Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 18 2510207 2510140 2026-10-06T14:14:06Z Toku 7678 /* Las variacions geograficas e socialas */ 2510207 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 4e8b0zpv6uddytafewu15a4nkb7o45m 2510208 2510207 2026-10-06T14:23:24Z Toku 7678 /* Ligams intèrnes */ 2510208 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] rezrqsrky2a7sz6zu8bxad3ild8z1qv 2510209 2510208 2026-10-06T14:25:48Z Toku 7678 /* Las variacions geograficas e socialas */ 2510209 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]], l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] tw48p8yd11c9drkthjcor5vabzkb8fe 2510210 2510209 2026-10-06T14:28:03Z Toku 7678 /* Lo contacte entre las lengas */ 2510210 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 20v7bz3e73bdds4iu6ue7efbp6bigx4 2510211 2510210 2026-10-06T14:29:17Z Toku 7678 /* Ligams intèrnes */ 2510211 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] seprm6hpdi3z5enfp4d3gxb9d38k22x 2510212 2510211 2026-10-06T14:41:45Z Toku 7678 /* Lo contacte entre las lengas */ 2510212 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. == Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas == {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 3hykc2uozb4qozqygflnwvytw0w641l 2510213 2510212 2026-10-06T14:41:57Z Toku 7678 /* Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas */ 2510213 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. === Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas === {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] tlh2j6acgdw0dp5xazsw1a1p3itf4jl 2510214 2510213 2026-10-06T15:10:38Z Toku 7678 /* Annèxes */ 2510214 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. === Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas === {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Apròchis lingüistics principals == === Los corrents principals === I a mai d'una concepcion de l'objècte de la lingüistica e dels metòdes d'utilizar. Lai mai importantas son saique : * l'[[estructuralisme]], eissit dels trabalhs de [[Ferdinand de Saussure]], considèra una lenga coma un sistèma de relacions entre d'unitats interconnectadas. Implica d'amassar de còrpus d'enonciats per ensajar de classar totes sos elements segon diferents nivèls lingüistics (fonèms, morfèms, categorias gramaticalas, locucions nominalas, locucions verbalas, tipes de frasas...). Pasmens, es un apròchi considerat coma obsolèt per la màger part dels linguistas modèrnes<ref>[[anglés|'''(en)''']] Nigel Fabb, « Saussure and literary theory: from the perspective of linguistics », ''Critical Quarterly'', vol. 30, n° 2, junh de 1988, pp. 58-72.</ref>. * lo [[generativisme]], desvolopat per [[Noam Chomsky]] a partir dels ans 1950, que s'interèssa a la capacitat de l'èsser uman de produire un nombre infinit de frasas amb un nombre relativament feble de règlas. Las gramaticas constituïdas per aquel movement ensajan donc de caracterizar las proprietats formalas dels sistèmas lingüistics e los principis mentals que permeton de produire o d’interpretar d’enonciats<ref>[[anglés|'''(en)''' Frederick J. Newmeyer, ''Generative Linguistics: A Historical Perspective'', Routledge, 1997.</ref>. * la [[sociolingüistica]] estúdia las relacions entre la lenga e la societat. Cèrca de comprendre las variacions e las evolucions de la lenga en foncion de las caracteristicas socialas e de las situacions de comunicacion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Louis-Jean Calvet, ''La Sociolinguistique'', Presses Universitaires de France, colleccion « Que sais-je ? », n° 2731, 1993.</ref>. === Los metòdes principals === === Los ligams amb las autras disciplinas === == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 2bxgtumxfclq3bovq4lninr1ivrla3c 2510215 2510214 2026-10-06T15:11:03Z Toku 7678 /* Los corrents principals */ 2510215 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. === Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas === {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Apròchis lingüistics principals == === Los corrents principals === I a mai d'una concepcion de l'objècte de la lingüistica e dels metòdes d'utilizar. Lai mai importantas son saique : * l'[[estructuralisme]], eissit dels trabalhs de [[Ferdinand de Saussure]], considèra una lenga coma un sistèma de relacions entre d'unitats interconnectadas. Implica d'amassar de còrpus d'enonciats per ensajar de classar totes sos elements segon diferents nivèls lingüistics (fonèms, morfèms, categorias gramaticalas, locucions nominalas, locucions verbalas, tipes de frasas...). Pasmens, es un apròchi considerat coma obsolèt per la màger part dels linguistas modèrnes<ref>[[anglés|'''(en)''']] Nigel Fabb, « Saussure and literary theory: from the perspective of linguistics », ''Critical Quarterly'', vol. 30, n° 2, junh de 1988, pp. 58-72.</ref>. * lo [[generativisme]], desvolopat per [[Noam Chomsky]] a partir dels ans 1950, que s'interèssa a la capacitat de l'èsser uman de produire un nombre infinit de frasas amb un nombre relativament feble de règlas. Las gramaticas constituïdas per aquel movement ensajan donc de caracterizar las proprietats formalas dels sistèmas lingüistics e los principis mentals que permeton de produire o d’interpretar d’enonciats<ref>[[anglés|'''(en)''']] Frederick J. Newmeyer, ''Generative Linguistics: A Historical Perspective'', Routledge, 1997.</ref>. * la [[sociolingüistica]] estúdia las relacions entre la lenga e la societat. Cèrca de comprendre las variacions e las evolucions de la lenga en foncion de las caracteristicas socialas e de las situacions de comunicacion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Louis-Jean Calvet, ''La Sociolinguistique'', Presses Universitaires de France, colleccion « Que sais-je ? », n° 2731, 1993.</ref>. === Los metòdes principals === === Los ligams amb las autras disciplinas === == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] c17v8w98jypbwo1cmca0u6zhp2yzl52 2510216 2510215 2026-10-06T15:14:33Z Toku 7678 /* Los corrents principals */ 2510216 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. === Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas === {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Apròchis lingüistics principals == === Los corrents principals === I a mai d'una concepcion de l'objècte de la lingüistica e dels metòdes d'utilizar. Lai mai importantas son saique : * l'[[estructuralisme]], eissit dels trabalhs de [[Ferdinand de Saussure]], considèra una lenga coma un sistèma de relacions entre d'unitats interconnectadas. Implica d'amassar de còrpus d'enonciats per ensajar de classar totes sos elements segon diferents nivèls lingüistics (fonèms, morfèms, categorias gramaticalas, locucions nominalas, locucions verbalas, tipes de frasas...). Pasmens, es un apròchi considerat coma obsolèt per la màger part dels linguistas modèrnes<ref>[[anglés|'''(en)''']] Nigel Fabb, « Saussure and literary theory: from the perspective of linguistics », ''Critical Quarterly'', vol. 30, n° 2, junh de 1988, pp. 58-72.</ref>. * lo [[generativisme]], desvolopat per [[Noam Chomsky]] a partir dels ans 1950, que s'interèssa a la capacitat de l'èsser uman de produire un nombre infinit de frasas amb un nombre relativament feble de règlas. Las gramaticas constituïdas per aquel movement ensajan donc de caracterizar las proprietats formalas dels sistèmas lingüistics e los principis mentals que permeton de produire o d’interpretar d’enonciats<ref>[[anglés|'''(en)''']] Frederick J. Newmeyer, ''Generative Linguistics: A Historical Perspective'', Routledge, 1997.</ref>. * la [[sociolingüistica]] estúdia las relacions entre la lenga e la societat. Cèrca de comprendre las variacions e las evolucions de la lenga en foncion de las caracteristicas socialas e de las situacions de comunicacion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Louis-Jean Calvet, ''La Sociolinguistique'', Presses Universitaires de France, colleccion « Que sais-je ? », n° 2731, 1993.</ref>. Pasmens, d'autres corrents existisson coma la [[lingüistica cognitiva]] qu'estúdia las relacions entre lengatge e cognicion, mai que mai las relacions entre las estructuras lingüisticas e los mecanismes cognitius generals<ref>[[anglés|'''(en)''']] W. Croft e D. A. Cruse, ''Cognitive Linguistics'', Cambridge, Cambridge University Press, 2004.</ref>. === Los metòdes principals === === Los ligams amb las autras disciplinas === == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 10mmfv60gjrp97hocff8ixvrj2tw7uz 2510217 2510216 2026-10-06T15:15:29Z Toku 7678 /* Annèxes */ 2510217 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. === Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas === {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Apròchis lingüistics principals == === Los corrents principals === I a mai d'una concepcion de l'objècte de la lingüistica e dels metòdes d'utilizar. Lai mai importantas son saique : * l'[[estructuralisme]], eissit dels trabalhs de [[Ferdinand de Saussure]], considèra una lenga coma un sistèma de relacions entre d'unitats interconnectadas. Implica d'amassar de còrpus d'enonciats per ensajar de classar totes sos elements segon diferents nivèls lingüistics (fonèms, morfèms, categorias gramaticalas, locucions nominalas, locucions verbalas, tipes de frasas...). Pasmens, es un apròchi considerat coma obsolèt per la màger part dels linguistas modèrnes<ref>[[anglés|'''(en)''']] Nigel Fabb, « Saussure and literary theory: from the perspective of linguistics », ''Critical Quarterly'', vol. 30, n° 2, junh de 1988, pp. 58-72.</ref>. * lo [[generativisme]], desvolopat per [[Noam Chomsky]] a partir dels ans 1950, que s'interèssa a la capacitat de l'èsser uman de produire un nombre infinit de frasas amb un nombre relativament feble de règlas. Las gramaticas constituïdas per aquel movement ensajan donc de caracterizar las proprietats formalas dels sistèmas lingüistics e los principis mentals que permeton de produire o d’interpretar d’enonciats<ref>[[anglés|'''(en)''']] Frederick J. Newmeyer, ''Generative Linguistics: A Historical Perspective'', Routledge, 1997.</ref>. * la [[sociolingüistica]] estúdia las relacions entre la lenga e la societat. Cèrca de comprendre las variacions e las evolucions de la lenga en foncion de las caracteristicas socialas e de las situacions de comunicacion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Louis-Jean Calvet, ''La Sociolinguistique'', Presses Universitaires de France, colleccion « Que sais-je ? », n° 2731, 1993.</ref>. Pasmens, d'autres corrents existisson coma la [[lingüistica cognitiva]] qu'estúdia las relacions entre lengatge e cognicion, mai que mai las relacions entre las estructuras lingüisticas e los mecanismes cognitius generals<ref>[[anglés|'''(en)''']] W. Croft e D. A. Cruse, ''Cognitive Linguistics'', Cambridge, Cambridge University Press, 2004.</ref>. === Los metòdes principals === === Los ligams amb las autras disciplinas === == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Estructuralisme]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Generativisme]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] * [[Sociolingüistica]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] ql35k9zsj85k3l5e64evlkvgbx6s258 2510218 2510217 2026-10-06T15:18:01Z Toku 7678 /* Los corrents principals */ 2510218 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. === Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas === {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Apròchis lingüistics principals == === Los corrents principals === I a mai d'una concepcion de l'objècte de la lingüistica e dels metòdes d'utilizar. Lai mai importantas son saique : * l'[[estructuralisme]], eissit dels trabalhs de [[Ferdinand de Saussure]], considèra una lenga coma un sistèma de relacions entre d'unitats interconnectadas. Implica d'amassar de còrpus d'enonciats per ensajar de classar totes sos elements segon diferents nivèls lingüistics (fonèms, morfèms, categorias gramaticalas, locucions nominalas, locucions verbalas, tipes de frasas...). Pasmens, es un apròchi considerat coma obsolèt per la màger part dels linguistas modèrnes<ref>[[anglés|'''(en)''']] Nigel Fabb, « Saussure and literary theory: from the perspective of linguistics », ''Critical Quarterly'', vol. 30, n° 2, junh de 1988, pp. 58-72.</ref>. * lo [[generativisme]], desvolopat per [[Noam Chomsky]] a partir dels ans 1950, que s'interèssa a la capacitat de l'èsser uman de produire un nombre infinit de frasas amb un nombre relativament feble de règlas. Las gramaticas constituïdas per aquel movement ensajan donc de caracterizar las proprietats formalas dels sistèmas lingüistics e los principis mentals que permeton de produire o d’interpretar d’enonciats<ref>[[anglés|'''(en)''']] Frederick J. Newmeyer, ''Generative Linguistics: A Historical Perspective'', Routledge, 1997.</ref>. * la [[sociolingüistica]] estúdia las relacions entre la lenga e la societat. Cèrca de comprendre las variacions e las evolucions de la lenga en foncion de las caracteristicas socialas e de las situacions de comunicacion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Louis-Jean Calvet, ''La Sociolinguistique'', Presses Universitaires de France, colleccion « Que sais-je ? », n° 2731, 1993.</ref>. Pasmens, d'autres corrents existisson. Per exemple, la [[lingüistica cognitiva]] estúdia las relacions entre lengatge e cognicion, mai que mai las relacions entre las estructuras lingüisticas e los mecanismes cognitius generals<ref>[[anglés|'''(en)''']] W. Croft e D. A. Cruse, ''Cognitive Linguistics'', Cambridge, Cambridge University Press, 2004.</ref>. Aquelas categorias son pas exclusivas qu'un meteis domeni de recèrca pòt mobilizar mai d'un apròchi teoric o metodologic. === Los metòdes principals === === Los ligams amb las autras disciplinas === == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Estructuralisme]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Generativisme]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] * [[Sociolingüistica]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] p11h30t7pm8fp962igix2kc168qk8l7 2510219 2510218 2026-10-06T15:34:19Z Toku 7678 /* Los metòdes principals */ 2510219 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. === Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas === {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Apròchis lingüistics principals == === Los corrents principals === I a mai d'una concepcion de l'objècte de la lingüistica e dels metòdes d'utilizar. Lai mai importantas son saique : * l'[[estructuralisme]], eissit dels trabalhs de [[Ferdinand de Saussure]], considèra una lenga coma un sistèma de relacions entre d'unitats interconnectadas. Implica d'amassar de còrpus d'enonciats per ensajar de classar totes sos elements segon diferents nivèls lingüistics (fonèms, morfèms, categorias gramaticalas, locucions nominalas, locucions verbalas, tipes de frasas...). Pasmens, es un apròchi considerat coma obsolèt per la màger part dels linguistas modèrnes<ref>[[anglés|'''(en)''']] Nigel Fabb, « Saussure and literary theory: from the perspective of linguistics », ''Critical Quarterly'', vol. 30, n° 2, junh de 1988, pp. 58-72.</ref>. * lo [[generativisme]], desvolopat per [[Noam Chomsky]] a partir dels ans 1950, que s'interèssa a la capacitat de l'èsser uman de produire un nombre infinit de frasas amb un nombre relativament feble de règlas. Las gramaticas constituïdas per aquel movement ensajan donc de caracterizar las proprietats formalas dels sistèmas lingüistics e los principis mentals que permeton de produire o d’interpretar d’enonciats<ref>[[anglés|'''(en)''']] Frederick J. Newmeyer, ''Generative Linguistics: A Historical Perspective'', Routledge, 1997.</ref>. * la [[sociolingüistica]] estúdia las relacions entre la lenga e la societat. Cèrca de comprendre las variacions e las evolucions de la lenga en foncion de las caracteristicas socialas e de las situacions de comunicacion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Louis-Jean Calvet, ''La Sociolinguistique'', Presses Universitaires de France, colleccion « Que sais-je ? », n° 2731, 1993.</ref>. Pasmens, d'autres corrents existisson. Per exemple, la [[lingüistica cognitiva]] estúdia las relacions entre lengatge e cognicion, mai que mai las relacions entre las estructuras lingüisticas e los mecanismes cognitius generals<ref>[[anglés|'''(en)''']] W. Croft e D. A. Cruse, ''Cognitive Linguistics'', Cambridge, Cambridge University Press, 2004.</ref>. Aquelas categorias son pas exclusivas qu'un meteis domeni de recèrca pòt mobilizar mai d'un apròchi teoric o metodologic. === Los metòdes principals === La lingüistica utiliza de metòdes divèrses segon la natura dels fenomèns estudiats. Pasmens, de manièra generala, l'observacion e la descripcion constitüisson una part centrala del trabalh lingüistic que los cercaires pòdon collectar de donadas al prèp de locutors, estudiar de tèxtes o analizar de produccions enregistradas. Aquò ofrís un espèctre relativament larg de possibilitats : * las enquèstas de terren permeton d'estudiar de lengas o de [[dialècte|varietats lingüisticas]] dins lor contèxt d'utilizacion. Pòdon associar entrevistas, observacions, enregistraments e analisis [[experiéncia|experimentalas]]. * los còrpus lingüistics permeton d'amassar d'ensembles de donadas oralas o [[escritura|escrichas]] organizats segon de critèris definits. Pòdon èsser l'objècte d'analisis quantitativas e qualitativas. * la [[lingüistica experimentala]] permet de concebre d'[[experiéncia|experiéncias]] destinadas a estudiar, per exemple, la percepcion dels sons, la comprenença de las [[frasa|frasas]], l'accès als [[mot|mots]] o l'aquisicion del lengatge. En mai d'aquelas tecnicas tradicionalas, de metòdes instrumentals permeton d'estudiar de proprietats fisicas de la paraula, especialament al mejan d'analisis [[acostica|acosticas]]. Los metòdes [[estatistica|estatistics]] e [[Tecnologias de l'informacion|informatics]] ocupan tanben una plaça creissenta dins fòrça domenis que permeton d'analizar de quantitats considerablas de donadas o de modelizar rapidament de fenomèns. Enfin, un còp de resultats obtenguts, la comparason interlingüistica constituís una aisina important per estudiar la diversitat de las lengas e cercar de proprietats comunas o de diferéncias sistematicas. === Los ligams amb las autras disciplinas === == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Estructuralisme]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Generativisme]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] * [[Sociolingüistica]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] i2lw1o57rmuvm8n98xthn2tmrg7ixv6 2510220 2510219 2026-10-06T15:46:07Z Toku 7678 /* Los ligams amb las autras disciplinas */ 2510220 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. === Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas === {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Apròchis lingüistics principals == === Los corrents principals === I a mai d'una concepcion de l'objècte de la lingüistica e dels metòdes d'utilizar. Lai mai importantas son saique : * l'[[estructuralisme]], eissit dels trabalhs de [[Ferdinand de Saussure]], considèra una lenga coma un sistèma de relacions entre d'unitats interconnectadas. Implica d'amassar de còrpus d'enonciats per ensajar de classar totes sos elements segon diferents nivèls lingüistics (fonèms, morfèms, categorias gramaticalas, locucions nominalas, locucions verbalas, tipes de frasas...). Pasmens, es un apròchi considerat coma obsolèt per la màger part dels linguistas modèrnes<ref>[[anglés|'''(en)''']] Nigel Fabb, « Saussure and literary theory: from the perspective of linguistics », ''Critical Quarterly'', vol. 30, n° 2, junh de 1988, pp. 58-72.</ref>. * lo [[generativisme]], desvolopat per [[Noam Chomsky]] a partir dels ans 1950, que s'interèssa a la capacitat de l'èsser uman de produire un nombre infinit de frasas amb un nombre relativament feble de règlas. Las gramaticas constituïdas per aquel movement ensajan donc de caracterizar las proprietats formalas dels sistèmas lingüistics e los principis mentals que permeton de produire o d’interpretar d’enonciats<ref>[[anglés|'''(en)''']] Frederick J. Newmeyer, ''Generative Linguistics: A Historical Perspective'', Routledge, 1997.</ref>. * la [[sociolingüistica]] estúdia las relacions entre la lenga e la societat. Cèrca de comprendre las variacions e las evolucions de la lenga en foncion de las caracteristicas socialas e de las situacions de comunicacion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Louis-Jean Calvet, ''La Sociolinguistique'', Presses Universitaires de France, colleccion « Que sais-je ? », n° 2731, 1993.</ref>. Pasmens, d'autres corrents existisson. Per exemple, la [[lingüistica cognitiva]] estúdia las relacions entre lengatge e cognicion, mai que mai las relacions entre las estructuras lingüisticas e los mecanismes cognitius generals<ref>[[anglés|'''(en)''']] W. Croft e D. A. Cruse, ''Cognitive Linguistics'', Cambridge, Cambridge University Press, 2004.</ref>. Aquelas categorias son pas exclusivas qu'un meteis domeni de recèrca pòt mobilizar mai d'un apròchi teoric o metodologic. === Los metòdes principals === La lingüistica utiliza de metòdes divèrses segon la natura dels fenomèns estudiats. Pasmens, de manièra generala, l'observacion e la descripcion constitüisson una part centrala del trabalh lingüistic que los cercaires pòdon collectar de donadas al prèp de locutors, estudiar de tèxtes o analizar de produccions enregistradas. Aquò ofrís un espèctre relativament larg de possibilitats : * las enquèstas de terren permeton d'estudiar de lengas o de [[dialècte|varietats lingüisticas]] dins lor contèxt d'utilizacion. Pòdon associar entrevistas, observacions, enregistraments e analisis [[experiéncia|experimentalas]]. * los còrpus lingüistics permeton d'amassar d'ensembles de donadas oralas o [[escritura|escrichas]] organizats segon de critèris definits. Pòdon èsser l'objècte d'analisis quantitativas e qualitativas. * la [[lingüistica experimentala]] permet de concebre d'[[experiéncia|experiéncias]] destinadas a estudiar, per exemple, la percepcion dels sons, la comprenença de las [[frasa|frasas]], l'accès als [[mot|mots]] o l'aquisicion del lengatge. En mai d'aquelas tecnicas tradicionalas, de metòdes instrumentals permeton d'estudiar de proprietats fisicas de la paraula, especialament al mejan d'analisis [[acostica|acosticas]]. Los metòdes [[estatistica|estatistics]] e [[Tecnologias de l'informacion|informatics]] ocupan tanben una plaça creissenta dins fòrça domenis que permeton d'analizar de quantitats considerablas de donadas o de modelizar rapidament de fenomèns. Enfin, un còp de resultats obtenguts, la comparason interlingüistica constituís una aisina important per estudiar la diversitat de las lengas e cercar de proprietats comunas o de diferéncias sistematicas. === Los ligams amb las autras disciplinas === La lingüistica entretèn de relacions estrechas amb mai d'una disciplina. Aquò foguèt a l'origina de disciplinas mixtas entre la lingüistica e d'autres camps de las [[sciéncia|sciéncias]] : * la [[psicolingüistica]] s'interèssa als mecanismes cognitius implicats dins la produccion, la comprenença e l'aquisicion del [[lengatge]]. * la [[neurolingüistica]] s'interèssa a las relacions entre lo lengatge e los mecanismes [[cervèl|cerebrals]]. * l'[[antropologia lingüistic]] s'interèssa a las relacions entre lo lengatge, la [[cultura]] e las practicas [[societat|socialas]]. En particular, estúdia los procediments que permeton als enfants d'aquesir lo lengatge e lors competéncias lingüisticas. Dempuei la fin del sègle XX, cal egalament nòtar lo desvolopament de discplinas mesclant la lingüistica e las [[tecnologia|tecnologias]] modèrnas. Aquò menèt a l'aparicion de la lingüistica aplicada qu'utiliza las coneissenças lingüisticas dins de domenis plan diferents (ensenhament de las lengas, [[traduccion]], amainatjament lingüistic...). Una dimension importanta d'aquelas aplicacions es las qu'utilizan de [[Tecnologias de l'informacion|tecnicas de tractament automatic]] per estudiar de donadas lingüisticas. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Estructuralisme]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Generativisme]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] * [[Sociolingüistica]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] h3wu6rz910dxy3yndnues4d2m83lvu3 2510221 2510220 2026-10-06T15:52:02Z Toku 7678 /* Los ligams amb las autras disciplinas */ 2510221 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. === Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas === {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Apròchis lingüistics principals == === Los corrents principals === I a mai d'una concepcion de l'objècte de la lingüistica e dels metòdes d'utilizar. Lai mai importantas son saique : * l'[[estructuralisme]], eissit dels trabalhs de [[Ferdinand de Saussure]], considèra una lenga coma un sistèma de relacions entre d'unitats interconnectadas. Implica d'amassar de còrpus d'enonciats per ensajar de classar totes sos elements segon diferents nivèls lingüistics (fonèms, morfèms, categorias gramaticalas, locucions nominalas, locucions verbalas, tipes de frasas...). Pasmens, es un apròchi considerat coma obsolèt per la màger part dels linguistas modèrnes<ref>[[anglés|'''(en)''']] Nigel Fabb, « Saussure and literary theory: from the perspective of linguistics », ''Critical Quarterly'', vol. 30, n° 2, junh de 1988, pp. 58-72.</ref>. * lo [[generativisme]], desvolopat per [[Noam Chomsky]] a partir dels ans 1950, que s'interèssa a la capacitat de l'èsser uman de produire un nombre infinit de frasas amb un nombre relativament feble de règlas. Las gramaticas constituïdas per aquel movement ensajan donc de caracterizar las proprietats formalas dels sistèmas lingüistics e los principis mentals que permeton de produire o d’interpretar d’enonciats<ref>[[anglés|'''(en)''']] Frederick J. Newmeyer, ''Generative Linguistics: A Historical Perspective'', Routledge, 1997.</ref>. * la [[sociolingüistica]] estúdia las relacions entre la lenga e la societat. Cèrca de comprendre las variacions e las evolucions de la lenga en foncion de las caracteristicas socialas e de las situacions de comunicacion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Louis-Jean Calvet, ''La Sociolinguistique'', Presses Universitaires de France, colleccion « Que sais-je ? », n° 2731, 1993.</ref>. Pasmens, d'autres corrents existisson. Per exemple, la [[lingüistica cognitiva]] estúdia las relacions entre lengatge e cognicion, mai que mai las relacions entre las estructuras lingüisticas e los mecanismes cognitius generals<ref>[[anglés|'''(en)''']] W. Croft e D. A. Cruse, ''Cognitive Linguistics'', Cambridge, Cambridge University Press, 2004.</ref>. Aquelas categorias son pas exclusivas qu'un meteis domeni de recèrca pòt mobilizar mai d'un apròchi teoric o metodologic. === Los metòdes principals === La lingüistica utiliza de metòdes divèrses segon la natura dels fenomèns estudiats. Pasmens, de manièra generala, l'observacion e la descripcion constitüisson una part centrala del trabalh lingüistic que los cercaires pòdon collectar de donadas al prèp de locutors, estudiar de tèxtes o analizar de produccions enregistradas. Aquò ofrís un espèctre relativament larg de possibilitats : * las enquèstas de terren permeton d'estudiar de lengas o de [[dialècte|varietats lingüisticas]] dins lor contèxt d'utilizacion. Pòdon associar entrevistas, observacions, enregistraments e analisis [[experiéncia|experimentalas]]. * los còrpus lingüistics permeton d'amassar d'ensembles de donadas oralas o [[escritura|escrichas]] organizats segon de critèris definits. Pòdon èsser l'objècte d'analisis quantitativas e qualitativas. * la [[lingüistica experimentala]] permet de concebre d'[[experiéncia|experiéncias]] destinadas a estudiar, per exemple, la percepcion dels sons, la comprenença de las [[frasa|frasas]], l'accès als [[mot|mots]] o l'aquisicion del lengatge. En mai d'aquelas tecnicas tradicionalas, de metòdes instrumentals permeton d'estudiar de proprietats fisicas de la paraula, especialament al mejan d'analisis [[acostica|acosticas]]. Los metòdes [[estatistica|estatistics]] e [[Tecnologias de l'informacion|informatics]] ocupan tanben una plaça creissenta dins fòrça domenis que permeton d'analizar de quantitats considerablas de donadas o de modelizar rapidament de fenomèns. Enfin, un còp de resultats obtenguts, la comparason interlingüistica constituís una aisina important per estudiar la diversitat de las lengas e cercar de proprietats comunas o de diferéncias sistematicas. === Los ligams amb las autras disciplinas === La lingüistica entretèn de relacions estrechas amb mai d'una disciplina. Aquò foguèt a l'origina de disciplinas mixtas entre la lingüistica e d'autres camps de las [[sciéncia|sciéncias]] : * la [[psicolingüistica]] s'interèssa als mecanismes cognitius implicats dins la produccion, la comprenença e l'aquisicion del [[lengatge]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] T. Harley, ''Talking the talk: Language, psychology and science'', Hove, Psychology Press, 2009.</ref>. * la [[neurolingüistica]] s'interèssa a las relacions entre lo lengatge e los mecanismes [[cervèl|cerebrals]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] John C. L. Ingram, ''Neurolinguistics: An Introduction to Spoken Language Processing and Its Disorders'', Cambridge University Press, 2007.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Horst M. Müller, ''Introduction to Neurolinguistics'', Palgrave Macmillan/Springer, 2025.</ref>. * l'[[antropologia lingüistic]] s'interèssa a las relacions entre lo lengatge, la [[cultura]] e las practicas [[societat|socialas]]. En particular, estúdia los procediments que permeton als enfants d'aquesir lo lengatge e lors competéncias lingüisticas. Dempuei la fin del sègle XX, cal egalament nòtar lo desvolopament de discplinas mesclant la lingüistica e las [[tecnologia|tecnologias]] modèrnas. Aquò menèt a l'aparicion de la lingüistica aplicada qu'utiliza las coneissenças lingüisticas dins de domenis plan diferents (ensenhament de las lengas, [[traduccion]], amainatjament lingüistic...). Una dimension importanta d'aquelas aplicacions es las qu'utilizan de [[Tecnologias de l'informacion|tecnicas de tractament automatic]] per estudiar de donadas lingüisticas. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Estructuralisme]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Generativisme]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] * [[Sociolingüistica]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] b6y7hzct48js1tqxu5y7ddd6nwfrwr3 2510222 2510221 2026-10-06T16:00:33Z Toku 7678 /* Los ligams amb las autras disciplinas */ 2510222 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. === Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas === {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Apròchis lingüistics principals == === Los corrents principals === I a mai d'una concepcion de l'objècte de la lingüistica e dels metòdes d'utilizar. Lai mai importantas son saique : * l'[[estructuralisme]], eissit dels trabalhs de [[Ferdinand de Saussure]], considèra una lenga coma un sistèma de relacions entre d'unitats interconnectadas. Implica d'amassar de còrpus d'enonciats per ensajar de classar totes sos elements segon diferents nivèls lingüistics (fonèms, morfèms, categorias gramaticalas, locucions nominalas, locucions verbalas, tipes de frasas...). Pasmens, es un apròchi considerat coma obsolèt per la màger part dels linguistas modèrnes<ref>[[anglés|'''(en)''']] Nigel Fabb, « Saussure and literary theory: from the perspective of linguistics », ''Critical Quarterly'', vol. 30, n° 2, junh de 1988, pp. 58-72.</ref>. * lo [[generativisme]], desvolopat per [[Noam Chomsky]] a partir dels ans 1950, que s'interèssa a la capacitat de l'èsser uman de produire un nombre infinit de frasas amb un nombre relativament feble de règlas. Las gramaticas constituïdas per aquel movement ensajan donc de caracterizar las proprietats formalas dels sistèmas lingüistics e los principis mentals que permeton de produire o d’interpretar d’enonciats<ref>[[anglés|'''(en)''']] Frederick J. Newmeyer, ''Generative Linguistics: A Historical Perspective'', Routledge, 1997.</ref>. * la [[sociolingüistica]] estúdia las relacions entre la lenga e la societat. Cèrca de comprendre las variacions e las evolucions de la lenga en foncion de las caracteristicas socialas e de las situacions de comunicacion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Louis-Jean Calvet, ''La Sociolinguistique'', Presses Universitaires de France, colleccion « Que sais-je ? », n° 2731, 1993.</ref>. Pasmens, d'autres corrents existisson. Per exemple, la [[lingüistica cognitiva]] estúdia las relacions entre lengatge e cognicion, mai que mai las relacions entre las estructuras lingüisticas e los mecanismes cognitius generals<ref>[[anglés|'''(en)''']] W. Croft e D. A. Cruse, ''Cognitive Linguistics'', Cambridge, Cambridge University Press, 2004.</ref>. Aquelas categorias son pas exclusivas qu'un meteis domeni de recèrca pòt mobilizar mai d'un apròchi teoric o metodologic. === Los metòdes principals === La lingüistica utiliza de metòdes divèrses segon la natura dels fenomèns estudiats. Pasmens, de manièra generala, l'observacion e la descripcion constitüisson una part centrala del trabalh lingüistic que los cercaires pòdon collectar de donadas al prèp de locutors, estudiar de tèxtes o analizar de produccions enregistradas. Aquò ofrís un espèctre relativament larg de possibilitats : * las enquèstas de terren permeton d'estudiar de lengas o de [[dialècte|varietats lingüisticas]] dins lor contèxt d'utilizacion. Pòdon associar entrevistas, observacions, enregistraments e analisis [[experiéncia|experimentalas]]. * los còrpus lingüistics permeton d'amassar d'ensembles de donadas oralas o [[escritura|escrichas]] organizats segon de critèris definits. Pòdon èsser l'objècte d'analisis quantitativas e qualitativas. * la [[lingüistica experimentala]] permet de concebre d'[[experiéncia|experiéncias]] destinadas a estudiar, per exemple, la percepcion dels sons, la comprenença de las [[frasa|frasas]], l'accès als [[mot|mots]] o l'aquisicion del lengatge. En mai d'aquelas tecnicas tradicionalas, de metòdes instrumentals permeton d'estudiar de proprietats fisicas de la paraula, especialament al mejan d'analisis [[acostica|acosticas]]. Los metòdes [[estatistica|estatistics]] e [[Tecnologias de l'informacion|informatics]] ocupan tanben una plaça creissenta dins fòrça domenis que permeton d'analizar de quantitats considerablas de donadas o de modelizar rapidament de fenomèns. Enfin, un còp de resultats obtenguts, la comparason interlingüistica constituís una aisina important per estudiar la diversitat de las lengas e cercar de proprietats comunas o de diferéncias sistematicas. === Los ligams amb las autras disciplinas === La lingüistica entretèn de relacions estrechas amb mai d'una disciplina. Aquò foguèt a l'origina de disciplinas mixtas entre la lingüistica e d'autres camps de las [[sciéncia|sciéncias]] : * la [[psicolingüistica]] s'interèssa als mecanismes cognitius implicats dins la produccion, la comprenença e l'aquisicion del [[lengatge]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] T. Harley, ''Talking the talk: Language, psychology and science'', Hove, Psychology Press, 2009.</ref>. * la [[neurolingüistica]] s'interèssa a las relacions entre lo lengatge e los mecanismes [[cervèl|cerebrals]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] John C. L. Ingram, ''Neurolinguistics: An Introduction to Spoken Language Processing and Its Disorders'', Cambridge University Press, 2007.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Horst M. Müller, ''Introduction to Neurolinguistics'', Palgrave Macmillan/Springer, 2025.</ref>. * l'[[antropologia lingüistic]] s'interèssa a las relacions entre lo lengatge, la [[cultura]] e las practicas [[societat|socialas]]. En particular, estúdia los procediments que permeton als enfants d'aquesir lo lengatge e lors competéncias lingüisticas. Dempuei la fin del sègle XX, cal egalament nòtar lo desvolopament de discplinas mesclant la lingüistica e las [[tecnologia|tecnologias]] modèrnas. Aquò menèt a l'aparicion de la lingüistica aplicada qu'utiliza las coneissenças lingüisticas dins de domenis plan diferents (ensenhament de las lengas, [[traduccion]], amainatjament lingüistic...). Una dimension importanta d'aquelas aplicacions es las qu'utilizan de [[Tecnologias de l'informacion|tecnicas de tractament automatic]] per estudiar de donadas lingüisticas. En parallèl, d'autras brancas de las sciéncias pòdon s'interessar a la lingüistica : * la [[filologia]] estúdia los tèxtes dins lor contèxt [[istòria|istoric]] e cultural en s'interessant a lor transmission, a lor establiment e a lor interpretacion. Foguèt longtemps estretament ligada a la lingüistica, mas sos objectius e sos metòdes son diferents. * la [[semiotica]] estúdia los sistèmas de signes. La lingüistica es de sos domenis particulars quora pòrta suls signes e suls sistèmas lingüisticas, mas pòt s'interessar a d'objèctes diferents. * las [[sciéncias cognitivas]] ([[psicologia cognitiva]], [[neurosciéncia|neurosciéncias]], [[intelligéncia artificiala]]...) entrenon de relacions amb la lingüistica qu'es un dels elements dels objèctes estudiats dins aquel domeni. * las [[sciéncias socialas]] ([[istòria]], [[sociologia]], [[antropologia]]...) pòdon s'interessar a l'estudi del parlar utilizats per d'individús al sen d'una comunautat. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Estructuralisme]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Generativisme]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] * [[Sociolingüistica]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 7euzbg75dh1pvjor5349aoc4ed7o6f1 2510223 2510222 2026-10-06T16:01:15Z Toku 7678 /* Los ligams amb las autras disciplinas */ 2510223 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. === Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas === {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Apròchis lingüistics principals == === Los corrents principals === I a mai d'una concepcion de l'objècte de la lingüistica e dels metòdes d'utilizar. Lai mai importantas son saique : * l'[[estructuralisme]], eissit dels trabalhs de [[Ferdinand de Saussure]], considèra una lenga coma un sistèma de relacions entre d'unitats interconnectadas. Implica d'amassar de còrpus d'enonciats per ensajar de classar totes sos elements segon diferents nivèls lingüistics (fonèms, morfèms, categorias gramaticalas, locucions nominalas, locucions verbalas, tipes de frasas...). Pasmens, es un apròchi considerat coma obsolèt per la màger part dels linguistas modèrnes<ref>[[anglés|'''(en)''']] Nigel Fabb, « Saussure and literary theory: from the perspective of linguistics », ''Critical Quarterly'', vol. 30, n° 2, junh de 1988, pp. 58-72.</ref>. * lo [[generativisme]], desvolopat per [[Noam Chomsky]] a partir dels ans 1950, que s'interèssa a la capacitat de l'èsser uman de produire un nombre infinit de frasas amb un nombre relativament feble de règlas. Las gramaticas constituïdas per aquel movement ensajan donc de caracterizar las proprietats formalas dels sistèmas lingüistics e los principis mentals que permeton de produire o d’interpretar d’enonciats<ref>[[anglés|'''(en)''']] Frederick J. Newmeyer, ''Generative Linguistics: A Historical Perspective'', Routledge, 1997.</ref>. * la [[sociolingüistica]] estúdia las relacions entre la lenga e la societat. Cèrca de comprendre las variacions e las evolucions de la lenga en foncion de las caracteristicas socialas e de las situacions de comunicacion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Louis-Jean Calvet, ''La Sociolinguistique'', Presses Universitaires de France, colleccion « Que sais-je ? », n° 2731, 1993.</ref>. Pasmens, d'autres corrents existisson. Per exemple, la [[lingüistica cognitiva]] estúdia las relacions entre lengatge e cognicion, mai que mai las relacions entre las estructuras lingüisticas e los mecanismes cognitius generals<ref>[[anglés|'''(en)''']] W. Croft e D. A. Cruse, ''Cognitive Linguistics'', Cambridge, Cambridge University Press, 2004.</ref>. Aquelas categorias son pas exclusivas qu'un meteis domeni de recèrca pòt mobilizar mai d'un apròchi teoric o metodologic. === Los metòdes principals === La lingüistica utiliza de metòdes divèrses segon la natura dels fenomèns estudiats. Pasmens, de manièra generala, l'observacion e la descripcion constitüisson una part centrala del trabalh lingüistic que los cercaires pòdon collectar de donadas al prèp de locutors, estudiar de tèxtes o analizar de produccions enregistradas. Aquò ofrís un espèctre relativament larg de possibilitats : * las enquèstas de terren permeton d'estudiar de lengas o de [[dialècte|varietats lingüisticas]] dins lor contèxt d'utilizacion. Pòdon associar entrevistas, observacions, enregistraments e analisis [[experiéncia|experimentalas]]. * los còrpus lingüistics permeton d'amassar d'ensembles de donadas oralas o [[escritura|escrichas]] organizats segon de critèris definits. Pòdon èsser l'objècte d'analisis quantitativas e qualitativas. * la [[lingüistica experimentala]] permet de concebre d'[[experiéncia|experiéncias]] destinadas a estudiar, per exemple, la percepcion dels sons, la comprenença de las [[frasa|frasas]], l'accès als [[mot|mots]] o l'aquisicion del lengatge. En mai d'aquelas tecnicas tradicionalas, de metòdes instrumentals permeton d'estudiar de proprietats fisicas de la paraula, especialament al mejan d'analisis [[acostica|acosticas]]. Los metòdes [[estatistica|estatistics]] e [[Tecnologias de l'informacion|informatics]] ocupan tanben una plaça creissenta dins fòrça domenis que permeton d'analizar de quantitats considerablas de donadas o de modelizar rapidament de fenomèns. Enfin, un còp de resultats obtenguts, la comparason interlingüistica constituís una aisina important per estudiar la diversitat de las lengas e cercar de proprietats comunas o de diferéncias sistematicas. === Los ligams amb las autras disciplinas === La lingüistica entretèn de relacions estrechas amb mai d'una disciplina. Aquò foguèt a l'origina de disciplinas mixtas entre la lingüistica e d'autres camps de las [[sciéncia|sciéncias]] : * la [[psicolingüistica]] s'interèssa als mecanismes cognitius implicats dins la produccion, la comprenença e l'aquisicion del [[lengatge]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] T. Harley, ''Talking the talk: Language, psychology and science'', Hove, Psychology Press, 2009.</ref>. * la [[neurolingüistica]] s'interèssa a las relacions entre lo lengatge e los mecanismes [[cervèl|cerebrals]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] John C. L. Ingram, ''Neurolinguistics: An Introduction to Spoken Language Processing and Its Disorders'', Cambridge University Press, 2007.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Horst M. Müller, ''Introduction to Neurolinguistics'', Palgrave Macmillan/Springer, 2025.</ref>. * l'[[antropologia lingüistic]] s'interèssa a las relacions entre lo lengatge, la [[cultura]] e las practicas [[societat|socialas]]. En particular, estúdia los procediments que permeton als enfants d'aquesir lo lengatge e lors competéncias lingüisticas. Dempuei la fin del sègle XX, cal egalament nòtar lo desvolopament de discplinas mesclant la lingüistica e las [[tecnologia|tecnologias]] modèrnas. Aquò menèt a l'aparicion de la lingüistica aplicada qu'utiliza las coneissenças lingüisticas dins de domenis plan diferents (ensenhament de las lengas, [[traduccion]], amainatjament lingüistic...). Una dimension importanta d'aquelas aplicacions es las qu'utilizan de [[Tecnologias de l'informacion|tecnicas de tractament automatic]] per estudiar de donadas lingüisticas. En parallèl, d'autras brancas de las sciéncias pòdon s'interessar a la lingüistica. La [[filologia]] estúdia los tèxtes dins lor contèxt [[istòria|istoric]] e cultural en s'interessant a lor transmission, a lor establiment e a lor interpretacion. Foguèt longtemps estretament ligada a la lingüistica, mas sos objectius e sos metòdes son diferents. La [[semiotica]] estúdia los sistèmas de signes. La lingüistica es de sos domenis particulars quora pòrta suls signes e suls sistèmas lingüisticas, mas pòt s'interessar a d'objèctes diferents. Las [[sciéncias cognitivas]] ([[psicologia cognitiva]], [[neurosciéncia|neurosciéncias]], [[intelligéncia artificiala]]...) entrenon de relacions amb la lingüistica qu'es un dels elements dels objèctes estudiats dins aquel domeni. Enfin, las [[sciéncias socialas]] ([[istòria]], [[sociologia]], [[antropologia]]...) pòdon s'interessar a l'estudi del parlar utilizats per d'individús al sen d'una comunautat. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Estructuralisme]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Generativisme]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] * [[Sociolingüistica]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] 2o77hlevyac0zosfil1xamt0st7visw 2510224 2510223 2026-10-06T16:02:11Z Toku 7678 /* Los ligams amb las autras disciplinas */ 2510224 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Lingüistica}} {{Sciéncias}} La '''lingüistica''' (var. '''linguistica'''<ref>Lo Congrès Permament de la Lenga Occitana, ''Dicod'Òc'', recèrca « linguistique », consultat lo 4 d'octòbre de 2026, [https://dicodoc.eu/fr/dictionnaires?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=linguistique&q2=&submit=Rechercher].</ref>) es l'estudi [[sciéncia|scientific]] del [[lengatge]] [[Homo sapiens|uman]] e de las [[lenga|lengas]]. Cèrca principalament de descriure e d'explicar lor estructura, lor foncionament, lor usatge, lor variacion e lor evolucion. Estúdia a l'encòp las proprietats generalas del lengatge e las caracteristicas particularas de las diferentas [[lenga|lengas]]. La lingüistica constituís un domeni de las sciéncias del lengatge e entretèn de relacions amb fòrça disciplinas, especialament amb las [[sciéncias socialas]], las [[sciéncias cognitivas]], l'[[Tecnologias de l'informacion|informatica]], la [[filosofia]] e las sciéncias de la [[comunicacion]]. Lo tèrme linguista designa un scientific que ten la formacion e las competéncias necessàrias per trabalhar en lingüistica. Al contrari de la [[gramatica]] normativa, que fixa las règlas concernissent los usatges considerats coma corrèctes dins una [[lenga]] donada, la lingüistica adòpta una vision descriptiva. Cèrca de rendre compte dels usatges atestats, que sián confòrmes o non a las nòrmas establidas. Se caracteriza tanben per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas, coma l'[[estructuralisme]], lo [[generativisme]] e la [[sociolingüistica]]. Pasmens, aquela distincion empacha pas las recèrcas lingüisticas de contribuir a de domenis normatius o aplicats coma la [[lexicografia]], l'ensenhament de las lengas o l'amainatjament lingüistic. == Definicion e objècte de la lingüistica == La lingüistica destria tradicionalament un ensemble de concèptes que permeton de caracterizar son objècte<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jacques Moeschler e Antoine Auchlin, ''Introduction à la linguistique contemporaine'', París, Armand Colin, 2009, 224 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Oswald Ducrot e Jean-Marie Schaeffer, ''Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage'', París, Seuil, 1995, 2{{a}} edicion, 821 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Diane E. Papalia, Sally W. Olds e Ruth D. Feldman, ''Psychologie du développement humain'', Montreal, De Boeck, 2010, 7{{a}} edicion, 482 p.</ref> : * lo [[lengatge]] pòt designar la facultat [[Homo sapiens|umana]] generala de [[comunicacion|comunicar]] amb de sistèmas de signes. * la [[lenga]] es un sistèma lingüistic particular coma, per exemple, l'[[occitan]], lo [[francés]], l'[[arabi]], lo [[japonés]] o la [[lenga dels signes francesa]]. * la paraula pòt designar, segon las tradicions [[teoria|teoricas]], la mesa en òbra individuala d'una lenga dins de produccions concrètas. * lo [[discors (lingüistica)|discors]] pòt designar un messatge oral o escrich produch per un locutor solet. Pasmens, aquelas definicions e distincions son pas [[universalisme|universalas]]. En efèit, los diferents corrents lingüistics pòdon donar de definicions diferentas a las nocions de lengatge, de lenga, de paraula o de discors e acordar una importància variabla a las dimensions individualas, socialas o cognitivas dels fenomèns lingüistics. Per exemple, de linguistas an estendut la nocion de discors per i inclure lo [[dialòg]]. La lingüistica s'apièja sus l'observacion e la descripcion de faches lingüistics, generalament collectats dins de produccions oralas o [[escritura|escrichas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] André Martinet, ''Elements of General Linguistics'', vol I, Londres, Faber, 1960, p. 15.</ref>. Aquelas donadas pòdon èsser constituïdas d'enonciats produches d'un biais espontanèu, d'enregistraments, de tèxtes, de responsas a d'enquistas o de responsas fachas durant d'[[experiéncia|experiéncias]] contrarotladas. L'analisi lingüistica a aital per objectiu de metre al jorn las regularitats que caracterizan las [[lenga|lengas]]. Pòt portar suls sons, sus las formas dels [[mot|mots]], sus la construccion de las [[frasa|frasas]], sul sens dels mots e de las expressions, sus l'organizacion del discors o encara sus las condicions socialas e contextualas de l'usatge del parlar. La lingüstica se limita doncas pas a l'estudi de la [[gramatica]] al sens [[escòla|escolar]] de l'expression. S'interèssa a l'ensemble de las proprietats dels sistèmas lingüstics e a lors relacions amb los locutors e las situacions dins las qualas son utilizats. Çaquelà, una de las caracteristicas màgers de l'objècte lingüistic es la diversitat considerabla de las [[lenga|lengas]]. En efèit, a la debuta del sègle XXI, lo nombre de lengas parladas per l'umanitat, sens se preocupar de lors [[dialècte|dialèctes]], èra estimat a {{formatnum:7000}}<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean-Christophe Victor, ''Le Dessous des cartes : Itinéraires géopolitiques'', Tallandier / Arte éditions, 2011, pp. 192-195.</ref>. Aquelas lengas presentan de diferéncias plan importantas dins lor [[fonologia]], lor morfologia, lor sintaxi, lor lexic e lors [[Sistèma d'escritura|sistèmas d'escritura]], tot en presentant egalament de proprietats comunas. La disciplina estúdia donc a l'encòp las lengas largament difusadas e las lengas parladas per de comunautats mens nombrosas. Pren tanben en compte las [[lenga dels signes|lengas dels signes]]. Enfin, la comparason entre las lengas permet de destriar las proprietats pròprias a una lenga e las tendéncias mai generalas del lengatge uman. == Domenis principals d'analisi == La lingüistica se caracteriza per una multiplicitat dels domenis d'analisi. Aqueles camps d'estudi diferents correspondon a de nivèls e a d'aspèctes distints de l'analisi de las [[lenga|lengas]]. Pasmens, l'ensemble d'aquelas disciplina es estretament ligat e los limits entre cada domeni pòdon variar segon las visions o las tradicions dels autors eissits d'un movement donat. === La fonetica e la fonologia === {{article detalhat|Fonetica|Fonologia}} La [[fonetica]] es la branca de la lingüistica qu'estúdia las proprietats [[fisica|fisicas]] dels [[son|sons]] de basa de la paraula, especialament lor produccion, lor transmission e lor percepcion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 361.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 895.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Gheorhe Constantinescu-Dobridor, intrada « fonetică », ''Dicționar de termeni lingvistici'', Bucarèst, Teora, 1998.</ref>. Es a l'origina del concèpte de [[transcripcion fonetica]], una [[tecnica]] que permet de formalizar la prononciacion dels sons. Lo mai conegut es l'[[alfabet fonetic internacional]] que sa primièra version foguèt publicada en 1888<ref>[[anglés|'''(en)''']] International Phonetic Association, ''Handbook of the International Phonetic Association: A Guide To The Use Of The International Phonetic Alphabet'', Cambridge, Cambridge University Press, 1999, 216 p.</ref> . La [[fonologia]] estúdia la manièra que los sons son organizats e utilizats dins los sistèmas lingüistics<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, p. 898.</ref>. === La morfologia e la sintaxi === {{article detalhat|Morfologia (lingüistica)|Sintaxi}} La [[morfologia (lingüistica)|morfologia]] es, en lingüistica, la branca de la [[gramatica]] qu'estúdia l'estructura intèrna dels [[mot|mots]] e de las unitats que los compausan<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 311.</ref><ref>[[Romanés|'''(ro)''']] Angela Bidu-Vrănceanu (dir.), ''Dicționar general de științe. Științe ale limbii'', Bucarèst, Editura științifică, 1997, p. 309.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Hadumod Bussmann (dir.), ''Dictionary of -Language and Linguistics'', Londres/New York, Routledge, 1998, pp. 770-771.</ref>. S'interèssa tanben als fenomèns de flexion, de derivacion e de composicion. Aquela disciplina es fòrça importanta per l'estudi de las [[lengas flexionalas]] e [[lengas aglutinanta|aglutinantas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, pp. 204 e 212.</ref>. Es mens centrala per las [[lengas isolantas]] qu'utilizan generalament una forma unica per cada mot. La [[sintaxi]] estúdia las combinasons utilizadas per formar de grops de mots e de [[frasa|frasas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] C. Baylon e P. Fabre, ''Initiation à la linguistique'', Éditions Nathan, 1990.</ref>. Las relacions entre aquelas unitats i tèn doncàs una plaça centrala. Per exemple, la sintaxi permet de definir la sequéncia generala entre lo subjècte, l'objècte e lo vèrb qu'es un element important de la descripcion d'una lenga ([[lenga SOV]], [[lenga SVO]]...). === La semantica e la pragmatica === {{article detalhat|Semantica|Pragmatica}} La [[semantica]] es una branca centrala de la lingüistica qu'estúdia la significacion lingüistica<ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Baylon e Xavier Mignot, ''Initiation à la sémantique du langage'', París, Armand Colin, 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Vincent Nyckees, ''La sémantique'', París, Belin, 1998, 368 p.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Christian Touratier, ''La sémantique'', París, Armand Colin, 2{{a}} edicion, 2010, 424 p.</ref>. Pòt portar sul sens dels [[mot|mots]], de las expressions e de las [[frasa|frasas]]. Per exemple, pòt s'interessar a las relacions entre diferentas expressions. A un aspècte intèrne, que cèrca de definir la connexion entre los mots e los fenomèns mentals que i son ligats, e un aspècte extèrne qu'estúdia los ligams entre los mots e los objèctes o idèas del mond real. La [[pragmatica]] es una disciplina vesina qu'acòrda una plaça centrala al contèxt d'utilizacion del lengatge<ref>[[francés|'''(fr)''']] F. Armengaud, ''La pragmatique'', París, Presses Universitaires de France, 5{{a}} edicion, 2007.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] M. Bracops, ''Introduction à la pragmatique'', Brussèlas, De Boeck, coll. « Champs linguistiques », 2005.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] J. Moeschler e A. Reboul, ''Dictionnaire encyclopédique de pragmatique'', París, Éditions du Seuil, 1994.</ref>. S'interèssa donc mai que mai a las situacions de comunicacion, a las intencions dels locutors e a las coneissenças partejadas entre eles dins l'interpretacion dels enonciats. === La lexicologia e la lexicografia === {{article detalhat|Lexicologia|Lexicografia}} Lo tèrme [[lexic]] designa l'ensemble de las unitats lexicalas d'una lenga, es a dire l'ensemble del vocabulari disponible. La [[lexicologia]] estúdia l'estructura e l'organizacion d'aquel lexic<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roland Eluerd, ''La Lexicologie'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 2000.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Lexicologie et sémantique lexicale : notions fondamentales'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 3{{a}} edicion, 2016.</ref><ref>[[francés|'''(fr)''']] Alain Polguère, ''Notions de base en lexicologie'', Montreal, Les Presses de l'Université de Montréal, 2002.</ref>. En particular, s'interèssa a l'[[etimologia]] e a las relacions sistematicas entre los [[mot|mots]]. Existís una disciplina vesina qu'es la [[lexicografia]]. Consistís a recensar los mots, los classar, los definir e los illustrar, amb d'exemples e d'expressions, per rendre compte de l'ensemble de lors significacions e de lors accepcions al sen d'una lenga, en vista de constitüir un [[diccionari]]. == Variacions e evolucion de las lengas == Las [[lenga|lengas]] son pas de construccions constantas e omogenèas. Presentan de variacions ligadas a la region, al grop social, als locutors, al contèxte d'utilizacion, al periòde [[istòria|istoric]] o a l'influéncia d'autras lengas. Aquelas variacions pòdon tanben congrear de transformacions significativas susceptiblas de modificar d'estructuras fondamentalas de la lenga. Los parlars umans son doncàs d'objèctes en evolucion que pòdon aparéisser, mutar e disparéisser. === Las variacions geograficas e socialas === {{article detalhat|Dialècte|Registre lingüistic}} Una [[lenga]] pòt presentar de diferéncias marcadas segon las regions o lo contèxte social. Aquelas diferéncias pòdon concernir la prononciacion, lo vocabulari, la [[gramatica]] o d'autras proprietats lingüisticas. Aital, una lenga pòt tenir de varietats diferentas parladas dins de territòris diferents. Dins aquel cas, una varietat constituís un [[dialècte]] de la lenga considerada. Totas las lengas parladas per una comunautat pro nombrosa a tendéncia a formar de dialèctes. Per exemple, es lo cas de l'[[occitan]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Guy Martin e Bernard Moulin, ''Grammaire provençale et atlas linguistique en couleur'', Ais de Provença, Comitat Sestians d'Estudis Occitans / CREO Provença, 2007, 2{{a}} edicion, pp. 11-13.</ref><ref>Maurice Romieu e André Bianchi, ''Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu'', Peçac, Presses Universitaires de Bordeaux, 2005, pp. 25-28.</ref>. Pasmens, una lenga pòt presentar d'autras variacions. Per exemple, un meteis locutor pòt modificar sa manièra de parlar o d'escriure segon la situacion, l'interlocutor, lo gra de formalitat e lo genre de discors. Aqueles cambiaments forman los [[registre lingüistic|registres lingüistics]]. Per exemple, l'[[anglés]] destria un parlar fòrça informal utilizat al sen de la [[familha (parentèla)|familha]] o d'amb [[amistat|amics]] intims (registre intim), un parlar pauc estructurat integrant de còps d'expressions argoticas amb d'amics non intims o de collègas de trabalh (registre destibat), un parlar estandard utilizat per de discussions professionalas, de negociacions o per parlar amb de personas desconegudas (registre consultatiu), un parlar formal utilizat dins de situacions oficialas o de discussions serioras (registre formau) e un parlar palficat, de còps arcaïc, utilizat dins de tèxtes fòrça formaus o durant de ceremònias comportant de rituals ancians<ref>[[anglés|'''(en)''']] Kate Burridge e Tonya N. Stebbins, ''For the Love of Language. An Introduction to Linguistics'', Cambridge University Press, 2016, p. 253.</ref>. === Lo contacte entre las lengas === {{article detalhat|Emprunt (lingüistica)}} Quand de locutors de lengas diferentas intran en contacte, lors lengas respectivas pòdon s'influenciar. Aquelas situacions pòdon menar a de fenomèns coma los [[emprunt (lingüistica)|emprunts lexicals]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean Dubois et al., ''Dictionnaire de linguistique'', París, Larousse-Bordas/VUEF, 2002, p. 177.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] David Crystal, ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', Blackwell Publishing, 4{{a}} edicion, 2008, p. 58.</ref>, l'alternància entre mai d'una lenga e de transformacions gramaticalas. Lo [[bilingüisme]] e lo [[multilingüisme]] constituisson aital d’objèctes importants de la recèrca lingüistica. === Disparicion, evolucion e revitalizacion de las lengas === {{article detalhat|Lenga mòrta}} Lo vocabulari e la [[gramatica]] d'una lenga son pas immutables. Las variacions [[geografia|geograficas]] e [[societat|socialas]], de fenomèns intèrnes de transformacion dau parlar e los contactes amb d'autras [[lenga|lengas]] pòdon iniciar de cambiaments se difusant progressivament al dintre d’una comunautat lingüistica. Una lenga varia donc amb lo [[temps]]. L'estudi d'aquelas transformacions, de còps fòrça importantas, es l'objècte d'estudi de la [[lingüistica istorica]]. Dins de cas extrèms, de lengas pòdon veire lor nombre de locutors demenir fòrtament. Se lo fenomèn contunha, pòt tocar la transmission de la lenga a las generacions seguentas. La documentacion lingüistica visa especialament a enregistrar e a descriure aquelas lengas, mentre que diferentas politicas e iniciativas pòdon ensajar de favorizar lor transmission e lor revitalizacion. Pasmens, aquò empacha pas totjorn la disparicion de las lengas. == Apròchis lingüistics principals == === Los corrents principals === I a mai d'una concepcion de l'objècte de la lingüistica e dels metòdes d'utilizar. Lai mai importantas son saique : * l'[[estructuralisme]], eissit dels trabalhs de [[Ferdinand de Saussure]], considèra una lenga coma un sistèma de relacions entre d'unitats interconnectadas. Implica d'amassar de còrpus d'enonciats per ensajar de classar totes sos elements segon diferents nivèls lingüistics (fonèms, morfèms, categorias gramaticalas, locucions nominalas, locucions verbalas, tipes de frasas...). Pasmens, es un apròchi considerat coma obsolèt per la màger part dels linguistas modèrnes<ref>[[anglés|'''(en)''']] Nigel Fabb, « Saussure and literary theory: from the perspective of linguistics », ''Critical Quarterly'', vol. 30, n° 2, junh de 1988, pp. 58-72.</ref>. * lo [[generativisme]], desvolopat per [[Noam Chomsky]] a partir dels ans 1950, que s'interèssa a la capacitat de l'èsser uman de produire un nombre infinit de frasas amb un nombre relativament feble de règlas. Las gramaticas constituïdas per aquel movement ensajan donc de caracterizar las proprietats formalas dels sistèmas lingüistics e los principis mentals que permeton de produire o d’interpretar d’enonciats<ref>[[anglés|'''(en)''']] Frederick J. Newmeyer, ''Generative Linguistics: A Historical Perspective'', Routledge, 1997.</ref>. * la [[sociolingüistica]] estúdia las relacions entre la lenga e la societat. Cèrca de comprendre las variacions e las evolucions de la lenga en foncion de las caracteristicas socialas e de las situacions de comunicacion<ref>[[francés|'''(fr)''']] Louis-Jean Calvet, ''La Sociolinguistique'', Presses Universitaires de France, colleccion « Que sais-je ? », n° 2731, 1993.</ref>. Pasmens, d'autres corrents existisson. Per exemple, la [[lingüistica cognitiva]] estúdia las relacions entre lengatge e cognicion, mai que mai las relacions entre las estructuras lingüisticas e los mecanismes cognitius generals<ref>[[anglés|'''(en)''']] W. Croft e D. A. Cruse, ''Cognitive Linguistics'', Cambridge, Cambridge University Press, 2004.</ref>. Aquelas categorias son pas exclusivas qu'un meteis domeni de recèrca pòt mobilizar mai d'un apròchi teoric o metodologic. === Los metòdes principals === La lingüistica utiliza de metòdes divèrses segon la natura dels fenomèns estudiats. Pasmens, de manièra generala, l'observacion e la descripcion constitüisson una part centrala del trabalh lingüistic que los cercaires pòdon collectar de donadas al prèp de locutors, estudiar de tèxtes o analizar de produccions enregistradas. Aquò ofrís un espèctre relativament larg de possibilitats : * las enquèstas de terren permeton d'estudiar de lengas o de [[dialècte|varietats lingüisticas]] dins lor contèxt d'utilizacion. Pòdon associar entrevistas, observacions, enregistraments e analisis [[experiéncia|experimentalas]]. * los còrpus lingüistics permeton d'amassar d'ensembles de donadas oralas o [[escritura|escrichas]] organizats segon de critèris definits. Pòdon èsser l'objècte d'analisis quantitativas e qualitativas. * la [[lingüistica experimentala]] permet de concebre d'[[experiéncia|experiéncias]] destinadas a estudiar, per exemple, la percepcion dels sons, la comprenença de las [[frasa|frasas]], l'accès als [[mot|mots]] o l'aquisicion del lengatge. En mai d'aquelas tecnicas tradicionalas, de metòdes instrumentals permeton d'estudiar de proprietats fisicas de la paraula, especialament al mejan d'analisis [[acostica|acosticas]]. Los metòdes [[estatistica|estatistics]] e [[Tecnologias de l'informacion|informatics]] ocupan tanben una plaça creissenta dins fòrça domenis que permeton d'analizar de quantitats considerablas de donadas o de modelizar rapidament de fenomèns. Enfin, un còp de resultats obtenguts, la comparason interlingüistica constituís una aisina important per estudiar la diversitat de las lengas e cercar de proprietats comunas o de diferéncias sistematicas. === Los ligams amb las autras disciplinas === La lingüistica entretèn de relacions estrechas amb mai d'una disciplina. Aquò foguèt a l'origina de disciplinas mixtas entre la lingüistica e d'autres camps de las [[sciéncia|sciéncias]] : * la [[psicolingüistica]] s'interèssa als mecanismes cognitius implicats dins la produccion, la comprenença e l'aquisicion del [[lengatge]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] T. Harley, ''Talking the talk: Language, psychology and science'', Hove, Psychology Press, 2009.</ref>. * la [[neurolingüistica]] s'interèssa a las relacions entre lo lengatge e los mecanismes [[cervèl|cerebrals]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] John C. L. Ingram, ''Neurolinguistics: An Introduction to Spoken Language Processing and Its Disorders'', Cambridge University Press, 2007.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Horst M. Müller, ''Introduction to Neurolinguistics'', Palgrave Macmillan/Springer, 2025.</ref>. * l'[[antropologia lingüistic]] s'interèssa a las relacions entre lo lengatge, la [[cultura]] e las practicas [[societat|socialas]]. En particular, estúdia los procediments que permeton als enfants d'aquesir lo lengatge e lors competéncias lingüisticas. Dempuei la fin del sègle XX, cal egalament nòtar lo desvolopament de discplinas mesclant la lingüistica e las [[tecnologia|tecnologias]] modèrnas. Aquò menèt a l'aparicion de la lingüistica aplicada qu'utiliza las coneissenças lingüisticas dins de domenis plan diferents (ensenhament de las lengas, [[traduccion]], amainatjament lingüistic...). Una dimension importanta d'aquelas aplicacions es las qu'utilizan de [[Tecnologias de l'informacion|tecnicas de tractament automatic]] per estudiar de donadas lingüisticas. En parallèl, d'autras brancas de las sciéncias pòdon s'interessar a la lingüistica. La [[filologia]] estúdia los tèxtes dins lor contèxt [[istòria|istoric]] e cultural en s'interessant a lor transmission, a lor establiment e a lor interpretacion. Foguèt longtemps estretament ligada a la lingüistica, mas sos objectius e sos metòdes son diferents. La [[semiotica]] estúdia los sistèmas de signes. La lingüistica es de sos domenis particulars quora pòrta suls signes e suls sistèmas lingüisticas, mas pòt s'interessar a d'objèctes diferents. Las [[sciéncias cognitivas]] ([[psicologia cognitiva]], [[neurosciéncia|neurosciéncias]], [[intelligéncia artificiala]]...) entrenon de relacions amb la lingüistica qu'es un dels elements dels objèctes estudiats dins aquel domeni. Enfin, las [[sciéncias socialas]] ([[istòria]], [[sociologia]], [[antropologia]]...) pòdon s'interessar a l'estudi del parlar utilizat per d'individús al sen d'una comunautat. == Annèxes == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bilingüisme]] * [[Dialècte]] * [[Dialectologia]] * [[Emprunt (lingüistica)]] * [[Estructuralisme]] * [[Fonetica]] * [[Fonologia]] * [[Frasa]] * [[Generativisme]] * [[Lenga]] * [[Lengatge]] * [[Lexicografia]] * [[Lexicologia]] * [[Morfologia (lingüistica)]] * [[Mot]] * [[Pragmatica]] * [[Registre lingüistic]] * [[Semantica]] * [[Sintaxi]] * [[Societat]] * [[Sociolingüistica]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lingüistica|*]] na5ixwo9f8twrpi46hz7zi02oenhdxm 0 2995 2510256 2489648 2026-10-07T07:01:32Z ~2026-53864-94 65573 /* */ 2510256 wikitext text/x-wiki {{Infobox País | nom = Emirats Arabis Units | nom_local = {{Bes | الإمارات العربية المتحدة ([[arabi]]) | ''al-Imārāt al-'Arabīyah al-Muttaḥidah'' }} | imne_nacional = {{Bes | عيشي بلادي ([[arabi]]) | ''Īshī Bilādī''' | «Longa vida a mon país» }} | devisa = | mapa = United_Arab_Emirates_(orthographic_projection).svg | legenda mapa = Territòri dels Emirats Arabis Units en verd | etiqueta_capitala = | capitala = [[Abu Dabhi]] | mai_granda_vila = | latitud = | longitud = | lengas_oficialas = [[Arabi]] | lengas reconegudas = | etiqueta_gros_etnics = | gros_etnics = | religion = | gentilici = Emirati | tipe_govèrn = | títols_dirigents = | dirigents = | cap_títol1 = | cap1 = | cap_títol2 = | cap2 = | cap_títol3 = | cap3 = | cap_títol4 = | cap4 = | país_independéncia = | data_independéncia = | tipe_formacion = | data_formacion = | superfícia_reng = | superfícia_totala = | superfícia_an = | superfícia_ref = | percentatge_aiga = | percentatge_aiga_an = | percentatge_aiga_ref = | populacion_reng = | populacion_totala = | populacion_an = | populacion_ref = | densitat = | PIB = | PIB_an = | deta_publica = | deta_publica_an = | IDH = | IDH_an = | moneda = | còde_moneda = | indicatiu_telefonic = +971 | còde_país = AE | fus_orari = | domeni_internet = {{Bes | [[.ae]] | [[امارات.]] }} | organizacions_internacionalas = | nòtas = }} Leis '''Emirats Arabis Units''' ('''EAU'''), simplament '''Emirats Arabis''', son un [[país]] de la [[Arabia|peninsula Arabica]], constituit coma una monarquia federala. == Geografia == Leis sèt emirats son situats au sud e a l'èst dau golf persic, entre la peninsula de Qatar e la peninsula de Mossandam. Sus l'aigavèrs orientau d'aquela, arriban fins au [[golf d'Oman]]. === Divisions administrativas === Lei sèt emirats son la division de basa.[[Fichièr:Peninsula Aràbia - Topografia.png|thumb|Topografia de la Peninsula Aràbia]] [[Fichièr:Peninsula Aràbia - Religions.png|thumb|Esquèma simplificat dei religions dins la Peninsula Aràbia.]] == Istòria == [[Fichièr:Golf Persic - Idrocarburs.png|thumb|right|Carta simplificada dei jaciments d'[[idrocarbur]]s dins la region dau [[Golf Persic]] a la fin dau sègle XX.]] Poblada per de tribús aràbias mai ò mens turbulentas, la region èra dicha Còsta dei Piratas au sègle XIX. En [[1853]], après divèrsei temptativas infructuosas, lei [[Reialme Unit|Britanics]] capitèron d'impausar una « trèva perpetuala » ai caps locaus. Lo [[litorau]] foguèt alora dich Còsta de la Trèva e [[Londres]] i renforcèt a cha pauc son influéncia gràcias a de tractats suplementaris. En [[1892]], èra venguda pron importanta per permetre l'extension dau [[protectorat]] [[Reialme Unit|britanic]] a la totalitat de la region. En decembre de [[1971]], sièis emirats decidèron de s'unir au sen d'una [[federalisme|federacion]] [[independéncia|independenta]]. L'[[annada]] seguenta, foguèron jonhats per un seten emirat. Un conseu suprèm, compausat dei sobeirans de cada emirat, foguèt format per dirigir l'ensems. L'[[Arabia Saudita]] reconoguèt leis Emirats Arabis Units en aost de [[1974]] après una rectificacion a son avantatge de la [[frontiera]] comuna. En març de [[1979]], una crisi intèrna grèva foguèt entraïnada per l'oposicion entre leis emirs partisans d'una centralizacion aumentada de la federacion (supression dei frontieras interioras, unificacion dei fòrças armadas, planificacion comuna de l'economia... etc.) e lei partisans dau ''[[statu quo]]''. L'emir de Dubai, [[Rachid al-Maktum]], capitèt de blocar lo projècte en abriu. Dins lo corrent dau decenni seguent, leis Emirats deguèron faciar lei consequéncias de la destabilizacion regionala entraïnada per la [[Guèrra Iran-Iraq]] ([[1980]]-[[1988]]). La question de la liura circulacion dei [[naviri]]s a travèrs l'[[Estrech d'Ormuz]] venguèt alora un pensament major dau govèrn federau. Aquò foguèt a l'origina d'una activitat [[diplomacia|diplomatica]] intensa destinada a trobar de sostèns au sen de la comunautat internacionala. En [[1982]], leis EAU signèron ansin un acòrd de cooperacion amb l'[[Arabia Saudita]] e 60% dau budget federau foguèt consacrat ai despensas militaras. En [[1985]], reconoguèron diplomaticament l'[[URSS]] e favorizèron, a partir de [[1987]], a la reintegracion d'[[Egipte]] dins lo concèrt dei país arabis. Durant la [[Guèrra de Kowait (1990-1991)]], aculhiguèron de fòrças de la coalicion sus son territòri e financèron una partida dau còst dau conflicte. En [[1995]] e en [[1996]], signèron d'acòrds de defensa amb [[França]] e lo [[Reialme Unit|Reiaume Unit]]. Se raprochèron tanben deis [[USA|Estats Units]] que son uei lo protector principau deis Emirats. En revènge, la societat e la vida politica deis Emirats evolucionèron gaire. Lei dinastias reinantas mantèron un contraròtle estricte de la societat. Dempuei [[2006]], acceptan una democratizacion fòrça limitada amb la creacion d'un conseu legislatiu ai poders restrenhs. Pasmens, en [[2011]], aquò empachèt pas la repression dei manifestacions liadas a la Prima Aràbia e l'arrestacion de centenaus de militants dei Fraires Musulmans ò deis organizacions liberalas. D'autra part, leis Emirats acomençan d'anticipar la fin de sa produccion d'[[idrocarbur]]s e assaian de crear una economia basada sus lei servicis e lo [[torisme]]. == Economia == {{veire|Economia dels Emirats Arabis Units}} == Cultura == == Liames intèrnes == == Bibliografia == == Nòtas & referéncias == <references/> {{Commons|United Arab Emirates|Emirats Arabis Units}} {{Liga Aràbia}} {{Païses d'Asia}} [[Categoria:Emirats Arabis Units| ]] 68uavzaqsw76zib914yjvvkvpt3q2im 2510257 2510256 2026-10-07T07:22:18Z Jfblanc 104 2510257 wikitext text/x-wiki {{Infobox País | nom = Emirats Arabis Units | nom_local = {{Bes | الإمارات العربية المتحدة ([[arabi]]) | ''al-Imārāt al-'Arabīyah al-Muttaḥidah'' }} | imne_nacional = {{Bes | عيشي بلادي ([[arabi]]) | ''Īshī Bilādī''' | «Longa vida a mon país» }} | devisa = | mapa = United_Arab_Emirates_(orthographic_projection).svg | legenda mapa = Territòri dels Emirats Arabis Units en verd | etiqueta_capitala = | capitala = [[Abu Dabhi]] | mai_granda_vila = | latitud = | longitud = | lengas_oficialas = [[Arabi]] | lengas reconegudas = | etiqueta_gros_etnics = | gros_etnics = | religion = | gentilici = Emirati | tipe_govèrn = | títols_dirigents = | dirigents = | cap_títol1 = | cap1 = | cap_títol2 = | cap2 = | cap_títol3 = | cap3 = | cap_títol4 = | cap4 = | país_independéncia = | data_independéncia = | tipe_formacion = | data_formacion = | superfícia_reng = | superfícia_totala = | superfícia_an = | superfícia_ref = | percentatge_aiga = | percentatge_aiga_an = | percentatge_aiga_ref = | populacion_reng = | populacion_totala = | populacion_an = | populacion_ref = | densitat = | PIB = | PIB_an = | deta_publica = | deta_publica_an = | IDH = | IDH_an = | moneda = | còde_moneda = | indicatiu_telefonic = +971 | còde_país = AE | fus_orari = | domeni_internet = {{Bes | [[.ae]] | [[امارات.]] }} | organizacions_internacionalas = | nòtas = }} Leis '''Emirats Arabis Units''' ('''EAU''', var. Emirats Arabs Units), simplament leis '''Emirats Arabis''' o quitament leis '''Emirats''', son un [[país]] de la [[Arabia|peninsula Arabica]], constituit coma una monarquia federala. La capitala n'es Abu Dabhi. Lo gentilici n'es emiratenc. == Geografia == Leis sèt emirats son situats au sud e a l'èst dau golf persic, entre la peninsula de Qatar e la peninsula de Mossandam. Sus l'aigavèrs orientau d'aquela, arriban fins au [[golf d'Oman]]. === Divisions administrativas === Lei sèt emirats son la division de basa.[[Fichièr:Peninsula Aràbia - Topografia.png|thumb|Topografia de la Peninsula Aràbia]] [[Fichièr:Peninsula Aràbia - Religions.png|thumb|Esquèma simplificat dei religions dins la Peninsula Aràbia.]] == Istòria == [[Fichièr:Golf Persic - Idrocarburs.png|thumb|right|Carta simplificada dei jaciments d'[[idrocarbur]]s dins la region dau [[Golf Persic]] a la fin dau sègle XX.]] Poblada per de tribús aràbias mai ò mens turbulentas, la region èra dicha Còsta dei Piratas au sègle XIX. En [[1853]], après divèrsei temptativas infructuosas, lei [[Reialme Unit|Britanics]] capitèron d'impausar una « trèva perpetuala » ai caps locaus. Lo [[litorau]] foguèt alora dich Còsta de la Trèva e [[Londres]] i renforcèt a cha pauc son influéncia gràcias a de tractats suplementaris. En [[1892]], èra venguda pron importanta per permetre l'extension dau [[protectorat]] [[Reialme Unit|britanic]] a la totalitat de la region. En decembre de [[1971]], sièis emirats decidèron de s'unir au sen d'una [[federalisme|federacion]] [[independéncia|independenta]]. L'[[annada]] seguenta, foguèron jonhats per un seten emirat. Un conseu suprèm, compausat dei sobeirans de cada emirat, foguèt format per dirigir l'ensems. L'[[Arabia Saudita]] reconoguèt leis Emirats Arabis Units en aost de [[1974]] après una rectificacion a son avantatge de la [[frontiera]] comuna. En març de [[1979]], una crisi intèrna grèva foguèt entraïnada per l'oposicion entre leis emirs partisans d'una centralizacion aumentada de la federacion (supression dei frontieras interioras, unificacion dei fòrças armadas, planificacion comuna de l'economia... etc.) e lei partisans dau ''[[statu quo]]''. L'emir de Dubai, [[Rachid al-Maktum]], capitèt de blocar lo projècte en abriu. Dins lo corrent dau decenni seguent, leis Emirats deguèron faciar lei consequéncias de la destabilizacion regionala entraïnada per la [[Guèrra Iran-Iraq]] ([[1980]]-[[1988]]). La question de la liura circulacion dei [[naviri]]s a travèrs l'[[Estrech d'Ormuz]] venguèt alora un pensament major dau govèrn federau. Aquò foguèt a l'origina d'una activitat [[diplomacia|diplomatica]] intensa destinada a trobar de sostèns au sen de la comunautat internacionala. En [[1982]], leis EAU signèron ansin un acòrd de cooperacion amb l'[[Arabia Saudita]] e 60% dau budget federau foguèt consacrat ai despensas militaras. En [[1985]], reconoguèron diplomaticament l'[[URSS]] e favorizèron, a partir de [[1987]], a la reintegracion d'[[Egipte]] dins lo concèrt dei país arabis. Durant la [[Guèrra de Kowait (1990-1991)]], aculhiguèron de fòrças de la coalicion sus son territòri e financèron una partida dau còst dau conflicte. En [[1995]] e en [[1996]], signèron d'acòrds de defensa amb [[França]] e lo [[Reialme Unit|Reiaume Unit]]. Se raprochèron tanben deis [[USA|Estats Units]] que son uei lo protector principau deis Emirats. En revènge, la societat e la vida politica deis Emirats evolucionèron gaire. Lei dinastias reinantas mantèron un contraròtle estricte de la societat. Dempuei [[2006]], acceptan una democratizacion fòrça limitada amb la creacion d'un conseu legislatiu ai poders restrenhs. Pasmens, en [[2011]], aquò empachèt pas la repression dei manifestacions liadas a la Prima Aràbia e l'arrestacion de centenaus de militants dei Fraires Musulmans ò deis organizacions liberalas. D'autra part, leis Emirats acomençan d'anticipar la fin de sa produccion d'[[idrocarbur]]s e assaian de crear una economia basada sus lei servicis e lo [[torisme]]. == Economia == {{veire|Economia dels Emirats Arabis Units}} == Cultura == == Liames intèrnes == == Bibliografia == == Nòtas & referéncias == <references/> {{Commons|United Arab Emirates|Emirats Arabis Units}} {{Liga Aràbia}} {{Païses d'Asia}} [[Categoria:Emirats Arabis Units| ]] dp881rwqqwnbg8u6g3gt3c5vrlk098t 0 13031 2510262 2381042 2026-10-07T07:41:04Z Raymond Trencavel 26125 /* Discografia */ 2510262 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} '''Lo Seriòl''' o '''Lou Seriol''' en grafia de l'[[Escòla dau Pò]] (qu'es una varianta de ''L'esquiròl'') es un grop de musica nascut en 1992 de las [[Valadas Occitanas]]. '''Lo Seriòl''' chanta mai que mai en lenga [[occitan]]a. La lora musica mescla lo patrimòni cisalpenc o mai generalament occitan (borrèias, rigaudons, correntas, chançons tradicionalas...) a l'[[ska]] e al [[rock]]. Lor primièr album "Persi Pien" sortiguèt en 2000. == Istòria == Lo grop foguèt fondat dins la vila d'[[Aison]] ([[Província de Coni]]). Los membres del grop èran alara adolescents de 12 a 15 ans encoratjats per [[Sèrgi Berardo]], lo gavidaire del grop [[Lo Dalfin]] qui èra lo professor de musica de quauques membres del grop. Lou Seriol es un grop de musicians italians, originari del Piemont, que canta essencialament en occitan. Era l'espòqua del rock alternatiu. Escotèran [[Les Négresses Vertes]] e lor novèla musica populara. Uèi, son convidats en Italia, en Espanha, en França, en Austria, en Holanda. Nascut del moviment dich « tradinovatritz », lo grop perliga musica tradicionala e rock'n'roll. Aital, an compausat tant ambe d’accordeon o ambe de flavuta, qu’ambe d’instrumens coma la guitara electrica o la diana. Tot en poisant dins lo repertòri tradicional italian, Lou Seriol ajusta sa tòca personala energisanta. Fòrça festiu, lo grop pròche de Massilia Sound System a notament colaborat amb Papet J. == Membres del grop == * Stefano Degioanni : cant * Edoardo Degioanni : organetto, claviers * Giampiero Beltrando : flaüta, cornamusa * Adriano Rovere : guitarras * Marco Ferrua : baissa * Roberto Gaia : bateria, percussions == Discografia == * ''Persi Pien'' (2000) * ''Reviori'' (2005) * ''Ambe vos'' (2009) * ''Maquina Enfernala'' (2012) * ''Occitan'' (2018) == Ligams extèrnes == * [http://www.youtube.com/watch?v=vawqJI5KLFg a Youtube] * [http://www.youtube.com/watch?v=AHEhifnoWB8&feature=related Laiseme a Youtube] * [https://web.archive.org/web/20061212060118/http://www.louseriol.it/ Sit del grop] {{it}} {{Portal Valadas Occitanas}} [[Categoria:Valadas Occitanas|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica occitan|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica italian|Seriòl, Lo]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània|Seriòl, Lo]] [[categoria:Grop rock d'Occitània|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000|Seriòl, Lo]] [[categoria:Grop de rock|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop rock de las Valadas Occitanas|Seriòl, Lo]] 1zs8yccjy5yqhatjyekr7ewkq6f1cga 2510263 2510262 2026-10-07T07:41:54Z Raymond Trencavel 26125 2510263 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} '''Lo Seriòl''' o '''Lou Seriol''' en grafia de l'[[Escòla dau Pò]] (qu'es una varianta de ''L'esquiròl'') es un grop de musica nascut en 1992 de las [[Valadas Occitanas]]. '''Lo Seriòl''' chanta mai que mai en lenga [[occitan]]a. La lora musica mescla lo patrimòni cisalpenc o mai generalament occitan (borrèias, rigaudons, correntas, chançons tradicionalas...) a l'[[ska]] e al [[rock]]. Lor primièr album "Persi Pien" sortiguèt en 2000. == Istòria == Lo grop foguèt fondat dins la vila d'[[Aison]] ([[Província de Coni]]). Los membres del grop èran alara adolescents de 12 a 15 ans encoratjats per [[Sèrgi Berardo]], lo gavidaire del grop [[Lo Dalfin]] qui èra lo professor de musica de quauques membres del grop. Lou Seriol es un grop de musicians italians, originari del Piemont, que canta essencialament en occitan. Era l'espòqua del rock alternatiu. Escotèran [[Les Négresses Vertes]] e lor novèla musica populara. Uèi, son convidats en Italia, en Espanha, en França, en Austria, en Holanda. Nascut del moviment dich « tradinovatritz », lo grop perliga musica tradicionala e rock'n'roll. Aital, an compausat tant ambe d’accordeon o ambe de flavuta, qu’ambe d’instrumens coma la guitara electrica o la diana. Tot en poisant dins lo repertòri tradicional italian, Lou Seriol ajusta sa tòca personala energisanta. Fòrça festiu, lo grop pròche de Massilia Sound System a notament colaborat amb Papet J. == Membres del grop == * Stefano Degioanni : cant * Edoardo Degioanni : organetto, claviers * Giampiero Beltrando : flaüta, cornamusa * Adriano Rovere : guitarras * Marco Ferrua : baissa * Roberto Gaia : bateria, percussions == Discografia == * ''Persi Pien'' (2000) * ''Reviori'' (2005) * ''Ambe vos'' (2009) * ''Maquina Enfernala'' (2012) * ''Occitan'' (2018) == Ligams extèrnes == * [http://www.youtube.com/watch?v=vawqJI5KLFg a Youtube] * [http://www.youtube.com/watch?v=AHEhifnoWB8&feature=related Laiseme a Youtube] * [https://web.archive.org/web/20061212060118/http://www.louseriol.it/ Sit del grop] {{it}} {{Portal Valadas Occitanas}} [[Categoria:Valadas Occitanas|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica occitan|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica italian|Seriòl, Lo]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània|Seriòl, Lo]] [[categoria:Grop rock d'Occitània|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010|Seriòl, Lo]] [[categoria:Grop de rock|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop rock de las Valadas Occitanas|Seriòl, Lo]] fnnluts7j98jqz4xj0q7knrjlb82ck0 2510264 2510263 2026-10-07T07:45:38Z Raymond Trencavel 26125 /* Istòria */ 2510264 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} '''Lo Seriòl''' o '''Lou Seriol''' en grafia de l'[[Escòla dau Pò]] (qu'es una varianta de ''L'esquiròl'') es un grop de musica nascut en 1992 de las [[Valadas Occitanas]]. '''Lo Seriòl''' chanta mai que mai en lenga [[occitan]]a. La lora musica mescla lo patrimòni cisalpenc o mai generalament occitan (borrèias, rigaudons, correntas, chançons tradicionalas...) a l'[[ska]] e al [[rock]]. Lor primièr album "Persi Pien" sortiguèt en 2000. == Istòria == Lo grop foguèt fondat dins la vila d'[[Aison]] ([[Província de Coni]]). Los membres del grop èran alara adolescents de 12 a 15 ans encoratjats per [[Sèrgi Berardo]], lo gavidaire del grop [[Lo Dalfin]] qui èra lo professor de musica de quauques membres del grop. Lou Seriol es un grop de musicians italians, originari del Piemont, que canta essencialament en occitan. Era l'espòqua del rock alternatiu. Escotèran [[Les Négresses Vertes]] e lor novèla musica populara. Uèi, son convidats en Italia, en Espanha, en França, en Austria, en Holanda. Nascut del moviment dich « tradinovatritz », lo grop perliga musica tradicionala e rock'n'roll. Aital, an compausat tant ambe d’accordeon o ambe de flavuta, qu’ambe d’instrumens coma la guitara electrica o la diana. Tot en poisant dins lo repertòri tradicional italian, Lou Seriol ajusta sa tòca personala energisanta. Fòrça festiu, lo grop pròche de Massilia Sound System a notament colaborat amb Papet J. Fin 2017, per anonciar lor album a venir ''Occitan'', an publicat la cançon ''Anarquia en Occitània'', una adaptacion en [[occitan]] de ''Anarchy in the UK'' del grop [[Punk rock|punk]] [[Anglatèrra|anglés]] [[Sex Pistols]]. == Membres del grop == * Stefano Degioanni : cant * Edoardo Degioanni : organetto, claviers * Giampiero Beltrando : flaüta, cornamusa * Adriano Rovere : guitarras * Marco Ferrua : baissa * Roberto Gaia : bateria, percussions == Discografia == * ''Persi Pien'' (2000) * ''Reviori'' (2005) * ''Ambe vos'' (2009) * ''Maquina Enfernala'' (2012) * ''Occitan'' (2018) == Ligams extèrnes == * [http://www.youtube.com/watch?v=vawqJI5KLFg a Youtube] * [http://www.youtube.com/watch?v=AHEhifnoWB8&feature=related Laiseme a Youtube] * [https://web.archive.org/web/20061212060118/http://www.louseriol.it/ Sit del grop] {{it}} {{Portal Valadas Occitanas}} [[Categoria:Valadas Occitanas|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica occitan|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica italian|Seriòl, Lo]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània|Seriòl, Lo]] [[categoria:Grop rock d'Occitània|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010|Seriòl, Lo]] [[categoria:Grop de rock|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop rock de las Valadas Occitanas|Seriòl, Lo]] jkcbpalj7i7x4rdzravhyjxt1id2paf 2510268 2510264 2026-10-07T07:51:40Z Raymond Trencavel 26125 2510268 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Lou Seriol 2019 Occitan.jpg|200px|thumb|right|Lo grop occitan '''Lou Seriol''' en 2019]] '''Lo Seriòl''' o '''Lou Seriol''' en grafia de l'[[Escòla dau Pò]] (qu'es una varianta de ''L'esquiròl'') es un grop de musica nascut en 1992 de las [[Valadas Occitanas]]. '''Lo Seriòl''' chanta mai que mai en lenga [[occitan]]a. La lora musica mescla lo patrimòni cisalpenc o mai generalament occitan (borrèias, rigaudons, correntas, chançons tradicionalas...) a l'[[ska]] e al [[rock]]. Lor primièr album "Persi Pien" sortiguèt en 2000. == Istòria == Lo grop foguèt fondat dins la vila d'[[Aison]] ([[Província de Coni]]). Los membres del grop èran alara adolescents de 12 a 15 ans encoratjats per [[Sèrgi Berardo]], lo gavidaire del grop [[Lo Dalfin]] qui èra lo professor de musica de quauques membres del grop. Lou Seriol es un grop de musicians italians, originari del Piemont, que canta essencialament en occitan. Era l'espòqua del rock alternatiu. Escotèran [[Les Négresses Vertes]] e lor novèla musica populara. Uèi, son convidats en Italia, en Espanha, en França, en Austria, en Holanda. Nascut del moviment dich « tradinovatritz », lo grop perliga musica tradicionala e rock'n'roll. Aital, an compausat tant ambe d’accordeon o ambe de flavuta, qu’ambe d’instrumens coma la guitara electrica o la diana. Tot en poisant dins lo repertòri tradicional italian, Lou Seriol ajusta sa tòca personala energisanta. Fòrça festiu, lo grop pròche de Massilia Sound System a notament colaborat amb Papet J. Fin 2017, per anonciar lor album a venir ''Occitan'', an publicat la cançon ''Anarquia en Occitània'', una adaptacion en [[occitan]] de ''Anarchy in the UK'' del grop [[Punk rock|punk]] [[Anglatèrra|anglés]] [[Sex Pistols]]. == Membres del grop == * Stefano Degioanni : cant * Edoardo Degioanni : organetto, claviers * Giampiero Beltrando : flaüta, cornamusa * Adriano Rovere : guitarras * Marco Ferrua : baissa * Roberto Gaia : bateria, percussions == Discografia == * ''Persi Pien'' (2000) * ''Reviori'' (2005) * ''Ambe vos'' (2009) * ''Maquina Enfernala'' (2012) * ''Occitan'' (2018) == Ligams extèrnes == * [http://www.youtube.com/watch?v=vawqJI5KLFg a Youtube] * [http://www.youtube.com/watch?v=AHEhifnoWB8&feature=related Laiseme a Youtube] * [https://web.archive.org/web/20061212060118/http://www.louseriol.it/ Sit del grop] {{it}} {{Portal Valadas Occitanas}} [[Categoria:Valadas Occitanas|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica occitan|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica italian|Seriòl, Lo]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània|Seriòl, Lo]] [[categoria:Grop rock d'Occitània|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010|Seriòl, Lo]] [[categoria:Grop de rock|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop rock de las Valadas Occitanas|Seriòl, Lo]] o58zezaap8qajwbbt1x79q1rqtwio7r 2510269 2510268 2026-10-07T07:51:55Z Raymond Trencavel 26125 2510269 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Lou Seriol 2019 Occitan.jpg|200px|thumb|right|Lo grop occitan '''Lou Seriol''' en 2019.]] '''Lo Seriòl''' o '''Lou Seriol''' en grafia de l'[[Escòla dau Pò]] (qu'es una varianta de ''L'esquiròl'') es un grop de musica nascut en 1992 de las [[Valadas Occitanas]]. '''Lo Seriòl''' chanta mai que mai en lenga [[occitan]]a. La lora musica mescla lo patrimòni cisalpenc o mai generalament occitan (borrèias, rigaudons, correntas, chançons tradicionalas...) a l'[[ska]] e al [[rock]]. Lor primièr album "Persi Pien" sortiguèt en 2000. == Istòria == Lo grop foguèt fondat dins la vila d'[[Aison]] ([[Província de Coni]]). Los membres del grop èran alara adolescents de 12 a 15 ans encoratjats per [[Sèrgi Berardo]], lo gavidaire del grop [[Lo Dalfin]] qui èra lo professor de musica de quauques membres del grop. Lou Seriol es un grop de musicians italians, originari del Piemont, que canta essencialament en occitan. Era l'espòqua del rock alternatiu. Escotèran [[Les Négresses Vertes]] e lor novèla musica populara. Uèi, son convidats en Italia, en Espanha, en França, en Austria, en Holanda. Nascut del moviment dich « tradinovatritz », lo grop perliga musica tradicionala e rock'n'roll. Aital, an compausat tant ambe d’accordeon o ambe de flavuta, qu’ambe d’instrumens coma la guitara electrica o la diana. Tot en poisant dins lo repertòri tradicional italian, Lou Seriol ajusta sa tòca personala energisanta. Fòrça festiu, lo grop pròche de Massilia Sound System a notament colaborat amb Papet J. Fin 2017, per anonciar lor album a venir ''Occitan'', an publicat la cançon ''Anarquia en Occitània'', una adaptacion en [[occitan]] de ''Anarchy in the UK'' del grop [[Punk rock|punk]] [[Anglatèrra|anglés]] [[Sex Pistols]]. == Membres del grop == * Stefano Degioanni : cant * Edoardo Degioanni : organetto, claviers * Giampiero Beltrando : flaüta, cornamusa * Adriano Rovere : guitarras * Marco Ferrua : baissa * Roberto Gaia : bateria, percussions == Discografia == * ''Persi Pien'' (2000) * ''Reviori'' (2005) * ''Ambe vos'' (2009) * ''Maquina Enfernala'' (2012) * ''Occitan'' (2018) == Ligams extèrnes == * [http://www.youtube.com/watch?v=vawqJI5KLFg a Youtube] * [http://www.youtube.com/watch?v=AHEhifnoWB8&feature=related Laiseme a Youtube] * [https://web.archive.org/web/20061212060118/http://www.louseriol.it/ Sit del grop] {{it}} {{Portal Valadas Occitanas}} [[Categoria:Valadas Occitanas|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica occitan|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica italian|Seriòl, Lo]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània|Seriòl, Lo]] [[categoria:Grop rock d'Occitània|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010|Seriòl, Lo]] [[categoria:Grop de rock|Seriòl, Lo]] [[Categoria:Grop rock de las Valadas Occitanas|Seriòl, Lo]] sy9xi7pgpurrhfp0l5q6xt7cbz5dnh6 0 15057 2510265 2355021 2026-10-07T07:49:01Z Raymond Trencavel 26125 2510265 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[File:Sex Pistols in Paradiso.jpg|thumb|300px|Sex Pistols (1977)]] Los '''Sex Pistols''' es un grop de [[punk]] [[anglés]] actiu de 1975 a 1978, Es un dels grops de musica mai famoses de la primièra epòca del [[Punk]] (amb [[The Clash]]). Lor famosa cançon ''Anarchy In The UK'' es estada adaptada en occitan fin 2017 per [[Lo Seriòl]]. == Lo Grop == * Cant : [[Johnny Rotten]] * Guitarra electrica: [[Steve Jones]] * Bassa: [[Glen Matlock]] (1975-1977) e [[Sid Vicious]] (1977-1978) * Batariá: [[Paul Cook]] == Discografia == === Albums === * ''[[Never Mind The Bollocks, Here's the Sex Pistols]]'' (28 d'octobre de [[1977]]) ** ''Cançon: [[Anarchy In The UK]] - [[God Save the Queen]] * ''The Great Rock 'n' Roll Swindle'' (26 de febrièr de [[1979]]) * ''Some Product: Carri on Sex Pistols'' (entrevistas e singles ràdio) (27 de julhet de [[1979]]) * ''[[Flogging a Dead Horse]]'' (compilacion) (16 de febrièr de [[1980]]) * ''Kiss This: The Best Of'' (10 d'Octobre de [[1992]]) * ''Filthy Lucre Live'' (24 de Junh de [[1996]]) * ''Jubilee: The Best Of'' (27 de mai de [[2002]]) * ''Sex Pistols'' (cofret) (2 de Junh de [[2002]]) * ''Raw and Live'' (16 de Febrièr de [[2004]]) * ''Spunk'' (Original 1977 Bootleg Album) (10 de Julhet de [[2006]]) === Album sòlo de Sid Vicious === * Decembre de 1979 - ''Sid Sings'' {{Musica}} [[Categoria:Grop de musica punk]] [[Categoria:Grop de rock britanic]] [[Categoria:Grop de musica britanic]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1970]] [[Categoria:Grop de rock]] ehe9wutab8g6ynx0x14e1azl6a3thls 0 21248 2510299 91113 2026-10-07T11:53:34Z EmausBot 6397 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Cònsol màger]] 2510299 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Cònsol màger]] rd7dize84nt9ye3lge2rzbvbh68kvvn 0 21249 2510297 91114 2026-10-07T11:53:14Z EmausBot 6397 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Cònsol màger]] 2510297 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Cònsol màger]] rd7dize84nt9ye3lge2rzbvbh68kvvn 0 21250 2510298 91116 2026-10-07T11:53:24Z EmausBot 6397 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Cònsol màger]] 2510298 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Cònsol màger]] rd7dize84nt9ye3lge2rzbvbh68kvvn 0 23454 2510242 2510170 2026-10-07T04:37:45Z Nicolas Eynaud 6858 /* Leis Òbras */ 2510242 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Vida e formacion == Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]]. == Leis Òbras == Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic. === Lei contribucions a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references/> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 2z2ondqdb4e17patdw8un9epjjveykk 2510243 2510242 2026-10-07T04:39:22Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo trabalh teoric */ 2510243 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Vida e formacion == Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]]. == Leis Òbras == Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic. === Lei contribucions a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== ==== ''Alexandre Nevski'' ==== ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references/> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] qxh5astg3f4o13cvm087zw50z0x57w2 2510244 2510243 2026-10-07T04:39:37Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lei contribucions a l'art cinematografica */ 2510244 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Vida e formacion == Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]]. == Leis Òbras == Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic. === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== ==== ''Alexandre Nevski'' ==== ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references/> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] ese0tz1cv6pb0q8h941223kkyx13sur 2510245 2510244 2026-10-07T04:40:16Z Nicolas Eynaud 6858 /* Filmografia e films principaus */ 2510245 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Vida e formacion == Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]]. == Leis Òbras == Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic. === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== {{veire|Cuirassat Potemkin}} ==== ''Alexandre Nevski'' ==== {{veire|Alexandre Nevski (film)}} ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references/> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] akpaoyf5mz7q82fudqdjr0rmgaa6e6l 2510248 2510245 2026-10-07T04:59:25Z Nicolas Eynaud 6858 /* Generalitats */ 2510248 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Vida e formacion == Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]]. == Leis Òbras == Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic. === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada que se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges<ref>''[[Death Day]]'', un cort metratge sortit en [[1934]] ais [[USA|Estats Units]] es considerat coma perdut.</ref>. L'ensemble foguèt realizat entre [[1924]] e [[1948]], mai la partida finala de son darrier film, ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', sortiguèt en [[1958]], 14 ans après sa [[mòrt]]. ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== {{veire|Cuirassat Potemkin}} ==== ''Alexandre Nevski'' ==== {{veire|Alexandre Nevski (film)}} ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references/> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] 9rzayw7jr8td9fi1ro739tubzuau2ph 2510250 2510248 2026-10-07T05:06:04Z Nicolas Eynaud 6858 /* Generalitats */ 2510250 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Vida e formacion == Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]]. == Leis Òbras == Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic. === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada que se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges<ref>''[[Death Day]]'', un cort metratge sortit en [[1934]] ais [[USA|Estats Units]] es considerat coma perdut.</ref>. L'ensemble foguèt realizat entre [[1924]] e [[1948]], mai la partida finala de son darrier film, ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', sortiguèt en [[1958]], 14 ans après sa [[mòrt]]. Aquela òbra pòu se devesir en tres partidas. De [[1923]] a [[1929]], s'inscriguèt dins un cinèma revolucionari centrat sus leis ideaus revolucionaris, lei massas popularas e lo montatge (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Puei, de [[1930]] a [[1937]], s'orientèt mai vèrs l'experimentacion, çò qu'entrainèt de dificultats amb leis autoritats sovieticas e l'empachèt d'acabar sei films (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bejine]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandre Nevski (film)|Alexandre Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'', illustrant un interès per un cinèma marcat per lo racònte istoric, de personatges individuaus marcants e un estil monumentau. ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== {{veire|Cuirassat Potemkin}} ==== ''Alexandre Nevski'' ==== {{veire|Alexandre Nevski (film)}} ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references/> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] evhxxw9cmwtjyc7y969thjffw68mki1 0 27929 2510292 2233850 2026-10-07T10:38:41Z Kontributor 2K 52367 2510292 wikitext text/x-wiki {{Omon|Boçac}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Boçac | nom2 = ''Boussac'' | imatge = FR-46-Boussac.JPG | descripcion = La glèisa. | lògo = cap | escut = Blason ville FR Boussac (Lot).svg | ist = {{Carcin}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | departament = {{Òlt}} | arrondiment = [[Arrondiment de Fijac|Fijac]] | canton = Fijac-1 ([[Canton de Livernon|Livernon]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas del Grand Fijac|CC del Grand Fijac]] | insee = 46035 | cp = 46100 | cònsol = Denis Daynac | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | longitud = 1.9225 | latitud = 44.6030555556 | alt mej = 214 | alt mini = 170 | alt maxi = 340 | ectaras = 777 | km² = 7.77 |}} '''Boçac'''{{RepTopMP}} (''Boussac'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[carcin]]òla situada dins lo departament francés d'[[Òut (departament)|Òut]] e la region d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 46035.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=46035 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= [[2026]] |Identitat=Denis Daynac |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat=Michel Villedieu|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1983]] |Fin= 2008 |Identitat= Jean-Pierre Saldana |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= abans [[1981]] |Fin= 1983 |Identitat=Bernard Rigouste |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=46035 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=236 |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=358 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=234 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=138 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=178 |2006=174 |2007= |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas d'Òlt]] * [[Portal:Carcin|Lo Portal de Carcin]] * [[Carcinòl (parlar)|L'occitan de Carcin]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas == <references/> {{Portal Carcin}} {{Comunas d'Òlt}} [[Categoria:Comuna d'Òlt]] [[Categoria:Comuna de Carcin]] [[Categoria:Comuna de Guiana]] msxqewts491ajo5wex50rve70xow8wk 0 28122 2510291 2235671 2026-10-07T10:30:44Z Kontributor 2K 52367 2510291 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Vilaseca | nom2 = ''Villesèque'' | imatge = 01082013 - Église de Villesèque 1.jpg | descripcion = | lògo = cap | escut = Blason ville FR Villesèque (Lot).svg | escais = | region ist = {{Carcin}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | departament = {{Òlt}} | arrondiment = [[Arrondiment de Caors|Caors]] | canton = [[Canton de Lusèg|Lusèg]] | intercom = [[Comunautat de comunas de la Val d'Òut e del Vinhal|CC de la Val d'Òut e del Vinhal]] | insee = 46335 | cp = 46090 | cònsol = Jean-Marie Oustry | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | latitud = 44.3919444444 | longitud = 1.31888888889 | alt mini = 199 | alt mej = 200 | alt maxi = 339 | km² = 23.56 |}} '''Vilaseca'''{{RepTopMP}} (''Villesèque'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[carcin]]òla situada dins lo departament francés d'[[Òut (departament)|Òut]] e la region d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 46335.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=46335 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Jean-Marie Oustry|Partit= divèrs drecha |Qualitat= ancian cònsol d'[[Erépia]] (1980-2003)}} {{Elegit |Debuta= [[1993]] |Fin= 2014 |Identitat=Guy Baudel |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1983]] |Fin= 1993 |Identitat= Paul Esquieu |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1953]] |Fin= 1983 |Identitat=Ernest Vilate |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1953 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=46335 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=856 |1846=862 |1851=850 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=861 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=538 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=269 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=312 |2006=366 |2007= |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas d'Òlt]] * [[Portal:Carcin|Lo Portal de Carcin]] * [[Carcinòl (parlar)|L'occitan de Carcin]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Carcin}} {{Comunas d'Òlt}} [[Categoria:Comuna d'Òlt]] [[Categoria:Comuna de Carcin]] [[Categoria:Comuna de Guiana]] m6hd5y8laot93qnyzekyjhtr14073f0 0 44946 2510253 2499881 2026-10-07T06:52:39Z Alaric 506 44932 2510253 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Borgonuòu | nom2 = ''Bourganeuf'' | imatge = Bourganeuf_-_Château.JPG | descripcion = La glèisa, la tor Zizim e lo chasteu. | lògo = | escut = Albe_arms.svg | escais = | region ist = {{Lemosin}} | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment de Garait|Garait]] | canton = [[Canton de Borgonuòu|Borgonuòu]]<br>([[chapluòc]], puei burèu centralizator) | insee = 23030 | cp = 23400 | cònsol = Jean-Pierre Jouhaud | mandat = [[2014]]-[[2020]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Cruesa Sud-Oèst|CC Cruesa Sud-Oèst]] (2017 --->) | longitud = 1.75638888889 | latitud = 45.9541666667 | alt mini = 380 | alt mej = 450 | alt maxi = 602 | ectaras = 2 254 | km² = 22.54 |}} '''Borgonuòu''' <ref>Lo sufixe ''-on'' es imaginari : ''Borguet Nou'' vers 1140, > ''*Borguenuòu'' > ''*Borganuòu''> ''*Borgònuòu''> ''Borgonuòu''</ref> (''Bourganeuf'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son ''Borguet Nou'', vers 1140, ''de Burgueto Novo'' en 1195. Lo prumier element dau nom es lo mot ''borg'' ambeu diminutiu ''-et'', dau latin ''-ittum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 97</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 381</ref>. L'origina de la vila èra donc relativament recenta (adjectiu ''-nou''). La prononciacion actuala [burgu'ɲɔw]<ref>. https://bnl-bfm.limoges.fr/s/bibliotheque-virtuelle/item/973#lg=1&slide=0</ref> pòt donar l'impression de la substitucion d'un sufixe per un autre e justificar la grafia bistòrta ''Borgon Nuòu''. Mas, seriá vertadierament aquò ? Non o sembla pas e lo nom francés es l'indici d'una estapa de l'evolucion. ''Borguet nòu'' [bur'get nɔw] s'es probablament viste articulat [burge'nɔw], coma un sol mot e ambe l'amudiment dau -t- davant ''-n''. La grafia francesa, ''Bourganeuf'', testimònia probablament, per la segonda sillaba, d'una prononciacion en [burga-], segonda mudason. Lo vocalisme de la segonda sillaba, qu'es ni tonica nimai iniciala, es especialament fragile, çò qu'explica aqueu chamnhament. Un -a- pretonic se pronóncia sovent [-ɔ-] (o se pòt mudar en [-ɔ-], per la rason dejà dicha). Sem donc a [burgɔ-]. Ambe la perta de la compreension dau sufixe, l'abséncia de sens de l'element ''borga-'', aqueu [-ɔ-] pòt subir la regla generala de barradura en [-u-] de tots los [-o-] pretonics; donc [burgu-]. Pasmens auriá poscut demorar [burgɔ-], mas devem constatar qu'aquò s'es pas passat entau. I a donc pas de sufixe ''-on'' (dau latin ''-onem''), çò que fai que la grafia '''Borgonuòu''' es la sola acceptabla. Coma que sia, lo remplaçament dau resultat d'un sufixe per lo resultat d'un autre, quò pòt arribar, mas a l'interior d'un nom, i a quauquarren que deuriá interrogar lo mendre lingüista un pauc atentiu... Lo doctor Queyrat escriviá ''Bourgougniôou'' <ref>http://www.oocities.org/toponimiaoccitana/23.html</ref> (i a tanben Borgonueu en grafia classica, ambe la varianta ''nueu'', que, coma ''nuòu'', deriva d'un ''nòu'' pus ancian). ==Istòria== La vila fuguèt fondada per l'[[Òrdre de Sant Joan de Jerusalèm|Òrdre daus Espitalièrs de Sent Joan de Jerusalèm]], creat en 1104. Dempuei lo segle XII, d'aici a la revolution de 1789, los Chivaliers resteren a Borgonuòu, que coneisset entau una prosperitat e una reputacion qu'egalet jamai après. Borgonuòu èra lo chapluòc de la « venerable lenga d'Auvernhe » d'aici a 1750 ont fuguet desplaçat a [[Lion]]. Son poder s'espandiá sus lo centre de la [[França|França (en tant qu'estat)]] : [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvernhe]], [[Marcha (Lemosin)|Marcha]], [[Velai]], [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], [[Berric]], [[Forés]], [[Borbonés]], [[Lionés]], Beaujolés, Bugey e [[Savòia]]. Au segle XVIII, lo chamin grand [[Limòtges]]-Lion, que passava larjament au sud de Borgonuòu, fuguet desplaçat e traverset la vila. Borgonuòu fuguet [[chapluòc]] de districte de 1790 a 1795 e [[chapluòc]] d'arrondiment d'aici a [[1926]]. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta| insee =23030 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= [[2026]] |Identitat=Régis Rigaud |Partit=[[PS]] |Qualitat= Inspector Generau a l'Educacion Nacionala }} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat=Jean-Pierre Jouhaud |Partit=[[PS]] |Qualitat= provisor, president de l'anciana CC}} {{Elegit |Debuta= [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat=Jean-Pierre Jouhaud |Partit= PS |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= junh [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat= Jean-Jacques Lozach |Partit= [[PS]] |Qualitat= senator}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23030 |1793=2062 |1800=1988 |1806=1959 |1821=2203 |1831=2849 |1836=2940 |1841=3080 |1846=3202 |1851=3384 |1856=3197 |1861=3222 |1866=3501 |1872=3591 |1876=3620 |1881=3726 |1886=3902 |1891=3863 |1896=3524 |1901=3675 |1906=3864 |1911=3875 |1921=3659 |1926=3561 |1931=3364 |1936=3117 |1946=3464 |1954=3308 |1962=3310 |1968=3804 |1975=3637 |1982=3738 |1990=3385 |1999=3163 |2006=2980 |2007=2948 |2008=2917 |2009= |2013=2732 |2017=2572 |cassini=5267 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|030}} abitants. ==Luecs e monuments== <gallery> Bourganeuf_Eglise_Saint-Jean-Baptiste_et_Hotel_de_Ville.JPG|La gleisa de Sant Joan Baptista e l'ostau de vila a dreita. Nef_de_l'église_Saint-Jean-Baptiste_de_Bourganeuf.jpg|L'interior de la gleisa. Bourganeuf_Hôtel_de_Ville.JPG|L'ostau de vila. Bourganeuf_-_Château.JPG|La glèisa, la tor Zizim e lo chasteu. Bourganeuf_Musée_électrification.jpg|Lo musèu de l'electrificacion. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== Djem "Zizim" Prince otoman ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] lxzlrkk34n0r1tr4ktjh4zcw2169eq0 0 48239 2510296 405367 2026-10-07T11:53:04Z EmausBot 6397 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Cònsol màger]] 2510296 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Cònsol màger]] rd7dize84nt9ye3lge2rzbvbh68kvvn 0 64885 2510261 2281450 2026-10-07T07:27:37Z Kent Wang 65448 Rua Augusta from Arco Triunfal da Rua Augusta 08.jpg 2510261 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Rua Augusta from Arco Triunfal da Rua Augusta 08.jpg|thumb|right|250px|La Rua Augusta dins lo quartièr de [[Baixa]] a [[Lisbona]].]] '''Rua Augusta''' es una carrièra celèbra del quartièr [[Baixa]] de [[Lisbona]], en [[Portugal]], que comença a l'[[arc de trionf]] de la ''[[Praça do Comércio]]'', fins a la ''[[Praça do Rossio]]''. Se trapa una granda concentracion de comèrcis per çò que tota la carrièra es bordejada per de [[botiga]]s, fòrça de las de grandas marcas internacionalas. E dempuèi la fin de las annadas 1980 qu'es tancada a la circulacion automobila es frequentament ocupada per d'artistas de carrièras, d'artesans e de mercants corredisses. Parallèlas a aquela, i a la ''rua do Ouro'' (carrièra de l'Aur) e la ''rua da Prata'' (carrièra de l'Argent). == Ligams extèrnes == * {{pt}} [https://archive.is/20121205074607/http://toponimia.cm-lisboa.pt/ Toponímia de Lisboa] * {{pt}} [https://web.archive.org/web/20100206150642/http://www.ruaaugusta.pt/ ''Site'' da Rua Augusta] [[Categoria:Lisbona]] [[Categoria:Carrièra de Lisbona]] rto04b9e28xy61vm2iq599qgf3aja7y 0 64922 2510260 2509628 2026-10-07T07:27:02Z Kent Wang 65448 Arco Triunfal da Rua Augusta from Praça do Comércio 41.jpg; Apondre una seccion de galariá, traducha del portugués 2510260 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:{{#property:P18}}|thumb|Estatua de D. José I en la ''Praça do Comércio'']] [[Fichièr:Arco Triunfal da Rua Augusta from Praça do Comércio 41.jpg|vinheta|Arc de Trionf de la [[Rua Augusta]], en la ''Praça do Comércio'']] La '''Praça do Comércio''' ({{cita|Plaça del comèrci}}), mai coneguda coma '''Terreiro do Paço''', es una plaça del quartièr [[Baixa]] de [[Lisbona]] situada sus las ribas de [[Tage]], dins la zòna ont foguèt localizat lo palais dels reis de [[Portugal]] pendent prèp de dos sègles. Es una de las mai grandas Plaças d'[[Euròpa]], amb prèp de {{unitat|36000|m²}} ({{unitat|180|m}} x {{unitat|200|m}}). En [[1511]], lo rei [[Manuel I de Portugal|D. Manuel I]] transferiguèt la seuna residéncia del [[Castelo de São Jorge]] cap a aqueste site prèp del flum. Lo [[Paço da Ribeira]], coma sa bibliotèca de {{formatnum:70000}} volums, foguèron destruits per lo [[tèrratrem de Lisbona de 1755]]. A la reconstruccion, la [[plaça]] venguèt l'element fondamental del plan del [[Marqués de Pombal]]. Los edificis, amb d'arcadas qu'entornejan la plaça, albèrgan qualques Ministèris del Govèrn Portugués, amb l'excepcion del famós cafè ''[[Martinho da Arcada]]'', lo mai vièlh de Lisbona, e un dels preferits de [[Fernando Pessoa]]. Après la [[Revolucion de 1910]] los edificis foguèron pintats en ròse republican. Tornèron recentament a sa color originala, lo jaune. Lo costat sud, amb sas doas torres carradas, es tornat cap a [[Tage]]. Çò que foguèt totjorn la dintrada nòbla de [[Lisbona]] e, per la grasas de [[marbre]] del Cai de las Colomnas, venent del flum, desbarquèron la reialtat, caps d'Estat e diplomatas. Autres còps de personas, un còp per setmana dempuèi aqueste cai, se banhavan nudas - çò que causèt indignacion a l'epòca. Al centre de la plaça, i a l'estatua equèstra de [[Josèp Ier de Portugal|D. Josèp I]], erigida en [[1775]] per [[Joaquim Machado de Castro]], lo principal escultor portugués del sègle XVIII. Amb lo temps, l'estatua de [[bronze]] prenguèt una patina verda. Al costat nòrd de la plaça, i a l'[[Arc de trionf|Arc de Trionf]] de la [[Rua Augusta]], es la dintrada del quartièr de [[Baixa]]. La plaça serviguèt de parc d'estacionament fins al decenni de 1990, mas uèi aqueste vast espaci s'utiliza per d'eveniments culturals e d'espectacles. ==Eveniments istorics== Lo 1{{èr}} de febrièr de 1908, lo rei [[Carlos I de Portugal|D. Carlos]] e son filh Loís Felip foguèron assassinats quand passavan en la plaça. Lo 25 d'abril de 1974, la plaça foguèt lo teatre de las operacions de la [[Revolucion dels ulhets]], que capvirèt lo govèrn de [[Marcello Caetano]] e l'''[[Estado Novo]]''. ==Vejatz tanben== *[[Baixa]] *[[Rua Augusta]] *[[Marqués de Pombal]] == Galariá == <gallery mode="packed"> File:Equestrian statue of King José I with Arco Triunfal da Rua Augusta 45.jpg|[[:en:Statue of José I of Portugal|Estatua equèstra de Josèp I]], de [[:en:Joaquim Machado de Castro|Joaquim Machado de Castro]] (1775), e l'[[:en:Rua Augusta Arch|Arc de Trionf de la Rua Augusta]] File:Equestrian statue of King José I in Praça do Comércio 47.jpg|[[:en:Statue of José I of Portugal|Estatua equèstra de Josèp I]]. Lo rei a caval esclafa simbolicament las sèrps sus son camin. File:Praça do Comércio from Arco Triunfal da Rua Augusta 34.jpg|Vista dempuèi l'[[:en:Rua Augusta Arch|Arc de Trionf de la Rua Augusta]] File:West wing of Praça do Comércio 53.jpg|Ala occidentala File:Arcades of Praça do Comércio 37.jpg|Arcadas </gallery> [[Categoria:Lisbona]] [[Categoria:Plaça de Lisbona]] g2g656pxaf7pwgrevdpeudr2ymovat2 0 67348 2510259 2509885 2026-10-07T07:26:31Z Kent Wang 65448 Monasterio de los Jerónimos, Lisboa, Portugal, 2022-07-24, DD 38-40 HDR.jpg; Panorama of Jerónimos Monastery (edited).jpg; Remplaçament de la galariá, traduccion del portugués; + {{Imatge panoramic}} 2510259 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:{{#property:P18}}|thumb|300px|Lo Monastèri dels Jeronims, [[Belém (Lisbona)|Belém]], [[Lisbona]]]] {{UNESCO}} Lo '''Monastèri dels Jeronims''' (''Mosteiro dos Jerónimos'') es un monastèri portugués, d'[[estil manuelin]], testimòni monumental de la riquesa de las descobèrtas portuguesas a travèrs lo monde. == Situacion == Lo monastèri es situat a l'oèst de [[Lisbona]], [[Portugal]], dins lo quartièr de [[Belém (Lisbona)|Belém]], a l'embocadura del flum de [[Tage]]. == Istòria == [[Fichièr:Monastero di Jeronimos - Lisbona.JPG|left|thumb|Nau de la glèisa de Santa Maria]] Sus la plaça d'un ermitatge fondat per [[Enric lo Navigador]], lo rei [[Manuel Ier de Portugal|Manuel Ier]] comencèt en 1502, un pauc aprèp lo retorn de [[Vasco de Gama]] de son primièr viatge en Índia, de bastir un monastèri remirable destinat als religioses de l'[[Òrdre de Sant Giròni|Òrdre dels Ieronimitas]]. Foguèt en granda partida finançada pels profièits del comèrci de las espècias e de las riquesas venent dels grands viatges de descobèrta portugueses del sègle XVI. Lo monastèri constituís l'òbra arquitecturala pus acabada de l'estil manuelin. Amb l'arribada de riquesas a Lisbona, los arquitèctes poguèron lançar una òbra de granda envergadura. [[Diogo Boitaca]] foguèt lo primièr arquitècte del talhièr e causiguèt tre 1502 l'estil [[gotic]]. Mas en 1517, sos successors modifiquèron aquel estil en i apondent lo tipe adornamental caracteristic de l'estil manuelin ont s'encontran divèrsas influéncias. João de Castilho, d'origina espanhòla, donèt a la decoracion un costat [[plateresc]]; [[Nicolau de Chanterene]] metèt en relèu los tèmas de la Renaissença; e Diogo de Torralva e Jérôme de Rouen aportèron una nòta de classicisme. Escapèt al terratrèm de 1755 que destruiguèt Lisbona mas foguèt endamatjat per las tropas napoleonianas venent de França qu'envasiguèron Portugal a la començança del sègle XIX. En 1834, amb l'expulsion de l'òrdre religiós dels Ieronimitas, la glèisa de Santa Maria dels Ieronimitas venguèt una glèisa parroquiala pels abitants de Santa Maria de [[Belém (Lisbona)]]. Los bastiments aponduts al mitan del sègle XIX a l'oèst del campanal rompon un pauc l'armonia arquitecturala del tot. S'i tròban los musèus de la marina e de l'arqueologia. Classat monument istoric en 1907, lo monastèri es marcat sus la tièra del [[Patrimòni Mondial]] de l'[[UNESCO]] en 1983 amassa amb la [[torre de Belém]]. Lo 13 de decembre de 2007, los caps d'Estat o de govèrn de l'[[Union Europèa]] s'i reüniguèron per signar un novèl tractat constitucional nomenat [[tractat de Lisbona]]. == Las clastras == Las [[clastras]] possedisson una riquesa esculturala impressionanta. De forma carrada de 55 mètres de costat, comprenon dos estatges. L'estatge inferior, construit per Diogo Boitaca, es pertusat de largas arcadas que los rèbles son sostenguts sus de finas colomnetas que lor decoracion s'inspira del gotic finissent e de la Renaissença. L'estatge superior, construit per João de Castilho, a un estil mens abondiu. Dins un corredor de las clastras i a dempuèi 1985 lo tombèl de [[Fernando Pessoa]]. La [[sala capitulara]] de las clastras abriga uèi lo tombèl de l'escrivan [[Alexandre Herculano]]. La sacristia e lo refectòri dels monges son cobèrts de voltas de [[lierna]]s e [[terceron]]s. == La glèisa de Santa Maria == Lo portal lateral sud, òbra de Diogo Boitaca e João de Castilho, presenta un foisonament de capials, de [[pinacle]]s e de ròdols abrigant de estatuas. Es coronat per un pabalhon subremontat de la crotz dels Cavalièrs de Crist. Lo [[trumèl]] es ornat de l'estatua d'Enric lo Navigador e lo [[timpan]] es decorat de basses relèus remembrant la vida de Sant Giròni. Lo portal oèst, òbra de Nicolas Chanterène, permet d'accedir a las clastras del monastèri. Es ornat de fòrça bèlas estatuas, subretot aquelas de Manuel I{{èr}} e de sa segonda esposa [[Maria d'Aragon]]. Al dessús del portal se tròba las scènas de l'Anonciacion, de la Nativitat e de l'Adoracion dels Magues. Uèi lo portal oèst es abrigat par un porgue construit al sègle XIX. L'interior de la nau de la glèisa suspren pel rafinament e la virtuositat de sa copòla. La decoracion dels pilars e de la copòla son de João de Castilho, dins lo pur estil manuelin. A la dintrada de la glèisa, se pòt veire los tombèls de [[Vasco de Gama]] e de [[Luís Vaz de Camões|Camoes]]. Los brases del transèpte d'estil barròc foguèron erigits per Jérôme de Rouen, filh de Jean de Rouen e contenon plusors tombèls reials. Dins lo còr que se tornèt construire a l'epòca classica, se pòt veire un tabernacle d'argent del sègle XVII, de l'orfèbre portugués João de Sousa (1674-1678), ofèrt pel rei Alfonse VI en remerciaments per sa victòria dins la [[Batalha de Montes Claros]] (lo 17 de junh de 1665) facia al reialme d'Espanha, e tanben d'autres tombèls reials. == Musèu arqueologic == Es situat dins l'ala construita al sègle XIX. Dins la granda galariá, se pòt descobrir las diferentas estapas de l'istòria portuguesa dempuèi las originas fins a l'epòca romana. D'objèctes de diferentas epòcas son presentats: de poteries, d'armas, de jòias, d'estèlas... Entre aqueles objèctes, se tròba lo ''berrões'' que son d'esculturas de granit representant de singlars que se trapan fòrça dins lo nòrd-èst de Portugal. == Musèu de la marina == Aquel musèu es installat a l'oèst del monastèri dins dos bastiments diferents. Presenta una importanta e remarcabla colleccion de marquetas de naus de diferentas epòcas. == Ligams intèrnes == * [[Lisbona]] * [[Torre de Belém]] * [[Pastèls de Belém]] == Galariá == <gallery mode="packed"> File:South portal of Mosteiro dos Jerónimos 6171.jpg|Portal sud File:Monasterio de los Jerónimos, Lisboa, Portugal, 2022-07-24, DD 38-40 HDR.jpg|Interior de la glèisa File:Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg|Tombèl de Vasco de Gama File:Tomb of Luís de Camões 8508.jpg|Tombèl de Luís de Camões File:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos 8498.jpg|Clastras File:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos, upper floor 8486.jpg|Clastras, estatge superior File:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos, ground floor 8500.jpg|Clastras, res-de-cauçada File:Lion fountain in the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos 8501.jpg|Font dels leons dins las clastras </gallery> {{Imatge panoramic|Panorama of Jerónimos Monastery (edited).jpg|1800|Vista panoramica del monastèri}} == Ligams extèrnes == * [http://www.mosteirojeronimos.pt/ Site oficial del monastèri dels Ieronimitas] {{pt}} *[https://web.archive.org/web/20110408233643/http://www.lisbonweekendguild.com/lisbon-sights/Mosteiro_dos_Jeronimos.html Monastèri dels Jeronims] {{en}} * [http://whc.unesco.org/en/list/263 Pagina oficiala de l'UNESCO sul monastèri dels Ieronimitas e la Torre de Belém] {{en}} {{Patrimòni Mondial en Portugal}} {{Portal Portugal}} [[Categoria:Lisbona]] t6bij6hq8q4lvq6i230h8jywt2h894s 0 72280 2510228 2506259 2026-10-06T19:26:09Z Milliped 38388 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Aqueduc de l'étang de Jouarres.jpg]] → [[File:Aqueduc d'Azille.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · the old name is the name of a bridge that leads the Canal du Midi over a small stream, very close to the Étang de Jouarres 2510228 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Asilha | nom2 = ''Azille'' | imatge = View of Azille.jpg | descripcion = Vista d'Asilha. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Azille (Aude).svg | escais = | region = {{Occitània (Region)}} | ist = {{Lengadòc}} | parçan = {{Menerbés}} | departament = {{Aude}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = Lo Naut Menerbés ([[Canton de Peiriac de Menerbés|Peiriac de Menerbés]] abans 2015) | insee = 11022 | cp = 11700 | cònsol = Joelle Rives Galibert | mandat = [[2026]]-[[2032]] | intercom = [[Carcassona Agló]] | gentilici = | latitud = 43.2779278 | longitud = 2.6584222 | alt mini = 39 | alt mej = 84 | alt maxi = 120 | km² = 23.33 |}} '''Asilha''', '''Asilha lo Comtal'''<ref name=PT>{{PichòtTalamus|A|Azilhan lo Comtal, Azilha lo Comtal}}</ref>, ancianament ''Asilhan lo Comtal''<ref name=PT/><ref>fòrmas ancianas</ref> (''Azille'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] de [[Menerbés]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. == Geografia == Comuna del [[Menerbés]] situada al pè de la [[Montanha Negra]] dins l'[[AOC]] [[Vin del país de las Costièras de Peiriac]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 11022.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Asilha | nòrd = [[Sira]] <small>([[Erau (departament)|Erau]])</small> | nòrd-èst = [[Pepius]], </br> [[Lonzac (Menerbés)|Lonzac]] ([[Erau (departament)|Erau]])</small> | èst = [[Omps|Oms]] | sud-èst = [[Torosèla]] | sud = [[La Redòrta]] | sud-oèst = | oèst = [[Rius de Menerbés]] | nòrd-oèst = [[La Livinièra|La Livinhèira]] ([[Erau (departament)|Erau]])</small> }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son ''In villa Asiliano Superiore territorii Narbonensis'' en [[878]]; ''Azilianum'' en [[1120]]; ''Asellanum'' en [[1177]]; ''Sanctus Andreas de Asilhano'' en [[1228]]; ''Asillianum Magnum'' en [[1234]]; ''Azilhan lo Comtal'' en [[1355]]; ''Azilha lo Comtal'' en [[1381]]<ref name=PT/>; ''Asilan lo Contal'' al [[sègle XIV]]; ''Arilhan'' en [[1406]]; ''Azilha'' en [[1408]]; ''Asillan'' en [[1528]]; ''Azille le Comtal en Minervois'' en [[1582]]; ''Auxilianum, Comitatus titulo'' en [[1587]]; ''Azilhan le Contal'' en [[1589]]; ''Asille'' en [[1591]]; ''Azillie'' en [[1595]]; ''Azilan'' en [[1595]]; ''Azillan le Comtal'' en [[1639]]; ''Azille'' al [[sègle XVIII]]; etc. La prononciacion es ''Azilho'' (grafia de l'abat [[Antòni Savartés|Savartés]]) <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 17, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f109.item.texteImage </ref>, doncas [a'ziʎɔ].</br> ''Asilha'' ven d'un nom latin d'òme, ''Acilius'', ambe'l sufixe ''-anum'' (''Acilianus'' pres absoludament segon los Féniés, que copian [[Ernèst Negre|Negre]]). L'accent a reculat <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 43</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 128</ref> (''Asilhan'' > ''Asilha''), coma sovent dins l'airal e la marca del reculament dins los tèxtes data del sègle XVI (mès benlèu que comencèt abans), çò que se remarca tanben dins plan de cases semblables. Asilha èra una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre ''Acilius''. La mencion ''-lo Comtal'' sembla pas mai en usatge, mès garda sa valor valorizanta per la comuna. ===Sant Andrieu d'Asilha=== Es una anciana glèisa parroquiala, ara suprimida. Las fòrmas ancianas son ''Ecclesia Sancti Andree de Azillano'' en 1119, ''Esglise parochielle Sainct André d'Azillan'' en 1639, ''Quartier, porte, fontaine de Saint-Andrieu'' (cadastre), etc <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 367, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f459.item.texteImage </ref>.</br> ''Sant Andrieu'' representa probablament l'apòstol, mes i a tanben d'autres sants. ===Sant Estève de Terçan=== Es un ancian priorat. Las fòrmas ancianas son ''Rector de Terciano'' en 1351, ''Ecclesia Sancti Stephani de Treiciano'' en 1360, ''Annexa de Magdalena, alias ecclesia de Sancto Stephano de Tersans'' en 1404, ''Sainct Estienne de Tersan'' en 1184-1639, ''Saint Étienne de Tressan'' en 1706, ''Saint Étienne'' en 1781, ''Tertia'' entre 1326 e lo sègle XVIII, ''Terssan'' (cadastre). [[Antòni Savartés|L'abat Savartés]] precisa qu'es una localitat despareguda e fornís d'autras atestacions : ''Trencianum'' en 1263, ''Trucan'' en 1216-1589 <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 383, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f475.item.texteImage </ref>{{,}}<ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 443, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f535.item.texteImage </ref>.</br> Un nom latin d'òme es seguit del sufixe ''-anum''. Segon las atestacions, poiriá èsser ''Tertius'' (''Terciano'', ''Tersan'', etc) o ''Terentius'' (''Trencianum'', ''Tressan'', etc). Cossí que siá, ''Terçan'' (se lo nom es aqueste, perqué sembla remplaçat per ''Vaissièra'') es un nom de proprietat galloromana. Demòra una glèisa preromanica (sègle X) e romanica (sègle XII). ===Joaras (nom supausat)=== Ara, i a *Joaras le Vièlh, le lac de Joaras (ancianament estanh), d'installacions toristicas, mai que mai sus la comuna d'[[Omps|Olms]]. Joaras es una anciana comunautat e un ancian priorat del vocable de Sant Pèire. Las fòrmas ancianas son ''Villa de Aihoaras'' en 1110, ''Ecclesia S. Petri de Naigras'' en 1119, ''De Najoaras'' en 1119, ''Castrum Adjouaras'' en 1135, ''Villa de Majoarras'' en 1215, ''Ecclesia de Joarris'' en 1351, ''Joaras'' al sègle XIV, ''S. Petrus de Majoras'' en 1228-1494, ''Villa de Noaiarcis..., Noaieriis'' en 1228-1494, ''Nazoaras'' en 1228-1494, ''De Nozoaras'' de 1282 al sègle XV, ''De Najoharas'' en 1521, ''Joarras'' en 1536, ''Chasteau de Jouares'' en 1584, ''Esglise parochielle Sainct Pierre de Jouarres'' en 1639, ''Jouars'' en 1503-1680<ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 186, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f278.item.texteImage </ref>.</br> Es un nom diferent de [[Jouarre]], qu'es un ''diuo-duron'', format de ''diuo'' (del dieu, donc sacrat) e ''duron'' (mercat claus, barrat, donc en general « enclaus », benlèu vilatge fortificat, borg)<ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 138 e 48, a ''alto-duron''</ref>, pr'amor de la sillaba iniciala de las fòrmas pus ancianas e tanben per la finala en ''-a''. La primièra sillaba es estada eliminada (aferèsi), benlèu per confusion ambe l'apellacion onorifica femenina ''na'' o puslèu en dos tempses (''n'' confonduda ambe la fin de ''en'', puèi ''a'' confondut ambe la preposicion). Sembla que l'èrra siá simpla, en tot cas al començament (ara ?). == Istòria == A Asilha se trapan de rèstas de las civilizacions de la [[preïstòria]] fins a uèi; las tombas per incinerar de l'[[Edat del Fèrre]], (musèu d'[[Olonzac]]), la fòrt bèla villa romana de la serrada de Bilherin, que l'estatua del [[satir]] [[Marsias]] es expausada al [[Musèu Arqueologic de Narbona]], la recenta descobèrta d'una [[necropòli]] [[visigòt]]a. A l'[[Edat Mejana]], Asilha èra una de las vilas pus grandas de l'[[archidiocèsi de Narbona]]. Sant Julian foguèt lo sèti de l'[[archipreirat]] de [[Menerbés]]. Al sègle XIV venguèt ''Asilhan lo Comtal'' fins al [[sègle XVI]]. Vila liura, foguèt administrada per los seus cònsols elegits. Al començament del sègle XIII, Asilha coneguèt lo [[catarisme]] amb un ostal dels Perfèits. En [[1289]], [[Eustache de Lévis]] fondèt, o restaurèt, lo [[convent]] dels [[franciscans]] fòra los barris. En [[1331]], sa filha fondèt dins los barris l'Abadiá Reiala de Santa Clara. La creacion dels departaments faguèt abandonar dos camins importants que passavan a Asilha (véser la mapa de Cassini), le que menava a [[Lonzac (Menerbés)|Lonzac]] en venent de [[Rius de Menerbés]] e tanben faguèt pèrdre d'importància al qu'anava a [[Asilhanet]]. Asilha pèrdet aital son ròtle de caireforc e l'essencial de la circulacion generala passa per la D 11 [[Carcassona]]-[[Besièrs]] e per un camin novèl que s'embranca sus ela, [[La Redòrta]]-Rius. Çaquelà, a la fin del sègle XIX, amb l'arribada del tren (linha de [[Mos]] a [[Caunas de Menerbés]]), lo comèrci e l'industria se desvolopèron per un briu. Empacha pas que, sense tornar a l'Edat Mejana, al sègle XIX, Asilha rivalizava ambe [[Rius de Menerbés|Rius]], ara [[La Redòrta]] es puslèu pus importanta per la populacion e lo nombre d'emplecs (font : INSEE, comparason). Anciana vila, benlèu segonda dins la [[Archidiocèsi de Narbona|diocèsi]] darrèr [[Narbona]], Asilha es venguda un vilatge. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11022 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Joelle Rives Galibert |Partit= |Qualitat= retirada de quadra}} {{Elegit |Debuta= junh de [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat=Georges Saliège |Partit=sense |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Philippe Chevrier |Partit=divèrs dreta |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=11022 |1793=1114 |1800=1373 |1806=1467 |1821=1488 |1831=1498 |1836=1580 |1841=1572 |1846=1636 |1851=1648 |1856=1613 |1861=1680 |1866=1860 |1872=1854 |1876=1970 |1881=2238 |1886=2129 |1891=1941 |1896=2000 |1901=2062 |1906=2107 |1911=2033 |1921=2110 |1926=1960 |1931=1989 |1936=1836 |1946=1564 |1954=1524 |1962= 1495 |1968= 1441 |1975= 1205 |1982= 1195 |1990= 1052 |1999= 1056 |2004= 1080 |cassini=2296 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|022}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|022}}/23.33) round 2}}}} ab/km². == Economia == Viticultura: [[Corbièras (vin)|Corbièras]] == Lòcs e monuments == [[Imatge:Azille_Panorama.png|thumb|center|1000px|Vista panoramica d'Asilha al pè de la [[Montanha Negra]].]] * '''La glèisa parroquiala de Sant Julian e Santa Basilissa''' : la glèisa data del sègle XIV (monument istoric). Es d'estil [[gotic meridional]] amb nau unica larga. * '''Sant Estève de Terçan''' a [[Vaissièra]] :''' Glèisa preromanica * La font Sant Andrieu: giscla dins un edicul gotic del sègle XIV. * L'Abadiá Reiala de Santa Clara: que se'n pòt veire las rèstas sus la plaça de la glèisa. * Lo [[Convent]] dels Cordelièrs : destruit * Los barris de l'[[Edat Mejana]] : qualques partidas visiblas. * La cava de Joaras e lo castèl viticòla d'estil neorenaissença, a [[Floris]]. * [[Restanca]] de [[Joana]] <gallery mode=packed heights=180px> Azille Clocher-tour.jpg|Lo cloquièr de 36 mètres. Aqueduc d'Azille.jpg|Aqüaducte roman. Azille porte dans le rempart.jpg |Pòrta dins los barris. Azille_la_Gare.jpg|L'anciana gara. Azille maison avec ornementation en terre cuite.jpg|L'ostal amb decòrs de tèrra cuècha. Azille_-_Saint-Étienne_de_Vaissière_1.JPG|Anciana glèisa Sant Estève de Vaissièra (o de Terçan). </gallery> ==Personalitats ligadas a la comuna== * L'abat [[Antòni Savartés]], nascut a Asilha en 1854, archivista e istorian d'Aude. * [[Francois Sangalli]], internacional de rugbi de XV. ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11022 Asilha sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Menerbés]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] p662hdqbco3z9gfarqms6clthdvb0sh 1 72587 2510277 2505428 2026-10-07T08:32:28Z Skopien 45497 /* Aqueduc d’Azille */ seccion nòva 2510277 wikitext text/x-wiki La -s- i sembla pus plausibla (Cfr. [[Asilhan]], [[Cauna del Mas d'Asilh]], [[lo Mas d'Asilh]]). La zèta obstinada a entrar a Asilhan lo Comtal. [[Utilizaire:Tuc negre|Tuc negre]] ([[Discussion Utilizaire:Tuc negre|d]]) 25 abril de 2011 a 22.05 (UTC) == Aqueduc d’Azille == Sorry for writing in English. Under Lòcs e monuments, there is an image labeled "Aqüaducte roman". According to a recent article it is not roman but was built in the 19th century. See [[:fr:Aqueduc d’Azille]]. [[Utilizaire:Skopien|Skopien]] ([[Discussion Utilizaire:Skopien|d]]) 7 octobre de 2026 a 08.32 (UTC) mpdqacpok4jnlppnsrrkhq6e7wqcbwb 0 100627 2510241 2213237 2026-10-06T23:19:56Z Kontributor 2K 52367 2510241 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Gathemo | nomcomuna2= Gathemo | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville FR Gathemo (Manche).svg | escais= | region ist ={{Normandia}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment d'Avranches|Avranches]] | canton= [[Canton de Sourdeval|Sourdeval]] | insee = 50195 | cp = 50150 | cònsol = Patrick Giroult | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Gathemotins (en [[francés]]) | longitud= -0.974722222222 | latitud= 48.7661111111 | alt mini = 230 | alt mej = | alt maxi = 367 | km² = 10.41 }} '''Gathemo''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Normandia|normanda]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Marga (departament)|Marga]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Bassa Normandia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Gathemo]]'''Gathemo'''}} {{Image label|x=0.620659594615|y=0.770390790928|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 164 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beauficel]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.38420217093|y=0.80643686738|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 232 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Perriers-en-Beauficel]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.16722277882|y=0.529557419921|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 338 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Michel-de-Montjoie]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.299555800646|y=0.21992496854|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 376 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champ-du-Boult]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.919222472436|y=0.620393950749|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 491 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vengeons]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.177129296108|y=0.791016924583|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 84 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lingeard]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.568891375909|y=0.971644566387|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 193 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Brouains]] (5,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 50195 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Patrick Giroult|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 50195 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= 469 |1968= 459 |1975= 420 |1982= 385 |1990= 312 |1999= 292 |2005= |2006= |2007= 283 |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Normandia}} {{Comunas de| insee = 50195 }} [[Categoria:Comuna de Normandia]] [[Categoria:Comuna de la Marga]] jm9a97d8j5i60qh2w47bgmbnn3xqg3f 0 101922 2510290 2214839 2026-10-07T10:07:08Z Kontributor 2K 52367 2510290 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Saint-Pois | nomcomuna2= Saint-Pois | imatge= FranceNormandieSaintPoisEglise.jpg | descripcion= L'église. | lògo= | escut=Blason ville FR Saint-Pois (Manche).svg | escais= | region ist ={{Normandia}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment d'Avranches|Avranches]] | canton= [[Canton de Saint-Pois|Saint-Pois]] ([[capluòc]]) | insee = 50542 | cp = 50670 | cònsol = Casimir Lechevalier | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Saint-Poisiens (en [[francés]]) | longitud= -1.06555555556 | latitud= 48.7502777778 | alt mini = 73 | alt mej = | alt maxi = 289 | km² = 7.78 }} '''Saint-Pois''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Normandia|normanda]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Marga (departament)|Marga]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Bassa Normandia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Pois]]'''Saint-Pois'''}} {{Image label|x=0.758182374508|y=0.596802044977|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 84 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lingeard]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.749924181595|y=0.378919763263|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 338 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Michel-de-Montjoie]] (3,4km)}}}} {{Image label|x=0.538693399046|y=0.801825700229|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 153 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Mesnil-Gilbert]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.202689243527|y=0.484506858599|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 496 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Laurent-de-Cuves]] (4,1km)}}}} {{Image label|x=0.293654748755|y=0.769470050717|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 357 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cuves (Marga)|Cuves]] (4,4km)}}}} {{Image label|x=0.206553325511|y=0.758266667499|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 252 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Cresnays]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.280067148557|y=0.172228642861|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 574 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coulouvray-Boisbenâtre]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.471419617722|y=0.097092821501|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 253 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Gast]] (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.486243330465|y=0.922702016054|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 196 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Mesnil-Adelée]] (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.930800833398|y=0.609651959632|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 232 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Perriers-en-Beauficel]] (5,5km)}}}} {{Image label|x=0.800995035072|y=0.856030560558|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 342 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chérencé-le-Roussel]] (5,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 50542 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Casimir Lechevalier|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 50542 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= 639 |1968= 623 |1975= 519 |1982= 568 |1990= 558 |1999= 529 |2005= |2006= |2007= 538 |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Normandia}} {{Comunas de| insee = 50542 }} [[Categoria:Comuna de Normandia]] [[Categoria:Comuna de la Marga]] 7btgtyrg55sx8vqgdrmjk1uvtd3acus 0 104698 2510240 2362422 2026-10-06T21:45:35Z Dostojewskij 20932 Categoria:Decès en 2022 2510240 wikitext text/x-wiki {{Cap d'estat o govèrn | Nom= Shahabuddin Ahmed | Imatge= [[Fichièr:Shahabuddin Ahmed.jpg|180px]] | Títol_politic=President | Nacion= de {{Bangladèsh}} | Periòde_govèrn1= entre lo [[6 de decembre]] de [[1990]] e lo [[10 d'octobre]] de [[1991]] | Predecessor1= [[Hussain Muhammad Ershad]] | Successor1= [[Abdur Rahman Biswas]] | Periòde_govèrn2= entre lo [[9 d'octobre]] de [[1996]] e lo [[14 de novembre]] de [[2001]] | Predecessor2 = [[Abdur Rahman Biswas]] | Successor2 = [[Badruddoza Chowdhury]] | Jorn_Naissença= [[1 de febrièr]] de [[1930]] | Luòc_Naissença= [[Bangladèsh]] | Maridat_amb= Anowara Begum | Profession= òme politic | Partit= Lega Awami }} '''Shahabuddin Ahmed''' (n. [[1930]]) òme politic foguèt [[President]] de [[Bangladèsh]] en doas ocasions: entre [[1990]] e [[1991]], e entre [[1996]] e [[2001]]. {{Clr}} {{dinastia|color1=|color2=lightblue|abans= [[Hussain Muhammad Ershad]]|aprèp=[[Abdur Rahman Biswas]]|nom=[[Fichièr:|50px]] <br />[[Lista dels presidents de Bangladèsh|President de Bangladèsh]] <br /> [[6 de decembre]] de [[1990]] - [[10 d'octobre]] de [[1991]]}} {{dinastia|color1=|color2=lightblue|abans= [[Abdur Rahman Biswas]] |aprèp = [[Badruddoza Chowdhury]]| nom=[[Fichièr:|50px]] <br />[[Lista dels presidents de Bangladèsh|President de Bangladèsh]] <br /> [[9 d'octobre]] de [[1996]] - [[14 de novembre]] de [[2001]]}} {{DEFAULTSORT:Ahmed, Shahabuddin}} [[Categoria:President de Bangladèsh]] [[Categoria:Naissença en 1930]] [[Categoria:Decès en 2022]] re1d3x9ote4xox5yol80qsrv6wc4t8y 0 107019 2510239 2290146 2026-10-06T20:48:18Z Alaric 506 44932 2510239 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Dontrés | nom2 = ''Dontreix'' | imatge = 067_Dontreix_(_23700_).JPG | descripcion = La glèisa de Sant Julian de Dontrés. | lògo = | escut = Blason_ville_fr_Dontreix_23.svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23073 | cònsol = Denis Richin | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.9877777778 | longitud = 2.56027777778 | alt mini = 510 | alt maxi = 753 | km² = 47.45 |}} '''Dontrés''' (''Dontreix'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23073.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Dontrés | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== == Istòria == {{...}} == Administracion == ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23073 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Denis Richin |Partit= divèrs dreita |Qualitat= foncionari }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Henriette Chevallier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== == Demografia == {{Demografia |insee= 23073 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|073}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|073}}/47.45) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 3egm4gpsgw42jpvnnqglljrfvrprsrs 0 107027 2510232 2509970 2026-10-06T19:44:42Z Alaric 506 44932 2510232 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Char | nom2 = ''Chard'' | imatge = 025_Chard_(_23700_).JPG | descripcion = La glèisa Sent Pardó de Chard. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23053 | cònsol = Serge Perrier | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 2.47805555556 | latitud = 45.9452777778 | alt mini = 577 | alt maxi = 776 | km² = 14.12 |}} '''Char''' (''Chard'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha (Lemosin)|Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23053.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Char | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23053 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Serge Perrier |Partit= divers dreita |Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23053 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|053}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|053}}/14.12) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 3gy5pls41naye2q4ccr9v41l2snskd2 0 107033 2510231 2424457 2026-10-06T19:43:48Z Alaric 506 44932 2510231 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Charon | nom2 = ''Charron'' | imatge = 018_Charron_(_23700_).JPG | descripcion = La glèisa de Sant Martin de Charon. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23054 | cònsol = Émilie Bouchet | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | longitud = 2.56361111111 | latitud = 46.0605555556 | alt mini = 390 | alt mej = | alt maxi = 705 | km² = 30.11 |}} '''Charon''' (''Charron'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23054.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Charon | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23054 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Émilie Bouchet |Partit= |Qualitat= agricultritz}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Jean-Michel Ribière |Partit= divers dreita |Qualitat= agricultor retirat}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23054 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|054}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|054}}/30.11) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas ambe la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 9c9c4jdgytglchaovmkscseo4t8slf5 0 107036 2510230 2289960 2026-10-06T19:43:11Z Alaric 506 44932 2510230 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Chastelar | nom2 = ''Châtelard'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23055 | cònsol = Robert Raillard | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 2.46888888889 | latitud = 45.965 |alt mini = 597 |alt maxi = 726 |km² = 2.42 |}} '''Chastelar''' (''Châtelard'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23055.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Chastelar | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23055 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Robert Raillard |Partit= divers dreita |Qualitat= agricultor retirat }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23055 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|055}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|055}}/2.42) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] jmzt9xaec99mcapsxld1oytm43uwg5w 0 107052 2510206 2367760 2026-10-06T13:15:47Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2510206 wikitext text/x-wiki {{Confusion|Ausança (aiga)}} {{Confusion|Minhec e Ausança}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Ausança | nom2 = ''Auzances'' | imatge = Auzances_eglise_St_Jacques_north_facade.JPG | descripcion = La gleisa Sant Jacme d'Ausança. | lògo = | escut = Blason ville fr Auzances (Creuse).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[chapluòc]] puei burèu centralizator) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] (residéncia) | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23013 | cp = 23700 | cònsol = Leilha Berthon | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.50166666667 | latitud = 46.0275 | alt mini = 486 | alt mej = | alt maxi = 624 | km² = 7.08 |}} '''Ausança''' (''Auzances'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Lemosin]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23013.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Ausança | nòrd = [[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] | nòrd-èst = | èst = [[Charoms|Charon]] | sud-èst = [[Dontrés]] | sud = [[Los Març]] | sud-oèst = [[Lo Compàs]] | oèst = | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son, per lhuec: *'''Ausança''' - ''Apud Ausanciam … Geraldus de Tarto praeses Ausentiae'' en [[1185]]; ''Ad mensuram de Ausancia'' en [[1209]]; ''La parroche d’Ausansa'' en [[1357]]; ''Jehan Beraud lieutenant de … Loys de Chasluz … tenant l’assise d’Ausance'' en [[1399]]; ''Prior de Auzancia'' au [[secle XIV]]; ''Inter consulos ville Ausancie et Johanneau de Paris'' en [[1424]]; ''Pierre Augoyet marchand demourant à Osance en Combraille'' en [[1447]]; ''Deffault aux consuls, manans et habitans de la ville d’Ausance'' en [[1466]]; ''Anthoine de Geoultz et Guillaume Bardin nagueres consulz dudit lieu d’Auzance seront adjournez à Com…'' en [[1467]]; ''Anthoine de Geoulx … jadis consulz de la ville d’Auzance'' en [[1487]]; ''Chemin tendant d’Auzance à Bellegarde'' en [[1503]]; ''Françoys Denys, Pierre Monamy, Pierre Foureton et Anthoyne Siraud … consulz d’Auzances'' en [[1538]]; ''Auzance'' en [[1844]]; ''Auzances'' en [[1882]]<ref name=DicoTopo>https://dicotopo.cths.fr/places/P90362711</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23013 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Leilha Berthon |Partit= |Qualitat= charjada de formacion foncion publica}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat=Françoise Simon |Partit= [[PS]] |Qualitat= regenta }} {{Elegit |Debuta= març [[1989]] |Fin= [[2014]] |Identitat= André Vénuat |Partit= [[PS]] |Qualitat= conselhier generau (1992-2004) }} {{Elegit |Debuta= març [[1959]] |Fin= 1989 |Identitat=Fernand Gory |Partit=[[SFIO]], [[PS]] |Qualitat= conselhier generau (1955-1979) }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1959 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23013 |1793=1370 |1800=1230 |1806=1181 |1821=1262 |1831=1251 |1836=1300 |1841=1343 |1846=1235 |1851=1301 |1856=1212 |1861=1233 |1866=1249 |1872=1213 |1876=1246 |1881=1328 |1886=1472 |1891=1471 |1896=1483 |1901=1472 |1906=1475 |1911=1597 |1921=1351 |1926=1390 |1931=1320 |1936=1387 |1946=1361 |1954=1381 |1962=1608 |1968=1566 |1975=1665 |1982=1732 |1990=1536 |1999=1371 |cassini=2083 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|013}} abitants. ==Embessonatges== * Roßtal (Bavièra, Alemanha Santa Celha dei Vinhas (Provença, França) ==Luecs e monuments== * Villà galloromana de Cos <gallery> Auzances_eglise_St_Jacques_portail.JPG|Portau de la gleisa. La_maison_des_archives.jpg|L'Ostau daus Archius. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] llu7x27umkpvvcbrf2ycggin36ci0lh 2510226 2510206 2026-10-06T18:54:17Z Alaric 506 44932 toponimia 2510226 wikitext text/x-wiki {{Confusion|Ausança (aiga)}} {{Confusion|Minhec e Ausança}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Ausança | nom2 = ''Auzances'' | imatge = Auzances_eglise_St_Jacques_north_facade.JPG | descripcion = La gleisa Sant Jacme d'Ausança. | lògo = | escut = Blason ville fr Auzances (Creuse).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[chapluòc]] puei burèu centralizator) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] (residéncia) | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23013 | cp = 23700 | cònsol = Leilha Berthon | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.50166666667 | latitud = 46.0275 | alt mini = 486 | alt mej = | alt maxi = 624 | km² = 7.08 |}} '''Ausança''' (''Auzances'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Lemosin]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23013.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Ausança | nòrd = [[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] | nòrd-èst = | èst = [[Charoms|Charon]] | sud-èst = [[Dontrés]] | sud = [[Los Març]] | sud-oèst = [[Lo Compàs]] | oèst = | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son, per lhuec: *'''Ausança''' - ''Apud Ausanciam … Geraldus de Tarto praeses Ausentiae'' en [[1185]]; ''Ad mensuram de Ausancia'' en [[1209]]; ''La parroche d’Ausansa'' en [[1357]]; ''Jehan Beraud lieutenant de … Loys de Chasluz … tenant l’assise d’Ausance'' en [[1399]]; ''Prior de Auzancia'' au [[secle XIV]]; ''Inter consulos ville Ausancie et Johanneau de Paris'' en [[1424]]; ''Pierre Augoyet marchand demourant à Osance en Combraille'' en [[1447]]; ''Deffault aux consuls, manans et habitans de la ville d’Ausance'' en [[1466]]; ''Anthoine de Geoultz et Guillaume Bardin nagueres consulz dudit lieu d’Auzance seront adjournez à Com…'' en [[1467]]; ''Anthoine de Geoulx … jadis consulz de la ville d’Auzance'' en [[1487]]; ''Chemin tendant d’Auzance à Bellegarde'' en [[1503]]; ''Françoys Denys, Pierre Monamy, Pierre Foureton et Anthoyne Siraud … consulz d’Auzances'' en [[1538]]; ''Auzance'' en [[1844]]; ''Auzances'' en [[1882]]<ref name=DicoTopo>https://dicotopo.cths.fr/places/P90362711</ref>. ''Ausança'' es un nom d'aiga d'origina celtica (d'unes disen « prelatin »), vengut de ''alisantiā'', format d'un prumier element que pòt èsser ''*ales-'' « ròc » (lo sens seriá « la peirosa ») o un tèma verbal indoeuropèu ''*h2 elh,-'' « anar sens visada, radonar, rebalar », acompanhat dau sufixe actiu ''-nt-'' (lo sens seriá « la passejaira, l'erranta »). I a de las nombrosas aigas d'Euròpa en ''-antiā'', ''-ontiā'', ambe daus derivats. I a pas d's finala, contràriament au francés moderne <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 46 e 326</ref>{{,}}<ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 34</ref>{{,}}<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 40</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23013 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Leilha Berthon |Partit= |Qualitat= charjada de formacion foncion publica}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat=Françoise Simon |Partit= [[PS]] |Qualitat= regenta }} {{Elegit |Debuta= març [[1989]] |Fin= [[2014]] |Identitat= André Vénuat |Partit= [[PS]] |Qualitat= conselhier generau (1992-2004) }} {{Elegit |Debuta= març [[1959]] |Fin= 1989 |Identitat=Fernand Gory |Partit=[[SFIO]], [[PS]] |Qualitat= conselhier generau (1955-1979) }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1959 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23013 |1793=1370 |1800=1230 |1806=1181 |1821=1262 |1831=1251 |1836=1300 |1841=1343 |1846=1235 |1851=1301 |1856=1212 |1861=1233 |1866=1249 |1872=1213 |1876=1246 |1881=1328 |1886=1472 |1891=1471 |1896=1483 |1901=1472 |1906=1475 |1911=1597 |1921=1351 |1926=1390 |1931=1320 |1936=1387 |1946=1361 |1954=1381 |1962=1608 |1968=1566 |1975=1665 |1982=1732 |1990=1536 |1999=1371 |cassini=2083 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|013}} abitants. ==Embessonatges== * Roßtal (Bavièra, Alemanha Santa Celha dei Vinhas (Provença, França) ==Luecs e monuments== * Villà galloromana de Cos <gallery> Auzances_eglise_St_Jacques_portail.JPG|Portau de la gleisa. La_maison_des_archives.jpg|L'Ostau daus Archius. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 8frkr02sd1ufyumbokiqgw2ey773ydb 2510227 2510226 2026-10-06T19:06:35Z Alaric 506 44932 2510227 wikitext text/x-wiki {{Confusion|Ausança (aiga)}} {{Confusion|Minhec e Ausança}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Ausança | nom2 = ''Auzances'' | imatge = Auzances_eglise_St_Jacques_north_facade.JPG | descripcion = La gleisa Sant Jacme d'Ausança. | lògo = | escut = Blason ville fr Auzances (Creuse).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] ([[chapluòc]] puei burèu centralizator) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] (residéncia) | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23013 | cp = 23700 | cònsol = Leilha Berthon | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.50166666667 | latitud = 46.0275 | alt mini = 486 | alt mej = | alt maxi = 624 | km² = 7.08 |}} '''Ausança''' (''Auzances'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Lemosin]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23013.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Ausança | nòrd = [[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] | nòrd-èst = | èst = [[Charoms|Charon]] | sud-èst = [[Dontrés]] | sud = [[Los Març]] | sud-oèst = [[Lo Compàs]] | oèst = | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son, per lhuec: *'''Ausança''' - ''Apud Ausanciam … Geraldus de Tarto praeses Ausentiae'' en [[1185]]; ''Ad mensuram de Ausancia'' en [[1209]]; ''La parroche d’Ausansa'' en [[1357]]; ''Jehan Beraud lieutenant de … Loys de Chasluz … tenant l’assise d’Ausance'' en [[1399]]; ''Prior de Auzancia'' au [[secle XIV]]; ''Inter consulos ville Ausancie et Johanneau de Paris'' en [[1424]]; ''Pierre Augoyet marchand demourant à Osance en Combraille'' en [[1447]]; ''Deffault aux consuls, manans et habitans de la ville d’Ausance'' en [[1466]]; ''Anthoine de Geoultz et Guillaume Bardin nagueres consulz dudit lieu d’Auzance seront adjournez à Com…'' en [[1467]]; ''Anthoine de Geoulx … jadis consulz de la ville d’Auzance'' en [[1487]]; ''Chemin tendant d’Auzance à Bellegarde'' en [[1503]]; ''Françoys Denys, Pierre Monamy, Pierre Foureton et Anthoyne Siraud … consulz d’Auzances'' en [[1538]]; ''Auzance'' en [[1844]]; ''Auzances'' en [[1882]]<ref name=DicoTopo>https://dicotopo.cths.fr/places/P90362711</ref>. La prononciacion es / ô'zanso /. ''Ausança'' es un nom d'aiga d'origina celtica (d'unes disen « prelatin »), vengut de ''alisantiā'', format d'un prumier element que pòt èsser ''*ales-'' « ròc » (lo sens seriá « la peirosa ») o un tèma verbal indoeuropèu ''*h2 elh,-'' « anar sens visada, radonar, rebalar », acompanhat dau sufixe actiu ''-nt-'' (lo sens seriá « la passejaira, l'erranta »). I a de las nombrosas aigas d'Euròpa en ''-antiā'', ''-ontiā'', amb daus derivats. I a pas d's finala, contràriament au francés moderne <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 46 e 326</ref>{{,}}<ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 34</ref>{{,}}<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 40</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23013 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Leilha Berthon |Partit= |Qualitat= charjada de formacion foncion publica}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat=Françoise Simon |Partit= [[PS]] |Qualitat= regenta }} {{Elegit |Debuta= març [[1989]] |Fin= [[2014]] |Identitat= André Vénuat |Partit= [[PS]] |Qualitat= conselhier generau (1992-2004) }} {{Elegit |Debuta= març [[1959]] |Fin= 1989 |Identitat=Fernand Gory |Partit=[[SFIO]], [[PS]] |Qualitat= conselhier generau (1955-1979) }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1959 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23013 |1793=1370 |1800=1230 |1806=1181 |1821=1262 |1831=1251 |1836=1300 |1841=1343 |1846=1235 |1851=1301 |1856=1212 |1861=1233 |1866=1249 |1872=1213 |1876=1246 |1881=1328 |1886=1472 |1891=1471 |1896=1483 |1901=1472 |1906=1475 |1911=1597 |1921=1351 |1926=1390 |1931=1320 |1936=1387 |1946=1361 |1954=1381 |1962=1608 |1968=1566 |1975=1665 |1982=1732 |1990=1536 |1999=1371 |cassini=2083 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|013}} abitants. ==Embessonatges== * Roßtal (Bavièra, Alemanha Santa Celha dei Vinhas (Provença, França) ==Luecs e monuments== * Villà galloromana de Cos <gallery> Auzances_eglise_St_Jacques_portail.JPG|Portau de la gleisa. La_maison_des_archives.jpg|L'Ostau daus Archius. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] s2oiogh647dh01xg3v3t75lxvybjugn 0 107098 2510235 2310388 2026-10-06T20:44:25Z Alaric 506 44932 2510235 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sermur | nom2 = ''Sermur'' | imatge = Sermur Tour.jpg | descripcion = La tor de Sermur. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23171 | cònsol = Pierre Faucher | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | latitud = 45.9761111111 | longitud = 2.43194444444 | alt mini = 607 | alt maxi = 725 | km² = 19.50 |}} '''Sermur''' (''Sermur'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23171.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sermur | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== == Istòria == {{...}} == Administracion == ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23171 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Brigitte Lenoir|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== == Demografia == {{Demografia |insee= 23171 |1793=792 |1800=650 |1806=683 |1821=777 |1831=786 |1836=856 |1841=886 |1846=895 |1851=910 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=774 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=578 |1921=503 |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=276 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=128 |max=800 |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|171}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|171}}/19.5) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] amjy1xm0o3izv025ue80rg9slr8t549 0 107163 2510234 2289816 2026-10-06T19:46:17Z Alaric 506 44932 2510234 wikitext text/x-wiki {{omon|Brossa (omonimia)}} {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Brossa | nom2 = ''Brousse'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23034 | cònsol = Anaïs Brunet | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 2.45666666667 | latitud = 45.9727777778 | alt mini = 595 | alt mej = ca 630 | alt maxi = 739 | km² = 3.63 |}} '''Brossa''' (''Brousse'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 23034.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Brossa | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== ==Istòria== {{...}} ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23034 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] ? |Fin= [[2026]] |Identitat= Brice Simonet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] <ref>[https://www.lamontagne.fr/brousse-23700/actualites/anais-brunet-qui-na-pas-brigue-un-nouveau-mandat-aux-elections-municipales-prolonge-sa-mission_13773064]</ref> |Fin= [[2020]] non se representava |Identitat= Anaïs Brunet|Partit= divèrs dreita |Qualitat= retirada de las pòstas}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat=Marie-Madeleine Rouchon |Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23034 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|034}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|034}}/3.63) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] or4kuutnd4k23wq8qpffbaqts4not1l 2510274 2510234 2026-10-07T08:18:43Z Alaric 506 44932 2510274 wikitext text/x-wiki {{omon|Brossa (omonimia)}} {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Brossa | nom2 = ''Brousse'' | imatge = Château_de_Brousse_(Creuse).jpg | descripcion = Lo chastèu de Brossa, vas 1900. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23034 | cònsol = Brice Simonet | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.45666666667 | latitud = 45.9727777778 | alt mini = 595 | alt mej = ca 630 | alt maxi = 739 | km² = 3.63 |}} '''Brossa''' (''Brousse'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 23034.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Brossa | nòrd = [[Lo Compàs]] | nòrd-èst = [[Los Març]] | èst = | sud-èst = [[Chastelar|Lo Chastelar]] | sud = [[Lion las Monjas]] | sud-oèst = | oèst = [[Sermur|Sarmur]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Lo nom es atestat ''Brossa'' en 1261 e en 1357. Ven dau latin [probablament pas classic] ''bruscia'' « bartassa »; quò's un toponime franc espandit dins l'anciana region [[Lemosin (region)|Lemosin]] <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 52</ref>; correspond a ''Brosse'' en francés <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 119, a ''La Brosse''</ref>. ==Istòria== {{...}} ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23034 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Brice Simonet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] <ref>[https://www.lamontagne.fr/brousse-23700/actualites/anais-brunet-qui-na-pas-brigue-un-nouveau-mandat-aux-elections-municipales-prolonge-sa-mission_13773064]</ref> |Fin= 2020 non se representava |Identitat= Anaïs Brunet|Partit= divèrs dreita |Qualitat= retirada de las pòstas}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat=Marie-Madeleine Rouchon |Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23034 |1793=106 |1800=88 |1806=86 |1821=108 |1831=97 |1836=122 |1841=122 |1846=130 |1851=140 |1856=137 |1861=134 |1866=131 |1872=123 |1876=130 |1881=123 |1886=129 |1891=112 |1896=80 |1901=93 |1906=100 |1911=81 |1921=78 |1926=85 |1931=82 |1936=71 |1946=60 |1954=60 |1962=59 |1968=47 |1975=39 |1982=39 |1990=32 |1999=36 |cassini=6076 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|034}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|034}}/3.63) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] tppow2cmorg6e8kcqjavymke92pfci2 0 107170 2510233 2289826 2026-10-06T19:45:30Z Alaric 506 44932 2510233 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Bussiera Novela | nom2 = ''Bussière-Nouvelle'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23037 | cònsol = Dominique Augendre | mandat = [[2015]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 46.02 | longitud = 2.42722222222 | alt mini = 571 | alt mej = | alt maxi = 687 | km² = 8.52 |}} '''Bussiera Novela''' (''Bussière-Nouvelle'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23037.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Bussiera Novela | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== * '''Bussiera Novela''' ven del latin ''buxaria'', format de ''buxus'', lo buis, e dau sufixe ''-aria'', luec onte i a beucòp de buis (bois, beneit, ausanier, rampam...)<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 92, a ''Boissière (La)''</ref>. Las atestacions ancianas son ''Buxeria'' en 1158, ''Buxeria nova'' en 1249. Lo buis se plai sus un sòu calcari o marca una ocupacion anciana e, eventualament en [[Lemosin]], de sites arqueologics gallo-romans <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 163</ref>. Se pòt pas separar de ''Bussiera Vielha'', comuna de [[La Serra (Cruesa)|La Serra e Bussiera Vielha]] : benlèu que lo nom de ''Bussiera Novela'' deriva de ''Bussiera Vielha'' e que la preséncia dau buis concernissiá que lo vilatge supausat pus ancian. * '''Blavapeira''' es una formacion medievala : « peira de color blava »; ne faudriá saber la motivacion exacta; ''blau'' ven de l'ancian francic ''*blāo''. L'òrdre daus mots es determinant-determinat (adjectiu en prumier), de tipe germanic. ==Istòria== En 1842, Blavepeire (nom francés; en occitan, probable que quò's Blavapeira) es estachat a Bussiera Novela <ref>http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=4479</ref>. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23037 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2015]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Dominique Augendre |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= 2015 |Identitat= Valérie Simonet |Partit= [[Los Republicans|UMP, puei LR]] |Qualitat= deputada suplenta, presidenta dau conselh departementau de la Cruesa (dempuei lo 2 d'abriu 2015)}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Gérard Rollin |Partit=divèrs dreita |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23037 |1793=261 |1800=287 |1806=242 |1821=265 |1831=278 |1836=300 |1841=482 |1846=469 |1851=477 |1856=439 |1861=410 |1866=380 |1872=396 |1876=402 |1881=369 |1886=364 |1891=392 |1896=415 |1901=384 |1906=333 |1911=308 |1921=253 |1926=219 |1931=222 |1936=198 |1946=209 |1954=179 |1962=184 |1968=165 |1975=141 |1982=130 |1990=113 |1999=105 |2006=111 |2009=113 |2010=114 |2013=101 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|037}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}} ab/km². ===Demografia de Blavapeira=== {{Demografia |insee=15023 |1793=123 |1800=137 |1806=117 |1821=128 |1831=148 |1836=150 |1841=160 |max=160 |senscomptesdobles= 1962}} * Blavapeira es pas mai comuna en 1842. Lo n° INSEE es estat chamnhat per de las rasons practicas. ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] toflfkfahg5jy9kcgfy6otvz38c3avk 2510283 2510233 2026-10-07T08:46:06Z Alaric 506 44932 2510283 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Bussiera Novela | nom2 = ''Bussière-Nouvelle'' | imatge = Bussière-Nouvelle_église_(2).jpg | descripcion = La gleisa Santa Maria Magdalena. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23037 | cònsol = Angéline Brun | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 46.02 | longitud = 2.42722222222 | alt mini = 571 | alt mej = | alt maxi = 687 | km² = 8.52 |}} '''Bussiera Novela''' (''Bussière-Nouvelle'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23037.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Bussiera Novela | nòrd = [[Arfuelha Chastenh]] | nòrd-èst = [[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] | èst = | sud-èst = [[Lo Compàs]] | sud = [[Sermur|Sarmur]] | sud-oèst = [[Luperçac|Libarçac]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Mançac|Minçac]] }} ==Toponimia== * '''Bussiera Novela''' ven del latin ''buxaria'', format de ''buxus'', lo buis, e dau sufixe ''-aria'', luec onte i a beucòp de buis (bois, beneit, ausanier, rampam...)<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 92, a ''Boissière (La)''</ref>. Las atestacions ancianas son ''Buxeria'' en 1158, ''Buxeria nova'' en 1249. Lo buis se plai sus un sòu calcari o marca una ocupacion anciana e, eventualament en [[Lemosin]], de sites arqueologics gallo-romans <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 163</ref>. Se pòt pas separar de ''Bussiera Vielha'', comuna de [[La Serra (Cruesa)|La Serra e Bussiera Vielha]] : benlèu que lo nom de ''Bussiera Novela'' deriva de ''Bussiera Vielha'' e que la preséncia dau buis concernissiá que lo vilatge supausat pus ancian. * '''Blavapeira''' es una formacion medievala : « peira de color blava »; ne faudriá saber la motivacion exacta; ''blau'' ven de l'ancian francic ''*blāo''. L'òrdre daus mots es determinant-determinat (adjectiu en prumier), de tipe germanic. ==Istòria== En 1842, [[Blavapeira]] fuguet estachat a Bussiera Novela <ref>http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=4479</ref>. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23037 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Angéline Brun |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2015]] |Fin= 2026 |Identitat= Dominique Augendre |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= 2015 |Identitat= Valérie Simonet |Partit= [[UMP|UMP, puei LR]] |Qualitat= suplenta de deputat, presidenta dau conselh departementau de la Cruesa (dempuei lo 2 d'abriu 2015)}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Gérard Rollin |Partit=divèrs dreita |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23037 |1793=261 |1800=287 |1806=242 |1821=265 |1831=278 |1836=300 |1841=482 |1846=469 |1851=477 |1856=439 |1861=410 |1866=380 |1872=396 |1876=402 |1881=369 |1886=364 |1891=392 |1896=415 |1901=384 |1906=333 |1911=308 |1921=253 |1926=219 |1931=222 |1936=198 |1946=209 |1954=179 |1962=184 |1968=165 |1975=141 |1982=130 |1990=113 |1999=105 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|037}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}} ab/km². ===Demografia de Blavapeira=== {{Demografia |insee=15023 |1793=123 |1800=137 |1806=117 |1821=128 |1831=148 |1836=150 |1841=160 |max=160 |senscomptesdobles= 1962}} * Blavapeira es pas mai comuna en 1842. Lo n° INSEE es estat chamnhat per de las rasons practicas. ==Luecs e monuments== <gallery> Bussière-Nouvelle_église_(1).jpg|La gleisa. Bussière-Nouvelle_église_(6).jpg|Son portau. Bussière-Nouvelle_mairie.jpg|L'ostau de comuna. Bussière-Nouvelle_monument_aux_morts_(1).jpg Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_(2).jpg|La gleisa Sant Joan de Blavapeira. Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_nef_(1).jpg|Sa nau. Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_dalle_(5).jpg|Lausa funerària dins la gleisa. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] atr0cqjqgiz4f5umqrpvy0hc8tlxf7i 2510293 2510283 2026-10-07T10:58:00Z Alaric 506 44932 2510293 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Bussiera Novela | nom2 = ''Bussière-Nouvelle'' | imatge = Bussière-Nouvelle_église_(2).jpg | descripcion = La gleisa Santa Maria Magdalena. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23037 | cònsol = Angéline Brun | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 46.02 | longitud = 2.42722222222 | alt mini = 571 | alt mej = | alt maxi = 687 | km² = 8.52 |}} '''Bussiera Novela''' (''Bussière-Nouvelle'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23037.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Bussiera Novela | nòrd = [[Arfuelha Chastenh]] | nòrd-èst = [[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] | èst = | sud-èst = [[Lo Compàs]] | sud = [[Sermur|Sarmur]] | sud-oèst = [[Luperçac|Libarçac]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Mançac|Minçac]] }} ==Toponimia== * '''Bussiera Novela''' ven del latin ''buxaria'', format de ''buxus'', lo buis, e dau sufixe ''-aria'', luec onte i a beucòp de buis (bois, beneit, ausanier, rampam...)<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 92, a ''Boissière (La)''</ref>. Las atestacions ancianas son ''Buxeria'' en 1158, ''Buxeria nova'' en 1249. Lo buis se plai sus un sòu calcari o marca una ocupacion anciana e, eventualament en [[Lemosin]], de sites arqueologics gallo-romans <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 163</ref>. Se pòt pas separar de ''Bussiera Vielha'', comuna de [[La Serra (Cruesa)|La Serra e Bussiera Vielha]] : benlèu que lo nom de ''Bussiera Novela'' deriva de ''Bussiera Vielha'' e que la preséncia dau buis concernissiá que lo vilatge supausat pus ancian. * '''Blavapeira''' [[Blavapeira|Veire a l'article]]. ==Istòria== En 1842, [[Blavapeira]] fuguet estachat a Bussiera Novela <ref>http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=4479</ref>. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23037 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Angéline Brun |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2015]] |Fin= 2026 |Identitat= Dominique Augendre |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= 2015 |Identitat= Valérie Simonet |Partit= [[UMP|UMP, puei LR]] |Qualitat= suplenta de deputat, presidenta dau conselh departementau de la Cruesa (dempuei lo 2 d'abriu 2015)}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Gérard Rollin |Partit=divèrs dreita |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23037 |1793=261 |1800=287 |1806=242 |1821=265 |1831=278 |1836=300 |1841=482 |1846=469 |1851=477 |1856=439 |1861=410 |1866=380 |1872=396 |1876=402 |1881=369 |1886=364 |1891=392 |1896=415 |1901=384 |1906=333 |1911=308 |1921=253 |1926=219 |1931=222 |1936=198 |1946=209 |1954=179 |1962=184 |1968=165 |1975=141 |1982=130 |1990=113 |1999=105 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|037}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}} ab/km². ===Demografia de Blavapeira=== {{Demografia |insee=15023 |1793=123 |1800=137 |1806=117 |1821=128 |1831=148 |1836=150 |1841=160 |max=160 |senscomptesdobles= 1962}} * Blavapeira es pas mai comuna en 1842. Lo n° INSEE es estat chamnhat per de las rasons practicas. ==Luecs e monuments== <gallery> Bussière-Nouvelle_église_(1).jpg|La gleisa. Bussière-Nouvelle_église_(6).jpg|Son portau. Bussière-Nouvelle_mairie.jpg|L'ostau de comuna. Bussière-Nouvelle_monument_aux_morts_(1).jpg Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_(2).jpg|La gleisa Sant Joan de Blavapeira. Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_nef_(1).jpg|Sa nau. Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_dalle_(5).jpg|Lausa funerària dins la gleisa. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] em7rdtdqe75g9t7gmx603fe1cn06vkg 2510295 2510293 2026-10-07T11:22:58Z Alaric 506 44932 2510295 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Bussiera Novela | nom2 = ''Bussière-Nouvelle'' | imatge = Bussière-Nouvelle_église_(2).jpg | descripcion = La gleisa Santa Maria Magdalena. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23037 | cònsol = Angéline Brun | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 46.02 | longitud = 2.42722222222 | alt mini = 571 | alt mej = | alt maxi = 687 | km² = 8.52 |}} '''Bussiera Novela''' (''Bussière-Nouvelle'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23037.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Bussiera Novela | nòrd = [[Arfuelha Chastenh]] | nòrd-èst = [[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] | èst = | sud-èst = [[Lo Compàs]] | sud = [[Sermur|Sarmur]] | sud-oèst = [[Luperçac|Libarçac]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Mançac|Minçac]] }} ==Toponimia== * '''Bussiera Novela''' ven del latin ''buxaria'', format de ''buxus'', lo buis, e dau sufixe ''-aria'', luec onte i a beucòp de buis (bois, beneit, ausanier, rampam...)<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 92, a ''Boissière (La)''</ref>. Las atestacions ancianas son ''Buxeria'' en 1158, ''Buxeria nova'' en 1249. Lo buis se plai sus un sòu calcari o marca una ocupacion anciana e, eventualament en [[Lemosin]], de sites arqueologics gallo-romans <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 163</ref>. Se pòt pas separar de ''Bussiera Vielha'', comuna de [[La Serra (Cruesa)|La Serra e Bussiera Vielha]] : benlèu que lo nom de ''Bussiera Novela'' deriva de ''Bussiera Vielha'' e que la preséncia dau buis concernissiá que lo vilatge supausat pus ancian. * '''Blavapeira''' [[Blavapeira|Veire a l'article]]. ==Istòria== En 1842, [[Blavapeira]] fuguet estachat a Bussiera Novela <ref>http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=4479</ref>. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23037 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Angéline Brun |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2015]] |Fin= 2026 |Identitat= Dominique Augendre |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= 2015 |Identitat= Valérie Simonet |Partit= [[UMP|UMP, puei LR]] |Qualitat= suplenta de deputat, presidenta dau conselh departementau de la Cruesa (dempuei lo 2 d'abriu 2015)}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Gérard Rollin |Partit=divèrs dreita |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23037 |1793=261 |1800=287 |1806=242 |1821=265 |1831=278 |1836=300 |1841=482 |1846=469 |1851=477 |1856=439 |1861=410 |1866=380 |1872=396 |1876=402 |1881=369 |1886=364 |1891=392 |1896=415 |1901=384 |1906=333 |1911=308 |1921=253 |1926=219 |1931=222 |1936=198 |1946=209 |1954=179 |1962=184 |1968=165 |1975=141 |1982=130 |1990=113 |1999=105 |cassini=6379 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|037}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}} ab/km². * '''Blavapeira''' [[Blavapeira|Veire a l'article]]. ==Luecs e monuments== <gallery> Bussière-Nouvelle_église_(1).jpg|La gleisa. Bussière-Nouvelle_église_(6).jpg|Son portau. Bussière-Nouvelle_mairie.jpg|L'ostau de comuna. Bussière-Nouvelle_monument_aux_morts_(1).jpg Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_(2).jpg|La gleisa Sant Joan de Blavapeira. Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_nef_(1).jpg|Sa nau. Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_dalle_(5).jpg|Lausa funerària dins la gleisa. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 119mfpr73m8loi1zu7dysv13edtaxrk 0 107216 2510236 2291215 2026-10-06T20:45:47Z Alaric 506 44932 2510236 wikitext text/x-wiki {{omon|Ronhac}} {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Ronhac | nom2 = ''Rougnat'' | imatge = Rougnat1.jpg | descripcion = La glèisa de Sant Laurenç de Ronhac. | lògo = | escut = Blason_ville_fr_Rougnat_86.svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23164 | cònsol = Pierre Désarménien | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 46.0547222222 | longitud = 2.50194444444 | alt mini = 430 | alt maxi = 669 | km² = 41.01 |}} '''Ronhac''' (''Rougnat'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23164.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Ronhac | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23164 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Pierre Désarménien |Partit= divèrs dreita |Qualitat= President de la Comunautat de Comunas Marcha e Combralha en Aquitània (2017-) }} {{Elegit |Debuta= [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Monique Bouchet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1989]] |Fin= 2001 |Identitat= Claude Fontvielle |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1977]] |Fin= 1989 |Identitat= Monique Bouchet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1977 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23164 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|164}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|164}}/41.01) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] gy9g2i37il2ngkg5pj6lnvvjvx46drn 0 107229 2510238 2492329 2026-10-06T20:47:18Z Alaric 506 44932 2510238 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Lion las Monjas | nom2 = ''Lioux-les-Monges'' | imatge = 026_Lioux-les-Monges_(_23700_).JPG | descripcion = La mairaria. | lògo = | escut = Blason_ville_fr_Lioux-les-Monges_(Creuse).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23110 | cònsol = Jacques Payard | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.9525 | longitud = 2.45611111111 | alt mini = 633 | alt maxi = 764 | km² = 7.32 |}} '''Lion las Monjas''' (''Lioux-les-Monges'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23110.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Lion las Monjas | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== == Etimologia == Segon Dauzat e Rostaing, que citan pas de fòrmas ancianas, lo nom es "probablament" un derivat del gallés ''leuco'', que presenta un ligam emb lo pòble dels ''Leuci''; mès los autors pensan tanben a la raiç prelatina ''lev-'', penda, ranvèrs, pendent<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud,reedicion 1984, p. 401</ref>. Aquelas etimologias justifican pas una grafia emb ''-n'' finala, que pòt èsser analogica. ''Leontius'' (Fénié) == Istòria == {{...}} == Administracion == ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23110 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jacques Payard |Partit= [[PS]] |Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Dòna Claude Fonty |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== == Demografia == {{Demografia |insee=23110 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|110}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|110}}/7.32) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 90ricbhvvit1qi5yk10kigsrw01lbp1 0 107253 2510229 2290700 2026-10-06T19:42:11Z Alaric 506 44932 2510229 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Lo Compas | nom2 = ''Le Compas'' | imatge = Le_Compas_3_(_23700_).JPG | descripcion = La glèisa. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23066 | cònsol = Denise Lavaud | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 2.465 | latitud = 45.986 | alt mini = 546 | alt maxi = 688 | km² = 16.54 |}} '''Lo Compàs''' (''Le Compas'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23066.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Lo Compàs | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23066 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Denise Lavaud |Partit= divers dreita |Qualitat= agricultritz retirada }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23066 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|066}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|066}}/16.54) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 0xkucmnpqw5w8fxbkcug0i5t2jlm4h3 0 107271 2510237 2290730 2026-10-06T20:46:33Z Alaric 506 44932 2510237 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Los Març | nom2 = ''Les Mars'' | imatge = 037_Les_Mars_(_23700_).JPG | descripcion = La glèisa daus Març. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[canton d'Ausança|Ausança]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23123 | cònsol = Michel Saint-André | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 2.47944444444 | latitud = 45.9822222222 | alt mini = 513 | alt maxi = 657 | km² = 12.90 |}} '''Los Març'''<ref name="Lemosin.net">{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160303210031/http://www.lemosin.net/23123.htm|títol=Les Mars|autor=Xavier Lansade|editor=lemosin.net}}</ref>{{Bdtopoc}} (''Les Mars'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Segon [[Xavier Lansade]], lo parlar de la comuna es l'[[auvernhat]]<ref name="Lemosin.net"/>. == Geografia == [[Imatge:Map commune FR insee code 23123.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Los Març | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Los Març]] '''Los Març'''}} {{Image label|x=0.433813524801|y=0.67775333778|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 221 abitants (2000)]]{{mida|80%|[['Rena]] <br>(3,3 km)}}}} {{Image label|x=0.696955692988|y=0.364523620349|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 855 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Benavent]] <br>(3,9 km)}}}} {{Image label|x=0.765080653096|y=0.636734948316|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 584 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Moriòu Vielhavila]] <br>(4,9 km)}}}} {{Image label|x=0.46265550336|y=0.876035723721|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 209 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Gossaud]] <br>(6,4 km)}}}} {{Image label|x=0.862910431616|y=0.677048008651|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 123 abitants (2000)]]{{mida|80%|<br>[[Ceirom]] <br>(6,6 km)}}}} {{Image label|x=0.443234248981|y=0.12558512308|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 235 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chamboran]] <br>(6,6 km)}}}} {{Image label|x=0.179458593826|y=0.196302623114|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 845 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Furçac (Sent Estefe)]] <br>(7,8 km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23123 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2000]] |Identitat= Michel Saint-André |Partit= divèrs drecha |Qualitat= agricultor retirat }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23123 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|123}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|123}}/12.90) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== [[Imatge:005_Les_Mars_(_23700_).JPG|thumb|300px|left|La maison comuna dels Març.]] ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] drkwv03n2iepfzbz22inz74ubjrx16i 0 160076 2510225 2503064 2026-10-06T17:01:58Z Alexsandroclaudino92 63439 /* */ 2510225 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Bashar Matti Warda''' </big></big> |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 |[[Fichièr:Bishop Warda.jpg|200px]] |- !align=right|País: | {{Iraq}} |- !align=right|Data de naissença: |[[15 de junh]] de [[1969]] |- !align=right|Luòc de naissença: |[[Bagdad]], [[Iraq]] |- !align=right|Profession: | Avesque |- !align=right|Sit: | https://web.archive.org/web/20150314153527/http://www.chaldean-church.com/ |} '''Bashar Matti Warda''' (en [[arabi]] '''بشار متي وردة‎‎''') [[Bagdad]], [[15 de junh]] de [[1969]]) es un [[avesque]] particulier [[Iraq|iraquian]], de l'arqueparquia d'Erbil, una diocèsi de la Glèisa catolica caldeana.<ref>[https://web.archive.org/web/20160616173430/http://www.avvenire.it/Chiesa/Pagine/liverani-monsignor-warda-erbil-iraq.aspx Warda: aiutate i cristiani perseguitati d'Iraq]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20160425105232/http://www.cruxnow.com/cns/2015/08/28/iraqi-archbishop-the-plight-of-fleeing-christians-makes-him-quarrel-with-god/ Iraqi archbishop: The plight of fleeing Christians makes him ''quarrel with God'']</ref> <ref>[http://www.tempi.it/noi-siamo-odiati-perche-ci-ostiniamo-a-esistere-come-cristiani#.Vz-TXiF_tkg «Noi siamo odiati perché ci ostiniamo a esistere come cristiani»]</ref> Consagrat prèire en [[1993]], dintrèt en [[1997]] dins la congregracion del Tras que Sant Redemptor, e estudièt a l’Universitat catolica de [[Lovaina]]. Lo [[24 de junh]] [[2010]] foguèt fach arquevèsque d'[[Erbil]] e consacrat le [[30 de julhet]] pel patriarca caldean [[Manuel III Delly]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210308054507/https://www.catholicnewsagency.com/news/those-whove-stayed-what-now-for-christians-in-syria-and-iraq-40374 Those who've stayed – what now for Christians in Syria and Iraq?]</ref> == Autres imatges == <gallery> Image:BISHOP warda bechara in lodi 2016.jpg|Mgr Warda durant la vigília nocturna de Pentacòsta dins la catedrala de Lodi, lo [[14 de mai]] de [[2016]]. Image:Bishops Malvestiti and Warda.jpg|Mgr [[Maurizio Malvestiti]] e Warda durant la vigília nocturna de Pentacòsta dins la catedrala de Lodi, lo [[14 de mai]] de [[2016]]. </gallery> ==Referéncias== {{reflist}} ==Ligams extèrnes== * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bwarda.html Ficha de Bashar Matti Warda sul sit ''Catholic-Hierarchy''] * [https://web.archive.org/web/20150314153527/http://www.chaldean-church.com/ Sit de l'arqueparquia d'Erbil] {{DEFAULTSORT:Warda, Bashar Matti}} {{commons|Bashar Matti Warda}} [[Categoria:Naissença en Iraq]] [[Categoria:Personalitat iraquiana del sègle XXI]] [[Categoria:Avèsque iraquian]] [[Categoria:Naissença en 1969]] 5b6o8r252pmllg4x7lz77n3ylmyzcet 0 189905 2510258 2508659 2026-10-07T07:23:09Z Raymond Trencavel 26125 /* Cançons mai conegudas */ 2510258 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Hubert Félix Thiéfaine, 24° Festival chorus, photo F. Loock (16).JPG|thumb|250px|Thiéfaine]] '''Hubert-Félix Thiéfaine''', o de còps dit simplament '''Thiéfaine''', nascut lo [[28 de julhet]] de [[1948]] a [[Dole]] ([[Franca Comtat]]), es un cantaire pop [[Musica Rock|rock]] [[França|francés]]. Quand èra jove, es estat intèrn al pensionat ''Mont Rolland'' de [[Dole]] a la meteissa epòca que dos autres futurs cantaires, [[Cookie Dingler|Christian "Cookie" Dingler]] e [[Laroche-Valmont]]. Musicalament, a començat per enregistrar en 1978 un primièr album retrospectivament devengut culte per èsser dins un estili unenc (encara uèi), una mena de musica nau-fòlc avangardista (qu'èra l'estili de son primièr grop, ''Machin'', que per una part an participat a l'enregistrament del dit album, ''...tout corps vivant branché sur le secteur étant appelé à s'émouvoir...''), e que conten un tròç devengut au fil de las annadas la cançon indisociabla del nom de '''Thiéfaine''' : ''La fille du coupeur de joints''. Aital, quitament s'encontrèt pas còp-sèc lo succès (a avut son primièr disc d'aur pendent las annadas 80 sonque), foguèt pr'aquò tre la debuta remarcat tan per sa musica sosprenenta que per l'originalitat dels tèxtes, a l'encòp provocators (que l'allusion au consum de drògas èra tras qu'evident), umoristics e onirics. Puèi s'es un pauc virat cap au [[Musica Rock|rock]] (''Psychanalyse du Singe'', ''113e cigarette sans dormir'', ''Narcisse 81'', ''Bipède à station verticale'') e a la new wave (''Sweet amanite phalloïde queen'', ''Stalag-tilt'') pendent las annadas 80 e 90, l'estili musical de la màger part de sas cançons demorant çaquelà entre [[blues]] e [[Musica Rock|rock]] (''La Vierge au Dodge 51'', ''Was ist das rock'n'roll'', ''Crépuscule transfert'', ''Les mouches bleues'', ''Zone chaude môme'', ''Le vieux Bluesman et la bimbo''<ref>http://www.rocknreviews.fr/Album/Thiefaine-Personne/Amicalement-Blues.html</ref>), baladas pop (''Groupie 89 Turbo 6'', ''Lorelei Sebasto Cha'', ''Septembre rose'', ''La Ruelle des morts'') e cançon francesa poetica, sia romanticas (''Mathématiques souterraines'', ''Je t'en remets au vent'', ''Affaire Rimbaud'', ''Un automne à Tanger'', ''Animal en quarantaine''), sia d'una negror e d'un pessimisme pregon (''Alligators 427'', ''La Dèche le twist et le reste'', ''Les Dingues et les Paumés''). ==Discografia== * 1978: ''...tout corps vivant branché sur le secteur étant appelé à s'émouvoir...'' * 1979: ''Autorisation de délirer'' * 1980: ''De l'amour, de l'art ou du cochon'' * 1981: ''Dernières balises (avant mutation)'' * 1983: ''Soleil cherche futur'' * 1984: ''Alambic / Sortie Sud'' * 1986: ''Météo für nada'' * 1988: ''Eros über alles'' * 1990: ''Chroniques bluesymentales'' * 1993: ''Fragments d'hébétude'' * 1996: ''La Tentation du bonheur'' * 1998: ''Le Bonheur de la tentation'' * 2001: ''Défloration 13'' * 2005: '' Scandale mélancolique'' * 2007: ''Amicalement blues'' (ambe [[Paul Personne]]) * 2011: ''Suppléments de mensonge'' * 2014: ''Stratégie de l'inespoir'' * 2021: ''Géographie du vide'' ==Cançons mai conegudas== * ''La fille du coupeur de joints'' (1978) * ''La Cancoillotte'' (1978) * ''Je t'en remets au vent'' (1978) * ''22 mai'' (1978) * ''La Maison Borniol'' (1978) * ''La Dèche, le twist et le reste'' (1978) * ''La Vierge au Dodge 51'' (1979) * ''Enfermé dans les cabinets (avec la fille mineure des 80 chasseurs)'' (1979) * ''Alligators 427'' (1979) * ''Psychanalyse du singe'' (1980) * ''Groupie 89 Turbo 6'' (1980) * ''L'agence des amants de madame Müller'' (1980) * ''113e cigarette sans dormir'' (1981) * ''Narcisse 81'' (1981) * ''Mathématiques souterraines'' (1981) * ''Exil sur planète fantôme'' (1981) * ''Les Dingues et les Paumés'' (1982) * ''Soleil cherche futur'' (1982) * ''Loreleï sébasto cha'' (1982) * ''Autoroute jeudi d’automne'' (1982) * ''Chambre 2023 (& des poussières)'' (1984) * ''Stalag-tilt'' (1985) * ''Affaire Rimbaud'' (1986) * ''Errer humanum est'' (1986) * ''Sweet amanite phalloïde queen'' (1986) * ''Bipède à station verticale'' (1986) * ''Zone chaude, môme'' (1986) * ''Was ist das rock'n'roll'' (1988) * ''Pulque, mescal y tequila'' (1988) * ''Septembre rose'' (1988) * ''Un automne à Tanger (antinous nostalgia)'' (1991) * ''542 lunes et 7 jours environ'' (1991) * ''Animal en quarantaine'' (1993) * ''Crépuscule transfert'' (1993) * ''Les Mouches bleues'' (1993) * ''La Philosophie du chaos'' (1996) * ''La Ballade d'Abdallah Géronimo Cohen'' (1998) * ''Le Chaos de la philosophie'' (1998) * ''Exercice de simple provocation avec 33 fois le mot « coupable »'' (1998) * ''Confessions d'un never been'' (2005) * ''Le vieux Bluesman et la bimbo'' (2007, en duo ambe [[Paul Personne]]) * ''La Ruelle des morts'' (2011) * ''Angélus'' (2014) * ''Karaganda (Camp 99)'' (2014) * ''Stratégie de l'inespoir '' (2014) == Referéncias == {{O||Thiéfaine, Hubert-Félix}} [[Categoria:Cantaire francés|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Naissença en 1948|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire de rock francés|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1970|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1980|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1990|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2010]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2020]] eexzuqzwoihes3ise1mweiuo7llf4v5 0 191197 2510270 2424726 2026-10-07T07:59:39Z Raymond Trencavel 26125 2510270 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Festival des Vieilles Charrues 2018 - Les Négresses vertes - 068.jpg|right|250px|thumb|'''Les Négresses Vertes''' sus l'empont en 2018]] '''Les Négresses Vertes''' (Las Negras Verdas) es un grop [[francés]] format en 1987 a [[París (França)|París]] ([[França]]) per de musicians eissits per d'unes del mitan [[punk]], coma per exemple ''Noël Rota'', qu'a participat a un moment dat als [[Bérurier Noir]]. Lo nom del grop ven justament d'una frasa lançada per un gardian dins un estanquet "Tiratz-vos, las negras verdas !", allusion a lors pèls tintats de [[verd]] a la mòda [[punk]]. De còps aparentats al ròck, en realitat lor musica mescla l'estili guingueta e [[acordeon]]-museta a las musicas mediterranèas e al [[flamenco]]. Se virèron tanben un pauc cap a la [[musica electronica]] a partir de 1992 (amb per exemple versions diferentas, "electro" o "dub", de ''Sous le soleil de Bodega'' e ''Face à la mer''). '''Las Negras Verdas''' an agut dincas a nau sòcis, los principals essent ''Stéfane Mellino'' a la [[guitarra]] e al cant, ''Noël Rota'' dit ''"Helno"'' al cant, ''Paulo Paulus'' (bassa, cant, guitarra), ''Iza Mellino'' (femna de Stéfane), ''Matias Canavese'' o encara ''Michel Ochowiak'' dit ''"Mich"'' ([[trompeta]]). An agut quasi sulcòp de succès tre lor primièr album de 1988, ''Mlah'', amb dos tubes emblematics, ''Zobi la mouche'' e ''Voilà l'été'', una popularitat confirmada pel plebiscit de l'album seguent, ''Famille Nombreuse'', sortit a la fin de 1991 e que conten lo tube de 1992 ''Sous le soleil de Bodega''. En plena glòria, lo grop es alavetz subte afectat per la mòrt lo 22 de genièr de 1993 del cantaire principal, ''Noël Rota'', victima d'una subredòsi d'eroïna. Quitament, lo grop contunha de jogar sus l'empont e d'enregistrar d'albums, per pas se separar qu'en 2001, puèi se reforma brèvament per qualques concèrts en 2016. En 2018, lo grop torna partir en virada per festejar lo trenten anniversari del primièr album, ''Mlah'', e contunha fin finala la virada en 2019.<ref>https://www.midilibre.fr/2019/07/30/les-negresses-vertes-avant-leur-concert-a-agde-nos-musiques-sont-paradoxales,8337046.php</ref><ref>https://www.ladepeche.fr/2019/08/27/les-negresses-vertes-en-concert-au-chateau,8378641.php</ref> ==Discografia== * 1988 : ''Mlah'' * 1991 : ''Famille Nombreuse'' * 1994 : ''Zig-zague'' * 1999 : ''Trabendo'' ==Cançons mai conegudas== * ''Zobi la mouche'' (1988) * ''Voilà l'été'' (1989) * ''Il'' (1989) * ''Famille heureuse'' (1991) * ''Sous le soleil de Bodega'' (1992) * ''Hou ! Mamma mia...'' (1992) * ''Face à la mer'' (1993) * ''Après la pluie'' (1994) * ''Mambo show'' (1995) * ''À quoi bon'' (1995) * ''La gadoue'' (1996, represa de [[Petula Clark]], amb [[Jane Birkin]]) * ''Easy girls'' (1999) == Referéncias == [[Categoria:Grop de musica francés|Négresses Vertes, Les]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1980|Négresses Vertes, Les]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990|Négresses Vertes, Les]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010|Négresses Vertes, Les]] 5jxix98x7gnoum1kq2krw904086zl6g 0 198786 2510284 2464806 2026-10-07T09:12:02Z Raymond Trencavel 26125 2510284 wikitext text/x-wiki '''Tina Charles''', de son nom vertadièr '''Tina Hoskins''', nascuda lo lo 10 de març de 1954 a [[Londres (Anglatèrra)|Londres]] ([[Anglatèrra]]), es una cantaira [[Anglés|anglesa]] de [[disco]], mai que mai coneguda en [[Occitània]] per son tube ''I Love to Love''. ==Cançons mai conegudas en [[Occitània]]== * ''I Love to Love (But My Baby Loves to Dance)'' (1976, 1987 e 2021) * ''Dance little lady'' (1987) {{DEFAULTSORT:Charles, Tina}} [[Categoria:Cantaira anglesa]] [[Categoria:Naissença en 1954]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1970|Summer, Donna]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1980|Summer, Donna]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2020|Summer, Donna]] [[Categoria:disco]] 8s4dbci12u0zq4xv9lfoiso2hwodg06 0 199510 2510272 2502145 2026-10-07T08:15:45Z Raymond Trencavel 26125 2510272 wikitext text/x-wiki Lo '''RnB contemporanèu''' es un genre de [[Pop (musica)|musica populara]] [[Occident|occidentala]], mai precisament aparegut en [[America del Nòrd]] ([[Estats Units d'America|Estats Units]] e [[Canadà|Canada]]). '''RnB''' es oficialament l'acrònim de [[Rhythm and Blues]], un estili musical qu'es aparegut dins las annadas 1940 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] e que lo [[Rock|ròck]] n'es lo derivat direct. Pasmens, en realitat, lo tèrme '''RnB''' es uèi mai sovent utilizat per definir un estili modèrn de musica afroamericana qu'es puslèu aparegut après la baissa de popularitat del [[disco]] dins las annadas 1980. Aquel novèl estili combina d'elements de [[Soul|soul]], de [[Funk|funk]] (de [[disco]] tardiu), de [[hip-hop]] e quitament de [[Eurodance|dance]]. D'aquesta passa, objectivament, lo dich '''RnB contemporanèu''' a pas grand causa en comun ambe lo [[Rhythm and Blues]] original precursor del [[rock]], es puslèu una [[Pop (musica)|musica pop]] afroamericana ibrida [[rap]] / [[hip-hop]] [[Soul|soul]] ambe d'influéncias [[disco]], e ambe quitament de còps d'elements de musica [[Psiquedelisme|musica psiquedelica]] emprontadas al movement [[Hippie|hippie]] de la fin de las annadas 1960. Aital, d'artistas coma [[James Brown]], [[Marvin Gaye]], [[Diana Ross]], [[Stevie Wonder]], [[George Clinton]], [[Chic]] o [[Sly & the Family Stone]] son sovent citats coma precursors de l'estili '''RnB'''. Lo [[disco]] tardiu dich "funk" ([[Earth, Wind & Fire]], [[Kool and the Gang]], [[Imagination]]) a tanben agut una influéncia sul '''RnB contemporanèu'''. Un artista clau del '''RnB''' de las annadas 1980 es lo cantaire afroamerican [[Prince (musician)|Prince]] : son succès contribuèt de far del '''RnB contemporanèu''' un dels genres musicals mai populars de la musica [[Occident|occidentala]] dempuèi aquesta decada fins a uèi encara. De còps, los artistas '''RnB''' se reïvindican tanben eredèrs de [[Michael Jackson]]. ==Qualquas artistas etiquetats RnB coneguts en Occitània== * [[Paula Abdul]] * [[Adeva]] * [[Ève Angeli]] * [[Amel Bent]] * [[Amine]] * [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]] * [[The Black Eyed Peas|Black Eyed Peas]] * [[Toni Braxton]] * [[Bobby Brown (cantaire)|Bobby Brown]] * [[Mariah Carey]] * [[Craig David]] * [[Estelle]] * [[Fugees]] * [[Gabrielle]] * [[Gnarls Barkley]] * [[Matt Houston]] * [[Whitney Houston]] * [[Janet Jackson]] * [[Michael Jackson]] * [[Jamelia]] * [[Lena Ka]] * [[R. Kelly]] * [[Kenza Farah]] * [[Alicia Keys]] * [[Chaka Khan]] * [[K. Maro]] * [[Lââm]] * [[Larusso]] * [[Jena Lee (cantaira francesa)|Jena Lee]] * [[Leslie]] * [[Londonbeat]] * [[Jennifer Lopez]] * [[Loretta (cantaira)|Loretta]] * [[Sheryfa Luna]] * [[Madcon]] * [[Bruno Mars]] * [[Moos]] * [[M. Pokora]] * [[Nâdiya]] * [[OutKast]] * [[Maxi Priest]] * [[Prince (musician)|Prince]] * [[Diana Ross]] * [[Shanice]] * [[Shy'm]] * [[Lisa Stansfield]] * [[Tal (cantaira)|Tal]] * [[Tragédie]] * [[Tribal King]] * [[Kanye West]] * [[Amy Winehouse]] * [[Ophélie Winter]] * [[Womack & Womack]] [[Categoria:Genre musical]] flvopyceh6353qzcefz3x19pgrja25e 2510281 2510272 2026-10-07T08:39:01Z Raymond Trencavel 26125 /* Qualquas artistas etiquetats RnB coneguts en Occitània */ 2510281 wikitext text/x-wiki Lo '''RnB contemporanèu''' es un genre de [[Pop (musica)|musica populara]] [[Occident|occidentala]], mai precisament aparegut en [[America del Nòrd]] ([[Estats Units d'America|Estats Units]] e [[Canadà|Canada]]). '''RnB''' es oficialament l'acrònim de [[Rhythm and Blues]], un estili musical qu'es aparegut dins las annadas 1940 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] e que lo [[Rock|ròck]] n'es lo derivat direct. Pasmens, en realitat, lo tèrme '''RnB''' es uèi mai sovent utilizat per definir un estili modèrn de musica afroamericana qu'es puslèu aparegut après la baissa de popularitat del [[disco]] dins las annadas 1980. Aquel novèl estili combina d'elements de [[Soul|soul]], de [[Funk|funk]] (de [[disco]] tardiu), de [[hip-hop]] e quitament de [[Eurodance|dance]]. D'aquesta passa, objectivament, lo dich '''RnB contemporanèu''' a pas grand causa en comun ambe lo [[Rhythm and Blues]] original precursor del [[rock]], es puslèu una [[Pop (musica)|musica pop]] afroamericana ibrida [[rap]] / [[hip-hop]] [[Soul|soul]] ambe d'influéncias [[disco]], e ambe quitament de còps d'elements de musica [[Psiquedelisme|musica psiquedelica]] emprontadas al movement [[Hippie|hippie]] de la fin de las annadas 1960. Aital, d'artistas coma [[James Brown]], [[Marvin Gaye]], [[Diana Ross]], [[Stevie Wonder]], [[George Clinton]], [[Chic]] o [[Sly & the Family Stone]] son sovent citats coma precursors de l'estili '''RnB'''. Lo [[disco]] tardiu dich "funk" ([[Earth, Wind & Fire]], [[Kool and the Gang]], [[Imagination]]) a tanben agut una influéncia sul '''RnB contemporanèu'''. Un artista clau del '''RnB''' de las annadas 1980 es lo cantaire afroamerican [[Prince (musician)|Prince]] : son succès contribuèt de far del '''RnB contemporanèu''' un dels genres musicals mai populars de la musica [[Occident|occidentala]] dempuèi aquesta decada fins a uèi encara. De còps, los artistas '''RnB''' se reïvindican tanben eredèrs de [[Michael Jackson]]. ==Qualquas artistas etiquetats RnB coneguts en Occitània== * [[Paula Abdul]] * [[Adeva]] * [[Ève Angeli]] * [[Amel Bent]] * [[Amine]] * [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]] * [[The Black Eyed Peas|Black Eyed Peas]] * [[Toni Braxton]] * [[Bobby Brown (cantaire)|Bobby Brown]] * [[Mariah Carey]] * [[Léa Castel]] * [[Chic]] * [[Craig David]] * [[Estelle]] * [[Fugees]] * [[Gabrielle]] * [[Gnarls Barkley]] * [[Matt Houston]] * [[Whitney Houston]] * [[Janet Jackson]] * [[Michael Jackson]] * [[Jamelia]] * [[Lena Ka]] * [[R. Kelly]] * [[Kenza Farah]] * [[Alicia Keys]] * [[Chaka Khan]] * [[K. Maro]] * [[Lââm]] * [[Larusso]] * [[Jena Lee (cantaira francesa)|Jena Lee]] * [[Leslie]] * [[Londonbeat]] * [[Jennifer Lopez]] * [[Loretta (cantaira)|Loretta]] * [[Sheryfa Luna]] * [[Madcon]] * [[Bruno Mars]] * [[Moos]] * [[M. Pokora]] * [[Nâdiya]] * [[OutKast]] * [[Maxi Priest]] * [[Prince (musician)|Prince]] * [[Diana Ross]] * [[Shanice]] * [[Shy'm]] * [[Sister Sledge]] * [[Lisa Stansfield]] * [[Tal (cantaira)|Tal]] * [[Tragédie]] * [[Tribal King]] * [[Kanye West]] * [[Amy Winehouse]] * [[Ophélie Winter]] * [[Womack & Womack]] [[Categoria:Genre musical]] 83q40oyxa3hvwo4e3kaekhqqfgram1b 2510282 2510281 2026-10-07T08:42:42Z Raymond Trencavel 26125 2510282 wikitext text/x-wiki Lo '''RnB contemporanèu''' es un genre de [[Pop (musica)|musica populara]] [[Occident|occidentala]], mai precisament aparegut en [[America del Nòrd]] ([[Estats Units d'America|Estats Units]] e [[Canadà|Canada]]). '''RnB''' es oficialament l'acrònim de [[Rhythm and Blues]], un estili musical qu'es aparegut dins las annadas 1940 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] e que lo [[Rock|ròck]] n'es lo derivat direct. Pasmens, en realitat, lo tèrme '''RnB''' es uèi mai sovent utilizat per definir un estili modèrn de musica afroamericana qu'es puslèu aparegut après la baissa de popularitat del [[disco]] dins las annadas 1980. Aquel novèl estili combina d'elements de [[Soul|soul]], de [[Funk|funk]] (de [[disco]] tardiu), de [[hip-hop]] e quitament de [[Eurodance|dance]]. D'aquesta passa, objectivament, lo dich '''RnB contemporanèu''' a pas grand causa en comun ambe lo [[Rhythm and Blues]] original precursor del [[rock]], es puslèu una [[Pop (musica)|musica pop]] afroamericana ibrida [[rap]] / [[hip-hop]] [[Soul|soul]] ambe d'influéncias [[disco]], e ambe quitament de còps d'elements de musica [[Psiquedelisme|musica psiquedelica]] emprontadas al movement [[Hippie|hippie]] de la fin de las annadas 1960. Aital, d'artistas coma [[James Brown]], [[Marvin Gaye]], [[Diana Ross]], [[Stevie Wonder]], [[George Clinton]] o [[Sly & the Family Stone]] son sovent citats coma precursors de l'estili '''RnB'''. Lo [[disco]] tardiu dich "funk" ([[Chic]], [[Earth, Wind & Fire]], [[Kool and the Gang]], [[Imagination]]) a clarament agut una influéncia sul '''RnB contemporanèu'''. Un artista clau del '''RnB''' de las annadas 1980 es lo cantaire afroamerican [[Prince (musician)|Prince]] : son succès contribuèt de far del '''RnB contemporanèu''' un dels genres musicals mai populars de la musica [[Occident|occidentala]] dempuèi aquesta decada fins a uèi encara. De còps, los artistas '''RnB''' se reïvindican tanben eredèrs de [[Michael Jackson]]. ==Qualquas artistas etiquetats RnB coneguts en Occitània== * [[Paula Abdul]] * [[Adeva]] * [[Ève Angeli]] * [[Amel Bent]] * [[Amine]] * [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]] * [[The Black Eyed Peas|Black Eyed Peas]] * [[Toni Braxton]] * [[Bobby Brown (cantaire)|Bobby Brown]] * [[Mariah Carey]] * [[Léa Castel]] * [[Chic]] * [[Craig David]] * [[Estelle]] * [[Fugees]] * [[Gabrielle]] * [[Gnarls Barkley]] * [[Matt Houston]] * [[Whitney Houston]] * [[Janet Jackson]] * [[Michael Jackson]] * [[Jamelia]] * [[Lena Ka]] * [[R. Kelly]] * [[Kenza Farah]] * [[Alicia Keys]] * [[Chaka Khan]] * [[K. Maro]] * [[Lââm]] * [[Larusso]] * [[Jena Lee (cantaira francesa)|Jena Lee]] * [[Leslie]] * [[Londonbeat]] * [[Jennifer Lopez]] * [[Loretta (cantaira)|Loretta]] * [[Sheryfa Luna]] * [[Madcon]] * [[Bruno Mars]] * [[Moos]] * [[M. Pokora]] * [[Nâdiya]] * [[OutKast]] * [[Maxi Priest]] * [[Prince (musician)|Prince]] * [[Diana Ross]] * [[Shanice]] * [[Shy'm]] * [[Sister Sledge]] * [[Lisa Stansfield]] * [[Tal (cantaira)|Tal]] * [[Tragédie]] * [[Tribal King]] * [[Kanye West]] * [[Amy Winehouse]] * [[Ophélie Winter]] * [[Womack & Womack]] [[Categoria:Genre musical]] ey72xopkxjn7boiollqc9krve24rtud 2510285 2510282 2026-10-07T09:38:56Z Raymond Trencavel 26125 2510285 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Whitney Houston (cropped3).JPEG|200px|thumb|right|La cantaira anerican '''Whitney Houston''' es, ambe Michael Jackson e Prince, l'una de las icònas màgers del RnB de las annadas 1990]] Lo '''RnB contemporanèu''' es un genre de [[Pop (musica)|musica populara]] [[Occident|occidentala]], mai precisament aparegut en [[America del Nòrd]] ([[Estats Units d'America|Estats Units]] e [[Canadà|Canada]]). '''RnB''' es oficialament l'acrònim de [[Rhythm and Blues]], un estili musical qu'es aparegut dins las annadas 1940 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] e que lo [[Rock|ròck]] n'es lo derivat direct. Pasmens, en realitat, lo tèrme '''RnB''' es uèi mai sovent utilizat per definir un estili modèrn de musica afroamericana qu'es puslèu aparegut après la baissa de popularitat del [[disco]] dins las annadas 1980. Aquel novèl estili combina d'elements de [[Soul|soul]], de [[Funk|funk]] (de [[disco]] tardiu), de [[hip-hop]] e quitament de [[Eurodance|dance]]. D'aquesta passa, objectivament, lo dich '''RnB contemporanèu''' a pas grand causa en comun ambe lo [[Rhythm and Blues]] original precursor del [[rock]], es puslèu una [[Pop (musica)|musica pop]] afroamericana ibrida [[rap]] / [[hip-hop]] [[Soul|soul]] ambe d'influéncias [[disco]], e ambe quitament de còps d'elements de musica [[Psiquedelisme|musica psiquedelica]] emprontadas al movement [[Hippie|hippie]] de la fin de las annadas 1960. Aital, d'artistas coma [[James Brown]], [[Marvin Gaye]], [[Diana Ross]], [[Stevie Wonder]], [[George Clinton]] o [[Sly & the Family Stone]] son sovent citats coma precursors de l'estili '''RnB'''. Lo [[disco]] tardiu dich "funk" ([[Chic]], [[Earth, Wind & Fire]], [[Kool and the Gang]], [[Imagination]]) a clarament agut una influéncia sul '''RnB contemporanèu'''. Un artista clau del '''RnB''' de las annadas 1980 es lo cantaire afroamerican [[Prince (musician)|Prince]] : son succès contribuèt de far del '''RnB contemporanèu''' un dels genres musicals mai populars de la musica [[Occident|occidentala]] dempuèi aquesta decada fins a uèi encara. De còps, los artistas '''RnB''' se reïvindican tanben eredèrs de [[Michael Jackson]]. ==Qualquas artistas etiquetats RnB coneguts en Occitània== * [[Paula Abdul]] * [[Adeva]] * [[Ève Angeli]] * [[Amel Bent]] * [[Amine]] * [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]] * [[The Black Eyed Peas|Black Eyed Peas]] * [[Toni Braxton]] * [[Bobby Brown (cantaire)|Bobby Brown]] * [[Mariah Carey]] * [[Léa Castel]] * [[Chic]] * [[Craig David]] * [[Estelle]] * [[Fugees]] * [[Gabrielle]] * [[Gnarls Barkley]] * [[Matt Houston]] * [[Whitney Houston]] * [[Janet Jackson]] * [[Michael Jackson]] * [[Jamelia]] * [[Lena Ka]] * [[R. Kelly]] * [[Kenza Farah]] * [[Alicia Keys]] * [[Chaka Khan]] * [[K. Maro]] * [[Lââm]] * [[Larusso]] * [[Jena Lee (cantaira francesa)|Jena Lee]] * [[Leslie]] * [[Londonbeat]] * [[Jennifer Lopez]] * [[Loretta (cantaira)|Loretta]] * [[Sheryfa Luna]] * [[Madcon]] * [[Bruno Mars]] * [[Moos]] * [[M. Pokora]] * [[Nâdiya]] * [[OutKast]] * [[Maxi Priest]] * [[Prince (musician)|Prince]] * [[Diana Ross]] * [[Shanice]] * [[Shy'm]] * [[Sister Sledge]] * [[Lisa Stansfield]] * [[Tal (cantaira)|Tal]] * [[Tragédie]] * [[Tribal King]] * [[Kanye West]] * [[Amy Winehouse]] * [[Ophélie Winter]] * [[Womack & Womack]] [[Categoria:Genre musical]] ozkac0qe7spi1by48r3sako5hjloz13 2510286 2510285 2026-10-07T09:39:56Z Raymond Trencavel 26125 2510286 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Whitney Houston (cropped3).JPEG|200px|thumb|right|La cantaira afroamericana '''Whitney Houston''' es, ambe Michael Jackson e Prince, l'una de las icònas màgers del RnB de las annadas 1990]] Lo '''RnB contemporanèu''' es un genre de [[Pop (musica)|musica populara]] [[Occident|occidentala]], mai precisament aparegut en [[America del Nòrd]] ([[Estats Units d'America|Estats Units]] e [[Canadà|Canada]]). '''RnB''' es oficialament l'acrònim de [[Rhythm and Blues]], un estili musical qu'es aparegut dins las annadas 1940 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] e que lo [[Rock|ròck]] n'es lo derivat direct. Pasmens, en realitat, lo tèrme '''RnB''' es uèi mai sovent utilizat per definir un estili modèrn de musica afroamericana qu'es puslèu aparegut après la baissa de popularitat del [[disco]] dins las annadas 1980. Aquel novèl estili combina d'elements de [[Soul|soul]], de [[Funk|funk]] (de [[disco]] tardiu), de [[hip-hop]] e quitament de [[Eurodance|dance]]. D'aquesta passa, objectivament, lo dich '''RnB contemporanèu''' a pas grand causa en comun ambe lo [[Rhythm and Blues]] original precursor del [[rock]], es puslèu una [[Pop (musica)|musica pop]] afroamericana ibrida [[rap]] / [[hip-hop]] [[Soul|soul]] ambe d'influéncias [[disco]], e ambe quitament de còps d'elements de musica [[Psiquedelisme|musica psiquedelica]] emprontadas al movement [[Hippie|hippie]] de la fin de las annadas 1960. Aital, d'artistas coma [[James Brown]], [[Marvin Gaye]], [[Diana Ross]], [[Stevie Wonder]], [[George Clinton]] o [[Sly & the Family Stone]] son sovent citats coma precursors de l'estili '''RnB'''. Lo [[disco]] tardiu dich "funk" ([[Chic]], [[Earth, Wind & Fire]], [[Kool and the Gang]], [[Imagination]]) a clarament agut una influéncia sul '''RnB contemporanèu'''. Un artista clau del '''RnB''' de las annadas 1980 es lo cantaire afroamerican [[Prince (musician)|Prince]] : son succès contribuèt de far del '''RnB contemporanèu''' un dels genres musicals mai populars de la musica [[Occident|occidentala]] dempuèi aquesta decada fins a uèi encara. De còps, los artistas '''RnB''' se reïvindican tanben eredèrs de [[Michael Jackson]]. ==Qualquas artistas etiquetats RnB coneguts en Occitània== * [[Paula Abdul]] * [[Adeva]] * [[Ève Angeli]] * [[Amel Bent]] * [[Amine]] * [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]] * [[The Black Eyed Peas|Black Eyed Peas]] * [[Toni Braxton]] * [[Bobby Brown (cantaire)|Bobby Brown]] * [[Mariah Carey]] * [[Léa Castel]] * [[Chic]] * [[Craig David]] * [[Estelle]] * [[Fugees]] * [[Gabrielle]] * [[Gnarls Barkley]] * [[Matt Houston]] * [[Whitney Houston]] * [[Janet Jackson]] * [[Michael Jackson]] * [[Jamelia]] * [[Lena Ka]] * [[R. Kelly]] * [[Kenza Farah]] * [[Alicia Keys]] * [[Chaka Khan]] * [[K. Maro]] * [[Lââm]] * [[Larusso]] * [[Jena Lee (cantaira francesa)|Jena Lee]] * [[Leslie]] * [[Londonbeat]] * [[Jennifer Lopez]] * [[Loretta (cantaira)|Loretta]] * [[Sheryfa Luna]] * [[Madcon]] * [[Bruno Mars]] * [[Moos]] * [[M. Pokora]] * [[Nâdiya]] * [[OutKast]] * [[Maxi Priest]] * [[Prince (musician)|Prince]] * [[Diana Ross]] * [[Shanice]] * [[Shy'm]] * [[Sister Sledge]] * [[Lisa Stansfield]] * [[Tal (cantaira)|Tal]] * [[Tragédie]] * [[Tribal King]] * [[Kanye West]] * [[Amy Winehouse]] * [[Ophélie Winter]] * [[Womack & Womack]] [[Categoria:Genre musical]] ch3dalcf1sewvfvy2ie3399amksfjdk 2510287 2510286 2026-10-07T09:40:22Z Raymond Trencavel 26125 2510287 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Whitney Houston (cropped3).JPEG|200px|thumb|right|La cantaira afroamericana '''Whitney Houston''' es, ambe Michael Jackson e Prince, l'una de las icònas màgers del RnB de las annadas 1990.]] Lo '''RnB contemporanèu''' es un genre de [[Pop (musica)|musica populara]] [[Occident|occidentala]], mai precisament aparegut en [[America del Nòrd]] ([[Estats Units d'America|Estats Units]] e [[Canadà|Canada]]). '''RnB''' es oficialament l'acrònim de [[Rhythm and Blues]], un estili musical qu'es aparegut dins las annadas 1940 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] e que lo [[Rock|ròck]] n'es lo derivat direct. Pasmens, en realitat, lo tèrme '''RnB''' es uèi mai sovent utilizat per definir un estili modèrn de musica afroamericana qu'es puslèu aparegut après la baissa de popularitat del [[disco]] dins las annadas 1980. Aquel novèl estili combina d'elements de [[Soul|soul]], de [[Funk|funk]] (de [[disco]] tardiu), de [[hip-hop]] e quitament de [[Eurodance|dance]]. D'aquesta passa, objectivament, lo dich '''RnB contemporanèu''' a pas grand causa en comun ambe lo [[Rhythm and Blues]] original precursor del [[rock]], es puslèu una [[Pop (musica)|musica pop]] afroamericana ibrida [[rap]] / [[hip-hop]] [[Soul|soul]] ambe d'influéncias [[disco]], e ambe quitament de còps d'elements de musica [[Psiquedelisme|musica psiquedelica]] emprontadas al movement [[Hippie|hippie]] de la fin de las annadas 1960. Aital, d'artistas coma [[James Brown]], [[Marvin Gaye]], [[Diana Ross]], [[Stevie Wonder]], [[George Clinton]] o [[Sly & the Family Stone]] son sovent citats coma precursors de l'estili '''RnB'''. Lo [[disco]] tardiu dich "funk" ([[Chic]], [[Earth, Wind & Fire]], [[Kool and the Gang]], [[Imagination]]) a clarament agut una influéncia sul '''RnB contemporanèu'''. Un artista clau del '''RnB''' de las annadas 1980 es lo cantaire afroamerican [[Prince (musician)|Prince]] : son succès contribuèt de far del '''RnB contemporanèu''' un dels genres musicals mai populars de la musica [[Occident|occidentala]] dempuèi aquesta decada fins a uèi encara. De còps, los artistas '''RnB''' se reïvindican tanben eredèrs de [[Michael Jackson]]. ==Qualquas artistas etiquetats RnB coneguts en Occitània== * [[Paula Abdul]] * [[Adeva]] * [[Ève Angeli]] * [[Amel Bent]] * [[Amine]] * [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]] * [[The Black Eyed Peas|Black Eyed Peas]] * [[Toni Braxton]] * [[Bobby Brown (cantaire)|Bobby Brown]] * [[Mariah Carey]] * [[Léa Castel]] * [[Chic]] * [[Craig David]] * [[Estelle]] * [[Fugees]] * [[Gabrielle]] * [[Gnarls Barkley]] * [[Matt Houston]] * [[Whitney Houston]] * [[Janet Jackson]] * [[Michael Jackson]] * [[Jamelia]] * [[Lena Ka]] * [[R. Kelly]] * [[Kenza Farah]] * [[Alicia Keys]] * [[Chaka Khan]] * [[K. Maro]] * [[Lââm]] * [[Larusso]] * [[Jena Lee (cantaira francesa)|Jena Lee]] * [[Leslie]] * [[Londonbeat]] * [[Jennifer Lopez]] * [[Loretta (cantaira)|Loretta]] * [[Sheryfa Luna]] * [[Madcon]] * [[Bruno Mars]] * [[Moos]] * [[M. Pokora]] * [[Nâdiya]] * [[OutKast]] * [[Maxi Priest]] * [[Prince (musician)|Prince]] * [[Diana Ross]] * [[Shanice]] * [[Shy'm]] * [[Sister Sledge]] * [[Lisa Stansfield]] * [[Tal (cantaira)|Tal]] * [[Tragédie]] * [[Tribal King]] * [[Kanye West]] * [[Amy Winehouse]] * [[Ophélie Winter]] * [[Womack & Womack]] [[Categoria:Genre musical]] bpskuzuvp85rdewayaumealtkosmfky 2510288 2510287 2026-10-07T09:45:06Z Raymond Trencavel 26125 2510288 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Whitney Houston (cropped3).JPEG|200px|thumb|right|La cantaira afroamericana '''Whitney Houston''' es, ambe Michael Jackson e Prince, l'una de las icònas màgers del RnB de las annadas 1980-1990.]] Lo '''RnB contemporanèu''' es un genre de [[Pop (musica)|musica populara]] [[Occident|occidentala]], mai precisament aparegut en [[America del Nòrd]] ([[Estats Units d'America|Estats Units]] e [[Canadà|Canada]]). '''RnB''' es oficialament l'acrònim de [[Rhythm and Blues]], un estili musical qu'es aparegut dins las annadas 1940 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] e que lo [[Rock|ròck]] n'es lo derivat direct. Pasmens, en realitat, lo tèrme '''RnB''' es uèi mai sovent utilizat per definir un estili modèrn de musica afroamericana qu'es puslèu aparegut après la baissa de popularitat del [[disco]] dins las annadas 1980. Aquel novèl estili combina d'elements de [[Soul|soul]], de [[Funk|funk]] (de [[disco]] tardiu), de [[hip-hop]] e quitament de [[Eurodance|dance]]. D'aquesta passa, objectivament, lo dich '''RnB contemporanèu''' a pas grand causa en comun ambe lo [[Rhythm and Blues]] original precursor del [[rock]], es puslèu una [[Pop (musica)|musica pop]] afroamericana ibrida [[rap]] / [[hip-hop]] [[Soul|soul]] ambe d'influéncias [[disco]], e ambe quitament de còps d'elements de musica [[Psiquedelisme|musica psiquedelica]] emprontadas al movement [[Hippie|hippie]] de la fin de las annadas 1960. Aital, d'artistas coma [[James Brown]], [[Marvin Gaye]], [[Diana Ross]], [[Stevie Wonder]], [[George Clinton]] o [[Sly & the Family Stone]] son sovent citats coma precursors de l'estili '''RnB'''. Lo [[disco]] tardiu dich "funk" ([[Chic]], [[Earth, Wind & Fire]], [[Kool and the Gang]], [[Imagination]]) a clarament agut una influéncia sul '''RnB contemporanèu'''. Un artista clau del '''RnB''' de las annadas 1980 es lo cantaire afroamerican [[Prince (musician)|Prince]] : son succès contribuèt de far del '''RnB contemporanèu''' un dels genres musicals mai populars de la musica [[Occident|occidentala]] dempuèi aquesta decada fins a uèi encara. De còps, los artistas '''RnB''' se reïvindican tanben eredèrs de [[Michael Jackson]]. ==Qualquas artistas etiquetats RnB coneguts en Occitània== * [[Paula Abdul]] * [[Adeva]] * [[Ève Angeli]] * [[Amel Bent]] * [[Amine]] * [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]] * [[The Black Eyed Peas|Black Eyed Peas]] * [[Toni Braxton]] * [[Bobby Brown (cantaire)|Bobby Brown]] * [[Mariah Carey]] * [[Léa Castel]] * [[Chic]] * [[Craig David]] * [[Estelle]] * [[Fugees]] * [[Gabrielle]] * [[Gnarls Barkley]] * [[Matt Houston]] * [[Whitney Houston]] * [[Janet Jackson]] * [[Michael Jackson]] * [[Jamelia]] * [[Lena Ka]] * [[R. Kelly]] * [[Kenza Farah]] * [[Alicia Keys]] * [[Chaka Khan]] * [[K. Maro]] * [[Lââm]] * [[Larusso]] * [[Jena Lee (cantaira francesa)|Jena Lee]] * [[Leslie]] * [[Londonbeat]] * [[Jennifer Lopez]] * [[Loretta (cantaira)|Loretta]] * [[Sheryfa Luna]] * [[Madcon]] * [[Bruno Mars]] * [[Moos]] * [[M. Pokora]] * [[Nâdiya]] * [[OutKast]] * [[Maxi Priest]] * [[Prince (musician)|Prince]] * [[Diana Ross]] * [[Shanice]] * [[Shy'm]] * [[Sister Sledge]] * [[Lisa Stansfield]] * [[Tal (cantaira)|Tal]] * [[Tragédie]] * [[Tribal King]] * [[Kanye West]] * [[Amy Winehouse]] * [[Ophélie Winter]] * [[Womack & Womack]] [[Categoria:Genre musical]] c9xzswiv0u4e7gj1l9el4ymq4932h1k 2510289 2510288 2026-10-07T09:58:32Z Raymond Trencavel 26125 2510289 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Whitney Houston (cropped3).JPEG|200px|thumb|right|La cantaira afroamericana '''Whitney Houston''' foguèt, ambe Michael Jackson e Prince, l'una de las icònas màgers del RnB de las annadas 1980-1990.]] Lo '''RnB contemporanèu''' es un genre de [[Pop (musica)|musica populara]] [[Occident|occidentala]], mai precisament aparegut en [[America del Nòrd]] ([[Estats Units d'America|Estats Units]] e [[Canadà|Canada]]). '''RnB''' es oficialament l'acrònim de [[Rhythm and Blues]], un estili musical qu'es aparegut dins las annadas 1940 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] e que lo [[Rock|ròck]] n'es lo derivat direct. Pasmens, en realitat, lo tèrme '''RnB''' es uèi mai sovent utilizat per definir un estili modèrn de musica afroamericana qu'es puslèu aparegut après la baissa de popularitat del [[disco]] dins las annadas 1980. Aquel novèl estili combina d'elements de [[Soul|soul]], de [[Funk|funk]] (de [[disco]] tardiu), de [[hip-hop]] e quitament de [[Eurodance|dance]]. D'aquesta passa, objectivament, lo dich '''RnB contemporanèu''' a pas grand causa en comun ambe lo [[Rhythm and Blues]] original precursor del [[rock]], es puslèu una [[Pop (musica)|musica pop]] afroamericana ibrida [[rap]] / [[hip-hop]] [[Soul|soul]] ambe d'influéncias [[disco]], e ambe quitament de còps d'elements de musica [[Psiquedelisme|musica psiquedelica]] emprontadas al movement [[Hippie|hippie]] de la fin de las annadas 1960. Aital, d'artistas coma [[James Brown]], [[Marvin Gaye]], [[Diana Ross]], [[Stevie Wonder]], [[George Clinton]] o [[Sly & the Family Stone]] son sovent citats coma precursors de l'estili '''RnB'''. Lo [[disco]] tardiu dich "funk" ([[Chic]], [[Earth, Wind & Fire]], [[Kool and the Gang]], [[Imagination]]) a clarament agut una influéncia sul '''RnB contemporanèu'''. Un artista clau del '''RnB''' de las annadas 1980 es lo cantaire afroamerican [[Prince (musician)|Prince]] : son succès contribuèt de far del '''RnB contemporanèu''' un dels genres musicals mai populars de la musica [[Occident|occidentala]] dempuèi aquesta decada fins a uèi encara. De còps, los artistas '''RnB''' se reïvindican tanben eredèrs de [[Michael Jackson]]. ==Qualquas artistas etiquetats RnB coneguts en Occitània== * [[Paula Abdul]] * [[Adeva]] * [[Ève Angeli]] * [[Amel Bent]] * [[Amine]] * [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]] * [[The Black Eyed Peas|Black Eyed Peas]] * [[Toni Braxton]] * [[Bobby Brown (cantaire)|Bobby Brown]] * [[Mariah Carey]] * [[Léa Castel]] * [[Chic]] * [[Craig David]] * [[Estelle]] * [[Fugees]] * [[Gabrielle]] * [[Gnarls Barkley]] * [[Matt Houston]] * [[Whitney Houston]] * [[Janet Jackson]] * [[Michael Jackson]] * [[Jamelia]] * [[Lena Ka]] * [[R. Kelly]] * [[Kenza Farah]] * [[Alicia Keys]] * [[Chaka Khan]] * [[K. Maro]] * [[Lââm]] * [[Larusso]] * [[Jena Lee (cantaira francesa)|Jena Lee]] * [[Leslie]] * [[Londonbeat]] * [[Jennifer Lopez]] * [[Loretta (cantaira)|Loretta]] * [[Sheryfa Luna]] * [[Madcon]] * [[Bruno Mars]] * [[Moos]] * [[M. Pokora]] * [[Nâdiya]] * [[OutKast]] * [[Maxi Priest]] * [[Prince (musician)|Prince]] * [[Diana Ross]] * [[Shanice]] * [[Shy'm]] * [[Sister Sledge]] * [[Lisa Stansfield]] * [[Tal (cantaira)|Tal]] * [[Tragédie]] * [[Tribal King]] * [[Kanye West]] * [[Amy Winehouse]] * [[Ophélie Winter]] * [[Womack & Womack]] [[Categoria:Genre musical]] nziri96mlfo4w0vpef44w55j179qa50 0 201601 2510271 2510068 2026-10-07T08:03:17Z Raymond Trencavel 26125 2510271 wikitext text/x-wiki '''Chic''' es un grop [[Estats Units d'America|american]] [[anglés|anglofòn]] de [[disco]] e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda [[disco]], en particular ambe lor tube ''Le Freak'' en 1979. Còp-sec, trabalhan alavetz per de nombroses artistas coma per exemple [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube [[disco]] ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer'').<ref> "Spacer" : quand Nile Rodgers envoyait Sheila dans la stratosphère - Le 30/07/2024 https://www.nostalgie.fr/artistes/sheila/actus/spacer-quand-nile-rodgers-envoyait-sheila-dans-la-stratosphere-70250112</ref> Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». En 2000, un escapolon de lor cançon ''Soup for One'' es estat emplegat pel duò [[França|francés]] [[Modjo]] per lor títol ''Lady (Hear Me Tonight)''. En 2013, [[Nile Rodgers]] participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Dance, dance, dance (yowsah, yowsah, yowsah)'' (1978) * ''Le Freak'' (1979) * ''Good Times'' (1979) * ''Mega chic'' (1990, mescladís de lors tubes) * ''Chic mystique'' (1992) ==Referéncias== [[Categoria:Grop de musica american]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1980]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:disco]] no30206xl1vrknnlo7fkgcmt60vp80b 2510273 2510271 2026-10-07T08:18:12Z Raymond Trencavel 26125 2510273 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Chic Paris2013.JPG|200px|thumb|right|'''Chic featuring Nile Rodgers''' sus l'empont en 2013]] '''Chic''' es un grop [[Estats Units d'America|american]] [[anglés|anglofòn]] de [[disco]] e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda [[disco]], en particular ambe lor tube ''Le Freak'' en 1979. Còp-sec, trabalhan alavetz per de nombroses artistas coma per exemple [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube [[disco]] ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer'').<ref> "Spacer" : quand Nile Rodgers envoyait Sheila dans la stratosphère - Le 30/07/2024 https://www.nostalgie.fr/artistes/sheila/actus/spacer-quand-nile-rodgers-envoyait-sheila-dans-la-stratosphere-70250112</ref> Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». En 2000, un escapolon de lor cançon ''Soup for One'' es estat emplegat pel duò [[França|francés]] [[Modjo]] per lor títol ''Lady (Hear Me Tonight)''. En 2013, [[Nile Rodgers]] participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Dance, dance, dance (yowsah, yowsah, yowsah)'' (1978) * ''Le Freak'' (1979) * ''Good Times'' (1979) * ''Mega chic'' (1990, mescladís de lors tubes) * ''Chic mystique'' (1992) ==Referéncias== [[Categoria:Grop de musica american]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1980]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:disco]] a0bpmzlctxuyfrkkj4ulmceclzthibv 2510275 2510273 2026-10-07T08:18:49Z Raymond Trencavel 26125 2510275 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Chic Paris2013.JPG|200px|thumb|right|'''Chic featuring Nile Rodgers''' sus l'empont en 2013.]] '''Chic''' es un grop [[Estats Units d'America|american]] [[anglés|anglofòn]] de [[disco]] e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda [[disco]], en particular ambe lor tube ''Le Freak'' en 1979. Còp-sec, trabalhan alavetz per de nombroses artistas coma per exemple [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube [[disco]] ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer'').<ref> "Spacer" : quand Nile Rodgers envoyait Sheila dans la stratosphère - Le 30/07/2024 https://www.nostalgie.fr/artistes/sheila/actus/spacer-quand-nile-rodgers-envoyait-sheila-dans-la-stratosphere-70250112</ref> Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». En 2000, un escapolon de lor cançon ''Soup for One'' es estat emplegat pel duò [[França|francés]] [[Modjo]] per lor títol ''Lady (Hear Me Tonight)''. En 2013, [[Nile Rodgers]] participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Dance, dance, dance (yowsah, yowsah, yowsah)'' (1978) * ''Le Freak'' (1979) * ''Good Times'' (1979) * ''Mega chic'' (1990, mescladís de lors tubes) * ''Chic mystique'' (1992) ==Referéncias== [[Categoria:Grop de musica american]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1980]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:disco]] otw66ulvd96fslwn17tlh3yl47i8qy3 2510280 2510275 2026-10-07T08:35:52Z Raymond Trencavel 26125 2510280 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Chic Paris2013.JPG|200px|thumb|right|'''Chic featuring Nile Rodgers''' sus l'empont en 2013.]] '''Chic''' es un grop [[Estats Units d'America|american]] [[anglés|anglofòn]] de [[disco]] e funk originari de [[Nòva York]]. Es estat format en 1976 pel guitarrista [[Nile Rodgers]] e lo bassista Bernard Edwards. '''Chic''' a conegut una capitada mondiala a la tota fin de las annadas 1970 en plena periòda [[disco]], en particular ambe lor tube ''Le Freak'' en 1979. Còp-sec, trabalhan alavetz per de nombroses artistas coma per exemple [[Diana Ross]] (son los compositors de son celèbre tube [[disco]] ''Upside Down''), [[Sister Sledge]] (''We Are Family'') o encara la cantaira [[França|francesa]] (d'origina [[Occitània|occitana]]) [[Sheila]] (''Spacer'').<ref> "Spacer" : quand Nile Rodgers envoyait Sheila dans la stratosphère - Le 30/07/2024 https://www.nostalgie.fr/artistes/sheila/actus/spacer-quand-nile-rodgers-envoyait-sheila-dans-la-stratosphere-70250112</ref> Lo bassista del grop, Bernard Edwards, defunta lo 18 d'abril de 1996. Dempuèi, [[Nile Rodgers]] contunha a jogar sus l'empont jol nom « Chic featuring Nile Rodgers ». En 2000, un escapolon de lor cançon ''Soup for One'' es estat emplegat pel duò [[França|francés]] [[Modjo]] per lor títol ''Lady (Hear Me Tonight)''. En 2013, [[Nile Rodgers]] participa quitament a l'album ''Random Access Memories'' del duò [[França|francés]] [[Daft Punk]] (ambe en particular lo tube mondial ''Get Lucky''). ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Dance, dance, dance (yowsah, yowsah, yowsah)'' (1978) * ''Le Freak'' (1979) * ''Good Times'' (1979) * ''Mega chic'' (1990, mescladís de lors tubes) * ''Chic mystique'' (1992) ==Referéncias== [[Categoria:Grop de musica american]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1970]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1980]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:disco]] h108hnxftgojus63dcqruusbvvfqivb 0 201605 2510205 2510161 2026-10-06T12:35:48Z Alaric 506 44932 /* Composicion dempuei 2015 */ 2510205 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton d'Ausança |imatge = Map canton code 23 03.svg | reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]] | dept= {{Cruesa}} | arrt= [[Arrondiment dau Buçon|Arrondiment d'Aubuçon]] |vila= [[Ausança]] |nbcom= 12 -----> 35 |canton=2303 |km²= 210,60 |cons= Jérémie Sauty e Valérie Simonet (divèrs dreita) |datas= [[2021]]-[[2028]] |}} Lo '''canton d'Ausança''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], venguda simpla circonscripcion electorala, situada dins l'[[arrondiment dau Buçon]], lo [[departaments franceses|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lemosin (region)|Lemosin]], avòra de [[Novela Aquitània]]. Dempuèi [[2015]], lo canton d'Ausança compren totas las comunas dau [[canton de la Cortina]] e dau [[canton de Cròc]]. </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment dau Buçon]] avant 2015. Una partida de l'infobox correspond a la situacion de davant 2015.''' ==Composicion== ===Composicion davant 2015=== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |'''[[Ausança]]''' |23013 | 7,08 | {{popfr23|013}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|013}}/7.08) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] (residéncia) |- |[[Brossa (Cruesa)|Brossa]] |23034 | 3,63 | {{popfr23|034}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|034}}/3.63) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- | [[Bussiera Novela]] |23037 | 8,52 | {{popfr23|037}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Char (Cruesa)|Char]] |23053 | 14,12 | {{popfr23|053}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|053}}/14.12) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Charoms|Charon]] |23054 | 30,11 | {{popfr23|054}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|054}}/30.11) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Chastelar]] |23055 | 2,42 | {{popfr23|055}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|055}}/2.42) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Lo Compàs]] |23066 | 16,54 | {{popfr23|066}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|066}}/16.54) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Dontrés]] |23073 | 47,45 | {{popfr23|073}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|073}}/47.45) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Lion las Monjas]] |23110 | 7,32 | {{popfr23|110}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|110}}/7.32) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Los Març]] |23123 | 12,90 | {{popfr23|123}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|123}}/12.9) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] |23164 | 41,01 | {{popfr23|164}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|164}}/41.01) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sermur]] |23171 | 19,50 | {{popfr23|171}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|171}}/19.5) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |} ===Composicion dempuei 2015=== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |'''[[Ausança]]''' |23013 | 7,08 | {{popfr23|013}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|013}}/7.08) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] (residéncia) |- |[[Basvila]] |23017 | 22,57 | {{popfr23|017}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|017}}/22.57) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Bèiçac|Baiçac o Bèiçac]] |23019 | 14,49 | {{popfr23|019}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|019}}/14.49) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Brossa (Cruesa)|Brossa]] |23034 | 3,63 | {{popfr23|034}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|034}}/3.63) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- | [[Bussiera Novela]] |23037 | 8,52 | {{popfr23|037}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Char (Cruesa)|Char]] |23053 | 14,12 | {{popfr23|053}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|053}}/14.12) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Charoms|Charon]] |23054 | 30,11 | {{popfr23|054}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|054}}/30.11) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Chastelar]] |23055 | 2,42 | {{popfr23|055}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|055}}/2.42) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Claravau]] |23063 | 27,55 | {{popfr23|063}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|063}}/27.55) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Lo Compàs]] |23066 | 16,54 | {{popfr23|066}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|066}}/16.54) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |'''''[[La Cortina]]''''' |23067 | 41,42 | {{popfr23|067}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|067}}/41.42) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |'''''[[Cròc (vila)|Cròc]]''''' |23069 | 14,16 | {{popfr23|069}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|069}}/14.16) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Dontrés]] |23073 | 47,45 | {{popfr23|073}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|073}}/47.45) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Flaiac (Marcha)|Flaiac]] |23081 | 43,53 | {{popfr23|081}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|081}}/43.53) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Lion las Monjas]] |23110 | 7,32 | {{popfr23|110}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|110}}/7.32) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Mairinchal]] |23131 | 45,45 | {{popfr23|131}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|131}}/45.45) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Malerèt|Malarèt]] |23119 | 11,8 | {{popfr23|119}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|119}}/11.8) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Manhac (Cruesa)|Manhac]] |23115 | 25,87 | {{popfr23|115}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|115}}/25.87) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Los Març]] |23123 | 12,90 | {{popfr23|123}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|123}}/12.9) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Lo Mas d'Artija]] |23125 | 16,21 | {{popfr23|125}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|125}}/16.21) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[La Masèira|La Masiera]] |23129 | 10,24 | {{popfr23|129}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|129}}/10.24) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Pontcharrau]] |23156 | 9,56 | {{popfr23|156}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|156}}/9.56) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] |23164 | 41,01 | {{popfr23|164}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|164}}/41.01) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Anhan de Cròc]] |23178 | 25,51 | {{popfr23|178}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|178}}/25.51) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Bar]] |23184 | 9,36 | {{popfr23|184}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|184}}/9.36) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Jòrge Nègremont]] |23198 | 18,59 | {{popfr23|198}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|198}}/18.59) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Marçau lo Vielh]] |23215 | 22,22 | {{popfr23|215}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|215}}/22.22) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Maurzis (Cruesa)|Sent Maurzis]] |23218 | 14,1 | {{popfr23|218}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|218}}/14.1) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Mèrd la Bruelha|Sent Miard la Brolha]] |23221 | 40,19 | {{popfr23|221}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|221}}/40.29) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Orador de Chirosa]] |23224 | 28,58 | {{popfr23|224}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|224}}/28.58) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Orador de Cròc]] |23225 | 13,36 | {{popfr23|225}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|225}}/13.36) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Pardós d'Arnèt]] |23226 | 16,44 | {{popfr23|226}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|226}}/16.44) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sermur]] |23171 | 19,50 | {{popfr23|171}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|171}}/19.5) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[La Viala Nuèva]] |23265 | 4,45 | {{popfr23|265}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|265}}/4.45) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[La Vialatèla]] o La Viltéla |23266 | 16,14 | {{popfr23|266}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|266}}/16.14) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Cruesa Grand Sud|CC de Cruesa Grand Sud]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, [[Bussiera Novela]] e Blavapeira (avòra, meima comuna) èran dau canton de [[Mançac|Minçac]], [[Charoms|Charon]] èra dau [[canton d'Eváun]], las autras comunas èran dau canton d'Ausança. Los tres cantons èran dau districte d'[[Eváun]] entre 1790 e 1795. En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet demenit, lo canton de Minçac fuguet suprimit e las comunas citadas passèren au canton d'Ausança. Charon damoret au canton d'Eváun tan qu'a 1836 <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguéren una refòrma cantonala, lo canton d'Ausança fuguet conservat per las eleccions departamentalas de 2015 e fuguet agrandit dau [[canton de Cròc]] e dau [[canton de la Cortina]], en aplicacion dau decret dau 17 de feurier de 2014, en seguda de las leis dau 17 de mai de 2013 (lei organique 2013-402 e lei 2013-403) <ref>http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414225&categorieLien= ''Lei n° 2013-403 dau 17 de mai de 2013 relativa a l'eleccion daus conselhiers departamentaus, daus conselhiers municipaus e daus conselhiers comunautaris, e que modifica lo chalendier electorau'', 17 de mai 2013, Jornau oficiau de la Republica Francesa n° 0114 dau 18 de mai 2013, p. 8242</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} 66fwtk7rh3lxozh2sgii4hitusrvup6 0 201615 2510246 2026-10-07T04:48:01Z Jfblanc 104 Crèa en tradusissent la pagina « [[:ur:Special:Redirect/revision/6886577|ریاست پھلرا]] » 2510246 wikitext text/x-wiki L'estat de '''Phulra''' èra un pichon estat, protectorat de l'Índia Britanica puèi federat a Paquistan, suprimit en setembre de 1950 e incorporat dins la Província de la frontièra Nòrd-occidentala del Paquistan occidental. Fa part ara de la província de Khyber. Èra governat per la tribú pashtona de Tanoli. [[Categoria:Principautat de las Índias]] [[Categoria:Ancian estat d'Asia]] [[Categoria:Anciana província autonòma de Paquistan]] bewlqb8b53c4x41agylh11in7f80i3b 2510247 2510246 2026-10-07T04:58:52Z Jfblanc 104 2510247 wikitext text/x-wiki [[File:Flag_of_Phulra.jpg|right|thumb|Bandièra de l’estat de Phulra]] [[File:Phulra_map.gif|right|thumb|Situacion de l’estat de Phulra dins Paquistan]] L’estat de '''Phulra''' èra un pichon estat, protectorat de l’Índia britanica puèi federat a [[Paquistan]], suprimit en setembre de 1950 e incorporat dins la Província de la frontièra Nòrd-occidentala del Paquistan occidental. Fa part ara de la província de Khyber. Èra governat per la tribú pashtona dels Tanolis. La capitala n’èra la vilòta de Phulra. ==Istòria== Phulra es creat en 1828 per Nawab Khan, prince d’[[Amb]], per son filh o son fraire Maddad Khan Tanoli. Phulra es primièr un protectorat de [[Cashmir]] mas s’en desliura en 1889 en venir un protectorat de l’Índia britanica. Es reconegut coma estat pels britanics en 1919. En 1947, aderís a Paquistan e ne ven un estat autonòm. Son darrièr sobiran, morís en 1949 e tre 1950 l’estat es suprimit e incorporat a la Província de la frontièra Nòrd-occidentala. [[Categoria:Principautat de las Índias]] [[Categoria:Ancian estat d'Asia]] [[Categoria:Anciana província autonòma de Paquistan]] rui3h7vctqxna0wlkyt9q2zs541zo2k 2510249 2510247 2026-10-07T05:05:25Z Jfblanc 104 2510249 wikitext text/x-wiki [[File:Flag_of_Phulra.jpg|right|thumb|Bandièra de l’estat de Phulra]] [[File:Phulra_map.gif|right|thumb|Situacion de l’estat de Phulra dins Paquistan]] L’estat de '''Phulra''' èra un pichon estat, protectorat de l’Índia britanica puèi federat a [[Paquistan]], suprimit en setembre de 1950 e incorporat dins la Província de la frontièra Nòrd-occidentala del Paquistan occidental. Fa part ara de la província de Khyber Pakhtunkhwa. Èra governat per la tribú pashtona dels Tanolis. La capitala n’èra la vilòta de Phulra. ==Istòria== Phulra es creat en 1828 per Nawab Khan, prince d’[[Amb]], per son filh o son fraire Maddad Khan Tanoli. Phulra es primièr un protectorat de [[Cashmir]] mas s’en desliura en 1889 en venir un protectorat de l’Índia britanica. Es reconegut coma estat pels britanics en 1919. En 1947, aderís a Paquistan e ne ven un estat autonòm. Son darrièr sobiran, morís en 1949 e tre 1950 l’estat es suprimit e incorporat a la Província de la frontièra Nòrd-occidentala. [[Categoria:Principautat de las Índias]] [[Categoria:Ancian estat d'Asia]] [[Categoria:Anciana província autonòma de Paquistan]] 0mfgfqtjipd2o6ze36rv8qlsy5ns9u2 2510252 2510249 2026-10-07T05:15:37Z Jfblanc 104 2510252 wikitext text/x-wiki [[File:Flag_of_Phulra.jpg|right|thumb|Bandièra de l’estat de Phulra]] [[File:Phulra_map.gif|right|thumb|Situacion de l’estat de Phulra dins Paquistan]] L’estat de '''Phulra''' èra un pichon estat, protectorat de l’Índia britanica puèi federat a [[Paquistan]], suprimit en setembre de 1950 e incorporat dins la Província de la frontièra Nòrd-occidentala del Paquistan occidental. Fa part ara de la província de Khyber Pakhtunkhwa. Èra governat per la tribú pashtona dels Tanolis. La capitala n’èra la vilòta de Phulra. ==Istòria== Phulra es creat en 1828 per Nawab Khan, prince d’[[Amb]], per son filh o son fraire Maddad Khan Tanoli. Phulra es primièr un protectorat de [[Cashmir]] mas s’en desliura en 1889 en venir un protectorat de l’Índia britanica. Es reconegut coma estat pels britanics en 1919. En 1947, aderís a Paquistan e ne ven un estat autonòm. Son darrièr sobiran morís en 1949 e tre 1950 l’estat es suprimit e incorporat a la Província de la frontièra Nòrd-occidentala. [[Categoria:Principautat de las Índias]] [[Categoria:Ancian estat d'Asia]] [[Categoria:Anciana província autonòma de Paquistan]] 0fjgqn45klumbpymzj1ksd6wfrcij60 0 201616 2510251 2026-10-07T05:14:05Z Jfblanc 104 Creacion de la pagina amb « [[File:Flag_of_Amb.jpg|right|thumb|Bandièra de l’estat d’Amb]] [[File:Amb_map.gif|right|thumb|Situacion de l’estat d’Amb dins Paquistan]] L’estat d’'''Amb''' èra un pichon estat, protectorat de l’Índia britanica puèi federat a [[Paquistan]], suprimit en setembre de 1950 e incorporat dins la Província de la frontièra Nòrd-occidentala del Paquistan occidental. Fa part ara de la província de Khyber Pakhtunkhwa. Èra governat per la tribú... » 2510251 wikitext text/x-wiki [[File:Flag_of_Amb.jpg|right|thumb|Bandièra de l’estat d’Amb]] [[File:Amb_map.gif|right|thumb|Situacion de l’estat d’Amb dins Paquistan]] L’estat d’'''Amb''' èra un pichon estat, protectorat de l’Índia britanica puèi federat a [[Paquistan]], suprimit en setembre de 1950 e incorporat dins la Província de la frontièra Nòrd-occidentala del Paquistan occidental. Fa part ara de la província de Khyber Pakhtunkhwa. Èra governat per la tribú pashtona dels Tanolis. La capitala n’èra la ciutat d’Amba. ==Istòria== Phulra es creat en 1828 per Nawab Khan, prince d’[[Amb]], per son filh o son fraire Maddad Khan Tanoli. Phulra es primièr un protectorat de [[Cashmir]] mas s’en desliura en 1889 en venir un protectorat de l’Índia britanica. Es reconegut coma estat pels britanics en 1919. En 1947, aderís a Paquistan e ne ven un estat autonòm. Son darrièr sobiran morís en 1949 e tre 1950 l’estat es suprimit e incorporat a la Província de la frontièra Nòrd-occidentala. [[Categoria:Principautat de las Índias]] [[Categoria:Ancian estat d'Asia]] [[Categoria:Anciana província autonòma de Paquistan]] b8by6e3b9lpqxc1fybz5hfimzr78k3n 2510254 2510251 2026-10-07T06:56:04Z Jfblanc 104 2510254 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of the State of Amb.svg|right|thumb|Bandièra de l’estat d’Amb]] [[File:Amb_map.gif|right|thumb|Situacion de l’estat d’Amb dins Paquistan]] L’estat d’'''Amb''' èra un pichon estat, protectorat de l’Índia britanica puèi federat a [[Paquistan]], suprimit en 1969 e incorporat dins la Província de la frontièra Nòrd-occidentala del Paquistan occidental. Fa part ara de la província de Khyber Pakhtunkhwa. Èra governat per la tribú pashtona dels Tanolis. La capitala ne foguèt la ciutat d’Amb, puèi Darband. Tanben aviá una capitala d’estiu, Shergarh. ==Istòria== Amb es conegut tre 1710. Amb es primièr un protectorat d’[[Afganistan]] e de [[Cashmir]], se bat contra los estats sikhs, e acaba que se’n desliura dins las annadas 1868 en venir un protectorat de l’Índia britanica. En 1947, aderís a Paquistan e ne ven un estat autonòm. En 1969, l’estat es suprimit e incorporat a la Província de la frontièra Nòrd-occidentala. [[Categoria:Principautat de las Índias]] [[Categoria:Ancian estat d'Asia]] [[Categoria:Anciana província autonòma de Paquistan]] t0y9850orellkuh67r79ezxy1gw6lj2 0 201617 2510255 2026-10-07T06:59:07Z ~2026-53864-94 65573 Redireccion cap a [[Emirats Arabis Units]] 2510255 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Emirats Arabis Units]] kly5ct8hayczuir8a8m0it60vd8p3kr 0 201618 2510266 2026-10-07T07:49:14Z Jfblanc 104 Crèa en tradusissent la pagina « [[:pl:Special:Redirect/revision/80916057|Bisera Alikadić]] » 2510266 wikitext text/x-wiki '''Bisera Alikadić''' (nascuda [[8 de febrièr|lo 8 de febrièr de]] [[1939]] dins lo vilatge de Podhum près de Livno [ 1 ], mòrta [[6 d'octobre|6 d'octobre de]] [[2026]] a [[Sarajevo]] <ref>{{Ref-web|url=https://www.klix.ba/magazin/kultura/preminula-bh-knjizevnica-bisera-alikadic-svoj-rad-neraskidivo-vezala-za-sarajevo-i-knjizevnost-za-djecu/261006060}}</ref> ) èra una poèta e romancièra [[Bòsnia e Ercegovina|bosniana]]. == Biografia == Bisera Alikadić nasquèt lo 8 de febrièr de 1939 dins lo vilatge de Podhum, près de Livno, dins lo Reialme de Iogoslavia (actuala [[Bòsnia e Ercegovina]] ). Entre 1959 e 1999 publiquèt nòu recuèlhs de poesia. Sos poèmas son caracterizats per l'introspeccion e l'intimitat. La poesia d'Alikadić es estada revirada en anglés, alemand, francés, macedonian, albanés, turc e italian En 1974, après aver publicat dos volums de poesia, Alikadić publiquèt son primièr roman: ''Larva.'' Nòu ans mai tard, son segond roman, ''Krug'', foguèt publicat. Los dos libres son insolits per la literatura bosniana d'aquela epòca perque descrivon dirèctament los tempses contemporanèus e las afars d'amor dempuèi la perspectiva d'una jove femna. En 1983 l'a recebut ''lo prèmi Orden rada sa srebrnim vijencem,'' e en 1999 lo prèmi ''Zlatni broš za umjetnost'' . Viviá a [[Sarajevo]].. [[Categoria:Decès en 2026]] [[Categoria:Naissença en 1939]] 99ijm1qzx41zf2q6eb75x4q18nfj4n1 2510267 2510266 2026-10-07T07:50:43Z Jfblanc 104 2510267 wikitext text/x-wiki '''Bisera Alikadić''' (nascuda [[8 de febrièr|lo 8 de febrièr de]] [[1939]] a Podhum, mòrta lo [[6 d'octobre|6 d'octobre]] de [[2026]] a [[Sarajevo]] <ref>https://www.klix.ba/magazin/kultura/preminula-bh-knjizevnica-bisera-alikadic-svoj-rad-neraskidivo-vezala-za-sarajevo-i-knjizevnost-za-djecu/261006060</ref> ) èra una poèta e romancièra [[Bòsnia e Ercegovina|bosniana]]. == Biografia == Bisera Alikadić nasquèt lo 8 de febrièr de 1939 dins lo vilatge de Podhum, près de Livno, dins lo Reialme de Iogoslavia (actuala [[Bòsnia e Ercegovina]] ). Entre 1959 e 1999 publiquèt nòu recuèlhs de poesia. Sos poèmas son caracterizats per l'introspeccion e l'intimitat. La poesia d'Alikadić es estada revirada en anglés, alemand, francés, macedonian, albanés, turc e italian En 1974, après aver publicat dos volums de poesia, Alikadić publiquèt son primièr roman: ''Larva.'' Nòu ans mai tard, son segond roman, ''Krug'', foguèt publicat. Los dos libres son insolits per la literatura bosniana d'aquela epòca perque descrivon dirèctament los tempses contemporanèus e las afars d'amor dempuèi la perspectiva d'una jove femna. En 1983 l'a recebut ''lo prèmi Orden rada sa srebrnim vijencem,'' e en 1999 lo prèmi ''Zlatni broš za umjetnost'' . Viviá a [[Sarajevo]]. ==Referéncias== <references /> [[Categoria:Decès en 2026]] [[Categoria:Naissença en 1939]] 2xy8w4nq8lki2miho5fvyjq07tqzlg4 0 201619 2510276 2026-10-07T08:31:55Z Raymond Trencavel 26125 Creacion de la pagina amb « [[Imatge:Sister Sledge 01.jpg|200px|thumb|right|Las Sòrres Sledge sus l'empont en 2009.]] '''Sister Sledge''' èra un grop [[anglés|anglofòn]] [[Estats Units d'America|american]] de [[disco]] funk e [[RnB]] format a [[Filadèlfia]] fin 1971 e compausat coma son nom l'indica ("las sòrres Sledge") de quatre sòrres, Deborah (nascuda lo 9 de julhet de 1954) Joan (nascuda lo 13 de setembre de 1956, defuntada lo 10 de març de 2017), Kim (nascuda lo 21 d'agos... » 2510276 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Sister Sledge 01.jpg|200px|thumb|right|Las Sòrres Sledge sus l'empont en 2009.]] '''Sister Sledge''' èra un grop [[anglés|anglofòn]] [[Estats Units d'America|american]] de [[disco]] funk e [[RnB]] format a [[Filadèlfia]] fin 1971 e compausat coma son nom l'indica ("las sòrres Sledge") de quatre sòrres, Deborah (nascuda lo 9 de julhet de 1954) Joan (nascuda lo 13 de setembre de 1956, defuntada lo 10 de març de 2017), Kim (nascuda lo 21 d'agost de 1957) e Kathy Sledge (nascuda lo 6 de genièr de 1959). En Occitània, las '''Sòrres Sledge''' son mai que mai conegudas per lor tube [[disco]] ''We Are Family'', compausat per [[Nile Rodgers]] e Bernard Edwards del grop [[Chic]]. mes5qgabmj1ik3u99e9r20q0dlcd0tm 2510278 2510276 2026-10-07T08:34:21Z Raymond Trencavel 26125 2510278 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Sister Sledge 01.jpg|200px|thumb|right|Las Sòrres Sledge sus l'empont en 2009.]] '''Sister Sledge''' èra un grop [[anglés|anglofòn]] [[Estats Units d'America|american]] de [[disco]] funk e [[RnB]] format a [[Filadèlfia]] fin 1971 e compausat coma son nom l'indica ("las sòrres Sledge") de quatre sòrres, Deborah (nascuda lo 9 de julhet de 1954) Joan (nascuda lo 13 de setembre de 1956, defuntada lo 10 de març de 2017), Kim (nascuda lo 21 d'agost de 1957) e Kathy Sledge (nascuda lo 6 de genièr de 1959). En Occitània, las '''Sòrres Sledge''' son mai que mai conegudas per lor tube [[disco]] ''We Are Family'' en 1979, tròç compausat per [[Nile Rodgers]] e Bernard Edwards del grop [[Chic]]. r6fk4mafo1p3gej09wpt96uxxw65eah 2510279 2510278 2026-10-07T08:35:16Z Raymond Trencavel 26125 2510279 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Sister Sledge 01.jpg|200px|thumb|right|Las Sòrres Sledge sus l'empont en 2009.]] '''Sister Sledge''' èra un grop [[anglés|anglofòn]] [[Estats Units d'America|american]] de [[disco]] funk e [[RnB]] format a [[Filadèlfia]] fin 1971 e compausat coma son nom l'indica ("las sòrres Sledge") de quatre sòrres, Deborah (nascuda lo 9 de julhet de 1954) Joan (nascuda lo 13 de setembre de 1956, defuntada lo 10 de març de 2017), Kim (nascuda lo 21 d'agost de 1957) e Kathy Sledge (nascuda lo 6 de genièr de 1959). En Occitània, las '''Sòrres Sledge''' son mai que mai conegudas per lor tube [[disco]] ''We Are Family'' en 1979, tròç compausat per [[Nile Rodgers]] e Bernard Edwards del grop [[Chic]]. [[Categoria:Grop de musica american]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1970]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1980]] [[Categoria:disco]] gccdvtjmgmjcsura66ktfserpq1bwi6 0 201620 2510294 2026-10-07T11:12:22Z Alaric 506 44932 Creacion de la pagina amb « {{Dialècte Auvernhat}} [[imatge:Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_(2).jpg|thumb|right|400px|La gleisa Sant Joan de Blavapeira]] '''Blavapeira''' (''Blavepeyre'' en [[francés]]) es una anciana [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de Lemosin (reg... » 2510294 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} [[imatge:Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_(2).jpg|thumb|right|400px|La gleisa Sant Joan de Blavapeira]] '''Blavapeira''' (''Blavepeyre'' en [[francés]]) es una anciana [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Fuguet acampada amb [[Bussiera Novela]] en 1842. ==Geografia== Blavapeira es a l'oèst de la comuna de [[Bussiera Novela]]. ==Toponimia== ''Blavapeira'' es una formacion medievala : « peira de color blava »; ne chaudriá saber la motivacion exacta; ''blau'' ven de l'ancian francic ''*blāo''. L'òrdre daus mots es determinant-determinat (adjectiu en prumier), de tipe germanic. ==Istòria== En 1842, Blavapeira fuguet incorporada a Bussiera Novela <ref>http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=4479</ref>. ==Demografia== {{Demografia |insee=15023 |1793=123 |1800=137 |1806=117 |1821=128 |1831=148 |1836=150 |1841=160 |cassini=4479 |senscomptesdobles= 1962}} * Blavapeira èra pas mai comuna en 1842. Lo n° INSEE es estat chamnhat per de las rasons practicas. ==Luecs e monuments== <gallery> Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_nef_(1).jpg|La nau de la gleisa. Bussière-Nouvelle_Blavepeyre_chapelle_dalle_(5).jpg|Lausa funerària dins la gleisa. </gallery> {{messatge galariá}} ==Veire tanben== ==Nòtas== <references/> t9vk6ek605qp8ab9xt6pj953t4y4yig