Z Kontributor 2K 52367 2510103 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Orsennes | nomcomuna2= ''Orsennes'' | imatge=Mairie d'Orsennes.JPG | descripcion= La mairariá. | lògoc=ap | escut=Blason ville FR Orsennes (Indre).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de La Chastra|La Chastra]] | canton= [[Canton d'Aigurande|Aigurande]] | insee = 36146 | sitweb= [http://orsennes.freeheberg.com/ orsennes.freeheberg.com] | cp = 36190 | cònsol = Hervé Grandhomme | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Orsennais (en [[francés]]) | longitud= 1.68361111111 | latitud= 46.4769444444 | alt mini = 209 | alt mej = | alt maxi = 376 | km² = 49.28 }} '''Orsennes''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Endre (departament)|Endre]] e la [[regions francesas|region]] dau [[Centre (region)|Centre]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== {{Comunas limitròfas |elision = d |comuna = {{PAGENAME}} |nòrd = |nòrd-est = |est = |sud-est = |sud = |sud-oest = |oest = |nòrd-oest = }} <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|gaucha||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Orsennes]]'''Orsennes'''}} {{Image label|x=0.464535576129|y=0.631714716617|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 552 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Plantaire]] (2,3km)}}}} {{Image label|x=0.77935042671|y=0.472939799029|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 520 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montchevrier]] (4,6km)}}}} {{Image label|x=0.395836976443|y=0.197024832631|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 270 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pommiers (Endre)|Pommiers]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.175635757136|y=0.484798655907|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 461 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cuzion]] (5,9km)}}}} {{Image label|x=0.721717461669|y=0.835181132411|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 380 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lourdoueix-Saint-Michel]] (6,6km)}}}} {{Image label|x=0.134984391783|y=0.260874425158|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 325 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gargilesse-Dampierre]] (7,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 36146 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Hervé Grandhomme|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 36146 |1793=1609 |1800=1287 |1806=1350 |1821=1417 |1831=1702 |1836=1744 |1841=1664 |1846=1845 |1851=1854 |1856=1895 |1861=1823 |1866=1890 |1872=1915 |1876=2028 |1881=2136 |1886=2255 |1891=2295 |1896=2302 |1901=2218 |1906=2268 |1911=2377 |1921=2014 |1926=2039 |1931=1964 |1936=1902 |1946=1632 |1954=1520 |1962=1446 |1968=1372 |1975=1185 |1982=1015 |1990=913 |1999=791 |2004= |2005= |2006= 829 |2007= 816 |2008= 808 |2009=801 |cassini=25797 |senscomptesdobles=1962}} ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams externes== ==Nòtas e referéncias== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Endre | Portal Comunas de França }} {{Comunas de| insee = 36146 }} [[Categoria:Comuna d'Endre]] bzr77viykhaxhvo8d5pj38a1573k7uy 0 97261 2510125 2084402 2026-10-05T10:11:03Z Kontributor 2K 52367 2510125 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Châtillon-sur-Morin | nomcomuna2= | imatge=Châtillon-sur-Morin - Église Saint-Léger 1.jpg | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville FR Chatillon-sur-Morin (Marne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment d'Épernay|Épernay]] | canton= [[Canton d'Esternay|Esternay]] | insee = 51137 | cp = 51310 | cònsol = Émile Paris | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 3.58 | latitud= 48.7142 | alt mini = | alt mej = | alt maxi = | km² = 18.05 }} '''Châtillon-sur-Morin''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Marna (departament)|Marna]] e la [[regions francesas|region]] del [[Grand Èst]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Châtillon-sur-Morin|]]'''Châtillon-sur-Morin'''}} {{Image label|x=0.417152122892|y=0.382313248579|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1737 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Esternay]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.646934568452|y=0.312787442478|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 268 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Noue]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.236291773648|y=0.615956463448|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 82 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Escardes]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.819394875356|y=0.595897651069|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 244 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Meix-Saint-Epoing]] (5,4km)}}}} {{Image label|x=0.242181747175|y=0.288056952297|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 211 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Neuvy (Marna)|Neuvy]] (6,0km)}}}} {{Image label|x=0.417482244653|y=0.853839603868|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 130 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Essarts-le-Vicomte]] (6,2km)}}}} {{Image label|x=0.576438814141|y=0.87685823449|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 227 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Forestière]] (6,4km)}}}} {{Image label|x=0.374190725365|y=0.155472776143|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 243 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champguyon]] (6,5km)}}}} {{Image label|x=0.131516972249|y=0.523966880555|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 255 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Courgivaux]] (6,7km)}}}} {{Image label|x=0.834977426959|y=0.250618191733|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 264 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Essarts-lès-Sézanne]] (7,0km)}}}} {{Image label|x=0.941578676212|y=0.416773109907|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 265 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mœurs-Verdey]] (7,4km)}}}} {{Image label|x=0.262477988556|y=0.135583842957|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 86 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Joiselle]] (7,7km)}}}} </div><br clear=left> ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 51137 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Émile Paris|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 51137 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=202 |1968=166 |1975=131 |1982=135 |1990=155 |1999=163 |2005= |2006=185 |2007= 190 |2008= |2009=191 |cassini= |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 51137 }} [[Categoria:Comuna de Marna]] lxukg291msx0ls1x244sxfsjtb1nf48 0 98077 2510123 2219817 2026-10-05T10:01:52Z Kontributor 2K 52367 2510123 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=Humes-Jorquenay | nomcomuna2=Humes-Jorquenay | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville FR Humes-Jorquenay (Haute Marne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Langres|Langres]] | canton=[[Canton de Langres|Langres]] | insee =52246 | sitweb= | cp =52200 | cònsol =Jean Henry | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Hûmois, Hûmoises (en [[francés]]) | longitud=5.30277777778 | latitud=47.9038888889 | alt mini =313 | alt mej = | alt maxi =452 | km² =15.64 }} '''Humes-Jorquenay''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} Lo bourg de Hûmes a traversat per la Rota Nacionala 19 (París-Bâle), en l'ais Chaumont-Langres, aital coma per la linha de camin de fèrre Apòstes-Bâle.Es longé egalament pel canal Champagne-Bourgogne. Hûmes A situat a 4 quilomètres, al nòrd de Langres, a aperaquí 2 quilomètres de la sortida autoroutière "Langres-Nòrd" de l'A31. L'associacion d'aquel vilatge amb aquel de Jorquenay, situat a 2 quilomètres, decidida pels conselhs municipales l'an 1972, a donat naissença a la municipalitat de Hûmes-Jorquenay. {{Original|fr}} Le bourg de Hûmes est traversé par la Route Nationale 19 (Paris-Bâle), dans l'axe Chaumont-Langres, ainsi que par la ligne de chemin de fer Paris-Bâle.Il est longé également par le canal Champagne-Bourgogne. Hûmes est situé à 4 kilomètres, au nord de Langres, à environ 2 kilomètres de la sortie autoroutière "Langres-Nòrd" de la A31. L'association de ce village avec celui de Jorquenay, situé à 2 kilomètres, décidée par les conseils municipaux en 1972, a donné naissance à la commune de Hûmes-Jorquenay. ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Humes-Jorquenay]]'''Humes-Jorquenay'''}} {{Image label|x=0.66712215078|y=0.578174341254|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 431 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champigny-lès-Langres]] (2,1km)}}}} {{Image label|x=0.694118344047|y=0.346256751392|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 129 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Charmes (Nauta Marna)|Charmes]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.320152403449|y=0.314384959418|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 140 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chanoy]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.747247362305|y=0.689695126344|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 347 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Peigney]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.193741381275|y=0.615768944742|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 71 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Martin-lès-Langres]] (4,4km)}}}} {{Image label|x=0.584893805128|y=0.828730248834|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 8414 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Langres]] (4,4km)}}}} {{Image label|x=0.12913941546|y=0.652605733006|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 173 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Ciergues]] (5,4km)}}}} {{Image label|x=0.21356408511|y=0.817400057235|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 275 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Perrancey-les-Vieux-Moulins]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.895381657404|y=0.288993794181|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 263 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Changey]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.96256213921|y=0.487236514469|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 402 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bannes (Nauta Marna)|Bannes]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.0614548192917|y=0.478203705429|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 106 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beauchemin (Nauta Marna)|Beauchemin]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} Vilatge #que n'es procedent lo ancià pilòt Guy Fréquelin, longtemps director de Citroën Espòrt. Lo 15 de junh de 1940, lo en Comandant René Pépin partís sol en reconeissença. Après aver-i regulat las siás armas sul lac près de Langres, descobrís una colomna enemica #qu'empren de metrallar. Es del temps qu'una patrolha de Messerschmitt 109 l'atac. Sucumbeix Jol nombre e s'esclafa près del vilatge de Humes. El totalisait 2 victòrias aerianas. I aurà fach Chevalier de la Légion d'Onor lo 24 de junh de 1940. Lo 25 de junh de 1963, ne fau un omenatge a aquel aviateur excepcional en aliant intégrité, altruisme e jòia de viure, l'Armada de l'Aire donarà a la Basa aeriana 132 de Colmar-Meyenheim (Nautor-Rhin) coma nom de tradicion aquel de : "Basa aeriana d'operacions en Comandant René Pépin". En 2010, la basa aeriana 132 #barrar definitivament, es lo 1{{er}} Regiment de Camina del Tchad, en venent de Noyon (Oise), #que, a implantat uèi en las ancianas installacions. {{Original|fr}} Village dont est originaire l'ancien pilote Guy Fréquelin, longtemps directeur de Citroën Sport. le 15 juin 1940, le Commandant René Pépin part seul en reconnaissance. Après avoir réglé ses armes sur le lac près de Langres, il découvre une colonne ennemie qu'il entreprend de mitrailler. C'est alors qu'une patrouille de Messerschmitt 109 l'attaque. Il succombe sous le nombre et s'écrase près du village de Humes. Il totalisait 2 victoires aériennes. Il sera fait Chevalier de la Légion d'Honneur le 24 juin 1940. Le 25 juin 1963, en hommage à cet aviateur exceptionnel alliant intégrité, altruisme et joie de vivre, l'Armée de l'Air donnera à la Base aérienne 132 de Colmar-Meyenheim (Haut-Rhin) comme nom de tradition celui de : "Base aérienne d'opérations Commandant René Pépin". En 2010, la base aérienne 132 ferma définitivement, c'est le 1{{er}} Régiment de Marche du Tchad, venant de Noyon (Oise), qui, aujourd'hui est implanté dans les anciennes installations. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=52246 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jean Henry|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=52246 |1793=500 |1800=399 |1806=522 |1821=502 |1831=597 |1836=549 |1841=583 |1846=583 |1851=598 |1856=593 |1861=566 |1866=528 |1872=500 |1876=514 |1881=790 |1886=515 |1891=496 |1896=453 |1901=448 |1906=460 |1911=463 |1921=411 |1926=413 |1931=409 |1936=418 |1946=415 |1954=376 |1962=376 |1968=355 |1975=472 |1982=591 |1990=598 |1999=601 |2004= |2005= |2006=587 |2007= 580 |2008=580 |2009=579 |cassini=17398 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =52246 }} [[Categoria:Comuna de la Nauta Marna]] 8shkh6lszvym9dfx3jc7h7uplrij0ix 0 99220 2510121 2220832 2026-10-05T09:52:04Z Kontributor 2K 52367 2510121 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Noidant-Chatenoy | nomcomuna2=Noidant-Chatenoy | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville FR Noidant-Chatenoy (Haute Marne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Langres|Langres]] | canton= [[Canton de Longeau-Percey|Longeau-Percey]] | insee = 52354 | sitweb= | cp = 52600 | cònsol = Isabelle Michel | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 5.3772 | latitud= 47.7956 | alt mini = 339 | alt mej = | alt maxi = 468 | km² = 5.21 }} '''Noidant-Chatenoy''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Noidant-Chatenoy]]'''Noidant-Chatenoy'''}} {{Image label|x=0.412763515454|y=0.794812655755|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 271 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Heuilley-Cotton]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.224298798283|y=0.586822390241|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 259 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cohons]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.485540038246|y=0.174069046574|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 264 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Balesmes-sur-Marne]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.850119411636|y=0.552054999291|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 278 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Pailly]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.9518664585|y=0.38270066291|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2706 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chalindrey]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.83500844143|y=0.840685752194|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 55 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Palaiseul]] (3,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 52354 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Isabelle Michel|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 52354 |1793=240 |1800=197 |1806=218 |1821=200 |1831=222 |1836=240 |1841=248 |1846=248 |1851=250 |1856=247 |1861=242 |1866=229 |1872=226 |1876=239 |1881=649 |1886=241 |1891=182 |1896=194 |1901=281 |1906=188 |1911=180 |1921=141 |1926=146 |1931=133 |1936=131 |1946=118 |1954=133 |1962=118 |1968=117 |1975= |1982= |1990= |1999=102 |2004= |2005= |2006=91 |2007= 91 |2008=90 |2009=90 |cassini=25127 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 52354 }} [[Categoria:Comuna de la Nauta Marna]] oixwvglh445b23jkb5yu6sq2az1z4ut 0 99864 2510120 2221170 2026-10-05T09:47:31Z Kontributor 2K 52367 2510120 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=Rangecourt | nomcomuna2=Rangecourt | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville FR Rangecourt (Haute Marne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Chaumont|Chaumont]] | canton=[[Canton de Clefmont]] | insee =52416 | sitweb= | cp =52140 | cònsol =Maurice Dartier | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Rangecourtois, Rangecourtoises (en [[francés]]) | longitud=5.48583333333 | latitud=48.0441666667 | alt mini = | alt mej =366 | alt maxi = | km² =6.81 }} '''Rangecourt''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Rangecourt]]'''Rangecourt'''}} {{Image label|x=0.651485768197|y=0.55180872204|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 73 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lavilleneuve]] (1,8km)}}}} {{Image label|x=0.5185049779|y=0.360041859667|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 84 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Noyers (Nauta Marna)|Noyers]] (1,9km)}}}} {{Image label|x=0.290725854625|y=0.618877538896|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 566 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Is-en-Bassigny]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.62994349269|y=0.227717062652|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 79 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Daillecourt]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.231538522987|y=0.247577541698|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 77 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ninville]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.561786018357|y=0.883833012224|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2173 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Val-de-Meuse]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.487324152087|y=0.0438421274788|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 49 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Perrusse]] (5,9km)}}}} {{Image label|x=0.36113310796|y=0.0694952462473|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 23 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Buxières-lès-Clefmont]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=52416 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Maurice Dartier|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=52416 |1793=288 |1800=293 |1806=311 |1821=293 |1831=335 |1836=310 |1841=302 |1846=283 |1851=289 |1856=263 |1861=252 |1866=245 |1872=255 |1876=255 |1881=258 |1886=262 |1891=232 |1896=211 |1901=200 |1906=181 |1911=171 |1921=164 |1926=157 |1931=144 |1936=143 |1946=125 |1954=131 |1962=132 |1968=121 |1975=93 |1982=70 |1990=74 |1999=78 |2004= |2005= |2006=77 |2007= 77 |2008=77 |2009=78 |cassini=28627 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =52416 }} [[Categoria:Comuna de la Nauta Marna]] 3mputplxqaz5d7ffup7uw5jm3o46jbr 0 100107 2510122 2298704 2026-10-05T09:57:12Z Kontributor 2K 52367 2510122 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Saint-Broingt-le-Bois | nomcomuna2=Saint-Broingt-le-Bois | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville FR Saint-Broingt-le-Bois (Haute Marne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Langres|Langres]] | canton= [[Canton de Longeau-Percey|Longeau-Percey]] | insee = 52445 | sitweb= | cp = 52190 | cònsol = Claude Pelotte | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 5.4222 | latitud= 47.7336 | alt mini = 264 | alt mej = | alt maxi = 372 | km² = 4.49 }} '''Saint-Broingt-le-Bois''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Marna]] e la [[regions francesas|region]] del [[Grand Èst]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Broingt-le-Bois]]'''Saint-Broingt-le-Bois'''}} {{Image label|x=0.691539086083|y=0.456167567688|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 63 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rivières-le-Bois]] (1,6km)}}}} {{Image label|x=0.772274353236|y=0.642963548196|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 80 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Grandchamp (Nauta Marna)|Grandchamp]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.248467358047|y=0.239504089703|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 195 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Heuilley-le-Grand]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.683970427276|y=0.0919434963017|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 81 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Violot]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.155733848361|y=0.790249768261|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 257 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chassigny]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.435782943855|y=0.0459141027696|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 55 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Palaiseul]] (4,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 52445 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Claude Pelotte|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 52445 |1793=253 |1800=228 |1806=273 |1821=462 |1831=252 |1836=235 |1841=265 |1846=257 |1851=278 |1856=261 |1861=271 |1866=238 |1872=255 |1876=229 |1881=216 |1886=235 |1891=215 |1896=206 |1901=172 |1906=183 |1911=168 |1921=126 |1926=137 |1931=136 |1936=135 |1946=120 |1954=123 |1962=121 |1968=130 |1975=112 |1982=101 |1990=75 |1999=55 |2004= |2005= |2006=82 |2007= 85 |2008=84 |2009=87 |cassini=30800 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 52445 }} [[Categoria:Comuna de la Nauta Marna]] asonmwe5ck5t94dar1cr5pe70oqtlqj 0 100481 2510127 2221145 2026-10-05T10:21:46Z Kontributor 2K 52367 2510127 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Pévy | nomcomuna2=Pévy | imatge=Mairie Pévy 2005.jpg | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville FR Pevy (Marne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Reims|Reims]] | canton= [[Canton de Fismes|Fismes]] | insee = 51429 | sitweb= | cp = 51140 | cònsol = Daniel Vaquette | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 3.84416666667 | latitud= 49.3113888889 | alt mini = 87 | alt mej = | alt maxi = 214 | km² = 7.4 }} '''Pévy''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Marna (departament)|Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Pévy]]'''Pévy'''}} {{Image label|x=0.57951909618|y=0.583799624053|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 549 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Prouilly]] (1,3km)}}}} {{Image label|x=0.465971618248|y=0.274651623662|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 162 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bouvancourt]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.367602144441|y=0.69179849348|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1960 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Jonchery-sur-Vesle]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.278387477402|y=0.46960605492|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 454 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montigny-sur-Vesle]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.819145762359|y=0.576541980094|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 544 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trigny]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.273777755071|y=0.248182569221|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 271 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ventelay]] (4,6km)}}}} {{Image label|x=0.389094072977|y=0.853084975968|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 244 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Branscourt]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.229737437208|y=0.77673595554|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 198 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vandeuil]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.487278904472|y=0.108544802427|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 233 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Guyencourt]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.777011519768|y=0.804240818393|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2285 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Muizon]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.0962470917764|y=0.501703486308|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 292 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Breuil (Marna)|Breuil]] (5,4km)}}}} {{Image label|x=0.533161984196|y=0.936308283413|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 255 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Courcelles-Sapicourt]] (5,5km)}}}} {{Image label|x=0.891696015408|y=0.286511789922|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1304 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hermonville]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.112775594949|y=0.338036209262|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 319 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Romain (Marna)|Romain]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.944182409492|y=0.691386759588|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 160 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Châlons-sur-Vesle]] (6,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 51429 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Daniel Vaquette|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 51429 |1793=340 |1800=408 |1806=432 |1821=411 |1831=413 |1836=454 |1841=437 |1846=435 |1851=445 |1856=419 |1861=411 |1866=390 |1872=378 |1876=353 |1881=328 |1886=296 |1891=321 |1896=323 |1901=318 |1906=290 |1911=310 |1921=256 |1926=280 |1931=257 |1936=237 |1946=197 |1954=180 |1962=205 |1968=215 |1975=174 |1982=194 |1990=210 |1999=225 |2004= |2005= |2006=207 |2007=204 |2008=198 |2009=199 |cassini=26643 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 51429 }} [[Categoria:Comuna de Marna]] sfvqz49rep47pa6pufpn9yfiaoex1zv 0 100642 2510124 2221098 2026-10-05T10:06:48Z Kontributor 2K 52367 2510124 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Pourcy | nomcomuna2=Pourcy | imatge= Eglise saint Remi.JPG | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville fr Pourcy (Marne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Reims|Reims]] | canton= [[Canton de Châtillon-sur-Marne|Châtillon-sur-Marne]] | insee = 51445 | sitweb= | cp = 51480 | cònsol = Serge Larouzee | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 3.9158 | latitud= 49.1575 | alt mini = 138 | alt mej = | alt maxi = 263 | km² = 8.35 }} '''Pourcy''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Marna (departament)|Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Pourcy]]'''Pourcy'''}} {{Image label|x=0.397059762948|y=0.424903590292|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 154 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Marfaux]] (1,9km)}}}} {{Image label|x=0.547743397896|y=0.735823903106|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 211 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nanteuil-la-Forêt]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.710959506534|y=0.63262522837|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 72 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Courtagnon]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.758455151073|y=0.383118799745|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 391 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chamery]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.490185595861|y=0.220605935259|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 179 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Courmas]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.244844192786|y=0.354367797075|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 317 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chaumuzy]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.73804253831|y=0.249966807682|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 319 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Écueil (Marna)|Écueil]] (4,3km)}}}} {{Image label|x=0.375827480053|y=0.141244455465|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 163 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bouilly (Marna)|Bouilly]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.716945924954|y=0.165456284683|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 369 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sacy (Marna)|Sacy]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.917807159266|y=0.485033436439|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 587 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sermiers]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.646753897075|y=0.120578583242|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 419 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ville-Dommange]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.516053254682|y=0.920257229021|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 120 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cormoyeux]] (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.111221002402|y=0.63260780352|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 168 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Neuville-aux-Larris]] (5,5km)}}}} {{Image label|x=0.231667288785|y=0.186827863334|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 109 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bligny (Marna)|Bligny]] (5,5km)}}}} {{Image label|x=0.0657095248744|y=0.529931874288|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 141 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champlat-et-Boujacourt]] (5,8km)}}}} {{Image label|x=0.179332764012|y=0.813059551187|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 166 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Belval-sous-Châtillon]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== De combats terribles aguèron lu&ograve;c a l'entorn de Pourcy pendent la [[Primi&egrave;ra Gu&egrave;rra mondiala]] (1914-1918), en particular al moment de la segonda Batalha de la Marna. [[Imatge:Croix_de_guerre_1914-1918_française.jpg|left|40px]] <br />[[Crotz de guèrra 1914-1918 (França)|Crotz de guèrra 1914-1918]] : 30 de mai de [[1921]] ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 51445 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Serge Larouzee|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 51445 |1793=260 |1800=288 |1806=263 |1821=284 |1831=319 |1836=305 |1841=287 |1846=276 |1851=290 |1856=277 |1861=281 |1866=262 |1872=250 |1876=240 |1881=222 |1886=255 |1891=269 |1896=251 |1901=212 |1906=207 |1911=191 |1921=152 |1926=143 |1931=152 |1936=123 |1946=152 |1954=128 |1962=124 |1968=105 |1975=96 |1982=128 |1990=153 |1999=173 |2004= |2005= |2006=180 |2007=187 |2008=187 |2009=179 |cassini=27790 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 51445 }} [[Categoria:Comuna de Marna]] t4pcklt0mhmj45xl0zms6hw8qmjjjoi 0 104884 2510104 2131428 2026-10-05T06:20:28Z Kontributor 2K 52367 svg 2510104 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Arvinhan | nom2 = ''Arvigna'' | imatge = Eglise Arvigna façade fortifiée.jpg | descripcion = La glèisa. | lògo = cap | escut = Blason Commune Arvigna.svg | escais = | region ist = {{Occitània}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment de Pàmias|Pàmias]] | canton = [[Canton de Pamiers-Est]] | insee = 09022 | cp = 09100 | cònsol = Jean-François Naudi | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 43.0636111111 | longitud = 1.73305555556 | alt mini = 279 | alt mej = | alt maxi = 490 | km² = 8.6 |}} '''Arvinhan'''{{RepTopMP}} (''Arvigna'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Arièja (departament)|Arièja]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. == Geografia == == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=09022 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat=Jean-François Naudi|Partit= |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=09022 |1793=375 |1800=335 |1806=396 |1821=420 |1831=404 |1836=415 |1841=426 |1846=394 |1851=394 |1856=411 |1861=355 |1866=364 |1872=350 |1876=353 |1881=350 |1886=296 |1891=293 |1896=277 |1901=272 |1906=235 |1911=226 |1921=208 |1926=202 |1931=192 |1936=182 |1946=174 |1954=168 |1962=146 |1968=132 |1975=127 |1982=154 |1990=149 |1999=156 |2004= |2005= |2006= |2007= |2008= |2009= |cassini=1457 |senscomptesdobles=1962}} == Lòcs e monuments == == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == * [[Comunas d'Arièja]] == Ligams extèrnes == == Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Occitània}} {{Comunas d'Arièja}} [[Categoria:Comuna d'Arièja]] [[Categoria:Comuna d'Occitània]] aetnsksus5bhgu6lzufzi3uoclkcfgx 0 107050 2510057 2509995 2026-10-04T19:08:56Z Alaric 506 44932 2510057 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Jòrge Nègremont | nom2 = ''Saint-Georges-Nigremont'' | imatge = Place de l'Eglise St Georges.JPG | descripcion = Plaça de l'egleisa. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} Marcha | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[canton de Cròc]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23198 | cònsol = René Roulland | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.26416666667 | latitud = 45.8377777778 | alt mini = 589 | alt maxi = 801 | km² = 18.59 |}} '''Sent Jòrgi Negremont''' o '''Sent Jòrgi Negre Mont'''<ref name=lemosin.net>https://web.archive.org/web/20160303215948/http://www.lemosin.net/23198.htm</ref> o '''Sent Jòrge Nègremont''' <ref name = ilav>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 174</ref> (''Saint-Georges-Nigremont'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Segon [[Xavier Lansade|Xavier Lançada]], lo parlar locau es de tipe [[auvernhat]]<ref name=lemosin.net/>. ==Geografia== [[Imatge: Carte_de_la_Marche.svg|thumb|left|La Marcha a la fin de l'Ancian Regime]] [[Imatge:Auvergnat + Croissant..png|thumb|center|Mapa esquematica delh dialècte auvernhàs]] <br> [[Imatge:Map commune FR insee code 23198.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Jòrge Nègremont | nòrd = [[Pontcharrau]] | nòrd-èst = [[Sent Maurzis (Cruesa)|Sent Maurzis]] | èst = | sud-èst = [[Sent Anhan de Cròc]] | sud = [[Manhac (Cruesa)|Manhac]] | sud-oèst = | oèst = [[Possanjas|Pocenjas]] | nòrd-oèst = [[Sent Frion|Sent Friòu]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son ''Ad montem quem Nigrum nomine dicunt'' (près dau mont qu'apelan Negre) au segle VI, ''Nigromonte'' vars 962, en 1157, ''Nigremont'' en 1379, 1462, etc. ''Negre'', del latin ''niger'' se ditz localament ''neir'' en Cruesa, mas ''nègre'' domina <ref name = ilav/>. Lo nom grecolatin ''Georgius'' es lo d'un martir de Capadòcia dau segle IV e d'un apòstol de [[Velai]] dau segle III <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 600-601</ref>. ==Istòria== En 1793 la comuna se ’pelava Sent Jòrge Nègremont e Pontcharrau. [[Pontcharrau]] n’es destachada en 1883. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23198 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= René Roulland |Partit= divers esquerra |Qualitat= retirat de l'ensenhament, conselhier generau (2008-2015) }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23198 |1793=1441 |1800=1463 |1806=1572 |1821=1606 |1831=1707 |1836=1819 |1841=1800 |1846=1765 |1851=1722 |1856=1673 |1861=1534 |1866=1498 |1872=1470 |1876=1424 |1881=1288 |1886=809 |1891=748 |1896=716 |1901=704 |1906=650 |1911=601 |1921=547 |1926=528 |1931=504 |1936=509 |1946=460 |1954=346 |1962=282 |1968=246 |1975=200 |1982=183 |1990=156 |1999=168 |cassini=27508 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|198}} abitants. ==Luecs e monuments== <gallery> Vue_depuis_St_Georges_Nigremont.JPG|Vista dempuei Sent Jòrge Nègremont. Saint-Georges-Nigremont.jpg|Luneta e taula d'orientacion. Notre_Dame_de_l'émigration.JPG|Nòstra Dòna de l'emigracion. Saint-Georges-Nigremont_Carte_postale_10.jpg </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 49qucpx31m07zlnx8l4r2j0sy0l8am3 0 107087 2510012 2509936 2026-10-04T14:00:46Z Alaric 506 44932 demografia Saleces 2510012 wikitext text/x-wiki {{Confusion|Flaiac (Engolmés)}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Flaiac | nom2 = ''Flayat'' | imatge = Flayat église.jpg | descripcion = La glèisa parrochala Sant Martin. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[canton de Cròc]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23081 | cònsol = Patrick Mounaud | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.38305555556 | latitud = 45.7775 | alt mini = 735 | alt maxi = 827 | km² = 43.53 |}} '''Flaiac''' (''Flayat'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Flaiac | nòrd = [[Cròc (vila)|Cròc]] </br> [[Basvila]] | nòrd-èst = [[Farnoòl]] <small>([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])</small> | èst = [[Giac]] <small>([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])</small> | sud-èst = [[Sent Mèrd la Bruelha|Sent Miard la Brolha]] | sud = | sud-oèst = [[Sent Orador de Chirosa]] | oèst = [[Malarèt]] | nòrd-oèst = [[Sent Anhan de Cròc]] }} ==Toponimia== La prononciacion es / fla'ia /. Las fòrmas ancianas son ''Flaiac'' en 1178, ''Flaiaco'' en 1309, 1404, ''Flayac'' al segle XIV, en 1357, 1770, ''Fléat'' (!) en 1431, 1462, ''Flayat'' en 1462. ''Flaiac'' èra un nom de granda espleita galloromana, formada del nom latin de mestre ''Flavius'' (de ''flavus'' « blond ») e del sufixe ''-acum''. Lo ''-v-'' se prononciava [u], en se comportant coma una semivocala [-w-] entre vocalas, çò que facilita son eliminacion [las fòrmas sud-occitanas son en ''Flaujac'' e ''u'' demorèt pas longtemps intervocalique]. Nom identique a [[Chirac (Charanta)|Chirac (Charanta lemosina)]] e sus la comuna de [[Briva]] <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 92</ref>{{,}}<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 290, a ''Flat''</ref>. ==Istòria== Petit caireforc, borg pusleu important sus l'anciana route nacionala 696, Flaiac èra [[chapluòc]] de canton entre 1790 e 1801. Lo vilatge de Saleces fuguet transferit de [[Sent Anhan de Cròc]] a Flaiac en 1927 <ref>http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=13969</ref>. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23081 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= aost [[2021]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Patrick Mounaud |Partit= |Qualitat= retirat de quadre de la foncion publica }} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= aost 2021 (demission per acumulacion de mandats) |Identitat= Marie-Hélène Michon |Partit= sens |Qualitat= agenta d'asseguranças, conselhièra regionala (2021-) }} {{Elegit |Debuta= aost [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat= Georges Lainé |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= aost 2008 |Identitat= Alain Fauriaux |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2003]] |Fin= 2008 |Identitat= Bernard Murin |Partit= [[UMP]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=març [[1989]] |Fin= 2003 |Identitat=Jean Touchard |Partit=RPR |Qualitat= conselhier general (1994-2001)}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1989 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23081 |1793=1026 |1800=909 |1806=887 |1821=996 |1831=1010 |1836=1036 |1841=1002 |1846=1043 |1851=1054 |1856=1005 |1861=1001 |1866=1018 |1872=980 |1876=982 |1881=1023 |1886=1036 |1891=936 |1896=963 |1901=1120 |1906=1085 |1911=1006 |1921=774 |1926=740 |1931=912 |1936=891 |1946=819 |1954=728 |1962=622 |1968=533 |1975=489 |1982=447 |1990=364 |1999=380 |cassini=13969 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|081}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|081}}/43.53) round 2}}}} ab/km². ===Saleces=== ==Demografia== {{Demografia |insee=15023 |1793=183 |1800=185 |1806=220 |1821=233 |1831=207 |cassini=35093 |}} ==Luecs e monuments== <gallery> Flayat_egliseStMartin_clocher.jpg|Lo clochèir de la gleisa Sant Martin. Ramade_étang_Flayat_D30.jpg|Estanh de la Ramada. Flayat_est_paysage_long_D30_(3).jpg|Paisatge long de la RD 30, a l'èst de Flaiac. Flayat_est_paysage_long_D30_(2).jpg|Idem. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connèxes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams extèrnes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 0gybak82sbe0arytkgankfu1zg73cs0 0 107101 2510070 2509910 2026-10-04T22:20:28Z Alaric 506 44932 2510070 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Maurzis | nom2 = ''Saint-Maurice-près-Crocq'' | lògo = | imatge = cap | descripcion = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[canton de Cròc]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23218 | cònsol = Jean Charpeaud | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud = 2.3275 | latitud = 45.8741666667 | alt mini = 592 | alt maxi = 725 | km² = 14.1 |}} '''Sent Maurzis'''<ref>''Dictionnaire des communes de la Creuse'', de ''Yves lavalade''. La Geste, 2022</ref> (''Saint-Maurice-près-Crocq'' en [[francés]]), es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23218.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Maurzis | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23218 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2032 |Identitat=Maryline Brunet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Charpeaud|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23218 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=815 |1846=837 |1851=855 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=690 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=592 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=238 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=115 |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|218}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|218}}/14.1) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] s89lfjcpjq6yks6xjda4ob3uwltovw3 2510097 2510070 2026-10-05T05:26:55Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, toponimia, etc 2510097 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Maurzis | nom2 = ''Saint-Maurice-près-Crocq'' | lògo = | imatge = 127_(2)_Saint_Maurice_Pres_Crocq_(23260).jpg | descripcion = L'ostau de comuna. | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[canton de Cròc]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23218 | cònsol = Maryline Brunet | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.3275 | latitud = 45.8741666667 | alt mini = 592 | alt maxi = 725 | km² = 14.1 |}} '''Sent Maurzis'''<ref>''Dictionnaire des communes de la Creuse'', de ''Yves lavalade''. La Geste, 2022</ref> (''Saint-Maurice-près-Crocq'' en [[francés]]), es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23218.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Maurzis | nòrd = [[Sent Pardós d'Arnèt]] | nòrd-èst = | èst = [[Cròc (vila)|Cròc]] | sud-èst = | sud = [[Sent Anhan de Cròc]] | sud-oèst = [[Sent Jòrge Nègremont]] | oèst = [[Pontcharrau]] | nòrd-oèst = [[Neon (Cruesa)|Niòm]] }} ==Toponimia== ''Sent Maurzis'' representa ''Mauritius'' o ''Mauricius'', chap de la legion tebana, martirizat a ''Agaune'' en 286 <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 617</ref>. La prononciacion es / sén maur'zi /. Las fòrmas ancianas son ''Sancti Mauricii'' en 1157, ''St Maurisse, près Cròc'' en 1580, etc. 'Quí l'evolucion fonetica : lo ''-t'' + iòd (o ''-c'' + iòd) intervocalique se muda en ''s'' sonòre ([-z-]), coma ''Ambatius'' + ''-acum'' > [[Embasac]]. Los abitants son ''lòs sent-maurzis''. Dins lo lexic de R. Laborde, ''Mauricius'' es donat ''Mauseris'' [metatèsi]. Una comuna de [[Charanta Lemosina]] es tanben [[Sent Maurzis]]; en [[Nauta Vinhana]], i a un [[Sent Mauseris]] <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 186</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23218 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Maryline Brunet |Partit= sens |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Jean Charpeaud|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= davant [[1988]] |Fin= ? |Identitat= Roger Reige|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= davant [[1981]] |Fin= [[1983]] |Identitat=Lucien Lecourt |Partit= [[PCF]] |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23218 |1793=805 |1800=542 |1806=775 |1821=768 |1831=843 |1836=864 |1841=815 |1846=837 |1851=855 |1856=756 |1861=687 |1866=703 |1872=673 |1876=690 |1881=659 |1886=680 |1891=642 |1896=645 |1901=611 |1906=605 |1911=592 |1921=442 |1926=418 |1931=392 |1936=352 |1946=348 |1954=257 |1962=238 |1968=225 |1975=210 |1982=158 |1990=130 |1999=115 |cassini=33554 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|218}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|218}}/14.1) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 99orw35n05ab1kuf1wc26p9mg887wus 0 107125 2510102 2290991 2026-10-05T05:57:32Z Alaric 506 44932 2510102 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Neon | nom2 = ''Néoux'' | imatge = 041_Néoux_(_23200_).JPG | descripcion = L'ostau de comuna. | lògo = | escut = | escais = | ist = | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23142 | cònsol = Jean-François Ruinaud | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.9155555556 | longitud = 2.26138888889 | alt mini = | alt maxi = | km² = 23,81 |}} '''Neon''' (''Néoux'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23142.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ==Toponimia== La prononciacion es / niô /. Las fòrmas ancianas son ''de Neomio'' en 1157, 1268, 1282, 1393, 1427, ''Neum'' en 1201, 1395, ''Nehon'' en 1557, 1577, 1632. Ven dau gallic ''novio-magos'' « marchat novèu ». Òm ditz ''Vars Nuòum'' « a Nuòum ». Los abitants son los nuòums <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 144</ref>. Ives Lavalada chausís de gardar ''-m'' finala etimologica (redusida ancianament en ''-n''), mas lo segond ''-u-'' es ni etimologique nimai fonetique e lo prumèir, que poiriá èsser una evolucion de ''novio-'', mas z-o es pas, es contradictòri amb las atestacions. Recomandam d'escriure ''*Niòm'' e los ''*niòms'', en esperant las remarcas de la comunautat; ''*Neòm'' s'opausariá a la prononciacion contemporanèa. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta| insee = 23142 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jean-François Ruinaud |Partit= sens |Qualitat= retirat de l'ensenhament }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23142 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|142}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|142}}/25.51) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== [[Imatge:044_Néoux_(_23200_).JPG|thumb|300px|left|La glèisa de Sent Marçau de Neon.]] ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] gt4cy3mvz6ftcu26wyejkj837y9cnuu 0 107130 2510014 2509998 2026-10-04T14:42:34Z Alaric 506 44932 2510014 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Anhan de Cròc | nom2 = ''Saint-Agnant-près-Crocq'' | imatge = Chapelle_Saint-Michel_de_Saint-Agnant-près-Crocq.JPG | descripcion = La chapela de Sent Micheu. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[canton de Cròc]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23178 | cònsol = Jean-Paul Welzer | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.35055555556 | latitud = 45.8038888889 | alt mini = 650 | alt maxi = 824 | km² = 25.51 |}} '''Sent Anhan de Cròc''' (''Saint-Agnant-près-Crocq'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23178.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Anhan de Cròc | nòrd = [[Sent Maurzis (Cruesa)|Sent Maurzis]] | nòrd-èst = [[Cròc (vila)|Cròc]] | èst = [[Flaiac (Marcha)|Flaiac]] | sud-èst = | sud = [[Malarèt]] | sud-oèst = | oèst = [[Manhac (Cruesa)|Manhac]] | nòrd-oèst = [[Sent Jòrge Nègremont]] }} ==Toponimia== la prononciacion es / sénta'nian dè cro /. Las fòrmas ancianas son ''Sant Anha'' en 1357, ''sancti Aniani'' au segle XIV, ''Sancti Anhiani'' en 1428, ''Saint-Anian-près-Crocq'' en 1770, etc. Dins la prumiera ''-n'' muda finala es pas transcrita <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 92</ref>. ''Sent Anhan'' representa ''Anianus'', evesque d'[[Orleans]] au segle V <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 290, a ''Flat''</ref>. ==Istòria== Saleces, escrit ''Salesse'' sus la mapa de Cassini, saguet incorporada en 1836 a Sent Anhan, puei transferida a Flaiac en 1927 <ref>http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=35093</ref>. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23178 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Paul Welzer |Partit= sens |Qualitat= retirat foncion publica }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Robert Chaussat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23178 |1793=1578 |1800=1311 |1806=1662 |1821=1807 |1831=1945 |1836=2119 |1841=2150 |1846=2212 |1851=2212 |1856=2031 |1861=1881 |1866=1917 |1872=1910 |1876=1869 |1881=1989 |1886=2032 |1891=2033 |1896=1980 |1901=1882 |1906=1832 |1911=1806 |1921=1550 |1926=1457 |1931=1417 |1936=1357 |1946=1330 |1954=1256 |1962=1199 |1968=1187 |1975=1159 |1982=1032 |1990=907 |1999=821 |cassini=30234 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|178}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|178}}/25.51) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] g373wpt456yvwxptu2n6sjqaqxymqyx 2510015 2510014 2026-10-04T14:44:08Z Alaric 506 44932 2510015 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Anhan de Cròc | nom2 = ''Saint-Agnant-près-Crocq'' | imatge = Chapelle_Saint-Michel_de_Saint-Agnant-près-Crocq.JPG | descripcion = La chapela Sent Micheu, segle XV. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[canton de Cròc]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23178 | cònsol = Jean-Paul Welzer | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.35055555556 | latitud = 45.8038888889 | alt mini = 650 | alt maxi = 824 | km² = 25.51 |}} '''Sent Anhan de Cròc''' (''Saint-Agnant-près-Crocq'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23178.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Anhan de Cròc | nòrd = [[Sent Maurzis (Cruesa)|Sent Maurzis]] | nòrd-èst = [[Cròc (vila)|Cròc]] | èst = [[Flaiac (Marcha)|Flaiac]] | sud-èst = | sud = [[Malarèt]] | sud-oèst = | oèst = [[Manhac (Cruesa)|Manhac]] | nòrd-oèst = [[Sent Jòrge Nègremont]] }} ==Toponimia== la prononciacion es / sénta'nian dè cro /. Las fòrmas ancianas son ''Sant Anha'' en 1357, ''sancti Aniani'' au segle XIV, ''Sancti Anhiani'' en 1428, ''Saint-Anian-près-Crocq'' en 1770, etc. Dins la prumiera ''-n'' muda finala es pas transcrita <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 92</ref>. ''Sent Anhan'' representa ''Anianus'', evesque d'[[Orleans]] au segle V <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 290, a ''Flat''</ref>. ==Istòria== Saleces, escrit ''Salesse'' sus la mapa de Cassini, saguet incorporada en 1836 a Sent Anhan, puei transferida a Flaiac en 1927 <ref>http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=35093</ref>. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23178 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Paul Welzer |Partit= sens |Qualitat= retirat foncion publica }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Robert Chaussat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23178 |1793=1578 |1800=1311 |1806=1662 |1821=1807 |1831=1945 |1836=2119 |1841=2150 |1846=2212 |1851=2212 |1856=2031 |1861=1881 |1866=1917 |1872=1910 |1876=1869 |1881=1989 |1886=2032 |1891=2033 |1896=1980 |1901=1882 |1906=1832 |1911=1806 |1921=1550 |1926=1457 |1931=1417 |1936=1357 |1946=1330 |1954=1256 |1962=1199 |1968=1187 |1975=1159 |1982=1032 |1990=907 |1999=821 |cassini=30234 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|178}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|178}}/25.51) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 8clvnpghobw2wy6cujfdka0fy8o64io 0 107156 2510022 2509960 2026-10-04T15:15:56Z Alaric 506 44932 toponimia, divèrs 2510022 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Bar | nom2 = ''Saint-Bard'' | lògo = | | imatge = 012_St_Bard_(_23260_).JPG | descripcion = Lo vilatge de Sent Bard. | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[canton de Cròc]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23184 | cònsol = Sébastien Chefdeville | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.40083333333 | latitud = 45.915 | alt mini = 631 | alt maxi = 787 | km² = 9.36 |}} '''Sent Bar''' <ref name= ilav>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 167</ref> (''Saint-Bard'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23184.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Bar | nòrd = | nòrd-èst = [[Lion las Monjas]] | èst = [[La Masèira|La Masiera]] | sud-èst = | sud = [[La Viala Nuèva]] | sud-oèst = [[Sent Orador de Cròc]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Mautas]] }} ==Toponimia== La prononciacion es / sén bar /. Las fòrmas ancianas son ''Sancto Baro'' en 1249, ''Saint Bar'' en 1287, ''Sanctus Spartius'' en 1535 <ref name= ilav/>. Lo nom correspond a pas cap de sant. La treseima es suspeitabla e evòca lo nom latin ''Spartius'' (d'[[Esparta]]). I a dengun liam amb la fòrma actuala. Demòra una racina prelatina ''*Bar'' que designa un bauç, o lo celtic ''*barro'' « cima ». Las cimas èran daus luòcs de culte, çò que pòt explicar la sacralizacion dau luòc <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 167-168</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23184 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= junh de [[2015]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Sébastien Chefdeville |Partit= |Qualitat=agricultor }} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2015 |Identitat=Carole Leclercq |Partit= |Qualitat=agricultritz }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Raymond Saby|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23184 |1793=432 |1800=382 |1806=408 |1821=491 |1831=499 |1836=524 |1841=534 |1846=526 |1851=496 |1856=454 |1861=426 |1866=430 |1872=372 |1876=375 |1881=367 |1886=397 |1891=447 |1896=462 |1901=404 |1906=387 |1911=390 |1921=251 |1926=240 |1931=241 |1936=215 |1946=204 |1954=173 |1962=152 |1968=142 |1975=133 |1982=114 |1990=117 |1999=101 |cassini=30624 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|184}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|184}}/9.36) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== [[Imatge:018_St_Bard_(_23260_).JPG|thumb|300px|L'ostau de comuna]] [[Imatge:017_St_Bard_(_23260_).JPG|thumb|300px|L'egleisa Sent Blasi]] ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] qtu6qfs54fb7do7tb69q19twwpcro6q 0 107164 2510110 2291734 2026-10-05T07:06:01Z Alaric 506 44932 2510110 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Orador de Cròc | nom2 = ''Saint-Oradoux-près-Crocq'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[canton de Cròc]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23225 | cònsol = Élodie Breuil | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.38888888889 | latitud = 45.8791666667 | alt mini = 614 |alt maxi = 772 |km² = 13.36 |}} '''Sent Orador de Cròc''' (''Saint-Oradoux-près-Crocq'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23225.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Orador de Cròc | nòrd = [[Mautas]] | nòrd-èst = [[Sent Bar]] | èst = [[La Viala Nuèva]] | sud-èst = [[Basvila]] | sud = [[Cròc (vila)|Cròc]] | sud-oèst = | oèst = [[Sent Pardós d'Arnèt]] | nòrd-oèst = [[La Vialatèla]] }} ==Toponimia== <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 189</ref>. <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. </ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23225 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= decembre [[2023]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Élodie Breuil |Partit= |Qualitat= artesana }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= ? |Identitat= Bernadette Tournaud |Partit= [[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23225 |1793=537 |1800=383 |1806=421 |1821=420 |1831=488 |1836=501 |1841=484 |1846=509 |1851=517 |1856=492 |1861=377 |1866=425 |1872=417 |1876=435 |1881=476 |1886=458 |1891=421 |1896=391 |1901=382 |1906=400 |1911=383 |1921=300 |1926=298 |1931=234 |1936=251 |1946=233 |1954=208 |1962=206 |1968=190 |1975=175 |1982=153 |1990=134 |1999=124 |2005=120 |cassini=33829 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|225}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|225}}/13.36) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] e13plyjlc64amrg5g99akjwfh74pxkb 2510119 2510110 2026-10-05T08:54:25Z Alaric 506 44932 2510119 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Orador de Cròc | nom2 = ''Saint-Oradoux-près-Crocq'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[canton de Cròc]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23225 | cònsol = Élodie Breuil | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.38888888889 | latitud = 45.8791666667 | alt mini = 614 |alt maxi = 772 |km² = 13.36 |}} '''Sent Orador de Cròc''' (''Saint-Oradoux-près-Crocq'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23225.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Orador de Cròc | nòrd = [[Mautas]] | nòrd-èst = [[Sent Bar]] | èst = [[La Viala Nuèva]] | sud-èst = [[Basvila]] | sud = [[Cròc (vila)|Cròc]] | sud-oèst = | oèst = [[Sent Pardós d'Arnèt]] | nòrd-oèst = [[La Vialatèla]] }} ==Toponimia== La prononciacion es / séntora'dou dè cro /. Las fòrmas ancianas son ''Santo Oratore'' en 1249, ''St-Orador'' en 1357. ''Orador'', fòrma acceptabla ''Aurador'' [cf. la prononciacion de la prumiera sillaba, qu'es pas [u] ), significa « oratòri, chapela » <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 189</ref>.</br> ''Orador'' pòt tanben èsser un nom de sent, ''Adorator'', a costat dau mot ''orador'', ''aurador'' (i a pas de certitude) <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 620</ref>; Sent Adorator es un avesque e martir dau segle V en [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvernha]]<ref>https://nominis.cef.fr/contenus/saint/8831/Saint-Adorateur.html</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23225 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= decembre [[2023]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Élodie Breuil |Partit= |Qualitat= artesana }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= ? |Identitat= Bernadette Tournaud |Partit= [[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23225 |1793=537 |1800=383 |1806=421 |1821=420 |1831=488 |1836=501 |1841=484 |1846=509 |1851=517 |1856=492 |1861=377 |1866=425 |1872=417 |1876=435 |1881=476 |1886=458 |1891=421 |1896=391 |1901=382 |1906=400 |1911=383 |1921=300 |1926=298 |1931=234 |1936=251 |1946=233 |1954=208 |1962=206 |1968=190 |1975=175 |1982=153 |1990=134 |1999=124 |2005=120 |cassini=33829 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|225}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|225}}/13.36) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] a2cwi4u2zfm50cjlj9fp5oujxjhdsm7 0 107168 2510128 2408208 2026-10-05T11:10:08Z Alaric 506 44932 2510128 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Pardós d'Arnèt | nom2 = ''Saint-Pardoux-d'Arnet'' | imatge = 019 St Pardoux-d'Arnet ( 23260 ).JPG | descripcion = Lo borg. | lògo = | escut = | escais = | ist = | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23226 | cònsol = Bernard Sidoux | mandat = [[2014]]-[[2020]] | longitud = 2.33138888889 | latitud = 45.8780555556 | gentilici = | alt mini = 596 | alt maxi = 743 | km² = 16.44 |}} '''Sent Pardós d'Arnèt'''<ref>https://web.archive.org/web/20160303210505/http://www.lemosin.net/23226.htm</ref> (''Saint-Pardoux-d'Arnet'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = X | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== * '''Sent Pardós''' ven del nom de Pardulphus, nom germanic ''Pard-wulf'' o ''Bard-wulf'', que correspond a un ermita garit miraculosament de la 'vuglessa, puèi que venguèt abat de [[Garait]] <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 621</ref> (658 - entre 737 e 743); a tombat sistematicament, en Occitània, dins l'atraccion de ''perdon'', adaptat en francés en ''Pardoux'', ''Perdon'', ''Pardon'', etc <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 248</ref>, mas l'erosion fonetica en auvernhat (delh dialècte de Sent Pardós d'Arnèt) empacharà benlèu de zo verificar dins lo cas de la comuna. La grafia occitana autentica del nom ne'n depend (''Pardós'', amb ''-s'' finala, es probablament analogic). * '''Arnèt''' ==Istòria== Entre 1790 e 1794, Sent Pardós d'Arnèt absorbís la comunautat o comuna del mesme nom ???), situada dins la [[Marcha]] <ref>http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=33932</ref>. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23226 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Bernard Sidoux |Partit= divèrs dreita |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23226 |1793=747 |1800=651 |1806=806 |1821=812 |1831=849 |1836=863 |1841=864 |1846=875 |1851=878 |1856=844 |1861=769 |1866=707 |1872=753 |1876=668 |1881=665 |1886=646 |1891=672 |1896=670 |1901=632 |1906=632 |1911=643 |1921=474 |1926=445 |1931=404 |1936=386 |1946=331 |1954=279 |1962=256 |1968=245 |1975=217 |1982=181 |1990=186 |1999=150 |2004= |2005= |2006= |2007=158 |2008=159 |2009= |2012=165 |2013=166 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|226}} abitants. ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 08bvpx07hw1llkwu9mumdbvi8t9811q 0 107184 2510088 2509997 2026-10-05T04:54:51Z Alaric 506 44932 /* Perimètre dau territòri */ la transcripcion de Lavalada / Nuòum / es illogica 2510088 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana |nom=Pontcharrau |nom2=''Pontcharraud'' | lògo= | imatge= 096_Pontcharraud_(23260).jpg | descripcion= L'egleisa Senta Valèria |escut= |escais= | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[canton de Cròc]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |insee= 23156 |cònsol= Éric d'Hulster |mandat=[[2026]]-[[2032]] | longitud= 2.27194444444 | latitud= 45.865 |gentilici= |alt mini= 571 |alt maxi= 700 |km²= 9.56 |}} '''Pontcharrau''' (en [[francés]] e oficialament, ''Pontcharraud'') es ’na [[Comuna francesa|comuna]] de [[Marcha]]. Administrativament, es situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[regions francesas|region]] [[França|francesa]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 23156.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Pontcharrau | nòrd = [[Neon (Cruesa)|Niòm]] | nòrd-èst = | èst = [[Sent Maurzis (Cruesa)|Sent Maurzis]] | sud-èst = | sud = [[Sent Jòrgi e Negremont|Sent Jòrge Nègremont]] | sud-oèst = | oèst = [[Sent Frion|Sent Friòu]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== La prononciacion es / pountcha'raou /. Las fòrmas ancianas son : ''Poncharral'' au segle XII, ''Pontcharrau'' en 1477, ''Pontcharraud'' en 1556. Ven del latin ''ponte carrale'', « practicable per los veïcules », sus la Roseliá. I a d'exemples nombrós de ''Pontcharrau'' o ''Pontcharral'' en Lemosin <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 153</ref>. ==Istòria== Es creada en 1883 a partir de la comuna de [[Sent Jòrge Nègremont]] <ref>http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=27511</ref>. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23156 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Éric d'Hulster|Partit= |Qualitat= representant de comerci, puei retirat }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23156 |1886=487 |1891=476 |1896=455 |1901=462 |1906=420 |1911=404 |1921=334 |1926=308 |1931=296 |1936=278 |1946=264 |1954=210 |1962=185 |1968=156 |1975=137 |1982=146 |1990=127 |1999=97 |cassini=27511 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|156}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|156}}/9.56) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] qsdgdzsvbqxzjo58pubt9mcdqqctj1n 0 114306 2510114 2497033 2026-10-05T08:29:52Z Kontributor 2K 52367 2510114 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Durminhac | nom2 = ''Durmignat'' | imatge = Durmignat église 2019-08-16.JPG | descripcion = | lògo = | escut =Blason ville FR Durmignat (Puy de Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63140 | cp = 63700 | cònsol = Guy Chartoire | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | latitud = 46.1872 | longitud = 2.89 | alt mej = | alt mini = 408 | alt maxi = 567 | km² = 12.36 |}} '''Durminhac''' (''Durmignat'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Puèi de Doma (departament)|Puèi de Doma]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]]. ==Geografia== ==Toponimia== Las Atestacions son ''Dermillac'', ''Durmigniacum'' e ''Durminhac''. Prononciat [dyrmjiˈɲa]<ref>''Bïzà Neirà'' n°130. Juin 2006. Cercle Terre d'Auvergne. p.27. "Durmïnhâ".</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 63140 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Guy Chartoire|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 63140 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] dm6vayigzsoa5n16evmesdnjc2k5huw 0 114518 2510113 2500963 2026-10-05T08:20:05Z Kontributor 2K 52367 2510113 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Alari | nom2 = ''Saint-Hilaire'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = Blason ville FR Saint-Hilaire (Puy de Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = {{Combralha Auvernhata}}{{Ref-Contradas-Jornalet}} | insee = 63360 | cp = 63330 | cònsol = Viviane Ravet | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | longitud = 2.6322 | latitud = 46.1064 | alt mej = | alt mini = 406 | alt maxi = 596 | km² = 17.63 |}} '''Sent Alari''' (''Saint-Hilaire'' en [[francés]]), z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == '''Sent Alari''', en latin ''Hilarius'', èra mai que mai un avesque de [[Peitieus]], [[Sant Alari de Peitieus]], au sègle IV, un papa, au sègle V, o un avesque d'[[Arle]], au sègle V<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 595</ref>{{,}}<ref>http://nominis.cef.fr/contenus/saint/421/Saint-Hilaire-de-Poitiers.html</ref>. Las atestacions son ''Sanctus Hilarius'' (1118), ''Sanctus Ylarius'' (1267, 1373) e ''Saint-Hylaire-près-Rochedagoux'' (1789). Vèrs [[Punçac]], la comuna se ditz [sɛ̃t͜ aˈlaj]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 63360 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Viviane Ravet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 63360 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |2006= |2007= |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] ky5p1qwtshnx6q504lhx2avimr9lhom 0 114564 2510115 2501228 2026-10-05T08:37:33Z Kontributor 2K 52367 2510115 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sauret e Becèrva | nom2 = ''Sauret-Besserve'' | imatge = Barrage de Besserves.jpg | descripcion = Le lac de Becèrva. | lògo = | escut = Blason ville FR Sauret-Besserve (Puy de Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = {{Combralha Auvernhata}}{{Ref-Contradas-Jornalet}} | insee = 63408 | cp = 63390 | cònsol = Jocelyne Lelong | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | latitud = 45.9939 | longitud = 2.8083 | alt mej = | alt mini = 428 | alt maxi = 704 | km² = 10.33 |}} '''Sauret e Becèrva'''<ref group=N>Nom supausat.</ref> (''Sauret-Besserve'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == Le nom dau borg de Sauret (un daus principaus vialatges de la comuna) ven de ''Saure'', varianta locala de ''[[Salze|sause]]''<ref>{{Ouvrage|langue=français|auteur1=[[Bénédicte et Jean-Jacques Fénié]]|titre=Toponymie occitane|passage=71|lieu=[[Bordeaux]]|éditeur=[[Éditions Sud Ouest]]|collection=Sud Ouest université|date=1997|pages totales=|isbn=9782879012155|lire en ligne=|titre chapitre=Les arbres}}</ref>. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63408 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jocelyne Lelong|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63408 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas== {{Traduccion/Referéncia|fr|Sauret-Besserve}} {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 8sby2iqysirtr6g73w9o9sgz0o01xqx 0 114881 2510049 1232363 2026-10-04T17:25:33Z EmausBot 6397 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Sent Bar]] 2510049 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Sent Bar]] o18h5la16pnh567v9s9lwz16129aaq1 0 115435 2510111 2306590 2026-10-05T07:08:10Z Kontributor 2K 52367 2510111 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana |carta=oc | nom2= ''Astis'' | nom = Astís | lògo= | imatge=Eglise d'Astis vue 3.JPG | descripcion= La glèisa. | escut=Blason ville FR Astis (Pyrénées Atlantiques).svg | escais= | region ist ={{Bearn}} | parçan = [[Vic Vilh]] | region = [[Navèra Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment de Pau|Pau]] | canton = Tèrras deus Luis e Tuquets deu Vic Vilh ([[Canton de Tèsa|Tèsa]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deus Luis en Bearn|CC deus Luis en Bearn]] | cp = 64450 | insee = 64070 | cònsol = Alain Caïe | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= -0.326944444444 | latitud= 43.4419 | alt mini = 160 | alt mej= | alt maxi = 242 | km² = 3.16 }} '''Astís'''<ref>Toponimia Occitana ([[Institut d'Estudis Occitans]]) : IEO_BdTopoc : http://bdtopoc.org</ref> <ref>Michel Grosclaude, ''Dictionnaire toponymique des communes du Béarn'', Escòla Gaston Febus, 1991, p. 360</ref> (''Astis'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[bearn]]esa administrada peu [[departaments franceses|departament]] deus [[Pirenèus Atlantics]] e la [[regions francesas|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 64070.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ==Toponimia== La prononciacion qu'ei [as'tis]. Las fòrmas ancianas que son ''Estis''/''Astiis'' en 1385, ''Astis'' (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) <ref name = migr>Michel Grosclaude, ''Dictionnaire toponymique des communes du Béarn'', Escòla Gaston Febus, 1991, p. 360</ref>. Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Astis'' que vien deu [[basco]] (aquitan) ''ast'' (varianta de ''aitz'', « punta rocosa », dab un sufixe escur <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 32, a ''Asté''</ref>. Per [[Miquèu Grosclaude]], la solucion de Dauzat que seré acceptabla foneticament, dab un sufixe locatiu basco ''-tz'', mès i a arren qui semble ua punta rocosa. Shens certitud, Grosclaude que prepausa ua auta ipotèsi : per la prumèra sillaba, l'article definit arcaïc ''es'' (o ua contraccion de ''a'' + ''los''; per la segonda sillaba, ipoteticament ua fòrma deu vèrbe ''tiéner'', dab lo sens de « dependéncia », (sens de ''t(h)in'' donat dins lo diccionari de [[Vastin Lespin|Lespin]], a l'article ''apertins''), o lo mot ''(an)ti(i)ns'', « entins, tins (diccionari Palay, p. 402 e 955 » <ref name = migr/>. ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 64070 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Alain Caïe |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Pierrette Barzu|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 64070 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |2006= |2007= |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas dab la comuna== ==Véder tanben== == Ligams extèrnes== ==Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Bearn}} {{Comunas deus Pirenèus Atlantics}} [[Categoria:Comuna deus Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Comuna de Bearn]] 1nf7xxnqlh86f71e20qoeep20n9pvsq 0 116366 2510126 2184255 2026-10-05T10:16:37Z Kontributor 2K 52367 2510126 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Bagneux | nomcomuna2= Bagneux | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville FR Bagneux (Marne).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment d'Épernay|Épernay]] | canton= [[Canton d'Anglure|Anglure]] | insee = 51032 | cp = 51260 | cònsol = Guy Gouilly | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 3.8292 | latitud= 48.5583 | alt mini = | alt mej = | alt maxi = | km² = 13.8 }} '''Bagneux''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]] situada administrativament dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Marna (departament)|Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Bagneux]]'''Bagneux'''}} {{Image label|x=0.540456816607|y=0.721918983457|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 570 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Clesles]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.443009827089|y=0.273876909882|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 893 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Anglure]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.662614670229|y=0.296443343841|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 162 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Granges-sur-Aube]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.778619722093|y=0.491198036474|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 129 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Étrelles-sur-Aube]] (3,4km)}}}} {{Image label|x=0.225207319131|y=0.357241026784|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 113 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Baudement]] (4,2km)}}}} {{Image label|x=0.153457564621|y=0.609345147266|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1490 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Just-Sauvage]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.75161213506|y=0.844249719619|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 202 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Oulph]] (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.584343582369|y=0.0764688070854|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 52 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Marsangis]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.296047173024|y=0.105521719052|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 104 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Allemanche-Launay-et-Soyer]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 51032 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Guy Gouilly|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 51032 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=481 |1968=521 |1975=458 |1982=516 |1990=501 |1999=458 |2005= |2006=494 |2007= 500 |2008= |2009=495 |cassini= |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 51032 }} [[Categoria:Comuna de Marna]] nxcw5glmnuyc0f7tfahfitsu07nqrsr 0 116457 2510099 2222046 2026-10-05T05:41:35Z Kontributor 2K 52367 2510099 wikitext text/x-wiki {{omon|Vandières}} {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Vandières | nomcomuna2=Vandières | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = Blason ville FR Vandières (Marne).svg | escais = | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Reims|Reims]] | canton= [[Canton de Châtillon-sur-Marne|Châtillon-sur-Marne]] | insee = 51592 | sitweb= | cp = 51700 | cònsol = Jean-François Desrousseaux de Vandières | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 3.7383 | latitud= 49.1086 | alt mini = | alt mej = | alt maxi = | km² = 13.2 }} '''Vandières''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]] administrada per lo [[departaments franceses|departament]] de [[Marna (departament)|Marna]] de la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Vandières]]'''Vandières'''}} {{Image label|x=0.698405487793|y=0.60087300471|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 703 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Châtillon-sur-Marne]] (1,8km)}}}} {{Image label|x=0.581437143364|y=0.836743479269|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1334 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mareuil-le-Port]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.288147603072|y=0.829454577864|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 830 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Troissy]] (3,4km)}}}} {{Image label|x=0.827791485792|y=0.202665310912|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 139 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cuisles]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.494713179964|y=0.054050043065|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 55 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Anthenay]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.937445393162|y=0.698890278851|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 163 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Binson-et-Orquigny]] (4,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} Vilatge typiquement champenois a la cœur del prestigi&oacute;s vignoble de la Vall&eacute;e de la Marna. Lo sieu nom &eacute;tymologiquement vendri&aacute; de "Viaum Dare" (donar del vin) o de Vendemiare (vendanger). Font: Ist&ograve;ria de Vandi&egrave;res J.B. Legras, Impremta Cooperativa de Rems {{Original|fr}} Village typiquement champenois au cœur du prestigieux vignoble de la Vallée de la Marne. Son nom étymologiquement viendrait de "Viaum Dare" (donner du vin) ou de Vendemiare (vendanger). Source: Histoire de Vandières J.B. Legras, Imprimerie coopérative de Reims ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 51592 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-François Desrousseaux de Vandières|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 51592 |1793=464 |1800=526 |1806=533 |1821=585 |1831=630 |1836=658 |1841=653 |1846=648 |1851=652 |1856=641 |1861=602 |1866=590 |1872=565 |1876=584 |1881=571 |1886=597 |1891=604 |1896=585 |1901=610 |1906=572 |1911=532 |1921=533 |1926=493 |1931=487 |1936=477 |1946=423 |1954=403 |1962=372 |1968=375 |1975=331 |1982=329 |1990=340 |1999=321 |2004= |2005= |2006=338 |2007=336 |2008=333 |2009=330 |cassini=39268 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 51592}} [[Categoria:Comuna de Marna]] 7pvloa1385en4ecm45mqvz1b3y54tyn 0 117435 2510082 2507207 2026-10-05T01:57:20Z Raippa-Valli 65438 File 2510082 wikitext text/x-wiki {{Infobox Cinèma (personalitat) |nom = Roman Polanski |imatge = Roman Polanski Césars 2011.jpg |talha imatge = 200px |legenda = |nom de naissença = Roman Rajmund Thierry Polański |escais= |data de naissença = [[18 d'agost]] de [[1933]] |luòc de naissença = [[París]], [[França]] |nacionalitat = {{França}}<br/>{{Polonha}} |filmes notables= |conjunt= |enfant= |sit = http://www.rp-productions.com/roman2.html |activitats = [[cinèma|Realizator de cinèma]] |recompensas = |imdb =0000591 }} [[File:Polanski 1969.png|thumb|Polanski (1969)]] '''Roman Rajmund Thierry Polański''', conegut coma '''Roman Polanski''' ([[París]], [[18 d'agost]] de [[1933]]) es un director de cinèma [[Polonha|polonés]] d'origina [[França|francesa]]. durant tota la siá trajectòria es estat premiat amb nombroses prèmis, entre los que destacan un [[Oscar al melhor director|Oscar]] e un [[Glòbe d'Aur]] al melhor director. == Biografia == Nasquèt a [[París]] amb lo nom de '''Roman Rajmund Thierry Polański''', filh de paire josieu polonés e de maire d'origina russa de ascendencia familiala josieva e catolica. La familha Polanski abandonèt [[França]] lo [[1937]] e durant la [[Segonda Guèrra Mondiala]] foguèron internats pels nazis en lo camp de concentracion de [[Auschwitz]] ont la maire de Polanski moriguèt, mas el e lo sieu paire subrevisquèron malgrat que se tornèron pas trobar fins [[1945]]. Polanski estudièt cinematografia a [[Polonha]], concrètament dins la vila de [[Łódź]] e coneguèt ailà lo prestigiós director [[Andrzej Wajda]] qual l'animèt a seguir la siá carrièra cinematografica. Los primièrs films foguèron [[cort metratge]]s e la siá òbra mai importanta d'aquel periòde polonés es lo longa metratge ''Nóż w wodzie'' de [[1962]] lo que obtenguèt una nominacion pels prèmis [[Oscar]], dins la categoria a la melhor pellicula estrangièra. {{Portal cinèma}} {{DEFAULTSORT:Polanski, Roman}} [[Categoria:Realizator francés]] [[Categoria:Realizator polonés]] [[Categoria:Naissença en 1933]] 1esu87r441wbpduflvo7yx5dg8pk61c 0 121085 2510017 2415457 2026-10-04T14:47:22Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2510017 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica=vegetal |carta=vegetal |imatge=<!--wikidata:--> |legenda= }} {{Taxobox fin}} [[File:Ziziphus zizyphus MHNT.BOT.2012.10.26.jpg|thumb|''Ziziphus zizyphus'']] [[Fichièr:Jinjol, azufaifo, Ziziphus jujuba. La fruta de la inmortalidad.jpg|vinheta|Ginjorlas]] Lo '''ginjorlièr''' (''Ziziphus ziziphus'') es un arbrilhon o pichon arbre de la familha de las ''[[Rhamnaceae]]''. Seriá originari de l'[[Africa del Nòrd]] o de [[Siria]] e viu dins divèrses païses del [[Bacin Mediterranèu]] dempuèi de temps alunhats. Foguèt introdusit mai tard en [[Índia]] e en [[China]], onte buta dempuèi mai de 4000 ans. Es una planta caduca que pòt arribar a far mai de 10 m de naut, amb de cambas drechas en grops e una rusca fòrça cretada. Las fuèlhas, de 2 a 6&nbsp;cm, son ovalas a lanceoladas amb lo bòrd finament dentat e d'una color verd clar brilhant, altèrnas e pauc pecioladas, amb tres nervaduras principalas longitudinalas, presentan doas estipulas espinosas a la basa. Las flors, qu'apareisson entre abril e mai, son pichonas, pentameras, verdencas e plaçadas en grops, inflorescéncias a las cimas, de 2 a 5 sus un pichon pecol comun a l'axilla de las fuèlhas. La fusta del ginjorlièr s'utiliza per far d'instruments de musica. ==Fruch== [[Fichièr:Jujube.jpg|left|thumb|La ginjorla verda a l'aspècte d'una poma pichona]] [[Fichièr:Ziziphus jujuba MS 2461.JPG|thumb|left|Ginjorlas secas]] Lo fruch es la ''ginjorla'' (var. ginjola, ginchòrra, checha, chichorla, josiba, guindola, dindola) una drupa comestibla de forma ellipsoïdala o globulosa, de color rogenca o brunenca quand es madura, en setembre, e amb un clòsc dur. Pareis a una pruna d'aspècte, mai lo gost remembra puslèu aquel de la [[poma]]. Las ginjorlas son ricas en sucres e mucilatges e contenon una importanta quantitat de vitamina C. Son presadas per sa valor nutritiva, naturas o dessecadas. Las preparacions culinàrias de las ginjorlas son las meteissas que las que se fan amb las pomas<ref>{{ca}}Eliana Thibaut i Comalada, ''La cuina de la poma: 250 receptes'', Cossetània Edicions</ref> e la prunas. Es un dels fruches del [[regim mediterranèu]] tradicional, foguèt mencionat per [[Erodòt]]. La ginjorla èra lo simbòl del silenci dins la Roma antica e s'utilzava dins los temples dedicats a [[Metis (mitologia)|Metis]]. Dins la region d'[[Emília-Romanha]] se plantava un ginjolièr per portar fortuna. Segon [[Plini lo Vièlh|Plini]]<ref>Plini 15, 65</ref> las ginjorlas èran fòrça presadas coma laxatiu leugièr e se conservavan a l'abric de l'aire dins de caissas de fusta de [[fau]] o de [[telh]]. A l'ora d'ara la consomacion merma fòrça dins las zonas urbanas. Actualament dins l'airal mediterranèu las ginjorlas se manjan subretot en [[Liban]], [[Egipte]], [[Tunisia]], [[Grècia]] e [[Itàlia]]. ==Usatge medicinal== La ginjorla tanben s'utilitzava coma expectorant e coma remèdi contra las afeccions respiratòrias, de la gòrja, faringitis e traqueïtis. A de propietats pectoralas, emollientas e assuasissent. Las racinas del ginjorlièr s'utilitzavan contra la fèbre. ==Referéncias== <references/> == Bibliografia == *{{en}}Rushforth, K. ''Trees of Britain and Europe''. Collins 1999. ISBN 0-00-220013-9. ==Ligams extèrnes== {{commons|Ziziphus zizyphus}} *{{es}}[http://www.farmaciaserra.com/arte/Arte-Farmacia-Collecciones.asp?Col=07001&Im=07001020 Jinjols “Lo Remediador” de Vehí de la Péra. Part 4ª] *{{ca}}[https://web.archive.org/web/20100324013017/http://www.floracatalana.net/ziziphus-jujuba-mill ''ziziphus jujuba'' a floracatalana.net] hfltkljbzz7s0u6lsba9pav6ivuk5nu 2510045 2510017 2026-10-04T17:10:18Z Jiròni 239 2510045 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta | vegetal | ''Ziziphus jujuba'' | Zizyphus zizyphus Ypey54.jpg | Planca de ''Rhamnus zizyphus'' per Adolphus Ypey }} {{Taxobox | sosrègne | Tracheobionta }} {{Taxobox | division | Magnoliophyta }} {{Taxobox | classa | Magnoliopsida }} {{Taxobox | sosclassa | Rosidae }} {{Taxobox | òrdre | Rhamnales }} {{Taxobox | familha | Rhamnaceae }} {{Taxobox | sosfamilha | Paliureae }} {{Taxobox | genre | Ziziphus }} {{Taxobox taxon | vegetal | espècia | Ziziphus jujuba | [[Philip Miller|Mill.]], [[1768]]{{Bioref|IPNI|13 de julhèt de 2020|ref}} }} {{Taxobox sinonims | *''Ziziphus zizyphus'' H. Karst.}} {{Taxobox filogenia bendèl}} {{Taxobox | òrdre | Rosales }} {{Taxobox | familha | Rhamnaceae }} {{Taxobox UICN | LC | | }} {{Taxobox fin}} [[File:Ziziphus zizyphus MHNT.BOT.2012.10.26.jpg|thumb|''Ziziphus zizyphus'']] [[Fichièr:Jinjol, azufaifo, Ziziphus jujuba. La fruta de la inmortalidad.jpg|vinheta|Ginjorlas]] Lo '''ginjorlièr''' (''Ziziphus ziziphus'') es un arbrilhon o pichon arbre de la familha de las ''[[Rhamnaceae]]''. Seriá originari de l'[[Africa del Nòrd]] o de [[Siria]] e viu dins divèrses païses del [[Bacin Mediterranèu]] dempuèi de temps alunhats. Foguèt introdusit mai tard en [[Índia]] e en [[China]], onte buta dempuèi mai de 4000 ans. Es una planta caduca que pòt arribar a far mai de 10 m de naut, amb de cambas drechas en grops e una rusca fòrça cretada. Las fuèlhas, de 2 a 6&nbsp;cm, son ovalas a lanceoladas amb lo bòrd finament dentat e d'una color verd clar brilhant, altèrnas e pauc pecioladas, amb tres nervaduras principalas longitudinalas, presentan doas estipulas espinosas a la basa. Las flors, qu'apareisson entre abril e mai, son pichonas, pentameras, verdencas e plaçadas en grops, inflorescéncias a las cimas, de 2 a 5 sus un pichon pecol comun a l'axilla de las fuèlhas. La fusta del ginjorlièr s'utiliza per far d'instruments de musica. ==Fruch== [[Fichièr:Jujube.jpg|left|thumb|La ginjorla verda a l'aspècte d'una poma pichona]] [[Fichièr:Ziziphus jujuba MS 2461.JPG|thumb|left|Ginjorlas secas]] Lo fruch es la ''ginjorla'' (var. ginjola, ginchòrra, checha, chichorla, josiba, guindola, dindola) una drupa comestibla de forma ellipsoïdala o globulosa, de color rogenca o brunenca quand es madura, en setembre, e amb un clòsc dur. Pareis a una pruna d'aspècte, mai lo gost remembra puslèu aquel de la [[poma]]. Las ginjorlas son ricas en sucres e mucilatges e contenon una importanta quantitat de vitamina C. Son presadas per sa valor nutritiva, naturas o dessecadas. Las preparacions culinàrias de las ginjorlas son las meteissas que las que se fan amb las pomas<ref>{{ca}}Eliana Thibaut i Comalada, ''La cuina de la poma: 250 receptes'', Cossetània Edicions</ref> e la prunas. Es un dels fruches del [[regim mediterranèu]] tradicional, foguèt mencionat per [[Erodòt]]. La ginjorla èra lo simbòl del silenci dins la Roma antica e s'utilzava dins los temples dedicats a [[Metis (mitologia)|Metis]]. Dins la region d'[[Emília-Romanha]] se plantava un ginjolièr per portar fortuna. Segon [[Plini lo Vièlh|Plini]]<ref>Plini 15, 65</ref> las ginjorlas èran fòrça presadas coma laxatiu leugièr e se conservavan a l'abric de l'aire dins de caissas de fusta de [[fau]] o de [[telh]]. A l'ora d'ara la consomacion merma fòrça dins las zonas urbanas. Actualament dins l'airal mediterranèu las ginjorlas se manjan subretot en [[Liban]], [[Egipte]], [[Tunisia]], [[Grècia]] e [[Itàlia]]. ==Usatge medicinal== La ginjorla tanben s'utilitzava coma expectorant e coma remèdi contra las afeccions respiratòrias, de la gòrja, faringitis e traqueïtis. A de propietats pectoralas, emollientas e assuasissent. Las racinas del ginjorlièr s'utilitzavan contra la fèbre. ==Referéncias== <references/> == Bibliografia == *{{en}}Rushforth, K. ''Trees of Britain and Europe''. Collins 1999. ISBN 0-00-220013-9. ==Ligams extèrnes== {{commons|Ziziphus zizyphus}} *{{es}}[http://www.farmaciaserra.com/arte/Arte-Farmacia-Collecciones.asp?Col=07001&Im=07001020 Jinjols “Lo Remediador” de Vehí de la Péra. Part 4ª] *{{ca}}[https://web.archive.org/web/20100324013017/http://www.floracatalana.net/ziziphus-jujuba-mill ''ziziphus jujuba'' a floracatalana.net] cewz8fkjabdyycrxdpsgaflk2pkjdwb 0 144406 2510075 1913328 2026-10-05T00:39:39Z Dostojewskij 20932 Categoria:Naissença en 1957 2510075 wikitext text/x-wiki {{Infobox|tematica=|carta=}} '''Jakob Nielsen''' ([[Copenaga]], [[5 d'octobre]] de [[1957]]) es un expèrt dins lo domeni de l'[[ergonomia informatica]] e de l'usabilitat dels sits web. Es titular d'un doctorat en interaccions òme-maquina, obtengut a l'[[Universitat Tecnica de Danemarc]]. {{ORDENA:Nielsen, Jakob}} [[Categoria:Naissença en 1957]] gyhcyyhoh65w043pxnnyredw93gij2j 2510078 2510075 2026-10-05T00:53:32Z Dostojewskij 20932 Fichièr:Jakob Nielsen 1.jpg 2510078 wikitext text/x-wiki {{Infobox|tematica=|carta=}} [[Fichièr:Jakob Nielsen 1.jpg|thumb|Jakob Nielsen (2002)]] '''Jakob Nielsen''' ([[Copenaga]], [[5 d'octobre]] de [[1957]]) es un expèrt dins lo domeni de l'[[ergonomia informatica]] e de l'usabilitat dels sits web. Es titular d'un doctorat en interaccions òme-maquina, obtengut a l'[[Universitat Tecnica de Danemarc]]. {{ORDENA:Nielsen, Jakob}} [[Categoria:Naissença en 1957]] qemrwzx3owthdtn657akkyrny7bfw0o 0 147490 2510079 2462969 2026-10-05T00:53:39Z Dostojewskij 20932 Fichièr:Annie Pétain.jpg 2510079 wikitext text/x-wiki {{Infobox|tematica=esposa|carta=}} [[Fichièr:Annie Pétain.jpg|thumb|Annie Pétain]] '''Annie Pétain''', o '''Alphonsine Eugénie Berthe Pétain''', nascuda '''Hardon''' ([[Courquetaine]], [[França]], [[5 d'octobre]] de [[1877]] – [[París]], [[30 de genièr]] de [[1962]]) foguèt l'esposa del marescal [[Philippe Pétain|Pétain]] de 1920 a 1951. {{ORDENA:Petain, Annie}} [[Categoria:Naissença en 1877]] [[Categoria:Decès en 1962]] [[Categoria:Decès a París]] osdg0m2h513owu2qg6yr3dxjuwa2epv 0 151337 2510107 2477268 2026-10-05T06:44:29Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2510107 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Image:Universidade_Federal_do_Recôncavo_da_Bahia.jpg|right|thumb|380px|Universidade Federal do Recôncavo da Bahia]] L’'''Universidade Federal do Recôncavo da Bahia''' (''Universidade do Recôncavo da Bahia''), o pus simplament '''UFRB''', es una universitat situada a Cruz das Almas en [[Bahia]], [[Brasil]]. Fondada en [[2006]], es considerada coma l'establiment d'ensenhament superior mai ancian del Cruz das Almas.<ref name="hisufrb">[https://web.archive.org/web/20140125010924/http://www.ufrb.edu.br/portal/a-ufrb/historia História da UFRB], 17 de outubro de 2010</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090728181713/http://www.universia.com.br/ondeestudar/instituicoes_zoom.jsp?instituicao=1438 About UFRB]</ref> == Nòtas == <references /> == Ligams extèrnes == * {{pt}} [https://web.archive.org/web/20140301103127/http://www.ufrb.edu.br/portal/ Sit web oficial de l'Universitat] [[Categoria:Universitat]] f4kfp6k4imw40bgs3k1j145hbaa5bki 0 152720 2510018 2153955 2026-10-04T14:52:41Z Jfblanc 104 2510018 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga |lenga=oromo<br /><small>''afaan oromoo'', ''oromiffa''</small> |país=[[Etiopia]], [[Kenya]] |regions=[[Africa]] |personas=25 milions de |n= |tipologia=cap |familha=[[lengas afroasiaticas]] :-[[lengas coshiticas]] ::-[[lengas coshiticas orientalas de las tèrras bassas]] :::-[[oromo]] |status= [[Etiopia]] |academia=cap |iso-1=om |iso-B=orm |iso-T=orm |iso-3=orm (considerada coma macrolenga) |grop=[[lengas coshiticas|coshitic]] |mòstra= Article primier de la Declaracion dei Drechs Umans.<br /><br /> '''Qabxii 1'''<br /><br /> Namooti hundinuu birmaduu ta'anii mirgaa fi ulfinaanis wal-qixxee ta'anii dhalatan. Sammuu fi qalbii ittiin yaadan waan uumamaan kennameef, hafuura obbolummaatiin walii-wajjin jiraachuu qabu.|espandida=I (lenga individuala)|tipe=L (lenga viva)}} L’'''oromo''' (en oromo ''oromiffa'' o ''afaan oromoo'') es una [[lengas coshiticas|lenga coshitica]] parlada per unes 25 milions de personas en [[Africa]] ([[Etiopia]], [[Kenya]]). [[File:parlaoromo.png|thumb|right|300px|Los pòbles parlaoromo]] Es la lenga mai parlada pel pòble oromo, mas foguèt tanben adoptada per d'autres pòbles. Segond d'unes, es una familha de lengas, e la nòrma ISO 639 ne destria cinc: * gax – oromo de Borana–Arsi–Guji–Walagaa * hae – oromo oriental * orc – orma * gaz – oromo del centre oèst * ssn – waata ==Alfabet e pronóncia== Après un emplec a l'encòp de l'alfabet latin e del sillabari sabean (de l'amharic), l'alfabet latin foguèt adoptat definitivament en 1991.<ref>[[Joan Francés Blanc]], ''[http://edicions.talvera.free.fr/lengas/Joan%20Franc%e9s%20BLANC.%20Lexic%20oromo-occitan%20e%20occitan-oromo.pdf Lexic oromo-occitan e occitan-oromo]'', Edicions Talvera, 2010, ISBN 979-10-90696-04-4 (en linha)</ref> Las cinc vocalas de l'oromo (''dubbachiiftuu'': a, e, i, o, u) pòdon èsser cortas o longas. Se son longas, son dobladas dins l'escritura (aa, ee, ii, oo, uu). L'oromo a tanben 21 consonas (las de l'alfabet latin basic, ''dubbifamaa'') e sièis digrafs (''qubee dachaa'': ch, dh, ny, ph, sh, ts). {{clr}} [[File:prononciadeloromo.png|Alfabet oromo]] {{clr}} Per separar una vocala longa d'una autra tanhenta, s'utiliza l'apostròfa (''hudhaa'', ex. ''taa'i'', "plegatz la cama"). Se doas consonas se seguisson dins l'escritura, una vocala implicita (a) s'ausís (''irra butaa'', ex. ''sirna'' [sirana]). ==Qualques mots== {|class="wikitable" |- ! Revirada || Mot oromo |- | tèrra || ''lafa'' |- | cial/ceu || ''waakha'' |- | aiga || ''bishaan'' |- | fuòc || ''ibidda'' |- | òme || ''nama'' |- | femna || ''naddheen'' |- | manjar/minjar || ''nyaaccuu'' |- | beure || ''dhuguu'' |- | grand/beu || ''guddaa'' |- | nuech/nueit || ''alkan'' |- | jorn || ''guyyaa'' |} ==Referéncias e nòtas== <references/> [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Lenga coshitica]] ipyxuoesrnmwox6rv05hlg372668sk7 2510019 2510018 2026-10-04T14:53:13Z Jfblanc 104 /* Alfabet e pronóncia */ 2510019 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga |lenga=oromo<br /><small>''afaan oromoo'', ''oromiffa''</small> |país=[[Etiopia]], [[Kenya]] |regions=[[Africa]] |personas=25 milions de |n= |tipologia=cap |familha=[[lengas afroasiaticas]] :-[[lengas coshiticas]] ::-[[lengas coshiticas orientalas de las tèrras bassas]] :::-[[oromo]] |status= [[Etiopia]] |academia=cap |iso-1=om |iso-B=orm |iso-T=orm |iso-3=orm (considerada coma macrolenga) |grop=[[lengas coshiticas|coshitic]] |mòstra= Article primier de la Declaracion dei Drechs Umans.<br /><br /> '''Qabxii 1'''<br /><br /> Namooti hundinuu birmaduu ta'anii mirgaa fi ulfinaanis wal-qixxee ta'anii dhalatan. Sammuu fi qalbii ittiin yaadan waan uumamaan kennameef, hafuura obbolummaatiin walii-wajjin jiraachuu qabu.|espandida=I (lenga individuala)|tipe=L (lenga viva)}} L’'''oromo''' (en oromo ''oromiffa'' o ''afaan oromoo'') es una [[lengas coshiticas|lenga coshitica]] parlada per unes 25 milions de personas en [[Africa]] ([[Etiopia]], [[Kenya]]). [[File:parlaoromo.png|thumb|right|300px|Los pòbles parlaoromo]] Es la lenga mai parlada pel pòble oromo, mas foguèt tanben adoptada per d'autres pòbles. Segond d'unes, es una familha de lengas, e la nòrma ISO 639 ne destria cinc: * gax – oromo de Borana–Arsi–Guji–Walagaa * hae – oromo oriental * orc – orma * gaz – oromo del centre oèst * ssn – waata ==Alfabet e pronóncia== Après un emplec a l'encòp de l'alfabet latin e del sillabari sabean (de l'amharic), l'alfabet latin foguèt adoptat definitivament en 1991.<ref>[[Joan Francés Blanc]], ''[http://edicions.talvera.free.fr/lengas/Joan%20Franc%e9s%20BLANC.%20Lexic%20oromo-occitan%20e%20occitan-oromo.pdf Lexic oromo-occitan e occitan-oromo]'', Edicions Talvera, 2010, ISBN 979-10-90696-04-4 (en linha)</ref> Las cinc vocalas de l'oromo (''dubbachiiftuu'': a, e, i, o, u) pòdon èsser cortas o longas. Se son longas, son dobladas dins l'escritura (aa, ee, ii, oo, uu). L'oromo a tanben 21 consonas (las de l'alfabet latin basic, ''dubbifamaa'') e sièis digrafs (''qubee dachaa'': ch, dh, ny, ph, sh, ts). [[File:prononciadeloromo.png|Alfabet oromo]] Per separar una vocala longa d'una autra tanhenta, s'utiliza l'apostròfa (''hudhaa'', ex. ''taa'i'', "plegatz la cama"). Se doas consonas se seguisson dins l'escritura, una vocala implicita (a) s'ausís (''irra butaa'', ex. ''sirna'' [sirana]). ==Qualques mots== {|class="wikitable" |- ! Revirada || Mot oromo |- | tèrra || ''lafa'' |- | cial/ceu || ''waakha'' |- | aiga || ''bishaan'' |- | fuòc || ''ibidda'' |- | òme || ''nama'' |- | femna || ''naddheen'' |- | manjar/minjar || ''nyaaccuu'' |- | beure || ''dhuguu'' |- | grand/beu || ''guddaa'' |- | nuech/nueit || ''alkan'' |- | jorn || ''guyyaa'' |} ==Referéncias e nòtas== <references/> [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Lenga coshitica]] men1kiq8tjfd1uvqru7xgy5nm212e9x 0 173075 2510044 2199768 2026-10-04T16:29:48Z Jiròni 239 2510044 wikitext text/x-wiki {{Infobox familha de lengas | nom = | nom2 = | imatge = Semitic_languages.svg | legenda = las lengas etiosemiticas, en Africa sus la carta | país = [[Etiopia]], [[Eritrèa]] | region = [[Africa de l'Èst]] | familha = [[lengas afroasiaticas]]<br />&nbsp;[[lengas semiticas]]<br />&nbsp;&nbsp;lengas etiosemiticas }} <!--Article redigit en lengadocian--> Las '''lengas etiosemiticas''' son un dels grop de lengas, al sen de la branca [[Lengas semiticas|semitica]] de las [[lengas afroasiaticas]]. == Classificacion == Cohen (1931) e Hetzron (1972) partisson l'etiosemitic en doas brancas, nòrd e sud. Hudson (2013) refa lo trabalh de classificacion e tròba cinc brancas d'etiosemitic. Sa classificacion es<ref>Hudson 2013, p .289.</ref>: *etiosemitic **sosgrop nòrd ***[[gueez|ge'ez]] ***[[tigré]] ***[[tigrinha]] ***[[dahalik]] **[[gafat]] **sosgrop soddo-mesqan-gorague ***[[kistane]] o soddo ***mesqan-gorague ****[[mesqan]] ****gorague *****[[muher]] *****[[seba bet gurage]] *****[[inor (lenga)|inor]] **sosgrop silt'e–zay–harari ***[[harari]] ***[[silt'e]] ***[[zay]] *argobba-amara **[[argobba]] **[[amaric|amara]] == Referéncias == <references /> == Fonts == * {{en}} Grover Hudson, 2013, ''Northeast African Semitic: Lexical Comparisons and Analysis'', Wiesbaden, Harrassowitz Verlag. {{Portal lengas}} [[Categoria:Lenga semitica| ]] [[Categoria:Lenga etiosemitica|*]] nr7nplyf3zj97t8xs4ruk1k8ni77idb 0 179834 2510080 2376142 2026-10-05T00:53:47Z Dostojewskij 20932 Categoria:Decès a París 2510080 wikitext text/x-wiki [[File:René Cassin nobel.jpg|thumb|right|250px|René Cassin]] '''René Cassin''', nascut lo [[5 d'octobre]] de [[1887]] a [[Baiona]] e mòrt lo [[20 de febrièr]] de [[1976]] a [[París]], foguèt un [[jurista]], [[diplomacia|diplomat]] e òme politic francés. Membre del governament de la [[França Liura]] pendant la [[Segonda Guèrra Mondiala]], foguèt un dels autors de la [[Declaracion Universala dels Dreches Umans]] en [[1948]], [[Lista dels vicipresidents del Conselh d'Estat|vicipresident del Conselh d’Estat]] de [[1944]] a [[1959]], e president de la [[Cort europèa dels drechs umans|Cor Europèa dels Dreches Umans]] de [[1965]] a [[1968]]. En 1968, recebèt a l'encòp lo [[Prèmi Nobel de la Patz]] e lo [[Prèmi dels Dreches Umans de las Nacions Unidas]]. {{DEFAULTSORT:Cassin, René}} [[Categoria:Ministre de la Quatrena Republica]] [[Categoria:Laureat del Prèmi Nobel de la Patz]] [[Categoria:Naissença a Baiona]] [[Categoria:Naissença en 1887]] [[Categoria:Decès en 1976]] [[Categoria:Decès a París]] d4u2cf2ww5hctvok9amzbpw4ob4glyb 0 193927 2510064 2484989 2026-10-04T21:33:04Z Raymond Trencavel 26125 2510064 wikitext text/x-wiki [[Imatge:SHEILA FM.jpg|200px|thumb|right|Sheila (Annie Chancel)]] '''Annie Chancel''', dicha '''Sheila''', es una cantaira [[francés|francesa]] nascuda lo 16 d'agost de 1945 a [[Créteil]] dins la banlèga Sud-èst de [[París (França)|París]] ([[França]]). Es d'origina [[Occitans|occitana]] vist qu'es eissida d'una familha de [[Salhens (Cantal)|Salhens]] (còsta [[Mauriac (Auvèrnhe)|Mauriac]]) en [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnhe]]. '''Sheila''' es estada còsta [[Sylvie Vartan]], [[France Gall]] e [[Françoise Hardy]] l'una de las icònas femeninas de la [[Pop (musica)|musica pop]] de las annadas 1960 en [[França]].<ref>https://musique.rfi.fr/artiste/chanson/sheila</ref> '''Sheila''' ven una vedeta populara tre la sortida de son segond [[45 torns]] en 1963, ''L'école est finie''. A partir de 1977, sa carrièra ven internacionala ambe sa periòda [[disco]] ('''Sheila & B. Devotion'''), pendent la quala canta en [[anglés]] (''Love Me Baby'' e ''Singin' in the Rain'' en 1977, ''Spacer'' fin 1979...) ; collabòra alavetz amb [[Nile Rodgers]] (del grop [[Chic]]) en 1980, puèi ambe [[Keith Olsen]] en 1981. Se la màger part de sos disques son en [[francés]] e en [[anglés]], pasmens a agut tanben cantat en [[alemand]], en [[Espanhòu|espanhòl]] e en [[italian]]. Es estada maridada entre 1973 e 1979 ambe lo cantaire [[tolosa|tolosenc]] [[francés|francofòn]] Guy Bayle dich [[Ringo]]. ==Cançons mai conegudas== * ''L'école est finie'' (1963) * ''Pendant les vacances'' (1963) * ''Papa t'es plus dans le coup'' (1963) * ''Première surprise-partie'' (1963) * ''Le sifflet des copains'' (1963) * ''Hello petite fille'' (1964) * ''Vous les copains, je ne vous oublierai jamais'' (1964) * ''Écoute ce disque'' (1964) * ''Toujours les beaux jours'' (1965) * ''C'est toi que j'aime'' (1965) * ''Le folklore américain'' (1965) * ''Le cinéma'' (1966) * ''Bang Bang'' (1966, represa en [[francés]] de ''Bang Bang, My Baby Shot Me Down'' de [[Cher]]) * ''La famille'' (1967) * ''Adios amor'' (1967) * ''Dans une heure'' (1967) * ''Quand une fille aime un garçon'' (1968) * ''Petite fille de français moyen'' (1968) * ''Long sera l’hiver'' (1968) * ''Sheila la la'' (1969) * ''Les Rois mages'' (1971, represa en [[francés]] de ''Tweedle Dee, Tweedle Dum'' de [[Middle of the Road]]) * ''Les Gondoles à Venise'' (1973, ambe [[Ringo]]) * ''Ne fais pas tanguer le bateau'' (1974) * ''C'est le cœur (Les ordres du docteur)'' (1975, represa en [[francés]] de ''Doctor's Orders'' de [[Carol Douglas]]) * ''Quel tempérament de feu'' (1975) * ''Un prince en exil'' (1976) * ''Patrick mon chéri'' (1976) * ''Les femmes'' (1976) * ''L’amour qui brûle en moi'' (1977) * ''L’arche de Noé'' (1977) * ''Love Me Baby'' (1977, '''Sheila & B. Devotion''') * ''Singin' in the Rain'' (1977, '''Sheila & B. Devotion''') * ''I don’t need a doctor'' (1978, '''Sheila & B. Devotion''') * ''You light my fire'' (1978, '''Sheila & B. Devotion''') * ''Seven lonely days'' (1979, '''Sheila & B. Devotion''') * ''No no no no'' (1979, '''Sheila & B. Devotion''') * ''Spacer'' (1979 '''Sheila & B. Devotion''') * ''Et ne la ramène pas'' (1981, represa en [[francés]] de ''Shaddap you face'' de [[Joe Dolce]]) * ''La tendresse d’un homme'' (1982) * ''Glori Gloria'' (1982, represa en [[francés]] de ''Gloria'' d'[[Umberto Tozzi]]) * ''Tangue au'' (1983) * ''Film à l’envers'' (1984) * ''Je suis comme toi'' (1985) * ''Comme aujourd'hui'' (1987, represa en francés de ''Be my baby'' de las [[Ronettes]] ) * ''Le tam tam du vent'' (1989) ==Referéncias== [[Categoria:Cantaira francesa]] [[Categoria:Naissença en 1945]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1960]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1970]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1980]] [[Categoria:disco]] krfssp68sjf9nnvc3csdfbq8vbx5wuc 0 199789 2510077 2480827 2026-10-05T00:53:16Z Dostojewskij 20932 Categoria:Naissença en Ohio 2510077 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Travis Kelce (53790185007) (cropped).jpg|miniatura|Travis Kelce en 2024]] '''Travis Kelce''' ([[Westlake]], [[Ohio]], [[5 d'octobre]] de [[1989]]) es un jogaire de [[fotbòl american]] professional [[Estats Units|american]]. Seleccionat en 63a causida durant lo 3en torn de la draft 2013 de la Liga nacionala de fotbòl american [[NFL]] pels Chiefs de [[Kansas City]], faguèt que son equipa emportèsse tres [[Super Bowl]]s a la fin de las sasons 2019, 2022 e 2023 e es considerat coma un dels melhors tight end dins l'istòria de la NFL. Sa relacion amb la cantaira [[Taylor Swift]], e sas acordalhas recentas, a suscitat fòrça interès, visibilitat e mai passion per totes dos e mai de finanças per l'equipa de Kelce e la NFL. Anoncièron totes dos via [[Instagram]] lo 26 d'agost de 2025 que s'anavan maridar lèu, amb un sostítol que disiá: “Ta professora d'anglés e ton professor d'espòrt son a mand de se maridar. == Referéncias == <references/> == Ligams extèrns == {{DEFAULTSORT:Kelce, Travis}} [[Categoria:Naissença en 1989]] [[Categoria:Esportiu american]] [[Categoria:Naissença en Ohio]] cxi8qjbks2b4ggye11ug1hiof688zic 0 201589 2510016 2509917 2026-10-04T14:45:50Z Alaric 506 44932 /* Composicion */ 2510016 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Cròc |imatge = Map canton code 23 13.svg | reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]] | dept= {{Cruesa}} | arrt= [[Arrondiment dau Buçon|Arrondiment d'Aubuçon]] |vila= [[Cròc (vila)|Cròc]] |nbcom= 14 |canton=2313 |km²= 263,46 |cons= René Roulland (divèrs esquèrra) |datas= [[2008]]-[[2015]] |}} Lo '''canton de Cròc''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins l'[[arrondiment dau Buçon]], lo [[departaments franceses|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lemosin (region)|Lemosin]], aura de [[Novela Aquitània]]. Dempuèi [[2015]], totas las comunas son dins lo [[canton d'Ausança]]. </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment dau Buçon]] avant 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |[[Basvila]] |23017 | 22,57 | {{popfr23|017}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|017}}/22.57) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |'''[[Cròc (vila)|Cròc]]''' |23069 | 14,16 | {{popfr23|069}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|069}}/14.16) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Flaiac (Marcha)|Flaiac]] |23081 | 43,53 | {{popfr23|081}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|081}}/43.53) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[La Masèira|La Masiera]] |23129 | 10,24 | {{popfr23|129}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|129}}/10.24) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Mairinchal]] |23131 | 45,45 | {{popfr23|131}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|131}}/45.45) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Pontcharrau]] |23156 | 9,56 | {{popfr23|156}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|156}}/9.56) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Anhan de Cròc]] |23178 | 25,51 | {{popfr23|178}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|178}}/25.51) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Bar]] |23184 | 9,36 | {{popfr23|184}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|184}}/9.36) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Jòrge Nègremont]] |23198 | 18,59 | {{popfr23|198}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|198}}/18.59) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Maurzis (Cruesa)|Sent Maurzis]] |23218 | 14,1 | {{popfr23|218}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|218}}/14.1) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Orador de Cròc]] |23225 | 13,36 | {{popfr23|225}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|225}}/13.36) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Pardós d'Arnèt]] |23226 | 16,44 | {{popfr23|226}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|226}}/16.44) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[La Viala Nuèva]] |23265 | 4,45 | {{popfr23|265}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|265}}/4.45) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[La Vialatèla]] o La Viltéla |23266 | 16,14 | {{popfr23|266}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|266}}/16.14) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Cruesa Grand Sud|CC de Cruesa Grand Sud]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, las comunas de Flaiac e de [[Sent Anhan de Cròc]] èran dau canton de [[Flaiac (Marcha)|Flaiac]], las comunas de [[Sent Bard|Sent Bar]] e [[La Vialatèla]] èran dau canton de [[Belagarda (Cruesa)|Belagarda]], la comuna de [[Sent Jòrgi e Negremont|Sent Jòrge Nègremont]] èra dau [[canton de Falatin]], per [[Pontcharrau]], la situacion es pas clara, las autras comunas (las qu'existissián dejà) èran dau canton de Cròc. En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet demenit, lo canton de Flaiac fuguet suprimit e totas las comunas (fòra de [[Pontcharrau]] e [[La Vila Nueva|La Viala Nuèva]], pas enquera creadas) passèren au canton de Cròc <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguéren una refòrma cantonala, lo canton de Cròc fuguet suprimit per las eleccions departamentalas de 2015 e passet entierament dins lo [[canton d'Ausança]] en aplicacion dau decret dau 17 de feurier de 2014, en seguda de las leis dau 17 de mai de 2013 (lei organique 2013-402 e lei 2013-403) <ref>http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414225&categorieLien= ''Lei n° 2013-403 dau 17 de mai de 2013 relativa a l'eleccion daus conselhiers departamentaus, daus conselhiers municipaus e daus conselhiers comunautaris, e que modifica lo chalendier electorau'', 17 de mai de 2013, Jornau oficiau de la Republica Francesa n° 0114 dau 18 de mai de 2013, p. 8242</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} i2h2kc4o1treks9kdxx2sbhdopjajkj 0 201590 2510063 2509905 2026-10-04T21:31:14Z Raymond Trencavel 26125 2510063 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Yann Destal et Romain Tranchart du groupe Modjo.webp|200px|thumb|right|Yann Destal e Romain Tranchart]] '''Modjo''' èra un duò [[França|francés]] de [[musica house]] basat a [[París]], compausat de Romain Tranchart (nascut en 1976) e de Yann Destal (nascut en 1978), actiu entre 1998 e 2002. En [[Occitània]], son coneguts per lor tube en [[anglés]] ''Lady (Hear Me Tonight)'' en 2000, tròç basat sus un escapolon del títol [[disco]] ''Soup for One'' de [[Chic]]. [[Categoria:musica electronica]] [[Categoria:Musica electronica dels ans 2000]] [[categoria:house]] [[Categoria:Grop de musica francés]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000]] [[Categoria:French touch]] bthxr33qoigqnld95zfgc802jbbmzyd 0 201600 2510021 2026-10-04T15:15:54Z Jfblanc 104 Crèa en tradusissent la pagina « [[:ca:Special:Redirect/revision/32035416|Llengua harari]] » 2510021 wikitext text/x-wiki L''''hararés''' es una [[Lengas etiosemiticas|lenga etiòpica]] del grop meridional parlada dins l'estat regional de Harar per unes 20.000 membres del pòble hararés, que nomenan lor lenga ''gey sinan'' "lenga de la vila". Conforma, amassa amb l'[[Amaric|amhàric]], l'argobba, lo gafat e las [[Llengües gurage orientals|lengas gurage orientalas]] (silt'e e zai) la branca transversala de l'etiòpic meridionala. == Bibliografia == * Cerulli, Enrico (1936) ''Studi etiopici''. Roma: Inst. P. L'oriente. * Garad, Abdurahman i Ewald Wagner (1998) ''Harari-Studien : Texte mit Übersetzung, grammatischen Skizzen und Glossar''. Wiesbaden: Harrassowitz. {{Ref-web|url=http://www.ilx.nl/blonline/blonlinesearch2.php?ficheid=200000084677|títol=www.ilx.nl}} [Enllaç no actiu] * Gardner, Simon i Ralph Siebert (2001) "Sociolinguistic survey report of the Zay language area", ''SIL Electronic Survey Reports'', 2002-024. [http://www.sil.org/silesr/2002/024/ PDF] * Cohen, Marcel (1931) ''Etudes d'éthiopien méridional''. París. * Leslau, Wolf (1938) ''Contributions a l'etude du Harari (Abyssinie meridionale)''. París: P. Geuthner. * Leslau, Wolf (1958) ''The verb in Harari : (South Ethiopic)''. Berkeley: University of California Press. * Leslau, Wolf (1965) ''Ethiopians speak. Studies in cultural background. Part I: Harari''. Near Eastern Studies, no. 7. Berkeley: University of California Press. * Mondon-Vidailhet, François Marie Casimir (1902) ''La langue Harari et les dialectes Ethiopies du Gouraghe''. París: Imprimerie nationale. * Wagner, Ewald (1983) ''Harari-Texte in arabischer Schrift : mit Übersetzung und Kommentar''. Wiesbaden: F. Steiner. == Ligams extèrnes == * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=har Intrada ''Harari'' a la Ethnologue] * [http://globalrecordings.net/language/3129 Christian recordings in Harari] in [http://globalrecordings.net/ Global Recordings] * [http://www.harraris.com Harraris.Cossí] * [http://wollamshram.ca/1001/East/east1_appn02.htm Grammatical Outline and Vocabulary of the Harari Language]  [[Categoria:Lenga d'Etiopia]] ijxmlctj1117j9yg9wbp89n4ru5g7z4 2510023 2510021 2026-10-04T15:17:19Z Jfblanc 104 /* Ligams extèrnes */ 2510023 wikitext text/x-wiki L''''hararés''' es una [[Lengas etiosemiticas|lenga etiòpica]] del grop meridional parlada dins l'estat regional de Harar per unes 20.000 membres del pòble hararés, que nomenan lor lenga ''gey sinan'' "lenga de la vila". Conforma, amassa amb l'[[Amaric|amhàric]], l'argobba, lo gafat e las [[Llengües gurage orientals|lengas gurage orientalas]] (silt'e e zai) la branca transversala de l'etiòpic meridionala. == Bibliografia == * Cerulli, Enrico (1936) ''Studi etiopici''. Roma: Inst. P. L'oriente. * Garad, Abdurahman i Ewald Wagner (1998) ''Harari-Studien : Texte mit Übersetzung, grammatischen Skizzen und Glossar''. Wiesbaden: Harrassowitz. {{Ref-web|url=http://www.ilx.nl/blonline/blonlinesearch2.php?ficheid=200000084677|títol=www.ilx.nl}} [Enllaç no actiu] * Gardner, Simon i Ralph Siebert (2001) "Sociolinguistic survey report of the Zay language area", ''SIL Electronic Survey Reports'', 2002-024. [http://www.sil.org/silesr/2002/024/ PDF] * Cohen, Marcel (1931) ''Etudes d'éthiopien méridional''. París. * Leslau, Wolf (1938) ''Contributions a l'etude du Harari (Abyssinie meridionale)''. París: P. Geuthner. * Leslau, Wolf (1958) ''The verb in Harari : (South Ethiopic)''. Berkeley: University of California Press. * Leslau, Wolf (1965) ''Ethiopians speak. Studies in cultural background. Part I: Harari''. Near Eastern Studies, no. 7. Berkeley: University of California Press. * Mondon-Vidailhet, François Marie Casimir (1902) ''La langue Harari et les dialectes Ethiopies du Gouraghe''. París: Imprimerie nationale. * Wagner, Ewald (1983) ''Harari-Texte in arabischer Schrift : mit Übersetzung und Kommentar''. Wiesbaden: F. Steiner. == Ligams extèrnes == * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=har Dintrada ''Harari'' dins la sembla-enciclopèdia Ethnologue] * [http://globalrecordings.net/language/3129 Enregistraments en Harari] dins [http://globalrecordings.net/ Global Recordings] * [http://www.harraris.com Harraris.com] * [http://wollamshram.ca/1001/East/east1_appn02.htm Grammatical Outline and Vocabulary of the Harari Language]  [[Categoria:Lenga d'Etiopia]] hc8im96tvy41y0rlxpmt3wm20d847qk 0 201601 2510058 2026-10-04T21:11:19Z Raymond Trencavel 26125 Creacion de la pagina amb « '''Chic''' es un grop american anglofòn de disco e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda disco ambe de títols coma ''Le Freak'' e ''Good Times''. A la debuta de las annadas 1980, trabalhan per de nombroses artistas coma [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube disc... » 2510058 wikitext text/x-wiki '''Chic''' es un grop american anglofòn de disco e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda disco ambe de títols coma ''Le Freak'' e ''Good Times''. A la debuta de las annadas 1980, trabalhan per de nombroses artistas coma [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube disco ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara ambe la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer''). En 2013, Nile Rodgers participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». rb8e00c3jldknevf9io30sv3wsx2aza 2510059 2510058 2026-10-04T21:12:14Z Raymond Trencavel 26125 2510059 wikitext text/x-wiki '''Chic''' es un grop [[Estats Units d'America|american]] [[anglés|anglofòn]] de [[disco]] e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda [[disco]] ambe de títols coma ''Le Freak'' e ''Good Times''. A la debuta de las annadas 1980, trabalhan per de nombroses artistas coma [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube disco ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara ambe la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer''). En 2013, Nile Rodgers participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». fodam1h7u9dh4ynzew5r7pxzhyvrjso 2510060 2510059 2026-10-04T21:21:57Z Raymond Trencavel 26125 2510060 wikitext text/x-wiki '''Chic''' es un grop [[Estats Units d'America|american]] [[anglés|anglofòn]] de [[disco]] e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda [[disco]] ambe de títols coma ''Le Freak'' e ''Good Times''. A la debuta de las annadas 1980, trabalhan per de nombroses artistas coma [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube disco ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara ambe la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer'').<ref> "Spacer" : quand Nile Rodgers envoyait Sheila dans la stratosphère Le 30/07/2024 https://www.nostalgie.fr/artistes/sheila/actus/spacer-quand-nile-rodgers-envoyait-sheila-dans-la-stratosphere-70250112</ref> En 2013, Nile Rodgers participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Dance, dance, dance (yowsah, yowsah, yowsah)'' (1978) * ''Le freak'' (1979) * ''Good Times'' (1979) * ''Mega chic'' (1990, mescladís de lors tubes) * ''Chic mystique'' (1992) ==Referéncias== anrm3m6vxz0rdrykkztb0ocrxn7auv9 2510061 2510060 2026-10-04T21:29:11Z Raymond Trencavel 26125 2510061 wikitext text/x-wiki '''Chic''' es un grop [[Estats Units d'America|american]] [[anglés|anglofòn]] de [[disco]] e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda [[disco]] ambe de títols coma ''Le Freak'' e ''Good Times''. A la debuta de las annadas 1980, trabalhan per de nombroses artistas coma [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube disco ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara ambe la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer'').<ref> "Spacer" : quand Nile Rodgers envoyait Sheila dans la stratosphère Le 30/07/2024 https://www.nostalgie.fr/artistes/sheila/actus/spacer-quand-nile-rodgers-envoyait-sheila-dans-la-stratosphere-70250112</ref> En 2000, un escapolon de lor cançon ''Soup for One'' es estat emplegat pel grop [[França|francés]] Modo per lor títol ''Lady (Hear Me Tonight)''. En 2013, [[Nile Rodgers]] participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Dance, dance, dance (yowsah, yowsah, yowsah)'' (1978) * ''Le freak'' (1979) * ''Good Times'' (1979) * ''Mega chic'' (1990, mescladís de lors tubes) * ''Chic mystique'' (1992) ==Referéncias== bfx1m60wooan999ttjz63dco42o08b8 2510062 2510061 2026-10-04T21:30:21Z Raymond Trencavel 26125 2510062 wikitext text/x-wiki '''Chic''' es un grop [[Estats Units d'America|american]] [[anglés|anglofòn]] de [[disco]] e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda [[disco]] ambe de títols coma ''Le Freak'' e ''Good Times''. A la debuta de las annadas 1980, trabalhan per de nombroses artistas coma [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube disco ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara ambe la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer'').<ref> "Spacer" : quand Nile Rodgers envoyait Sheila dans la stratosphère Le 30/07/2024 https://www.nostalgie.fr/artistes/sheila/actus/spacer-quand-nile-rodgers-envoyait-sheila-dans-la-stratosphere-70250112</ref> En 2000, un escapolon de lor cançon ''Soup for One'' es estat emplegat pel grop [[França|francés]] [[Modjo]] per lor títol ''Lady (Hear Me Tonight)''. En 2013, [[Nile Rodgers]] participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Dance, dance, dance (yowsah, yowsah, yowsah)'' (1978) * ''Le freak'' (1979) * ''Good Times'' (1979) * ''Mega chic'' (1990, mescladís de lors tubes) * ''Chic mystique'' (1992) ==Referéncias== em8glmchnk0w6e6bz002nraf7jkt3of 2510065 2510062 2026-10-04T21:35:24Z Raymond Trencavel 26125 2510065 wikitext text/x-wiki '''Chic''' es un grop [[Estats Units d'America|american]] [[anglés|anglofòn]] de [[disco]] e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda [[disco]] ambe de títols coma ''Le Freak'' e ''Good Times''. A la debuta de las annadas 1980, trabalhan per de nombroses artistas coma [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube disco ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara ambe la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer'').<ref> "Spacer" : quand Nile Rodgers envoyait Sheila dans la stratosphère Le 30/07/2024 https://www.nostalgie.fr/artistes/sheila/actus/spacer-quand-nile-rodgers-envoyait-sheila-dans-la-stratosphere-70250112</ref> En 2000, un escapolon de lor cançon ''Soup for One'' es estat emplegat pel duò [[França|francés]] [[Modjo]] per lor títol ''Lady (Hear Me Tonight)''. En 2013, [[Nile Rodgers]] participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Dance, dance, dance (yowsah, yowsah, yowsah)'' (1978) * ''Le freak'' (1979) * ''Good Times'' (1979) * ''Mega chic'' (1990, mescladís de lors tubes) * ''Chic mystique'' (1992) ==Referéncias== karw6uawfeiq38mazvldon2sgjct0de 2510066 2510065 2026-10-04T21:38:56Z Raymond Trencavel 26125 2510066 wikitext text/x-wiki '''Chic''' es un grop [[Estats Units d'America|american]] [[anglés|anglofòn]] de [[disco]] e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda [[disco]], en particular ambe lor tube ''Le Freak'' en 1979. A la debuta de las annadas 1980, trabalhan per de nombroses artistas coma [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube disco ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara ambe la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer'').<ref> "Spacer" : quand Nile Rodgers envoyait Sheila dans la stratosphère - Le 30/07/2024 https://www.nostalgie.fr/artistes/sheila/actus/spacer-quand-nile-rodgers-envoyait-sheila-dans-la-stratosphere-70250112</ref> Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». En 2000, un escapolon de lor cançon ''Soup for One'' es estat emplegat pel duò [[França|francés]] [[Modjo]] per lor títol ''Lady (Hear Me Tonight)''. En 2013, [[Nile Rodgers]] participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Dance, dance, dance (yowsah, yowsah, yowsah)'' (1978) * ''Le Freak'' (1979) * ''Good Times'' (1979) * ''Mega chic'' (1990, mescladís de lors tubes) * ''Chic mystique'' (1992) ==Referéncias== 5mj7n9qwd273vk91lykeq77u0150q7f 2510067 2510066 2026-10-04T21:39:28Z Raymond Trencavel 26125 2510067 wikitext text/x-wiki '''Chic''' es un grop [[Estats Units d'America|american]] [[anglés|anglofòn]] de [[disco]] e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda [[disco]], en particular ambe lor tube ''Le Freak'' en 1979. A la debuta de las annadas 1980, trabalhan per de nombroses artistas coma [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube [[disco]] ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara ambe la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer'').<ref> "Spacer" : quand Nile Rodgers envoyait Sheila dans la stratosphère - Le 30/07/2024 https://www.nostalgie.fr/artistes/sheila/actus/spacer-quand-nile-rodgers-envoyait-sheila-dans-la-stratosphere-70250112</ref> Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». En 2000, un escapolon de lor cançon ''Soup for One'' es estat emplegat pel duò [[França|francés]] [[Modjo]] per lor títol ''Lady (Hear Me Tonight)''. En 2013, [[Nile Rodgers]] participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Dance, dance, dance (yowsah, yowsah, yowsah)'' (1978) * ''Le Freak'' (1979) * ''Good Times'' (1979) * ''Mega chic'' (1990, mescladís de lors tubes) * ''Chic mystique'' (1992) ==Referéncias== 3cshlpdc6lthb65q922ja62slphd2zu 2510068 2510067 2026-10-04T21:40:29Z Raymond Trencavel 26125 2510068 wikitext text/x-wiki '''Chic''' es un grop [[Estats Units d'America|american]] [[anglés|anglofòn]] de [[disco]] e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda [[disco]], en particular ambe lor tube ''Le Freak'' en 1979. A la debuta de las annadas 1980, trabalhan per de nombroses artistas coma [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube [[disco]] ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara ambe la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer'').<ref> "Spacer" : quand Nile Rodgers envoyait Sheila dans la stratosphère - Le 30/07/2024 https://www.nostalgie.fr/artistes/sheila/actus/spacer-quand-nile-rodgers-envoyait-sheila-dans-la-stratosphere-70250112</ref> Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». En 2000, un escapolon de lor cançon ''Soup for One'' es estat emplegat pel duò [[França|francés]] [[Modjo]] per lor títol ''Lady (Hear Me Tonight)''. En 2013, [[Nile Rodgers]] participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Dance, dance, dance (yowsah, yowsah, yowsah)'' (1978) * ''Le Freak'' (1979) * ''Good Times'' (1979) * ''Mega chic'' (1990, mescladís de lors tubes) * ''Chic mystique'' (1992) ==Referéncias== [[Categoria:Grop de musica american]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1980]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:disco]] gectnpnu43vkwwn85cb8z3rixbnwv5q 0 201602 2510069 2026-10-04T22:03:52Z Polibiodeargos 65538 Creacion de la pagina biografica d'un poèta e professor universitari veneçolan. 2510069 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Andrés Bello, el Ángel del Anauco. 17.11.22.jpg|chastel|drecha|240px|José Jesús Villa Pelayo.]] '''José Jesús Villa Pelayo''' (Caracas, [[6 de novembre]] de 1962) es un poèta, ensagista, jurista e professor universitari veneçolan<ref name="unimet">Universitat Metropolitana. Ficha académica e investigadora sobre su labor en la UNIMET.</ref>. Es considerat per la critica literària coma una de las voses de renovacion de la poesia veneçolana contemporanèa de la fin del sègle XX e del començament del sègle XXI<ref name="marcotrigiano">Marcotrigiano L., Miguel (2002). ''Las Voces de la Hidra: La poesía venezolana de los años '90''. p. 196.</ref>. == Biografia == Villa Pelayo se formèt en Drech e en Literatura, çò que li permetèt de desvolopar una carrièra parallèla coma jurista e coma cercaire cultural. Dins l'aspecte academic, es professor a l'Universitat Metropolitana (UNIMET) de Caracas, ont a coordenat e ensenhat de programes ligats a la geopolitica, las crisis mondialas e las religions comparadas<ref>Programas de Postgrado UNIMET: Plan de estudios y asignaciones del coordinador en Geopolítica y Religiones Comparadas.</ref>. A tanben trabalhat coma corrector e editor d'articles de premsa e rapòrts parlamentaris per la Premsa de l'Amassada Nacionala de Veneçuèla. La seuna òbra poetica e intellectuala se caracteriza per una fonda exploracion del misticisme, la filosofia, l'esoterisme e las tradicions iniciaticas, element que rebat tanben dins la seuna activitat coma membre actiu de la Francmaçonariá e d'autras òrdres filosofics de tradicion occidentala. Es fondador de la ''Sociedad Postpoética'' e collaborador de divèrses collectius d'antologias literàrias a Caracas<ref name="saraceni">Saraceni, Gina (2008). ''En-obra: Antología de la Poesía Venezolana 1983-2008''. pp. 194–203.</ref>. En 1991, la seuna òbra foguèt inclosa dins l'antologia italiana ''Altri Termini'' (Nàpols), al costat d'autors coma Octavio Paz e Ted Hughes<ref>Villa Pelayo, José Jesús (1991). Colaboración en ''ALTRI TERMINI: Quaderni Internazionali di literatura'' (Nápoles).</ref>. == Òbras causidas == * '''''Cynthia María Bernadette''''' (1995) – Òbra poetica ambientada dins la Carcassona medievala que presents un bilinguisme estetic entre lo castelhan e l'occitan<ref name="cynthia">Registro bibliográfico y crítico de la obra: Reseña sobre la ambientación histórica occitana y estructura bilingüe (español-occitano) del poema publicado en 1995.</ref>. * '''''Mariana de Coimbra''''' (1999) – Poemari caracterizat per un bilinguisme estetic entre lo castelhan e lo portugués, òbra de la quala se celebrèt lo 25en aniversari en 2024<ref name="tavares">Tavares Lourenço, Ricardo (2004). Análisis crítico y ensayos sobre el bilingüismo estético (español-portugués) en la obra poética del autor.</ref>. * '''''Diario de Alejandría''''' (2007) – Un libre hibrid que combina la narrativa, l'ensag e la cronica. * '''''Antología 1985-2009''''' (2010) – Amb un prefaci de Mercedes Franco<ref name="antologia">Villa Pelayo, José Jesús (2010). ''Antología 1985-2009'' con presentación de Mercedes Franco.</ref>. * '''''Elegía para un mago de Venecia''''' (2015) – Poemari guardonat amb lo prestigiós Prèmi Nacional de Literatura Stefania Mosca<ref name="mosca">Diario El Universal / Fundarte (2015). Reseña y veredicto de la concesión del Premio Nacional de Literatura Stefania Mosca, mención Poesía.</ref>. * '''''Maraclea de Séforis''''' (2024) – Òbra poetica caracterizada per un bilinguisme estetic entre lo castelhan e l'anglés, publicada per lo Fondo Editorial Nos Une La Poesía<ref name="maraclea">Sabetta Badra, María Milagros (2025). Reseña crítica sobre el bilingüismo estético (español-inglés) en ''Maraclea de Seforis'' en la edición de ''Nos Une La Poesía''.</ref>. * '''''Postal de Moscú''''' (2026) – Òbra de poesia publicada que presenta un bilinguisme estetic entre lo castelhan e lo rus<ref name="recientes">Informes editoriales y de recepción crítica (2026): Publicación y análisis estético de la estructura bilingüe castellano-ruso en ''Postal de Moscú'' y la edición de ''La casa de nuestro bosque en el Líbano''.</ref>. * '''''La casa de nuestro bosque en el Líbano''''' (2026) – Recuèlh de poèmas publicat que zarra lo seu ciclu editorial mai recient<ref name="recientes" />. == Referéncias == <references /> [[Categoria:Escritors veneçolans]] [[Categoria:Poetas veneçolans]] ll2x9q75967eg44tmf932vamb45ytfj 2510085 2510069 2026-10-05T04:27:21Z Nicolas Eynaud 6858 2510085 wikitext text/x-wiki {{ortografia}} [[Fichièr:Andrés Bello, el Ángel del Anauco. 17.11.22.jpg|chastel|drecha|240px|José Jesús Villa Pelayo.]] '''José Jesús Villa Pelayo''' (Caracas, [[6 de novembre]] de 1962) es un poèta, ensagista, jurista e professor universitari veneçolan<ref name="unimet">Universitat Metropolitana. Ficha académica e investigadora sobre su labor en la UNIMET.</ref>. Es considerat per la critica literària coma una de las voses de renovacion de la poesia veneçolana contemporanèa de la fin del sègle XX e del començament del sègle XXI<ref name="marcotrigiano">Marcotrigiano L., Miguel (2002). ''Las Voces de la Hidra: La poesía venezolana de los años '90''. p. 196.</ref>. == Biografia == Villa Pelayo se formèt en Drech e en Literatura, çò que li permetèt de desvolopar una carrièra parallèla coma jurista e coma cercaire cultural. Dins l'aspecte academic, es professor a l'Universitat Metropolitana (UNIMET) de Caracas, ont a coordenat e ensenhat de programes ligats a la geopolitica, las crisis mondialas e las religions comparadas<ref>Programas de Postgrado UNIMET: Plan de estudios y asignaciones del coordinador en Geopolítica y Religiones Comparadas.</ref>. A tanben trabalhat coma corrector e editor d'articles de premsa e rapòrts parlamentaris per la Premsa de l'Amassada Nacionala de Veneçuèla. La seuna òbra poetica e intellectuala se caracteriza per una fonda exploracion del misticisme, la filosofia, l'esoterisme e las tradicions iniciaticas, element que rebat tanben dins la seuna activitat coma membre actiu de la Francmaçonariá e d'autras òrdres filosofics de tradicion occidentala. Es fondador de la ''Sociedad Postpoética'' e collaborador de divèrses collectius d'antologias literàrias a Caracas<ref name="saraceni">Saraceni, Gina (2008). ''En-obra: Antología de la Poesía Venezolana 1983-2008''. pp. 194–203.</ref>. En 1991, la seuna òbra foguèt inclosa dins l'antologia italiana ''Altri Termini'' (Nàpols), al costat d'autors coma Octavio Paz e Ted Hughes<ref>Villa Pelayo, José Jesús (1991). Colaboración en ''ALTRI TERMINI: Quaderni Internazionali di literatura'' (Nápoles).</ref>. == Òbras causidas == * '''''Cynthia María Bernadette''''' (1995) – Òbra poetica ambientada dins la Carcassona medievala que presents un bilinguisme estetic entre lo castelhan e l'occitan<ref name="cynthia">Registro bibliográfico y crítico de la obra: Reseña sobre la ambientación histórica occitana y estructura bilingüe (español-occitano) del poema publicado en 1995.</ref>. * '''''Mariana de Coimbra''''' (1999) – Poemari caracterizat per un bilinguisme estetic entre lo castelhan e lo portugués, òbra de la quala se celebrèt lo 25en aniversari en 2024<ref name="tavares">Tavares Lourenço, Ricardo (2004). Análisis crítico y ensayos sobre el bilingüismo estético (español-portugués) en la obra poética del autor.</ref>. * '''''Diario de Alejandría''''' (2007) – Un libre hibrid que combina la narrativa, l'ensag e la cronica. * '''''Antología 1985-2009''''' (2010) – Amb un prefaci de Mercedes Franco<ref name="antologia">Villa Pelayo, José Jesús (2010). ''Antología 1985-2009'' con presentación de Mercedes Franco.</ref>. * '''''Elegía para un mago de Venecia''''' (2015) – Poemari guardonat amb lo prestigiós Prèmi Nacional de Literatura Stefania Mosca<ref name="mosca">Diario El Universal / Fundarte (2015). Reseña y veredicto de la concesión del Premio Nacional de Literatura Stefania Mosca, mención Poesía.</ref>. * '''''Maraclea de Séforis''''' (2024) – Òbra poetica caracterizada per un bilinguisme estetic entre lo castelhan e l'anglés, publicada per lo Fondo Editorial Nos Une La Poesía<ref name="maraclea">Sabetta Badra, María Milagros (2025). Reseña crítica sobre el bilingüismo estético (español-inglés) en ''Maraclea de Seforis'' en la edición de ''Nos Une La Poesía''.</ref>. * '''''Postal de Moscú''''' (2026) – Òbra de poesia publicada que presenta un bilinguisme estetic entre lo castelhan e lo rus<ref name="recientes">Informes editoriales y de recepción crítica (2026): Publicación y análisis estético de la estructura bilingüe castellano-ruso en ''Postal de Moscú'' y la edición de ''La casa de nuestro bosque en el Líbano''.</ref>. * '''''La casa de nuestro bosque en el Líbano''''' (2026) – Recuèlh de poèmas publicat que zarra lo seu ciclu editorial mai recient<ref name="recientes" />. == Referéncias == <references /> [[Categoria:Escritors veneçolans]] [[Categoria:Poetas veneçolans]] fjh7sy0oxsnetcvko3pcdk55c9wnj15 2510095 2510085 2026-10-05T05:14:22Z Polibiodeargos 65538 Correccion ortografica de l'article segon la nòrma classica. Mercé per l'avís 2510095 wikitext text/x-wiki {{ortografia}} [[Fichièr:Andrés Bello, el Ángel del Anauco. 17.11.22.jpg|chastel|drecha|240px|José Jesús Villa Pelayo.]] '''José Jesús Villa Pelayo''' (Caracas, [[6 de novembre]] de 1962) es un poèta, ensagista, jurista e professor universitari veneçolan<ref name="unimet">Universitat Metropolitana. Ficha académica e investigadora sobre su labor en la UNIMET.</ref>. Es considerat per la critica literària coma una de las voses de renovacion de la poesia veneçolana contemporanèa de la fin del sègle XX e del començament del sègle XXI<ref name="marcotrigiano">Marcotrigiano L., Miguel (2002). ''Las Voces de la Hidra: La poesía venezolana de los años '90''. p. 196.</ref>. == Biografia == Villa Pelayo se formèt en Drech e en Literatura, çò que li permetèt de desvolopar una carrièra parallèla coma jurista e coma cercaire cultural. Dins l'aspècte academic, es professor a l'Universitat Metropolitana (UNIMET) de Caracas, ont a coordenat e ensenhat de programas ligats a la geopolitica, las crisis mondialas e las religions comparadas<ref>Programas de Postgrado UNIMET: Plan de estudios y asignaciones del coordinador en Geopolítica y Religiones Comparadas.</ref>. A tanben trabalhat coma corrector e editor d'articles de premsa e rapòrts parlamentaris per la Premsa de l'Amassada Nacionala de Veneçuèla. La sua òbra poetica e intellectuala se carateriza per una prigonda exploracion del misticisme, la filosofia, l'esoterisme e las tradicions iniciaticas, un element que se rebata tanben dins la sua activitat coma membre actiu de la Francmaçonariá e d'autres òrdres filosofics de distinccion occidentala. Es fondador de la ''Sociedad Postpoética'' e collaborador de divèrses collectius e antologias literàrias a Caracas<ref name="saraceni">Saraceni, Gina (2008). ''En-obra: Antología de la Poesía Venezolana 1983-2008''. pp. 194–203.</ref>. En 1991, la sua òbra foguèt inclosa dins l'antologia italiana ''Altri Termini'' (Nàpols), al costat d'autors coma Octavio Paz e Ted Hughes<ref>Villa Pelayo, José Jesús (1991). Colaboración en ''ALTRI TERMINI: Quaderni Internacionales de literatura'' (Nápoles).</ref>. == Òbras causidas == * '''''Cynthia María Bernadette''''' (1995) – Òbra poetica ambientada dins la Carcassona medievala que presenta un bilinguisme estetic entre lo castelhan e l'occitan<ref name="cynthia">Registro bibliográfico y crítico de la obra: Reseña sobre la ambientación histórica occitana y estructura bilingüe (español-occitano) del poema publicado en 1995.</ref>. * '''''Mariana de Coimbra''''' (1999) – Poemari caracterizat per un bilinguisme estetic entre lo castelhan e lo portugués, òbra de la quala se celebrèt lo 25en aniversari en 2024<ref name="tavares">Tavares Lourenço, Ricardo (2004). Análisis crítico y ensayos sobre el bilingüismo estético (español-portugués) en la obra poética del autor.</ref>. * '''''Diario de Alejandría''''' (2007) – Un libre hibrid que combina la narrativa, l'ensag e la cronica. * '''''Antología 1985-2009''''' (2010) – Amb un prefaci de Mercedes Franco<ref name="antologia">Villa Pelayo, José Jesús (2010). ''Antología 1985-2009'' con presentación de Mercedes Franco.</ref>. * '''''Elegía para un mago de Venecia''''' (2015) – Poemari guardonat amb lo prestigiós Prèmi Nacional de Literatura Stefania Mosca<ref name="mosca">Diario El Universal / Fundarte (2015). Reseña y veredicto de la concesión del Premio Nacional de Literatura Stefania Mosca, mención Poesía.</ref>. * '''''Maraclea de Séforis''''' (2024) – Òbra poetica caracterizada per un bilinguisme estetic entre lo castelhan e l'anglés, publicada pel Fondo Editorial Nos Une La Poesía<ref name="maraclea">Sabetta Badra, María Milagros (2025). Reseña crítica sobre el bilingüismo estético (español-inglés) en ''Maraclea de Seforis'' en la edición de ''Nos Une La Poesía''.</ref>. * '''''Postal de Moscú''''' (2026) – Òbra de poesia publicada que presenta un bilinguisme estetic entre lo castelhan e lo rus<ref name="recientes">Informes editoriales y de recepción crítica (2026): Publicación y análisis estético de la estructura bilingüe castellano-ruso en ''Postal de Moscú'' y la edición de ''La casa de nuestro bosque en el Líbano''.</ref>. * '''''La casa de nuestro bosque en el Líbano''''' (2026) – Recuèlh de poèmas publicat que barra lo seu cicle editorial mai recent<ref name="recientes" />. == Referéncias == <references /> [[Categoria:Escritors veneçolans]] [[Categoria:Poetas veneçolans]] i9tsrc77vm9uigm3z4vlsy2ryg99oqi