8 d'octobre

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="oc">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipèdia</sitename>
    <dbname>ocwiki</dbname>
    <base>https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mèdia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Especial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Discutir</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Utilizaire</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Discussion Utilizaire</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipèdia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Discussion Wikipèdia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fichièr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Discussion Fichièr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Discussion MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Modèl</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Discussion Modèl</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ajuda</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Discussion Ajuda</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Discussion Categoria</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Discussion Portal</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Projècte</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Discussion Projècte</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Mòdul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Mòdul Discussió</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>8 d'octobre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667</id>
    <revision>
      <id>2510381</id>
      <parentid>1855459</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T23:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Decèsses */ + [[Jacques Derrida]]</comment>
      <origin>2510381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="601" sha1="5hsvgb8i3quua4y59y4ql4kcmvnp2y1" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{{Octobre}}

== Eveniments ==

== Naissenças ==

* [[1895]] - [[Juan Domingo Perón]], president d'[[Argentina]].

== Decèsses ==

* [[1869]] - [[Franklin Pierce]], president dels [[Estats Units]] (n. [[1804]])
* [[2004]] - [[Jacques Derrida]], filosòf francés (n. [[1930]])

----
Veire tanben :
* [[7 d'octobre]] | [[9 d'octobre]]
* [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]]
* [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an).

[[Categoria:Jorns]]</text>
      <sha1>5hsvgb8i3quua4y59y4ql4kcmvnp2y1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510383</id>
      <parentid>2510381</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T23:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naissenças */ + [[Molly Quinn]]</comment>
      <origin>2510383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="662" sha1="ddhclrmfkc7poznqjm96njmbcmo0haw" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{{Octobre}}

== Eveniments ==

== Naissenças ==

* [[1895]] - [[Juan Domingo Perón]], president d'[[Argentina]] (m. [[1974]])
* [[1993]] - [[Molly Quinn]], actritz americana

== Decèsses ==

* [[1869]] - [[Franklin Pierce]], president dels [[Estats Units]] (n. [[1804]])
* [[2004]] - [[Jacques Derrida]], filosòf francés (n. [[1930]])

----
Veire tanben :
* [[7 d'octobre]] | [[9 d'octobre]]
* [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]]
* [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an).

[[Categoria:Jorns]]</text>
      <sha1>ddhclrmfkc7poznqjm96njmbcmo0haw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510385</id>
      <parentid>2510383</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T23:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naissenças */ + [[Sigourney Weaver]]</comment>
      <origin>2510385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="715" sha1="8f4lqn6h6nvd5gsg6rcny1t2m6x2qyu" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{{Octobre}}

== Eveniments ==

== Naissenças ==

* [[1895]] - [[Juan Domingo Perón]], president d'[[Argentina]] (m. [[1974]])
* [[1949]] - [[Sigourney Weaver]], actritz americana
* [[1993]] - [[Molly Quinn]], actritz americana

== Decèsses ==

* [[1869]] - [[Franklin Pierce]], president dels [[Estats Units]] (n. [[1804]])
* [[2004]] - [[Jacques Derrida]], filosòf francés (n. [[1930]])

----
Veire tanben :
* [[7 d'octobre]] | [[9 d'octobre]]
* [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]]
* [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an).

[[Categoria:Jorns]]</text>
      <sha1>8f4lqn6h6nvd5gsg6rcny1t2m6x2qyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>9 d'octobre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>668</id>
    <revision>
      <id>2510387</id>
      <parentid>2071768</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T00:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naissenças */ + [[Bella Hadid]]</comment>
      <origin>2510387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3299" sha1="mz3d2t24609nr9cydhrhnqyhmz5ktwu" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{{Octobre}}

Lo '''9 d'octobre''' es lo 282{{e}} [[jorn]] de l'[[annada]] (283{{e}} en cas d'[[annada bissextila]]) del [[calendièr gregorian]].

== Eveniments ==
* [[1962]] - independéncia d'[[Oganda]].
* [[1981]] - Supression de la pena de mòrt en [[França]].

== Naissenças ==
* [[1757]] - Rei [[Carles X de França]] (m. [[1836]])
* [[1813]] - [[Giuseppe Verdi]], compositor italian (m. [[1901]])
* [[1852]] - [[Hermann Emil Fischer]], fisician alemand, Prèmi Nobel (m. [[1919]])
* [[1857]] - [[Ivo Vojnović]], escrivan croata (m. [[1929]])
* [[1859]] - [[Alfred Dreyfus]], militar francés (m. [[1935]])
* [[1879]] - [[Max von Laue]], fisician alemand, Prèmi Nobel (m. [[1960]])
* [[1892]] - [[Ivo Andrić]], escrivan iogoslau, Prèmi Nobel de Literatura (m. [[1975]])
* [[1893]] - [[Mário de Andrade]], escrivan modernista brasilièr (m.[[1945]])
* [[1900]] - [[Ismael Nery]], pintor brasilièr (m.[[1934]])
* [[1906]] - [[Léopold Sédar Senghor]], primièr president de [[Senegal]] (m. [[2001]])
* [[1907]] - [[Jacques Tati]], realizator de cinèma francés (m. [[1982]])
* [[1938]] - [[Heinz Fischer]], president d'Àustria
* [[1940]] - [[John Lennon]], cantaire e musician britanic ([[The Beatles]]) (m. [[1980]])
* [[1941]] - [[Chucho Valdés]], musician cuban
* [[1944]] - [[Peter Tosh]], cantaire e compositor jamaican de [[reggae]] (m.[[1987]])
* [[1946]] - [[Tansu Çiller]], primièr ministre de [[Turquia]]
* [[1947]] - [[France Gall]], cantaira francesa (m. [[2018]])
* [[1948]] - [[Jackson Browne]], musician american
* [[1950]] - [[Jody Williams]], professora americana, [[Prèmi Nobel de la Patz]]
* [[1960]] - [[Anders Ekborg]], actor suedés
* [[1966]] - [[David Cameron]], primièr ministre del Reialme Unit
* [[1975]] - [[Sean Lennon]], cantaire, musician e compositor american
* [[1996]] - [[Bella Hadid]], modèla americana

== Decèsses ==
* [[1047]] - Papa [[Clamenç II]] (n. ?)
* [[1469]] - [[Filippo Lippi]], pintor italian (n. c. [[1406]])
* [[1831]] - [[Ioannis Kapodistrias]], cap d'Estat de Grècia (n. [[1776]])
* [[1897]] - [[Jan Heemskerk]], primièr ministre dels Païses Basses (n. [[1818]])
* [[1934]] - [[Louis Barthou]], primièr ministre de França (n. [[1862]])
* [[1943]] - [[Pieter Zeeman]], fisician neerlandés, Prèmi Nobel (n. [[1865]])
* [[1958]] - Papa [[Piu XII]] (n. [[1876]])
* [[1967]] - [[Che Guevara]], líder revolucionari argentin-cuban (n.[[1928]])
* 1967 - [[Cyril Norman Hinshelwood]], quimista britanic, Prèmi Nobel (n. [[1897]])
* [[1985]] - [[Emílio Garrastazu Médici]], èx-president militar de [[Brasil]] (n.[[1905]])
* [[1987]] - [[William Parry Murphy]], mètge american, Prèmi Nobel (n. [[1892]])
* [[1988]] - [[Felix Wankel]], engenhaire alemand (n. [[1902]])
* [[1995]] - [[Alec Douglas-Home]], politician britanic, primièr ministre (n. [[1903]])
* [[2013]] - [[Wilfried Martens]], primièr ministre de Belgica (n. [[1936]])
* [[2017]] - [[Jean Rochefort]], actor francés (n. [[1930]])

----
Vejatz tanben:
* [[8 d'octobre]] | [[10 d'octobre]]
* [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]]
* [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an).

[[Categoria:Jorns]]</text>
      <sha1>mz3d2t24609nr9cydhrhnqyhmz5ktwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipèdia:La tavèrna</title>
    <ns>4</ns>
    <id>12599</id>
    <revision>
      <id>2510400</id>
      <parentid>2509781</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T09:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>18686</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist */ seccion nòva</comment>
      <origin>2510400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53904" sha1="nfypfvigtk611mswc9yexvkx2hlaqtf" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
{{/Entèsta}}

== Una version pels mainatges? ==

Adieu a totes, 

Dempuèi 2015, la version basca de Wikipèdia a creat un projècte de divulgacion nomenat Txikipedia qu'es dedicat als mainatges de 8-13 ans. Ja extistís una version occitana de Vikidia, però non es un grand succès pr'amor d'una manca d'editors. 

Mas, perqué sostenir un projècte d'aquela ampliada, sembra inutil, estupid, non? 

Daissatz-me qualques linhas per explicar:
* Txikipedia non es pas un site separat, mas una seccion integrada dins Wikipèdia. Aiçò permet una visibilitat fòrça mai granda que Vikidia, que demòra marginala e pauc coneguda. Dins lo cas de l'occitan, aiçò poiriá ajudar a faire venir de joves lectros (e editors) directament cap a Wikipèdia occitana, sens los dispersar sus mai d’un site.
* La Wikipèdia occitana es mai activa e mai coneguda que la Vikidia occitana. Aital, un Txikipedia occitan beneficiariá de la comunitat ja existenta sus Wikipèdia, quitament se pichona. Seriá mai simple de coordonar los esfòrces, d’atraire de nòus contributors, de melhorar la qualitat dels articles, e tanben crear de nòus projèctes. 
* Lo public dels 8-13 ans es estrategic: son los futurs parlants de la lenga nòstra. Un contengut adaptat a aquel nivèl ajuda a normalizar la preséncia de l’occitan dins lo mond numeric e educatiu. Los professors e las escòlas poirián utilizar aquelas ressorsas coma material didactic en lenga occitana, çò qu’es fòrça limitat actualament.
* Lo projècte basc a demostrat que lo ligam entre lenga, joventut e Wikipèdia pòt èsser fòrça eficaç. Per l’occitan, seriá una mena de revitalizacion simbolica: mostrar que la lenga pòt parlar de tot, quitament dins una version simplificada pels enfants. Seriá tanben un biais de diferenciar Wikipèdia occitana dins lo mond de las lengas minoritàrias, en mostrant un engatjament cap al public jove.

Per suportar aquel projècte qu'es fòrça important per ieu, es NECESSARI lo sosten d'autras personas per alargar los limtis, decidir de las prioritats, descriure clarament l'estatut e prepausar de basas per aquela collaboracion.

Coralament, [[Utilizaire:Lhanars|Lhanars]] ([[Discussion Utilizaire:Lhanars|d]]) 16 setembre de 2025 a 15.55 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;ca&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;La vostra wiki estarà aviat només en mode lectura&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ca&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Llegiu aquest missatge en una altra llengua]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

La [[foundation:|Fundació Wikimedia]] canviarà el trànsit entre els seus centres de dades. Això garantirà que la Viquipèdia i les altres wikis de Wikimedia romanguin disponibles fins i tot si es produeix un desastre.

Tot el trànsit es durà el '''{{#time:j xg|2025-09-24|ca}}'''. La prova començarà a les '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''.

Malauradament, a causa de limitacions de [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]] cal limitar la possibilitat d'editar durant el canvi. Ens disculpem per aquesta disrupció, i estem treballant per minimitzar-la en el futur. 

Es mostrarà un avís a totes les wikis de la Fundació Wikimedia 30 minuts abans que tingui lloc aquesta operació. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This banner will remain visible until the end of the operation.&lt;/span&gt; 
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.&lt;/span&gt;

'''Durant una estona, podreu llegir, però no pas editar les wikis durant una estona breu.'''

*No podreu editar durant com a màxima una hora el {{#time:l j xg Y|2025-09-24|ca}}.
*Si proveu d'editar o desar canvis durant aquestes interrupcions, veureu un missatge d'error. Esperem que no es perdi cap edició durant aquest període de temps, però no us ho podem garantir. Si veieu el missatge d'error, espereu fins que tot torni a funcionar. Llavors hauríeu de poder desar la vostra edició. Tot i així, us recomanem que primer feu una còpia dels vostres canvis, per si un cas.

''Altres efectes'':

*Els treballs automàtics de rerefons aniran més lents, i alguns es podrien aturar. Potser els enllaços vermells no s'actualitzaran tan ràpidament com és habitual. Si creeu un article que ja ha estat enllaçat en algun altre lloc, l'enllaç pot mantenir-se en vermell més estona de l'habitual. Alguns ''scripts'' de llarga durada s'hauran d'aturar.
* Esperem que les implementacions de codi es produeixin com qualsevol altra setmana. No obstant això, algun codi concret es podria congelar puntualment si l'operació ho requereix.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] no estarà disponible durant uns 90 minuts.

Aquest projecte es podria ajornar si fos necessari. Podeu [[wikitech:Switch_Datacenter|llegir la planificació a wikitech.wikimedia.org]]. Es comunicarà qualsevol canvi a la planificació. 

'''Si us plau, compartiu aquesta informació amb la vostra comunitat viquimedista.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 18 setembre de 2025 a 15.42 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29170715 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Donnez votre avis : votez pour le conseil d'administration 2025&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Bonjour à tous,

La période de vote pour les [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|élections 2025 du conseil d'administration]] est désormais ouverte. Les candidats se présentent pour deux (2) sièges au conseil.

Pour vérifier votre éligibilité en tant qu'électeur, veuillez consulter la [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|page relative à l'éligibilité des électeurs]].

Pour en savoir plus à leur sujet, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|lisez leurs déclarations de candidature et regardez leurs vidéos de présentation]].

Lorsque vous serez prêt, rendez-vous sur la [[m:Special:SecurePoll/vote/405|page de vote SecurePoll pour voter]].

'''Le vote est ouvert du 8 octobre à 00h00 UTC au 22 octobre à 23h59 UTC.'''

Bien à vous,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Président, Comité des élections&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 9 octobre de 2025 a 04.48 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Aidez-nous à décider du nom du nouveau projet ''Abstract Wikipedia''&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
Bonjour !

Participez à choisir un nom pour le nouveau projet de wiki ''Abstract Wikipedia'' (« Wikipédia abstraite ») ! Ce projet sera un wiki qui permettra aux utilisateurs et utilisatrices de combiner les fonctions des [[:f:|Wikifonctions]] et les données de Wikidata afin de générer des phrases naturelles dans les langues prises en charges. Ces phrases pourront ensuite être réutilisées sur les Wikipédia (ou ailleurs).

Le scrutin se déroulera en deux tours, chacun étant suivi par un examen juridique des candidats ; ils commenceront respectivement le 20 octobre et le 17 novembre. Notre objectif est d’avoir un nom de projet final choisi à la mi-décembre 2025. Si vous souhaitez participer, '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|lisez le détail du scrutin et votez maintenant]]''' sur Meta-Wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 octobre de 2025 a 11.43 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Sannita (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;À la recherche de bénévoles pour rejoindre plusieurs comités du mouvement&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Chaque année, généralement d’octobre à décembre, plusieurs comités du mouvement cherchent de nouveaux bénévoles. 

Pour en savoir plus sur les comités, consultez leurs pages Meta-wiki :
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Comité des affiliations (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Commission de médiation (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Comité d'examen des cas (CRC)]]

Les candidatures aux comités sont ouvertes à partir du 30 octobre 2025. Les candidatures au Comité des affiliations sont closes le 11 décembre 2025, et les candidatures à la commission de médiation et au Comité d'examen des cas sont closes le 11 décembre 2025. Pour savoir comment postuler, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|consultez la page de nomination sur Meta-wiki]]. Publiez sur la page de discussion ou envoyez un e-mail à cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org pour toute question que vous pourriez avoir.

Pour l'équipe de soutien du comité,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 30 octobre de 2025 a 14.12 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:MKaur (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Rappel : aidez-nous à décider du nom du nouveau projet ''Abstract Wikipedia''&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
Bonjour !

Rappel : aidez-nous à choisir un nom pour le nouveau projet de wiki ''Abstract Wikipedia'' (« Wikipédia abstraite »). Le vote final commence aujourd’hui. Les noms finalistes sont : &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. Si vous souhaitez participer, '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|lisez la présentation du scrutin et votez maintenant]]''' sur Méta-Wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 novembre de 2025 a 14.22 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Sannita (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Wikipedia 25: cercasi volontari per registrare un benvenuto sonoro ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;it&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Work-in-progress sketch of the Confetti mascot easter egg.jpg|frameless|250px|right]]
{{int:please-translate}}

{{int:Hello}},

scusate se scrivo in italiano!

Per il [[:m:Wikipedia 25|25° compleanno di Wikipedia]] e per creare delle [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|sorpresine per i lettori]] come proposto dalla Wikimedia Foundation, sto invitando i volontari delle varie Wikipedie dell'area italiana a registrare la frase &quot;Ti diamo il benvenuto su Wikipedia&quot; nella loro lingua regionale.

Il messaggio audio comparirà &quot;a sorpresa&quot; sulla Wikipedia in italiano e sulle altre wikipedie aderenti al progetto degli [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|Ester eggs experiments]]. Farà parte di una raccolta di suoni che include tutte le registrazioni di &quot;Ti diamo il benvenuto su Wikipedia&quot; nelle varie lingue registrate, più alcuni altri suoni provenienti da Commons. Quando un utente cliccerà sulla mascotte del Globetto (Baby Globe) che suona con un sintetizzatore, verrà riprodotto un suono casuale da questa raccolta. Quindi, la frase nella tua lingua non verrà riprodotta ogni volta, ma solo alcune volte e in modo casuale.

'''Briefing su come registrare il benvenuto sonoro su Wikipedia''' ([[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#c-CDekock-WMF-20251209155700-Song_Ng%C6%B0-20251201160400|da qui]]):
#la registrazione audio deve essere più corta di 10 secondi, e consistere solo nella frase &quot;Benvenuti su Wikipedia&quot; o &quot;Ti diamo il benvenuto su Wikipedia&quot; nella tua lingua regionale;
#il file va caricato su [[:commons:Special:UploadWizard|Wikimedia Commons]] e bisogna chiederne la protezione da parte di un admin di modo da impedire che sia vandalizzato o spostato;
#condividi il link del file su Commons [[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#Are_there_ideas_or_elements_that_you_would_love_to_see_implemented_on_your_language_Wikipedia?|qui]] notificando l'utente CDekock-WMF;
#'''deadline''' per fornire i link agli audio su Commons dei &quot;Benvenuti su Wikipedia&quot;: '''mercoledi 21 gennaio 2026'''.

Registriamo più audio possibile. {{Int:Feedback-thanks-title}} --[[User:Una tantum|Una tantum]] ([[User talk:Una tantum|talk]])
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

14 genièr de 2026 a 15.44 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Una tantum@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Una_tantum/sandbox/MM/It_fallback_v2&amp;oldid=29928398 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 genièr de 2026 a 19.45 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:ZI Jony@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 18 genièr de 2026 a 13.21 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Tiven2240@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Révision annuelle du code universel de conduite et des lignes directrices de l'application&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Nous vous informons que la période de relecture annuelle du Code de conduite universel et des règles d'applications est actuellement ouverte. Vous pouvez faire vos commentaires sur les modifications que vous souhaitez apporter jusqu'au 9 février 2026. C'est la première d'une série d'étapes nécessaires pour la révision annuelle. Vous trouverez [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|d'autres informations et les discussions auxquelles participer sur la page UCoC de Meta]].

Le [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Comité de coordination du code universel de conduite]] (U4C &amp;mdash; Universal Code of Conduct Coordinating Committee) est un groupe global dont le rôle est de fournir une implémentation équitable et cohérente de l'UCoC. Cette relecture annuelle a été envisagée et mise en place par l'U4C. Pour plus d'informations et les responsabilités de l'U4C, veuillez lire la [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Charte de l'U4C]].

Veuillez partager ces informations avec les autres membres concernés de votre communauté.

-- En coopération avec l'U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|discussion]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 genièr de 2026 a 21.01 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration vers Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Lire ceci dans une autre langue]]&lt;/em&gt;

&lt;div class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;
Bonjour à tous et toutes !

Je suis heureux de vous informer que, dans le cadre de la prochaine étape du projet d’[[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|unification des analyseurs syntaxiques]], Parsoid sera bientôt activé en tant qu’analyseur d’articles par défaut sur votre $wiki. Nous augmentons progressivement le nombre de wikis utilisant Parsoid, avec l’intention d’en faire l’analyseur de wikicode par défaut pour la prochaine version maintenue à long terme de MediaWiki. Cela rendra nos wikis plus fiables et plus cohérents entre les utilisations par le contributorat, le lectorat et les outils, et facilitera le développement de futures fonctionnalités du wikicode.
&lt;/div&gt;

Si cela perturbe votre flux de travail, ne vous inquiétez pas ! Vous pourrez toujours désactiver Parsoid pour le wiki dans vos préférences utilisateur, ou uniquement sur la page en cours en utilisant le sous-menu Outils, comme décrit dans la documentation de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]].

Il y a [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|plus d’informations sur notre stratégie de déploiement]] disponible, y compris les tests effectués avant d’activer Parsoid pour un nouveau wiki.

Pour signaler des bogues et des problèmes, vous pouvez consulter notre documentation des [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|problèmes connus]] et si vous avez trouvé un nouveau bogue, créez un ticket phab et en l’étiquetant avec [[phab:project/view/5846|&lt;i lang=&quot;en&quot;&gt;Content Transform Team&lt;/i&gt;]] qui représente l’équipe Transformation du contenu sur Phabricator.
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 23 genièr de 2026 a 21.59 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:ABreault (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&amp;oldid=29972868 --&gt;

== Proposicion per permetre la participacion en grafia mistralenca ==

Bonjorn a totes,

Notifiqui en particular @[[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]], @[[User:Jfblanc|Jfblanc]] e @[[User:Lembeye|Lembeye]], los tres administrators actius d'aqueste wiki.

Fa qualque temps, parlèri amb [[User:Maxime Ravel|Maxime Ravel]], un utilizaire fòrça actiu sus Wikidata e Wikipèdia en francés sus de tematicas ligadas a la lenga e la cultura provençalas, de la possibilitat de contribuïr sus Wikipédia en occitan en grafia mistralenca. Son argument èra que es una grafia fòrça utilizada en Provença, e mai dins de publicacions academicas. Ieu pensi que poiriá èsser positiu de permetre a de personas que mestrejan pas la grafia classica de participar al wiki. Mon idèa èra de permetre la preséncia d'una version d'aquestes articles en grafia mistralenca (coma jospagina) en complement de la version classica, que demòra de tot biais la fòrma basica e centrala (s'agís pas de remplaçar una grafia per l'autra, aquò seriá impossible de manténer sus l'ensemble del wiki).

Maxime me diguèt que conossiá una autra persona que poiriá èsser motivada per contribuïr en grafia mistralenca.  Ieu soi volontari per seguir aquestes articles e far la transcripcion en grafia classica.

Per donar un exemple concret del resultat, ai creat dos modèls ({{m|Vejatz grafia mistralenca}} e {{m|Vejatz grafia classica}}), qu'ai utilizats sus l'article [[Annalisa Chevalier]].

Que ne pensatz ? [[Utilizaire:CaféBuzz|CaféBuzz]] ([[Discussion Utilizaire:CaféBuzz|d]]) 24 genièr de 2026 a 11.52 (UTC)

:Bonjorn,
:Per çò faire, caldriá passar per una modificacion de la [[Wikipèdia:Carta lingüistica]].
:(Personalament, soi en contra, avèm pas prossas mans per ajudar, e duplicar los articles existents ajudarà pas.) — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 24 genièr de 2026 a 12.17 (UTC)
:: Bonjorn, siáu tanben pas favorable a aquela possibilitat. Gerir la diversitat dialectala es ja pas totjorn simple e ai un dobte seriós sus la possibilitat de gerir doas grafias. En revènge, serai pas opausat a la mesa en plaça d'un sistèma de conversion permetent de passar de la grafia classica a la grafia mistralenca per la lectura (un tau sistèma existís sus lei projèctes en chinés ò en sèrbi). S'es ben fach, aquò podriá benlèu de redigir un article tant en grafia classica que mistralenca. Coralament, --[[Utilizaire:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] ([[Discussion Utilizaire:Nicolas Eynaud|d]]) 24 genièr de 2026 a 12.28 (UTC)
:::@[[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] : sas cossí fonciona aqueste sistèma de conversion ? Mon idèa èra de propausar quicòm aital, simplament sabiái pas qu'i aviá de melhoras solucions tecnicas. [[Utilizaire:CaféBuzz|CaféBuzz]] ([[Discussion Utilizaire:CaféBuzz|d]]) 24 genièr de 2026 a 12.43 (UTC)
::::@[[User:CaféBuzz|CaféBuzz]] : non, mai aquò sembla un començament per cercar : [[:meta:Automatic conversion between simplified and traditional Chinese]] e [[:meta:Wikipedias in multiple writing systems]]. --[[Utilizaire:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] ([[Discussion Utilizaire:Nicolas Eynaud|d]]) 24 genièr de 2026 a 17.59 (UTC)
::::::::@[[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] : mercés. S'ai pas mal comprés, la transcripcion d'un sistèma a l'autra se fa automaticament per un biais tecnic (logicial). Non vesi pas cossí aquò se poiriá implementar dins nòstre cas. [[Utilizaire:CaféBuzz|CaféBuzz]] ([[Discussion Utilizaire:CaféBuzz|d]]) 25 genièr de 2026 a 09.21 (UTC)
::::::::: Adieu [[User:CaféBuzz|CaféBuzz]] (e leis autrei !). Ieu tròbi ta prepausicion interessanta e lo biais que l'as implantada dins l'article [[Annalisa Chevalier]] absoludament perfiech . Per èstre mai precís, una tala iniciativa pòu rompre l'argument nèci que voudriá veire dins lo provençau una lenga diferenta de la rèsta de l'occitan. L'usatge de la grafiá mistralenca es pron fòrt en Provença, verai, e mai institucionau. M'agrada mièlhs de veire una tala iniciativa puslèu que de donar d'arguments an aquelei que reclamariá una wiki de mai en grafiá mistralenca per la rason que considèron lo provençau e l'occitan coma doás lengas desseparadas. Se sa grafiá vengue possibla d'emplegar aicí, alòr aquest argument vendrà vuege. Evidentament, fau pas que s'agisse de convertir l'ensem de la WP en grafiá mistralenca (levat s'a n'un coratjós particulier li pren l'enveja) mai de permetre an aquelei que la mestrejan de venir contribuïr a son nivèu. Mi sembla que dins ta requèsta, a degun l'es demandat de duplicar totei leis articles existents ò de sistematizar la practica.[[Utilizaire:Matieu Sokolovic|Matieu Sokolovic]] ([[Discussion Utilizaire:Matieu Sokolovic|d]]) 4 febrièr de 2026 a 13.16 (UTC)

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Lembeye]] (administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Utilizaire:EPIC|EPIC]] ([[Discussion Utilizaire:EPIC|d]]) 14 febrièr de 2026 a 18.04 (UTC)

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|discussion]])&lt;/bdi&gt; 19 març de 2026 a 11.15 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message mandat per User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 3 abril de 2026 a 17.11 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:ZI Jony@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 26 abril de 2026 a 00.58 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message mandat per User:Codename Noreste@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Votez maintenant aux élections 2026 de l'U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;fr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Les votants éligibles sont invités à participer à l'élection 2026 du [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Comité de coordination du Code de conduite universel]]. De plus amples informations – notamment sur la vérification de l'éligibilité, le processus de vote, les candidats et un lien vers le scrutin – sont disponibles sur Meta à la [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|page d'informations sur les élections de 2026]]. Le scrutin se termine le 2 juin 2026 à [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00 h 00 UTC].

Veuillez voter si votre compte est éligble. Les résultats seront disponibles avant le 14 juin 2026. -- en coopération avec l'U4C.&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai de 2026 a 17.14 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|discussion]])&lt;/bdi&gt; 23 junh de 2026 a 17.11 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Codename Noreste@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ca&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Enllaç de desplegament de contactes legals i de seguretat al peu de pàgina del vostre wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;ca&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Contactes dels departament Legal i de Seguretat'''

Hola comunitat, la Fundació Wikimedia ha proporcionat una [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|pàgina única de contacte legal i de seguretat]], que s'ha d'enllaçar al peu de pàgina del vostre wiki, per garantir l'accés a informació legal precisa. Es tracta d'un requisit reglamentari. Ja hem implementat enllaços als projectes en anglès, alemany, italià, espanyol i altres, i properament els implementarem al vostre wiki. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Si us plau, llegiu-ne més a la pàgina del projecte]] i deixeu qualsevol comentari en aquest fil o a la [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|pàgina de discussió]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 junh de 2026 a 13.29 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Sannita (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== Critèris  ==

Adissiatz, 

Voudriáu saupre ont s'atròban lei critèris de notorietat per leis articles. (Deve confessar qu'a mon vejaire, es pas aisat de compréner tot d'una lei filosofias dei diferentei versions lingüisticas...)

Grandmercé ! [[Utilizaire:Maxime Ravel|Maime]] 30 junh de 2026 a 20.51 (UTC)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  24 julhet de 2026 a 12.24 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message mandat per User:DreamRimmer@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;ca&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;La vostra wiki estarà aviat només en mode lectura&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;ca&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Llegiu aquest missatge en una altra llengua]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

La [[foundation:|Fundació Wikimedia]] canviarà el trànsit entre els seus centres de dades. Això garantirà que la Viquipèdia i les altres wikis de Wikimedia romanguin disponibles fins i tot si es produeix un desastre.

Tot el trànsit es durà el '''{{#time:j xg|2026-09-23|ca}}'''. La prova començarà a les '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''.

Malauradament, a causa de limitacions de [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]] cal limitar la possibilitat d'editar durant el canvi. Ens disculpem per aquesta disrupció, i estem treballant per minimitzar-la en el futur. 

Es mostrarà un avís a totes les wikis de la Fundació Wikimedia 30 minuts abans que tingui lloc aquesta operació. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This banner will remain visible until the end of the operation.&lt;/span&gt; 
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.&lt;/span&gt;

'''Durant una estona, podreu llegir, però no pas editar les wikis durant una estona breu.'''

* No podreu editar durant com a màxima una hora el {{#time:l j xg Y|2026-09-23|ca}}.
* Si proveu d'editar o desar canvis durant aquestes interrupcions, veureu un missatge d'error. Esperem que no es perdi cap edició durant aquest període de temps, però no us ho podem garantir. Si veieu el missatge d'error, espereu fins que tot torni a funcionar. Llavors hauríeu de poder desar la vostra edició. Tot i així, us recomanem que primer feu una còpia dels vostres canvis, per si un cas.

''Altres efectes'':

* Els treballs automàtics de rerefons aniran més lents, i alguns es podrien aturar. Potser els enllaços vermells no s'actualitzaran tan ràpidament com és habitual. Si creeu un article que ja ha estat enllaçat en algun altre lloc, l'enllaç pot mantenir-se en vermell més estona de l'habitual. Alguns ''scripts'' de llarga durada s'hauran d'aturar.
* Esperem que les implementacions de codi es produeixin com qualsevol altra setmana. No obstant això, algun codi concret es podria congelar puntualment si l'operació ho requereix.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] no estarà disponible durant uns 90 minuts.

Aquest projecte es podria ajornar si fos necessari. Podeu [[wikitech:Switch_Datacenter|llegir la planificació a wikitech.wikimedia.org]]. Es comunicarà qualsevol canvi a la planificació. 

'''Si us plau, compartiu aquesta informació amb la vostra comunitat viquimedista.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15 setembre de 2026 a 12.58 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22 setembre de 2026 a 15.16 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;

== Unwanted account deletion ==
Hello, sorry if I type in English but I was talking with an io that was asking me to love pages on Italian Wikipedia but I noticed there’s a deletion template but I never requested account deletion, help me [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 30 setembre de 2026 a 14.41 (UTC)

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 9 octobre de 2026 a 09.29 (UTC)
&lt;!-- Message mandat per User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;</text>
      <sha1>nfypfvigtk611mswc9yexvkx2hlaqtf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saluças</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17157</id>
    <revision>
      <id>2510379</id>
      <parentid>2455994</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T19:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2182" sha1="mwtus5byxiocn1oqd4n60l64jk711a8" xml:space="preserve">{{veire omonims|Saluças}}
{{Infobox Comuna/entesta|ocsa}}
{{Comuna italiana
|carta=ita
|nom= Saluças&lt;br /&gt;'' Salusse&lt;br /&gt; Saluzzo''
|blason=Arms_of_saluzzo.svg
|reg=PMN
|prov=CN
|imatge=Saluzzo_veduta.jpg
|istat=004203
|cp=12037
|tel=0175
|latitudgrad=44
|latitudminuta=39
|latitudsegonda=0
|longitudgrad=7
|longitudminuta=29
|longitudsegonda=0
|mej=395
|km²=75
|pop={{popit004|203}}
|data-pop={{popit004|0}}
|dens=209
|còde_cadastre= H727
|Gentili= saluzzesi
|Conse=Mauro Calderoni
|Patron= San Chiaffredo
|Fèsta_patronala=[[7 de setembre]]
|sit_web= http://www.comune.saluzzo.cn.it }}

'''Saluças''' (''Saluço'' en [[grafia mistralenca]]; ''Saluza, Salulz'' en [[occitan ancian]]&lt;ref&gt;https://tdf.locongres.org/files/assets/common/page-substrates/page2051.jpg&lt;/ref&gt;; en [[piemontés]] '''''Salusse''''', en [[italian]] '''''Saluzzo''''') es una vila d'[[Itàlia]], en [[Piemont]], dins la [[província de Coni]], de {{formatnum:{{popit004|203}}}} abitants.

Lo 1èr de genièr de 2019 annexa la comuna occitana de [[Castelar]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240616153458/http://www.regione.piemonte.it/governo/bollettino/abbonati/2018/51/attach/aa_aa_regione%20piemonte%20-%20legge%20regionale_2018-12-21_66450.pdf &quot;Legge regionale 21 dicembre 2018, n. 28. Incorporazione del Comune di Castellar nel Comune di Saluzzo in Provincia di Cuneo&quot;], ''Bollettino ufficiale della Regione Piemonte'', n°51, [http://www.regione.piemonte.it/governo/bollettino/abbonati/2018/51/suppo4/index.htm Supplemento ordinario n. 4 del 21/12/2018].&lt;/ref&gt;

Lo '''[[marquesat de Saluças]]''', a l'[[Edat Mejana]], utilizèt l'[[occitan]] coma lenga administrativa, e mai se la vila de Saluças es de lenga [[nòrd-italian]]a ([[piemontés|piemontesa]]). Mas una part del marquesat se trobava dins las [[Valadas Occitanas]].
[[File:Map_of_Cuneo_Province_with_Commune_History.png|thumb|400px|left|La província de Coni amb Saluças]]
[[Imatge:Saluzzo-scorcio.JPG|thumb|right|250px|&lt;center&gt;Saluças&lt;/center&gt;|none]]

== Espòrt ==

* [[Saluças Rugbi]]

{{ref}}
{{Comunas de Salucés}}
[[Categoria:Comuna de la província de Coni|Saluças]]
[[Categoria:Comuna de la region de Piemont|Saluças]]</text>
      <sha1>mwtus5byxiocn1oqd4n60l64jk711a8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saxònia (land)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18978</id>
    <revision>
      <id>2510398</id>
      <parentid>2414896</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T08:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2510398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2302" sha1="sjrvkgdxb45aswxqq04njtzbotwdq9y" xml:space="preserve">{{omon|Saxònia}}
{{Infobox Subdivision administrativa}}

'''Saxònia&lt;ref name=&quot;GS&quot;&gt;{{Ligam web|nom=Domergue|cognòm=Sumien|data=març de 2001|lenga=oc|sit=www.geocities.ws|títol=Los toponims internacionals en occitan|url=https://www.geocities.ws/guilhem_nou/toponims/toponims.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ligam web|lenga=oc|autor=[[Christian Andreu]]|sit=[[Sapiéncia occitana]]|títol=DE SAXÒNIA A WINDSOR|url=https://sapiencia.eu/de-saxonia-a-windsor/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ligam web|lenga=oc|url=https://www.jornalet.com/noticia/14445/la-policia-alemanda-recerca-un-grop-antivaccins-que-voldria-tuar-lo-primer-ministre-de-sax|títol=La polícia alemanda recèrca un grop antivaccins que voldriá tuar lo ministre-president de Saxònia|sit=[[Jornalet]]}}&lt;/ref&gt;''' (formas contestadas:''&lt;ref name=&quot;GS&quot; /&gt; Saissa,'' ''Saxa'';&lt;ref name=&quot;Dico-RT&quot;&gt;http://toscanoreinat.chez-alice.fr/diconi.pdf&lt;/ref&gt; formas medievalas: ''Saisonha'', ''Sansoingna&lt;ref&gt;{{Ligam web|lenga=oc|títol=Lou Tresor dóu Flebrige|url=https://tdf.locongres.org/files/assets/common/page-substrates/page2048.jpg|sit=tdf.locongres.org}}&lt;/ref&gt;''; en [[alemand]]: ''Sachsen'') es un ''[[Länder alemands|Land]]'' (estat federal) del sud-èst d'[[Alemanha]], frontalièr de la [[Republica Chèca]] e de [[Polonha]]; es lo seisen en nombre d'abitants e lo desen en superfícia. La capitala es [[Drèsda]] e l'actual [[ministre-president]] es [[Michael Kretschmer]].

Sa populacion e sa superfícia la plaçan al mitan del classament dels Länder alemands. Parteja una frontièra amb [[Bavièra]], [[Turíngia]], la [[Saxònia-Anhalt]] e [[Brandeborg]]. Lo gentilici es '''saisson -ona''' o '''saxon -ona'''&lt;ref name=GS/&gt;&lt;ref name=Dico-RT/&gt;.

Creat en [[1945]] per las autoritats d'ocupacion sovieticas, lo Land foguèt dissolgut per le [[Republica Democratica Alemanda]] durant la refòrma territoriala de 1952. Del temps de [[Reünificacion alemanda|reünificacion]] de [[1990]], Saxònia foguèt reconstituïda.

[[Elba (flume)|Elba]] es lo flume lus important de Saxònia, prenent sa font dins lo massís de Krkonoše, en [[Republica Chèca|Chequia]].

== Istòria ==
{{...}}

== Geografia ==
{{...}}

== Economia ==
{{...}}
{{Clr}}

== Nòtas e referéncias ==
[[Categoria:Land d'Alemanha]]
[[Categoria:Saxònia| ]]
&lt;references /&gt;{{Länder d'Alemanha}}</text>
      <sha1>sjrvkgdxb45aswxqq04njtzbotwdq9y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510399</id>
      <parentid>2510398</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T08:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2510399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2281" sha1="3nz9kbpeu2co7gy83ih26u1rn565d0i" xml:space="preserve">{{omon|Saxònia}}
{{Infobox Subdivision administrativa}}

'''Saxònia&lt;ref name=&quot;GS&quot;&gt;{{Ligam web|nom=Domergue|cognòm=Sumien|data=març de 2001|lenga=oc|sit=www.geocities.ws|títol=Los toponims internacionals en occitan|url=https://www.geocities.ws/guilhem_nou/toponims/toponims.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ligam web|lenga=oc|autor=[[Christian Andreu]]|sit=[[Sapiéncia occitana]]|títol=DE SAXÒNIA A WINDSOR|url=https://sapiencia.eu/de-saxonia-a-windsor/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ligam web|lenga=oc|url=https://www.jornalet.com/noticia/14445/la-policia-alemanda-recerca-un-grop-antivaccins-que-voldria-tuar-lo-primer-ministre-de-sax|títol=La polícia alemanda recèrca un grop antivaccins que voldriá tuar lo ministre-president de Saxònia|sit=[[Jornalet]]}}&lt;/ref&gt;''' (formas contestadas:''&lt;ref name=&quot;GS&quot; /&gt; Saissa,'' ''Saxa'';&lt;ref name=&quot;Dico-RT&quot;&gt;http://toscanoreinat.chez-alice.fr/diconi.pdf&lt;/ref&gt; formas medievalas: ''Saisonha'', ''Sansoingna&lt;ref&gt;{{Ligam web|lenga=oc|títol=Lou Tresor dóu Flebrige|url=https://tdf.locongres.org/files/assets/common/page-substrates/page2048.jpg|sit=tdf.locongres.org}}&lt;/ref&gt;''; en [[alemand]]: ''Sachsen'') es un ''[[Länder alemands|Land]]'' (estat federal) del sud-èst d'[[Alemanha]], frontalièr de la [[Republica Chèca]] e de [[Polonha]]; es lo seisen en nombre d'abitants e lo desen en superfícia. La capitala es [[Drèsda]] e l'actual [[ministre-president]] es [[Michael Kretschmer]].

Sa populacion e sa superfícia la plaçan al mitan del classament dels Länder alemands. Parteja una frontièra amb [[Bavièra]], [[Turíngia]], la [[Saxònia-Anhalt]] e [[Brandeborg]]. Lo gentilici es '''saxon -ona'''&lt;ref name=GS/&gt;&lt;ref name=Dico-RT/&gt;.

Creat en [[1945]] per las autoritats d'ocupacion sovieticas, lo Land foguèt dissolgut per le [[Republica Democratica Alemanda]] durant la refòrma territoriala de 1952. Del temps de [[Reünificacion alemanda|reünificacion]] de [[1990]], Saxònia foguèt reconstituïda.

[[Elba (flume)|Elba]] es lo flume lus important de Saxònia, prenent sa font dins lo massís de Krkonoše, en [[Republica Chèca|Chequia]].

== Istòria ==
{{...}}

== Geografia ==
{{...}}

== Economia ==
{{...}}
{{Clr}}

== Nòtas e referéncias ==
[[Categoria:Land d'Alemanha]]
[[Categoria:Saxònia| ]]
&lt;references /&gt;{{Länder d'Alemanha}}</text>
      <sha1>3nz9kbpeu2co7gy83ih26u1rn565d0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sergei Eisenstein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23454</id>
    <revision>
      <id>2510388</id>
      <parentid>2510333</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T03:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lo Cuirassat Potemkin */</comment>
      <origin>2510388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18320" sha1="gf319c3nluhh09sajkkr4ziqjpqwphj" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Vida e formacion ==
Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. 

Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]].

== Leis Òbras ==

Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. 

Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic.

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandre Nevski (film)|Alexandre Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins.

==== ''Alexandre Nevski'' ====

{{veire|Alexandre Nevski (film)}}

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>gf319c3nluhh09sajkkr4ziqjpqwphj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510389</id>
      <parentid>2510388</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T04:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lo Cuirassat Potemkin */</comment>
      <origin>2510389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19338" sha1="oz31xfh19ytiamf3qijqfcpfxsitlpj" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Vida e formacion ==
Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. 

Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]].

== Leis Òbras ==

Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. 

Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic.

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandre Nevski (film)|Alexandre Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.).

==== ''Alexandre Nevski'' ====

{{veire|Alexandre Nevski (film)}}

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>oz31xfh19ytiamf3qijqfcpfxsitlpj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510390</id>
      <parentid>2510389</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T04:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lo Cuirassat Potemkin */</comment>
      <origin>2510390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19887" sha1="707f9g29tdg8if2kf9axirw93kfqbpx" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Vida e formacion ==
Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. 

Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]].

== Leis Òbras ==

Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. 

Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic.

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandre Nevski (film)|Alexandre Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions tecnicas importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandre Nevski'' ====

{{veire|Alexandre Nevski (film)}}

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>707f9g29tdg8if2kf9axirw93kfqbpx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510391</id>
      <parentid>2510390</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T04:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lo Cuirassat Potemkin */</comment>
      <origin>2510391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20048" sha1="1bxvka05fri5hxaij7mxit6yfy2d4nz" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Vida e formacion ==
Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. 

Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]].

== Leis Òbras ==

Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. 

Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic.

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandre Nevski (film)|Alexandre Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

[[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants dins leis escaliers d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]]

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions tecnicas importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandre Nevski'' ====

{{veire|Alexandre Nevski (film)}}

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>1bxvka05fri5hxaij7mxit6yfy2d4nz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510392</id>
      <parentid>2510391</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T04:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lo Cuirassat Potemkin */</comment>
      <origin>2510392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20028" sha1="h8y0m9ckehnye97bh9at3oy5z6t792n" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Vida e formacion ==
Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. 

Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]].

== Leis Òbras ==

Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. 

Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic.

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandre Nevski (film)|Alexandre Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

[[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]]

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions tecnicas importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandre Nevski'' ====

{{veire|Alexandre Nevski (film)}}

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>h8y0m9ckehnye97bh9at3oy5z6t792n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510393</id>
      <parentid>2510392</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T05:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lo Cuirassat Potemkin */</comment>
      <origin>2510393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20019" sha1="e9uvsr679p2whoui0u2g0x2it602vmm" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Vida e formacion ==
Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. 

Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]].

== Leis Òbras ==

Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala ''Lo savi''. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge ''La grèva'' ([[1924]]), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de ''La grèva'', trenquèt amb lo Proletkult. 

Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la [[Revolucion de 1905]] que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: ''Lo cuirassat Potiomkin'' ([[1925]]). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic.

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandre Nevski (film)|Alexandre Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

[[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]]

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandre Nevski'' ====

{{veire|Alexandre Nevski (film)}}

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>e9uvsr679p2whoui0u2g0x2it602vmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poilobrin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57888</id>
    <revision>
      <id>2510371</id>
      <parentid>2377674</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T16:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3805" sha1="7alxxfrcvb2g1o6xcq9p0x6cebvaqzk" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | cata          = oc
 | nom           = Poilobrin  
 | nom2          = ''Pouy-Loubrin''
 | imatge        = Pouy-Loubrin - Mairie.jpg
 | descripcion   = L'ostau de comuna.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville FR Pouy-Loubrin (Gers).svg
 | escais        =
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | ist           = {{Gasconha}}
 | departament   = {{Gers}} 
 | parçan        = {{Astarac}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Miranda|Miranda]] ([[Arrondiment d'Aush|Aush]] abans 2017)
 | canton        = Astarac-Gimona ([[Canton de Saramon|Canton de Saramon]] abans 2015) 
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de la Vath de Gers|CC de la Vath de Gers]]
 | insee         = 32327
 | cònsol        = Philippe Mesnard
 | mandat        = [[2020]]-[[2026]]
 | gentilici     = 
 | latitud       = 43.4669
 | longitud      = 0.6189
 | alt mej       =
 | alt mini      = 180
 | alt maxi      = 298
 | km²           = 9.64
|}}

'''Poilobrin'''&lt;ref&gt;{{Ligam web|url=http://www.gers-gascogne.com/ovidentia/index.php?tg=oml&amp;file=culture.htm&amp;art=1338&amp;ex=4&amp;cat=22/|títol=grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon}}&lt;/ref&gt; (''Pouy-Loubrin'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Gasconha]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de [[Gers (departament)|Gers]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
{{...}}
[[Imatge:Map commune FR insee code 32327.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]]

==Toponimia==
Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Poilobrin'' que veng deu latin ''lupus'', dab lo doble sufixe ''-arium'' e ''-inum''&lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 522 &lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Poilobrin'' qu'es atestat ''de Podio Lobrino'' en 1358 [lo nom qu'èra dejà çò qui es]; que vengueré deu gascon ''poi'' e benlèu deu gascon ''lo verim'' « veren, verim, poson », o « lo maishant, lo perilhós »&lt;ref&gt;Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', 1990-98, vol. II, p. 1181, par. 22034&lt;/ref&gt;...

==Istòria==
* En 1839, qu'incorporèn a Poilobrin la comuna de La Mòta (nom supausat)&lt;ref&gt;http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=27824&lt;/ref&gt;.

== Administracion ==
{{ElegitDebuta |Títol=Cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Philippe Mesnard  |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= foncionari }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Laurent Perdon|Partit=  |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat= |Partit=  |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia  
| insee  = 32327
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=201
|1836=
|1841=353
|1846=344
|1851=301
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=229
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=
|1901=
|1906=
|1911=196
|1921=
|1926=
|1931=
|1936=
|1946=
|1954=
|1962=102
|1968=
|1975=
|1982=
|1990=
|1999=91
|2005=100
|2006=
|2007=
|2008=
|2009=
|cassini=27824
|senscomptesdobles= 1962|}}
* En {{popfr32|0}} la populacion qu'èra de {{popfr32|327}} abitants e la densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr32|327}}/9.64) round 2}}}} ab/km².
===La Mòta===
{{Demografia
|insee=15023
|1793=85
|1800=93
|1806=108
|1821=128
|1831=124
|cassini= 24097
|}}
* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.

==Véser tanben ==
* [[Comunas de Gers]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/metadonnees/cog/commune/COM32327-pouy-loubrin Poilobrin suu site de l'Insee]

==Nòtas e referéncias==
&lt;references/&gt;

{{Portal Gasconha}}

{{Comunas de Gers}}

[[Categoria:Comuna de Gers]]
[[Categoria:Comuna de Gasconha]]</text>
      <sha1>7alxxfrcvb2g1o6xcq9p0x6cebvaqzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marçolan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61462</id>
    <revision>
      <id>2510367</id>
      <parentid>2372970</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T15:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3981" sha1="9zmtfteqg7u1b0ya6aylv5y1housq49" xml:space="preserve">{{Dialècte Gascon}}

{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Marçolan
 | nom2          = ''Marsolan''
 | imatge        = Marsolan10.jpg
 | descripcion   = La glèisa Nòsta Dauna deu Rosari.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville FR Marsolan (Gers).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Gasconha}}
 | parçan        =
 | gentilici     = 
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | departament   = {{Gers}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Condòm|Condòm]]
 | canton        = Leitora-Lomanha ([[Canton de Leitora|Leitora]] abans 2015)
 |intercom       = [[Comunautat de comunas de la Lomanha gersesa|CC de la Lomanha Gersesa]]
 | insee         = 32239
 | sitweb        = 
 | cp            = 32700
 | cònsol        = Dominique Gonella
 | mandat        = [[2020]]-[[2026]]
 | latitud       = 43.9439
 | longitud      = 0.5403
 | alt mini      = 87
 | alt mej       = 178
 | alt maxi      = 214
 | ectaras       = 2614
 | km²           = 26.14
|}}

'''Marçolan'''{{bdtopoc|4323}}{{RepTopMP}} o '''Marsolan'''&lt;ref&gt;{{CGGèrs}}&lt;/ref&gt; (''Marsolan'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Gasconha]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de [[Gers (departament)|Gers]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 32239.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]]

=== Perimètre del territòri ===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Marçolan
 | nord       = 
 | nord-est   = [[La Garda (Gers)|La Garda Fimarcon]]
 | est        = [[Leitora]]
 | sud-est    = 
 | sud        = [[Terrauba]]
 | sud-ouest  = [[Blasièrt]]
 | ouest      = [[Castèthnau d'Auvinhon]]
 | nord-ouest = [[L'Arromiu]]
}}

==Toponimia==
Lo nom de Marçolan (atestacion ''Marzola'' en 1082 &lt;ref&gt; Patrici Pojada, ''Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus'', ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 74&lt;/ref&gt;) que veng deu nom d'òme latin ''Martiolus'' dambe'u sufixe ''-anum'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 438&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 117&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', 1990-98, vol. I, p. 603, par. 9840&lt;/ref&gt;.

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
{{ElegitDebuta |insee= 32239
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= març de 2008 |Fin= [[2026]] |Identitat= Dominique Gonella |Partit= [[PS]] |Qualitat= agricultor, conselhèr departamentau (març de 2023 ----&gt;) }}
{{Elegit |Debuta= març de 2001 |Fin=2008 |Identitat= Denise Barrieu |Partit=  |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= |Fin=2001 |Identitat=  |Partit=  |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu [[canton de Leitora]]; es adara deu canton de ''Lectoure-Lomagne'', donc de Leitora-Lomanha.

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 32239
|1793=1250
|1800=1079
|1806=1323
|1821=1312
|1831=1304
|1836=
|1841=1258
|1846=1242
|1851=1206
|1856=1187
|1861=1140
|1866=1100
|1872=1050
|1876=1046
|1881=927
|1886=906
|1891=853
|1896=853
|1901=766
|1906=751
|1911=714
|1921=612
|1926=634
|1931=595
|1936=593
|1946=549
|1954=591
|1962=520
|1968=481
|1975=387
|1982=342
|1990=384
|1999=388
|2006=425
|2007=429
|2008=434
|2009=447
|2010=461
|cassini=21401
|senscomptesdobles=1962}}


== Lòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas dab la comuna ==

==Véser tanben==
* [[Comunas de Gers]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/metadonnees/cog/commune/COM32239-marsolan Marçolan suu site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Gasconha}}

{{Comunas de Gers}}

[[Categoria:Comuna de Gers]]
[[Categoria:Comuna de Gasconha]]</text>
      <sha1>9zmtfteqg7u1b0ya6aylv5y1housq49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lilhac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63019</id>
    <revision>
      <id>2510410</id>
      <parentid>2500715</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T11:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4425" sha1="pj70n15x5ddnchpizv8w8w6uoxvhh8y" xml:space="preserve">{{Dialècte Gascon}}
{{Infobox vila occitana 
 | carta         = oc
 | nom           = Lilhac
 | nom2          = ''Lilhac''
 | imatge        = Lilhac.jpg
 | descripcion   = La carrèra màger.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville FR Lilhac (Haute Garonne).svg
 | ist           = {{Gasconha}} {{Comenge}}
 | parçan        = 
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]]
 | canton        = [[Canton de Casèras|Casèras]] ([[Canton de L'Isla de Haut|L'Isla de Haut]] abans 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Còr e Costalats de Comenge|CC de Còr e Costalats de Comenge]]
 | insee         = 31301
 | cp            = 31230
 | cònsol        = Gilbert Sioutac
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]] 
 | latitud       = 43.2858333333
 | longitud      = 0.81
  | alt mini      = 280
| alt mej       = 390
 | alt maxi      = 381
 | gentilici     =
 | km²           = 7.3
|}}

'''Lilhac''' (''Lilhac'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Hauta Garona]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]&lt;/small&gt;.

== Geografia ==
Es tanhenta de [[L'Isla de Haut]].
[[Imatge:Map commune FR insee code 31301.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] 
===Perimètre deu territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Lilhac
 | nòrd       =
 | nòrd-èst   = [[Selèrm (Comenge)|Salèrm]]
 | èst        = [[Sent Andrèu (Nauta Garona)|Sent Andrèu]]
 | sud-èst    = 
 | sud        = [[Esparron (Comenge)|Esparron]]
 | sud-oèst   = [[Casterar e Vinhòlas]]
 | oèst       = 
 | nòrd-oèst  = [[Montbernard]]
}}

==Toponimia==
Era prononciacion qu'ei [li'ʎak] &lt;ref&gt;contributor Alaric, mai de 2026&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Lilhac'' ven deu nom latin d'òme ''Lillus'', dambe'u sufixe ''-acum'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 402, a ''Liglet''&lt;/ref&gt; (compréner ''Lillius'', ei un ahar de declinason). &lt;/br&gt;
[[Ernèst Negre|Negre]], Astor e los Féniés non disen arren de ''Lilhac''.

==Istòria==
Pendent l'Ancian Regime, Lilhac qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'[[Aush]], de la [[diocèsi de Comenge]] e de la senescaucia de [[Tolosa]]. Lo vocable de la glèisa, annèxa de [[Selèrm (Comenge)|Selèrm]], qu'ei Senta Quitèira. Tanlèu 1790, Lilhac qu'èra deu [[canton de L'Isla de Haut]] &lt;ref&gt;''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 26 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html&lt;/ref&gt;.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 31301
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= ([[2032]])|Identitat= Gilbert Sioutac|Partit=  |Qualitat= retirat }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Charles Bayle |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1947]] |Fin= [[1970]] |Identitat= Hippolyte Ducos|Partit= radicau, etc |Qualitat= deputat (39 ans), ministre, conselhèr generau (1949-1970}}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu [[canton de L'Isla de Haut]]; qu'es ara deu [[canton de Casèras]].

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 31301
|1793=269
|1800=318
|1806=322
|1821=316
|1831=408
|1836=384
|1841=226
|1846=361
|1851=661
|1856=400
|1861=410
|1866=455
|1872=429
|1876=408
|1881=361
|1886=330
|1891=300
|1896=326
|1901=311
|1906=280
|1911=270
|1921=215
|1926=205
|1931=215
|1936=187
|1946=189
|1954=186
|1962=162
|1968=143
|1975=120
|1982=133
|1990=111
|1999=90
|cassini=19141
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr31|0}} la populacion qu'èra de {{popfr31|301}} abitants e la densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|301}}/7.3) round 2}}}} ab/km².

==Lòcs e monuments==

==Personalitats ligadas damb la comuna==

==Véser tanben==
* [[Comunas de la Nauta Garona]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Gasconha}}

{{Comunas de la Nauta Garona}}

[[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]]
[[Categoria:Comuna de Comenge]]
[[Categoria:Comuna de Savés]]</text>
      <sha1>pj70n15x5ddnchpizv8w8w6uoxvhh8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diddenuewen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85217</id>
    <revision>
      <id>2510369</id>
      <parentid>2473866</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T16:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jfblanc</username>
        <id>104</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Jfblanc  a desplaçat la pagina [[Diedenhofen]] cap a [[Diddenuewen]] : forma luxemborgesa</comment>
      <origin>2473866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2453" sha1="iozaucbal508urjdrjdlajn4nrx4fnx" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Tionvila
 | nomcomuna2= ''Thionville''
 | nomcomuna3= ''Diddenuewen''
 | imatge= thionville-place-du-marché.jpg
 | descripcion= Mercadial
 | lògo=
 | escut=Blason ville fr Thionville (Moselle).svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=
 | canton=[[Canton de |Canton de]]
 | insee = 57672
 | sitweb= [http://www.thionville.fr/ www.thionville.fr]
 | cp = 57100
| cònsol = [[Pierre Cuny]]
 | mandat         = [[2020]]-[[2026]]
 | gentilici = Thionvillois, Thionvilloise (en [[francés]])
 | longitud= 6.16916666667
 | latitud= 49.3588888889
| alt mini = 147
 | alt mej = 
 | alt maxi = 423
 | km²            = 49.86
}}
'''Dienhenhofen'''&lt;ref name=&quot;CLO&quot;&gt;{{Ref-web|url=https://clo-occitan.com/wp-content/uploads/2021/08/CLO-preconizacions-2007.pdf|títol=Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana|pagina=124|lenga=oc}}&lt;/ref&gt; (en [[alemand]]: ''Diedenhofen''; en [[luxemborgés]] estandard: ''Diddenuewen'', localament ''Diddenowen'') o '''Thionville'''&lt;ref name=&quot;CLO&quot; /&gt; (en [[francés]]: ''Thionville'') es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mosèla (departament)|Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] del [[Grand Èst]].

== Geografia ==
{{...}}

== Istòria ==
{{...}}
== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 57672
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= [[Bertrand Mertz]]|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 57672
|1793=5010
|1800=5011
|1806=4907
|1821=5739
|1831=
|1836=5680
|1841=5712
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=7818
|1866=7376
|1872=7207
|1876=7168
|1881=7155
|1886=8111
|1891=8923
|1896=9167
|1901=10062
|1906=11948
|1911=11656
|1921=13464
|1926=13040
|1931=17395
|1936=18934
|1946=17596
|1954=23054
|1962=31811
|1968=37079
|1975=43020
|1982=40573
|1990=39712
|1999=40907
|2004=
|2005=
|2006=41127
|2007=40 910
|2008=41 129
|2009=41564
|cassini=37479
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

== Nòtas e referéncias ==
=== Nòtas ===
&lt;references group=Nòta/&gt;
=== Referéncias ===
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 57672
}}

[[Categoria:Comuna de Mosèla]]</text>
      <sha1>iozaucbal508urjdrjdlajn4nrx4fnx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510372</id>
      <parentid>2510369</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T16:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jfblanc</username>
        <id>104</id>
      </contributor>
      <origin>2510372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2416" sha1="rydrgoqg0z2xrfkarz412osmk5l5let" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Diddenuewen
 | nomcomuna2= ''Thionville''
 | nomcomuna3= ''Diedenhofen''
 | imatge= thionville-place-du-marché.jpg
 | descripcion= Mercadial
 | lògo=
 | escut=Blason ville fr Thionville (Moselle).svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment=
 | canton=[[Canton de |Canton de]]
 | insee = 57672
 | sitweb= [http://www.thionville.fr/ www.thionville.fr]
 | cp = 57100
| cònsol = [[Pierre Cuny]]
 | mandat         = [[2020]]-[[2026]]
 | gentilici = Thionvillois, Thionvilloise (en [[francés]])
 | longitud= 6.16916666667
 | latitud= 49.3588888889
| alt mini = 147
 | alt mej = 
 | alt maxi = 423
 | km²            = 49.86
}}
'''Diddenuewen''' (luxemborgés estandard,  localament ''Diddenowen''; '''Diedenhofen'''&lt;ref name=&quot;CLO&quot;&gt;{{Ref-web|url=https://clo-occitan.com/wp-content/uploads/2021/08/CLO-preconizacions-2007.pdf|títol=Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana|pagina=124|lenga=oc}}&lt;/ref&gt; en [[alemand]] estandard; ''Thionville'' en francés) es una [[Comuna francesa|comuna]] de [[Lorena]]. Administrativament, es situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mosèla (departament)|Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] del [[Grand Èst]].

== Geografia ==
{{...}}

== Istòria ==
{{...}}
== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 57672
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= [[Bertrand Mertz]]|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 57672
|1793=5010
|1800=5011
|1806=4907
|1821=5739
|1831=
|1836=5680
|1841=5712
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=7818
|1866=7376
|1872=7207
|1876=7168
|1881=7155
|1886=8111
|1891=8923
|1896=9167
|1901=10062
|1906=11948
|1911=11656
|1921=13464
|1926=13040
|1931=17395
|1936=18934
|1946=17596
|1954=23054
|1962=31811
|1968=37079
|1975=43020
|1982=40573
|1990=39712
|1999=40907
|2004=
|2005=
|2006=41127
|2007=40 910
|2008=41 129
|2009=41564
|cassini=37479
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

== Nòtas e referéncias ==
=== Nòtas ===
&lt;references group=Nòta/&gt;
=== Referéncias ===
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 57672
}}

[[Categoria:Comuna de Mosèla]]</text>
      <sha1>rydrgoqg0z2xrfkarz412osmk5l5let</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chermignac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89418</id>
    <revision>
      <id>2510401</id>
      <parentid>2289991</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T10:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3613" sha1="3resas2ejyvf1k1jhj3ijxvpc8idv2m" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nom2= Chermignac
 | nomcomuna     = Chermignac
 | lògo=cap
  | imatge=Eglisechermignac1.jpg
 | descripcion= L'egleisa de Chermignac.
 | escut=Blason ville FR Chermignac (Charente Maritime).svg
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Saintes]]
 | canton= [[Canton de Saintes-Ouest|Saintes-Ouest]]
 | cp= 17460
 | insee          = 17102
 | cònsol         = Jean-Pierre Sagot
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Chermignacais  (en [[francés]])
 | alt mej=
 | longitud= -0.670555555556
 | latitud= 45.6841666667
| alt mini       = 25
 | alt maxi       = 68
 | km²            = 13.43
}}
'''Chermignac''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Charanta Maritima]] e la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Peitau-Charantas]].&lt;/small&gt;
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Imatge:Blank map.svg|400px|gaucha||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Imatge:Map pointer black.svg|20px|Chermignac]]'''Chermignac'''}}
{{Image label|x=0.613776076389|y=0.636578809135|scale=400|text=[[Imatge:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1531 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Thénac (Charanta Maritima)|Thénac]] (2,2km)}}}}
{{Image label|x=0.840130094795|y=0.629980112096|scale=400|text=[[Imatge:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 407 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Préguillac]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.1653160337|y=0.560439917373|scale=400|text=[[Imatge:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 948 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rétaud]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.834949739366|y=0.232785393578|scale=400|text=[[Imatge:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1577 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Gonds]] (5,4km)}}}}
{{Image label|x=0.122209085137|y=0.323335906613|scale=400|text=[[Imatge:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 731 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Varzay]] (5,6km)}}}}
{{Image label|x=0.620184901857|y=0.955796118489|scale=400|text=[[Imatge:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 988 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tesson (Charanta Maritima)|Tesson]] (5,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}
==Toponimia==
Las atestacions ancianas son, per luec:
*  - ''&lt;ref name=&quot;DicTopFR&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/XXXXXXXXX|títol=Dictionnaire topographique de la France}}&lt;/ref&gt;; au [[segle XVIII]] ([[mapa de Cassini|Cassini]])&lt;ref name=&quot;MapaCassini&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini|títol=Carte de Cassini|editor=Géoportail}}&lt;/ref&gt;.
==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 17102
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Pierre Sagot|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 17102
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=
|1901=
|1906=
|1911=
|1921=
|1926=
|1931=
|1936=
|1946=
|1954=
|1962=489
|1968=556
|1975=587
|1982=862
|1990=968
|1999=1014
|2004=
|2005=
|2006=
|2007=1163
|2008=
|2009=
|cassini=9215
|senscomptesdobles=1962}}

==Luecs e monuments==
==Personalitats liadas a la comuna==
==Vejatz tanben==

==Liams externes==

==Nòtas e referéncias==
{{reflist}}

{{Portal Comunas}}
{{Comunas de Charanta Maritima}}

[[Categoria:Comuna de Charanta Maritima]]</text>
      <sha1>3resas2ejyvf1k1jhj3ijxvpc8idv2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saint-Sulpice-d'Arnoult</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91319</id>
    <revision>
      <id>2510402</id>
      <parentid>2291459</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T10:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3770" sha1="mar7oado05p6g2kcpk3033axm63u7w0" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Saint-Sulpice-d'Arnoult
 | nomcomuna2= Saint-Sulpice-d'Arnoult
 | imatge=ssulpa eg.JPG
 | descripcion= L'egleisa romana susplombant l'[[Arnoult (rivière)|Arnoult]].
 | lògo=cap
 | escut=Blason ville FR Saint-Sulpice-d'Arnoult (Charente Maritime).svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Saintes|Saintes]]
 | canton= [[Canton de Saint-Porchaire|Saint-Porchaire]]
 | insee = 17408
 | cp = 17250 
| cònsol = Liliane Signat
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Saint-Sulpiçois (en [[francés]])
 | longitud= -0.8486
 | latitud= 45.8047
| alt mini = 11
 | alt mej = 
 | alt maxi = 41
 | km²            = 16.12
}}
'''Saint-Sulpice-d'Arnoult''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Charanta Maritima]] e la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Peitau-Charantas]].&lt;/small&gt;
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Imatge:Blank map.svg|400px|gaucha||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Imatge:Map pointer black.svg|20px|Saint-Sulpice-d'Arnoult]]'''Saint-Sulpice-d'Arnoult'''}}
{{Image label|x=0.347333401953|y=0.293016970515|scale=400|text=[[Imatge:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1797 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pont-l'Abbé-d'Arnoult]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.268732285377|y=0.787192171696|scale=400|text=[[Imatge:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1218 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sainte-Gemme (Charanta Maritima)|Sainte-Gemme]] (4,8km)}}}}
{{Image label|x=0.361139968158|y=0.146743906784|scale=400|text=[[Imatge:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 433 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sainte-Radegonde (Charanta Maritima)|Sainte-Radegonde]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.892287889737|y=0.356023133177|scale=400|text=[[Imatge:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1573 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Porchaire]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.881132856986|y=0.73935040248|scale=400|text=[[Imatge:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 688 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Soulignonne]] (5,6km)}}}}
{{Image label|x=0.148155003805|y=0.269964939428|scale=400|text=[[Imatge:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 606 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champagne (Charanta Maritima)|Champagne]] (5,6km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}
==Toponimia==
Las atestacions ancianas son, per luec:
*  - ''&lt;ref name=&quot;DicTopFR&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/XXXXXXXXX|títol=Dictionnaire topographique de la France}}&lt;/ref&gt;; au [[segle XVIII]] ([[mapa de Cassini|Cassini]])&lt;ref name=&quot;MapaCassini&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini|títol=Carte de Cassini|editor=Géoportail}}&lt;/ref&gt;.
==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 17408
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Liliane Signat|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 17408
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=
|1901=
|1906=
|1911=
|1921=
|1926=
|1931=
|1936=
|1946=
|1954=
|1962=409
|1968=385
|1975=389
|1982=401
|1990=465
|1999=496
|2004=
|2005=
|2006=
|2007=610
|2008=
|2009=
|cassini=
|senscomptesdobles=1962}}

==Luecs e monuments==

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==

==Liams externes==

==Nòtas e referéncias==
{{reflist}}
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 17408
}}

[[Categoria:Comuna de Charanta Maritima]]</text>
      <sha1>mar7oado05p6g2kcpk3033axm63u7w0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mesnil-Verclives</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93904</id>
    <revision>
      <id>2510406</id>
      <parentid>2214025</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T11:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6663" sha1="bcimd1hhx46qekgfkxwpalots4bswfr" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Mesnil-Verclives
 | nomcomuna2=Mesnil-Verclives
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=Blason ville FR Mesnil-Verclives (Eure).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Normandia}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment des Andelys|Les Andelys]]
 | canton= [[Canton de Fleury-sur-Andelle|Fleury-sur-Andelle]]
 | insee = 27407
 | sitweb= 
 | cp = 27440
| cònsol = Christian De Coninck
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 1.4681
 | latitud= 49.3211
| alt mini = 92
 | alt mej = 
 | alt maxi = 173
 | km²            = 9.96
}}
''' Mesnil-Verclives''' en [[normand]] (''Mesnil-Verclives'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Normandia|normanda]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Eure (departament)|Eure]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Nauta Normandia]].
==Geografia==

{{Apertium|fr}}
Charmante Comuna situada en lo [[Vexin normand]] e lo n&amp;ograve;rd del departament de l'Eure, en bordure de la [[b&amp;ograve;sc de Lyons]], una dels mai grands h&amp;ecirc;traies de Fran&amp;ccedil;a, desgraciadament deteriorada per la temp&amp;egrave;sta de 1999.

Lo vilatge a bastit partiellement sus un pichon tuc, amb un cast&amp;egrave;l d'aiga plan recognoscible, culmini a 174 m, #&amp;ccedil;&amp;ograve; que ne fa lo ponch mai elevat del Vexin.

Mesnil-Verclives A situat pr&amp;egrave;s de [[&amp;Eacute;couis]], sus la nacionala 14 #que conn&amp;egrave;cta [[Par&amp;iacute;s]], [[Pontoise]] e [[Roan]], e se tr&amp;ograve;ba al n&amp;ograve;rd dels [[Los Andelys|Andelys]], vila sovent pintada per la beutat de las si&amp;aacute;s falaises e del grand m&amp;eacute;andre #que forma la [[Seine]] e r&amp;eacute;put&amp;eacute;e de lo sieu [[Castell Xaval (Los Andelys)|Castell Xaval]].

{{Original|fr}}
Charmante commune située dans le [[Vexin normand]] et le nord du département de l'Eure, en bordure de la [[forêt de Lyons]], une des plus grandes hêtraies de France, malheureusement endommagée par la tempête de 1999.

Le village est bâti partiellement sur une petite colline, avec un château d'eau bien reconnaissable, culmine à 174 m, ce qui en fait le point le plus haut du Vexin.

Mesnil-Verclives est située près d'[[Écouis]], sur la nationale 14 qui relie [[Paris]], [[Pontoise]] et [[Rouen]], et se trouve au nord des [[Les Andelys|Andelys]], ville souvent peinte pour la beauté de ses falaises et du grand méandre que forme la [[Seine]] et réputée pour son [[Château Gaillard (Les Andelys)|Château Gaillard]].

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Mesnil-Verclives]]'''Mesnil-Verclives'''}}
{{Image label|x=0.320662103077|y=0.577901256833|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 757 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Écouis]] (2,7km)}}}}
{{Image label|x=0.776342420526|y=0.522291518349|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 426 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saussay-la-Campèstre]] (3,3km)}}}}
{{Image label|x=0.727593150108|y=0.35175843193|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 225 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coudray (Eure)|Coudray]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.376899282786|y=0.243503509396|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 312 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Touffreville (Eure)|Touffreville]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.531069132205|y=0.207354642306|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 364 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lisors]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.471005884094|y=0.820081860182|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 314 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Corny]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.6816332091|y=0.819015681477|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 788 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Boisemont (Eure)|Boisemont]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.793719067541|y=0.778147780331|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 284 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Farceaux]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.173354738883|y=0.284156826784|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 357 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gaillardbois-Cressenville]] (5,3km)}}}}
{{Image label|x=0.155363936705|y=0.724381894861|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 471 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fresne-l'Archevêque]] (5,4km)}}}}
{{Image label|x=0.879148890388|y=0.284711204665|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 541 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Puchay]] (5,5km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
Pendent la [[Segonda Gu&amp;egrave;rra mondiala]], la vila a queigut jol banc alemand. Div&amp;egrave;rses ostals de la nautor del tuc agu&amp;egrave;ron utilizat per empresonar las personas arturadas. Qualques decenis apr&amp;egrave;s la fin de la gu&amp;egrave;rra, las p&amp;ograve;rtas de las p&amp;egrave;&amp;ccedil;as de c&amp;egrave;rts ostals compreni&amp;aacute;n totjorn &amp;eacute;criteaux en anonciant d'informacions sus las personas presas en aquelas p&amp;egrave;&amp;ccedil;as.

{{Original|fr}}
Pendant la [[Deuxième Guerre mondiale]], la ville est tombée sous le siège allemand. Plusieurs maisons du haut de la colline furent utilisées pour emprisonner les personnes arrêtées. Des décennies après la fin de la guerre, les portes des pièces de certaines maisons comprenaient toujours des écriteaux affichant des informations sur les personnes détenues dans ces pièces.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 27407
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Christian De Coninck|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 27407
|1793=554
|1800=494
|1806=535
|1821=532
|1831=550
|1836=559
|1841=554
|1846=512
|1851=479
|1856=455
|1861=450
|1866=438
|1872=402
|1876=380
|1881=359
|1886=343
|1891=363
|1896=350
|1901=304
|1906=312
|1911=295
|1921=254
|1926=288
|1931=267
|1936=288
|1946=253
|1954=203
|1962=187
|1968=180
|1975=142
|1982=165
|1990=203
|1999=218
|2004=
|2005=
|2006=259
|2007=265
|2008=272
|2009=276
|cassini=39355
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Normandia}}
{{Comunas de| insee = 27407
}}

[[Categoria:Comuna de Normandia]]
[[Categoria:Comuna d'Eure]]</text>
      <sha1>bcimd1hhx46qekgfkxwpalots4bswfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nogent-le-Sec</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93995</id>
    <revision>
      <id>2510403</id>
      <parentid>2103040</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T10:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4402" sha1="8myblgauzcm3k3rmbbvqk2amwqkhn1l" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Nogent-le-Sec
 | nomcomuna2=
 | imatge=Nogent-le-Sec - Église Saint-Hilaire - 2.jpg
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=Blason ville FR Nogent-le-Sec (Eure).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Normandia}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment d'Évreux|Évreux]]
 | canton= [[Canton de Conches-en-Ouche|Conches-en-Ouche]]
 | insee = 27436
 | sitweb= 
 | cp = 27190
| cònsol = Lucien Cosner
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud= 1.0036
 | latitud= 48.9225
| alt mini = 139
 | alt mej = 
 | alt maxi = 182
 | km²            = 10.11
}}
''' Nogent-le-Sec''' en [[normand]] (''Nogent-le-Sec'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Normandia|normanda]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Eure (departament)|Eure]] e la [[regions francesas|region]] de [[ Normandia (region)|Normandia]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Nogent-le-Sec|]]'''Nogent-le-Sec'''}}
{{Image label|x=0.436376742742|y=0.379691293859|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 42 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Mesnil-Hardray]] (1,9km)}}}}
{{Image label|x=0.66733025472|y=0.357829287335|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 515 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Orvaux]] (2,7km)}}}}
{{Image label|x=0.767641494388|y=0.598015737869|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 291 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Manthelon]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.351460509534|y=0.24944586537|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 290 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Fresne (Eure)|Le Fresne]] (3,9km)}}}}
{{Image label|x=0.406558655367|y=0.799055437389|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 363 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Essarts (Eure)|Les Essarts]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.836825136733|y=0.453848423445|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 74 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villalet]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.560380228771|y=0.179540225357|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 49 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champ-Dolent]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.624957686572|y=0.841849119311|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 84 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chanteloup (Eure)|Chanteloup]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.645608841942|y=0.131188243543|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 234 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gaudreville-la-Rivière]] (5,1km)}}}}
{{Image label|x=0.216353335729|y=0.771664693096|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 496 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Chesne (Eure)|Le Chesne]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.0859716188187|y=0.528597973708|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 329 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nagel-Séez-Mesnil]] (5,6km)}}}}
{{Image label|x=0.721221831889|y=0.911284307609|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 380 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Roncenay-Authenay]] (5,8km)}}}}

&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 27436
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Lucien Cosner|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 27436
|1793=446
|1800=422
|1806=407
|1821=417
|1831=387
|1836=362
|1841=404
|1846=392
|1851=390
|1856=370
|1861=368
|1866=365
|1872=358
|1876=369
|1881=328
|1886=350
|1891=350
|1896=317
|1901=300
|1906=294
|1911=276
|1921=259
|1926=242
|1931=245
|1936=232
|1946=307
|1954=284
|1962=267
|1968=255
|1975=244
|1982=304
|1990=333
|1999=340
|2004=
|2005=
|2006=396
|2007=404
|2008=410
|2009=416
|cassini=25106
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Normandia}}
{{Comunas de| insee = 27436
}}
[[Categoria:Comuna de Normandia]]
[[Categoria:Comuna d'Eure]]</text>
      <sha1>8myblgauzcm3k3rmbbvqk2amwqkhn1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saint-Germain-Village</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94296</id>
    <revision>
      <id>2510408</id>
      <parentid>2214587</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T11:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3710" sha1="sl9qi90jq5s2pqng8eg6cqxu53rckbd" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Saint-Germain-Village
 | nomcomuna2=Saint-Germain-Village
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=Blason ville FR Hacqueville (Eure).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Normandia}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Bernay|Bernay]]
 | canton= [[Canton de Pont-Audemer|Pont-Audemer]]
 | insee = 27549
 | sitweb= [http://www.saint-germain-village.fr www.saint-germain-village.fr]
 | cp = 27500
| cònsol = Jean Beuzeboc
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = &lt;!-- facultatif --&gt; (en [[francés]])
 | longitud= 0.505
 | latitud= 49.35
| alt mini = 4
 | alt mej = 
 | alt maxi = 126
 | km²            = 5.31
}}
''' Saint-Germain-Village''' en [[normand]] (''Saint-Germain-Village'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Normandia|normanda]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Eure (departament)|Eure]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Nauta Normandia]].
==Geografia==

{{Apertium|fr}}

Sant-Germain-P&amp;ograve;ble es limitrophe de [[Pont-Audemer]] e forma amb aquela una s&amp;ograve;la e meteissa [[aglomeracion]].

{{Original|fr}}

Saint-Germain-Village est limitrophe de [[Pont-Audemer]] et forme avec celle-ci une seule et même [[agglomération]].

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Germain-Village]]'''Saint-Germain-Village'''}}
{{Image label|x=0.571295700226|y=0.419334789899|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 8718 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pont-Audemer]] (0,8km)}}}}
{{Image label|x=0.551915077648|y=0.731005793364|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 698 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tourville-sur-Pont-Audemer]] (2,0km)}}}}
{{Image label|x=0.805086834386|y=0.386253559636|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1363 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Manneville-sur-Risle]] (2,7km)}}}}
{{Image label|x=0.291707221052|y=0.825067113758|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 436 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Préaux]] (3,3km)}}}}
{{Image label|x=0.603845380071|y=0.117778860018|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 752 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Mards-de-Blacarville]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.164818640826|y=0.292208527191|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1112 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Toutainville]] (3,5km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 27549
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Beuzeboc|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 27549
|1793=530
|1800=434
|1806=518
|1821=546
|1831=560
|1836=577
|1841=516
|1846=666
|1851=647
|1856=648
|1861=689
|1866=683
|1872=662
|1876=686
|1881=804
|1886=804
|1891=789
|1896=766
|1901=819
|1906=846
|1911=790
|1921=759
|1926=794
|1931=905
|1936=816
|1946=912
|1954=1004
|1962=1016
|1968=1042
|1975=1114
|1982=1235
|1990=1481
|1999=1528
|2004=
|2005=
|2006=1 487
|2007=1 481
|2008=1 478
|2009=1 522
|cassini=32017
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Normandia}}
{{Comunas de| insee = 27549
}}

[[Categoria:Comuna de Normandia]]
[[Categoria:Comuna d'Eure]]</text>
      <sha1>sl9qi90jq5s2pqng8eg6cqxu53rckbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fontainebrux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95125</id>
    <revision>
      <id>2510363</id>
      <parentid>2293330</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T14:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3631" sha1="dlugt49e3dqx9zwkzoieohybqb3behp" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=frp
 | nomcomuna=Fontainebrux
 | nomcomuna2=Fontainebrux
 | imatge=cap
 | descripcion=

 | lògo=
 | escut=Blason ville FR Fontainebrux (Jura).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Arpitània}}
 | parçan=

 | arrondiment=[[Arrondiment de Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]]
 | canton=[[Canton de Bletterans|Bletterans]]
 | insee =39229
 | cp =39140
| cònsol =François Gauthier
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =

 | longitud=5.42277777778
 | latitud=46.7047222222
| alt mini =195 
 | alt mej = 
 | alt maxi =229 
 | km²            =6.75
}}
'''Fontainebrux''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Jura (departament)|Jura]] e la [[regions francesas|region]] de [[Borgonha Franca Comtat]]
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Fontainebrux]]'''Fontainebrux'''}}
{{Image label|x=0.499513543311|y=0.655361729647|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 31 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Repôts]] (1,9km)}}}}
{{Image label|x=0.735216842739|y=0.360951466374|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 516 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Larnaud]] (3,4km)}}}}
{{Image label|x=0.209467875972|y=0.559701038673|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 687 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saillenard]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.311451178187|y=0.758006468119|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 595 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beaurepaire-en-Bresse]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.765553985473|y=0.769144874173|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 928 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Courlaoux]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.550721549579|y=0.132805891587|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 467 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nance (France)|Nance]] (4,8km)}}}}
{{Image label|x=0.621875723353|y=0.924512298461|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 224 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Condamine (Jura)|Condamine]] (5,5km)}}}}
{{Image label|x=0.768547392484|y=0.154999812912|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 718 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villevieux]] (5,5km)}}}}
{{Image label|x=0.689913318099|y=0.0790033290297|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1392 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bletterans]] (5,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=39229
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=François Gauthier|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=39229
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=
|1901=
|1906=
|1911=
|1921=
|1926=
|1931=
|1936=
|1946=
|1954=
|1962= 98
|1968= 101
|1975= 104
|1982= 110
|1990= 116
|1999= 131
|2005=
|2006= 195
|2007= 189
|2008=
|2009=
|cassini=
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Arpitània}}
{{Comunas de| insee =39229
}}

[[Categoria:Comuna d'Arpitània]]
[[Categoria:Comuna de Jura]]</text>
      <sha1>dlugt49e3dqx9zwkzoieohybqb3behp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henwiel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97701</id>
    <revision>
      <id>2510366</id>
      <parentid>2173874</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T15:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2016" sha1="ce0gebblfprn0g6gb68sp96o2ub8r40" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=bre
 | nomcomuna=Henwiel
 | nomcomuna2=Vieux-Viel
 | imatge= Vieux-Viel (35) Mairie.jpg
 | descripcion= Comuna de Vi&amp;egrave;lh-Viel.
 | lògo=cap
 | escut=Blason ville FR Vieux-Viel (Ille et Vilaine).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Bretanha}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Sant-Maloù|Sant-Maloù]]
 | canton= [[Canton de Pleine-Fougères|Pleine-Felger|Felger]]
 | insee = 35354
 | sitweb= 
 | cp = 35610
| cònsol = Alain Roupie
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici = Vieux-Viellois (en [[francés]])
 | longitud= -1.54333333333
 | latitud= 48.5119444444
| alt mini = 14 
 | alt mej = 30
 | alt maxi = 108 
 | km²            = 8.77
}}
'''Henwiel''' en [[breton]] ('' Vieux-Viel'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Ille et Vilaine]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]].
==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 35354
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Alain Roupie|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 35354
|1793=770
|1800=829
|1806=975
|1821=894
|1831=909
|1836=832
|1841=868
|1846=891
|1851=890
|1856=875
|1861=876
|1866=848
|1872=816
|1876=808
|1881=825
|1886=796
|1891=721
|1896=724
|1901=710
|1906=688
|1911=717
|1921=620
|1926=599
|1931=591
|1936=572
|1946=518
|1954=486
|1962=476
|1968=429
|1975=396
|1982=346
|1990=323
|1999=275
|2004=
|2005=
|2006=286
|2007=287
|2008=289
|2009=286
|cassini=39899
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Bretanha}}
{{Comunas de| insee = 35354
}}

[[Categoria:Comuna de Bretanha]]
[[Categoria:Comuna d'Ille et Vilaine]]</text>
      <sha1>ce0gebblfprn0g6gb68sp96o2ub8r40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sardan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103267</id>
    <revision>
      <id>2510409</id>
      <parentid>2164246</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T11:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="4b9na12q3eq7g2rdyanvhe10zb0l5l9" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Sardan
 | nom2          = ''Sardan''
 | imatge        = Sardan7405.JPG
 | descripcion   = 
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville FR Sardan (Gard).svg
 | escais        =
 | region ist    = {{Lengadòc}}
 | parçan        =
 | insee         = 30309
 | cònsol        = Jean Boyer
 | mandat        = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici     =  
 | latitud       = 43.8742
 | longitud      = 4.0419
 | alt mini      = 48
 | alt mej       =
 | alt maxi      = 210
 | km²           = 6.24
|}}

'''Sardan''' (''Sardan'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Gard (departament)|Gard]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 30309
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Boyer|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 30309
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr30|0}} la populacion èra de {{popfr30|309}} abitants.

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Veire tanben==
* [[Comunas de Gard]]

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas de Gard}}

[[Categoria:Comuna de Gard]]
[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]</text>
      <sha1>4b9na12q3eq7g2rdyanvhe10zb0l5l9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dontrés</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107019</id>
    <revision>
      <id>2510375</id>
      <parentid>2510239</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T18:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026, perimètre del territòri, toponimia, etc</comment>
      <origin>2510375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3814" sha1="6hvqkccaw4i20p8c1y1wcwb0svt781s" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Dontrés
 | nom2          = ''Dontreix''
 | imatge        = 067_Dontreix_(_23700_).JPG
 | descripcion   = La glèisa Sant Julian de Dontrés.
 | lògo          = 
 | escut         = Blason_ville_fr_Dontreix_23.svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]]
 | canton        = [[canton d'Ausança|Ausança]]
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | insee         = 23073
 | cònsol        = Denis Richin
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | latitud       = 45.9877777778
 | longitud      = 2.56027777778
 | alt mini      = 510
 | alt maxi      = 753
 | km²           = 47.45
|}}

'''Dontrés''' (''Dontreix'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 23073.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Dontrés
 | nòrd       = 
 | nòrd-èst   = [[Charoms|Charon]]
 | èst        = [[Charençac]] &lt;small&gt;([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])&lt;/small&gt;
 | sud-èst    = [[Le Montelh Dejalat]] &lt;small&gt;([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])&lt;/small&gt;
 | sud        = [[Mairinchal]]
 | sud-oèst   = [[Char (Cruesa)|Char]]
 | oèst       = [[Los Març]]
 | nòrd-oèst  = [[Ausança]]
}}

==Toponimia==
La prononciacion es [doun'tréi]. Las fòrmas ancianas son ''Dontrey'' en 1217, ''Dontreys'' en 1441, etc. Lo radicau eschapa a tota interpretacion. Lo finau deu succedir au sufixe latin d'apertenéncia ''-ensis'' &gt; ''-és''. Es benleu apondut a un nom de persona, la racina germanica ''Hund-'' &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 82&lt;/ref&gt;.

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
[[imatge:005_Dontreix_(_23700_).JPG|thumb|300px|left|L'ostau de comuna]]
{{clr}}
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23073
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Denis Richin |Partit= divèrs dreita |Qualitat= foncionari }}
{{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Henriette Chevallier |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat=  |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 23073
|1793=1927
|1800=1890
|1806=1742
|1821=2259
|1831=2306
|1836=2250
|1841=2377
|1846=2384
|1851=2617
|1856=2311
|1861=2380
|1866=2256
|1872=2261
|1876=2204
|1881=2073
|1886=2057
|1891=2085
|1896=1998
|1901=1821
|1906=1882
|1911=1763
|1921=1334
|1926=1260
|1931=1123
|1936=1054
|1946=948
|1954=869
|1962=805
|1968=730
|1975=608
|1982=568
|1990=455
|1999=419
|cassini=12068
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|073}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|073}}/47.45) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>6hvqkccaw4i20p8c1y1wcwb0svt781s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Retiarra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107203</id>
    <revision>
      <id>2510396</id>
      <parentid>2291186</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T08:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Alaric 506  a desplaçat la pagina [[Retèrra]] cap a [[Retiarra]] : Títol mal escrit : Ives Lavalada, segon prononciacion de tipe auvernhàs / rtiar /</comment>
      <origin>2291186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2046" sha1="iw51e8qghhg8mxfrjl360rzo1opixs4" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Retèrra
 | nom2          = ''Reterre''
 | imatge        = cap
 | descripcion   =
 | lògo          = 
 | escut         = Blason_Reterre_23.svg
 | escais        =
 | ist           =
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | insee         = 23160
 | cònsol        = Bernadette Meanard
 | mandat        = [[2014]]-[[2020]]
 | gentilici     =
 | longitud      = 2.47444444444
 | latitud       = 46.1038888889
 | alt mini      = 450
 | alt maxi      = 617
 | km²           = 17.54
|}}

'''Retèrra''' (''Reterre'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

==Istòria==

==Administracion==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23160
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Bernadette Meanard |Partit= sense etiqueta |Qualitat= retirada de l'ensenhament }}
{{Elegit |Debuta= abriu [[1999]] |Fin= 2014 |Identitat= Daniel Gatier |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1959]] |Fin= 1999 |Identitat= Pierre Nore |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin=1959 |Identitat=  |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 23160
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|160}} abitants.
==Luecs e monuments==

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>iw51e8qghhg8mxfrjl360rzo1opixs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lion las Monjas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107229</id>
    <revision>
      <id>2510380</id>
      <parentid>2510238</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T23:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026, perimètre del territòri, toponimia, etc</comment>
      <origin>2510380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4588" sha1="kc38vrc80l5e5me1pfq0dl30rghrqpz" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Lion las Monjas 
 | nom2          = ''Lioux-les-Monges''
 | imatge        = 026_Lioux-les-Monges_(_23700_).JPG
 | descripcion   = La mairaria.
 | lògo          = 
 | escut         = Blason_ville_fr_Lioux-les-Monges_(Creuse).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]]
 | canton        = [[canton d'Ausança|Ausança]]
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | insee         = 23110
 | cònsol        = Christelle Lagorsse
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | latitud       = 45.9525
 | longitud      = 2.45611111111
 | alt mini      = 633
 | alt maxi      = 764
 | km²           = 7.32
|}}

'''Lion las Monjas''' (''Lioux-les-Monges'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 23110.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre dau territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Lion las Monjas
 | nòrd       = [[Brossa (Cruesa)|Brossa]] 
 | nòrd-èst   = [[Lo Chastelar]]
 | èst        = [[Char (Cruesa)|Char]]
 | sud-èst    = [[Mairinchal]]
 | sud        = [[La Masèira|La Masiera]]
 | sud-oèst   = [[Sent Bar]]
 | oèst       = [[Mautas]]
 | nòrd-oèst  = [[Sermur|Sarmur]]
}}

==Toponimia==
Segon Dauzat e Rostaing, que citan pas de fòrmas ancianas, lo nom es &quot;probablament&quot; un derivat del gallic ''leuco'', que presenta un ligam emb lo pòble dels ''Leuci''; mas los autors pensan tanben a la raiç prelatina ''lev-'', penda, ranvèrs, pendent&lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud,reedicion 1984, p. 401&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Segon los Féniés, ''Lion'' ven dau nom latin d'òme ''Leontius'' &lt;ref&gt;Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 154&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Ives Lavalada fornís las fòrmas ancianas : ''Hospitale de Lyos'' en 1249, ''Lio'' en 1375, ''Leous'' en 1375, ''Lyou-les-Monges'' en  1665, etc. La prononciacion es / liou lâ moun'jâ /. Las prumieras atestacions pòdon far admetre una finala amb ''-n'', que s'escriviá pas en ancian occitan. Lo blason de la comuna mòstra un lion. L'origina pòt èsser los noms de persona ''Livonus'' o ''Lionus'' citats per [[Xavier Delamarre]] &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 123&lt;/ref&gt;.

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee=23110
|Títol= Lista daus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=març [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Christelle Lagorsse |Partit= |Qualitat= agricultritz}}
{{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat= Jacques Payard  |Partit= [[PS]] |Qualitat= retirat }}
{{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Dòna Claude Fonty |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat=  |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=23110
|1793=222
|1800=312
|1806=325
|1821=311
|1831=328
|1836=330
|1841=367
|1846=398
|1851=371
|1856=345
|1861=319
|1866=351
|1872=283
|1876=298
|1881=273
|1886=269
|1891=271
|1896=246
|1901=221
|1906=260
|1911=251
|1921=204
|1926=210
|1931=188
|1936=167
|1946=148
|1954=110
|1962=93
|1968=98
|1975=73
|1982=48
|1990=40
|1999=42
|cassini=19678
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|110}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|110}}/7.32) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==
[[imatge:006_Lioux-les-Monges_(_23700_).JPG|thumb|300px|left|La gleisa Sent Marçau (segles X-XI-XIV)]]

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>kc38vrc80l5e5me1pfq0dl30rghrqpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lo Compàs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107253</id>
    <revision>
      <id>2510374</id>
      <parentid>2510229</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T16:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026, perimètre del territòri, toponimia, etc</comment>
      <origin>2510374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4305" sha1="trr8a60s42nvbl0j3oe604l8zw2p9i5" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Lo Compas
 | nom2          = ''Le Compas'' 
 | imatge        = Le_Compas_3_(_23700_).JPG
 | descripcion   = La glèisa.
 | lògo          = 
 | escut         = 
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]]
 | canton        = [[canton d'Ausança|Ausança]]
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | insee         = 23066
 | cònsol        = Florian Chanudet
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | longitud      = 2.465
 | latitud       = 45.986
 | alt mini      = 546
 | alt maxi      = 688
 | km²           = 16.54
|}}

'''Lo Compàs''' (''Le Compas'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
Lo Compàs es a una extremitat de la comuna. L'ostau de comuna es au Telh, vilatge vengut pus important.
[[Imatge:Map commune FR insee code 23066.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

===Perimètre dau territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Lo Compàs
 | nòrd       = [[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] 
 | nòrd-èst   = [[Ausança]]
 | èst        = [[Los Març]]
 | sud-èst    = 
 | sud        = [[Brossa (Cruesa)|Brossa]]
 | sud-oèst   = [[Sermur|Sarmur]]
 | oèst       = [[Bussiera Novela]]
 | nòrd-oèst  = 
}}

==Toponimia==
Las fòrmas ancianas son ''de Compacio'' au segle XIV, ''dou Compas'' en 1496, etc. La prononciacion es / lou coum'pâ /. I a daus noms semblables en Lemosin, tots en Cruesa. I a daus cas d'assordiment en Cruesa e nòrd Corresa : ''Las Compat'' a [[La Monjariá]], que deu èsser ''Las Combas'', ''Petou'', ''Petoulade'' dins lo nòrd-oèst de la Cruesa, per ''betol'', ''betolada''. D'autra part, i a lo vilatge de ''Comps'' a [[Peiralevada]] (e d'autres), que pòt èsser, segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''cumbis'', a l'ablatiu masculin plurau, varianta masculina dau celtic ''cumba'' passat au latin. ''(lo) Compàs'' auriá lo sens de « vau larja » [''cumbis'' + sufixe ''-aceu'']. Benleu dins lo mesme ensemble, ''Le Compeix'', a [[Sent Peir|Sent Peire]] &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 74-75&lt;/ref&gt;.

==Istòria==

==Administracion==
[[imatge:Le_Compas_4_(_23700_).JPG|thumb|300px|left|L'ostau de comuna]]
{{clr}}
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23066
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Florian Chanudet |Partit= |Qualitat= foncion publica}}
{{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat=Christian Payard |Partit= |Qualitat= retirat de quadre }}
{{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Denise Lavaud |Partit= divers dreita |Qualitat=retirada d'agricultritz }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 23066
|1793=755
|1800=737
|1806=744
|1821=830
|1831=880
|1836=917
|1841=935
|1846=1005
|1851=1010
|1856=912
|1861=904
|1866=915
|1872=846
|1876=852
|1881=803
|1886=802
|1891=838
|1896=855
|1901=713
|1906=692
|1911=623
|1921=547
|1926=535
|1931=502
|1936=473
|1946=458
|1954=393
|1962=352
|1968=332
|1975=270
|1982=235
|1990=216
|1999=197
|2004=224
|cassini=10036
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|066}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|066}}/16.54) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>trr8a60s42nvbl0j3oe604l8zw2p9i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Los Març</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107271</id>
    <revision>
      <id>2510395</id>
      <parentid>2510237</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T07:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026, perimètre del territòri, toponimia, etc</comment>
      <origin>2510395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6160" sha1="l3cd2og1ahwnxncdaro8xxf2jag97dy" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Los Març
 | nom2          = ''Les Mars''
 | imatge        = 037_Les_Mars_(_23700_).JPG
 | descripcion   = La glèisa daus Març.
 | lògo          = 
 | escut         = 
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]]
 | canton        = [[canton d'Ausança|Ausança]]
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | insee         = 23123
 | cònsol        = Michel Mazet
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | longitud      = 2.47944444444
 | latitud       = 45.9822222222
 | alt mini      = 513
 | alt maxi      = 657
 | km²           = 12.90
|}}

'''Los Març'''&lt;ref name=&quot;Lemosin.net&quot;&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160303210031/http://www.lemosin.net/23123.htm|títol=Les Mars|autor=Xavier Lansade|editor=lemosin.net}}&lt;/ref&gt;{{Bdtopoc}} (''Les Mars'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

Segon [[Xavier Lansade]], lo parlar de la comuna es l'[[auvernhat]]&lt;ref name=&quot;Lemosin.net&quot;/&gt;.
== Geografia ==
[[Imatge:Map commune FR insee code 23123.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre dau territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Los Març
 | nòrd       = [[Ausança]] 
 | nòrd-èst   = 
 | èst        = [[Dontrés]]
 | sud-èst    = 
 | sud        = [[Char (Cruesa)|Char]]
 | sud-oèst   = [[Brossa (Cruesa)|Brossa]], &lt;/br&gt; [[Lo Chastelar]]
 | oèst       = [[Lo Compàs]]
 | nòrd-oèst  = 
}}

=== Comunas vesinas ===
&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]]
    {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Los Març]] '''Los Març'''}}
{{Image label|x=0.433813524801|y=0.67775333778|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 221 abitants (2000)]]{{mida|80%|[['Rena]] &lt;br&gt;(3,3 km)}}}}
{{Image label|x=0.696955692988|y=0.364523620349|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 855 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Benavent]] &lt;br&gt;(3,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.765080653096|y=0.636734948316|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 584 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Moriòu Vielhavila]] &lt;br&gt;(4,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.46265550336|y=0.876035723721|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 209 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Gossaud]] &lt;br&gt;(6,4 km)}}}}
{{Image label|x=0.862910431616|y=0.677048008651|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 123 abitants (2000)]]{{mida|80%|&lt;br&gt;[[Ceirom]] &lt;br&gt;(6,6 km)}}}}
{{Image label|x=0.443234248981|y=0.12558512308|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 235 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chamboran]] &lt;br&gt;(6,6 km)}}}}
{{Image label|x=0.179458593826|y=0.196302623114|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 845 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Furçac (Sent Estefe)]] &lt;br&gt;(7,8 km)}}}}
&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Toponimia==
[[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, qu'avián pas d'atestacions, pensan a un nom de persona recent e derivat del nom latin d'òme ''Marcius'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 438, a ''Mars''&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Ives Lavalada fornís las fòrmas ancianas : ''parrochia dou Marzc'' en 1229, ''dou Mars'' en 1503, ''Les Mars'' en 1528, ''des Marts'' en 1619, ''du Mars'' en 1776, etc. Lo nom es probablament derivat de ''Marcius'' &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 131&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
La gleisa es dedicada a ''S. Medardus''. Se lo nom èra francés, òm pensariá a queu sent, dont la fòrma francesa regulara es ''Saint Mars''; mas en Marcha i a màs ''Merd'' o ''Miard''. Lo nom èra au singular a l'origina, puèi de mai en mai au plurau. L'ajostadis de l'article a un nom de persona data probablament pas dau segle XIII. 

==Istòria==

==Administracion==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23123
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2022]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Michel Mazet |Partit= |Qualitat= retirat}}
{{Elegit |Debuta= [[2000]] |Fin= 2001 |Identitat=Jacqueline Gravière |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2000]] |Identitat= Michel Saint-André |Partit= divèrs dreita  |Qualitat= retirat d'agricultor }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat=  |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 23123
|1793=665
|1800=602
|1806=611
|1821=693
|1831=698
|1836=822
|1841=817
|1846=860
|1851=838
|1856=781
|1861=707
|1866=742
|1872=711
|1876=621
|1881=689
|1886=702
|1891=675
|1896=721
|1901=714
|1906=708
|1911=668
|1921=562
|1926=512
|1931=446
|1936=408
|1946=405
|1954=382
|1962=378
|1968=372
|1975=344
|1982=295
|1990=274
|1999=219
|2005=207
|cassini=21355
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|123}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|123}}/12.90) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==
[[Imatge:005_Les_Mars_(_23700_).JPG|thumb|300px|left|La maison comuna daus Març.]]

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]
===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>l3cd2og1ahwnxncdaro8xxf2jag97dy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mondreville (Sèina e Marna)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112189</id>
    <revision>
      <id>2510364</id>
      <parentid>2349453</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T15:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4099" sha1="ae69up65bgtkgnht499fjnmj7lv30kn" xml:space="preserve">{{omon|Mondreville}}
{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nom2=
 | nomcomuna     = Mondreville
 | lògo=
 | imatge=Mondreville mairie.jpg
 | descripcion=
 | escut=Blason ville fr Mondreville (77).svg
 | escais=
 | region ist     =
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Fontainebleau|Fontainebleau]]
 | canton= [[Canton de Château-Landon|Château-Landon]]

 | sitweb= 
 | cp= 77570
 | insee          = 77297
 | cònsol         = Patrick Chaussy
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
|alt mej=
|longitud= 2.6103
|latitud= 48.1431
| alt mini       = 86
 | alt maxi       = 111
 | km²            = 20.27
}}
'''Mondreville''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Sèina e Marna]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Illa de França (region)|Illa de França]].
==Geografia==

{{...}}

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Mondreville]]'''Mondreville'''}}
{{Image label|x=0.455144647803|y=0.750707906112|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 587 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sceaux-du-Gâtinais]] (4,3km)}}}}
{{Image label|x=0.538471954641|y=0.767501945614|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 238 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Courtempierre]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.73282033757|y=0.356552798675|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 282 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chenou]] (4,5km)}}}}
{{Image label|x=0.587260189919|y=0.210824019438|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 134 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Maisoncelles-en-Gâtinais]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.255959566796|y=0.212940764908|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 139 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Arville (Sèina e Marna)|Arville]] (6,7km)}}}}
{{Image label|x=0.90948420842|y=0.454646116521|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3072 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Château-Landon]] (6,9km)}}}}
{{Image label|x=0.723741639523|y=0.153223831136|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 703 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bougligny]] (7,0km)}}}}
{{Image label|x=0.872800484909|y=0.72693752392|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 469 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Préfontaines]] (7,2km)}}}}
{{Image label|x=0.171121934159|y=0.232154803272|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 193 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gironville (Sèina e Marna)|Gironville]] (7,6km)}}}}
{{Image label|x=0.156972956626|y=0.793615006252|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 117 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bordeaux-en-Gâtinais]] (7,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 77297
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Patrick Chaussy|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 77297
|1793=
|1800=296
|1806=318
|1821=348
|1831=421
|1836=450
|1841=456
|1846=466
|1851=472
|1856=488
|1861=461
|1866=465
|1872=466
|1876=455
|1881=465
|1886=443
|1891=494
|1896=458
|1901=427
|1906=430
|1911=433
|1921=346
|1926=365
|1931=365
|1936=385
|1946=344
|1954=338
|1962=347
|1968=330
|1975=287
|1982=280
|1990=320
|1999=354
|2004=
|2005=
|2006=354
|2007=354
|2008=354
|2009=357
|cassini=22899
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Veire tanben==
===Bibliografia===
===Articles connèxes===
===Ligams extèrnes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=N/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de Sèina e Marna}}

[[Categoria:Comuna de Sèina e Marna]]</text>
      <sha1>ae69up65bgtkgnht499fjnmj7lv30kn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Châtenay (Isèra)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119942</id>
    <revision>
      <id>2510365</id>
      <parentid>2256818</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T15:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2510365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3733" sha1="e1in0pyros4l25vlrgc6bq6m11pj8z0" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=frp
 | nomcomuna= Châtenay
 | nomcomuna2= Châtenay
 | imatge        = cap
 | descripcion   = 
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville FR Chatenay (Isère).svg
 | escais        =
 | region ist    = {{Daufinat}}&lt;br/&gt;{{Arpitània}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Grenoble|Grenoble]]
 | canton= [[Canton de Roybon|Roybon]]
 | insee = 38093
 | sitweb=
 | cp = 38980
 | cònsol = Christian Chevallier 
 | mandat         = [[2020]]-[[2026]]
 | gentilici =
 | longitud= 5.23
 | latitud= 45.3216666667
 | alt mini = 324
 | alt mej = 385
 | alt maxi = 548
 | km²            = 4.62
|}}

'''Châtenay''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Arpitània|arpitana]] dau [[Daufinat]] administrada per lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Isèra (departament)|Isèra]] de la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups]].

==Geografia==
{{...}}

===Comunas vesinas===
&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Châtenay]] '''Châtenay'''}}
{{Image label|x=0.354108967341|y=0.542243066311|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1289 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Viriville]] (2,1 km)}}}}
{{Image label|x=0.565450903595|y=0.738160183999|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 136 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Marnans]] (3,0 km)}}}}
{{Image label|x=0.740147077929|y=0.426292361271|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2739 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Siméon-de-Bressieux]] (3,1 km)}}}}
{{Image label|x=0.808925024503|y=0.487201741241|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 86 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bressieux]] (3,8 km)}}}}
{{Image label|x=0.240091769944|y=0.328127348754|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 911 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Marcilloles]] (4,2 km)}}}}
{{Image label|x=0.157009545402|y=0.529519235356|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 659 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Thodure]] (4,6 km)}}}}
{{Image label|x=0.876852945724|y=0.54754185458|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 681 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Pierre-de-Bressieux]] (4,7 km)}}}}
{{Image label|x=0.414641611398|y=0.0821229496373|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 862 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sardieu]] (5,5 km)}}}}
&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Istòria==
{{...}}

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 38093
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat=Christian Chevallier |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat= Pierre Tortosa|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 38093
|1793=
|1800=450
|1806=465
|1821=484
|1831=592
|1836=562
|1841=536
|1846=525
|1851=507
|1856=505
|1861=479
|1866=469
|1872=448
|1876=438
|1881=424
|1886=438
|1891=443
|1896=436
|1901=410
|1906=409
|1911=400
|1921=337
|1926=313
|1931=302
|1936=300
|1946=275
|1954=283
|1962=251
|1968=266
|1975=277
|1982=301
|1990=281
|1999=303
|2004=
|2005=
|2006= 383
|2007= 404
|2008=412
|2009=420
|cassini=8781
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal|Daufinat|Arpitània}}

{{Comunas de| insee = 38093}}

[[Categoria:Comuna arpitana dau Daufinat]]
[[Categoria:Comuna d'Isèra]]</text>
      <sha1>e1in0pyros4l25vlrgc6bq6m11pj8z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacques Derrida</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121777</id>
    <revision>
      <id>2510382</id>
      <parentid>2060331</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T23:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[15 de julhet]], [[8 d'octobre]]</comment>
      <origin>2510382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6169" sha1="h6n50kdxj4okmbpwqmfjgnxtsagfd4o" xml:space="preserve">{{Infobox Filosòf-biografia|
| Nom = Jacques Derrida
| fichièr = Derrida-by-Pablo-Secca.jpg
| país =[[França]], [[Estats Units d'America]]
| naissença = [[15 de julhet]] de [[1930]], [[El-Bihar]], Argeria
| mòrt = [[8 d'octobre]] de [[2004]], [[París]]
 | escòla_tradicion = La [[deconstruccion]]
| interèsses =
| idèas = 
| prèmis =
}}

'''Jacques Derrida''' ([[El-Bihar]], [[Argeria]], [[15 de julhet]] de [[1930]] — [[París]], [[8 d'octobre]] de [[2004]]) foguèt un filosòf [[França|francés]] nascut en Argeria. Considerat un dels pensaires e [[filosofia|filosòfs]] contemporanèus mai influents, foguèt lo primièr a desvolopar lo mètode de pensada sonat [[desconstruccion]], fondamentat sus l'òbra del filosòf alemand [[Martin Heidegger]]. 

== Biografia ==
Nascut en [[Argeria]] d’una familha jusieva de classa mejana passèt dins la seuna vila natala tota son enfància.

Durant la prima adolescéncia, quand èra ja installat en [[França]], comencèt a s'interessar a la [[filosofia]] legissent [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]], [[André Gide]] e [[Albert Camus]]. En 1952 dintrèt a l’''[[Ecole Normale Supérieure]]'', ont legissiá [[Søren Kierkegaard|Kierkegaard]], [[Martin Heidegger]] e [[Louis Althusser]].

En junh de 1957 se maridèt amb la psicoanalista Marguerite Aucouturier (aguèron amassa dos filhs, Pierre nascut en 1963 e Jean en 1967). Qualques meses aprèp li calguèt tornar en Argeria per far lo servici militar. Demandèt a èsser afectat coma mèstre dins una escòla per filhs de soldats a Kolea, prèp d’Argièr. Pendent mai de dos ans foguèt soldat e ensenhèt lo francés e l'anglés a de joves argerians.

En 1959 contunhèt a èsser professor dins un licèu de [[Le Mans]]. Al 1964 ganhèt lo prèmi Jean Cavaillès de [[epistemologia]] per la seuna traduccion de ''L’origina de la geometria'' de [[Edmund Husserl]]. De 1960 a 1964 foguèt professor de filosofia a [[La Sorbona]]. 

En 1965 venguèt de director d’estudis de l’''École Normale Supérieure'', pel departament de filosofia. La seuna participacion dins un grop d'intellectuals energissent franceses a la ''Johns Hopkins University'' començant atal los seus frequents viatges als [[Estats Units d'America]] onte la seu pensadat influiguèt fòrça. En 1967 publiquèt los seus primièrs tres libres e pendent totes los ans 1970 participèt amb d'autres autors coma Jean-Luc Nancy, Philippe Lacoue-Labarthe e Sarah Kofmaen, dins divèrses projèctes, coma la creacion de l’''Editorial Galilée''.

En 1967 publiquèt tres de las seuna òbras mai importantas e que fabreguèron la seuna celebritat dins los mediás filosofic e academic: ''[[De la gramatologia]]'', ''[[L'escritura e la diferéncia]]'' e ''[[La vòtz e lo fenomèn]]''. Participèt tanben a l'importanta revista de critica francesa ''[[Tel Quel]]''.

En 1983 foguèt cofundador del ''Collège international de philosophie'' (CIPH), que ne foguèt lo primièr president. Dins los ans seguents foguèt professor a l'''[[University of California]]'', Irvine. Tanben contunhèt amb la tasca agonidoira de conferencièr per divèrsas universitats nordamericanas, de las mai importantas.

Derrida èra membre de l&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''American Academy of Arts and Sciences'' e recebèt en 2001 l’ Adorno-Preis de l'Universitat de Frankfort. Tanben foguèt nomenat doctor [[Honoris causa]] per la ''Cambridge University'', la ''[[Columbia University]]'', ''The New School for Social Research'', l&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''University of Essex'', l&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''University of Leuven'', lo ''Williams College'' e l&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''University of Silesia''. 

En 2003 se diagnostiquèt un càncer de pancreas, e per aquò mermèt fòrça las seunas activitas de conferencièr e professor. Moriguèt a París lo [[8 d’octobre]] de [[2004]].

Cal destacar lo seu engatjament dins lo seu trabalh, la seuna participacion als movements estudiants de [[maig de 68]], o las seunas accions contra la [[guèrra del Vietnam]]. En 1981 fondèt l’associacion Jean-Huss per ajudar los intellectuals chècs disidents. En 1983 tanben participèt a las activitats culturalas en favor de [[Nelson Mandela]] e contra lo govèrn de [[Apartheid]] de [[Sud-Africa]]. Cal destacar la collaboracion dins la campanha per liberar lo jornalista negre [[Mumia Abu-Jamal]] e l'oposicion a l’ocupacion de l’Iraq en 2003.

== Filosofia ==
Derrida aperten al moviment filosofic nomenat ''del 68''. L'apòrt mai important de la seuna pensada es la desconstruccion. Lo discors desconstructuvista identifica l'incapacitat de la filosofia d'establir una demorança establa. 

La desconstruccion es un tipe de pensada que critica, analiza, e examina fòrça los mots e los seus concèptes. La majoritat dels estudis de Derrida mòstran una granda dòsi de revòlta e de critica del sistèma, es per aquò que foguèt qualificat un temps coma un pensaire d'extrèma [[esquèrra (politica)|esquèrra]].

== La pensada de Derrida dins son temps ==
Derrida tenguèt un impacte significatiu dins la filosofia continentala europèa e dins la teoria literària, subretot mejans la seuna associacion amb lo critica literari [[Paul de Man]]. Pasmens, i a controvèrsia sus fins a quin punch existís un resson entre la teoria de Derrida e la [[desconstruccion]] que se desvolopèt dins la critica literària. Derrida tanben fa referéncia a la filosofia analitica dins la seuna òbra, subretot a [[J.L. Austin]]. 

Lo seu trabalh es sovent associat al [[postestructuralisme]] e al [[postmodernisme]], mas l'associacion amb lo segon es pas abotida. [[Jean-François Lyotard]] es un pont mai segur entre la desconstruccion e lo posmodernisme, desenvolupant la dralhas filosoficas del posmodernisme, que Derrida utilitzèt dins de longs dialògs admeten pas relacion clara entre las òbras d'ambedos. Figuras consideradas dins lo meteis domèni de la desconstruccion definiguèron de tendéncias modernistas mai que postmodèrnas. 

==Referéncias==
{{Traduccion/Referéncia|ca|Jacques Derrida}}

==Vejatz tanben==

{{ORDENA:Derrida, Jacques}}

[[Categoria:Filosòf francés]]</text>
      <sha1>h6n50kdxj4okmbpwqmfjgnxtsagfd4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510384</id>
      <parentid>2510382</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T23:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>+ Categoria:Naissença en 1930 + Categoria:Decès en 2004</comment>
      <origin>2510384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6235" sha1="m0mokorl2eabjmqeysauyba6uvf4oz6" xml:space="preserve">{{Infobox Filosòf-biografia|
| Nom = Jacques Derrida
| fichièr = Derrida-by-Pablo-Secca.jpg
| país =[[França]], [[Estats Units d'America]]
| naissença = [[15 de julhet]] de [[1930]], [[El-Bihar]], Argeria
| mòrt = [[8 d'octobre]] de [[2004]], [[París]]
 | escòla_tradicion = La [[deconstruccion]]
| interèsses =
| idèas = 
| prèmis =
}}

'''Jacques Derrida''' ([[El-Bihar]], [[Argeria]], [[15 de julhet]] de [[1930]] — [[París]], [[8 d'octobre]] de [[2004]]) foguèt un filosòf [[França|francés]] nascut en Argeria. Considerat un dels pensaires e [[filosofia|filosòfs]] contemporanèus mai influents, foguèt lo primièr a desvolopar lo mètode de pensada sonat [[desconstruccion]], fondamentat sus l'òbra del filosòf alemand [[Martin Heidegger]]. 

== Biografia ==
Nascut en [[Argeria]] d’una familha jusieva de classa mejana passèt dins la seuna vila natala tota son enfància.

Durant la prima adolescéncia, quand èra ja installat en [[França]], comencèt a s'interessar a la [[filosofia]] legissent [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]], [[André Gide]] e [[Albert Camus]]. En 1952 dintrèt a l’''[[Ecole Normale Supérieure]]'', ont legissiá [[Søren Kierkegaard|Kierkegaard]], [[Martin Heidegger]] e [[Louis Althusser]].

En junh de 1957 se maridèt amb la psicoanalista Marguerite Aucouturier (aguèron amassa dos filhs, Pierre nascut en 1963 e Jean en 1967). Qualques meses aprèp li calguèt tornar en Argeria per far lo servici militar. Demandèt a èsser afectat coma mèstre dins una escòla per filhs de soldats a Kolea, prèp d’Argièr. Pendent mai de dos ans foguèt soldat e ensenhèt lo francés e l'anglés a de joves argerians.

En 1959 contunhèt a èsser professor dins un licèu de [[Le Mans]]. Al 1964 ganhèt lo prèmi Jean Cavaillès de [[epistemologia]] per la seuna traduccion de ''L’origina de la geometria'' de [[Edmund Husserl]]. De 1960 a 1964 foguèt professor de filosofia a [[La Sorbona]]. 

En 1965 venguèt de director d’estudis de l’''École Normale Supérieure'', pel departament de filosofia. La seuna participacion dins un grop d'intellectuals energissent franceses a la ''Johns Hopkins University'' començant atal los seus frequents viatges als [[Estats Units d'America]] onte la seu pensadat influiguèt fòrça. En 1967 publiquèt los seus primièrs tres libres e pendent totes los ans 1970 participèt amb d'autres autors coma Jean-Luc Nancy, Philippe Lacoue-Labarthe e Sarah Kofmaen, dins divèrses projèctes, coma la creacion de l’''Editorial Galilée''.

En 1967 publiquèt tres de las seuna òbras mai importantas e que fabreguèron la seuna celebritat dins los mediás filosofic e academic: ''[[De la gramatologia]]'', ''[[L'escritura e la diferéncia]]'' e ''[[La vòtz e lo fenomèn]]''. Participèt tanben a l'importanta revista de critica francesa ''[[Tel Quel]]''.

En 1983 foguèt cofundador del ''Collège international de philosophie'' (CIPH), que ne foguèt lo primièr president. Dins los ans seguents foguèt professor a l'''[[University of California]]'', Irvine. Tanben contunhèt amb la tasca agonidoira de conferencièr per divèrsas universitats nordamericanas, de las mai importantas.

Derrida èra membre de l&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''American Academy of Arts and Sciences'' e recebèt en 2001 l’ Adorno-Preis de l'Universitat de Frankfort. Tanben foguèt nomenat doctor [[Honoris causa]] per la ''Cambridge University'', la ''[[Columbia University]]'', ''The New School for Social Research'', l&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''University of Essex'', l&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''University of Leuven'', lo ''Williams College'' e l&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''University of Silesia''. 

En 2003 se diagnostiquèt un càncer de pancreas, e per aquò mermèt fòrça las seunas activitas de conferencièr e professor. Moriguèt a París lo [[8 d’octobre]] de [[2004]].

Cal destacar lo seu engatjament dins lo seu trabalh, la seuna participacion als movements estudiants de [[maig de 68]], o las seunas accions contra la [[guèrra del Vietnam]]. En 1981 fondèt l’associacion Jean-Huss per ajudar los intellectuals chècs disidents. En 1983 tanben participèt a las activitats culturalas en favor de [[Nelson Mandela]] e contra lo govèrn de [[Apartheid]] de [[Sud-Africa]]. Cal destacar la collaboracion dins la campanha per liberar lo jornalista negre [[Mumia Abu-Jamal]] e l'oposicion a l’ocupacion de l’Iraq en 2003.

== Filosofia ==
Derrida aperten al moviment filosofic nomenat ''del 68''. L'apòrt mai important de la seuna pensada es la desconstruccion. Lo discors desconstructuvista identifica l'incapacitat de la filosofia d'establir una demorança establa. 

La desconstruccion es un tipe de pensada que critica, analiza, e examina fòrça los mots e los seus concèptes. La majoritat dels estudis de Derrida mòstran una granda dòsi de revòlta e de critica del sistèma, es per aquò que foguèt qualificat un temps coma un pensaire d'extrèma [[esquèrra (politica)|esquèrra]].

== La pensada de Derrida dins son temps ==
Derrida tenguèt un impacte significatiu dins la filosofia continentala europèa e dins la teoria literària, subretot mejans la seuna associacion amb lo critica literari [[Paul de Man]]. Pasmens, i a controvèrsia sus fins a quin punch existís un resson entre la teoria de Derrida e la [[desconstruccion]] que se desvolopèt dins la critica literària. Derrida tanben fa referéncia a la filosofia analitica dins la seuna òbra, subretot a [[J.L. Austin]]. 

Lo seu trabalh es sovent associat al [[postestructuralisme]] e al [[postmodernisme]], mas l'associacion amb lo segon es pas abotida. [[Jean-François Lyotard]] es un pont mai segur entre la desconstruccion e lo posmodernisme, desenvolupant la dralhas filosoficas del posmodernisme, que Derrida utilitzèt dins de longs dialògs admeten pas relacion clara entre las òbras d'ambedos. Figuras consideradas dins lo meteis domèni de la desconstruccion definiguèron de tendéncias modernistas mai que postmodèrnas. 

== Referéncias ==
{{Traduccion/Referéncia|ca|Jacques Derrida}}

== Vejatz tanben ==

{{ORDENA:Derrida, Jacques}}

[[Categoria:Filosòf francés]]
[[Categoria:Naissença en 1930]]
[[Categoria:Decès en 2004]]</text>
      <sha1>m0mokorl2eabjmqeysauyba6uvf4oz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1984 (libre)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150066</id>
    <revision>
      <id>2510362</id>
      <parentid>2503047</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T14:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>245</id>
      </contributor>
      <comment>Bòt: A remplaçat [[:Imatge:1984_fictious_world_map.png]] per [[:Imatge:1984_fictitious_world_map.png]] ([[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Typo fix.)</comment>
      <origin>2510362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27047" sha1="9dvulh24tz4o196uultzwxhpj8n4mjj" xml:space="preserve">'''''1984''''' (en [[anglés]] ''Nineteen Eighty-Four'') es lo [[roman]] mai celèbre de [[George Orwell]], publicat en [[1949]].

''1984'' es mai sovent considerat coma una referéncia del [[roman d'anticipacion]], de la [[distopia]], veire de la [[sciéncia ficcion]] en general. La principala figura del roman, lo [[Grand Fraire]], venguèt una figura metaforica del regim policièr e totalitari, de la societat de la susvelhança, coma de la reduccion de las libertats.

Descriu una [[Grand Bretanha]] trenta ans après une [[guèrra nucleara]] entre l'Èst e l'Ouèst que se seriá passada dans las annadas 1950 e que se seriá instaurat un regim de tipe [[Totalitarisme|totalitari]] fortament inspirat a l'encòp de l'[[estalinisme]] e de qualques elements del [[nazisme]]. La libertat d'expression existís pas mai. Totas las pensadas son minuciosament susvelhadas, e d’immensas afichas son placardadas per las carrièras, indicant a totes que {{cita|Lo [[Grand Fraire]] vos gaita}} (''{{en}} Big Brother is watching you'').

== Resumit ==
[[Imatge:1984 fictitious world map.png|thumb|right|Lo mond en 1984 segon [[George Orwell]]&lt;ref&gt;La descripcion del libre es pas tan destalhada. La mapa se fonda doncas sus qualques especulacions. En mai, a la fin del libre, l'Oceania conduerís tota l'Africa, al mens se cresen la propaganda del Partit&lt;/ref&gt;. Lo territòri contrarotlat per l'Oceania es representat en ròse. Lo territòri d'Eurasia es en malva e aquela d'Èstasia en verd. Los territòris en jaune son aqueles revendicas per las tres poténcias.]]

=== Lo mond segon ''1984'' ===
L’istòria se passa a [[Londres]] en 1984, coma l'indica lo títol del roman. Lo mond, dempuèi las grandas [[Guèrra nucleara|guèrras nuclearas]] dels ans 1950, es divisat en tres grands « blòts » : l’[[Oceania (1984)|Oceania]] ([[America]]s, illas d'Atlantic (comprenent las [[Illas Britanicas|illas Anglocèltas]]), [[Oceania]] e [[Africa Australa]]), l’[[Eurasia (1984)|Eurasia]] ([[Euròpa]] e [[URSS]]) e l’[[Èstasia]] ([[China]] e las seunas contradas miègjornalas, illas de [[Japon]], e una partida importanta mas variabla de la [[Mongolia]], la [[Manchoria]] e del [[Tibet]]&lt;ref&gt;Cal pas oblidar qu'Orwell s'inspira de la situacion geopolitica mondiala de 1948&lt;/ref&gt;) que son en guèrra de contunh los uns contra los autres. Aquelas tres grandas poténcias son dirigidas per diferents regims totalitaris revendicats atal, e s'apiejan sus d'idéologias nomenadas diferentament mas fondamentalament similaras: l’Angsoc (o « [[socialisme]] anglés ») per l'Oceania, lo « neo[[bolchevics|bolchevisme]] » per l'Eurasia e lo « culte de la mòrt » (o « escafadura del ieu ») per l'Èstasia. Totes aqueles partits son presentats coma comunistas abans que pujèron al poder, fins a que venguèron de [[totalitarisme|regims totalitaris]] e releguèron los [[proletariat|proletaris]] que pretendavan defendre a la basa de la piramida sociala.

Al costat d'aqueles tres blòts demòra una mena de « Quart mond », que territòri sembla a airal avent per sucs [[Tànger]], [[Brazzaville]], [[Darwin (Austràlia)|Darwin]] e [[Hong Kong]]. Es lo contraròtle d'aquel territòri, e tanben aquel d'[[Antartida]], que justifica oficialament la guèrra de contunh entre los tres blòts.

=== Winston Smith ===
[[Fichièr:1984-Big-Brother.jpg|thumb|200px|left|Grand Fraire]]
[[Winston Smith]], 39 ans, abitant de [[Londres]] en Oceania, es un emplegat del Partit Exterior, es a dire un membre de la « casta » intermediária del regim oceanian, l'Angsoc (mòt [[nòvaparla]] per « Socialisme Anglés »). Winston oficia al ''Minivert'', Ministèri de la Vertat. Son trabalh consistís a retocar los archius istorics per far correspondre lo passat a la version oficiala del Partit. Atal, quand Oceania declara la guèrra a l'Èstasia alara qu'èra en patz dos jorns abans amb aquel Estat, los autres membres del Ministèri de la Vertat, e subretot aqueles del comissariat dels archius (« Comarch » en nòvaparla), ont trabalha Winston, deuran s'assegurar que pas mai de traça escricha existís de l'anciana aliança amb Èstasia. 

Pasmens, al contrari de la máger partida de la populacion, Winston capita pas a practicar aquela amnesia selectiva e pòt pas alara aderir a las mentiras del partit. Prenguèt alara consciéncia qu'existís gaire de pensadas tant ortodòxas que deuriá n'aver als uèi del Partit. Susceptible d'èsser tracat per la [[Polícia de la Pensada]], una redobtabla organizacion de repression, amaga las seunas opinions contestatárias als uèlhs dels collègas de trabalh. Lo roman se dobrís suls projèctes d'escritura de Winston; desira en efècte gardar una traça esricha e doncas fixa del passat, en oposicion a la propaganda d'Oceania. La primesa de las possibilitats de rebellion aparéis leu; la simpla redaccion del seu jornal es possible a Winston sonque mercé una particularitat del plan del seu apartament que permet d'escapar a l'agach omnipresent del ''telecran''.

Winston Smith utlisará mai tard lo pretèxte del seu roman per expausar la societat totalitária del seu entorn, los òmes qu'i collabòran e los seus ressòrts mai despietadoses. serrán expausadas los seus rencontres la negacion de l'amor e de la sensualitat per l'ensems de la societat - amb l'exemple notable de l'exfemna de Winston - o encara una presentacion de la destruccion de la lenga per un dels artesans entosiastas d'aquela entrepresa. La delacion dins la familha e tanben l'alunhament generalizat dels membres mai fidèls a la societat qu'acaban per prononciar dins lor sòm çò que riscan pas de prononciar la jornada serán abordats dins lo roman.

=== Rencontre amb Julia ===
Al moment de las ''Doas Minutas de l'Òdi'', moment ritual de la jornada, pendent que la cara de l'« enemic » de l'Angsoc, [[Emmanuel Goldstein]], es difusada sus d'ecrans, Winston crosa Julia, una gojata del comissariat als romans, membre de la liga antisèxe dels joves. Aprèp que creguèt qu'èra una espia de la Polícia de la Pensada e quitament qu'aviá desirat l'assassinar (mai precisament li espotir la clòsca d'una calada), subretot a causa del fach que semblava sovent lo seguir, Winston cambièt d'avís quand ela li confessèt mai tard qu'èra amorosa d'el.

S'enamorèron e s'amorejèron clandestinament dins una [[mansarda]] rendada dins lo quartièr dels [[proletariat|proletaris]]. Sabon que serán condamnats, e que tard o d'ora deuran pagar lo prètz de totes aqueles crimes contra lo partit. Sómian pasmens d’un soslèvament, d’una resisténcia; creson al mite d’una Fraternitat qu'existiriá endacòm e uniriá las gents coma eles contra lo Partit. Es per aquó qu'acaban per anar rencontrat O’Brien, personatge intelligent e carismatic, membre del Partit interior que Winston a l’intima conviccion qu’es un partisant de la Fraternitat.
O’Brien lor fa pervenir « Lo Libre » de Goldstein, l’[[enemic del pòble]] e del Partit, objècte de l'òdi e de la paur mai intensa en Oceania. I es explicat totas las originas e las consequéncias dels sistèmas politics e de las manipulacions psicologicas mesas en plaça en Oceania.

=== Arrestacion ===
Abans la fin de lor lectura, Winston e Julia son arrestats per la Polícia de la Pensada e menats al Ministèri de l'Amor (M. Charrington, que rendava una cambra a Winston e Julia, i aviá amagat un ''telecran'' darrièra un quadre). Winston i trapa lo quite O'Brien, que jamai èra membre de la Fraternitat, tot o contrari, perque precisament èra encargat de tracar los « criminals per la pensada ». O'Brien li apren que Winston èra ja reperat coma gaire fisable plan abans qu'el meteis ne prenga consciéncia (sèt ans d'ora)

Winston será torturat e umiliat pendent de jorns e de setmanas veire de meses (la nocion del temps es pas plan precesada a aquel moment de l'istòria car Winston a pas cap d'instrument que se fisar per mesurar lo temps) fins a que pèrda totas la seunas conviccions moralas e siá prèst a acceptar vertadièrament quina que siá vertat, tan contradictòria que siá ([[2 + 2 = 5|2 e 2 fan 5]], Winston existís pas en realitat…), del moment qu'emana del Partit.

La ''reeducacion'' s'acaba quand confrontat a sa terror mai fòrta (dels rats), traís Julia e la renega.

En efècte, la tòca del Partit es d'epurar totas las pensadas que li son geinantas abans d'executar aqueles que los an emisas per eliminar çò que Winston nomena « la natura umana ». La leialtat de Winston per Julia èra la darrièra causa qu'anava contra las idèas del Partit, èra doncas l'etapa finala logica de sa « reeducacion ». 

Aprenèm fin finala que lo « Libre » de Goldstein es en realitat una creacion del Partit Interior, qu'es a l'origina del regim de l'Oceania, e qu'Emmanuel Goldstein es una figura allegorica al mèsme títol que lo [[Grand Fraire]]; çò qu'i es escrich ne demòra pel mens vertadièr segon las paraulas d'O'Brien, donnant una dimension esglasianta d'aquel mond.

=== Escac de Winston ===
Relargat, Winston es pas mai qu'una epava voida de sentiments e de dignitat, passant sa vida a l'estanquet. Par hazard torna veire Julia, qu'ela tanben o reneguèt jos la tortura e aquela traïson mutuala trenca lor afeccion.

Pendent la guèrra necessária e de contunh qu'opausa los tres blòts totalitaris, la propaganda pretend qu'una « novèla brilhanta victòria » auriá afavorit magistralament una situacion qu'èra compromesa. Ven alara un admirator beat del Grand Fraire. Morrís benlèu executat d'una bala dins la nuca, tan que son totes los criminals de la pensada un còp lor « foliá » espurgada.

== Contèxte ==

''1984'' s'inspira d'un obratge de l'escrivan rus [[Ievgueni Zamiatine]] titolat ''[[Nosautres]]'' e sortit en 1920. El tanben dona la descripcion d'una [[distopia]] totalitària. Manleva tanben fòrça a ''[[La Kallocaïne]]'', distopia de la suèca [[Karin Boye]], publicat en 1940, que pausa lo problèma de la fisança, de la delacion e de la traïson dels pròches dins un regim totalitari.

[[Parabòla]] del [[despotisme]] modèrne, [[conte filosofic]] sul pièger del sègle XX, lo [[totalitarisme]] orwellien es de segur inspirat del sistèma [[URSS|sovietic]], amb lo [[Partit unic]], lo cap tutelar objècte d'un [[culte de la personalitat]], lo regim d'assemblada, la confusion dels poders, los plans de produccions trienals, lo militarisme de patronatge, las paradas e manifestacions « espontanèas », las filas d'espèras, los eslogans, los camps de reeducacion, las confessions publicas « a la moscovita » e las afichas giantas. Se pòt veire tanben de manlèu al [[nazisme]], al [[fascisme]] e a l'[[stalinisme]]. 

Orwell èra e demorèt un òme d'[[Esquèrra (politica)|esquèrra]] d'una absoluda sinceritat. Abans ''1984'', aviá per exemple publicat suls fogals obrièrs miserablas dins lo [[Yorkshire]] et los caumaires de [[Middlesbrough]] (''[[Lo Cai de Wigan]]''). Tanben aviá aderit al [[Partit trabalhista independant]], partit « socialista d'esquèrra » e èra pròche dels marxistas (combatèt dins las milicias comunistas del [[Partit obrièr d'unificacion marxista|POUM]] pendent la guèrra civila espanhòla). Mas èra un socialista « de terren ». Se la drecha conservatritz èran plan segur son adversari politic, èra fòrt exigent contre l'esquèrra. Atal se trufèt de biais crudèl dins un dels seus primièrs romans (''E òsca l'aspidistra !'', amb lo personatge ridicul de Ravelston) d'una partida de l'« esquèrra » plan alunhada de la realitat sociala e materiala del mond obrièr. Crenhava tant l'« esquèrra morala » satisfacha, que sopçonava de far lo lièch del totalitarisme (mejans lo conferencièr « anti-Hitler » ridicul d' ''Un pauc d'aire fresc'') en [[1938]]. Fin finala, odiava los comunistas, a fortiori « de salon », e mespresava per exemple [[Jean-Paul Sartre]]&lt;ref&gt;« Pensi que Sartre es una bofiga e vau lui donner un copas de pé. » (Letra non publicada per David Astor, citat dins ''George Orwell, Une Vie''&quot;, de Francis Crick, p.|467)&lt;/ref&gt;. La misèria materiala demorava per el la misèria materiala, que lo « Partit » siá al poder o que siá los « capitalistas ». I a cap dobte doncas, al contrari de çò que se crei a vegadas, sus sas conviccions [[Socialisme|socialistas]] fòrça prigondament antiautoritárias&lt;ref&gt;Conviccions qu'exprimèt dètz ans abans la redaccion de ''1984'' dins son obratge ''Omenatge a Catalònha''&lt;/ref&gt;, e Orwell acceptava mal d'èsser recuperat per la drecha, çò que foguèt subretot lo fach de l'accuèlh nordamerican de ''1984''. 

D'autras particularitats de la descopa del Mond dins ''1984'' son tanben un rebat de las inquietuds d'Orwell. Atal dins lo roman, los Estats Units d'America son censat far partit d'Oceania (que regropa en fach los païses anglosaxons - veire mapa). Orwell vesiá dins los Estats Units d'America, un pauc al biais dels ''[[Los Temps modèrnes (film)|Temps modèrnes]]'' de [[Charlie Chaplin|Chaplin]], la quintesséncia del mond modèrne tecnomaniac qu'es tanben l'un dels avertisments de ''1984''.

Fin finala la tèsi qu'Orwell expausa mejan lo manifèste del « traïdor » Emmanuel Goldstein (''Del collectivisme oligarquic'') supausa que lo poder pòt emplegar la misèria per de fins politicas: Goldstein atribuís las penurias regnant jos l'« angsoc » a una estrategia exprèssa del poder puslèu qu'a un escac economic.

Qualques intellectuals qu'avián conegut lo regim estalinian, coma l'ancian dissident [[Alexandre Zinoviev]], s'acòrdan per saludar l'estonanta intuicion orwelliana dels mecanismes politics e psicologics del totalitarisme, quitament se Zinoviev fa de resèrvas sus l'obratge, que tròba a vegadas un pauc « simplista »&lt;ref&gt;Vejatz ''Confessions d'un homme en trop'', Alexandre Zinoviev&lt;/ref&gt;).

== Tèmas e personatges ==

Los personatges e los concèptes inventats per Orwell (Big Brother, Doblapensada, nòvaparla, O'Brien…) venguèron d'arquetips, que pòdon influénciar las sciéncias politicas coma:

=== Trucatge de l’Istòria e propaganda ===
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;float:right; margin: 0 0 10px 20px; width:200px; border: solid 1px #bbb; clear: right;&quot;
|
|-
|
|-
| colspan=&quot;1&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;[[Nikolaï Iejov|Exemple de fototrucatge del regim estalinian]]. La falsificacion de l'Istòria del Comarch d'Oceania es similar.&lt;/small&gt;
|}

Lo Partit a la mainmesa sus l'archiu e fa acceptar la seuna pròpia vertat istorica ne la farlabicant; practica la [[desinformacion]] e lo [[lavatge de cervèl]] per assetar sa dominacion. Fa tanben desapareisser de personas que venon tròp encombrantas e modifica lor passat, o los tornan, fals testimònis dels interessats per supòrt, pels traïdors, d'espions o de sabotaires. Es lo principi de la « mutabilitat del passat » car « que deten lo passat deten l’avenir ».

Una posicion vertadièrament filosofica sosten l'accion del Partit: la teoria del Partit es que lo [[passat]] existís pas d'esperel. Es pas qu'un sovenir dins los esperits umans. Lo mond existís sonque mejan la pensada umana e a gaire de realitat absoluda. Atal, se Winston es l'unic òme a se remembrar qu'Oceania èra una setmana mai d'ora en guèrra contra l'Eurasia e non pas contre l'Èstasia, es el lo fòl e non pas los autres. Quitament se lo fach es objectivament vertadièr, existís (dins lo sens qu'a de consequéncias) sonque dins la memòria de Winston.
Lo Partit impausa una gimnastica de l'esperit als òmes (nomenat « [[doblepensada]] » en nòvaparla): cal assimilar totes los faches que lo Partit lor lança, e subretot obliar qu'èra autrament. E mai, cal obliar lo fach d'aver obliar.

=== [[Grand Fraire]] e telecrans ===

Al domicili e suls luòcs de trabalh dels membres del Partit, e tanben dins los luòcs publics, son dispausats de « [[telecran]]s », sistèma de [[videosusvelhança]] e simultanèament de television, que difusa de contunh de messatges del Partit. Los telecrans permeton a la polícia de la Pensada d’entendre e de veire çò que se fa dins cada pèça ont qualcun es present. Sols los membres del partit interior pòdon arestar lo telecran que se tròba a çò d'el pendent un cort periòde. Se pòt comparar lo telecran dels ecrans gigants de television interactiva que tapissant los murs dels ostal dins ''[[Fahrenheit 451]]'' de [[Ray Bradbury]] ([[1953]]). Alucats en permanéncia, abestisson la populacion amb d'emissions en favor del partit (informacion, cants…). Los pompièrs piromans son encargats de cremar los libres anant contra las idèas del partit e de percaçar los asocials.

Orwell manifestament integrèt al seu recit un novelum que fasiá debat a l'epòca: la [[television]], que lo quite nom èra tot un programa. La confusion entre receptor e camerà èra, en mai, una inquietud frequenta als començaments de la television, de raras personas equipadas se cresent susvelhadas par l'aparelh. Una traça d'aquela angoissa se vei dins ''[[Los Temps modèrnes (film)|Los Temps modèrnes]]'' de [[Charlie Chaplin]] : Charlot es reprimendat per l'ecran gigant ont apareis son patron, que lo « vei » mejans aquel e que lo seguís dels uèlhs. Se pòt encara veire un rebat d'aquela idèa dins ''[[2001, una odissèa de l'espaci|2001 : una Odissèa de l'espaci]]'', de [[Stanley Kubrick]], que l'ordinator Hal 9000 susvelha de contunh la nau espatiala e los passatgièrs pels seus innombrables e inquietants objectius de camerà rogencs. E plan segur los abitants de l'esglasianta vila sosterranha de ''[[THX 1138]]'', de [[George Lucas]], son susvelhat en permanéncia dins lors mendres faches e actes.

Ironicament, lo país de [[George Orwell]], la Grand Bretanha, es ara lo país mai densament equipat en malhums de telesusvelhança: comptam una camerà per 15 abitants.

En mai, per proder exercir un contraròtle continual al sen de las quita familhas, los enfants son endoctrinats fòrça joves. Son encoratjats a denonciar lors parents al mendre simptòma de manca a l'ortodoxia.

Aquel comportament fa pensar a aquel dels enfants jol regim faissista italian, dins las [[Jovensas hitlerianas]], o dins lo sistèma sovietic, que recompensava los joves que denonciavan lors parents e aviá fondat un vertadièr culte nacional amb lo delator presumit [[Pavel Morozov]].

=== Boc emissari e mòstras d'òdi collectiu ===

L’ensems dels mals que tòcan la societat es atribuit a un oposant, lo « Traïdor Emmanuel Goldstein », que lo nom e la descripcion fisica semblant fòrça a Lev Davidovitch Bronstein aliàs [[Trotski]]. Aquel traïdor es l'objècte de sessilha d'isteria collectiva obligatòria, las « doas minutas d'òdi » que son organizadas jornalament.

Aquel Goldstein pòt tanben èsser considerat, coma lo Grand Fraire, coma una allegoria imortala. dins aquel cas una personificacion del mal, del desviament al respècte del partit. Pensam evitamment a l'« Enemic del Pòble » que se servissiá Stalin, que lo regim totalitari inspirèt fòrça lo roman tot entièr. 

Dins lo roman, es tanben considerat coma l'autor d'un libre subversiu que los oposants al regim se passan entre eles. Winston Smith capita a obtenir lo libre, mas apren quand es arrestat que s'agís pas que d'un tèxte redigit pel regim d'esperel.

=== Destruccion de la lenga e de la logica ===
En mai de l'[[anglés]] classic, lenga oficiala d'Oceania, l'Angsoc creèt una lenga, la [[nòvaparla]] (''newspeak'' en anglés). Aquela lenga es constituida subretot de montatge de mots e es somesa a una politica de reduccion del vocabulari. Lo nombre de mots en nòvaparla merma de contunh. 

Al començament del roman, un membre del Partit Exterior revèla que la version finala del diccionari nòvaparla èra en preparacion per eliminar tot autre mena de pensada e idèa eretica. De mai, los mots nòvaparlas compòrtan pauc de sillabas per se prononciar mai rapidament, son concebuts per èsser prononciats sens reflexion e per anientar l'afècte e la coneissénça intuitiva dels mots e tanben de rendre impossible l’expression e la formulacion de pensadas subversivas. Pr'amor que siá totjorn possible de dire que las decisions del Partit son marrida, será impossible d'argumentar sus aquó. A l’epòca que se passa lo roman, la nòvaparla constituís encara una noveltat, que coexistissiá mai omens amb l’anglés classic. Lo lengatge n'es reduit a una foncion informativa.

La [[nòvaparla]] fa l’objècte d’apauriments planificats que la tòca es d'abestiar lo pòble pels contraròtlar melhor. 

En mai, lo quite « sens logic » dels assubjectits al regim es alterat. En [[nòvaparla]], per exemple, un mèsme mot coma « canalenga » pòt aver un sens laudatiu s’es aplicat a un membre del partit o pejoratiu s’es aplicat a un enemic del Partit. Ven doncas impossible de l'utilizar per dire de mal d'un membre du Partit. La populacion es aclapada d'eslogans coma:
* « La guèrra, es la patz. »
* « La libertat, es l’esclavatge. »
* « L'ignorància, c'est la fòrça. »
[[Imatge:1984 fictious world map v2 arr.png|thumb|right|Situacion geopolitica a la fin del roman. La flècha negra representa las atacas d'Eurasia, alara que la blanca representa aquelas d'Oceania.]]
[[Imatge:1984 Social Classes alt.svg|thumb|right|Piramida sociala coma apareis dins lo roman. [[Big Brother]] es al cap. En dejos, los membres del Partit interior (mens de 2 % de la populacion d'Oceania); puèi los membres del Partit exterior, coma [[Winston Smith]]. A la basa de la piramida, sián gaireben 85 % de la populacion de l'Oceania: los proletaris.]]

=== Angsoc ===
L’Angsoc, regim d’Oceania, divisís lo pòble en tres [[Classa sociala|classas socialas]]: lo « Partit Interior », classa dirigenta al poder partejat, lo « Partit Exterior », trabalhadors mejans, e los « proletaris », sosclassa s’amassant dins los quartièrs lords. Lo cap suprèma del Partit es lo [[Grand Fraire]], visatge imortal e adulat placardat suls murs de la vila. Totes los membres del Partit son de contunh susvelhats per la [[Polícia de la Pensada]] e cada acte, mot o agach es analisat mejans de « telecrans » (bastit de dos mots coma aqueles en nòvaparla) qu'exploran los mendres luòcs. [[Winston Smith]], membre del Partit exterior, ocupa un pòste de rectificacion d’informacion al comissariat a l'archivu, dins lo Ministèri de la Vertat ([[Minivert]] en nòvaparla). Son trabalh consistís a suprimir totas las traças istoricas que correspondon pas a l'Istòria Oficiala, que deu totjorn correspondre a çò que predís lo [[Grand Fraire]].

=== La mòrt de Winston Smith ===
Aprèp que foguèt torturat per O'Brien e aver renegat Julia, Winston Smith venguèt un fervorós admirator del sistèma totalitari.

Pasmens, dins la darrièra pagina del libre, aprenèm que será executat per la Polícia de la pensada. Porque aquela darrièra suprimariá un òme qu'es totalament favorable al regime en plaça? 

La responsa ven de la quita natura del regim totalitari; la mòrt de Smith significa:
* d'un costat, que lo sistèma tua non tant los oposants, coma dins los regims dictorials « classics », mas tanben los seus mai feveroses partisants: coma dins lo fenomèn de las [[Grandas Purgas|Grandas purgas]] estalinianas dels ans 1930, degun es aparat, e lo fach d'èsser un partisant del regim en plaça garantís gaire que la vida será salvada; dins aquel sistèma la vida umana val res e a cap de significacion;
* d'autre costat, se lo regim vòl anientar tot biais de libertat constrenhent la libertat d'anar e tornar, los còrs, lo langatge, la sexualitat, la pensada politica e la pensada privada, vòl, d'una mena, « empachar tot escap »: non tant los amics del regim pòdon èsser executats, mas los enemics son d'en primièr convertits abans de subir lo mèsme sòrt. Atal, qué que fasem, qué que pensam, qué que disèm, lo Partit, de tota eternitat e per sempre, es « lo mai fòrt », anientant tota traça presenta, passada e futura d'oposicion, absoludament res e degun podent li risistir. La mòrt de Smith pòt voler dire: « De tota mena, tot lo mond será executat un jorn o l'autre ».

=== Elements vertadièrs dins lo roman ===
La correspondéncia d’[[George Orwell|Orwell]] indica que son projècte èra de lançar un avertiment contra los [[totalitarisme]]s, subretot a una esquèrra britanica (que n'èra) que sopçona de complasença en favor de [[Ïosif Stalin|Stalin]], subretot de la part d'intellectuals coma [[George Bernard Shaw]] o [[H. G. Wells]]. Es possible que son roman siá una critica del movement de la [[Fabian Society]] qu'aqueles darrièrs apartenián, e que poiriá correspondre a l’''angsoc'' (''ingsoc'' en anglés : ''progressive socialism'')&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120607063705/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1571/is_49_17/ai_81790763/ Orwell's 1984: the future is here]&lt;/ref&gt;, movement que lo quite Orwell auriá appartengut, introdusit per [[Aldous Huxley]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081219031854/http://uk1884.wordpress.com/2008/09/23/the-evil-that-is-fabiansbrown-the-actor-fabian-to-his-bones/ THE EVIL THAT IS FABIANS….BROWN THE ACTOR- FABIAN TO HIS BONES..]&lt;/ref&gt;.

Fòrça elements son posats dins la realitat de la fin dels ans 1940 qu'inspirèt Orwell de biais flagrant: la descripcion d'un [[Londres]] descrepit, amb de cratèris duguts a de « bombas fusadas », sas filas d'espèra devant las boticas, ostals victorians en roïna, las privacions de totas menas. Tot aquó evòca fortament lo Londres de l'imediat [[postguèrra]] e las penurias (los tiquets de racionament demorèron una realitat fins a [[1953]]) sens comptar los efèctes encora visibles dels bombardaments alemands. Lo bastiment qu'aurián inspirat lo « ministèri de la Vertat » seriá aquel del ministèri de l'Informacion dins lo quartièr [[Bloomsbury (Londres)|Bloomsbury]], [[Senate House (universitat de Londres)|Senate House]], ara proprietat de l'[[universitat de Londres]].

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

== Vejatz tanben ==
=== Bibliografia, estudis ===
* [[Anthony Burgess]], ''1984-85'', ed Robert Laffont, Paris, [[1977]]
* [[Hannah Arendt]], ''[[Les Origines du totalitarisme]]''
* [[François Brune (écrivain)|François Brune]], ''Sous le soleil de Big Brother'', Précis sur ''&quot;1984&quot;'' à l'usage des années ''2000'', [[Éditions L'Harmattan]], [[2000]].
* ''Frédéric Regard commente 1984'', [[Éditions Gallimard|Folio]], París, [[1994]]

=== Articles connèxes ===
* [[Nòvaparla]] (en [[anglés]] ''newspeak,'' en francés ''novlangue'', ''lenganava'' en occitan dens la [http://www.letrasdoc.org/oc/catalogue/1984/ version] de Felip Biu en 2021 en çò de Letras d'Òc).
* [[Grand Fraire]] (en [[anglés]] ''[[Big Brother]]'')
* [[Distopia]]
* ''[[Brazil (film, 1985)|Brazil]]'', film de [[Terry Gilliam]] ([[1985]])

{{commons|Nineteen Eighty-Four|1984}}
[[Categoria:Roman de lenga anglesa]]
[[Categoria:Roman britanic]]</text>
      <sha1>9dvulh24tz4o196uultzwxhpj8n4mjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lexic auvernhat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153908</id>
    <revision>
      <id>2510405</id>
      <parentid>2508555</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T10:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54242-01</username>
        <id>65600</id>
      </contributor>
      <origin>2510405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80519" sha1="7hu9wtxyo683hfs0z800fmx45191eui" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}} L'[[auvernhat]] ten en generau le vocabulari de l'occitan embei los eventuaus chamjaments fonetics dau [[nòrd-occitan]], mas a tanben de fòrmas lexicalas especificas ([[arcaïsme]]s e mots diferents de la rèsta de l'occitan) que franc sovent son comunas embei los dialèctes  [[lemosin]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten de tèrmes tanben emplejats endacòm mai, pasmens los avèm pas exclús pr'amor de bailar una mòstra dau vocabulari auvernhat, traita mai que mai de ''Parlar occitan, Auvergne Velay'', de [[Tiène Codèrt]] (IEO 63, 2001); de ''L'auvergnat de poche'', de [[Joan Ros (autor)|Joan Ros]] (Assimil, 2004); de la revista ''Parlem, vai-i qu'as paur''; de ''L'imagier français-auvergnat'' (Aedis, 2005); dau ''Glossaire de la langue d'oc'', de[[Pierre Malvezin|Pèire Malvezin]] (1909); e dau diccionari de [[Francés de Murat]] (http://jean.dif.free.fr/Images/France/SSandoux/Lexique.html)

Coma en la rèsta de la lenga i a de doblets, çò es, de mots dont le sens es exactament parèir, mas un ven dau [[latin]] e l'autre dau [[Gallés (lenga)|gallés]] (''la còrna'' / ''la bana'', ''l'èdra'' / ''l'ènna''...) o un proven dau [[francic]] e l'autre dau [[latin]] (''la mita'' / ''le gant'', etc.).

Quauques mots pòdon aveire una consonanta iniciala eufonica: ''g/i-eusses/elsses'' (els), ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onte''...

*-è se pronóncia [ɛ] o [e] segon los parlars
*-e se pronóncia [ɪ/e] au Sud, [ə] au Nòrd.
*Le grop ''uei'' se pòt prononciar [œj], [ɛj] o [ej].
*Le grop ''ea'' se pòt prononciar [e̯a] (coma en romanés).

Los mots se presentan en occitan auvernhat, e après los dos punts (:) s'en dona un equivalent en occitan lengadocian o ben en francés.
* abarir: abalir. fr. élever des enfants
* abatalhar: getar de pèiras a qualqu'un
* abla: fr. ablette
* abondar: èsser en abondància
* abolhat: fr. ébloui, eissorbat
* abora, d': d'ora
* aboriu, -iva: precòç, -a
* abraina: atirança, fòrça, violéncia, rapiditat
* abraïnar (/s') : fr. se jetter sur
* abrasar v: soudar
* abre, arbre, aibre
* abriga f. : abric
* abriau: abrial, abril
* abriva (d') o d'abriu ?? : de biais, en diagonala
* abroa f. : broa (tanben emplega) fr. la limite, lisière
* abusar: enganar; abusar
* acabar: fr. finir
* acairar: fòragetar a còp de pèiras
* acanhar (s') : se solelhar
* acaptar : V. Acaptar
* acatar (') : cobrir (se), recobrir (se)
* achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme, Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin 'captare')
* achaurar: calfar, defendre del freg, abrigar, coconejar
* acistrar: raubar??
* aclan: arcolan. V. Arcan
* aclapar (s') : fr. accroupir
* acluchar (s') : se corbar
* aconsomir (s'): assopir (s')
* adelir: fr. épuiser
* ademan: endeman
* adrilhier, drilhier, alusèir fr. alizier, alisier (Sorbus torminalis)
* aduèi: uèi
* aduire: conduire, menar
* aer: èr. en l'&quot;: fr. déboussolé
* aferniau f, ferniau f. : utensili de fusta del qual los vaquièrs se servisson per trencar lo calhat
* aficcionar (s'): fr. s'enticher, se passionner
* aganir: extenuar
* agara, aiara, iara, asara, aura, agora, alhora, avora: ara - d’ora en ora, d’aura en aura : del nord au sud
* agland: fr. gland (du chêne)
* agorar/agroar (s') fr. s'accroupir, s'acagnarder, s'asseoir sur les talons
* agorrufar: fr. froisser
* agromar: fr. recroquevillé
* agromeladat: tortuós
* aiara: ara, adara; uèi (Briude)
* aice: colèra ??
* aicí-lai (d'): fr. par là-bas
* aicival: fr. ici-bas
* aigada: inondacion
* aigre: acre, agre
* aigueira: aiguièra
* airede, airedís m. : fr. airelle, myrtille
* airiçon: eiriçon
* aisinar ?? [ëgina], aisegar?? [ëgiga] aigar? [ëga] : adobar V. asegar
* aital: v. aitau
* aitant: tant
* aitau: atal; anem; coratge 
* aitot: tanben
* ajaça: agaça
* ajauc: fr. ajonc
* ala: angar, cubèrt (tanben ala d'aucèl)
* Alaier: Alèir, Alièr, Alavièr, fr. Allier
* alandar: a. lo bestiau: far sortir lo bestial de l'estable per lo menar al pasquièr. Sin. naparar (Salèrn, Mauriac), gitar (Riòm)
* alara [agaro] : fr. maintenant
* alàs: interj. ailàs!
* alausa: lauseta, alausa
* Alavièr V. Alaier
* alegrar: fr. égayer, rendre plus aisé
* Alèir V. Alaier
* alenant: mai que, tras que, fòrt, plan, regde, subre + adj.
* alèrta: esglai, esfrai
* alet: alen
* alh: al; ala
* alhèira, d': de contunh, sens parar e lèu; fr. sans discontinuer
* alhora: ra (tanben emplegat)
* Alièr V. Alaier
* alisar: fr. repasser
* alobit: òme avid que cèrca a s’apropriar çò que li aperten pas
* alora [avora]: ara, aora V. Avora
* altre -a (en cèrtans luòcs): autre, -a (cf. Roergue e localament en Givaudan)
* alucar: fr. allumer
* aluja: sangsuga
* alumar: fr. allumer
* amaisar: amatigar, apatzar
* amaseda: v. Maseda
* amassar: prendre; fr. ramasser. Amassar chalor: prendre calor. Se 'massar: se refugiar
* amb [om] : amb. fr. avec
* amont: en naut
* amorrar (s'): èsser absorbit per quicòm
* amortar: atudar
* ampòn [ampoan], empòu, amporai, empola : gèrd, fragosta (tanben emplegats. fr. framboise)
* amposeir, amporier: fr. framboisier
* anaissin (pron. aneishí) : ansin, atal
* àngiau: àngel
* angla: agla
* ant l'ora (d' '') : d'avant l'ora
* antan: autres còps; l'an passat
* antenons m. pl.: testiculs
* an-uèi, anueit [anej] [anèj]?, anuech [anë] : uèi (s'i ditz tanben). 'd'anueit ençai/en aicí?' (notat &quot;d'aneinchin&quot;): d'ara endavant
* anuòge, einueg?: enuèg
* aost, avost: agost
* aparelhar: preparar
* apastar: donar a manjar al bestial
* apasturar: fr. paître; faire paître
* apear: rejónher, atrapar
* apeitar/espeitar [(a)peità] [(a)pità] [pietà]: esperar (atendre)
* apincar (s') : apiejar (s') V. Pincar
* apòrt: vòga
* après-mèidia: après-miègjorn
* apoticari, apoticaire
* apressa: adv. après
* aquí a: aquí, vaquí (Aquí los a: los veicí)
* apujar: apiejar
* aranha: telaranha
* aranhada: aranha
* araira: fr. arrue
* arapar, arpar, arrapar ?? : atrapar (p. ex. una malautia), seguir
* arboneira: esquiròl (tanben emplegat)
* arbroquin : arbrissèl
* arcan [arcan] (arrondiment de Sant Flor), arcana (parçan de Salèrn), arcanela, arcanau, aclan, arzan, arzau: arcolan
* arcana: creda roja
* arcandièir: òmes sens valor morala, crapula
* arcanetas (montar las): venir roge de vergonha
* archa: grand còfre
* archar: arcar, darcar (córrer). Archar país.
* ardir (s'): fr. s'enhardir
* ardit: ardit, liard (moneda); interj. coratge!
* aret: fr. bélier
* argiala: argila
* arma: fr. âme; expr. de suspresa
* armèl: grand anèl fach amb una branca de fusta torcida
* armatge/armalh m.: armari, fr. armoire, placard
* armèir m.: armari, fr. armoire, placard
* arnha: irritacion
* armasi: armari, fr. armoire, placard
* arneis, arnesc ?: panoplia
* arpar: prendre, sasir. V. arapar
* arpatejar: f. agiter les griffes, les mains
* arpeta: aprenedís
* arrapar: atrapar (p. ex. una malautia), seguir, fr. fig. river, visser V. Rapar, Arapar
* arras f. pl.: fr. arrhes (argent donat per mor d'assegurar una pacha)
* arrelh: racina
* arrembar (s'): se getar
* (ar)ronza, (ar)ronze/(ar)ronzàs m. : bartàs. fr. roncier
* arrucar: fr. blottir
* arseir, arser, arsèra: ièr de ser (davans-ièr/arsèra: avant-ièr)
* arsi: set. fr. soif
* artelh (plur. artelhs, artiaus)
* arteson, artison, artuson, arteison ? arteron : fr. ciron (barbas d'espiga), mite, asticot
* arton: anc. pan; mangiscla per un viatge
* arzan, arzau: arcolan, arcan (tanben emplegat). V. Arcan
* as [a] : v. Vès
* ase bobó o bobon? : fr. têtard (babion en Alps Maritims, de Babi, 'grapaud')	
* asegar, aseigar: adobar 
* aseimar, asaimar: mirar, observar, examinar (latin *ad-aestĭmare, oc. ancian 'adesmar', 'azesmar')
* asotar: avortar
* asne [ane/aine] : ase (tanben emplegat)
* asorar: adorar, venerar, baisar un objècte sacrat, una relíquia; anar a l'ofrenda
* aspre (aver d'&quot;) : aver d'apetit
* assai: ensag
* assajar: ensajar. fr. essayer
* assapar: assadolar, assaciar
* assem(s), d'assem(s) : ensems
* assemblada: la maison d’assemblée dans laquelle vivait la beata ou robiaca (religieuse rurale) autour de qui se réunissaient souvent les femmes pour travailler au carreau, bavarder, prier
* assetar (s'): fr. asseoir (s')
* assolellar (s') : aconsomir, assomir, assopir
* assuausar: adocir, calmar, apasimar
* atanben: var. tanben
* atanpauc: tanpauc
* atapar, 'tapar: préner/prene, prendre, (a)gafar. 'tapar paur: prendre paur. atapa-qu'atanhe: a l'azard, fr. au petit bonheur, a vista de nas
* atapir: tapar
* atau: atal; de contunh, de la meteissa manièra
* atenar (s'):  èsser preissat
* atemar (s'): s'obstinar
* atisar: fr. attiser, instiguer
* atissament: enervament
* atràs [atrà] : al delà, en darrièr. interj. metetz-vos de costat!
* atretant: aitant (La bèstia a nòu caps e atretant de coas)
* atubar (lo fuòc) : alucar (lo fuòc)
* aturar (s'): aprochar (s'); arrestar aplantar (s') (tanben emplegats); apiejar
* au! : interj. òc !; davant lo nom de qualqu'un, per l'apelar
* aub, aube, bei: amb
* aubar: sause
* aubèrge m. : auberga
* aüc: crit insolent
* aücar: cridar d'insolenças
* aucèl de la mòrt: chòt
* aucèl de las polas: fr. épervier
* auçura: autura, elevación de terrenh
* aul: el
* aul: marrit, mal. &quot;far d'aul far&quot; : èsser pas de bon far
* aulan(h)a, auglana, aug(l)anha, aulana, aumanha (&quot;emanha&quot;): avelana (tanben s'i ditz)
* aulanheir, aulanier(a): avelanièr (tanben s'i ditz)
* aumalha: bovins (gròsses)
* aur [aw] : fr. or (metalh). loís o levís [leví] d’aur
* aura: aura, vent
* aurada: aurièira. fr. lisière d'un champ
* auranja: irange
* aure (Cantal): aubre
* aure (l') : la rèsta, quicòm mai. &quot;Vòle acò e pas d'aure&quot;
* aurisse: vent violent qu'anóncia l'auratge
* ausanier: bois (arbre)
* ausèl(h)?, augèl, ausel [uzí], auseu, auvèl(h) [usèr, usé, uwbèl, ewvé] : aucèl [ushèl] (tanben emplegat)
* auserau: fr. érable
* aussitost franc. [ossità] : còp-sec [kosé]  (tanben emplegat)
* auvir, ausir, entendre
* aval [abal] : enbàs
* avalhant [abaillon]: pretenciós, arrogant
* avalisca: exclam. a la vista d'una causa qu'inspira lo darrier grad de repugnància
* avans: abans, avant
* avariciós, -osa [abarisiós]: avar, -a
* aveir: aver
* avena: civada
* aver m. espécia bovina
* aver char + vèrbe inf. : fr. coûter cher de + verbe inf.
* avèrs: ubac
* avèrti m., avèrtia f. costuma
* avertir: experimentar, conóisser; acostumar
* avigier: fr. alisier
* avisar: regardar, gaitar; escrutar; far atencion
* avitar: fixar amb una vitz, vissar
* avora, avòra (parlars del Santflorenc), alora [avora]: ara, aora
* babaròta: escarabat de cosina
* babau: bèstia imaginària per far paur als mainatges. ''Se sortisses lo babau te minjarà'', &quot;Se minges pas ta sopa lo babau vendrà''; nom donat als insèctes
* bacha (o bascha se ven del gallés 'bascauda'): fr. baquet, auge, bac de pierre sous une fontaine pour récupérer l'eau
* bachàs (o baschàs se ven del gallés 'bascauda'): abeurador
* bachòla (o baschòla se ven del gallés 'bascauda'): panièr o semal per lo transpòrt de rasim durant las vendémias; sòrta de bac de fusta, de forma ovalària, amb doas ansas lateralas constituidas per un talon de branca laissat sus las dogas
* bacon: lard, codena de lard
* badar: dobrir; restar la boca dubèrta, estonat
* badat: dobèrt
* badinar: s'amusar
* badinatge: fr. plaisanterie
* badò: pèça del jòc d'escacs que se desplaça de galís
* bagatge: vestits; bagatges
* bajau: casuda
* bal: bal, dansa
* balai, balaja: fr. balais
* balar: dansar
* balastra: caçairòla
* balhassat: de colors variadas
* baloard: fr. boulevard
* bana (èstre de &quot;) : anar ensemble, èsser d'acòrd
* bandat, -ada: sadol, ebri
* banejar: fr. bruiner
* banhadura: fr. mouillure, état de ce qui est mouillé
* banhar: molhar (qualqu’un en li getant d'aiga)
* banhar (se &quot;): far un banh
* banhat: fr. marécageux
* banhòla: banhadoira anciana amb de rodetas
* banqueta: trepador
* baraban (barrabam??) : filh de degun, boemian
* baralhar: s'agitar
* barbajau, èrba de talhadura : joubarbe
* barbòlha f. persona que parla indistintament; esperit confús e inconséquent, pauc senat; fig. enfanton
* barbotir : parlar doçament
* barcèla: fr. tombereau
* bardèla: vièlha vaca
* bard: fr. terre glaise
* bardar: salir
* bargassejar: fr. baragouiner
* barginhar, barguinhar: esitar; mercadejar, negociar lo prètz
* baril, barril? : bòssa, bossa, ansa (engenh de pesca)
* barjaca: fr. femme médisante
* barjar: bregar, concassar lo lin, lo cambe; parlar fòrça
* barlandatge: v. Varalh
* barnau: simpler, simple d'esperit
* barquet: fr. baquet (à lessive)
* barracan [barracòn/boracan]: estòfa
* barrar: claure, enclaure un eiretatge, tampar, arrestar; claure un terrenh, un camp
* barrat, - ada adj: barriolat, -ada
* barrats/mèrles: bigarrats (gendarmes. Nom donat pel marescal Duroc als musicians de la garda urbana)
* barreirat: Darcar lo barreirat: passar una frontièra, cambiar de situacion, cambiar de camp, eventualament trair.
* barron: baston
* barta: fr. hotte
* bartòt: fr. punaise
* bas, -sa: pregond, -a
* bast [bas/bat]: fr. bât
* basta : se a Dieu plai (tanben emplegat)
* bastissa: immòble
* baston [basto]: fr. bâton
* bata: sòc d'un animal
* batal, batala: fr. pagaie
* batalejar: fr. pagayer
* batalhar: fr. discutir; déblatérer
* batejar [batedzà/batigià]: fr. baptiser
* batel: batèl
* batelar, baratelar: anar e venir amb bruch
* batielhas f. pl. : batejalhas
* bavaira, baveira, bavareta, bavarèl: pèça del faudal masculin
* beal, be(s)au, beau: besal, rec: canal de derivacion qu'adutz l’aiga del riu al molin o que mena las aigas dels prats vèrs un rec
* bèc [bè] : fr. bec
* becar: 1. fr. becqueter, piquer avec le bec 2. fr. sommeiller (sens jaire?)
* beçau: beç (tanben emplegat)
*beçon: beç (tanben emplegat)
* bealar: cridar
*bedissa: sause
* bei: amb
* bèissa: fr. bêche 
* belament: lentament, doçament
* belet: ancestre, bisaujòl; grandpaire (mèstre del maine); nom afectiu balhat a un pichon
* belèt: febrièr (tanben emplegat)
* bèlh, a: bèl, a
* belhcòp: fòrça, plan
* belhida: semola
* belhir: bulhir, bolhir; fermentar
* belièra: V. beal
* belija, belha, buluga: beluga
* bèl-paire, bèla-maire: nuòu marit, nuòva esposa de la maire/del paire
* ben [bej/bion] : fr. bien adv
* bena: buc, rusc, bornat
* bena, bana: banasta pichona garnida de vime
* benabèl: fr. bel et bien
* benastrat: qu'a sòrt
* benlèu [belèu/bienlèu/beliau]
* bentot: tanben
* bequenar: rire (far bequenar)
* bericles: lunetas de vista
* berla: ataüc
* berbesin: formiga
* bernachon, bernaton: fr. roitelet
* bèrta, barta: fr. hotte ou panier en osier que les cultivateurs portent sur le dos, soit au moyen de bretelles passées sur le épaules, soit à l’aide de bras ou leviers en bois que les épaules supportent et que les mains retiennent.
* berzenar: bufar violentament del nas, boca barrada, durant un esforç o just après
* besenhas (f. pl.) causas personalas, vestits
* besonha, besunha : causa. besenhas (f. pl.) causas personalas, vestits
* bessina de lop: fr. vesse-de-loup
* bèstia: fr. sot
* bestiau m: fr. bétail
* bestium: animalum, ensemble dels animals
* besunha: fr. besogne; chose
* Bèu sénher/senhina (f.), Biau/bel [bi]  sénher/senhina (f.) : sénher! ; expression de commiseracion equivalenta a &quot;pecaire&quot; o &quot;bona gent&quot;. Bon sénher! exclam.
* beta: còrda
* beton (Cruesa) : beç
* beure [bi(e)wre/biwri/bewre] : fr. boire
* beure: castor
* biaças pl. (perque a doas pòchas) : fr. besace
* biais (aver paure ~) : aver una paura andadura, èsser en mal estat
* bian : V. Bien
* bica: cabra
* bicar: baisar
* bicha: fr. grand pot de terre
* bichier, pechier: fr. cruche
* bichon: pòt
* biega: cròssa
* bielar dejós lo molin: fr. faire un bief, fig. perdre son tenps
* bien: plan, bèlcòp
* bigòra (viròla??) : fr. tarrière, outil de charron
* bienastrós: aürós, sortós
* bienvolença: bon voler, gràcia
* bima: vedèla jove, de dos ans (del latin bis)
* bisa, bissa?: vent del Nòrd, que bufa entre lo nòrd e l'èst. bisa nièra: vent fosc de la nèu (NO) ; nòrd (direccion)
* bisaurada: fr. bourrasque
* biscar: èsser contrariat o vexat
* blacau (blacaud ?): fr. babillard
* bladre : fr. érable sycomore ou faux platane
* blai: beç
* blanche m. : corset (vestit). fr. corsage
* blasina: fr. bruine, pluie fine et brumeuse
* blat: cereal en general. Lo fr. blé: lo froment.
* blat negre: fr. sarrasin
* blat d'Espanha: fr. maïs
* blat, sega, segol: segla
* blauda [biawda, blòwda] : fr. blouse, sorte de vêtement, de tunique. Se dit quelquefois aussi d’une redingote à longues basques
* blesta: fr. écheveau de fil. v madaissa
* bleu, blèva: blau, blava
* blòc: en bloc: tot ensemble
* boada: transpòrt collectiu per ateladas de buòus; fr. corvée, assistance passagère, travail collectif et bénévole, pour donner un coup de main à charge de revanche. Es un vestigi dels trabalhs deguts et exigits al senhor de l'ancian regim. V. Boirada
* bòba: serpent, colòbra
* boc [bu/but], bocaud, bòchi : fr. bouc
* bòca: vièlha cabra
* bocar [ò] : potonar sus la boca
* bocha: labra, boca
* bochinar: romegar, fr. bouder
* bochon: bistrò(t), bar
* bocin: un bocin: un pauc
* bocla: bocla de metalh
* bodiàs: romeguièra
* bodier: boièr (tanben emplegat). fr. bouvier
* boetar (vòutar) : fr. voûter, arquer
* bofet: tafanari (umoristic)
* bouetat (vòutat) : òme qu'a l’espinada arcada
* boga: bòrna, fr. borne, limite
* boinar, bodinar: bornar, delimitar
* boira: fr. ensemble de bovins de trait
* boirada: transpòrt collectiu per ateladas de buòus; fr. corvée, travail collectif et bénévole, pour donner un coup de main à charge de revanche. Es un vestigi dels trabalhs deguts et exigits al senhor de l'ancian regim. V. Boada
* boirar: mesclar (se ditz tanben)
* boirar o borrar: metre en fagòts; emplir
* boirat: emplit
* boire: ventrut
* boirelat: V. Boirat
* boiron: fr. jeune apprenti bouvier
* boissaman: eissugaman
* boissar: eissugar. V. panar
* boisson de las penas: V. pena
* boissonada: fr. fourré de buissons
* boitós: ranc. fr boîteux
* bòja: saca de tela de sarpilhièra grossièra
* bola: V Boga
* bolet de la baga: fr. coulemelle
* bolha: garait (se ditz tanben)
* bolhat: fr. tache, flaque d'eau ou de couleur
* bolicar, bolijar?, bolejar? : bolegar
* bolija(r): estincela(r)
* bolla: bòla
* bòn: bon ('bon' davant vocala, bòn davant consonanta. Après lo nom, 'bon': 'un òme bòn, un bon òme'; de bòn pan)
* bonicon: esvèlt, polit
* boquet: saltarèla
* boqueton: fr. chevreau mâle
* borg: capdulh d’una comuna
* boriaire, -aira: borièr. fr. fermier
* borion: fr. bourgeon
* borlar: brutlar, bruslar
* borlet: fr. bourrelet qu'on met sur la tête des enfants qui commencent à marcher. Virar borlet: perdre lo cap
* bòrli: bòrlhe (tanben emplegat), òrb; fr. taon aveugle
* bòrna: fr borne, limite
* bornatat : fr. creux adj.
* bòrni d'un uelh: bòrni que n’a qu’un uèlh
* bornicada: fr. préjugé, aveuglement
* borras: étoupes
* borrassa: fr. lange en laine dont on enveloppe les enfants nouveau-nés. En pl. : ensemble des langes qui servent à emmaillotter un enfant
* borrasson: joguet de pelucha
* borré (grafia? cf. leng. burèl?) m: vèsta
* borret: taure; adj. molsós
* borreta: vaca jove (1 an)
* borsalhièr?: fr. bourrassier
* borrut adj. : fr. frisé
* botar: 'quo me bota: me conven
* botassa: fr. mare
* botaròt: fr. champignon
* botelha: vessiga; botelha
* botelhièr: fr. aide-de-camp du vacher 
* bòtja: v. bòja
* botre: botar, metre (tanben emplegats)
* bourrar: renonciar, non pas capitar
* bragas, brajas f plur: fr. culottes (vièlh parlar de comunas ruralas; Lo parlar modèrne de las vilas de Pleus, Mauriac e Salèrn se se ditz culòtaalotos)
* bragas, braias f plur: pantalon. pausar braias: anar de ventre
* braietas f plur: fr. petite culotte
* brajon (de banh) : eslip (de banh)
* branda: fr. grande bruyère
* brandar: tuar; bramar (fr. braire); cremar amb una flama viva, ardenta
* brandir: fr. agiter, branler, secouer
* brau: fr. taureau, étalon
* braudar: fr. broder; tenter
* breçòu, breçau: breç (tanben emplegat)
* bregalhat, brigalhat: fr. bariolé, peint de diverses couleurs
* breichèira: òrdi
* bregira, breichèira, braceira?? : segla
* bren, remol, cru (Salèrn, Mauriac), bes? [besh] (Riom) : fr. son, résidu de la farine
* brenar, renar: fr. bruit dut cochon quand il trempe son groin dans l’eau ou dans tout autre liquide 
* brénia/breba: bren (mèrda)
* brenle, brinle: fr. branle, danse dans laquelle les figurants se tiennent par la main, forment un cercle et parcourent successivement tous les points de la circonférence
* bresar, brisar: fr. émietter du pain, briser avec effort
* bresilhar: fr. gazouiller
* briòla m.: obrièr maladrech, pauc dotat
* bricolar/gigonar/barginhar: trantalhar, barguinhar, esitar, tergiversar
* brifar: manjar bèlcòp
* bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar
* briular, briugar?? [briwgà/briewgà] : &quot;bourdonnement grave que le taureau fait entendre lorsqu’il marche fièrement à la tête de la vacherie ou gratte du pied la terre ; il est remarquable que les animaux ne font plus entendre cette espèce de bourdonnement après la castration ; 'briugar, brandelar, branlar, barlocar': beugler le taureau. Le beuglement ordinaire des bœufs, des vaches et des veaux se nomme 'bramar' ; ces animaux ont, en outre, un troisième cri, que nos montagnards appellent 'deigueilar', qui commence par un son prolongé, très aigu, et se termine par un ton grave, c’est un cri d’alarme qui annonce la présence du loup.&quot; (Alan Broc)
* broa: limit (d'un camp). Broa delh ciau (o asuelh): orizont, asuèlh
* bròc [bro(k)] : vas en tèrra, pròpri a contenir d'aiga; fr. cruche.
* bròca: branca
* brocantar: fr. brocanter
* broet: bròu, bolhon
* brossa: fr. bruyère; fusta/lenha menuda, brancam
* brostar: fr. broûter
* bruèia, bruelha: fr. fâne, pousse, feuilles (d'ortolalha)
* bruelha, bruèia: fr. fâne, pousse, feuilles (d'ortolalha)
* bruga: fr. bruyère
* brugir: murmurar, fr. bourdonner (un riu)
* brulhar: brutlar
* bruma, brumatge fr. brouillard
* brut: bruch, rumor, novèla
* bu: amb
* budel: budèl. budel cuolat [kiogat]: fr. le rectum
* bueu (plur. [biaws/büe/bë/bü/bes]): buòu 
* bufa: bofa (còp)
* bufar: bofar
* bufet: fr. soufflet, instrument servant à produire du vent
* buïja, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga fr. jachère
* buja: tèrra èrma, amb una vegetacion pro rara, com de l'èrba i de genèsts
* buja: fr. cruche
* bujada, bugada (forma orlhaguesa montada en Cantalés): bugada
* buquet: V. Boquet
* burla: tempesta de nèu
* burlar: faire una tempesta de nèu; brutlar.
* burrica; fr. babeurre
* busac, busal, busau: fr. milan; anc. busa. V. gusa
* but: but, pont que se visa
* butit: testut
* cabèga: cavèca
* cabornat : fr. creux adj.
* caca: notz (&quot;noix sans brou&quot; infantil)
* cacalh: bonbon; pl. renhons
* cacaloneir: rugbyman
* cacau: uòu
* cachar: quichar
* cachon: avelana; nogalh
* cacorla, cocorda, cocorla, cogorla, cog, coina: cogorda, coja (tanben emplegat), cuja, tuca
* cafinhotar (se) fr. se blottir dans un petit coin, se rencogner dans un petit espace
* caia: truèja
* çai adv. fins
* çai enrèire: recentament
* caire: canton. fr. coin de l'âtre
* çais: aquí
* caion, caionet: porc (Velai)
* calada: senda rapida; senda dins la nèu
* calcinar (se): se far de socit
* camba-gròs (sud del Cantau): fr. champignon
* cambavirar: regirar, fr. bouleverser, surprendre
* cambeta: fr. tige (de planta)
* campaneta: fr. campanule (flor)
* campejar [kampisià/kampegià] : perseguir, se lançar a la perseguida
* campejada [kampisiado/kampegiado] (partir a la &quot;): perseguir, se lançar a la perseguida, esp. anar un gos darrièr un gat
* campís: espiègle, indocile, rétif
* canabau: carbe
* cancheta: fr. petit seau en métal
* cande, canda: clar, limpid
* canèla, chanèla, dosilh [dugi] : fr. robinet
* cantèl: fr. chanteau (de pain)
* canulant: enujós, emmerdant.
* canular: fr. ennuyer, emmerder
* canon: veire de vin
* cap [ka]: tèsta f, cap m
* capbàs: fr. descente
* capetar: fr. descendre, (anar a un luòc)
* capolar: fr. hacher
* caponar (se): se dissimular
* carcin: abitant del Carcin; vaslet de bòrda logat per las fenasons
* carcular: pensar, somjar
* cardalhau: topinambor
* carnada : carn de vaca salada
* carrar (se) : se plaire, s'amusar
* carrin: pòrc
* caròta: beta-rave
* carrat : fr. carré d'habitation, dans un ensemble de bâtiments agricoles
* cartofla : patata (Bas Auvèrnhe)
* cartonada: mesura de susfàcia que vària segon las regions entre 6 e 7 aras, aicí entre 9600 e 11200 km
* casabèc: fr. chemisier, corsage
* casar (se): maridar (se)
* casca-lumaç: cagaròl
* cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl; [karkavé] fr. grelot
* cascavelar: avançar fasent cascavels
* casiau: pèça de vinha
* caston : fr. bergerie
* cat (Carladès), chat : cat
* catar: amagar, escondre, abrigar, cobrir
* catonar: careçar, amanhagar
* caula: graula
* caura f.: v. còure (avelanièr)
* causa (per &quot; que): per çò que, perque
* celèira, cereira [sareida?, sardeira], cerèisa, ceriesa: cerièra
* celerier, cereis, cereir, cerier, ceredier: cerièr
* cenelhier: fr. aubépine
* censa f. : fr. bail, contrat
* cent m. : liura (unitat de pes)
* cerv: cèrvi
* cesta, ceston: fr. grande corbeille, panier (Panier s'i ditz tanben)
* cestús?? : país, luòc dont venèm
* chabeç: fr. traversin
* chabra ([[Velai]]) : saltarèla
* chab(d)elièra: riban de fil
* chabidar: s'assopir, somnolar
* chadeira, chaseira, cheira: cadièra (tanben emplegat)
* chadeira: cadena (tanben emplegat)
* chadenàs: cadena gròssa per traire los arbres del bòsc
* chala(da): passatge, camin desgatjat de nèu; traça dins la nèu
* chald, chaud: caud
* chalm, chauma: planèl esteril
* chambalià, chambaliá? (chambaliga), chambalha: cambaliga, garrotièra. fr. jarretière
* chambre (de mar o de riu) : cranc
* chamin de pè: viòl (tanben emplegat)
* chaminon: viòl de pè
* chamjar: cambiar
* champanhon: campanhòl
* chambe, charbe/cherbe/cherba, cambi, canabau, chanebe, chandre, chandra f. : cambe, carbe
* chamarat m. : estatge superiòr, dins unq fenèira, amb claravia ont se fasiá secar la palma e lo fen
* chambon: cambajon
* chamèis: suja
* champeirar: seguir, caminar sus la traça de qualqu'un
* chanau f. : fr. cheneau, gotièra de zinc au bòrd del teit (mas: 'canal' m. fossat d'escolament) 
* chancèl: ataüt
* chandela, chandeala: chandela; gratacèl
* changre: cancre
* chanit, -ida: fr. moisi; sòl de mal trabalhar; acerb, aspre
* chantel: cotèl
* chantèl: tròç copat dins un gròs pan
* chap-coissin: cabeç (fr. traversin)
* chap-leit : fr. bois de lit
* chapusar: fr. charpenter, débiter le bois à la hache
* charba: ansa
* chardas (las '') : velhadas durant las qualas se cardava
* chardèr: fr. chardonneret
* Charenda f.: Nadal m
* charent, -a: que demanda un prètz tròp elevat
* charga: carga (tanben emplegat)
* chargar: cargar (tanben emplegat)
* charrau: camin d'espleitacion
* charreira, charrèira, carrieira: espaci entre doas bòrdas, mena de rua
* charvalhar ([[Riòm]]) : fr. patouiller, manier salement, détériorer
* chas: a cò de
* chasau: maison arrueinada, fr. chaumière
* chaschòu: crani, tèsta entièra
* chasque inv. : cada
* chassanh: garric
* chasso (chasson ?) : roire
* chastèlh (plur. chastèlhs/chastiaus) : castèl 
* chastra: buc, bornat
* chatau: cabal
* chat-foin: putòi, catpudre
* chaubre, chaure: caber, cabir
* chauchar: caucar. fr. presser, fouler
* chauçada: barratge
* chaucida, chaucit: cardon
* chauçura (Bassa Auvernha): fr. chaussure
* chaudre: caler (se ditz tanben); caber, cabir
* chaul: caul, caulet. fr. chou
* chaul-raba: fr. chou-rave
* chaumesir: caumosir, mosir, fr. moisir
* chaumesit, -ida: caumosit, mosit, fr. moisi, -e
* chavacròs: fossaire, fr. fossoyeur
* chavalh [chaba] : caval
* chavanhòu, javanhòu: fr. hibou, chat-huant, grand duc ou petit duc
* cheir, chèir, chier, cher : gròs rocàs; clapàs; endrech o país rocalhós, fr. éboulis, amoncellement de pierres
* cheira: colada volcanica d'escòrias, fr. fr. coulée de roches
* cheiron, cairon: petit molon de pèiras
* cheiràs: clapàs, esp. colada volcanica d'escòrias, fr. coulée de roches
* chèrchapaís: vagabond
* chiar (per evolucion: chagar&gt;chaiar&gt;cheiar&gt;chiar): cagar (tanben emplegat)
* chibòta: cabana (de pèiras)
* chibre: carbe, cambe
* chin-tais: tais
* chindra: címec, cinze, cinza
* chuchutar: murmurar
* chuta: chòta (ausèl)
* ceal, ceau ([shaw] Mauriac, Sant Flor, Lo Puèi), cèu ([shèu] Salèrn), cièu franc. (Orlhac): cèl (forma que comença en Mende)
* cinglar: foetar
* cintura delh Bòn Dieu: arcolan, arcan (tanben emplegat). V. Arcan
* cireir: cerièr
* cist: cistre (pèira)
* civèira: fr. brouette
* clam (gardar '') : gardar son energia, gardar lo moral
* clamion: apèl, aclamacion
* clan: coratge; eslanç, vam. se donar clan
* clanca: fr. commère
* clancar: fr. commérer,  de bavarder en toute occasion
* clapeiràs: clapàs
* clenchar (se): fr. se pencher
* clergue: clergon clerjon. fr. enfant de coeur
* clujada: teit de fen
* coada, còada?: acès, cubèrt, angar fr. appentis. Fig. Se botar a la coada
* coarro, coarre: proprietari, patron
* coca: noga, notz; patata (Mauriac, Salèrn...)
* cochara f. : culhièr m.
* coche: pòrc
* cocuda: fr. primevère
* cocut: fr. jonquille
* codèrc: terrenh comunal
* coeire/còire: coire (vèrb); fr. marmite
* cofal: cofat. fr. gifle
* cogorla: fr. citrouille
* coige m., coija? f. : jaciment (minièr)
* coijar, coejar (se), s'anar coejar [kweydzà/kuetzà/kuedjà] : cochar (se), anar jaire
* coita: fr. hâte f, presse f
* còl [kwòl] : fr. cou
* còle: col (de montanha)
* colenha: conolha, filosa
* coleira: còla; passatge estreit entre doas còlas
* coljar (se), s'anar coljar. V. Coijar
* colh: fr. cou
* colièra: penda, còla
* comador: angar, cubèrt
* comencar: començar
* companatge: lach, burre, formatge e tot produch lactic
* compassar: despassar:
* conòlhada: conolha
* conflabueu: salamandra
* congeira, conheira, congènha?: congèsta
* conhar (ò): fr. pousser
* conradelar? corrandelar?: córrer la campanha
* cònse: fr. conseiller municipal. ''primier cònse'': fr. maire, ''ostau del cònse'': fr. mairie
* consire [kushire] : crebador. fr. crève-coeur
* cònte [kwònte]: conte
* còntia: discussion, disputa
* contiar : fr. se chamailler, se disputer, amicalement, se taquiner.
* continent: immediatament
* còntranòvie: fr. garçon d’honneur
* convisar : discutir
* còp [kòp/kòt] (plur. [kòts])
* còp d'alhís: fr. coup de feu, enthousiasme
* corcheira, corsièra? : corsièra
* cordelièra : còrda, cadena o boton per sonar lo monde a la porta
* còrdre: amassar, reunir
* còrdre (/se): tornar a l'ostal
* corniòla: fr. gosier
* corrau: fr. haras
* corriada: fr. liseron
* corsa: corsièra (tanben emplegat)
* cossí [kesí/kosí]: coma (interr. e non interr.)
* cortiau: carrièra bòrnia; cort (ensems dels enclauses orticòlas)
* cos: agrafuèlh (tanben emplegat)
* cossirar: sospirar
* cossirós, -osa: inquiet, - a
* costat (al &quot; de) : a costat de
* costat de neu: oèst
* còtla: mongeta (verda)
* còuclhe m. : nogalh, clòsc (de fruch)
* còure m. : avelanièr
* cralhós: fr. poussif
* crebalhas f. pl. : fr. semailles (crebir = cubrir, cobrir)
* crebir : cobrir, cubrir
* cremason: brutladura
* cremeson (aver de): aver enveja fòrça
* creme m. : fr. crainte
* crenhar: crénher
* crespar: fr. crisser
* crestar (se): dreçar (se)
* crida (creda? [crida]):  cicatriça
* cròi: mauvàs, marrit
* crossar/corsar: breçar (latin tardiu *crontiare)
* crossarèla: breçairòla
* crosset: breç
* crèu: nogalh
* cròç: breç
* cròça: fr. béquille
* cròmpa: crompa
* cruesar (francisme?) : cavar o clavar (los dos emplegats)
* crubir: fr. semer et herser
* cruca: dessús de la testa, testa
* cubèrt [tyubè]: teit
* cubrir: cobrir; semenar
* cuèire v: còire
* cuèissa (far &quot;) : faire place (sur un siège), se pousser un peu
* cueu, cuu [tchoo] [kiw], cuòl: cul
* cuja (en &quot;): fr. a falta de; en luòc de 
* cujadièr: jucador, juquèir (planca suspenduda contra una paret)
* cujar + infinitif: mancar de, aver mancat de (fr. faillir + inf.)
* cujon: molon
* culhir
* cunh: recanton
* cunhar: fr. fosir
* curalhèir: pilòt de pèiras
* cusina: cozina
* cusinar: cozinar
* cute, cut: grapald cantaire
* dalainèir: prunièr
* dalha f. : faux f.
* damaisèla: libellula
* danceis, dant-ci (marrida grafia?) : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum)
* daprès adv: après
* darcar: Darcar lo barreirat: passar una frontièra, cambiar de situacion, cambiar de camp, eventualament trair.
* daret: aret (tanben emplegat)
* darna: fr. teigne (insècte)
* darreir/darrier, darrèira adv. darrièr
* darrèira, darreiriá, darrieria, dabòria: autom, tardor
* darú, darut? (grafia??) : testut
* dauna: cauna
* daururas: joièls
* davans, davant (que) : abans, avant
* davant n. : faciada
* davantièr: faudau, davantal
* davisar: apercebre
* dedalièira: fr. digitale (flor)
* decebança: decepcion
* defèci: vergonha
* defròcas: vestits
* degosina : fr. farce (blague)
* deigalar: regalar
* delh: del
* dembe, dambe: ambe
* demèg, demièg, demeig, demièi, f. dem(i)èia, dem(i)èja?, meija f. : mièg. A demèg, a demeig, a demièi, a demi(i)èia, a meijas: a mièjas, a meitat
* dempeusnimens: pasmens, çaquedelai, çaquelà (tanben emplegats)
* dengun: degun
* derachilhar (?) : descloscar (las noses)
* dès, d'ès: v. Vès
* desacatar: descobrir
* desaprimatge: accion de manjar, far brostar la primièra èrba al primtemps
* desaveni, desavénia ? - desavenhe, desavenha: desagradable, desplasent
* desbrenar: levar lo bren, lo brutitge; desgatjar qualqu'un d'un marrit afar
* descatar: descobrir
* descompassar: despassar
* descorniolar: fr. égosiller
* descotir: se desbrolhar
* desempuei: puèi
* desfeci: desgost
* desfiular: dessadolar
* desfortuna: fr. malchance
* desjunar [deyjunà] : dinnar
* deslandar (se ~) : s'emancipar, sortir amb de dròllas
* deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e)
* desnut, -uda: nut, -uda
* despachar (se) : afanar (s')
* desparar (se) : se coitar, se brandar
* despartir: partejar; dividir
* despertin [desparti] : espertin
* despiech (en '') siá... : maudich siá...
* desrancar : arrancar, dostar quicòm en o topar
* desrason: fr. sottise (qu'on fait)
* desrochar, desroca: abatre, demolir
* dessobre: dessús
* dessotz: dejós
* destrame, detrame ? fr. recapte, solharda,  trastero (lieu, chambre où l'on dépose tous les objets qui ne font qu'embarrasser et encombrer les appartements, tels que les malles, les caisses, les meubles hors d'usage, etc)
* destrech, destreit (&quot;distrecht&quot;): estrech, estreit
* desvelhar (se) : revelhar (se)
* deval(s) : devèrs lo(s)
* devertir: divertir
* desvuedoira [divedujro/devudajre/devedujro], esvoeidas f plur: debanadoira. fr. dévidoir
* dià de dià! : diable!
* dijuòus (Cantal): dijòus. Dijòus Folhat: Ascension
* dimergue: dimenge
* dimiá V. Demèg
* dinc: dins (tanben emplegat)
* dissandes (de */'die 'sambati/): dissabte (de */'die 'sabat-i/)
* drulhier: rove
* diumenja f., dimenche, dimergue : dimenge
* doblar (se) : redreçar (se)
* doblon: taure de dos ans
* domaine: domèni
* domde: domdat
* domentre: dementre, mentre
* dòna(-i) ! : fr. frappe !
* doncar: penecar (penechar)
* dorna: ferrat de metalh
* dos m., duas fr.: dos, doas
* dostar: ostar, tirar
* dòure (/se), aver mau : dòlre, aver mal
* draulha: percha
* dreçador: bufet (mòble) 
* dreciera, dreiceira: corsièra (corseira), acorchièra
* dreit (alh '' de): fàcia (en '' de)
* dreit adv. : plan, bèlcòp. ''dreit content'' : encantat
* drinlha: druèlha, aliga. fr. alise
* drolhat: trempe
* drulhièr: fr. alisier
* duc m, dugo m: chòt (grand hibou)
* duganèla: fr. chat-huant, grand duc ou petit duc
* durbir: dobrir
* èga: cavalla
* eicalassi: regalèssia
* einuege: enutjat
* eiressil: api
* eissagar: fr. lessiver
* eissag, eissai: assag (tanben emplegat)
* eissaiar: assajar, ensajar
* eissit: moment qu’un païsan boriaire quita sa bòria a la fin de la logada
* eissiga: estimar lo chatau viu e mòrt, establir l’estat dels luòcs fach per un boriaire que part, o per lo que dintra
* eissolelhar (s'): fr. suer sous le soleil, se bronzer au soleil, prendre un coup de soleil
* eissuar, eissunhar: eissugar
* eissublar: doblidar (tanben emplegat)
* elh: en lo
* e(s?)lienar: fr. glisser (gasc. eslencar. cat. esllenegar)
* els: en los
* el/ela: el. V. G-el
* emanha: avellana V. aulan(h)a
* embaiard: civièra per desplaçar lo pòrc mòrt
* embeurar [embiwrà] : puslèu per un terrenh. V. Ongir
* emboconar, embocanar: pudir
* embofat, embufat: un pauc excitat o empebrinat
* embolon: bolhon blanc
* embonhilh [ambunhi] : embonilh
* embrenar (/s'): encombrar, embarrassar, emmerdar (/s'); fig. embarrassar (/s')
* embrolh: fr. embrouille; imbroglio
* empaitar: empachar (tanben emplegat)
* empatolhar (s'): fr. s'embabioler
* empatinar, empatenar? : apressar
* enançament: progression
* enançar: fr. prôner
* ençai (d'avora/d'aquesta ora '') : d'ara enlai
* enchiprar (s') : s'empebrinar
* enchiprós -osa: querellaire
* enclausa, enclòva : resclausa (d'aiga)
* enclum: enclutge
* encre,-a: nerviós, - osa
* encrechar (grafia??) : estacar d'animals dins l'establa amb una forca de dents viradas
* endarrier (Velai) : autom
* endejunar: desdejunar
* endeluòc [endelio], endiluòc: enluòc
* endular: fr. hurler
* endurar: suportar
* endurmir: endormir
* enfenar?? [infinà]: enfectar, envasir. fr. infecter, envahir
* enfiular (s'): se pintar, s'embriagar
* enfle, a: enflat, -ada
* enfonilh, enfonhilh, embossaire ??/embochaire ??  [embusajre], embotador : embut
* engaunhar: fr. tourner en dérision
* enginar: preparar
* engraissada: pan burrat
* engravadissa: avortament epizootic (vachas)
* engravissa: escaravissa
* engrisòla: fr. lézard gris
* enguetar: agachar (tanben emplegat)
* enlai (d'ara &quot; : d'ara en davant)
* ennairar (s') : s'elevar
* ènna (Orlhagués): èdra (gallés 'èdenno')
* ennarts : fr. échafaudages
* ennejar: negar
* enojar, enòujar, enhorar [inhura], enueiar : fr. ennuyer
* enquesiam (mai) : en quicòm/endacòm (mai) (tanben emplegat)
* enrufar (s'): s'irritar
* ensalada: fr. salade
* ensenhaire, a: ensenhant
* entau: atal
* entautar (s'): enfangar (s')
* entèir: entièr, sancièr. Per l’enteir: entièrament
* enténher: pas poder s'enténher de: pas poder s'empachar, se retenir de
* enterralhar: fr. butter (per. ex. les pommes de terre) 
* entitainar, entetinar: obsedir
* entrava adj. : embarrassaire
* entremèi: entremièg
* entreprés (demorar): demorar sens res far a se pausar de questions
* entretendre: entreténer
* entrò a: fins a, dusca a
* envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar
* èrba nèira o nègra: planta medicinala que servís a garir las cremadas
* ès: v. Vès
* esbaujas: bofet de farga
* esborfit: amolit, fr. ramolli
* esbrajas: pantalon
* escabiosa: fr. scabieuse (flor)
* escaluchar (grafia??) : descassonar (amb lo bigòs)
* escainar, escaisnar: sobrenommar
* escantir
* escargòu: cagaròl, cagaraula
* escartar (la farda) : estendre los vestements
* escarteirar: fr. écarteler
* escatrar: galaupar
* escaufar (s'): fr. réchauffer
* escavartar v. esparpalhar, micalhar; s'escavartar: s'escartae, s'aluenhar
* eschalatges? eschaladiers? : degràs d'un escalier
* eschampelar: esparpalhar
* eschamplai/eschamplat? (èsser &quot;) : fr. ailleurs, un peu paumé, bizarre
* eschandre v. rescalfar
* eschantir: escantir (tanben emplegat)
* escharpilhar: fr. effilocher, carder
* escharvalhar: fr. abimer
* eschaucir: causir
* eschaudre: fr. sevrer; détourner (l'eau d'un moulin)
* eschavanelh: v. chavanhòu
* eschilla: esquilla (fr. sonnailles)
* esclairon: aparicion luminosa e imprecisa qu'espauruga
* esclaraire: fr. éclaireur
* escofiar: aucir en donant un còp a la tèsta
* escofina: fr. scie égoïne
* escoga: escoba
* escolèir: regent, mèstre d'escòla
* escorcir: acortar (far plus cort)
* escorgar: escorjar
* escòt: fr. brin (p. ex. de genêt)
* escoutar: escotar (e 'ausir' en nombroses parlars)
* escrancar: crebar, agotar fisicament
* escuròu: esquiròl
* esfolerat: enrabiat
* esfòrç de temps: auratge
* esgiau: esglai
* esglage, englage: esglai, esfrai
* esfurinat: fr. effarouché
* esglaiar: esglasiar
* eslaiat: fatigat
* eslampar (s' &quot;) : s'engraissar (un animal de bòrda)
* esliauç: eslhauç
* esliuç, esliuça: eslhauç
* esliucejar: far d'eslhauces
* eslonjar: alongar
* esluenhar: alonhar
* esluiç: eslhauc
* esluicida: eslhauçada
* esmaiar: inquietar, estonar
* espantar: estonar. fr. étonner
* esparnida: eslhauç
* esparnir: esliuçar
* esparrabingar (s'): fr. se déhancher en marchant
* espatlar: demolir, desmantelar
* espauresit (Nòrd d'Auvèrnhe), espauresat (Varena de la Dòra) : paurugat (Sud d'Auvèrnhe)
* espeçar: trincar
* espeitar [espiytà] : esperar (atendre)
* espelhar: estrifar fr. déchirer
* espepidar: espepissar, agachar quicòm amb atencion
* espernhada: eslhauçada
* espertin, despertin: collacion del miègjorn, e per extension del tantòst
* espertinar/s'espertinar: dejunar, far collacion
* espetament (volcanica) : erupcion (volcanica)
* espiauna: espingla
* espicea: fr. épicéa
* espingar: saltar, gambadar
* espiujar: fr. éplucher
* espochingar: espochigar, espotir / esclafar
* espòr: clauson
* espulhar: espolhar, espesolhar
* esquitlhar: lisar
* essira: nèu; vent NO d'ivèrn portaire de nèu (dins las regions que dison &quot;la nèu&quot; lo vèrbe 'essirar' tracha del vent, dins la region que ditz &quot;la neja&quot; es la quita nèu e s'i ditz &quot;la sira&quot;, emai s'es una nevada calma)
* essirar: nevar; far de vent NO d'ivèrn
* estabosir: embalausir, esbleugir, emberlugar, esberlugar, fr. éblouir, étonner, surprendre
* estadís: fr. rassis
* estafeta: fr. éclaireur
* estalambor: baston de boièr
* estam, estain: estanh (metal)
* estament: situacion
* estampa: tampa (fr. vanne de l'étang)
* estampanit, ida: estabosit, espantat
* estau: maison (mas en auvernhat septentional: sala granda mal tenguda, cafarnaom)
* estauja: estauvi
* estausin: avant-teit, bordura del teit, esgot del teit
* estavanir (s') : fr. s'évanouir
* esteala, estièl, estèla: estela
* estendilhièr: fr. goutte d'un bord de toit sans chéneaux, point de chute de l'eau d'un toit
* esterlusir, esturlesir
* estisoira(s) : cisèus
* estolha: estobla, fr. chaume
* estornir, estronir: esternudar
* estrada: rota granda
* estranglachin: fr. noeud coulant
* estranhe: estranh
* èstre: balcon, bescaume
* estrebons: fr. soudaines rafales de vent glacé
* estrelhar (se faire): infligir una correccion, fr. dérouiller
* estruge m. : ortiga, estrigol
* (es?)trumèl: cavilha (dels umans)
* eu: el
* esvetlar [esvenlar] (s'): s'ajaçar, s'espatar
* esvoeidas f plur: debanadoira. fr. dévidoir
* fableta: fr. comptine
* fachineira, fada : bruèissa
* fadard [fadar], fadarda/fadassa? : fat, nesci
* faina: fagina; fr. faine
* faja: fr. faine
* fajòla: faiòl
* faler: caler
* faganàs: pudor f. (marrida olor)
* farinada: matafam fr. espèce de galette frite au beurre ou à l'huile, que l'on fait dans le ménage
* fargeira, faugeira? : falguièra
* farina (far) : esmenudar
* fatèir: grossièr
* fauc [fuòc] : fau (vèrbe Faire)
* fauda: rauba, farda
* faudau [fujau] : davantau
* fava: fr. haricot
* fedon: fr. poulin
* feneirar: fr. faire les foins
* ferrat: ferrat de metalh
* fèstre: fr. faite
* feure, fiaure: febre
* feureir, fiaureir: febrièr
* fiardar: anar regde
* ficre! eufem. fotre
* fieirau: fieiral
* figòt (fuegòt): fogal, fogèir
* filhat, ada, filhastre, - a? : gendre, nòra (tanben emplegat)
* filheta muda: eco, resson
* fiolant (fiulant?) : fr. ivrogne
* flacar: feblir; mancar de fòrça.
* flajolet: fr. flageolet (instrument de musica)
* flaunha: fr. rhume de cerveau
* Flors (Las): Las Cendras
* florejar: fr. froler, effleurer
* flusta: paur, fr. frousse
* flustós: pauruc
* foaire, foaissar: foire, fòser, trabalhar la vinha amb lo feçon (fr. binette)
* foèit: pilòt, pila, fr. tas
* fogeir: foguièr
* fojaçon: fogaça; espècia de pastisseria d'ordinari forma d'X, facha de farina, d'uòus, de sal e de laitatge
* fojada: fr. feu de broussailles
* fòlh: fòl, enrabiat
* folhar: fr. reverdir
* fònt: font
* foquet: banqueta
* forest (arcaïsme): bòsc
* foreston: gàrdia, agent forestal
* formatge [furmadze]
* fornelar: far una tempesta de nèu
* fòrre [fuòjre] : fr. paillasse
* fotimassar: fr. taquiner, tracasser, ravauder
* fotrau: fr. imbécile
* fraire d'un latz: mièg fraire
* frau: fr. terre inculte, lande, mauvaise terre
* fraulaud: inútil, bon a non-res
* gasperon: formatge de cabra redond, aromatizat amb alh e confeccionat amb la gaspa recuperada dins la burrèira aprèp la fabricacion del burre; se menjariá fresc)
* fraunhós: fr. barbouillé
* freid: freg
* fresa: fr. framboise
* freschum: carn (fresca)
* fresilhar: fr. chifonner
* fretas: fr. sabots de frein sur une charrette, dits aussi 'la mecanica'
* froment: fr. blé
* frostir:
* frostit:
* fum: perfum, fumet, atmosfèra
* fums: fr. brouillard
* fumareir, fomarèir: femièr
* fumeira: fum
* funhetar: furgar, fr. furetar
* fuòc [fiot/fiot]
* furmic: formiga
* fustarèl: canoa, batelet emplegat sus l'Aleir
* gabion: vagonet de mina
* gag [gat] : fr. geai
* gala(m)pian, -ana: fr. gamin, -ine, garnement
* galar (se) : amusar (s')
* galatge, galatjon: joguèt
* galòia f: fr. imbécile
* gampa: pej. garça, gobèla
* gandir (se): marchar cap a quicòm
* ganta: narcís blanc
* gantèira: senda, camin
* gaspa: fr. babeurre
* garba, gèrba: fr. gerbe
* garbèira: fr. meule de paille
* gardejar v. mirar
* gargès: imbecil
* garla, jarla: fr. grand vase pour le lait
* ga(r)landatge, garandage ft. cloison, ordinairement en briques, au moyen de laquelle on sépare les différentes pièces ou chambres d'un appartement
* garlon, jarlon: ferrat de fusta per móuser
* garnassa: la òc plantat de resinoses
* garra: gauta; anca, gauta del cul
* garre, garri: mascle ardent; gat (nom afectiu) (tanben 'garri' es lo rat)
* garron: gat (nom afectiu)
* gasar: caminar en s'enfonzant dins l'aigua, la nèu, la fanga...
* gasta??, gaste?? : pese
* gat (prononciacion de 'gag') : fr. geai
* gata: mongeta vèrda; fr. gousse des légumes; pois
* gatges: mòbles, vaissèls (fr. vaisseaux)
* gaudòt: fr. petit malin. escais de las gents d'Orlhac
* gaudre m.: torrent
* gauma, gome: fr. goître
* gaunha: gauta; per ext. boca; cara
* gavinet: cotèlh
* gavo: cròs, gaste, en parlant d'un fruch, principalament per las castanhas
* g-el, -a (plur. g-elses, -as, g-eusses, -as, i-eusses, -as) [ge' se/ge' si/ge 'shi/i' she?/jë' ses?jew' ses?] : el, -a; els, -elas. fr. lui, elle; eux, elles
* gelibre: gibre
* gema [gema/gima] : escuma; crema (en particular del lach)
* gendarma (gendarmE?): areng secat
* genest: genesta
* gente, gèntie: polit. franc gèntie, dreit polit: tras que polit
* gèrba, garba: fr. gerbe
* gemorejada (DJIMOUREDSADA): fr. giboulée
* gemorejar (DJIMOUREDSAR): fr. faire des giboulées
* getar: alargar (lo bestial)
* giaunada: gemiment, planh
* ginèst, genest: ginèsta
* gibar: far una bòssa
* giraudet: fr. casaque de toile (des bourgeois)
* gironda: ironda
* girveir: genièr
* gitar: fr. neiger dru
* glèisia: glèisa. fr. église
* glissar: fr. glisser
* glorieta: gloriette, petite chambre, fournil
* gobèla: pej. garça
* gojard : fr. goujat, aide-maçon et le manœuvre en général
* gola fr. gorge resserrée entre des montagne
* golada: ribòta (s'i emplèga tanben)
* golhòt: fr. goujon
* gonfle, a: enflat, -ada
* gòça (gòrça?) : fr. haie arborée
* gògas: bocins de bodin cuèchs amb la graissa
* goja: cogorla (tanben emplegat)
* gorba f. : rengada de fen
* gorbar: far una renguuèra de fen; amassar, reunir
* gost de la viòrna: curiositat
* gota: rivatèl
* gòrdia: vigor
* gorgolhon: fr. têtard 
* gorgon: gorgolhon, cavanilha, cusson (tanben emplegat)
* gòrgue: tuf (puzzolana)
* gòrja: boca
* gorjada: tanben 'menjadeta frugala'
* gornilha: granhòta, granhola
* gorrièra: eleganta
* gorrin: vaquièr; camisòt
* gostar: dinnar
* gòt a gòt (anar &quot;) : gota a gota, degotar
* graissa doça: sagin
* gralh: còrb
* gran [gro] adv. : brica, ges (tanben emplegat)
* grana, grona: rasim
* granauda: granhòta, graolha
* grangèir: estatjant en afermatge que cultiva la tèrra per un proprietari
* granolha: granhòta, graolha
* grapald: grapaud
* grapats : pèiras e bordilhas que demòran après un trabalh de construccion, de demoliment
* grapiunar: gratar, folhar 
* graumilhar (se) : se trigossar, arpatejar, se remudar coma se quicòm vos prusia
* graupir: sasir
* gravena: sabla, grava
* grèu, -èva: lourd; grave
* greule, griole: rat campanhòl
* grevança: regret
* grevar: regretar. Me'n grèva: regreti
* grilhada: patatas sautadas dins la padèla amb la graissa
* grinhòrla: ??
* grinzeleir: fr. groseillier
* grolhon: pòrc (pichon)
* gromel: fr. écheveau
* gronzeleir: groseiller?
* grovar: covar
* guel, -a, guelses/i-eusses, -as. V. G-el
* guenchir, guinchir ? fr. détourner, incliner, pencher, aller de côté, esquiver, se détourner
* guechit: fatigat
* guenilhas: sòrtas de bunhas del costat de Tièrn
* guèrlhe, guèrli: fr. qui louche
* guièra: vaissa (tanben emplegat)
* guinhar: mostrar del det
* gulha : fr. mur pignon
* gusa: fr. buse; anc. busac, busal, busau
* hala, ala (l'ala) : halle; hangar
* iable: diable (diablei a Riom)
* iera: ièra, èdra. fr. lierre
* ivern: nèu
* ivernar: nevar
* jabiòla: gàbia per los poletons
* jaca: vèsta
* jadeu: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses?
* jagossar : fr. peiner, avoir du mal.
* jai: gai (auseu)
* jaire: s'anar j.
* jalhon: polet
* jamba: camba (tanben emplegat)
* jambilhon: gambajon
* jambre: v. Chambre
* japar: fr. jaser, faire des commérages
* japaire, japaira: commère
* jaquí: vejaquí (tanben emplegat)
* jardinatge: ortalha (legums produsits a l'òrt)
* jarric: rove
* jaspi: fr. aspic
* jau/jalh, jalhard: gal
* javanhòu: chòt
* javílha: cavilha; fr. cheville. ''javilha folada'' : entorse à la cheville
* joana: jonquille
* joièl: fr. bijou
* joielier: fr. bijoutier
* jòine [juòjne], joine : jove
* joncha: fr. andain
* jonh? jont? : jo de buòus
* jonht: jonch
* jontura: bestials de laurar
* jornada (sègre sas ~) : trabalhar a la jornada coma obrèir agricòla
* jòune, a, jòine, a: joine, a, jove, a (los tres s'i dison)
* jòus: v. Dijuòus
* junc: jonc
* junhant, a: prèp, a, limitròf, a
* juòc [gio] : jòc
* jurar: rembolar
* lai: i (locatiu)
* lai: fr. souci
* laiat: fatigat
* laïns, lais adj ailà, alai
* laissa: alluvions
* laissar: vuejar
* lampar (se) : s'engraissar (un animal de bòrda)
* landaud: bestiasson, sustot lo peresós
* lanhar (se): aver de lagui, se demandar se qualqu'un va plan o non
* lat de l'entrant: oèst
* latz de levant: èst 
* lauras f. pl. : labras, pòts, bregas
* lavanhar: fr. flatter, cajòler, caresser
* lechon : gormand (gromand s'i emplega tanben)
* Lèir: Leir, Léger, fr. Loire
* leja: fr. luja
* l-èsser: èsser
* levada: regòla dins un prat que reculhís las aigas que rajòlan. De levada: d'entrada, fr. d'emblée
* levita: vèsta. fr. lévite
* li: i (locatiu)
* liada: meitat de jorn. La liada delh matin (=lo matin), la darrèira liada (=après-miegjorn) 
* lianh: aval. fr là-bas
* liauç: lhauç
* limon: fr. madrier
* lisèrt, lusèrt: lusèrp
* lissar: fr. glisser
* lista: fr. Bande de terre; champ plus long que large (del latin lista, bordura)
* liuç: lhauç
* liuçjada ([lustsada] grafia?) : eslhauç
* liuçjar ([lustsa] grafia?) : far d'eslhauces
* liurar: voidar
* loca: groselhièr (tanben emplegat)
* loda: fang
* lòng, lònja: long, longa, lòng, lònga
* lònh: luènh (tanben emplegat), luònh
* lòssa: cace
* luenta (la) : lo lonhdan
* lum: calelh d'òli de quatre o cinc becs
* lunar: far de luna
* luneira: clar de luna
* luns: diluns
* lura f. : animal gròs; fug-l'òbra, coard, paucval
* lusèrt, lisèrt: lusèrp
* madament : parièrament
* madèble: malaudiu
* madiera : brancas de sause
* madorne adj. : afligit
* Magalona: Vènus, estel del pastre
* mèstre [méstre] : mèstre (forma mai emplegada)
* maestre [maytre] [muytre] : mèstre
* mai: tanben
* mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin
* mai, malh: pibol
* mainatja-te!, mainatjatz-vos! : Tenètz-vos fièrs (formula d'adieu)
* maite. tantes maites: tants d'autres
* maitot/mai: tanben (s'i ditz tanben)
* majofa : majossa
* majofla: majossa, majofa
* maganhós : malautiu, que sembla pas en bona santat
* malha fr.  meule; tas de gerbes dans une grange
* maluç m. : amaluc
* mama f. : mamà
* mambor: dificultat, charivari, bruch
* mance, -ça: esquèrra
* mançard: esquerròt
* mandurar: macerar
* manhar: dominar, batre
* marbiocha/merbiucha (grafia mai etimogica) (etim. bas lat. *minimicula) : drolleta
* mardajauna, mardaroja: qu'es panat, pardós, tesselat
* mardet [mortchí] : boc
* màrfie: fr. transi, engourdi
* margarida: coccinella
* margolhar: fr. patauger, manier salement, barboter
* marguilhièr: fr. bedeau
* marmelaud: manouche, nomade, gitan
* marre o marra? : bruch
* marronar : rondinar, romegar
* marts: dimarts
* mas: sonque, solament
* masada, maseda, masela, masel, masa, mase?, maeda [moeda] : formiga
* masada: fr. hameau
* masca: bruèissa
* mascharar: mascarar, morralhar. fr. barbouiller, noircir, charbonner
* maschurar: fr. barbouiller, noircir, charbonner
* maseda: formiga (tanben emplegat)
* massança: colleccion
* 'massar: fr. prendre; ramasser; se refugiar
* masuc: fr. buron
* maton: fr. tourteau (producte de sarratge de las prèissas)
* maussa: majofa, fraga
* mauvàs, -asa: malvat, -ada
* me (ex: per me) pron. ieu
* meal: mèl
* mècres: dimècres
* mèdia: fr. sieste. V. Mèidia
* medrar ?? V. Meire
* meg, meja : mièg, mèja
* mei: amb
* mèi, f. mèja/mèija/mèia, demièi, f., dem(i)èia, dem(i)èja? : mièg, mèi (tanben emplegat)
* mèidia f., mèdia, meijorn: miègjorn
* meig, meija : mièg, mèja
* meijornar: espartin
* mèinuèit: mièjanuèit
* meire/medre: meissonar
* meiriar (se) : mudar d'ostal (del latin 'migrare')
* melh: milh (fr. millet)
* 'melh: al, amb lo
* mèlh(s): mièlhs
* mesnimens ?? : pasmens (tanben emplegat)
* mentre adv. : durant
* meola [m(i)ewla] [miaula]: mesolha, modela, mica (de pan)
* mèque: fig mocat. fr. penaud
* merende: repais dels trabalhadors que se manja al mitan de la matinada, vèrs dètz oras, e al mitan de la vesprada cap a quatre oras
* mèrgue: gaspa (tanben emplegat), lachada, laiton
* meritar: Acò li merita ben: merita ben acò
* mès adv: mas
* meschaent, a: dolent, a
* mesenga: fr. mésange
* mesir, mosir : fr. moisir
* mèsma: meteis, -sa
* mesnimens: pasmens, totun
* messatge: vailet, servicial
* miá: amiga (sentimental)
* mialaud, mialon? : fr. mialan, milan
* micha: pan blanc
* mielhs (de) de mai plus, de plus, en otra
* milhard: claufotís de ceriesas
* mimí/niní: nenon
* minaire: menairon
* minauna: gaton, caton
* mineira: mina, mena
* minjar: manjar
* minon: gat
* minòt: gat
* mioleira: basalt
* mirgalhat : fr. de plusieurs couleurs
* mis, blat d'Espanha: blat de las Índias
* mission: tot far mission de: tot en fasent semblant de
* mitanièr, a: capmasièr, a
* mitat: meitat
* moinant: donat que, estant que. fr. attendu que, étant donné que
* mòl [mwa]: mica (de pan)
* mola, moleta: flasca, flascon
* moblada: mescla de polverq e de gres e de limalha de fèr que giscla de las mòlas.
* molet: molin (tanben emplegat)
* molha: fr. endreit tranquil d'una ribièra; luòc ont l'aiga cola tan discretament que pareis dormenta.
* molhard: fr. sorsa d'aiga viva que nais dins los pasquièrs de las montanhas nautas. 
* momonejar: fr. marronner; murmurer
* monalha: fr. marmaille
* mòna: monina, monard
* monèira: fr. hanneton
* monilh: nombril
* morralhar (se): se barbolhar (p. ex. la cara de manjar) ; se cobrir (lo cèl)
* morralhar (se): lord, barbolhat; ebri
* morla: socha (tanben)
* moschaud: tavan
* moschon: mostic; moscard
* mosseiron: campairòl
* mosteau m.,  mosteala: mostela
* mostièr : monastèri
* mot, mota: sens còrnas (animal)
* mota: pelena, gason, pelosa
* mòuser: fr. traire
* mouton: moton
* móuser: mólzer
* muaa: auratge, avèrsa (evolucion de 'mudada')
* muralha: mur
* Nadau f: Nadal m
* nanai: fr. néné
* narisa, narina: narion
* narma adv cap
* narsa: sanha perilhosa (tanben emplegat)
* nau: nòu (tanben emplegat)
* naular: navigar
* nautenc: fr. hautain
* neaula, niola [niwva, niwga] : nèbla (fr. brouillard)
* neaulós: nivolós
* nèça f. : neboda
* nèbla f. : fr. brouillard; brume
* neija, neja: nèu
* nèir(e), a/nièr, a: negre, a
* nèci, nèsci ?? , -a [nèjsi]
* nevier: fr. névé m
* nharga: vièlha femna
* niarma, niun: degun
* nibol : nivol (tanben emplegat?)
* n(i)eus: quitament, e mai. Se le veguessiatz nieus: lors même que vous le verriez
* nieus-ben (pron. niuben) : fr. mêmement
* niula: nivol
* no: nos. fr. noeud
* noche: grosilhièr
* nogièir: noguièr
* noirin?? (fr. nourrain)
* nojalh: nogalh
* nòn [non] : non
* nomar: apelar, sonar qualqu'un
* nosilha: avelanièr
* notza: notz, noga
* nov'oras (las '') : desjunar tradicional del matin
* nu: nud
* nuech, nuèch [nuet/niut/në], nueit [nej/neit??] : nuèch, nuèit  
* nuòu, -òva: nòu, -òva
* òc-ben [a be/o pe] : òc, reforçat
* òc-plan [a plo/o plo] : òc, reforçat
* òcha: rendètz-vos, ocasion, escasença
* ocha: tèrra arabla; cap o chap (d'un baston)
* oire: odre
* òla f. : òli m.
* oleta: fr. petite cruche
* olha: oelha
* omplidar: oblidar
* ónger: assasonar
* ongir: imbiber (vêtement ou une chose). V. embeure
* òra (parlars del Santflorenc): ora
* orange, oranja: irange
* orba lutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l')
* orcèl: fr. pis
* òrdi, blat d'òrdi: òrdi (cultivat)
* orfaneau [arfaniaw] : orfanèl
* òrgi, òrge: òrdi (salvatge, 'hordeum sativum')
* òrt de sopar: fr. potager
* òs: nogalh o clòsc d'un fruch
* òscha: rescontre, rendetz-vos, ocasion. mancar l'òscha: fr. rater le coche
* pacand (pej.) : qu'es pas plan ensenhat, qu'a pas vista que sa campanha, fr. paisan, rustre .
* pacha: gauta; gauta del cul
* pachard: pardal (fr. moineau)
* pachat: patatas cuèchas adobadas amb vinagre e saladas
* padèla: padena
* padelh: pade, granda cassairòla de còure, padelon
* paga: agaça
* paia: paga (tanben emplegat)
* pairau, poirau: pairòl
* paiun [payun/payün] adv: cap
* palhanchar: fr. rempailler
* palhàs, palhassa: palhissa, palhisson (mòtle on se fa coire lo pan e las tortadas)
* panlada [patnada] : galeta de patatas raspadas e d'uòus batuts, passada a la padèla
* palòt: bola de nèu
* pam: costat
* pamola, paumola: palmola (hordeum disticum)
* pana f. : fr. tache de rousseu
* panar: eissugar ([[Velai]]) ; raubar
* panièr (far &quot;) : fr. rompre son contrat sans préavis, retoumer chez soi avant l'heure convenue
* panós: panat, pardós, tesselat; (patnós?) botaire, botinaire, fonhós
* panta : plasentaria, blaga, mistificacion.
* paora: paur (tanben emplegat)
* papach-ros [pApa-ros] : pit-rog
* papas: fr. bouillie
* paraplur [paraple] : paracasuda
* parelh: coble (de personas)
* parentelha: parentat
* parier: unifòrme (tanben emplegat)
* parjada: tropèl
* parlicada: discors
* parpalhòla: galineta, coccinella
* parpalhon: vagina
* parpand: charraire. fr. bavard
* parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse
* partre: partir
* parvision: provision
* pas: còl (geografia)
* passa: còl (geografia)
* passa-fin : tras que fin, tras qu'adreit
* passar per malhas : se far pas remarcar
* pastanada, pastanaia/pastenaia, pastanalha: carròta
* pastrussa: pastorèla
* pasturar (?), apasturar: paître, faire paître
* pasturau: pasquièr?. fr. pâturage ?
* patai(s): patés. fr. patois
* patana: varietat de patata pels pòrcs
* patiàs: patatas cuèchas a la cocòta amb de trocets de lard e sovent esclafadas
* patifaci : fr. tracas et mouvement que se donnent les femmes auprès des accouchées
* patirança: dificultat
* patolhar: fr. patauger; manier salement
* pau: fr. poinçon
* pauchar: esclafar
* pauva(r): pausa(r) (tanben emplegat); repaus(ar)
* pavor: paor (tanben emplegat)
* pebrada: farigola
* pechier, bichier: fr. cruche
* pèira de sucre: fr. morceau de sucre
* peirada: colada volcanica d'escòrias, fr. coulée de roches
* peiralhier: minaire de carbon
* pèiranèira: v. mioleira
* peireir: peirièra
* peireira: potz de mina
* peireiron: minaire
* pèis: fr. pis
* pelandràs, -assa: persona giganta
* pelaud: paisan, òme pesuc d'esperit e de còs, maladrech o bèl e galhard
* pelauda: femna bèla e galharda
* pelh: pel (per+lo)
* pelha: per las pelhas: fr. dans les draps, au lit
* pelharòt (a) : sus l'esquina
* pelhisa: v. Clujada
* pelhon: chiffon, bout de tissu
* penable: fr. pénible
* pendèir: penda (tanben emplegat)
* pendents m. pl: fr. boucles d'oreilles
* pendre v. : penjar
* penna: genest, ginèsta (tanben emplegats)
* pennar: s'aparar a cops de pè
* pensar: sonhar, donar manjar al bestial
* pentiment: colpabilitat
* perat adv. : completament. pas perat : pas brica
* pereir: perièr
* permenar, espermenar (se) : passejar (se)
* persèc, persège, persèja, pèrsia: persèga
* persugèir: perseguièr
* pesason: fondacion
* peschador, -oira: vivièr
* peson: fr. piéton, pion (échecs); anc. fantassin
* petaçar (se) : fig. fr. (se) réconcilier
* petaçatge: fig. fr. réconciliation
* petadoira: fr. pétoire; moto que fa de bruch
* petaraba: fr. pétoire
* petarda: fusilh
* petarela: fr. arbousier
* petarèlh: petaron (ciclomotor)
* petaret: fr. silène enflé, carnillet; petaire (que peta sovent)
* pete: embriac
* peteròla: veissiga
* petiòt: pichòt, pichon, petit
* petòra: embriac
* piada: fr. empreinte de pas. causir la piada: caminar amb precaucion
* pial: pel
* piasons f. pl. : fondacions (d'un bastiment)
* piauça: pic (otís)
* pibla f., pibola, pibona: pibol (tanben emplegat) (pibol: fr. peuplier noir)
* pica delh jorn: auba
* pica-perèir (far lo ~) : fr. faire la culbute ?
* piei adv: piri
* pingar, (a)pincar: plantar, dreçar
* picgralh [pingralh] : picòt, picvèrd
* pinambor: topinambor
* pissau: cascada
* pinhàs: fr. grappe
* pinhar, plinhar: fr. mettre en pignons ou 'plonjons'
* pitre-roge: v. papach-ros
* plaçar: adesar, rengar
* planc: fr. plancher
* planesa: platèu de ròca volcanica
* planhir, planger (plànger?), plangir: plànher; racar, regretar
* plaseir: plaser
* plond: prigond
* plonjon/planjon (planchon??) : fr. meule de gerbes, pignon
* plòva: pluèja
* plueia, pluèia, plueja [ploedso] (Murat, Sant Flor, Chaldasaigas) : pluèja
* plueure: plòure (tanben emplegat). Plueu a plastre/còrda : plòu a coa d'ase
* poder m. (a Vinzèla) : orguèlh
* podre, poire: poder (emplegat en una partida del Puei de Doma)
* point, -a, pont, -a : ponch(-a), punt(-a)
* pòla: pola
* polai, polau: nogalh
* polalha: fr. volaille
* pom, pòm m. [pwon] : poma
* pomat: citre
* pòmpa, pompa: tarta (de pomas o de trifolas); fr. béret
* pompir: marcar lo pas, fretar los pès sul palhasson
* pompira: patana
* pompon: fr. gâteau
* ponaire: botaire, botinaire, fonhós
* ponar: fr. bouder
* poncon: tonèl
* ponhança: estrés
* ponhar: estressar
* ponhós: estressant
* ponht(-a): ponch(-a), punt(-a)
* ponnaire: botaire, botinaire, fonhós
* pònt: pont
* pòrc d'Índia: pòrc marin
* pòrc fresc: lard
* pòrge: tanben fr. 'parvis de l'église'
* porra de París: fr. cive d'Angleterre
* porrat, pòrri, porrada: pòrre
* porreta: ceboleta
* portalon: fr. loquet
* posin: poleton
* postiau [puesiaw]: fr. échalas
* potaròl : campanhòl
* poton, potona: dorga, pechier, fr. cruche
* potona: bèc de la dorga o del pechier. Beure a la potona: beure a la dorga
* pòus f. pl. : fr. balles de céréales; poussière.
* poumon: paumon (tanben emplegat)
* prangièira, prangeira, pranhièira, pranièira: après-mèidia
* practica (de la) : per lo taure, taurir (montar la vaca)
* prèiche: presic
* prestir : fr. pétrir
* promeir, pormèir, promièr: primièr. botar lo charri promièr: faire Paques avant les Rameaux
* prossegier, pressegier ??: perseguièr
* prun: prunièr
* prus (aver de &quot;) : aver d'apetit
* pudina: pudesina
* pueg [puet/put/puë], puei/puèi: puèg, puèi
* pueissas adv. [pësa] : puèi
* putafinar: eliminar pauc cha pauc
* quan, -a, quanh, -nha: quin, -a
* quantben: quant
* quarteir (a &quot; de): còsta de, prèp de
* quatre (/oras) (las '') : gostar (tanben emplegat)
* quatrejar: galopar
* quauchaus: quicòm
* quaucòm: quicòm (tanben s'emplega)
* quena: fr. guibolle (camba)
* queicòm/quelhcòm?: quicòm
* quesar (se) : se calar, se taisar (tanben emplegats)
* quialar, quilar: cridar d'una veu aguda
* quilhar: fr. glisser
* quinçon: pinçon
* quinlaire: ??
* quitram : godron
* raba, rabeta: fr. rave
* raba-chaul: fr. chou-rave
* rabanat : fr. rassasié
* rabir (pas '') : sofrir tròp per conservar la paciéncia
* rabusar: fr. radoter
* racina: carròta
* racinar: recular
* radiç, rafe: rave
* rafanèl: fr. raumàs (tanben emplegat)
* rafar las ussas: fr. froncer les sourcils
* raian: corrent d'un ribièra
* rainaud, rainalha f. : mandra
* ram: avèrsa vigorosa
* rama: fr. fane; fusta/lenha menuda, brancam
* ramada: avèrsa vigorosa
* ramassar (se '): rentrar a l'ostal
* rampalm: bois
* rampanha: epidèmia
* rampon, respon? [ris pu] : bois
* rana: granolha vèrda
* ranc: ròc
* randa, rasa  (a &quot;) de adv. : rasís
* randurar: batre la campanha, flanar
* ranvèrs: penda al nòrd
* rapar : atrapar (p. ex. una malautia), seguir
* rapaton: diable
* rapitar: s'agripar
* rasa: gandòla, regòla. fr. rigole (dans les prés)
* rasa  (a &quot;) de adv. : rasís
* rasàs: precipici
* rastèl (de '') : per l'esquina (caire ''). rastèl de l'esquina: colomna vertebrala
* ratavolaja, ratavolaia: ratapenada (tanben emplegat. E tanben: rata-panada, rata-panata, rata-papanada, rata-paparada, rata-papinada, rata-parpanada, rata-parparata, rata-parpelhada, rata-parpenada, rata-pempenhada, rata-pempinhada, rata-pinhada, rata-penaa, rata-penà, rata-penarda, rata-penauda, rata-perpenada, rata-liada, rata-volada, rata-volusa, grifuda, artiaulada)

* raufelós, -osa: que rauqueja
* recenar: recular
* reclaure: dintrar las bèstias
* recoquet: caganís, enfant vengut long temps aprés los autres
* recurar: recoltar lo mèl
* redebelet: bisaujòl; ancestre. V. Reirdebelet
* rega: gandòla
* rega, reja, reia: fr. sillon. Sautar la reia: fr. dérailler
* regde: corrent d'un ribièra
* regi??, regit ?? : organizat
* reibelet: fr. roitelet
* rèi-bernat: fr. roitelet
* rèi-petit: fr. roitelet
* reinatge: fèsta patronala (oèst de la [[Nauta Lèira]], vòga o vòta dins l’èst del departament)
* reirdebelet: bisaujòl; ancestre. V. Redebelet
* reire: rire
* remarca: marca (de la metèo)
* rembaumar: sentir bon
* remolada: maionesa
* remudar: remenar
* ren, ranh: renhon
* repatiar (repastiar?): assadolar, assaciar
* repotet: garron (fr. jambonneau)
* requèsta / requista (aver &quot;) : èsser recercat, reputat
* resselha, ressegum: fr. sciure
* restoble: estobla, fr. chaume
* reta: carrieron en fòrta penda
* retard: èsser de retard: èsser en retard, aver de retard
* retrassar : recaptar, fr. ranger
* reveire (a) : reveire (al &quot;). fr. au revoir
* revirar: renversar
* reviure: fr. regain (segonda èrba d'un prat)
* revolum: torbilhon
* revolumar: torbilhonar
* ribeira, ribena: valada
* rigal: papag-ros
* rimar: fr. froncer, rider
* riu: ribeira pichona
* rival, rivau: ribàs, tèrtre en penda al bòrd d'un riu o d'un vaur. Rivatge
* roassar: traïnar, tuar lo temps
* robiaca: devòta; anc. sòrta d'infermièra e d'educatritz del Velai presenta en tots los vilatges per aidar la gent
* ròc-ferrau : basalt
* rodana: fr. ornière; traça de ròda sus la nèu 
* rodau: foguièra de la Sant Joan
* rodolatge: circ, radi, sector circular
* rogelhon: rosat (vin)
* rometz, romegàs, romeguiera: romec
* rondinar: fr. trainer, flaner, glander; murmurer, grogner
* ronha adj. : romegaire
* ronhar: romegar
* roquejar: getar de pèiras a qualqu'un
* roscha/ruscha: escòrça
* rossèl, -a: blond,-a; ros, -sa; jaune, -a
* rostissa (faire una '') : far cremar l'èrba per trabalhar la tèrra
* rot,-a: ablasigat, rendut (agotat fisicament)
* rover: rove (tanben emplegat)
* rufar: fronzir; eriçar; far de plecs; rebussar; rugar
* rufe: rugós (freg)
* ruia: rua, carrièra
* sabte, sande (esp. quand es un nom: Lo sabte) : samedi
* sac [sa]
* sacar (se) : s’aprochar, entrar (en sa casa), se metre &quot;me vau sacar elh lèit&quot;
* sacar: vendre
* saginat: fr. assagi
* saile: fr. par-dessus
* saïn [sei] sagin (fr. saindoux)
* saique: quicòm, quauquarrés (tanben emplegats)
* saletz, saleç: sause, salze
* saltar (una carrièra, etc.): passar de l'autre pam, de l'autre costat
* sambuc [sangu]
* sàmplie, sàmplia [shomplie] : simple, simpla, nesci, néscia
* sanar: castrar
* sanha: prat umid ont lo pè s'enfonza de còps, mas sens perilh
* sanlhe: saile fr. pèlerine
* sans adv. : sens (tanben emplegat) (es pas un francisme)
* sansònha : vielle à roue
* sap: avet
* sarcinar: sarcir
* sarpelí: fr. surplis (des prêtres)a
* sarrabastal(h?): bruch, tampatge, agitacion
* sarrau :??? (des paysans)
* sassic: moments (temps)
* saton : cadenat
* saubida, de: sobte
* saubre: saber, saupre
* saüc [sayu], [so-u] : sabuc
* sauclar: sarclar
* saumas neras: cèl auratjós, perturbacion
* saumeira: fr. saumure
* sautaboc: fr. criquet
* sautar: sortir (parlars de l'oèst)
* sauvagag? [sawbogà]: faire sauvagag: far una taulejada que marca l’achabament d’un ostau o la fin de la fenason; ara es una taulejada de fin d’annada
* se: fr. soi (ex: chas se)
* seauva, seuva: selva
* sebiau, sebiar?: haie, enceinte, cloture
* sèga après sèga: fr. à la suite immédiate
* sègre: fr. suivre. Faire sègre: amener q. avec soi
* seiar, sejar : segar (tanben emplegat)
* sèita: rèssa
* seitaire: fr. scieur de long
* seitar: ressegar
* sela : cadièra (tanben emplegat)
* selar: selar; montar a la sela
* selha, sega, selh? : segla
* selhon: ferrat de fusta. plòure a selhons: plòure a coa d'ase
* semondre: avertir
* senh: signe a la cara. Taqueta o verruga, &quot;gran de beutat&quot;.
* sentida: odorat
* sentinar, sentinejar: flairar, niflar
* sentre: sentir (tanben emplegat)
* ser [sei], sera m. : ser
* serpolet: ferigola
* sèrreu: planàs (geografia)
* sèrva: fr. mare
* sèrvia: resèrva d'aiga
* sescha: fr. massette d'eau, jonc
* simpla: tanben 'fòla'
* si us plai: se vos plai
* sira: nèu; vent NO d'ivèrn portaire de nèu (dins las regions que dison &quot;la nèu&quot; lo vèrbe 'essirar' tracha del vent, dins la region que ditz &quot;la neja&quot; es la quita nèu e s'i ditz &quot;la sira&quot;, emai s'es una nevada calma)
* sirar: nevar; far de vent NO d'ivèrn
* socalhar: secotir
* sofle: salamandra
* soira f. : lop
* sol (Bassa Auvernha): solelh 
* solaç: convèrsa
* solaçar: discutir, conversar
* solada (de nèu...) : capa
* sole: solelh (tanben emplegat)
* solèdre: vent de l'est
* solelh [shu(g)ïl] Salèrn, [shugi], [shugic’h], [suc’hi(c’h)] Sant Flor, [suri], [sugi(r)] Mauriac, [suvi] Velai, [sulé/sulej] Bassa Auvernha: fr. soleil. solelh entrant: oèst
* solelhada: còp de solelh, insolacion
* solhet: sulhet
* solier: fr. grenier
* sòm, sònh (far &quot;) : faire sòm-sòm
* sòmge: sòmi
* somjar: somiar
* som-som: fr. dodo
* sònh: V. Sòm
* sònha: proteccion
* sonhar: agachar o mirar atentivament, observar; suenhar
* sopa: dinnar
* sòpa: sopa
* soparon: ressopet
* sopit: fr. éteint (volcan)
* sordònha: sord
* sorga: sorsa
* sòrtre: sortir
* sorzir: interpelar; amassar, acampar, recaptar; sasir
* sostar: solatjar, esparnhar
* sot f.: estable dels pòrcs
* sot, sotz: sos (s'i ditz tanben)
* sotjar: badar, far l'endormit, estar indecís (latin SUSPICARI)
* soudar, saudar: soldar
* soventar (se), sovenhar (se) : sovenir (se)
* subte/subta (de): sobtan
* sunhar: somiar
* sunhe: sòmi
* supiar: fr. soulever; fig. supporter
* susnaut, -a adj. : culminant, -a
* tabanàs : persona bèstia
* tabolar: tabas(s)ar (s'i ditz tanben)
* taiqua, tanqu'a: fins a. ''Tanqu'alh còp que ven e mainatjatz-vos, d'aicí.''
* taiqua quand, tanqu'a quand: fins que
* taire (/se), taisar (/se): calar (/se)
* tais-chin: taisson
* tafor: calor umida
* talha: talh, trencha, lesca
* talha-prat: fr. pioche à rigole
* talièr: luòc ont se depausa la lenha, lenhièr
* tamblaire, tramble: tremol
* tampatge : bruch gròs e continuat
* tan: nos de la fusta
* tan si pena: fr. tant soit peu
* tanbens [tiobés] : tanben
* tànger (se &quot;) : aver un ligam de parentat
* tapar: cobrir
* 'tapar, atapar: préner/prene, prendre, (a)gafar
* tapèlh: tapadora (fr. couvercle)
* tarabast: fr. vacarme
* tardivar (se): atardivar, atardar (se)
* tartifle: patata
* taulard: lausa plana e sovent espessa de grandas dimensions
* taulièir: davantal. fr. tablier* 
* tauvèlas (faire las) : batre a la man la part del camp inaccessible amb l'araire
* tavon: tavan
* tege: sadol, tip
* tèira: tièra. fr. rangée
* teirada: fr. alignement
* telh: fr. tilleul
* telhós: fr. filandreux
* tèma: caprici, desir, enveja
* templau: còp donat sus lo temp. fr. soufflet
* téner: tenir
* tenalh: fr. arbalétrier, chevron
* terçon: taure o vedèla de tres ans
* tèrme: lista, bòrd bombut d'una rota, d'un camp; tèrtre, bòrd; broa, vegetacion long de la rota. fr. haie
* tesson: pòrc
* tèstanegra: mesenga, capnegre, lardiera testa niera
* tèula brasièra: fr. pierre plate du foyer
* tèule m: padena ambe de traucs per còire las castanhas
* tiblatge : fr. crépi
* obrador : fr. chantier
* tible, pible?: pibola (tanben emplegat)
* tim: farigola
* tinau: fr. imbécile
* tinèl: fr. sorbier des oiseaux, torier
* tiraliard: avar
* tirant: tirador (tanben emplegat), fr. tiroir
* tiula f [tshiwo] (Salèrn), [tyiwga] (Mauriac): teule m.; fr. tuile f
* toalha: fr. nappe; torchon
* toalhon: fr. nappe
* tocar, tochar: jogar (d'un instrument de musica, esp. l'acordeon)
* tochar a: s'ocupar de
* toia: fr. ajonc nain
* tòna: ostalet del campestre
* tonar: tronar (tanben emplegat). 'cò tona: trona
* topin: topinambor; topin
* topina: topinambors
* tossinar: tossir en quintas
* tòst: lèu
* toteschàs: totescàs
* totplen: plan, fòrça. fr. très
* totsitòst franc. (sovent [tushtò/tushtö/teshtwà]: tanlèu (tanben emplegat),còpsec, immediatament
* trabalhador: convise (fr. réunion de dentellières, et d'une manière générale, femmes au travail)
* tranchador: sièta
* tranedre: tròn, tron
* tranquelar: trampelar, trampalejar, titubar
* tranuga : agram (a l'èst)
* trapissada: fòrta avèrsa
* trasse adj. : fr. piètre
* trassinar: saltar dessús
* trau : biga aparenta on se penjava la carn per la far secar
* trauchat (o traucat) : fr. creux adj.
* trauchada: traversada
* trauchar: traversar, traucar, far la traça
* travada: fr. plafond
* travèrs [trobers]
* traversdet : espessor, nautor d'un det
* travèrsa: vent d'Oèst, plojal
* tregir: avalar
* tremolaud: tremol
* tremon: tremol
* trepejar: fr. fouler (le sol), marcher sur quelquechose
* tresanar (se): s'impacientar
* trescolar (lo solelh) : se colcar
* trestot: tot, ensemble
* trestots, trestotas: tots, totas; totòm
* treule m. : teule;  fr. tuile
* treulina, teulada, teulissa : fr. toiture de tuiles; toiture sans distinction de matériaux de couverture
* trèva: fr. fantasma
* triada: velhada qu'òm èra ocupat a triar las notz e a ne levar la tinta de nòga
* trida: fr. grive
* trifa, trèfa, trèfla, trefòla, trifòla (Velai subretot), tripola, trufe m. : trufa (tanben s'i emplèga, per ex. a Orlhac)
* tròç de... : espècia de... (tròç de bastard. tròç de vela: fr. tasse ferraille)
* tròce? o trocel : fr. trognon (de caul) truc: puèg (tanben emplegat)
* tròp adv. fòrça, plan, extremament
* trufièira: camp de patatas
* trule m. : teule, teula (tanben emplegat)
* trumèl m. cavilha (dels umans)
* tujar: fr. tutoyer
* tusta-barta: nesci
* tutejar: dire de tu
* uergas f.pl.: orgues
* uerge, òrge, òrgi, (u)erdi, breichèia (Liuradés) : òrdi
* ueu: uòu (tanben s'i ditz)
* ugon: V. Chavanhòu
* ulhe, a: sadol, -a, tip, -a
* usatge: costuma
* uvern: nèu (tanben emplegat)
* vacança [baconso]
* vacha [batcho/batzo/vatcha/vatza]
* vachier [batzié]: lo qui fa formatges, es lo superior del 'botelhier'
* vachiera [batziero]: totas las vacas e vedèls que passan l’estiu a la montanha que fa partida d’un domèni
* vaciva [bachibo] : vedèl d’un an
* valhant [baillon/balion]: valhant obrièr que trabalha lèu
* vaira [bajro]: velada (luna)
* vaissa: avelanièr
* val(s) : vèrs lo(s)
* valada: fr. vallée
* valdre: valer (tanben emplegat)
* valiure: fr. ravin
* valor [balor/valor]
* vana: cobertura del lièch
* vapor [bapor/vapor]
* vaque ! : vèni !
* varalh/varolh: tumult
* varena: terrenh granitic, tèrra esterila, landas
* varnichon, -ona : vinhairon,  -ona (de St Varnin, patron dels vinhairons)
* vas. V. Vès
* vau: fr. val
* vaudre: valer (tanben emplegat)
* veaa, veiaa, veia: causa, quicòm
* vedel, vedelh, vediau: vedèl
* vèlh/vieu: vièlh. Quant ses velh? :  quant as (d’ans/de temps)
* velha: fr. vielle à roue
* velhaca: vielhard(a)
* velhar faire: susvelhar
* velhessa: vielhitge
* ven! venhi! : vèni!
* vena: avena, fr. avoine
* vendre [bendre]
* venemós/venimós [benimos/venimos]: verenós
* véner: venir (tanben emplegat)
* ventar [bentà] : fr. vanner le blé (en Naut Auvèrnhe se servisson pas d’un 'van' fr., com en Limanha, mas en laissant caire, de naut, lo blat al vent)
* velh(s): al(s), vèrs lo(s)
* ventar: mai ventar: valer mièlhs
* verdier/verdeir/vergeir/vergier: vergièr
* veren: fr. venin; fig. venin, haine, rancune 
* verenós, -osa: venimeux
* vergonja [bregongio] (Cantau Sud), vergonha [vergunho](Cantau oèst, nord e èst)
* vernhàs: fr. ormeau
* vernhat: vèrn, vèrnhe. fr. aulne 
* vès, v-ès [ves/be] [vas], d'ès : en/a; a cò de. ex: ''Vès Clarmont'' ([[Marcha]], Lengadòc, Provença, [[Forés]], [[[vivaro-aupenc|vivaro-alpin]) (la pregnança del francés, bota a identificar v-ès a vèrs, mas las doas proposicions non an pas ren a veire)
* vertelhonar : se tòrcer de rire
* vesiat, ada : qu'es minhòt, polit, agradiu de veire
* vèsta: fr. veste. V. Jaca, Borré
* vetz: còp, vegada; A la vetz: de costuma, d'abituda
* vial, -a: vil, -a, lag, -ja
* viala: vila
* vialatge, vilatge [bilatzi] : vilatge
* viaus, - a: laid, - a, fr. vilain, -e
* viaus: gandòla, rigòla
* vidalha: peitrina
* viège: braçada; racion ??
* vièla, vièna, velha: fr. vielle (instrument musical)
* vija, vimja, vime: vim (tanben emplegat)
* vilaud: estatjant de la vila (pej.)
* vilent: avar, marrit e lord
* vinalha: sopa de vin
* vinatge (sant ~) : vin de nessa
* vinholat: vinhairon
* vint [bin(t)] : fr. vingt
* vint n. : vint quilogramas
* viòl: dralhòl, chaminon
* violet: sendièr
* violon [biulun/viulun] : fr. violon
* viraluelh: guerlhe
* visar: regardar, gaitar; escrutar; far atencion
* viseta : escalièr que vira, en fòrma de vitz
* vispada: pluèja subta, de corda durada
* viveda: civada
* v-o: o (article neutre)
* vodre, voire??: voler (emplegat en una partida del Puei de Doma)
* vòga, vòta: fèsta patronala
* voidar, vueidar [vuejdà] : vuejar
* volam [vulan/bugon] : faucille
* volha: oelha (tanben emplegat)
* v-ongla [onlha] : ongla
* v-onta: onta
* v-ora: ara
* vormalh: còp donat sus lo nas
* vorzina: fr.  saule marsault
* vousadoiras f plur: debanadoira. fr. dévidoir
* voutar: voltar, inclinar
* vueidar, voidar [vwejdà]: vuejar
* vuve, -a/veva: vieuse, -sa
* z-elh, z-ela: el, ela
* zangar: divagar pej.
* zò, ò: zo, o (article neutre)

== Vejatz tanben ==
[[Lexic_lemosin|Lexic lemosin]]</text>
      <sha1>7hu9wtxyo683hfs0z800fmx45191eui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510407</id>
      <parentid>2510405</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T11:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54242-01</username>
        <id>65600</id>
      </contributor>
      <origin>2510407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80630" sha1="kqc7j1ycn63bjt4cawvo700u2locjyb" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}} L'[[auvernhat]] ten en generau le vocabulari de l'occitan embei los eventuaus chamjaments fonetics dau [[nòrd-occitan]], mas a tanben de fòrmas lexicalas especificas ([[arcaïsme]]s e mots diferents de la rèsta de l'occitan) que franc sovent son comunas embei los dialèctes  [[lemosin]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten de tèrmes tanben emplejats endacòm mai, pasmens los avèm pas exclús pr'amor de bailar una mòstra dau vocabulari auvernhat, traita mai que mai de ''Parlar occitan, Auvergne Velay'', de [[Tiène Codèrt]] (IEO 63, 2001); de ''L'auvergnat de poche'', de [[Joan Ros (autor)|Joan Ros]] (Assimil, 2004); de la revista ''Parlem, vai-i qu'as paur''; de ''L'imagier français-auvergnat'' (Aedis, 2005); dau ''Glossaire de la langue d'oc'', de[[Pierre Malvezin|Pèire Malvezin]] (1909); e dau diccionari de [[Francés de Murat]] (http://jean.dif.free.fr/Images/France/SSandoux/Lexique.html)

Coma en la rèsta de la lenga i a de doblets, çò es, de mots dont le sens es exactament parèir, mas un ven dau [[latin]] e l'autre dau [[Gallés (lenga)|gallés]] (''la còrna'' / ''la bana'', ''l'èdra'' / ''l'ènna''...) o un proven dau [[francic]] e l'autre dau [[latin]] (''la mita'' / ''le gant'', etc.).

Quauques mots pòdon aveire una consonanta iniciala eufonica: ''g/i-eusses/elsses'' (els), ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onte''...

*-è se pronóncia [ɛ] o [e] segon los parlars
*-e se pronóncia [ɪ/e] au Sud, [ə] au Nòrd.
*Le grop ''uei'' se pòt prononciar [œj], [ɛj] o [ej].
*Le grop ''ea'' se pòt prononciar [e̯a] (coma en romanés).

Los mots se presentan en occitan auvernhat, e après los dos punts (:) s'en dona un equivalent en occitan lengadocian o ben en francés.
* abarir: abalir. fr. élever des enfants
* abatalhar: getar de pèiras a qualqu'un
* abla: fr. ablette
* abondar: èsser en abondància
* abolhat: fr. ébloui, eissorbat
* abora, d': d'ora
* aboriu, -iva: precòç, -a
* abraina: atirança, fòrça, violéncia, rapiditat
* abraïnar (/s') : fr. se jetter sur
* abrasar v: soudar
* abre, arbre, aibre
* abriga f. : abric
* abriau: abrial, abril
* abriva (d') o d'abriu ?? : de biais, en diagonala
* abroa f. : broa (tanben emplega) fr. la limite, lisière
* abusar: enganar; abusar
* acabar: fr. finir
* acairar: fòragetar a còp de pèiras
* acanhar (s') : se solelhar
* acaptar : V. Acaptar
* acatar (') : cobrir (se), recobrir (se)
* achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme, Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin 'captare')
* achaurar: calfar, defendre del freg, abrigar, coconejar
* acistrar: raubar??
* aclan: arcolan. V. Arcan
* aclapar (s') : fr. accroupir
* acluchar (s') : se corbar
* aconsomir (s'): assopir (s')
* adelir: fr. épuiser
* ademan: endeman
* adrilhier, drilhier, alusèir fr. alizier, alisier (Sorbus torminalis)
* aduèi: uèi
* aduire: conduire, menar
* aer: èr. en l'&quot;: fr. déboussolé
* aferniau f, ferniau f. : utensili de fusta del qual los vaquièrs se servisson per trencar lo calhat
* aficcionar (s'): fr. s'enticher, se passionner
* aganir: extenuar
* agara, aiara, iara, asara, aura, agora, alhora, avora: ara - d’ora en ora, d’aura en aura : del nord au sud
* agland: fr. gland (du chêne)
* agorar/agroar (s') fr. s'accroupir, s'acagnarder, s'asseoir sur les talons
* agorrufar: fr. froisser
* agromar: fr. recroquevillé
* agromeladat: tortuós
* aiara: ara, adara; uèi (Briude)
* aice: colèra ??
* aicí-lai (d'): fr. par là-bas
* aicival: fr. ici-bas
* aigada: inondacion
* aigre: acre, agre
* aigueira: aiguièra
* airede, airedís m. : fr. airelle, myrtille
* airiçon: eiriçon
* aisinar ?? [ëgina], aisegar?? [ëgiga] aigar? [ëga] : adobar V. asegar
* aital: v. aitau
* aitant: tant
* aitau: atal; anem; coratge 
* aitot: tanben
* ajaça: agaça
* ajauc: fr. ajonc
* ala: angar, cubèrt (tanben ala d'aucèl)
* Alaier: Alèir, Alièr, Alavièr, fr. Allier
* alandar: a. lo bestiau: far sortir lo bestial de l'estable per lo menar al pasquièr. Sin. naparar (Salèrn, Mauriac), gitar (Riòm)
* alara [agaro] : fr. maintenant
* alàs: interj. ailàs!
* alausa: lauseta, alausa
* Alavièr V. Alaier
* alegrar: fr. égayer, rendre plus aisé
* Alèir V. Alaier
* alenant: mai que, tras que, fòrt, plan, regde, subre + adj.
* alèrta: esglai, esfrai
* alet: alen
* alh: al; ala
* alhèira, d': de contunh, sens parar e lèu; fr. sans discontinuer
* alhora: ra (tanben emplegat)
* Alièr V. Alaier
* alisar: fr. repasser
* alobit: òme avid que cèrca a s’apropriar çò que li aperten pas
* alora [avora]: ara, aora V. Avora
* altre -a (en cèrtans luòcs): autre, -a (cf. Roergue e localament en Givaudan)
* alucar: fr. allumer
* aluja: sangsuga
* alumar: fr. allumer
* amaisar: amatigar, apatzar
* amaseda: v. Maseda
* amassar: prendre; fr. ramasser. Amassar chalor: prendre calor. Se 'massar: se refugiar
* amb [om] : amb. fr. avec
* amont: en naut
* amorrar (s'): èsser absorbit per quicòm
* amortar: atudar
* ampòn [ampoan], empòu, amporai, empola : gèrd, fragosta (tanben emplegats. fr. framboise)
* amposeir, amporier: fr. framboisier
* anaissin (pron. aneishí) : ansin, atal
* àngiau: àngel
* angla: agla
* ant l'ora (d' '') : d'avant l'ora
* antan: autres còps; l'an passat
* antenons m. pl.: testiculs
* an-uèi, anueit [anej] [anèj]?, anuech [anë] : uèi (s'i ditz tanben). 'd'anueit ençai/en aicí?' (notat &quot;d'aneinchin&quot;): d'ara endavant
* anuòge, einueg?: enuèg
* aost, avost: agost
* aparelhar: preparar
* apastar: donar a manjar al bestial
* apasturar: fr. paître; faire paître
* apear: rejónher, atrapar
* apeitar/espeitar [(a)peità] [(a)pità] [pietà]: esperar (atendre)
* apincar (s') : apiejar (s') V. Pincar
* apòrt: vòga
* après-mèidia: après-miègjorn
* apoticari, apoticaire
* apressa: adv. après
* aquí a: aquí, vaquí (Aquí los a: los veicí)
* apujar: apiejar
* aranha: telaranha
* aranhada: aranha
* araira: fr. arrue
* arapar, arpar, arrapar ?? : atrapar (p. ex. una malautia), seguir
* arboneira: esquiròl (tanben emplegat)
* arbroquin : arbrissèl
* arcan [arcan] (arrondiment de Sant Flor), arcana (parçan de Salèrn), arcanela, arcanau, aclan, arzan, arzau: arcolan
* arcana: creda roja
* arcandièir: òmes sens valor morala, crapula
* arcanetas (montar las): venir roge de vergonha
* archa: grand còfre
* archar: arcar, darcar (córrer). Archar país.
* ardir (s'): fr. s'enhardir
* ardit: ardit, liard (moneda); interj. coratge!
* aret: fr. bélier
* argiala: argila
* arma: fr. âme; expr. de suspresa
* armèl: grand anèl fach amb una branca de fusta torcida
* armatge/armalh m.: armari, fr. armoire, placard
* armèir m.: armari, fr. armoire, placard
* arnha: irritacion
* armasi: armari, fr. armoire, placard
* arneis, arnesc ?: panoplia
* arpar: prendre, sasir. V. arapar
* arpatejar: f. agiter les griffes, les mains
* arpeta: aprenedís
* arrapar: atrapar (p. ex. una malautia), seguir, fr. fig. river, visser V. Rapar, Arapar
* arras f. pl.: fr. arrhes (argent donat per mor d'assegurar una pacha)
* arrelh: racina
* arrembar (s'): se getar
* (ar)ronza, (ar)ronze/(ar)ronzàs m. : bartàs. fr. roncier
* arrucar: fr. blottir
* arseir, arser, arsèra: ièr de ser (davans-ièr/arsèra: avant-ièr)
* arsi: set. fr. soif
* artelh (plur. artelhs, artiaus)
* arteson, artison, artuson, arteison ? arteron : fr. ciron (barbas d'espiga), mite, asticot
* arton: anc. pan; mangiscla per un viatge
* arzan, arzau: arcolan, arcan (tanben emplegat). V. Arcan
* as [a] : v. Vès
* ase bobó o bobon? : fr. têtard (babion en Alps Maritims, de Babi, 'grapaud')	
* asegar, aseigar: adobar 
* aseimar, asaimar: mirar, observar, examinar (latin *ad-aestĭmare, oc. ancian 'adesmar', 'azesmar')
* asotar: avortar
* asne [ane/aine] : ase (tanben emplegat)
* asorar: adorar, venerar, baisar un objècte sacrat, una relíquia; anar a l'ofrenda
* aspre (aver d'&quot;) : aver d'apetit
* assai: ensag
* assajar: ensajar. fr. essayer
* assapar: assadolar, assaciar
* assem(s), d'assem(s) : ensems
* assemblada: la maison d’assemblée dans laquelle vivait la beata ou robiaca (religieuse rurale) autour de qui se réunissaient souvent les femmes pour travailler au carreau, bavarder, prier
* assetar (s'): fr. asseoir (s')
* assolellar (s') : aconsomir, assomir, assopir
* assuausar: adocir, calmar, apasimar
* atanben: var. tanben
* atanpauc: tanpauc
* atapar, 'tapar: préner/prene, prendre, (a)gafar. 'tapar paur: prendre paur. atapa-qu'atanhe: a l'azard, fr. au petit bonheur, a vista de nas
* atapir: tapar
* atau: atal; de contunh, de la meteissa manièra
* atenar (s'):  èsser preissat
* atemar (s'): s'obstinar
* atisar: fr. attiser, instiguer
* atissament: enervament
* atràs [atrà] : al delà, en darrièr. interj. metetz-vos de costat!
* atretant: aitant (La bèstia a nòu caps e atretant de coas)
* atubar (lo fuòc) : alucar (lo fuòc)
* aturar (s'): aprochar (s'); arrestar aplantar (s') (tanben emplegats); apiejar
* au! : interj. òc !; davant lo nom de qualqu'un, per l'apelar
* aub, aube, bei: amb
* aubar: sause
* aubèrge m. : auberga
* aüc: crit insolent
* aücar: cridar d'insolenças
* aucèl de la mòrt: chòt
* aucèl de las polas: fr. épervier
* auçura: autura, elevación de terrenh
* aul: el
* aul: marrit, mal. &quot;far d'aul far&quot; : èsser pas de bon far
* aulan(h)a, auglana, aug(l)anha, aulana, aumanha (&quot;emanha&quot;): avelana (tanben s'i ditz)
* aulanheir, aulanier(a): avelanièr (tanben s'i ditz)
* aumalha: bovins (gròsses)
* aur [aw] : fr. or (metalh). loís o levís [leví] d’aur
* aura: aura, vent
* aurada: aurièira. fr. lisière d'un champ
* auranja: irange
* aure (Cantal): aubre
* aure (l') : la rèsta, quicòm mai. &quot;Vòle acò e pas d'aure&quot;
* aurisse: vent violent qu'anóncia l'auratge
* ausanier: bois (arbre)
* ausèl(h)?, augèl, ausel [uzí], auseu, auvèl(h) [usèr, usé, uwbèl, ewvé] : aucèl [ushèl] (tanben emplegat)
* auserau: fr. érable
* aussitost franc. [ossità] : còp-sec [kosé]  (tanben emplegat)
* auvir, ausir, entendre
* aval [abal] : enbàs
* avalhant [abaillon]: pretenciós, arrogant
* avalisca: exclam. a la vista d'una causa qu'inspira lo darrier grad de repugnància
* avans: abans, avant
* avariciós, -osa [abarisiós]: avar, -a
* aveir: aver
* avena: civada
* aver m. espécia bovina
* aver char + vèrbe inf. : fr. coûter cher de + verbe inf.
* avèrs: ubac
* avèrti m., avèrtia f. costuma
* avertir: experimentar, conóisser; acostumar
* avigier: fr. alisier
* avisar: regardar, gaitar; escrutar; far atencion
* avitar: fixar amb una vitz, vissar
* avora, avòra (parlars del Santflorenc), alora [avora]: ara, aora
* babaròta: escarabat de cosina
* babau: bèstia imaginària per far paur als mainatges. ''Se sortisses lo babau te minjarà'', &quot;Se minges pas ta sopa lo babau vendrà''; nom donat als insèctes
* bacha (o bascha se ven del gallés 'bascauda'): fr. baquet, auge, bac de pierre sous une fontaine pour récupérer l'eau
* bachàs (o baschàs se ven del gallés 'bascauda'): abeurador
* bachòla (o baschòla se ven del gallés 'bascauda'): panièr o semal per lo transpòrt de rasim durant las vendémias; sòrta de bac de fusta, de forma ovalària, amb doas ansas lateralas constituidas per un talon de branca laissat sus las dogas
* bacon: lard, codena de lard
* badar: dobrir; restar la boca dubèrta, estonat
* badat: dobèrt
* badinar: s'amusar
* badinatge: fr. plaisanterie
* badò: pèça del jòc d'escacs que se desplaça de galís
* bagatge: vestits; bagatges
* bajau: casuda
* bal: bal, dansa
* balai, balaja: fr. balais
* balar: dansar
* balastra: caçairòla
* balhassat: de colors variadas
* baloard: fr. boulevard
* bana (èstre de &quot;) : anar ensemble, èsser d'acòrd
* bandat, -ada: sadol, ebri
* banejar: fr. bruiner
* banhadura: fr. mouillure, état de ce qui est mouillé
* banhar: molhar (qualqu’un en li getant d'aiga)
* banhar (se &quot;): far un banh
* banhat: fr. marécageux
* banhòla: banhadoira anciana amb de rodetas
* banqueta: trepador
* baraban (barrabam??) : filh de degun, boemian
* baralhar: s'agitar
* barbajau, èrba de talhadura : joubarbe
* barbòlha f. persona que parla indistintament; esperit confús e inconséquent, pauc senat; fig. enfanton
* barbotir : parlar doçament
* barcèla: fr. tombereau
* bardèla: vièlha vaca
* bard: fr. terre glaise
* bardar: salir
* bargassejar: fr. baragouiner
* barginhar, barguinhar: esitar; mercadejar, negociar lo prètz
* baril, barril? : bòssa, bossa, ansa (engenh de pesca)
* barjaca: fr. femme médisante
* barjar: bregar, concassar lo lin, lo cambe; parlar fòrça
* barlandatge: v. Varalh
* barnau: simpler, simple d'esperit
* barquet: fr. baquet (à lessive)
* barracan [barracòn/boracan]: estòfa
* barrar: claure, enclaure un eiretatge, tampar, arrestar; claure un terrenh, un camp
* barrat, - ada adj: barriolat, -ada
* barrats/mèrles: bigarrats (gendarmes. Nom donat pel marescal Duroc als musicians de la garda urbana)
* barreirat: Darcar lo barreirat: passar una frontièra, cambiar de situacion, cambiar de camp, eventualament trair.
* barron: baston
* barta: fr. hotte
* bartòt: fr. punaise
* bas, -sa: pregond, -a
* bast [bas/bat]: fr. bât
* basta : se a Dieu plai (tanben emplegat)
* bastissa: immòble
* baston [basto]: fr. bâton
* bata: sòc d'un animal
* batal, batala: fr. pagaie
* batalejar: fr. pagayer
* batalhar: fr. discutir; déblatérer
* batejar [batedzà/batigià]: fr. baptiser
* batel: batèl
* batelar, baratelar: anar e venir amb bruch
* batielhas f. pl. : batejalhas
* bavaira, baveira, bavareta, bavarèl: pèça del faudal masculin
* beal, be(s)au, beau: besal, rec: canal de derivacion qu'adutz l’aiga del riu al molin o que mena las aigas dels prats vèrs un rec
* bèc [bè] : fr. bec
* becar: 1. fr. becqueter, piquer avec le bec 2. fr. sommeiller (sens jaire?)
* beçau: beç (tanben emplegat)
*beçon: beç (tanben emplegat)
* bealar: cridar
*bedissa: sause
* bei: amb
* bèissa: fr. bêche 
* belament: lentament, doçament
* belet: ancestre, bisaujòl; grandpaire (mèstre del maine); nom afectiu balhat a un pichon
* belèt: febrièr (tanben emplegat)
* bèlh, a: bèl, a
* belhcòp: fòrça, plan
* belhida: semola
* belhir: bulhir, bolhir; fermentar
* belièra: V. beal
* belija, belha, buluga: beluga
* bèl-paire, bèla-maire: nuòu marit, nuòva esposa de la maire/del paire
* ben [bej/bion] : fr. bien adv
* bena: buc, rusc, bornat
* bena, bana: banasta pichona garnida de vime
* benabèl: fr. bel et bien
* benastrat: qu'a sòrt
* benlèu [belèu/bienlèu/beliau]
* bentot: tanben
* bequenar: rire (far bequenar)
* bericles: lunetas de vista
* berla: ataüc
* berbesin: formiga
* bernachon, bernaton: fr. roitelet
* bèrta, barta: fr. hotte ou panier en osier que les cultivateurs portent sur le dos, soit au moyen de bretelles passées sur le épaules, soit à l’aide de bras ou leviers en bois que les épaules supportent et que les mains retiennent.
* berzenar: bufar violentament del nas, boca barrada, durant un esforç o just après
* besenhas (f. pl.) causas personalas, vestits
* besonha, besunha : causa. besenhas (f. pl.) causas personalas, vestits
* bessina de lop: fr. vesse-de-loup
* bèstia: fr. sot
* bestiau m: fr. bétail
* bestium: animalum, ensemble dels animals
* besunha: fr. besogne; chose
* Bèu sénher/senhina (f.), Biau/bel [bi]  sénher/senhina (f.) : sénher! ; expression de commiseracion equivalenta a &quot;pecaire&quot; o &quot;bona gent&quot;. Bon sénher! exclam.
* beta: còrda
* beton (Cruesa) : beç
* beure [bi(e)wre/biwri/bewre] : fr. boire
* beure: castor
* biaças pl. (perque a doas pòchas) : fr. besace
* biais (aver paure ~) : aver una paura andadura, èsser en mal estat
* bian : V. Bien
* bica: cabra
* bicar: baisar
* bicha: fr. grand pot de terre
* bichier, pechier: fr. cruche
* bichon: pòt
* biega: cròssa
* bielar dejós lo molin: fr. faire un bief, fig. perdre son tenps
* bien: plan, bèlcòp
* bigòra (viròla??) : fr. tarrière, outil de charron
* bienastrós: aürós, sortós
* bienvolença: bon voler, gràcia
* bima: vedèla jove, de dos ans (del latin bis)
* bisa, bissa?: vent del Nòrd, que bufa entre lo nòrd e l'èst. bisa nièra: vent fosc de la nèu (NO) ; nòrd (direccion)
* bisaurada: fr. bourrasque
* biscar: èsser contrariat o vexat
* blacau (blacaud ?): fr. babillard
* bladre : fr. érable sycomore ou faux platane
* blai: beç
* blanche m. : corset (vestit). fr. corsage
* blasina: fr. bruine, pluie fine et brumeuse
* blat: cereal en general. Lo fr. blé: lo froment.
* blat negre: fr. sarrasin
* blat d'Espanha: fr. maïs
* blat, sega, segol: segla
* blauda [biawda, blòwda] : fr. blouse, sorte de vêtement, de tunique. Se dit quelquefois aussi d’une redingote à longues basques
* blesta: fr. écheveau de fil. v madaissa
* bleu, blèva: blau, blava
* blòc: en bloc: tot ensemble
* boada: transpòrt collectiu per ateladas de buòus; fr. corvée, assistance passagère, travail collectif et bénévole, pour donner un coup de main à charge de revanche. Es un vestigi dels trabalhs deguts et exigits al senhor de l'ancian regim. V. Boirada
* bòba: serpent, colòbra
* boc [bu/but], bocaud, bòchi : fr. bouc
* bòca: vièlha cabra
* bocar [ò] : potonar sus la boca
* bocha: labra, boca
* bochinar: romegar, fr. bouder
* bochon: bistrò(t), bar
* bocin: un bocin: un pauc
* bocla: bocla de metalh
* bodiàs: romeguièra
* bodier: boièr (tanben emplegat). fr. bouvier
* boetar (vòutar) : fr. voûter, arquer
* bofet: tafanari (umoristic)
* bouetat (vòutat) : òme qu'a l’espinada arcada
* boga: bòrna, fr. borne, limite
* boinar, bodinar: bornar, delimitar
* boira: fr. ensemble de bovins de trait
* boirada: transpòrt collectiu per ateladas de buòus; fr. corvée, travail collectif et bénévole, pour donner un coup de main à charge de revanche. Es un vestigi dels trabalhs deguts et exigits al senhor de l'ancian regim. V. Boada
* boirar: mesclar (se ditz tanben)
* boirar o borrar: metre en fagòts; emplir
* boirat: emplit
* boire: ventrut
* boirelat: V. Boirat
* boiron: fr. jeune apprenti bouvier
* boissaman: eissugaman
* boissar: eissugar. V. panar
* boisson de las penas: V. pena
* boissonada: fr. fourré de buissons
* boitós: ranc. fr boîteux
* bòja: saca de tela de sarpilhièra grossièra
* bola: V Boga
* bolet de la baga: fr. coulemelle
* bolha: garait (se ditz tanben)
* bolhat: fr. tache, flaque d'eau ou de couleur
* bolicar, bolijar?, bolejar? : bolegar
* bolija(r): estincela(r)
* bolla: bòla
* bòn: bon ('bon' davant vocala, bòn davant consonanta. Après lo nom, 'bon': 'un òme bòn, un bon òme'; de bòn pan)
* bonicon: esvèlt, polit
* boquet: saltarèla
* boqueton: fr. chevreau mâle
* borg: capdulh d’una comuna
* boriaire, -aira: borièr. fr. fermier
* borion: fr. bourgeon
* borlar: brutlar, bruslar
* borlet: fr. bourrelet qu'on met sur la tête des enfants qui commencent à marcher. Virar borlet: perdre lo cap
* bòrli: bòrlhe (tanben emplegat), òrb; fr. taon aveugle
* bòrna: fr borne, limite
* bornatat : fr. creux adj.
* bòrni d'un uelh: bòrni que n’a qu’un uèlh
* bornicada: fr. préjugé, aveuglement
* borras: étoupes
* borrassa: fr. lange en laine dont on enveloppe les enfants nouveau-nés. En pl. : ensemble des langes qui servent à emmaillotter un enfant
* borrasson: joguet de pelucha
* borré (grafia? cf. leng. burèl?) m: vèsta
* borret: taure; adj. molsós
* borreta: vaca jove (1 an)
* borsalhièr?: fr. bourrassier
* borrut adj. : fr. frisé
* botar: 'quo me bota: me conven
* botassa: fr. mare
* botaròt: fr. champignon
* botelha: vessiga; botelha
* botelhièr: fr. aide-de-camp du vacher 
* bòtja: v. bòja
* botre: botar, metre (tanben emplegats)
* bourrar: renonciar, non pas capitar
* bragas, brajas f plur: fr. culottes (vièlh parlar de comunas ruralas; Lo parlar modèrne de las vilas de Pleus, Mauriac e Salèrn se se ditz culòtaalotos)
* bragas, braias f plur: pantalon. pausar braias: anar de ventre
* braietas f plur: fr. petite culotte
* brajon (de banh) : eslip (de banh)
* branda: fr. grande bruyère
* brandar: tuar; bramar (fr. braire); cremar amb una flama viva, ardenta
* brandir: fr. agiter, branler, secouer
* brau: fr. taureau, étalon
* braudar: fr. broder; tenter
* breçòu, breçau: breç (tanben emplegat)
* bregalhat, brigalhat: fr. bariolé, peint de diverses couleurs
* breichèira: òrdi
* bregira, breichèira, braceira?? : segla
* bren, remol, cru (Salèrn, Mauriac), bes? [besh] (Riom) : fr. son, résidu de la farine
* brenar, renar: fr. bruit dut cochon quand il trempe son groin dans l’eau ou dans tout autre liquide 
* brénia/breba: bren (mèrda)
* brenle, brinle: fr. branle, danse dans laquelle les figurants se tiennent par la main, forment un cercle et parcourent successivement tous les points de la circonférence
* bresar, brisar: fr. émietter du pain, briser avec effort
* bresilhar: fr. gazouiller
* briòla m.: obrièr maladrech, pauc dotat
* bricolar/gigonar/barginhar: trantalhar, barguinhar, esitar, tergiversar
* brifar: manjar bèlcòp
* bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar
* briular, briugar?? [briwgà/briewgà] : &quot;bourdonnement grave que le taureau fait entendre lorsqu’il marche fièrement à la tête de la vacherie ou gratte du pied la terre ; il est remarquable que les animaux ne font plus entendre cette espèce de bourdonnement après la castration ; 'briugar, brandelar, branlar, barlocar': beugler le taureau. Le beuglement ordinaire des bœufs, des vaches et des veaux se nomme 'bramar' ; ces animaux ont, en outre, un troisième cri, que nos montagnards appellent 'deigueilar', qui commence par un son prolongé, très aigu, et se termine par un ton grave, c’est un cri d’alarme qui annonce la présence du loup.&quot; (Alan Broc)
* broa: limit (d'un camp). Broa delh ciau (o asuelh): orizont, asuèlh
* bròc [bro(k)] : vas en tèrra, pròpri a contenir d'aiga; fr. cruche.
* bròca: branca
* brocantar: fr. brocanter
* broet: bròu, bolhon
* brossa: fr. bruyère; fusta/lenha menuda, brancam
* brostar: fr. broûter
* bruèia, bruelha: fr. fâne, pousse, feuilles (d'ortolalha)
* bruelha, bruèia: fr. fâne, pousse, feuilles (d'ortolalha)
* bruga: fr. bruyère
* brugir: murmurar, fr. bourdonner (un riu)
* brulhar: brutlar
* bruma, brumatge fr. brouillard
* brut: bruch, rumor, novèla
* bu: amb
* budel: budèl. budel cuolat [kiogat]: fr. le rectum
* bueu (plur. [biaws/büe/bë/bü/bes]): buòu 
* bufa: bofa (còp)
* bufar: bofar
* bufet: fr. soufflet, instrument servant à produire du vent
* buïja, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga fr. jachère
* buja: tèrra èrma, amb una vegetacion pro rara, com de l'èrba i de genèsts
* buja: fr. cruche
* bujada, bugada (forma orlhaguesa montada en Cantalés): bugada
* buquet: V. Boquet
* burla: tempesta de nèu
* burlar: faire una tempesta de nèu; brutlar.
* burrica; fr. babeurre
* busac, busal, busau: fr. milan; anc. busa. V. gusa
* but: but, pont que se visa
* butit: testut
* cabèga: cavèca
* cabornat : fr. creux adj.
* caca: notz (&quot;noix sans brou&quot; infantil)
* cacalh: bonbon; pl. renhons
* cacaloneir: rugbyman
* cacau: uòu
* cachar: quichar
* cachon: avelana; nogalh
* cacorla, cocorda, cocorla, cogorla, cog, coina: cogorda, coja (tanben emplegat), cuja, tuca
* cafinhotar (se) fr. se blottir dans un petit coin, se rencogner dans un petit espace
* caia: truèja
* çai adv. fins
* çai enrèire: recentament
* caire: canton. fr. coin de l'âtre
* çais: aquí
* caion, caionet: porc (Velai)
* calada: senda rapida; senda dins la nèu
* calcinar (se): se far de socit
* camba-gròs (sud del Cantau): fr. champignon
* cambavirar: regirar, fr. bouleverser, surprendre
* cambeta: fr. tige (de planta)
* campaneta: fr. campanule (flor)
* campejar [kampisià/kampegià] : perseguir, se lançar a la perseguida
* campejada [kampisiado/kampegiado] (partir a la &quot;): perseguir, se lançar a la perseguida, esp. anar un gos darrièr un gat
* campís: espiègle, indocile, rétif
* canabau: carbe
* cancheta: fr. petit seau en métal
* cande, canda: clar, limpid
* canèla, chanèla, dosilh [dugi] : fr. robinet
* cantèl: fr. chanteau (de pain)
* canulant: enujós, emmerdant.
* canular: fr. ennuyer, emmerder
* canon: veire de vin
* cap [ka]: tèsta f, cap m
* capbàs: fr. descente
* capetar: fr. descendre, (anar a un luòc)
* capolar: fr. hacher
* caponar (se): se dissimular
* carcin: abitant del Carcin; vaslet de bòrda logat per las fenasons
* carcular: pensar, somjar
* cardalhau: topinambor
* carnada : carn de vaca salada
* carrar (se) : se plaire, s'amusar
* carrin: pòrc
* caròta: beta-rave
* carrat : fr. carré d'habitation, dans un ensemble de bâtiments agricoles
* cartofla : patata (Bas Auvèrnhe)
* cartonada: mesura de susfàcia que vària segon las regions entre 6 e 7 aras, aicí entre 9600 e 11200 km
* casabèc: fr. chemisier, corsage
* casar (se): maridar (se)
* casca-lumaç: cagaròl
* cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl; [karkavé] fr. grelot
* cascavelar: avançar fasent cascavels
* casiau: pèça de vinha
* caston : fr. bergerie
* cat (Carladès), chat : cat
* catar: amagar, escondre, abrigar, cobrir
* catonar: careçar, amanhagar
* caula: graula
* caura f.: v. còure (avelanièr)
* causa (per &quot; que): per çò que, perque
* celèira, cereira [sareida?, sardeira], cerèisa, ceriesa: cerièra
* celerier, cereis, cereir, cerier, ceredier: cerièr
* cenelhier: fr. aubépine
* censa f. : fr. bail, contrat
* cent m. : liura (unitat de pes)
* cerv: cèrvi
* cesta, ceston: fr. grande corbeille, panier (Panier s'i ditz tanben)
* cestús?? : país, luòc dont venèm
* chabeç: fr. traversin
* chabra ([[Velai]]) : saltarèla
* chab(d)elièra: riban de fil
* chabidar: s'assopir, somnolar
* chadeira, chaseira, cheira: cadièra (tanben emplegat)
* chadeira: cadena (tanben emplegat)
* chadenàs: cadena gròssa per traire los arbres del bòsc
* chala(da): passatge, camin desgatjat de nèu; traça dins la nèu
* chald, chaud: caud
* chalm, chauma: planèl esteril
* chambalià, chambaliá? (chambaliga), chambalha: cambaliga, garrotièra. fr. jarretière
* chambre (de mar o de riu) : cranc
* chamin de pè: viòl (tanben emplegat)
* chaminon: viòl de pè
* chamjar: cambiar
* champanhon: campanhòl
* chambe, charbe/cherbe/cherba, cambi, canabau, chanebe, chandre, chandra f. : cambe, carbe
* chamarat m. : estatge superiòr, dins unq fenèira, amb claravia ont se fasiá secar la palma e lo fen
* chambon: cambajon
* chamèis: suja
* champeirar: seguir, caminar sus la traça de qualqu'un
* chanau f. : fr. cheneau, gotièra de zinc au bòrd del teit (mas: 'canal' m. fossat d'escolament) 
* chancèl: ataüt
* chandela, chandeala: chandela; gratacèl
* changre: cancre
* chanit, -ida: fr. moisi; sòl de mal trabalhar; acerb, aspre
* chantel: cotèl
* chantèl: tròç copat dins un gròs pan
* chap-coissin: cabeç (fr. traversin)
* chap-leit : fr. bois de lit
* chapusar: fr. charpenter, débiter le bois à la hache
* charba: ansa
* chardas (las '') : velhadas durant las qualas se cardava
* chardèr: fr. chardonneret
* Charenda f.: Nadal m
* charent, -a: que demanda un prètz tròp elevat
* charga: carga (tanben emplegat)
* chargar: cargar (tanben emplegat)
* charrau: camin d'espleitacion
* charreira, charrèira, carrieira: espaci entre doas bòrdas, mena de rua
* charvalhar ([[Riòm]]) : fr. patouiller, manier salement, détériorer
* chas: a cò de
* chasau: maison arrueinada, fr. chaumière
* chaschòu: crani, tèsta entièra
* chasque inv. : cada
* chassanh: garric
* chasso (chasson ?) : roire
* chastèlh (plur. chastèlhs/chastiaus) : castèl 
* chastra: buc, bornat
* chatau: cabal
* chat-foin: putòi, catpudre
* chaubre, chaure: caber, cabir
* chauchar: caucar. fr. presser, fouler
* chauçada: barratge
* chaucida, chaucit: cardon
* chauçura (Bassa Auvernha): fr. chaussure
* chaudre: caler (se ditz tanben); caber, cabir
* chaul: caul, caulet. fr. chou
* chaul-raba: fr. chou-rave
* chaumesir: caumosir, mosir, fr. moisir
* chaumesit, -ida: caumosit, mosit, fr. moisi, -e
* chavacròs: fossaire, fr. fossoyeur
* chavalh [chaba] : caval
* chavanhòu, javanhòu: fr. hibou, chat-huant, grand duc ou petit duc
* cheir, chèir, chier, cher : gròs rocàs; clapàs; endrech o país rocalhós, fr. éboulis, amoncellement de pierres
* cheira: colada volcanica d'escòrias, fr. fr. coulée de roches
* cheiron, cairon: petit molon de pèiras
* cheiràs: clapàs, esp. colada volcanica d'escòrias, fr. coulée de roches
* chèrchapaís: vagabond
* chiar (per evolucion: chagar&gt;chaiar&gt;cheiar&gt;chiar): cagar (tanben emplegat)
* chibòta: cabana (de pèiras)
* chibre: carbe, cambe
* chin-tais: tais
* chindra: címec, cinze, cinza
* chuchutar: murmurar
* chuta: chòta (ausèl)
* ceal, ceau ([shaw] Mauriac, Sant Flor, Lo Puèi), cèu ([shèu] Salèrn), cièu franc. (Orlhac): cèl (forma que comença en Mende)
* cinglar: foetar
* cintura delh Bòn Dieu: arcolan, arcan (tanben emplegat). V. Arcan
* cireir: cerièr
* cist: cistre (pèira)
* civèira: fr. brouette
* clam (gardar '') : gardar son energia, gardar lo moral
* clamion: apèl, aclamacion
* clan: coratge; eslanç, vam. se donar clan
* clanca: fr. commère
* clancar: fr. commérer,  de bavarder en toute occasion
* clapeiràs: clapàs
* clenchar (se): fr. se pencher
* clergue: clergon clerjon. fr. enfant de coeur
* clujada: teit de fen
* coada, còada?: acès, cubèrt, angar fr. appentis. Fig. Se botar a la coada
* coarro, coarre: proprietari, patron
* coca: noga, notz; patata (Mauriac, Salèrn...)
* cochara f. : culhièr m.
* coche: pòrc
* cocuda: fr. primevère
* cocut: fr. jonquille
* codèrc: terrenh comunal
* coeire/còire: coire (vèrb); fr. marmite
* cofal: cofat. fr. gifle
* cogorla: fr. citrouille
* coige m., coija? f. : jaciment (minièr)
* coijar, coejar (se), s'anar coejar [kweydzà/kuetzà/kuedjà] : cochar (se), anar jaire
* coita: fr. hâte f, presse f
* còl [kwòl] : fr. cou
* còle: col (de montanha)
* colenha: conolha, filosa
* coleira: còla; passatge estreit entre doas còlas
* coljar (se), s'anar coljar. V. Coijar
* colh: fr. cou
* colièra: penda, còla
* comador: angar, cubèrt
* comencar: començar
* companatge: lach, burre, formatge e tot produch lactic
* compassar: despassar:
* conòlhada: conolha
* conflabueu: salamandra
* congeira, conheira, congènha?: congèsta
* conhar (ò): fr. pousser
* conradelar? corrandelar?: córrer la campanha
* cònse: fr. conseiller municipal. ''primier cònse'': fr. maire, ''ostau del cònse'': fr. mairie
* consire [kushire] : crebador. fr. crève-coeur
* cònte [kwònte]: conte
* còntia: discussion, disputa
* contiar : fr. se chamailler, se disputer, amicalement, se taquiner.
* continent: immediatament
* còntranòvie: fr. garçon d’honneur
* convisar : discutir
* còp [kòp/kòt] (plur. [kòts])
* còp d'alhís: fr. coup de feu, enthousiasme
* corcheira, corsièra? : corsièra
* cordelièra : còrda, cadena o boton per sonar lo monde a la porta
* còrdre: amassar, reunir
* còrdre (/se): tornar a l'ostal
* corniòla: fr. gosier
* corrau: fr. haras
* corriada: fr. liseron
* corsa: corsièra (tanben emplegat)
* cossí [kesí/kosí]: coma (interr. e non interr.)
* cortiau: carrièra bòrnia; cort (ensems dels enclauses orticòlas)
* cos: agrafuèlh (tanben emplegat)
* cossirar: sospirar
* cossirós, -osa: inquiet, - a
* costat (al &quot; de) : a costat de
* costat de neu: oèst
* còtla: mongeta (verda)
* còuclhe m. : nogalh, clòsc (de fruch)
* còure m. : avelanièr
* cralhós: fr. poussif
* crebalhas f. pl. : fr. semailles (crebir = cubrir, cobrir)
* crebir : cobrir, cubrir
* cremason: brutladura
* cremeson (aver de): aver enveja fòrça
* creme m. : fr. crainte
* crenhar: crénher
* crespar: fr. crisser
* crestar (se): dreçar (se)
* crida (creda? [crida]):  cicatriça
* cròi: mauvàs, marrit
* crossar/corsar: breçar (latin tardiu *crontiare)
* crossarèla: breçairòla
* crosset: breç
* crèu: nogalh
* cròç: breç
* cròça: fr. béquille
* cròmpa: crompa
* cruesar (francisme?) : cavar o clavar (los dos emplegats)
* crubir: fr. semer et herser
* cruca: dessús de la testa, testa
* cubèrt [tyubè]: teit
* cubrir: cobrir; semenar
* cuèire v: còire
* cuèissa (far &quot;) : faire place (sur un siège), se pousser un peu
* cueu, cuu [tchoo] [kiw], cuòl: cul
* cuja (en &quot;): fr. a falta de; en luòc de 
* cujadièr: jucador, juquèir (planca suspenduda contra una paret)
* cujar + infinitif: mancar de, aver mancat de (fr. faillir + inf.)
* cujon: molon
* culhir
* cunh: recanton
* cunhar: fr. fosir
* curalhèir: pilòt de pèiras
* cusina: cozina
* cusinar: cozinar
* cute, cut: grapald cantaire
* dalainèir: prunièr
* dalha f. : faux f.
* damaisèla: libellula
* danceis, dant-ci (marrida grafia?) : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum)
* daprès adv: après
* darcar: Darcar lo barreirat: passar una frontièra, cambiar de situacion, cambiar de camp, eventualament trair.
* daret: aret (tanben emplegat)
* darna: fr. teigne (insècte)
* darreir/darrier, darrèira adv. darrièr
* darrèira, darreiriá, darrieria, dabòria: autom, tardor
* darú, darut? (grafia??) : testut
* dauna: cauna
* daururas: joièls
* davans, davant (que) : abans, avant
* davant n. : faciada
* davantièr: faudau, davantal
* davisar: apercebre
* dedalièira: fr. digitale (flor)
* decebança: decepcion
* defèci: vergonha
* defròcas: vestits
* degosina : fr. farce (blague)
* deigalar: regalar
* delh: del
* dembe, dambe: ambe
* demèg, demièg, demeig, demièi, f. dem(i)èia, dem(i)èja?, meija f. : mièg. A demèg, a demeig, a demièi, a demi(i)èia, a meijas: a mièjas, a meitat
* dempeusnimens: pasmens, çaquedelai, çaquelà (tanben emplegats)
* dengun: degun
* derachilhar (?) : descloscar (las noses)
* dès, d'ès: v. Vès
* desacatar: descobrir
* desaprimatge: accion de manjar, far brostar la primièra èrba al primtemps
* desaveni, desavénia ? - desavenhe, desavenha: desagradable, desplasent
* desbrenar: levar lo bren, lo brutitge; desgatjar qualqu'un d'un marrit afar
* descatar: descobrir
* descompassar: despassar
* descorniolar: fr. égosiller
* descotir: se desbrolhar
* desempuei: puèi
* desfeci: desgost
* desfiular: dessadolar
* desfortuna: fr. malchance
* desjunar [deyjunà] : dinnar
* deslandar (se ~) : s'emancipar, sortir amb de dròllas
* deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e)
* desnut, -uda: nut, -uda
* despachar (se) : afanar (s')
* desparar (se) : se coitar, se brandar
* despartir: partejar; dividir
* despertin [desparti] : espertin
* despiech (en '') siá... : maudich siá...
* desrancar : arrancar, dostar quicòm en o topar
* desrason: fr. sottise (qu'on fait)
* desrochar, desroca: abatre, demolir
* dessobre: dessús
* dessotz: dejós
* destrame, detrame ? fr. recapte, solharda,  trastero (lieu, chambre où l'on dépose tous les objets qui ne font qu'embarrasser et encombrer les appartements, tels que les malles, les caisses, les meubles hors d'usage, etc)
* destrech, destreit (&quot;distrecht&quot;): estrech, estreit
* desvelhar (se) : revelhar (se)
* deval(s) : devèrs lo(s)
* devertir: divertir
* desvuedoira [divedujro/devudajre/devedujro], esvoeidas f plur: debanadoira. fr. dévidoir
* dià de dià! : diable!
* dijuòus (Cantal): dijòus. Dijòus Folhat: Ascension
* dimergue: dimenge
* dimiá V. Demèg
* dinc: dins (tanben emplegat)
* dissandes (de */'die 'sambati/): dissabte (de */'die 'sabat-i/)
* drulhier: rove
* diumenja f., dimenche, dimergue : dimenge
* doblar (se) : redreçar (se)
* doblon: taure de dos ans
* domaine: domèni
* domde: domdat
* domentre: dementre, mentre
* dòna(-i) ! : fr. frappe !
* doncar: penecar (penechar)
* dorna: ferrat de metalh
* dos m., duas fr.: dos, doas
* dostar: ostar, tirar
* dòure (/se), aver mau : dòlre, aver mal
* draulha: percha
* dreçador: bufet (mòble) 
* dreciera, dreiceira: corsièra (corseira), acorchièra
* dreit (alh '' de): fàcia (en '' de)
* dreit adv. : plan, bèlcòp. ''dreit content'' : encantat
* drinlha: druèlha, aliga. fr. alise
* drolhat: trempe
* drulhièr: fr. alisier
* duc m, dugo m: chòt (grand hibou)
* duganèla: fr. chat-huant, grand duc ou petit duc
* durbir: dobrir
* èga: cavalla
* eicalassi: regalèssia
* einuege: enutjat
* eiressil: api
* eissagar: fr. lessiver
* eissag, eissai: assag (tanben emplegat)
* eissaiar: assajar, ensajar
* eissit: moment qu’un païsan boriaire quita sa bòria a la fin de la logada
* eissiga: estimar lo chatau viu e mòrt, establir l’estat dels luòcs fach per un boriaire que part, o per lo que dintra
* eissolelhar (s'): fr. suer sous le soleil, se bronzer au soleil, prendre un coup de soleil
* eissuar, eissunhar: eissugar
* eissublar: doblidar (tanben emplegat)
* elh: en lo
* e(s?)lienar: fr. glisser (gasc. eslencar. cat. esllenegar)
* els: en los
* el/ela: el. V. G-el
* emanha: avellana V. aulan(h)a
* embaiard: civièra per desplaçar lo pòrc mòrt
* embeurar [embiwrà] : puslèu per un terrenh. V. Ongir
* emboconar, embocanar: pudir
* embofat, embufat: un pauc excitat o empebrinat
* embolon: bolhon blanc
* embonhilh [ambunhi] : embonilh
* embrenar (/s'): encombrar, embarrassar, emmerdar (/s'); fig. embarrassar (/s')
* embrolh: fr. embrouille; imbroglio
* empaitar: empachar (tanben emplegat)
* empatolhar (s'): fr. s'embabioler
* empatinar, empatenar? : apressar
* enançament: progression
* enançar: fr. prôner
* ençai (d'avora/d'aquesta ora '') : d'ara enlai
* enchiprar (s') : s'empebrinar
* enchiprós -osa: querellaire
* enclausa, enclòva : resclausa (d'aiga)
* enclum: enclutge
* encre,-a: nerviós, - osa
* encrechar (grafia??) : estacar d'animals dins l'establa amb una forca de dents viradas
* endarrier (Velai) : autom
* endejunar: desdejunar
* endeluòc [endelio], endiluòc: enluòc
* endular: fr. hurler
* endurar: suportar
* endurmir: endormir
* enfenar?? [infinà]: enfectar, envasir. fr. infecter, envahir
* enfiular (s'): se pintar, s'embriagar
* enfle, a: enflat, -ada
* enfonilh, enfonhilh, embossaire ??/embochaire ??  [embusajre], embotador : embut
* engaunhar: fr. tourner en dérision
* enginar: preparar
* engraissada: pan burrat
* engravadissa: avortament epizootic (vachas)
* engravissa: escaravissa
* engrisòla: fr. lézard gris
* enguetar: agachar (tanben emplegat)
* enlai (d'ara &quot; : d'ara en davant)
* ennairar (s') : s'elevar
* ènna (Orlhagués): èdra (gallés 'èdenno')
* ennarts : fr. échafaudages
* ennejar: negar
* enojar, enòujar, enhorar [inhura], enueiar : fr. ennuyer
* enquesiam (mai) : en quicòm/endacòm (mai) (tanben emplegat)
* enrufar (s'): s'irritar
* ensalada: fr. salade
* ensenhaire, a: ensenhant
* entau: atal
* entautar (s'): enfangar (s')
* entèir: entièr, sancièr. Per l’enteir: entièrament
* enténher: pas poder s'enténher de: pas poder s'empachar, se retenir de
* enterralhar: fr. butter (per. ex. les pommes de terre) 
* entitainar, entetinar: obsedir
* entrava adj. : embarrassaire
* entremèi: entremièg
* entreprés (demorar): demorar sens res far a se pausar de questions
* entretendre: entreténer
* entrò a: fins a, dusca a
* envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar
* èrba nèira o nègra: planta medicinala que servís a garir las cremadas
* ès: v. Vès
* esbaujas: bofet de farga
* esborfit: amolit, fr. ramolli
* esbrajas: pantalon
* escabiosa: fr. scabieuse (flor)
* escaluchar (grafia??) : descassonar (amb lo bigòs)
* escainar, escaisnar: sobrenommar
* escantir
* escargòu: cagaròl, cagaraula
* escartar (la farda) : estendre los vestements
* escarteirar: fr. écarteler
* escatrar: galaupar
* escaufar (s'): fr. réchauffer
* escavartar v. esparpalhar, micalhar; s'escavartar: s'escartae, s'aluenhar
* eschalatges? eschaladiers? : degràs d'un escalier
* eschampelar: esparpalhar
* eschamplai/eschamplat? (èsser &quot;) : fr. ailleurs, un peu paumé, bizarre
* eschandre v. rescalfar
* eschantir: escantir (tanben emplegat)
* escharpilhar: fr. effilocher, carder
* escharvalhar: fr. abimer
* eschaucir: causir
* eschaudre: fr. sevrer; détourner (l'eau d'un moulin)
* eschavanelh: v. chavanhòu
* eschilla: esquilla (fr. sonnailles)
* esclairon: aparicion luminosa e imprecisa qu'espauruga
* esclaraire: fr. éclaireur
* escofiar: aucir en donant un còp a la tèsta
* escofina: fr. scie égoïne
* escoga: escoba
* escolèir: regent, mèstre d'escòla
* escorcir: acortar (far plus cort)
* escorgar: escorjar
* escòt: fr. brin (p. ex. de genêt)
* escoutar: escotar (e 'ausir' en nombroses parlars)
* escrancar: crebar, agotar fisicament
* escuròu: esquiròl
* esfolerat: enrabiat
* esfòrç de temps: auratge
* esgiau: esglai
* esglage, englage: esglai, esfrai
* esfurinat: fr. effarouché
* esglaiar: esglasiar
* eslaiat: fatigat
* eslampar (s' &quot;) : s'engraissar (un animal de bòrda)
* esliauç: eslhauç
* esliuç, esliuça: eslhauç
* esliucejar: far d'eslhauces
* eslonjar: alongar
* esluenhar: alonhar
* esluiç: eslhauc
* esluicida: eslhauçada
* esmaiar: inquietar, estonar
* espantar: estonar. fr. étonner
* esparnida: eslhauç
* esparnir: esliuçar
* esparrabingar (s'): fr. se déhancher en marchant
* espatlar: demolir, desmantelar
* espauresit (Nòrd d'Auvèrnhe), espauresat (Varena de la Dòra) : paurugat (Sud d'Auvèrnhe)
* espeçar: trincar
* espeitar [espiytà] : esperar (atendre)
* espelhar: estrifar fr. déchirer
* espepidar: espepissar, agachar quicòm amb atencion
* espernhada: eslhauçada
* espertin, despertin: collacion del miègjorn, e per extension del tantòst
* espertinar/s'espertinar: dejunar, far collacion
* espetament (volcanica) : erupcion (volcanica)
* espiauna: espingla
* espicea: fr. épicéa
* espingar: saltar, gambadar
* espiujar: fr. éplucher
* espochingar: espochigar, espotir / esclafar
* espòr: clauson
* espulhar: espolhar, espesolhar
* esquitlhar: lisar
* essira: nèu; vent NO d'ivèrn portaire de nèu (dins las regions que dison &quot;la nèu&quot; lo vèrbe 'essirar' tracha del vent, dins la region que ditz &quot;la neja&quot; es la quita nèu e s'i ditz &quot;la sira&quot;, emai s'es una nevada calma)
* essirar: nevar; far de vent NO d'ivèrn
* estabosir: embalausir, esbleugir, emberlugar, esberlugar, fr. éblouir, étonner, surprendre
* estadís: fr. rassis
* estafeta: fr. éclaireur
* estalambor: baston de boièr
* estam, estain: estanh (metal)
* estament: situacion
* estampa: tampa (fr. vanne de l'étang)
* estampanit, ida: estabosit, espantat
* estau: maison (mas en auvernhat septentional: sala granda mal tenguda, cafarnaom)
* estauja: estauvi
* estausin: avant-teit, bordura del teit, esgot del teit
* estavanir (s') : fr. s'évanouir
* esteala, estièl, estèla: estela
* estendilhièr: fr. goutte d'un bord de toit sans chéneaux, point de chute de l'eau d'un toit
* esterlusir, esturlesir
* estisoira(s) : cisèus
* estolha: estobla, fr. chaume
* estornir, estronir: esternudar
* estrada: rota granda
* estranglachin: fr. noeud coulant
* estranhe: estranh
* èstre: balcon, bescaume
* estrebons: fr. soudaines rafales de vent glacé
* estrelhar (se faire): infligir una correccion, fr. dérouiller
* estruge m. : ortiga, estrigol
* (es?)trumèl: cavilha (dels umans)
* eu: el
* esvetlar [esvenlar] (s'): s'ajaçar, s'espatar
* esvoeidas f plur: debanadoira. fr. dévidoir
* fableta: fr. comptine
* fachineira, fada : bruèissa
* fadard [fadar], fadarda/fadassa? : fat, nesci
* faina: fagina; fr. faine
* faja: fr. faine
* fajòla: faiòl
* faler: caler
* faganàs: pudor f. (marrida olor)
* farinada: matafam fr. espèce de galette frite au beurre ou à l'huile, que l'on fait dans le ménage
* fargeira, faugeira? : falguièra
* farina (far) : esmenudar
* fatèir: grossièr
* fauc [fuòc] : fau (vèrbe Faire)
* fauda: rauba, farda
* faudau [fujau] : davantau
* fava: fr. haricot
* fedon: fr. poulin
* feneirar: fr. faire les foins
* ferrat: ferrat de metalh
* fèstre: fr. faite
* feure, fiaure: febre
* feureir, fiaureir: febrièr
* fiardar: anar regde
* ficre! eufem. fotre
* fieirau: fieiral
* figòt (fuegòt): fogal, fogèir
* filhat, ada, filhastre, - a? : gendre, nòra (tanben emplegat)
* filheta muda: eco, resson
* fiolant (fiulant?) : fr. ivrogne
* flacar: feblir; mancar de fòrça.
* flajolet: fr. flageolet (instrument de musica)
* flaunha: fr. rhume de cerveau
* Flors (Las): Las Cendras
* florejar: fr. froler, effleurer
* flusta: paur, fr. frousse
* flustós: pauruc
* foaire, foaissar: foire, fòser, trabalhar la vinha amb lo feçon (fr. binette)
* foèit: pilòt, pila, fr. tas
* fogeir: foguièr
* fojaçon: fogaça; espècia de pastisseria d'ordinari forma d'X, facha de farina, d'uòus, de sal e de laitatge
* fojada: fr. feu de broussailles
* fòlh: fòl, enrabiat
* folhar: fr. reverdir
* fònt: font
* foquet: banqueta
* forest (arcaïsme): bòsc
* foreston: gàrdia, agent forestal
* formatge [furmadze]
* fornelar: far una tempesta de nèu
* fòrre [fuòjre] : fr. paillasse
* fotimassar: fr. taquiner, tracasser, ravauder
* fotrau: fr. imbécile
* fraire d'un latz: mièg fraire
* frau: fr. terre inculte, lande, mauvaise terre
* fraulaud: inútil, bon a non-res
* gasperon: formatge de cabra redond, aromatizat amb alh e confeccionat amb la gaspa recuperada dins la burrèira aprèp la fabricacion del burre; se menjariá fresc)
* fraunhós: fr. barbouillé
* freid: freg
* fresa: fr. framboise
* freschum: carn (fresca)
* fresilhar: fr. chifonner
* fretas: fr. sabots de frein sur une charrette, dits aussi 'la mecanica'
* froment: fr. blé
* frostir:
* frostit:
* fum: perfum, fumet, atmosfèra
* fums: fr. brouillard
* fumareir, fomarèir: femièr
* fumeira: fum
* funhetar: furgar, fr. furetar
* fuòc [fiot/fiot]
* furmic: formiga
* fustarèl: canoa, batelet emplegat sus l'Aleir
* gabion: vagonet de mina
* gag [gat] : fr. geai
* gala(m)pian, -ana: fr. gamin, -ine, garnement
* galar (se) : amusar (s')
* galatge, galatjon: joguèt
* galòia f: fr. imbécile
* gampa: pej. garça, gobèla
* gandir (se): marchar cap a quicòm
* ganta: narcís blanc
* gantèira: senda, camin
* gaspa: fr. babeurre
* garba, gèrba: fr. gerbe
* garbèira: fr. meule de paille
* gardejar v. mirar
* gargès: imbecil
* garla, jarla: fr. grand vase pour le lait
* ga(r)landatge, garandage ft. cloison, ordinairement en briques, au moyen de laquelle on sépare les différentes pièces ou chambres d'un appartement
* garlon, jarlon: ferrat de fusta per móuser
* garnassa: la òc plantat de resinoses
* garra: gauta; anca, gauta del cul
* garre, garri: mascle ardent; gat (nom afectiu) (tanben 'garri' es lo rat)
* garron: gat (nom afectiu)
* gasar: caminar en s'enfonzant dins l'aigua, la nèu, la fanga...
* gasta??, gaste?? : pese
* gat (prononciacion de 'gag') : fr. geai
* gata: mongeta vèrda; fr. gousse des légumes; pois
* gatges: mòbles, vaissèls (fr. vaisseaux)
* gaudòt: fr. petit malin. escais de las gents d'Orlhac
* gaudre m.: torrent
* gauma, gome: fr. goître
* gaunha: gauta; per ext. boca; cara
* gavinet: cotèlh
* gavo: cròs, gaste, en parlant d'un fruch, principalament per las castanhas
* g-el, -a (plur. g-elses, -as, g-eusses, -as, i-eusses, -as) [ge' se/ge' si/ge 'shi/i' she?/jë' ses?jew' ses?] : el, -a; els, -elas. fr. lui, elle; eux, elles
* gelibre: gibre
* gema [gema/gima] : escuma; crema (en particular del lach)
* gendarma (gendarmE?): areng secat
* genest: genesta
* gente, gèntie: polit. franc gèntie, dreit polit: tras que polit
* gèrba, garba: fr. gerbe
* gemorejada (DJIMOUREDSADA): fr. giboulée
* gemorejar (DJIMOUREDSAR): fr. faire des giboulées
* getar: alargar (lo bestial)
* giaunada: gemiment, planh
* ginèst, genest: ginèsta
* gibar: far una bòssa
* giraudet: fr. casaque de toile (des bourgeois)
* gironda: ironda
* girveir: genièr
* gitar: fr. neiger dru
* glèisia: glèisa. fr. église
* glissar: fr. glisser
* glorieta: gloriette, petite chambre, fournil
* gobèla: pej. garça
* gojard : fr. goujat, aide-maçon et le manœuvre en général
* gola fr. gorge resserrée entre des montagne
* golada: ribòta (s'i emplèga tanben)
* golhòt: fr. goujon
* gonfle, a: enflat, -ada
* gòça (gòrça?) : fr. haie arborée
* gògas: bocins de bodin cuèchs amb la graissa
* goja: cogorla (tanben emplegat)
* gorba f. : rengada de fen
* gorbar: far una renguuèra de fen; amassar, reunir
* gost de la viòrna: curiositat
* gota: rivatèl
* gòrdia: vigor
* gorgolhon: fr. têtard 
* gorgon: gorgolhon, cavanilha, cusson (tanben emplegat)
* gòrgue: tuf (puzzolana)
* gòrja: boca
* gorjada: tanben 'menjadeta frugala'
* gornilha: granhòta, granhola
* gorrièra: eleganta
* gorrin: vaquièr; camisòt
* gostar: dinnar
* gòt a gòt (anar &quot;) : gota a gota, degotar
* graissa doça: sagin
* gralh: còrb
* gran [gro] adv. : brica, ges (tanben emplegat)
* grana, grona: rasim
* granauda: granhòta, graolha
* grangèir: estatjant en afermatge que cultiva la tèrra per un proprietari
* granolha: granhòta, graolha
* grapald: grapaud
* grapats : pèiras e bordilhas que demòran après un trabalh de construccion, de demoliment
* grapiunar: gratar, folhar 
* graumilhar (se) : se trigossar, arpatejar, se remudar coma se quicòm vos prusia
* graupir: sasir
* gravena: sabla, grava
* grèu, -èva: lourd; grave
* greule, griole: rat campanhòl
* grevança: regret
* grevar: regretar. Me'n grèva: regreti
* grilhada: patatas sautadas dins la padèla amb la graissa
* grinhòrla: ??
* grinzeleir: fr. groseillier
* grolhon: pòrc (pichon)
* gromel: fr. écheveau
* gronzeleir: groseiller?
* grovar: covar
* guel, -a, guelses/i-eusses, -as. V. G-el
* guenchir, guinchir ? fr. détourner, incliner, pencher, aller de côté, esquiver, se détourner
* guechit: fatigat
* guenilhas: sòrtas de bunhas del costat de Tièrn
* guèrlhe, guèrli: fr. qui louche
* guièra: vaissa (tanben emplegat)
* guinhar: mostrar del det
* gulha : fr. mur pignon
* gusa: fr. buse; anc. busac, busal, busau
* hala, ala (l'ala) : halle; hangar
* iable: diable (diablei a Riom)
* iera: ièra, èdra. fr. lierre
* ivern: nèu
* ivernar: nevar
* jabiòla: gàbia per los poletons
* jaca: vèsta
* jadeu: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses?
* jagossar : fr. peiner, avoir du mal.
* jai: gai (auseu)
* jaire: s'anar j.
* jalhon: polet
* jamba: camba (tanben emplegat)
* jambilhon: gambajon
* jambre: v. Chambre
* japar: fr. jaser, faire des commérages
* japaire, japaira: commère
* jaquí: vejaquí (tanben emplegat)
* jardinatge: ortalha (legums produsits a l'òrt)
* jarric: rove
* jaspi: fr. aspic
* jau/jalh, jalhard: gal
* javanhòu: chòt
* javílha: cavilha; fr. cheville. ''javilha folada'' : entorse à la cheville
* joana: jonquille
* joièl: fr. bijou
* joielier: fr. bijoutier
* jòine [juòjne], joine : jove
* joncha: fr. andain
* jonh? jont? : jo de buòus
* jonht: jonch
* jontura: bestials de laurar
* jornada (sègre sas ~) : trabalhar a la jornada coma obrèir agricòla
* jòune, a, jòine, a: joine, a, jove, a (los tres s'i dison)
* jòus: v. Dijuòus
* junc: jonc
* junhant, a: prèp, a, limitròf, a
* juòc [gio] : jòc
* jurar: rembolar
* lai: i (locatiu)
* lai: fr. souci
* laiat: fatigat
* laïns, lais adj ailà, alai
* laissa: alluvions
* laissar: vuejar
* lampar (se) : s'engraissar (un animal de bòrda)
* landaud: bestiasson, sustot lo peresós
* lanhar (se): aver de lagui, se demandar se qualqu'un va plan o non
* lat de l'entrant: oèst
* latz de levant: èst 
* lauras f. pl. : labras, pòts, bregas
* lavanhar: fr. flatter, cajòler, caresser
* lechon : gormand (gromand s'i emplega tanben)
* Lèir: Leir, Léger, fr. Loire
* leja: fr. luja
* l-èsser: èsser
* levada: regòla dins un prat que reculhís las aigas que rajòlan. De levada: d'entrada, fr. d'emblée
* levita: vèsta. fr. lévite
* li: i (locatiu)
* liada: meitat de jorn. La liada delh matin (=lo matin), la darrèira liada (=après-miegjorn) 
* lianh: aval. fr là-bas
* liauç: lhauç
* limon: fr. madrier
* lisèrt, lusèrt: lusèrp
* lissar: fr. glisser
* lista: fr. Bande de terre; champ plus long que large (del latin lista, bordura)
* liuç: lhauç
* liuçjada ([lustsada] grafia?) : eslhauç
* liuçjar ([lustsa] grafia?) : far d'eslhauces
* liurar: voidar
* loca: groselhièr (tanben emplegat)
* loda: fang
* lòng, lònja: long, longa, lòng, lònga
* lònh: luènh (tanben emplegat), luònh
* lòssa: cace
* luenta (la) : lo lonhdan
* lum: calelh d'òli de quatre o cinc becs
* lunar: far de luna
* luneira: clar de luna
* luns: diluns
* lura f. : animal gròs; fug-l'òbra, coard, paucval
* lusèrt, lisèrt: lusèrp
* madament : parièrament
* madèble: malaudiu
* madiera : brancas de sause
* madorne adj. : afligit
* Magalona: Vènus, estel del pastre
* mèstre [méstre] : mèstre (forma mai emplegada)
* maestre [maytre] [muytre] : mèstre
* mai: tanben
* mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin
* mai, malh: pibol
* mainatja-te!, mainatjatz-vos! : Tenètz-vos fièrs (formula d'adieu)
* maite. tantes maites: tants d'autres
* maitot/mai: tanben (s'i ditz tanben)
* majofa : majossa
* majofla: majossa, majofa
* maganhós : malautiu, que sembla pas en bona santat
* malha fr.  meule; tas de gerbes dans une grange
* maluç m. : amaluc
* mama f. : mamà
* mambor: dificultat, charivari, bruch
* mance, -ça: esquèrra
* mançard: esquerròt
* mandurar: macerar
* manhar: dominar, batre
* marbiocha/merbiucha (grafia mai etimogica) (etim. bas lat. *minimicula) : drolleta
* mardajauna, mardaroja: qu'es panat, pardós, tesselat
* mardet [mortchí] : boc
* màrfie: fr. transi, engourdi
* margarida: coccinella
* margolhar: fr. patauger, manier salement, barboter
* marguilhièr: fr. bedeau
* marmelaud: manouche, nomade, gitan
* marre o marra? : bruch
* marronar : rondinar, romegar
* marts: dimarts
* mas: sonque, solament
* masada, maseda, masela, masel, masa, mase?, maeda [moeda] : formiga
* masada: fr. hameau
* masca: bruèissa
* mascharar: mascarar, morralhar. fr. barbouiller, noircir, charbonner
* maschurar: fr. barbouiller, noircir, charbonner
* maseda: formiga (tanben emplegat)
* massança: colleccion
* 'massar: fr. prendre; ramasser; se refugiar
* masuc: fr. buron
* maton: fr. tourteau (producte de sarratge de las prèissas)
* maussa: majofa, fraga
* mauvàs, -asa: malvat, -ada
* me (ex: per me) pron. ieu
* meal: mèl
* mècres: dimècres
* mèdia: fr. sieste. V. Mèidia
* medrar ?? V. Meire
* meg, meja : mièg, mèja
* mei: amb
* mèi, f. mèja/mèija/mèia, demièi, f., dem(i)èia, dem(i)èja? : mièg, mèi (tanben emplegat)
* mèidia f., mèdia, meijorn: miègjorn
* meig, meija : mièg, mèja
* meijornar: espartin
* mèinuèit: mièjanuèit
* meire/medre: meissonar
* meiriar (se) : mudar d'ostal (del latin 'migrare')
* melh: milh (fr. millet)
* 'melh: al, amb lo
* mèlh(s): mièlhs
* mesnimens ?? : pasmens (tanben emplegat)
* mentre adv. : durant
* meola [m(i)ewla] [miaula]: mesolha, modela, mica (de pan)
* mèque: fig mocat. fr. penaud
* merende: repais dels trabalhadors que se manja al mitan de la matinada, vèrs dètz oras, e al mitan de la vesprada cap a quatre oras
* mèrgue: gaspa (tanben emplegat), lachada, laiton
* meritar: Acò li merita ben: merita ben acò
* mès adv: mas
* meschaent, a: dolent, a
* mesenga: fr. mésange
* mesir, mosir : fr. moisir
* mèsma: meteis, -sa
* mesnimens: pasmens, totun
* messatge: vailet, servicial
* miá: amiga (sentimental)
* mialaud, mialon? : fr. mialan, milan
* micha: pan blanc
* mielhs (de) de mai plus, de plus, en otra
* milhard: claufotís de ceriesas
* mimí/niní: nenon
* minaire: menairon
* minauna: gaton, caton
* mineira: mina, mena
* minjar: manjar
* minon: gat
* minòt: gat
* mioleira: basalt
* mirgalhat : fr. de plusieurs couleurs
* mis, blat d'Espanha: blat de las Índias
* mission: tot far mission de: tot en fasent semblant de
* mitanièr, a: capmasièr, a
* mitat: meitat
* moinant: donat que, estant que. fr. attendu que, étant donné que
* mòl [mwa]: mica (de pan)
* mola, moleta: flasca, flascon
* moblada: mescla de polverq e de gres e de limalha de fèr que giscla de las mòlas.
* molet: molin (tanben emplegat)
* molha: fr. endreit tranquil d'una ribièra; luòc ont l'aiga cola tan discretament que pareis dormenta.
* molhard: fr. sorsa d'aiga viva que nais dins los pasquièrs de las montanhas nautas. 
* momonejar: fr. marronner; murmurer
* monalha: fr. marmaille
* mòna: monina, monard
* monèira: fr. hanneton
* monilh: nombril
* morralhar (se): se barbolhar (p. ex. la cara de manjar) ; se cobrir (lo cèl)
* morralhar (se): lord, barbolhat; ebri
* morla: socha (tanben)
* moschaud: tavan
* moschon: mostic; moscard
* mosseiron: campairòl
* mosteau m.,  mosteala: mostela
* mostièr : monastèri
* mot, mota: sens còrnas (animal)
* mota: pelena, gason, pelosa
* mòuser: fr. traire
* mouton: moton
* móuser: mólzer
* muaa: auratge, avèrsa (evolucion de 'mudada')
* muralha: mur
* Nadau f: Nadal m
* nanai: fr. néné
* narisa, narina: narion
* narma adv cap
* narsa: sanha perilhosa (tanben emplegat)
* nau: nòu (tanben emplegat)
* naular: navigar
* nautenc: fr. hautain
* neaula, niola [niwva, niwga] : nèbla (fr. brouillard)
* neaulós: nivolós
* nèça f. : neboda
* nèbla f. : fr. brouillard; brume
* neija, neja: nèu
* nèir(e), a/nièr, a: negre, a
* nèci, nèsci ?? , -a [nèjsi]
* nevier: fr. névé m
* nharga: vièlha femna
* niarma, niun: degun
* nibol : nivol (tanben emplegat?)
* n(i)eus: quitament, e mai. Se le veguessiatz nieus: lors même que vous le verriez
* nieus-ben (pron. niuben) : fr. mêmement
* niula: nivol
* no: nos. fr. noeud
* noche: grosilhièr
* nogièir: noguièr
* noirin?? (fr. nourrain)
* nojalh: nogalh
* nòn [non] : non
* nomar: apelar, sonar qualqu'un
* nosilha: avelanièr
* notza: notz, noga
* nov'oras (las '') : desjunar tradicional del matin
* nu: nud
* nuech, nuèch [nuet/niut/në], nueit [nej/neit??] : nuèch, nuèit  
* nuòu, -òva: nòu, -òva
* òc-ben [a be/o pe] : òc, reforçat
* òc-plan [a plo/o plo] : òc, reforçat
* òcha: rendètz-vos, ocasion, escasença
* ocha: tèrra arabla; cap o chap (d'un baston)
* oire: odre
* òla f. : òli m.
* oleta: fr. petite cruche
* olha: oelha
* omplidar: oblidar
* ónger: assasonar
* ongir: imbiber (vêtement ou une chose). V. embeure
* òra (parlars del Santflorenc): ora
* orange, oranja: irange
* orba lutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l')
* orcèl: fr. pis
* òrdi, blat d'òrdi: òrdi (cultivat)
* orfaneau [arfaniaw] : orfanèl
* òrgi, òrge: òrdi (salvatge, 'hordeum sativum')
* òrt de sopar: fr. potager
* òs: nogalh o clòsc d'un fruch
* òscha: rescontre, rendetz-vos, ocasion. mancar l'òscha: fr. rater le coche
* pacand (pej.) : qu'es pas plan ensenhat, qu'a pas vista que sa campanha, fr. paisan, rustre .
* pacha: gauta; gauta del cul
* pachard: pardal (fr. moineau)
* pachat: patatas cuèchas adobadas amb vinagre e saladas
* padèla: padena
* padelh: pade, granda cassairòla de còure, padelon
* paga: agaça
* paia: paga (tanben emplegat)
* pairau, poirau: pairòl
* paiun [payun/payün] adv: cap
* palhanchar: fr. rempailler
* palhàs, palhassa: palhissa, palhisson (mòtle on se fa coire lo pan e las tortadas)
* palhòla: fr. tresse de paille de 25m
* palòt: bola de nèu
* pam: costat
* pamola, paumola: palmola (hordeum disticum)
* pana f. : fr. tache de rousseu
* panar: eissugar ([[Velai]]) ; raubar
* panièr (far &quot;) : fr. rompre son contrat sans préavis, retoumer chez soi avant l'heure convenue
* panlada [patnada] : galeta de patatas raspadas e d'uòus batuts, passada a la padèla
* panós: panat, pardós, tesselat; (patnós?) botaire, botinaire, fonhós
* panta : plasentaria, blaga, mistificacion.
* paora: paur (tanben emplegat)
* papach-ros [pApa-ros] : pit-rog
* papas: fr. bouillie
* paraplur [paraple] : paracasuda
* parelh: coble (de personas)
* parentelha: parentat
* parier: unifòrme (tanben emplegat)
* parjada: tropèl
* parlicada: discors
* parpalhòla: galineta, coccinella
* parpalhon: vagina
* parpand: charraire. fr. bavard
* parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse
* partre: partir
* parvision: provision
* pas: còl (geografia)
* passa: còl (geografia)
* passa-fin : tras que fin, tras qu'adreit
* passar per malhas : se far pas remarcar
* pastanada, pastanaia/pastenaia, pastanalha: carròta
* pastrussa: pastorèla
* pasturar (?), apasturar: paître, faire paître
* pasturau: pasquièr?. fr. pâturage ?
* patai(s): patés. fr. patois
* patana: varietat de patata pels pòrcs
* patiàs: patatas cuèchas a la cocòta amb de trocets de lard e sovent esclafadas
* patifaci : fr. tracas et mouvement que se donnent les femmes auprès des accouchées
* patirança: dificultat
* patolhar: fr. patauger; manier salement
* pau: fr. poinçon
* pauchar: esclafar
* pauva(r): pausa(r) (tanben emplegat); repaus(ar)
* pavor: paor (tanben emplegat)
* pebrada: farigola
* pechier, bichier: fr. cruche
* pèira de sucre: fr. morceau de sucre
* peirada: colada volcanica d'escòrias, fr. coulée de roches
* peiralhier: minaire de carbon
* pèiranèira: v. mioleira
* peireir: peirièra
* peireira: potz de mina
* peireiron: minaire
* pèis: fr. pis
* pelandràs, -assa: persona giganta
* pelaud: paisan, òme pesuc d'esperit e de còs, maladrech o bèl e galhard
* pelauda: femna bèla e galharda
* pelh: pel (per+lo)
* pelha: per las pelhas: fr. dans les draps, au lit
* pelharòt (a) : sus l'esquina
* pelhisa: v. Clujada
* pelhon: chiffon, bout de tissu
* penable: fr. pénible
* pendèir: penda (tanben emplegat)
* pendents m. pl: fr. boucles d'oreilles
* pendre v. : penjar
* penna: genest, ginèsta (tanben emplegats)
* pennar: s'aparar a cops de pè
* pensar: sonhar, donar manjar al bestial
* pentiment: colpabilitat
* perat adv. : completament. pas perat : pas brica
* pereir: perièr
* permenar, espermenar (se) : passejar (se)
* persèc, persège, persèja, pèrsia: persèga
* persugèir: perseguièr
* pesason: fondacion
* peschador, -oira: vivièr
* peson: fr. piéton, pion (échecs); anc. fantassin
* petaçar (se) : fig. fr. (se) réconcilier
* petaçatge: fig. fr. réconciliation
* petadoira: fr. pétoire; moto que fa de bruch
* petaraba: fr. pétoire
* petarda: fusilh
* petarela: fr. arbousier
* petarèlh: petaron (ciclomotor)
* petaret: fr. silène enflé, carnillet; petaire (que peta sovent)
* pete: embriac
* peteròla: veissiga
* petiòt: pichòt, pichon, petit
* petòra: embriac
* piada: fr. empreinte de pas. causir la piada: caminar amb precaucion
* pial: pel
* piasons f. pl. : fondacions (d'un bastiment)
* piauça: pic (otís)
* pibla f., pibola, pibona: pibol (tanben emplegat) (pibol: fr. peuplier noir)
* pica delh jorn: auba
* pica-perèir (far lo ~) : fr. faire la culbute ?
* piei adv: piri
* pingar, (a)pincar: plantar, dreçar
* picgralh [pingralh] : picòt, picvèrd
* pinambor: topinambor
* pissau: cascada
* pinhàs: fr. grappe
* pinhar, plinhar: fr. mettre en pignons ou 'plonjons'
* pitre-roge: v. papach-ros
* plaçar: adesar, rengar
* planc: fr. plancher
* planesa: platèu de ròca volcanica
* planhir, planger (plànger?), plangir: plànher; racar, regretar
* plaseir: plaser
* plond: prigond
* plonjon/planjon (planchon??) : fr. meule de gerbes, pignon
* plòva: pluèja
* plueia, pluèia, plueja [ploedso] (Murat, Sant Flor, Chaldasaigas) : pluèja
* plueure: plòure (tanben emplegat). Plueu a plastre/còrda : plòu a coa d'ase
* poder m. (a Vinzèla) : orguèlh
* podre, poire: poder (emplegat en una partida del Puei de Doma)
* point, -a, pont, -a : ponch(-a), punt(-a)
* pòla: pola
* polai, polau: nogalh
* polalha: fr. volaille
* pom, pòm m. [pwon] : poma
* pomat: citre
* pòmpa, pompa: tarta (de pomas o de trifolas); fr. béret
* pompir: marcar lo pas, fretar los pès sul palhasson
* pompira: patana
* pompon: fr. gâteau
* ponaire: botaire, botinaire, fonhós
* ponar: fr. bouder
* poncon: tonèl
* ponhança: estrés
* ponhar: estressar
* ponhós: estressant
* ponht(-a): ponch(-a), punt(-a)
* ponnaire: botaire, botinaire, fonhós
* pònt: pont
* pòrc d'Índia: pòrc marin
* pòrc fresc: lard
* pòrge: tanben fr. 'parvis de l'église'
* porra de París: fr. cive d'Angleterre
* porrat, pòrri, porrada: pòrre
* porreta: ceboleta
* portalon: fr. loquet
* posin: poleton
* postiau [puesiaw]: fr. échalas
* potaròl : campanhòl
* poton, potona: dorga, pechier, fr. cruche
* potona: bèc de la dorga o del pechier. Beure a la potona: beure a la dorga
* pòus f. pl. : fr. balles de céréales; poussière.
* poumon: paumon (tanben emplegat)
* prangièira, prangeira, pranhièira, pranièira: après-mèidia
* practica (de la) : per lo taure, taurir (montar la vaca)
* prèiche: presic
* prestir : fr. pétrir
* promeir, pormèir, promièr: primièr. botar lo charri promièr: faire Paques avant les Rameaux
* prossegier, pressegier ??: perseguièr
* prun: prunièr
* prus (aver de &quot;) : aver d'apetit
* pudina: pudesina
* pueg [puet/put/puë], puei/puèi: puèg, puèi
* pueissas adv. [pësa] : puèi
* putafinar: eliminar pauc cha pauc
* quan, -a, quanh, -nha: quin, -a
* quantben: quant
* quarteir (a &quot; de): còsta de, prèp de
* quatre (/oras) (las '') : gostar (tanben emplegat)
* quatrejar: galopar
* quauchaus: quicòm
* quaucòm: quicòm (tanben s'emplega)
* quena: fr. guibolle (camba)
* queicòm/quelhcòm?: quicòm
* quesar (se) : se calar, se taisar (tanben emplegats)
* quialar, quilar: cridar d'una veu aguda
* quilhar: fr. glisser
* quinçon: pinçon
* quinlaire: ??
* quitram : godron
* raba, rabeta: fr. rave
* raba-chaul: fr. chou-rave
* rabanat : fr. rassasié
* rabir (pas '') : sofrir tròp per conservar la paciéncia
* rabusar: fr. radoter
* racina: carròta
* racinar: recular
* radiç, rafe: rave
* rafanèl: fr. raumàs (tanben emplegat)
* rafar las ussas: fr. froncer les sourcils
* raian: corrent d'un ribièra
* rainaud, rainalha f. : mandra
* ram: avèrsa vigorosa
* rama: fr. fane; fusta/lenha menuda, brancam
* ramada: avèrsa vigorosa
* ramassar (se '): rentrar a l'ostal
* rampalm: bois
* rampanha: epidèmia
* rampon, respon? [ris pu] : bois
* rana: granolha vèrda
* ranc: ròc
* randa, rasa  (a &quot;) de adv. : rasís
* randurar: batre la campanha, flanar
* ranvèrs: penda al nòrd
* rapar : atrapar (p. ex. una malautia), seguir
* rapaton: diable
* rapitar: s'agripar
* rasa: gandòla, regòla. fr. rigole (dans les prés)
* rasa  (a &quot;) de adv. : rasís
* rasàs: precipici
* rastèl (de '') : per l'esquina (caire ''). rastèl de l'esquina: colomna vertebrala
* ratavolaja, ratavolaia: ratapenada (tanben emplegat. E tanben: rata-panada, rata-panata, rata-papanada, rata-paparada, rata-papinada, rata-parpanada, rata-parparata, rata-parpelhada, rata-parpenada, rata-pempenhada, rata-pempinhada, rata-pinhada, rata-penaa, rata-penà, rata-penarda, rata-penauda, rata-perpenada, rata-liada, rata-volada, rata-volusa, grifuda, artiaulada)

* raufelós, -osa: que rauqueja
* recenar: recular
* reclaure: dintrar las bèstias
* recoquet: caganís, enfant vengut long temps aprés los autres
* recurar: recoltar lo mèl
* redebelet: bisaujòl; ancestre. V. Reirdebelet
* rega: gandòla
* rega, reja, reia: fr. sillon. Sautar la reia: fr. dérailler
* regde: corrent d'un ribièra
* regi??, regit ?? : organizat
* reibelet: fr. roitelet
* rèi-bernat: fr. roitelet
* rèi-petit: fr. roitelet
* reinatge: fèsta patronala (oèst de la [[Nauta Lèira]], vòga o vòta dins l’èst del departament)
* reirdebelet: bisaujòl; ancestre. V. Redebelet
* reire: rire
* remarca: marca (de la metèo)
* rembaumar: sentir bon
* remolada: maionesa
* remudar: remenar
* ren, ranh: renhon
* repatiar (repastiar?): assadolar, assaciar
* repotet: garron (fr. jambonneau)
* requèsta / requista (aver &quot;) : èsser recercat, reputat
* resselha, ressegum: fr. sciure
* restoble: estobla, fr. chaume
* reta: carrieron en fòrta penda
* retard: èsser de retard: èsser en retard, aver de retard
* retrassar : recaptar, fr. ranger
* reveire (a) : reveire (al &quot;). fr. au revoir
* revirar: renversar
* reviure: fr. regain (segonda èrba d'un prat)
* revolum: torbilhon
* revolumar: torbilhonar
* ribeira, ribena: valada
* rigal: papag-ros
* rimar: fr. froncer, rider
* riu: ribeira pichona
* rival, rivau: ribàs, tèrtre en penda al bòrd d'un riu o d'un vaur. Rivatge
* roassar: traïnar, tuar lo temps
* robiaca: devòta; anc. sòrta d'infermièra e d'educatritz del Velai presenta en tots los vilatges per aidar la gent
* ròc-ferrau : basalt
* rodana: fr. ornière; traça de ròda sus la nèu 
* rodau: foguièra de la Sant Joan
* rodolatge: circ, radi, sector circular
* rogelhon: rosat (vin)
* rometz, romegàs, romeguiera: romec
* rondinar: fr. trainer, flaner, glander; murmurer, grogner
* ronha adj. : romegaire
* ronhar: romegar
* roquejar: getar de pèiras a qualqu'un
* roscha/ruscha: escòrça
* rossèl, -a: blond,-a; ros, -sa; jaune, -a
* rostissa (faire una '') : far cremar l'èrba per trabalhar la tèrra
* rot,-a: ablasigat, rendut (agotat fisicament)
* rover: rove (tanben emplegat)
* rufar: fronzir; eriçar; far de plecs; rebussar; rugar
* rufe: rugós (freg)
* ruia: rua, carrièra
* sabte, sande (esp. quand es un nom: Lo sabte) : samedi
* sac [sa]
* sacar (se) : s’aprochar, entrar (en sa casa), se metre &quot;me vau sacar elh lèit&quot;
* sacar: vendre
* saginat: fr. assagi
* saile: fr. par-dessus
* saïn [sei] sagin (fr. saindoux)
* saique: quicòm, quauquarrés (tanben emplegats)
* saletz, saleç: sause, salze
* saltar (una carrièra, etc.): passar de l'autre pam, de l'autre costat
* sambuc [sangu]
* sàmplie, sàmplia [shomplie] : simple, simpla, nesci, néscia
* sanar: castrar
* sanha: prat umid ont lo pè s'enfonza de còps, mas sens perilh
* sanlhe: saile fr. pèlerine
* sans adv. : sens (tanben emplegat) (es pas un francisme)
* sansònha : vielle à roue
* sap: avet
* sarcinar: sarcir
* sarpelí: fr. surplis (des prêtres)a
* sarrabastal(h?): bruch, tampatge, agitacion
* sarrau :??? (des paysans)
* sassic: moments (temps)
* saton : cadenat
* saubida, de: sobte
* saubre: saber, saupre
* saüc [sayu], [so-u] : sabuc
* sauclar: sarclar
* saumas neras: cèl auratjós, perturbacion
* saumeira: fr. saumure
* sautaboc: fr. criquet
* sautar: sortir (parlars de l'oèst)
* sauvagag? [sawbogà]: faire sauvagag: far una taulejada que marca l’achabament d’un ostau o la fin de la fenason; ara es una taulejada de fin d’annada
* se: fr. soi (ex: chas se)
* seauva, seuva: selva
* sebiau, sebiar?: haie, enceinte, cloture
* sèga après sèga: fr. à la suite immédiate
* sègre: fr. suivre. Faire sègre: amener q. avec soi
* seiar, sejar : segar (tanben emplegat)
* sèita: rèssa
* seitaire: fr. scieur de long
* seitar: ressegar
* sela : cadièra (tanben emplegat)
* selar: selar; montar a la sela
* selha, sega, selh? : segla
* selhon: ferrat de fusta. plòure a selhons: plòure a coa d'ase
* semondre: avertir
* senh: signe a la cara. Taqueta o verruga, &quot;gran de beutat&quot;.
* sentida: odorat
* sentinar, sentinejar: flairar, niflar
* sentre: sentir (tanben emplegat)
* ser [sei], sera m. : ser
* serpolet: ferigola
* sèrreu: planàs (geografia)
* sèrva: fr. mare
* sèrvia: resèrva d'aiga
* sescha: fr. massette d'eau, jonc
* simpla: tanben 'fòla'
* si us plai: se vos plai
* sira: nèu; vent NO d'ivèrn portaire de nèu (dins las regions que dison &quot;la nèu&quot; lo vèrbe 'essirar' tracha del vent, dins la region que ditz &quot;la neja&quot; es la quita nèu e s'i ditz &quot;la sira&quot;, emai s'es una nevada calma)
* sirar: nevar; far de vent NO d'ivèrn
* socalhar: secotir
* sofle: salamandra
* soira f. : lop
* sol (Bassa Auvernha): solelh 
* solaç: convèrsa
* solaçar: discutir, conversar
* solada (de nèu...) : capa
* sole: solelh (tanben emplegat)
* solèdre: vent de l'est
* solelh [shu(g)ïl] Salèrn, [shugi], [shugic’h], [suc’hi(c’h)] Sant Flor, [suri], [sugi(r)] Mauriac, [suvi] Velai, [sulé/sulej] Bassa Auvernha: fr. soleil. solelh entrant: oèst
* solelhada: còp de solelh, insolacion
* solelhon (solelhós ?) : balcon, pèça dubèrta expausada al solelh
* solhet: sulhet
* solier: fr. grenier
* sòm, sònh (far &quot;) : faire sòm-sòm
* sòmge: sòmi
* somjar: somiar
* som-som: fr. dodo
* sònh: V. Sòm
* sònha: proteccion
* sonhar: agachar o mirar atentivament, observar; suenhar
* sopa: dinnar
* sòpa: sopa
* soparon: ressopet
* sopit: fr. éteint (volcan)
* sordònha: sord
* sorga: sorsa
* sòrtre: sortir
* sorzir: interpelar; amassar, acampar, recaptar; sasir
* sostar: solatjar, esparnhar
* sot f.: estable dels pòrcs
* sot, sotz: sos (s'i ditz tanben)
* sotjar: badar, far l'endormit, estar indecís (latin SUSPICARI)
* soudar, saudar: soldar
* soventar (se), sovenhar (se) : sovenir (se)
* subte/subta (de): sobtan
* sunhar: somiar
* sunhe: sòmi
* supiar: fr. soulever; fig. supporter
* susnaut, -a adj. : culminant, -a
* tabanàs : persona bèstia
* tabolar: tabas(s)ar (s'i ditz tanben)
* taiqua, tanqu'a: fins a. ''Tanqu'alh còp que ven e mainatjatz-vos, d'aicí.''
* taiqua quand, tanqu'a quand: fins que
* taire (/se), taisar (/se): calar (/se)
* tais-chin: taisson
* tafor: calor umida
* talha: talh, trencha, lesca
* talha-prat: fr. pioche à rigole
* talièr: luòc ont se depausa la lenha, lenhièr
* tamblaire, tramble: tremol
* tampatge : bruch gròs e continuat
* tan: nos de la fusta
* tan si pena: fr. tant soit peu
* tanbens [tiobés] : tanben
* tànger (se &quot;) : aver un ligam de parentat
* tapar: cobrir
* 'tapar, atapar: préner/prene, prendre, (a)gafar
* tapèlh: tapadora (fr. couvercle)
* tarabast: fr. vacarme
* tardivar (se): atardivar, atardar (se)
* tartifle: patata
* taulard: lausa plana e sovent espessa de grandas dimensions
* taulièir: davantal. fr. tablier* 
* tauvèlas (faire las) : batre a la man la part del camp inaccessible amb l'araire
* tavon: tavan
* tege: sadol, tip
* tèira: tièra. fr. rangée
* teirada: fr. alignement
* telh: fr. tilleul
* telhós: fr. filandreux
* tèma: caprici, desir, enveja
* templau: còp donat sus lo temp. fr. soufflet
* téner: tenir
* tenalh: fr. arbalétrier, chevron
* terçon: taure o vedèla de tres ans
* tèrme: lista, bòrd bombut d'una rota, d'un camp; tèrtre, bòrd; broa, vegetacion long de la rota. fr. haie
* tesson: pòrc
* tèstanegra: mesenga, capnegre, lardiera testa niera
* tèula brasièra: fr. pierre plate du foyer
* tèule m: padena ambe de traucs per còire las castanhas
* tiblatge : fr. crépi
* obrador : fr. chantier
* tible, pible?: pibola (tanben emplegat)
* tim: farigola
* tinau: fr. imbécile
* tinèl: fr. sorbier des oiseaux, torier
* tiraliard: avar
* tirant: tirador (tanben emplegat), fr. tiroir
* tiula f [tshiwo] (Salèrn), [tyiwga] (Mauriac): teule m.; fr. tuile f
* toalha: fr. nappe; torchon
* toalhon: fr. nappe
* tocar, tochar: jogar (d'un instrument de musica, esp. l'acordeon)
* tochar a: s'ocupar de
* toia: fr. ajonc nain
* tòna: ostalet del campestre
* tonar: tronar (tanben emplegat). 'cò tona: trona
* topin: topinambor; topin
* topina: topinambors
* tossinar: tossir en quintas
* tòst: lèu
* toteschàs: totescàs
* totplen: plan, fòrça. fr. très
* totsitòst franc. (sovent [tushtò/tushtö/teshtwà]: tanlèu (tanben emplegat),còpsec, immediatament
* trabalhador: convise (fr. réunion de dentellières, et d'une manière générale, femmes au travail)
* tranchador: sièta
* tranedre: tròn, tron
* tranquelar: trampelar, trampalejar, titubar
* tranuga : agram (a l'èst)
* trapissada: fòrta avèrsa
* trasse adj. : fr. piètre
* trassinar: saltar dessús
* trau : biga aparenta on se penjava la carn per la far secar
* trauchat (o traucat) : fr. creux adj.
* trauchada: traversada
* trauchar: traversar, traucar, far la traça
* travada: fr. plafond
* travèrs [trobers]
* traversdet : espessor, nautor d'un det
* travèrsa: vent d'Oèst, plojal
* tregir: avalar
* tremolaud: tremol
* tremon: tremol
* trepejar: fr. fouler (le sol), marcher sur quelquechose
* tresanar (se): s'impacientar
* trescolar (lo solelh) : se colcar
* trestot: tot, ensemble
* trestots, trestotas: tots, totas; totòm
* treule m. : teule;  fr. tuile
* treulina, teulada, teulissa : fr. toiture de tuiles; toiture sans distinction de matériaux de couverture
* trèva: fr. fantasma
* triada: velhada qu'òm èra ocupat a triar las notz e a ne levar la tinta de nòga
* trida: fr. grive
* trifa, trèfa, trèfla, trefòla, trifòla (Velai subretot), tripola, trufe m. : trufa (tanben s'i emplèga, per ex. a Orlhac)
* tròç de... : espècia de... (tròç de bastard. tròç de vela: fr. tasse ferraille)
* tròce? o trocel : fr. trognon (de caul) truc: puèg (tanben emplegat)
* tròp adv. fòrça, plan, extremament
* trufièira: camp de patatas
* trule m. : teule, teula (tanben emplegat)
* trumèl m. cavilha (dels umans)
* tujar: fr. tutoyer
* tusta-barta: nesci
* tutejar: dire de tu
* uergas f.pl.: orgues
* uerge, òrge, òrgi, (u)erdi, breichèia (Liuradés) : òrdi
* ueu: uòu (tanben s'i ditz)
* ugon: V. Chavanhòu
* ulhe, a: sadol, -a, tip, -a
* usatge: costuma
* uvern: nèu (tanben emplegat)
* vacança [baconso]
* vacha [batcho/batzo/vatcha/vatza]
* vachier [batzié]: lo qui fa formatges, es lo superior del 'botelhier'
* vachiera [batziero]: totas las vacas e vedèls que passan l’estiu a la montanha que fa partida d’un domèni
* vaciva [bachibo] : vedèl d’un an
* valhant [baillon/balion]: valhant obrièr que trabalha lèu
* vaira [bajro]: velada (luna)
* vaissa: avelanièr
* val(s) : vèrs lo(s)
* valada: fr. vallée
* valdre: valer (tanben emplegat)
* valiure: fr. ravin
* valor [balor/valor]
* vana: cobertura del lièch
* vapor [bapor/vapor]
* vaque ! : vèni !
* varalh/varolh: tumult
* varena: terrenh granitic, tèrra esterila, landas
* varnichon, -ona : vinhairon,  -ona (de St Varnin, patron dels vinhairons)
* vas. V. Vès
* vau: fr. val
* vaudre: valer (tanben emplegat)
* veaa, veiaa, veia: causa, quicòm
* vedel, vedelh, vediau: vedèl
* vèlh/vieu: vièlh. Quant ses velh? :  quant as (d’ans/de temps)
* velha: fr. vielle à roue
* velhaca: vielhard(a)
* velhar faire: susvelhar
* velhessa: vielhitge
* ven! venhi! : vèni!
* vena: avena, fr. avoine
* vendre [bendre]
* venemós/venimós [benimos/venimos]: verenós
* véner: venir (tanben emplegat)
* ventar [bentà] : fr. vanner le blé (en Naut Auvèrnhe se servisson pas d’un 'van' fr., com en Limanha, mas en laissant caire, de naut, lo blat al vent)
* velh(s): al(s), vèrs lo(s)
* ventar: mai ventar: valer mièlhs
* verdier/verdeir/vergeir/vergier: vergièr
* veren: fr. venin; fig. venin, haine, rancune 
* verenós, -osa: venimeux
* vergonja [bregongio] (Cantau Sud), vergonha [vergunho](Cantau oèst, nord e èst)
* vernhàs: fr. ormeau
* vernhat: vèrn, vèrnhe. fr. aulne 
* vès, v-ès [ves/be] [vas], d'ès : en/a; a cò de. ex: ''Vès Clarmont'' ([[Marcha]], Lengadòc, Provença, [[Forés]], [[[vivaro-aupenc|vivaro-alpin]) (la pregnança del francés, bota a identificar v-ès a vèrs, mas las doas proposicions non an pas ren a veire)
* vertelhonar : se tòrcer de rire
* vesiat, ada : qu'es minhòt, polit, agradiu de veire
* vèsta: fr. veste. V. Jaca, Borré
* vetz: còp, vegada; A la vetz: de costuma, d'abituda
* vial, -a: vil, -a, lag, -ja
* viala: vila
* vialatge, vilatge [bilatzi] : vilatge
* viaus, - a: laid, - a, fr. vilain, -e
* viaus: gandòla, rigòla
* vidalha: peitrina
* viège: braçada; racion ??
* vièla, vièna, velha: fr. vielle (instrument musical)
* vija, vimja, vime: vim (tanben emplegat)
* vilaud: estatjant de la vila (pej.)
* vilent: avar, marrit e lord
* vinalha: sopa de vin
* vinatge (sant ~) : vin de nessa
* vinholat: vinhairon
* vint [bin(t)] : fr. vingt
* vint n. : vint quilogramas
* viòl: dralhòl, chaminon
* violet: sendièr
* violon [biulun/viulun] : fr. violon
* viraluelh: guerlhe
* visar: regardar, gaitar; escrutar; far atencion
* viseta : escalièr que vira, en fòrma de vitz
* vispada: pluèja subta, de corda durada
* viveda: civada
* v-o: o (article neutre)
* vodre, voire??: voler (emplegat en una partida del Puei de Doma)
* vòga, vòta: fèsta patronala
* voidar, vueidar [vuejdà] : vuejar
* volam [vulan/bugon] : faucille
* volha: oelha (tanben emplegat)
* v-ongla [onlha] : ongla
* v-onta: onta
* v-ora: ara
* vormalh: còp donat sus lo nas
* vorzina: fr.  saule marsault
* vousadoiras f plur: debanadoira. fr. dévidoir
* voutar: voltar, inclinar
* vueidar, voidar [vwejdà]: vuejar
* vuve, -a/veva: vieuse, -sa
* z-elh, z-ela: el, ela
* zangar: divagar pej.
* zò, ò: zo, o (article neutre)

== Vejatz tanben ==
[[Lexic_lemosin|Lexic lemosin]]</text>
      <sha1>kqc7j1ycn63bjt4cawvo700u2locjyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lexic lemosin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155347</id>
    <revision>
      <id>2510404</id>
      <parentid>2508554</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T10:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54242-01</username>
        <id>65600</id>
      </contributor>
      <origin>2510404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80985" sha1="e78mgw8za6a4krs8bi73v836m6s05oc" xml:space="preserve">{{Dialècte Lemosin}} Lo [[Lemosin (dialècte)|lemosin]] ten en generau lo vocabulari de l'[[occitan]] emb los eventuaus chamjaments fonetics dau [[nòrd-occitan]], mas a tanben de las formas lexicalas especificas (daus [[arcaïsme]]s e dau mots diferents de la rèsta de l'occitan) que plan sovent son comunas emb los dialèctes [[auvernhat]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten daus tèrmes tanben emplejats endacòm mai, pasmens los avèm pas exclús pr'amor de donar una mòstra dau vocabulari lemosin. Nos basam sus lo diccionari occitan-francés d'[[Ives Lavalada]] (ed. IEO Lemosin, 2010), que ne trobam daus extrachs aquí. [http://al.deliquet.free.fr/Occitan/Joan-Pau_VERDIER/Joan-Paul_VERDIER_01.htmlz]

Una fomt d'esplechar es aquela: https://espritdepays.com/bonus/glossaire-les-mots-du-perigord.

Los mots se presentan en occitan lemosin, e après los dos ponchs (:) s'en dona un equivalent en occitan lengadocian o ben en francés.

NDR — Tota esmenda, correccion o melhorament es benvengut, especialament quand ignoram la definicion o l'existéncia d'un mot (emb la marca «??») o que sèm pas segurs qu'existischa (emb la marca «?»).

I a daus mots que pòdon aver una consonanta iniciala [[epetentic]]a: ''g-uech'' [get], ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onta''...

La marca «franc.» significa «[[francisme]] d'evitar».

Lo [[sufix]] [[aumentatiu]] ''-às, -assa'' pòt venir ''-ard, -arda''.

* abalhat,-da part. pass. : maucorat,-da, deçaubut,-da
* abaura: fr. (d') à présent
* abausir, 'bausir [bu 'vi] : abausir, esbalausir
* abeurat, abeurada: fr. détrempé(e)
* abeuratge m., beuratge f.?? : beuratge
* abilhar ('bilhar) v. assasonar (tanben vòl dire Vestir) 
* abinar: acoblar (sens general e sens sexual)
* abocha (d'), d'abochas? : la gòrja duberta e lo còrs virat contra terra
* abochar, abochonar (s'): acatar (s') (tanben  emplegat)
* abora (d') : d'ora, tòst
* abòrd (d') : a l'instant, tot primièr, lèu; d'abòrd que: tantlèu que; puèi que (tanben emplegat)
* abracar: fatigar grandament
* abrial (sud del Perigòrd), abriu (nòrd [abri(w)/abre], abriau: abril)
* abriar: acorcir, abracar, escodar
* acaçar (acassar? varianta de (a)catar?) : cobrir
* aca(p)tar, 'ca(p)tar (/s') : amagar, escondre; cobrir
* acelar, açalar, acialar: abrigar de la pluèja
* acelat, açalat, acialat (a l') : abric (a l'); d'amagat, d'escondon, d'agachon, d'assetons)
* acepte: aisat, facile
* achabason: terminacion
* achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme: Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin captare)
* acharrau V. Charrau
* acimar: emplenar a ras
* acimat, -ada: que sa cima es elevada
* aclapir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) ; s'esfondrar, tombar tot d’un còp, s’afojar
* aclatar (s'): acatar (s') (tanben emplegat)
* acocolar (s'): acatar (s') (tanben emplegat)
* acoconar (/s'): emmitoufler
* acossar : encoratjar
* acotar: fr. appuyer, accoter, soutenir, étayer; atteindre
* acotir, cotir: batre, maltractar, prene pels cabèls
* acotit, -ida, cotit, -ida: mesclat, -ada
* acranar (s') : se far crane, polit
* acraponhir (s'): acatar (s') (tanben emplegat)
* acropir (s'): acatar (s') (tanben emplegat)
* adir: asirar, mauvoler a quauqu'un
* adissença: asirança, òdi
* aer: èr, aire (tanben emplegats)
* aficar: pimpar??
* afinar: enganar
* aflatar: careçar
* afincar: ballar, careçar; aficar ??
* afincar (s') : s'aplicar
* aflincar v. Aficar
* afamgalir: afamar
* afolar: avortar, far avortar; destruire
* afolir: afolesir, far venir fòl
* aforchar: enforcar; fr. être à califourchon
* afortigar, afortir: afirmar, assegurar
* ageir? : ??
* agresir fr. aigrir
* agroar (s') (Prov. tanben) : acatar (s') (tanben emplegat)
* agromar, agromelar, agromelir (s'): acatar (s') (tanben emplegat)
* agromelir (s’) : se redusir, se far tot pitit en s’escondre
* agrumir (s'): acatar (s') (tanben emplegat)
* agrupir (s'): acatar (s') (tanben emplegat)
* aguir : asirar
* aguissable: aissable, fr. détestable, insupportable
* aguissença: asirança, òdi
* aicí a (/tant) (d') : fins a
* aicianta (d') : fins a
* aigafòrt: aigafòrta (tanben emplegat)
* airau: airial, fr. basse-cour
* airier: abajonièr (vaccinum myrtillus)
* aisat adj. aisit
* aisinable : propri a rendre servici, a metre a l'aise
* aisinar : aprestar, preparar, alestir
* aitanben: (a)tanben; fr. aussi bien, c'est pourquoi
* aitanpauc: tanpauc ; fr. aussi bien, c'est pourquoi
* aitanplan: tanplan; fr. aussi bien, c'est pourquoi
* aitau: atal
* aitot V. Eitot
* ajauc: fr. ajonc
* ajumbrir (s'): acatar (s') (tanben emplegat)
* alacada: fòrta plojada?
* alaidonc, 'laidonc: donc, doncas. Alaidonc que: dau temps que, mentre que
* alau: alai, ailà
* albalutz V. Orbalutz
* alha (Cruesa): alh
* alopir: assalhir; maltractar; invectivar
* aluchar : alumar (tanben emplegat)
* alulhar: cridar fòrt per far portar la votz au lonh. Alulhar de jòia: udlar, cridar, udolar plan fòrt, per mostrar la jòia
* amassar, 'massar: regropar ; atrapar, prendre (un còp)
* amodelonar: fr. antasser
* amorrar : abaissar la testa, faire mòrdre la pols
* amortesir fr. adoucir
* ancèis, ancès que : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum)
* anchau m. : anchòia f.
* anda: tanta, sògra, mairastra; abusivament: granda, mameta
* anueit/anuèit, anuech/anuèch: auei, uei (tanben emplegats)
* apà! (de Òc-pas?) : non vòli pas!
* apautar: fr. renverser
* apetís fr. ciboulette
* aplèch [aplej] : fr. soc (de charrue)
* apoiar: fr. appuyer
* aponhar: garder, aver mestièr de quicòm; fr. répugner à faire quelque chose, tarder
* aprueismar ('prueismar, [prajmà], [(o)preimà], [apresmà], [aprowmà]): apropchar
* aquilhs (plural de 'aquel', ancian cas subjècte)
* ara. D'ara ençai: d'ara enans, d'ara en avant. V. Aura
* arair: araire
* arban (faire un &quot;) : s'entrajudar
* arçà! : interj. per incitar a faire quicòm (de òr + ça)
* arcar: passar per dessús de
* arçau : arç (planta). Fiau d'arçau: fil de fèrre barbelat
* archa: maid
* archelar: escalar. fr. escalader
* areclana: arcolan
* argiu m. : argila
* ariclana: V. Areclana
* aromaire: murtrièr?
* aromir: tuar
* arondesir fr. arrondir
* apietosir: fr. apitoyer
* arpiar: arpejar
* arreir: arrèire
* arrier: tanben, egalament
* arser: ièr al ser
* asperja f. espargue
* assedrat: assedat
* artichau, artrujau m. cachofle
* assumir (s') : s'assopir
* assuausar: apasimar, adocir, calmar
* assús, a sus: sus, sobre
* atrapar de (d') : se botar de, començar de
* atrevador: endrech qu'atira; rendètz-vos
* au: o (pronom neutre)
* aubalutz V. Orbalutz
* aubrisson: arbust
* auçada: nautada
* aucha, òucha: pradèl o camp claus situat prèp de la maison, sovent près de la cort dels pòrcs, ont se los laissava
* auchard: aucat, mascle de l’aucha
* auguer, auger?? : aver
* aul: el. V. Eu
* aulana: avelana. fr. noisette
* aumalha f. bestial gròs, bèstias amb banas que fan de la charn roja per la nuridura
* aura adv. ara. Tot aura/Totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment). D'aura enlai: d'ara endavant
* aures: quicòm mai, autra causa
* ausanier (comunas del sud del país de [[Garait]], region de [[Sent Vauric]]): bois [bwej] entrò una linha que jonh [[Ansesme]], [[Jòlhac]] e [[Ladapeira]], e [bwi] dejós d'aquesta delimitacion)
* ausar: gausar
* ausela: ironda; femela d'auseu
* auseu: aucèl
* auvelha, ovelha n. oelha, aolha
* auvernhata: fr. litorne (grive)
* avacar: reüssir, capitar
* avalir (s') : esfondrar (s')
* avances, avanceis : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum)
* avant que de + v. inf. : abans de
* avantier (l') : i a quauques jorns, i a quauque temps
* avena: civada
* aver: prend lo sens d'atrapar, raubar, n'acabar amb quicòm o quauquarren, tuar
* avesar: rendre domde, adometjar; familiarizar
* avesat (d') : de costuma, d'abitud
* avisar: regardar
* ba(m)bòia, babula, babuia: nesci; estatua; petòta
* babinhon mf. menton
* babòi : original (persona estranha)
* babusar: repapiar
* bacada n. past, pasta, pastèla (pels animals). fr. patée pour les cochons
* bacar: donar la bacada
* bada-graula:?? 
* badar v. cridar
* badada: grand crit
* bafada: repais d’importáncia en quantitat
* bajar: pensar
* balada : frairiá, vòta
* balaia: escoba (tradicionala de bàlec o autra planta)
* balajar (Corresa) : escobar
* balanç: vam, eslanç
* balharc: òrdi
* balharja: òrdi de primavera
* balinjas n. f. plur.: fr. couches ou langes
* bana (èstre de &quot;) : anar ensemble, èsser d'acòrd
* banchieron: banc pichon
* banlesar (se) : barrutlar, fr. errer
* banturla, banturle?? m. persona non seriosa (non pejoratiu)
* banturlar (se) : fr. errer; musar, perdre son temps a far quicòm?
* barbetar v. : còire
* barbòta: mena de sèrp non verenosa
* baraquen: fr. voyou
* barbelòta: jonquilha
* bargassar: charrar
* bargasson: que japa sens rason, que crida, que fa de bruch
* barginhar: esitar. Sens barginhar: sens esitacion, de manièra fèrma
* barja (Cruesa): partida de la granja situada au-dessús de l’estable on s'estojava lo fen e la palha
* barracat, - ada adj: barriolat, -ada
* barradís n. tèrra clausa près de la maison.
* barradissa: claus
* barrancon: barrèu d’escala o de cadièra, per ext. baston
* barrial, barriu: barril
* barrutlar: fr. errer
* bascha: fr. bâche la toile
* b-assetz: assatz; cèrts, certans (qualques)
* bàssia: aiguièra. fr. évier
* b-assuelh: asuèlh, fr. seuil (de la porte)
* batalhar, batalar?:  charrar
* baterias: batasons (tanben emplegat)
* bateusa: fr. moissonneuses-batteuse
* bauda: asnessa, borrica, Saura 
* 'bausir [bu 'vi], abausir: abausir, esbalausir
* baussuelh : asuèlh, fr. seuil (de la porte)
* beca f. vèspa
* beça, beçal, beçau, beçol, betol, betolaud, beç
* becar: fr. picorer
* becicar: far la sesta
* belier: febrièr
* belhier: febrièr
* belinament : fr. foisonnement, grouillement
* belujar (/se) : (se) bolegar
* benaise: satisfait, content
* beneisir: benesir (emplegat tanben)
* bentot: tanben
* berche: fr. édenté
* bergossa: vièlha oelha coriaç sense valor mercanta
* besenga/besinga: pauta
* besilh, besilha: causa de pas cap d'importància, pas res
* besilhar, bosilhar, far de las besilhas: bosigar, trencar, deteriorar, desgalhar, far de mala òbra
* bessicar (bercicar? breçicar?, de Brèç?) : somnolar
* bestiaria: bestiesa
* besunha, besonha: causa; obratge, afars (personals), bagatge... (tot çò qu'aparten a qualqu'un)
* b'etot, ben 'tot: benlèu
* beu (de &quot; de) : a còp de, a fòrça de
* beu (de ~ que) :  a mesura que, a proporcion que
* beuna?, beune? : ??
* beuradenc : bevible, potable, que se pòt beure
* bevetar: beure lentament
* biau biau ! : japada mai aguda dels jounes chens
* bibar (Creissent) : forrupar, fr. gober
* bicanard: païsan pej.
* bicas f. pl. labras
* bicar: baisar, potonar
* bicon: poton
* bieta: bleta
* bi(n)gois (de &quot;) : fr. de guingois
* bigòrra m. bigarraud/bigarròt, bigarroei/bigarroelh: blat d'Espanha, milhòc
* bigòs/bigoelh (bigwé) m. fr. hoyau
* bisard??, bisarde?, bisarda: bisarre, bijarre
* bilha: tronc d'un aubre
* binhet: bonheta
* biòla: bèç??, betol??
* biòla (d'un forn) : fr. charbons ardents
* bladar fr. emblaver; fig. joncher??
* bladasons : fr. semailles (du blé)
* bladin: blat negre (tanben emplegat)
* blagassar: charrar
* blanc fr. chevesne, meunier (peis)
* blanch, -a: blanc, -a
* blancha pura: aiga de vida
* blanchinhard, a: fr. banchâtre
* blandar: ?? (lo fuec)
* blesta f.: fr. écheveau
* bocanar: fa de bruch
* bochas f. pl. labras
* boda: fanga
* bodra, broda (de 'brauda'?) : fr.  crotte, boue battue; ordure
* bodrós: fug-l'òbra
* boes!: bah!
* boifar: v. Boissar
* boija, boïja [bwejjo] [buijJo] (Cruesa e endacòm mai): V. buïja
* bòina?, boina [bwejno] : bòrna
* boinar: bornar
* boïolar: faire de bofiòlas, fr. se boursoufler
* boirador [bwejra'dur] fr. instrument pour enlever la deuxième peau des châtaignes dans l'opération qui consiste à blanchir les châtaignes, instrument que l'on appelle aussi en Creuse &quot;las tanalhas&quot;
* boirar [bwej'ra]: mesclar, braçar, pelar las castanhas amb un boirador (aisina per las emblanquir)
* boiricin: panièr
* boiriu: redalh, fr. regain
* bois m. pl.: encastre (d'una fenèstra)
* boissar : escobar
* boisson blanc : espinalba, aubespina, jargas blanc, jargue, fr. aubépine
* bòja, bòtja (?) : saca
* bojal(h?) : fr. trou. bogalh?
* bojalar: traucar
* bolar: s'enfonzar los pès dins l'aiga e n'aver la cauçadura mòla
* bolega: fanga liquida
* bolin: panet redond
* bolit, bolhit, bulit, bulhit: olada (plat)
* boljar, bolejar: bolegar (tanben emplegat)
* bomba (a tota ~) : en córrer plan regde, plan viste
* bombar: fr.  bondir, rebondir
* bòn(n?)a: fr. marécage
* bondir: fr. gronder (bruch)
* bonhar: far trempar, macerar (varianta de Banhar qu'a aquesit un sens particular) 
* bonhat,-da : se ditz d’una frucha tròp madura, tanben de quauquaren qu’a demorat dau temps a trempar dins un liquid
* bonicon: ??
* bordairatge, bordieratge: bòria, ermitage, fr. closerie, petite métairie
* bordassar (metatèsi d'Adob(r)assar) [burdasà/durdasà] : repetaçar, fr. rapetasser V. 'do(b...)rassar
* bordier: bordièr; p. ext. logatièr
* boreta: bar(r)iòta, carriòl(a)
* borifa: fr. rombe (instrument de musica)
* borilh: borlhon, tapon (coma la nèu) ; tot pitit grun de pouvera
* bornat m., bornhon : buc (demorança de las abelhas, autrescòps facha amb la cavorna de chastenh, aura dins de caissas de fusta)
* bornha: panièr grand, naut e pregond, de palha tressada per tal de conservar la frucha
* bornhon V. Bornat
* borramesclar: mesclar totalament?
* borrar: tustar (tanben emplegat)
* borrassons: fr. langes, couches
* borricha (grafia?): bòssa, bossa (engenh de pesca)
* borricon: fr. bourriquet
* borrilh : polvera, bordilha. fr. balayures, poubelle
* borrinar : barrutlar, fr. errer
* borriqueta: saussa o sopa d'orselha
* bòsc beneit: bois
* bosar (se) : se laissar tombar coma una bosa
* boschalh : tap (de trafec rotièr)
* bòta: bota (fr. outre)
* botarèl, botareu: campanhòu
* botifla: veissiga
* bòtja (?), bòja : saca
* botjar: vojar fr. verser. Plòure coma qui la bòtja/vòja: plòure a semaladas
* 'bracar V. Abracar
* braçar: remenar
* braçat (de '') : à bras-le-corps
* bradar: gelar
* bradassa: charraira, fr. barbouilleuse
* bradassar (brandassar) v. secodre; parlar a tort e a travèrs
* bradasson, bredasson: persona maladreita o brusca
* bradau adj. (tombar '') : fr. lourdement
* braga: fr. culotte
* bran: bordilha
* brancantar : barrutlar, fr. errer
* branchiera : ?? 
* brand o bram?: &quot;sonar a brand&quot;: fr. sonner à toute volée
* brandinar: barrutlar, fr. errer
* brau: fr. lisière de terre qui sépare un champ d'un autre
* braulhós: brumós
* bravament adj. : doçament; regde; rudament
* brave, brava : bèl, bèla
* brèça [barça] : brèç
* brechar: cobrir
* brechalh (Cruesa): tapadoira
* bredilha: charraira
* brejadís: discussions, charradissa; baralha, disputa
* brejauda: sopa caracteristica del Lemosin facha de cauls e de lard (de 'brejar')
* brejon: codena del lard
* brenada: manjalha de bren amb aiga per péisser los pòrcs
* breta, bretona: vaca de lach
* bretonar: faire de grumèls
* briar (de 'breviar') : acortar
* bric de (pas '') : pas ges de; pas cap de, cap bri de
* brija (pas '') : pas brica
* brijon, brigon: miga, morcèl
* brima: molsa; bruine, crachin (que dona l'oidiom o lo mildiu als vergièrs)
* brimar: fr. bruiner; èsser atacadas las trufas pel mildiu
* bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar
* bringar: dançar, saltar, folastrar
* bròcha: branca secondària d'un aubre
* brochilhon: branquilhoneta
* brochon: fr. brindille
* brocon (far au &quot;): ?? (es un jòc)
* broda: fanga
* brodir (brondir), brudir: far de brug, bronzir, bondinar, resclantir
* brodischa: branquilhon;fr. broussaille
* brostachabrit: fr. chèvrefeuille
* brosinar: brosinhar, brusinhar. fr. bruiner d'une pluie fine et persistante
* bruau (variant de bruelh?): talús
* bruchadís: bruch continu??, brejadís ??
* brucir: mòrdre, atacar a pitits còps de dents, pinçar, piunar
* brudir: brusir, brugir, brogir, brunhir, brúnher. V. Brundir
* bruja: bruguièra
* brujaud: fr. ajonc
* brumerlós: brumós
* brun (faire &quot;) : faire negre/fosc. montar brun: s'escuresir lo cèl
* brundir (lat. grundire) : bronzir, bronzinar
* bruset? bruselh?: iò-iò fabricat pels mainatges
* budalha: budèls de pòrc
* bufec: fr. vide (de fruit à coque: cacau, avelana...)
* buïja, buija, boïja, boija, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga. fr. terre en friche, pâtis, jachère
* buja, bruja: gèrla, jarra (cruche à huile en terre cuite vernissée, non à long col, mais à anses)
* bujandariá: fr. buanderie
* bunhet m. : aurelheta (pastisson)
* bura: de color fosc
* burgaud, bergauda (Cruesa), burgon n. : fosseron
* burrau (Cruesa): fr. babeurre
* butir: butar
* cabonhat adj. : fr. encaissé fig.??
* cacau, cacalh (de 'cascalh' ?), calau, cacòu: notz
* cacunha: automobil vièlh
* caga-menut: avar
* çaiquedelai, çai que delai: ça que la, çaquelà
* caireforcha: caireforc
* cairiá (cairia, càiria) : canton (coin de l'âtre). C(h)erchar per las cairiás : c(h)erchar, furonar pertot sens succés; caire, ròdol/ròde, parçan, comarca
* calau: notz. fr. noix V. Cacau
* caleta: fr. cosse
* calhada, calhadon, calhat (Cruesa): formatge blanc
* calhar: fr. tasser (la terre)
* calòta: sièta crosa
* camjar: cambiar
* campar (/se): quilhar, dreçar
* canaçon : fr. caleçon
* canal [conar]
* cancanar, cancanilhar: charrar
* cancaridier: fr. frêne
* canòla (Dordonha) V. Coada
* cap (pas '') Bas. Lem. : ges
* capforcha: caire
* capit: poirit (fusta)
* 'captar (/se) V. Aca(p)tar
* caquetar: charrar
* carcalin: pan gròs en corona
* carcilhar (se) fr. s’émietter?
* cardalhan??, cardalhau: tòpi, topinambor
* carolha (Cruesa): pèl d'espic de blat d'Índia
* carreu: fr. chariot
* cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl
* cascavelar: avançar fasent cascavels
* cassa, casson: bocin de tèrra, ben massiu, fr. motte de terre. Durmir coma un casson : durmir coma una còça (dormir pregondament). Un casson de pan: un bocin de pan
* cassar: copar
* 'catar (/se) V. Aca(p)tar
* catissar(s'): acatar (s') (tanben emplegat)
* catura : tòrt, despit o damnatge causat a qualqu'un
* cauçar: fr. butter (la terre)
* cauças: socas (d’arbre)
* caumassa: calmàs (calor estofanta)
* cauquilhard: pelegrin
* caura f. : avelanièr
* cavalhier: gendarme
* cencena: nœud de l'écheveau; remue-ménage??
* cendrilha: fr. mésange
* censat: gaireben
* 'cepte V. Acepte
* cerèisa/cirèisa [sirèijo], cerièisa [serièijo] : cerièra
* cerv: cèrvi
* ‘chabason: terminacion
* chabeç: fr. fâne
* chablata, chabla: clujada (fr. toit de chaume)
* chabreta: siulet o cornet d'escorça de castanhièr fabricat pels goiats
* chabreu, chabròla, charbòu?, chabròt? : barreja de bolhon e de vin. &quot;far chabreu&quot; ajostar de vin al bolhon
* chabreulh/chabridon: cabridon
* chabròl, chabròu, chabròt? : cabiròl? , fr. chevreuil?; cabridon? 
* chabruelh: cabiròl, fr. chevreuil
* chadan: tèrra (de 'chada an')
* chadieira: cadièra
* chafre : surnom, escais(-nom)
* chafrolhar: fr. froisser
* chaine, chasne, casse, jarric, rover, rove
* chaitiu, -iva: coquin; marrit (maloneste e mauplasent) : persona malaürosa, magra e de pauc de santat, pas en fòrma
* chalelh [chonej] [tchalej] : calelh (tanben emplegat)
* chambija: rastèl
* chambon: jambon
* chamnhar, chamjar v. cambiar
* chaminaire: vagabond, sens-ostau
* chaminar: caminer; vagabondar 
* chanabon: cambe??, carbe??
* chanòla: ansa
* chantilhar v. fr. chantonner
* chanturlar: fr. ânonner
* chapalon (Cruesa): V. pelharaud
* chapdau: ensemble daus bens, la propietat (terras e bèstias)
* chapiau: fr. pignon (d'un ostal)
* chapmarteu: caboçòla, capgròs, tèsta d’ase
* chaputadís: dispute
* charavelí(s): carivari, charvarin, fr. charivari, vacarme, tapage qu'on fait aux nouveaux mariés
* charbonièra, cendrilha, senzilha, gamada, coa de panlon: chincharra, sarralhier blau, tèsta blava (blua), pimparrin, lardeireta (tots en Provença maritima), lardier Prov.; fr. mésange charbonnière
* charjant: pesant, pesuc
* charmable, eissarmable ? : fr. charmant
* charmenar: tormentar, tracassar
* charpinhadís : disputa
* charrairon: caminòl charratièr
* charrau f. : intrada d'un camp sens barrallha, facha d’entrelaç de branchas, mai granda que la cleda; barralha &quot;à claire voie&quot; 
* charrièra, carriera: camin o espaci libre près dels ostals ont passan o estacionan las carretas entre las bòrdas; per ext. cort de la bòria (de. basse cour)
* chas adv. en çò de; chas ieu/me…: los membres de ma familha, l'ostalada
&quot; chaser: caire, tombar
* chasne: casse
* chassida: fr. chassie
* chastiar: castigar
* chat-martre: martra
* chat-pitoir, chat-pitoi(s),  chat-pitòer?, chat-pitair, chat-pitais? [pituej/pitòj] : catpudre, (gat-)pudís
* chat-pudent, chat-punais V. Chat-pitoir
* chatinglar v. fr. chatouiller
* chauça: cauceta
* chauchabutida: ??
* chauchar: fr. appuyer
* chaucida: caucida, mena de cardon salvatge
* chaufaliech [-et] : fr. bassinoire
* chaul d'asne (Cruesa): mena de cardon salvatge
* chaulhadura: solhadura, brutícia
* chaulhar: solhar, enlordir, embrutar; trempar
* chaumassa : calor umidosa de l'estiu
* chaumenir fr. moisir
* chaumenit, -ida: fr. moisi, -e
* chaunhar: fr. grignoter, croquer
* chaupir : atrapar, agantar
* chaupre m., charpre m. calpre (arbre)
* chavana: tempesta
* chavau: caval
* chavau dau diable: fr. bousier, lucane ou cerf-volant, faucheux; mante religieuse
* chavaujar: cavalgar
* cheita: fr. chute?? 
* cheminada: cheminèia, chaminèia, cheminièra
* chen: can, chin, gos
* cherbe f., chibre m. (Cruesa) : carbe, cambe
* chialar (Cruesa): cridar en ploramicant
* chonhar (Cruesa): V. Fonhar
* chòrta (Cruesa): veitura, automobil
* chucant: fr. boudeur
* chucar: chocar
* 'cianta: V. Aicianta
* cierge: ciri
*cima (a la &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; de) : au bot/cap de
* cinglan (singlan?): colòbre vèrd e auriòl
* cir(i)èja: ceriesa. V. Cerèisa
* cirie(i)r m. ceresièr
* cirèisa, cirieisa: cerièra V. Cerèisa
* citron: sòrta de cogorda de color rossèla
* clabòt (ueu '') : uòu covat e non espelit, que siá estat fecondat o pas, o que l’embrion soiá mòrt
* clachar (se) : s'amagar, s'escondre
* cladassa: fr. litorne (grive)
* clampar, clampanciar: charrar
* clampinar: ?
* clapar: per dire de borrar vivament emb las mans o ben emb una lata, o amb quauquaren de plat, de plange
* clapeta: fr. pipelette
* clapeta (far &quot;): charrar
* clapetar: fr. claquer (de las dents)
* clardat: clartat
* clauvar: clavar
* cledier: fr. séchoir
* cledon: fr. portillon
* clessa: fr. clisse
* clocauda : fr couvée, troupe de poussins, engeance, famille
* clucas : fr. lunettes
* clucaron m. grapaud que pòrta los uòus de la fema &quot;a pelharaud&quot;
* cluseu: fr. fente?
* coa de patla [panlo]: ajaça, agaça
* coada, coda (Cruesa): sòrta de lòssa de fusta o metalh amb un long tudèl traucat que se pausava sus la selha per beire o versar l'aiga. (&quot;godet à queue qui sert à puiser de l'eau dans un seau&quot;), cassotte
* coar: fr. couver
* coatar (se) : metre sa coberta
*còbla f. : fr. couplet
* coble (un ~ de) fig. : parelh (un ~ de)
* coca: patata
* còça: soca. V. Còssa
* coçar: cercar, espepissar 
* cocorda f. cogorla
* codar: pàisser las vacas dins lo coderc
* coeijar (/se) V. Coijar (/se)
* coenh : canton
* cogasson: se ditz per lo còu darreir la testa, lo copet
* cogoiç, cogòu/cagüelh-cagoelh [kagwey] m. cogòt
* cogolha, cagolha f. cagaròl
* coguol m. fr. cocu; coguola: fr. primevère
* coia, coja: fr. courge, citrouille; gorda faita amb una coloquinta
* coijar (/se) : (/se) colcar
* colar: descendre?  o prendre una carrièra
* còl(d)re, còure (còrre) : coudrier (notat 'coorre' en un lexic)
* colenar (se) : fr. se glisser
* colidor: corredor, fr. couloir
* colier: colar. fr. collier
* coma adv. amb (exprimís l’acompanhament quand òm parla daus umans e sovent de las bèstias de la bòria)
* coma: com. (/Com) vai 'cò? : com va?
* començada : començament, començança
* conchon: fr. bassin? 
* concir (lat. concidere) : fr. abattre, accabler (la calor)
* condencionar (se) fr. se coaguler
* coneitre: conéisser
* conelha (conuelha) : conolha
* conestre: conéisser
* congièra: congèsta
* conhar: enfonzar, folrar; fig fr. glisser dans
* conòrt: auguri, presagi, opinion, esgard
* conortar (se) : regaudir, consolar, donar de coratge
* conselh (se balhar) : se donar de còr, de determinacion
* contrariós: fr. contrariant
* convidós: convidaire
* còpa : copa (de bòsc)
* còp-sec d’abòrd : fr. tout de suite, sur le champ 
* copilhar: copar en morcelets
* copinhar: tustar?
* coquerla: cocut feme
* corbe, corba adj. : corb, corba
* corcha: sièja (fr. vandoise)
* coret: corada, coradilha
* còrna-budeu(s?) m. : fr. culbute. Fa lo grand còrna-budeu: morir
* cornelha: graula
* corniòla : còl, traquea artèria, esofag
* còrsonela, còrsenela fr. scorsonère
* cortissons: pantalons corts
* cosinacuol: renouée (lit. &quot;démangecul&quot; planta)
* còssa: soca
* cossier, cossei (Naut Lemosin): preocupacion (gascon 'cossidèr')
* cotilhons pl. : gonèla
* coturas f. pl. : terras cultivadas de blat, de segle, de blat negre
* cramilhera fr. crémaillère
* crànher : crénher, crénger (tanben emplegats)
* craunhar: fr. grignoter, croquer
* crema f. crenta
* crochar, 'crochar: acrocar
* crochet: fr. pissenlit
* cronhar: fr. grignoter, croquer
* cròs: trauc; fr. tane (de renard etc). Cròs dau cul: anus
* crostar: enlordir
* crubir, crubrir?? (p.p crubert) : cobrir
* crum: fr. brume 
* crumor (en &quot;) : fr. obscurci par la brume
* crussir : manjar?, devorar?
* cubertilh: tap d'ola
* cubrir: cobrir
* cueire v. còure
* cuenh: canton, fr. coin (d'un luòc)
* cujar + v. inf. : arribar a, reüssir a
* cul sus testa: fr. sens dessus dessous
* cuol [kju], cuòl ([tior] a Tula) : cul (tanben emplegat)
* cussòla: gròs pan de segla
* dadet? (Cruesa): nom afectiu donat als mainatges (de 'daret' aret?)
* daiciá, daiciant (d'aicí a/en, ent (= ont) : d'aquí a; dinc a, fins fig. (tanben: d'aicí a)
* daivoar: desautorizar, renegar, condamnar
* dalh: fr. faux
* darreir (nontronés e endacòm mai) : darrier
* dau: del (tanben emplegat)
* dausuns: qualques, certans. 'dausuns còps' : certanas vetz
* decha: ferida
* degolinar: caire gota a gota
* degolinari (far &quot;) : fr. enlever furtivement (en jòcs d'enfants)
* degrad, degrat: grad, gra
* degreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala
* degut: deute (tanben emplegat)
* deibrir, dreibir: dubrir
* deimai: fatigat, geinat, excedit
* delesei? delaiçai? De lai ençai? [delesej] : d'ara en avant
* deleser: fug-l'òbra, hippy
* demia, demiá f, demieg m: mièg, mièja
* dempès: V. pès (d'en &quot;)
* dempuei: dempuèi
* denada: viure(s); argent; tropèl?
* denaut: en naut
* desbilhar, des’bilhar (se) : desabilhar
* de(s)bolar: s'enfugir
* desavenhe: desagradable, desplasent
* desboijar: esbosigar
* desboirar: desmesclar V. Boirar
* desbojar, desbotjar, desvojar? : desbanar, travolhar; recontar, decorar, cardinejar
* desbolegar: desbrolhar??
* desborrinar : esborrifar?
* desbraulhar: grafia per Desbrolhar??
* desbrundelar: desrotlar (un fial)
* deschassidar: levar la chassida (crostas dels nòunats al bòrd de las paupièras e cilhas); dobrir los uèlhs al monde; batejar.
* descranilhar: descrocar, desgafar
* descrubir: descobrir
* desdire: fr. fausser (au sens materiel)
* desei (deseir?), deser : desir; fr. désir
* desennastar: levar l'asta
* desfarda: fr. débris, rebuts
* desgaunhar: fr. faire des grimaces; rechigner; fr. vomir ?
* desgaunhat, -ada: renfrogné, ronchon
* desgoletar: fr. se dérober, disparaître
* desgorçar: netejar una broa
* desgreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala
* de(s)guelha: fr. boucan, bombance, ribote
* desjaivar, desgeivar? : far sortir del lièch
*deslenat: fatigat
* deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e)
* desnant: d'aicí/d'ara en avant
* desnogalhar: dobrir un *nogalh o notz
* despetesir: fr. décrasser
* despiech (far) : contranhar, desrenjar, saubre mau
* despuei [dejpej] [despë], dempuei, : depuis 
* desraijar: desrasigar, desraiçar
* desrei: malaür, desastre, troble, desrota
* desrejar: chambiar de direccion, desviar
* dessierv: dessert
* dessós, dessot?, dessots?, dessotz?: dessota, dejós
* destombar: càser (de sa nautor); fig. desconcertar
* destrenh: fr. ménage (faire le &quot;)
* desvarachar: desbosigar, artigar, desglevar, de(s?)gorsar, fornelar
* desversar: fr. renverser
* desviardar: fr. décamper
* desvirar : ?? 
* desvirolar: escorjar
* desvoar: renegar (qualqu'un)
* det. grand det: det gròs?. mermilhon  : det pichon. guinhaire: indèx
* deu: del (arrondiment de [[Sent Irieis])
* déver: deure (tanben emplegat)
* diaures!, diatres! : diantre!
* diesena: desena
* diesenat: desenat
* dietz: dètz
* dieumenc [diòmen], dieumenche [diòmenche], dieumergue [diomerge], dieumenge [dioumejne] : dimenge (dimenge o diumenc semblan las formas majoritàrias)
* dijuòus: dijòus
* dimenir : demenir, diminuar (tanben emplegat)
* dinc a: fins a
* dindaud: dindon, dinde (Corresa)
* dindrinar: tindar 
* dispareitre, disparestre : disparéisser
* dissa(n)des n. (de */'die 'sambati/) : dissabte (de */'die 'sabat-i/ tanben emplegat [disadde])
* 'do(b...)rassar, 'dobrassar? (&gt;adobassar) v. : petaçar. fr. raccomoder (un tissu)
* doas-tres: qualques
* doçarèl: fat, doçastre
* doler v. : dòler
* domaisela: fr. cerf-volant
* domdar v. : domesticar 
* domde : docil
* dondar v. Domdar
* dòstar: dostar, retirar
* dòuça: fr. gousse; mongeta, fr. haricot vert
* dòure, doler v. : dòler 
* dreibida, deiberta, duberta, druberta: pp. dobèrta
* d'òrs en avant: d'ara en davant
* drapel: fr. lange
* drollichon: drollet
* drubir, drobiir, dreibir, dubrir, druebir, deibrir, ubrir : dobrir
* drucar: ??
* dueinan, d'uei un an, endueinan, en d'uei un an: l'an que ven
* dumpuèi: dempuèi  
* durbir: dobrir
* durmença: dormança, fr. somnolence
* egulhada: fr. aiguillon à boeufs
* eidredon: edredon
* eigar, aigar, eissegar, asengar v. metre en òrdre, agençar, adobar; ajustar, separar; adesar
* eimatin: aqueste matin
* einoiar: sofrir; fr. ennuyer (embêter)
* einueg: problèma, pena
* einuech adv. uèi
* einuei, ennuei (esnuei) : sofrença. V. einueg
* eiperar, esperar [eipéra] fr. attendre
* eirisseu f. jolverd
* eisanhe: avar
* eisilar: fr. glisser
* eisir: aisir??; eissir??
* eissabanit : ??
* eissabencar: eissabrancar, eissabancar?, desbrancar, (e)scabeçar
* eissaragar (grafia de verificar): esparpalhar lo fen. V. Eissigar
* eissarquiar: esfondrar, desplaçar la tèrra
* eissaurar: V. Eissurir
* eissaurelhar : assordir
* eissebrar: estrifar, entalhar
* eissegar : segar, meissonar; fig. destruire
* eisserbant: deserbant
* eisserbar: sarclar, arrancar las marridas èrbas
* eisserbatge: deserbatge
* eissicolhar (s') : cridar
* eissigar (varianta d'eissegar/eissagar: partejar en parts egalas entre personas) (/s') : esparpalhar
* eissiular: siblar, siular
* eissolent: insolent
* eissorlar: eissordar (dins lo sens d'enervar)
* eissublar, eissuflar, eissicliar (sicliar) : siblar, siular (lat. exsibilare)
* (/s')eissubir, eissubir [ejjubí] : s'avalir, desaparéisser, fr. se volatiliser.l
* eissufle, estufle, eschurlet, eschuflòl, eschurlòl: siblet, siulet (lemosin classic)
* eissurir v. fr. premsar, serrar, tòrcer, faire secar, fr. essorer, épreindre; agotar, fr. tarir; fig. agitar, quichar lo chuc
* eitot: tanben
* embaisse: biais, afar
* embarbolicar: embrolhar?; embarbostir?
* embonilh: fr. nombril
* embrucida, embrussida: morduda, nhacada; fr. pincée
* emper adv. pasmens, totun, pr'aquò (cf. catalan 'emperò')
* emplei: emplec
* empleiar, empluiar franc. : emplegar
* emplenat, empluiat franc. : emplegat
* emplir: emplenar
* empluiar, empleiar franc. : emplegar
* empluiat, emplenat franc. : emplegat
* en per avant: aperabans
* enançar: avançar, progressar
* enautar (/s') : enauçar
* enchaiença, enchaison: escasença, pretèxte
* enclunhe: enclutge. fr. enclume
* encranilhar: encrancar
* endalh: andain. Fenar los endalhs: faner les andains
* endechar: endecar, mabolhar, abasir, abismar
* endechat, -ada: andicapat ; privat d'un o plusors dets de la man
* endonc: puèi que; alara, alavètz (en aquel moment)
* endueinan [ɛndej'nɔm]: l'an venent
* endunle, endutle: budeu emplit de charn de pòrc aprestada. Se conserva emb lo salat (charn de pòrc salada) e que se minja bulhit. fig. V. Entrule
* endurar: sofrir
* enfetós: pudent
* enfeurit,-da: enfebrit (que suefra de las feures)
* enfonilh: fr. entonnoir
* engalunchar (s'): s'installar o èsser pres dins las brancas d'un aubre
* engarçar: trompar meschantament
* engaulhar (/s') : se crotter de boue
* enginjaire: fr. inventeur
* engolar: engolir; fr. gober
* engraunhar: engraufinhar, grafinhar
* engrunar: fr. écosser, égrainer
* engueitar: gaitar, espiar
* engingar: engimbrar
* engravissa: escaravissa, fr. écrevisse
* engulhar:  conhar lo fiau dins l’agulha; conhar lo còrs dedins un vestit per s’abilhar
* eniurar: fr. enivrer
* enjagat,-ada : posicionat d’un meschant biais
* enjucar (s') : s'enjocar, se plaçar a la cima de quauquaren d'aut (aubre, eschala, teulada, etc.)
* enmatin (l' ~) : matin (lo ~)
* enniblat: ennivolat
* enniurar: fr. enivrer
* enquera, engueras/engueras (d') adv. encara
* enquilhar: cargar (un vestit)
* enrotar: començar, metre en rota
* ensauvar (s'): se sauvar
* enser (l'): lo ser
* ensorcelar, ensorcierar, ensorcilhar: enfachinar, enfadar (tanben emplegats)
* ensubrevut, -uda: que pòrta lo marrit uèlh o sus lo qual l'an getat, embreissat, emmascat, enfada, enfachinat, enfachilhat
* entainar: tardar; languir
* entau: aital (del latin 'in tale (modo')'); (ai)tant
* entanhar: enfangar, enfangassar?, embodigar??/embodijar??. fr. embourber
* ente : ont
* entòrcha : fr. torche
* entraupa: entrava; trapèla, tracanard
* entraupar (s') : fr. s'entraver, trébucher
* entreprener: entreprendre, entreprene, entrepréner
* entrebreschar: ??
* entrule m. òme pauc actiu, mal desgordit
* entrusca (tant) que: fins (a tant) que
* envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar
* enviá: enveja
* enviblar: trompar; jugar de meschants torns, ensorcelar
* envirolar: entornejar
* esbabinhar (s') : finfonhar, ranguilhejar, biscar, ragassar, petonar, fr. grommeler, rouspéter (en faisant des grimaces)
* esbadaurelar (s’) : cridar a plen gorjareu, plan fòrt, en alulhar
* esbalausir [ejbalu 'vi], esblausir [ejblu' zi] : esbalausir
* esbatoelh, esbatoeri(s...): fr. ébat; amusement; joguet
* esbaubit: plan estonat
* esbelar: se far bèl, lo temps
* esblanchurir: blanquejar
* esblausir [ejblu' zi], esbalausir [ejbalu 'vi] : esbalausir
* esbolhar, desbolhar: traire lo budelam, dobrir las tripas; demolir, destruire, abatre
* esborlhar: fr. aveugler
* esborissar: esborrifar
* esbraceiar: esbracejar
* esbramelada: fr. bêlement
* esbramelar (s') : fr. s'égosiller
* esbresinaer, esbrijonar, esbrisonar: fr. émietter?
* esbrodichar, esbrodichonar (minoratiu?) : podar un aubre, fr. épointer
* escadassar: cridar per paur (per dire los crits de las jalinas)
* escaletar: fr. casser, enlever la coquille, écailler
* escanar: fr. éreinter
* escarabissa: fr. écrevisse
* escassonar: émotter
* escassonat, -ada: dividit, trencat
* escebrament [eysebrà]: estrifament
* escebrar [eysebrà, esibrà], escicar, escirpar: destrifar, partir, escarpir
* eschala dau Bon Diu, o dau diable: arquet de sant Martin
* eschaletar: escalar. fr. escalader
* eschamjar, eschamnar: escambiar
* eschamge, eschamnhe: escambi
* eschantir: atudar; aucir
* eschardilha: fr. écharde
* escharnir (s') : grimacejar ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir''
* escharonhar: escorjar, levar la charn de mala manièra, en eissebrar
* eschauradís : escaufament
* eschaurar: escaufar
* eschauton: fr. écheveau
* eschavel: fr. rouet
* eschilla [eschinla] : esquilla
* eschillon [eschinlon]: esquilon, fr. grelot
* eschivar v. estalviar, economizar; evitar
* escicar (essecar??) : talhar?
* esclapir (s') : s’esfondrar, tombar tot d’un còp
* esclargir: esclarir, fr. rincer
* esclarsiera, esclarciera?, esclarsida: fr. clairière?; esplendor?; esclat de lum. loc. A l'esclarsiera/esclarsida: fr. à la pointe du jour
* escorcir: escorçar
* escorsiera: corsièra
* escrasar: esclafar
* escraunar (s') : cridar (coma una graula)
* escrupir: escupir
* escujar (s') : s'escondre
* escunlar, escutlar, escudlar: versar, vojar, mesurar; plaçar, despensar; fr. embarrasser, rendre penaud, interdit.
* escura: bòria, bòrda, granja
* escuròu: esquiròl
* esfarbir, esferbir: desbarbolhar
* esfeunir: mettre en colère, exciter, irriter
* esfeunit,-da adj. : dins un estat de colera
* esfodir, esfòudir, esfaudir?? : espantar?
* esfoudir: affoler
* esfredir: mettre en colère, exciter, irriter
* esfredit,-da adj. : susprés, paurós
* esgirdar: asperger éclabousser
* esgleisa: glèisa (tanben emplegat)
* esgorçar: agotar; desboijar (desbosigar)
* esgrinjòla: V. grinjòla
* esjarrar: esgarrar. fr. écuisser, fendre en déchirant
* esjarrilhar, ajalhar, esjalinar (per terra): (s'): acatar (s') (tanben emplegat)
* esjavinhar(s') V. Esbabinhar (s')
* eslampar, eslampiar [eslampià/eslapià], (es)ropiar, eslifrar, colenar v. lisar, fr. glisser; déraper?? 
* eslampiada: fr. laisser-aller, emportement hors de soi, licence; lampada, fr. lampée (prendre une ~ d'une boisson)
* eslauç, eslhauç: fr. éclair
* eslhauç: fr. éclair
* eslhauçar: fr. faire des éclairs
* eslhausada: coup d'éclair
* eslhausar: fr. faire des éclairs
* eslausiada: coup d'éclair
* eslonjar (/s') : (/s')alongar; se jaire/jàser
* esmai, desmai: fr. émoi, souci, inquiétude
* esmaginar (cf. cat. anc.) [eimaginà]: imaginar
* esmaiar/esmajar: inquietar, estonar; decorar, florir, fr. émailler fig.; S’esmajar de quauqu’un o de quauqua ren: migrar, demandar o cherchar de las novelas, s'en preocupar, s'en inquietar
* esmalir (s'): enrabiar (s')
* esmalit,-da adj. : dins un estat de colera
* esmància: menaça
* esmanciada: menaça. A esmanciadas : fr. en rampant?
* esmanciament: acte d'esmanciar
* esmanciar: amenaçar, far de menaças amb un signe de la man
* esmaraunar o esmarraunar?? (s' &quot;) : fr. grogner
* esmirar: visar (aver coma objectiu, cibla)
* esmiraudiat: miraculat??
* esnançar [ejnansà]?? (amb EI- non etimologica) : avançar, progressar
* esnharlar: agrandir un vestiment a otrança en tirant dessús
* esnuiança: fr. ennui
* espanhar v. (u)lhauçar
* espandre: espandir
* espanir (s') (Cruesa) V. espatarrar (s')
* espansilhar: escampilhar
* esparrar (s') V. espatarrar (s')
* esparson: fr. écouvillon
* esperar [esperà] fr. espérer
* espetissar: apetitir
* espeulhar: espelhar, escorjar (levar la peu per la recuperar)
* espinasson: albespina??, aubespin?? 
* espingar: gambadar, se ditz pejorativament per dançar, remudar, bolegar
* esplamir: fr. étaler?
* espodansar: espodassar, podar un aubre
* espofidar: fr. pouffer??
* espotir [ejputí], espòutir (lat. Pullis: pòu, polvèra) : fr. écraser, réduire en poudre
* espistrolhar: fr. éclabousser
* esraminar : fr. gronder
* esranchat, -ada: garrèl,- a
* esranhadís : fr. toile d’araignée
* esrantelar: levar las rantelas
* esrapar: desrapar
* esritjós (grafia per iretjós??) : ??
* essaurelhar: V. Eissaurelhar
* estamnar : entamenar?
* estancha: estanhòl, pescariá
* estelura: estelam?
* esterbar (de Trevar??): barrutlar, fr. errer
* estiflar: siular
* estinhar: v. Estribar
* estinhassar : fr. ébouriffer
* estolha: estobla, restoble, rastolh
* estorbar: dispersar
* estorbeu: esparvier (tanben emplegat)
* estorcer (/s') : fr. se tordre, se tortillerèstra: lucana petita del granièr
* estre: èsser. Estre per +v. inf. : èsser al punt de
* estrech : èsser un '' : èsser fòrça magre
* estrelhar: donar una rosta, fr. étriller, battre, donner une raclée
* estribar : trabalhar, usar, fatigar; fr. unir le ﬁl en le dévidant par le moyen d'une pièce de cuir ou de drap nommée 'estribador' ou 'estinhador'; fr. mener bon train
* estrifolhar: estrelhar, batre, donar una bona leiçon
* estufladís: siulament larg
* estuflar: siular
* estujar: escondre, amagar; estojar ?
* esversar: fr. renverser
* esvetlar [esvenlà], esvedlar (s') V. espatarrar (s')
* esviardar: fr. éreinter
* esvicoar (s') : s'avalir, desaparéisser, fr. se volatiliser
s'esvicoar
* esvirolada: ??
* esvirolar: escorjar; fig. despolhar
* etiada: fr. jachère nue
* eu (Naut lemosin): el (Bas lemosin) V. Aul
* exprès (a ' '') : fr. à dessein
* fadard [fodar], fadarda/fadassa: fadat, fat, nesci
* faiòu n. fau
* faler: caler
* fame: fam
* famgala: fr. fringale
* familha: tanben vòl dire 'mainatge, enfant'. &quot;(Ilhs) an doas familhas&quot;
* fanha: fanja, fanga (tanben emplegats)
* fanir: ??
* farcidura: farçum, farça
* farfantela: ??
* Farjòu: Ferreòl
* faròt: ??
* farrar: farratjar?? ; ferrar
* farròlha f. : ??
* fastjar [fashà/foshà] (latin ''fastidiare'') : empebrinar; fr. fâcher 
* fat, fada: caluc, uga
* fava, fava verda: mongeta, fr. haricot vert
* feblesir: feblir
* femorier: fr. fumier
* fendassa: crebassa
* feniera: fr. fénil
* fermic, fermitz, furmic: formic, formiga
* fermijar: formiguejar (de monde, etc)
* fers, fera: sauvatge; fièr, -a
* feunial: fr. taie d'oreiller
* feure f. sovent en pl. : fèbre. Feure bringau
* feurier: febrièr
* feuse: falgueira (tanben emplegat)
* fiau per linha : de fial en cordura, de fial en agulha (punt per punt, per lo detalh, dins una succession logica)
* fiau: fil, fial
* fiaulat: bandat, pintat
* filh de vessa ! : macarèl
* fiolon: botelheta
* flaia: fr. pousse d'un végétal
* flaina: fagina
* flau onomat. : fr. vlan
* flaujon : fr. flageolet. 
* flaunhard : fr. flemmard? 
* flaüticar [flejticà] :  sonar mal la flabuta
* fleitau: plafond
* flissonar: ondejar? ; fr. frissonner??
* fodinar: fr. fouiller
* foirar : aver la foira
* foitar(/se) : fotre
* foitre (/se) : fotre
* folharja: fuelham
* folharjós: folhós
* fonhassar o fonhar (?) (Cruesa): ploricar
* fomarier: fumièr; bordilhas
* fomorjar : ??
* fòrt (a ~ de), a fòrç de ?? : a fòrça de, a dich de, a dicha de
* fotrasson: janfotre
* frachin: cendre o escòrias pichonas, oxid negre de fèr
* fradassa: frachiva (landa, terrenh inculte)
* frair n. fraire
* frau: tèrras abandonadas, èrmas
* freg f. : freg m.
* fregir: refregir
* fremijar: fremir
* frijoladís: frejolum, fr. frisson
* frijolar: fremir, estrementir
* frenir (de &quot;fenir&quot; ?) : gastar, usar
* fresche : fresc (tanben emplegat)
* freschum: fr. fraîchin
* frestinar: furgar, fosilhar, cercar, tafurar, nistejar
* fretissa: V. Lissa; pan negre fretat d'alh
* fricaud, -a, fricós, -a: fr. ragoutant, friand, appétissant
* frijol, frijolada: frejolum, fresiment, fr. frisson
* frijolar: fremir
* frijoladís, frijolament (frisolament? ?), frejolament? (fresolament??): fr. frissonnement
* frimor: frejolum, fresiment, fr. frisson
* fringa-marçau (far la &quot;) : ribòta, festa
* flissar: ondejar? ; fr. frissonner??
* frissar: ondejar? ; fremir, fr. frissonner
* friular : fiular en frire ??
* frotjar o frojar? frochar? (se ven de 'fruchar') v. créisser (arbres, plantas), butar, grandir, se fortificar, aprofiechar; fruchar, frutejar
* fruncir (las ussas)
* fuelher : caler, faler
* fumari (Cruesa): fumièr
* funtar: defuntar, morir
* furgalhar: fr. fouiner, fouiller
* gabolhan: fr. églantier
* gafada: mossegada, estrifada, esquinç(ada); regomàs, monha; bajocada; malbiais
* gafon: fr. gond
* galatja, jalatja [ga'lazo] : fr. ajonc d’Europe
* galeton: pastisson
* galhauda f. rana (de 'gaulha')
* galòpa:?? 
* gamar: raubar finament
* gamiraud: fr. garnement
* gana: ga, gas, gau. fr. gué (tanben emplegats) 
* ganh: gasanh
* ganha: truèja
* ganhon, gaunhon, nhon, go(i?)nhon n. pòrc
* gansolhar v. fr. éclabousser
* gargolh, garguilh: fr. rale, gargouillement borborygme, grouillement, passage ou production des gaz dans les intestins; enrouement, barguignage; médisance, murmure, babil.
* garlècha: fr. gardon
* garlopa: fr. varlope
* garri: rat pichòt (terme afectiu)
* garrissada: bòsc de garrics
* gasinar: furetar
* gaste, -a: fatigat, -ada, las, -ssa, abracat, -ada (de gaste: de fatiga)
* gata: pòcha
* gatge m. salari; mòble; instrument; recipient, esplecha, ostilh, ustensilha (sovent vaissèla o panièr); causa. Gatge pissier: gresala de pissar. En occitan medieval ''gatge'' = fr. attirail
* gatieira: davantal, faudal
* gaton: pochon (pòcha pichona)
* gauça: gòrça ??
* gaug : fr. pissenlit
* gaulha f. fanga
* gaulhada : f. fanga
* gaulhar, gaulhier, gaulhasson: gassòt
* gaunha: gauta
* gaunhas f. pl. : fr. gâle; écrouelles, cicatrices des écrouelles
* gemar: gemir
* gença: balaja, engranièra, escoba (tanben emplegat)
* gençar: balajar
* genebeurnier: genebrièr
* genha: caprici
* gente, -a adj. graciós, -sa
* gentiament adv. : doçament, amb gràcia
* genuelh: genolh
* getacion: (fach de getar un) marrit sòrt
* g-i, gui, li: i
* giau (&lt;geu) : gibre
* giba: volam, fr. serpe à long manche
*gibla: ??. Plòure a giblas: plòure a semaladas
* giblar: plòure a semaladas de faiçon quasi orizontala
* gibon: volam per esclairir (fr. élaguer) los aubres
* gigonha: irresolucion, dificultat futila que arrèsta la decision d'un afaire
* gigonhar, cigonhar, jaguinhar? : trabalhar inutilament, traire mal a faire un obratge mecanic per fauta de bon otilh; cracar, far de bruch, coma lo de quicòm mal jontat; agir lentament, lambinar, lamternar, trabalhar quaucòm amb mejans insufisents per i reüssir; (Cruesa): fr. gigoter
* gileta: vesta
* gingar: fr. giguer, saltar, gambadar, fr. folâtrer
* gipa-japa (far) : tressautar, tressalhir
* giraudela: giròla (mena de camparòl)
* girrinar: bruch del sautarelh
* giton: fr. rejeton ? (d'arbre)
* gitre: fr. gîte
* giure: gibre
* glaç: glaçon
* glapar forrupar, fr. gober
* glara: clara d'uòu (tanben emplegat)
* gleisa [eλeizo]/[e(l)ieiso]
* gloriosetat: vanitat
* gòfe (gònfle) : fr. bouffi
* goiasson: enfanton
* goiat, -a: gojat, -ata
* goion: fr. goujon
* golar: engolir, englotir
* gomar: forrupar, fr. gober
* goneu: abit, vestit d'infant
* gòrça: brossalha, ramalha, ramada, rodicha onte i a de las rumecs, daus boissons daus petiòts aubres entremesclats; broa de clausura, fr. fourré
* gorgeira: fr. gosier
* gorgetar: vomir; avoir des haut-le-coeur; fr. gaver (un animal) 
* gòrja f. boca
* gòrja roja: fr. rosé des prés
* gorjar: fr. gaver (un animal)
* gorjarèu, gorgarèu: fr. gosier, conduit de l'arrière-bouche à l'oesophage.
* gorret: fr. goret
* gorrin, gòrra: pòrc/truèia; pòrc marin
* gorrinar, gorreinar: fr. chatouiller; gratar, fretar
* gosonar: fr. remuer (un bâton) dans un trou
* ‘grafuelh  (agrafuelh) : fr. houx
* (non) gran [gro] adv. : ne ... : pas brica ... N'es gran/Non gran: fr. certes pas
* granda: mameta
* grandmair, grandpair, grandamair: grandmaire
* granissar: far de granissa. fr. grêler
* granolha: rana, granhòta
* grapar: fr. gripper (attraper, saisir)
* grapiar: escalar. fr. escalader
* gratussar: fr. gratter en surface (la poule)
* grautons: gratabons, graissons
* eschillon [eschinlon]: esquilon, fr. grelot
* gresa: ??
* greu: grelh, grilh (tanben emplegats)
* grial: fr. vaisseau en bois rond en forme de jatte
* griala: fr. terrine
* grinha (cercar ~) : cercar brega: cerchar de se brejar, en paraula o emb los punhs)
* gri(n)jòla: v. Grisòla
* griselard : grisós, grisastre
* grisòla [gri(n)jòlo] : fr. lézard des murailles
* grison: granit (pèira)
* gro: groa ??
* groada, gruada: nidada (de poletons...)
* grolaud: ??
* gromar: fr. croupir; cuire (trop) longtemps; s’attarder
* groüm: fr. groin; pòrc
* grun : grain; fr. chenil, niche
* grumilha, grumulha: lagrema
* grusilhon: grun pichòt
* guelha: pelha
* guena: monina
* guèrlhe, guèrlha, guèrle, guèrlia adj. : fr. louche
* guerlinja: esquilon, fr. grelot
* guerlon : fr. gobelet en ferblanc et à une anse qui sert de mesure pour le lait
* guessar ?, guessir ? : profieitar
* gui, g-i: i
* guicho?: fr. chat-perché
* guichon: fenestron
* guidauba: fr. viorne
* guilanèus m. pl. : fr. quête des oeufs (En Naut Carcin, per l'Avent los jovents e los mainatges anavan quistar de farina e d'uòus. Segon Xavièr Vidal, aqueles cants se dison ''guilhònas'', e, dins d'unes vilatges que i a, se cantavan pel Cap d'an. Per Cap d'an se crida Al gui, l'an nuòu (''gui'' es un francisme per vesc).
* guilhaneu (per '') : estrenas? (de començament d'an). V guilanèus
* guinde (Peiregòrd, Bas Lemosin) : piòt, dinda, dindon
* guindre: fr. dévidoir
* guisauba: vidauba ??
* 'guissable, aguissable : asirable, fr. haïssable
* gusseu: fr. bobine, pelote
* guita: fr. cane (femelle du canard)
* i. V. Ilhs
* idolar: udolar, cridar fòrt, fr. hurler
* i-eu: V. Eu
* ififó : mena de crit
* ifofonar : cridar per sostenir la nòvia
* ilhs: els
* imatjar, esmajar?? [ejmajà] (cat. anc. esmaginar) : imaginar
* inhon: onhon, ceba
* intucat : intocat, endecat??
* io: ièu
* iò: o (article neutre)
* ja! ja! (jatz? de Jaire?) : per far arrestar los buòus
* jaçar, jagassar (liagassar), jacassar, jacinar, (s’)esjacinar (tanben: cridar coma una ajaça), bargassar: charrar
* jaciaud: jaç, fr. tanière
* jadilha: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses, fait d'une pièce de bois
* jadilhada: grand quantitat
* jai: gag, gai (auseu)
* jaiç: jaç. fr. gîte
* jal (bas-lemosin) : gal
* jalussada: còp de gel (meteorologia)
* jalussier: qui apporte nombreuses gelées blanches
* jangaunhas n. maissèlas
* jangladís: crits de granda dolor
* janglar : cridar, lo pòrc o can quand qualqu'un li trepeja la coa; fr. grignoler
* janzi : '' Quante ma granda-mair vesiá quauqu’un cassar de las nosilhas emb las dents, disiá que quò « li donava lo janzi ». Quò li fasiá l’efiech d’una seja que vos sisla dins las aurelhas, que vòstras dents semblen prestas de vos tombar de las gengivas.''
* janton: paisan
* januelh: V. Genuelh
* jardòla (en '') : ??
* jarpalha: disputa
* jarra f. : garra (d'animal), cuèissa; fr. quartiers (de viande); lobes de noix  
* jasbre, jasbra : ? ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir''
* jase?, jars? (Cruesa): auc (auca mascle)
* jaser, jaire v. : jàser, jaire
* jaspir: prendre, atrapar quicòm de sas mans
* jaspissons, jarpissons? (Cruesa): fr. grande bardanne; autoadesiu, adesiu
* jau (naut-lemosin) : gal
* jau d'Índia: dindon
* jaufada: grapada, grafada, fr. jointée (de mains)
* jausemt, jauvent, -a adj. faste; benfasent, -a, qu'a bonastre
* jauvir: gausir
* Joan-femna: fr. garçon manqué
* joine: jove
* jònc: jonc
* jorn falit (a '') : a solelh colc
* jòune, -a, joune, -a adj. jove, -a
* juca: granièr pel fen
* junja f. vedèla (vedèla i designa lo vedèl feme que ven grand)
* jurc’a, jusca, jurcinc’a, jurcanta, juscanta: adv. duscas
* justar o ajustar: mólzer
* jutar: far de jus??
* labencha: granda peira plata
* lac m. mara, cròs d’aiga durmenta
* ladre, -a: marrit, -ida
* lai: i
* lai-bas, la-bas: aval
* lai-sus, la-sus: ailamont
* lait (minoritari) : lach
* larjoït : ?? 
* laschar: fr. lacher
* la-sus: ailamont
* lata: fr. perche
* latz (Cruesa): fr. giron
* lau (en &quot;) : en bas
* lausissa: teit de lausas
* lebretar: bruslar d’enveja
* lechadier: fr. friand
* lechatariá n. lecariá
* legièr (de '') : ??
* len, lena adj. : ??
* lendoman: endeman
* lerpar: lecar
* lerpeiós: vescós, limparós
* lesina: avarícia, retenguda
* levada: regòla d'un prat
* lèva-nas: descarat, esfrontat, fr. effronté
* li: i 
* liga [lia] : fr. fanon
* liar: ligar ([lià] es la prononciacion generala en occitan)
* liauna: fr. lierre
* licossiana/liquossiana : pocion, licor?? 
* liedra: fr. lièrre
* liera: fr. lièrre
* limaç: limac, caragaula
* limaçon: lo haiolet, la malimòrna
* limanda: fr. planche, rayon, étagère
* limerò: fr. manigance, intrigue
* liquossiana/licossiana : pocion, liquor?? 
* lira: fr. mulot
* lissa, lissada, 'lhissa (alhissa) f. alh salvatge
* loba: gròssa pèira o ròc isolat dins un prat, que non se pòt traire
* loenh: luènh
* loina [lwejno] : fr. engourdissement; descoratjament per tota mena de trabalh
* loira: puta
* lojandier, lotjandier: fr. locataire
* lor inv. ex. 'las lors'
* lovanja: lausança
* luec: luòc (tanben utilizat). Dau luec que: dau temps que
* lugarn [ligò] : l'estela del matin
* luminier: fr. luminaire
* lunon: estela
* luquet: fr. loquet
* luquetar : fr. scintiller
* lura f. : animal o can gròs, bon a pas ren; òme polit que sembla bon mas non l'es, fug-l'òbra, peresós, coard; fig. pl. decas, enganhs, contes
* lusert, luserta/lisèta (Cruesa): lausèrt
* macha adj. : ?? 
* mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid
* magilhon (mangilhon?, mensilhon? del latin 'mensa' taula?): còfre de la sala de manjar que servís per s'assetar
* mai: emai
* maid, mag, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin
* maiada: fr. bouquet (de fleurs); fr. aubades du premier mai sous les fenêtres des jeunes filles à marier
* maiar: florir; agrementar
* malhonar: ligar, estachar
* mainatgier: estauviaire
* mainatjar: economizar, estauviar
* mainin: mameta
* mairgranda: grandmaire
*mairina: ostal de la comuna; fr. mairie
* mair-reir: mairgranda
* maisei: ??
* maison: ostal. Dins maison: a casa. èsser pas darrier maison: èsser luènh
* maitot: tanben
* malangorir: trefosir?
* malàudia: malautiá
* maleira: (fach de getar un) marrit sòrt
* maleviar: ??
* malinar (se) v. fr. se culotter
* malinas f. pl. pantalons
* malurnança n. f. : èsser en situacion de grands malaürs
* malvenguda, mauvenguda: accident
* manciar: batre a punhadas, se batre; menaçar
* manca adv. : levat, exceptat
* manca que... : encore que...
* mance, màncie m., mança f. : esquèrra. A man mança: a man esquèrra
* mance, màncie adj., mança f. adj. : maladrech 
* mandin: matin (tanben utilizat)
* mandinier, -iera: mendicant
* mangle, manglhe (mànlie): margue
* manhar: tocar
* maniar: jugar un meschant torn
* maniganç n. bandit, coquin, paubre malautruc; hippy
* marendar: far lo marende
* marende n.: collacion de quatre oras; disnar (repais de l2h al nòrd e a l'est, e de 16h a l'oest)
* marendon: petit repais; collacion de quatre oras; sopar
* màrfie (aver lo &quot;) : avoir l'onglée ?
* marga: fr. chatte (minou); sobrenom de l'ajaça
* margaud: fr. matou
* margolin: gaton
* marmusar: murmurar
* marmona: ??
* marn f. : branca gròsssa, principala, d'un aubre, fr. branche charpentière
* marolhaire: nom donat als estamaires e refachaires ambulants
* marranha : desacòrd
* marronar: V. romegar
* mas, mas qu'un [maskan] : solament, levat; mai, pas jamai (ex: Ne’n fagueren ‘na saussa la pus rara / Qu’aguessam mas minjat / En tota nòstra vita)
* mas si es [ma:shiej] : mas òc! , mas n'es [ma:nej] : mas non!
* mascarat m. : fr. mascara
* massadís : regropament
* 'massar: V. Amassar
* massaròta: fr. bosse?
* mast, mag, maid: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid
* matrassar: tuer?? 
* mau. Grand mau: fr. haut mal, épilepsie. Ne'n poder pas mau: poder viure sens se’n far, sens i pensar, sens se preocupar de ren. Ne'n poder pas ben mau: li èsser completament egal
* mauchancier: malastrós, malastruc
* maudisença : dire de chausas faussas sus quauqu’un, ne’n parlar malonestament
* maujauvent adj. nefaste, que pòrta malastre
* mauplasent: fr. déplaisant
* maussa f. majofa, fraga
* me (ex: per me) pron. ieu
* medre: meissonar
* meduesa liuesa, medalierza : fr. moissonneuse-lieuse
* megue, mèrgue, lach megi: fr. petit lait
* meissaber, menssaber?, maussaber? : fr. méconnaître
* meissonja, meissunja, messunja: messòrga, messònja
* meitot: tanben
* mejauvent V. Maujauvent
* melh: milh, fr. millet
* memet: mamet, mameta
* meneit, -a, menet, -a: fals(a) devòt(a), devòt(a) supersticiós e minuciós
* menesplier: nesplier (tanben emplegat)
* menina (Cruesa): grand-maire
* mercier: gròs grapaud ventrut. sin. sabatier
* mèrende V. Marendar
* mèrende V. Marende
* merendon V. Marendon
* merfondre (se)
* merlata: merle femèla
* merlaton: merle mainatge
* mermilhon: det pichon; sexe masculin
* meschaent [meytsen/meychen] [mey(t)san]: marrit, dolent
* meseis: mesme, meteis, meteus
* mesme: meteis, meteus
* mestiu: remedi
* mestiva: meisson
* mestivar v. meissonar
* mestivurza-baturza : fr. moissonneuse-batteuse
* mestura: fr. méteil (mescla de farina de blat e d'una pichona part d'òrdi o segal)
* mia-tastons (a &quot;) : a palpas
* mianadís : ??
* miaulan: milan, mialan, mielon, fr. milan
* miaunar: miaular
* micha: pan de forment
* mielhs adv. melhor
* migrar: s'enrabiar; s'inquietar.  Migrar pas (de quicòm) : pas aver enveja (de quicòm)
* migrar (se) : se desolar, se plànger en se-mesme, se far repròche
* mijon : migon (&quot;las moschas se permenen sus la taula d'un mijon a l'autre&quot;)
* mina: fr. chatte (minou)
* minaud: minòt, mainatge (&quot;Creurias qu'eu (= lo chastenh) fai de la lumiera talament eu a de minauds&quot;)
* minhard: manhac, gentil; polit
* minjadoira: fr. garde-manger
* minin f.: menina
* minon: cat??
* miràudia: miracle
* miroelh, -a : brilhant, -a
* mistra: asnessa, borrica, sauma
* mochaespija: idea favorida
* mochanàs: mocador
* modelon: molon, fr. monceau, tas
* moens (nontronés) : mens
* moira f. : ??
* molada: molhièra, terrenh umid
* montador: ascensor
* morisca: masca, careta
* moscla : fr. moule
* móstie, móstia adj. : mosti, móstia
* mòure, mòudre : molinar
* museu, morral, morrilhon : fr. muselière
* musir: fr. moisir
* nhaca: dent?
* nainai: brèç
* naistre: nàisser
* nastre ['na:tre] opiniastre, testut
* nauça : ??
* nauva: fr. ruisseau?
* naveu: nap
* negra: nèira, piusa
* neiar (lat negare) : negar fr. nier
* neinar: V. ninar fr.
* neir, neira: negre, negra
* nejar (lat necare) : negar fr. noyer
* n'es!, n-es! : que non!
* nespla: fr. nèfle
* neteiar, netiar, neitiar: netejar
* névia, nèvia ? : nèu
* nhòrla, viòrla: istòria comica, galejada un pauc cruda, de còps en vèrs o pròsa
* nibla f., nible m./f. : nivol gròs cargat de pluèja (nivol f. s'i ditz tanben)
* niela: ?? 
* ninadoira [ninadoeira] : breç
* ninar : breçar, fr. se balancer; dandiner
* niure: sadol, -a (qu’a tròp begut; qu’a lo ventre ben plen, qu’a plan o tròp minjat)
* nivol f.
* nivós: nivolós
* noblalhon : petit nòble
* nojalh: nogalh; ametla
* nonmàs: solament
* nosilha f. avelana
* nuble m. : nivol
* nuèch, nuèit ? [nè(t)] [né] [nè] [nüè] [nüé] [në]
* nuirir (?), nurir: noirir
* ò, iò, zo: o (article neutre)
* ò! ò! : anèm! (per far avançar los buòus)
* obludar: oblidar
* oblueda: oblit?
* obrant (jorn &quot;) : jorn trabalhat
* òc-ben [a bej], òc-plan [o plo]/[a-pla] : òc, reforçat
* o-ben-tòst [obeto] (òc-ben-tot?)
* olhar : emplenar, comblar, ben unflar
* ona/onòr? (estar en l') : non pas bolegar
* onglon: ongla del pè del pòrc
* onte: ont
* òps (per '') : per necessitat? (oc. lem. anc. aver òps de: fr. avoir besoin de; aver òps a : fr. faire besoin, être utile à. ''Las òbras qui aurien òps al molí'' : fr. les bois d’œuvre qui feraient besoin au moulin). cat. anc. ops, it. uopo, cast. anc. uebo
* orbalutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l')
* òrge: òrdi (tanben emplegat)
* orlutz: orizont. V. Orbalutz
* ortolalha: fr. légumes
* ortruja: ortiga
* òs: nogalh d'un fruch
* òssas f. pl. : fr. ossements 
* ostièra m./f. : fr. casanier
* ostieira m. : pauc-val, libertin
* ovelha, oelha (Cruesa): oelha
* paela: padèla
* pagun, paguna, p'un, pen: cap (pas un(a))
* paier (Sent Iries la Montanha) : morceau de pain, de crêpe, etc., que l'on donne au chien pour le « payer » de sa peine quand il a ramené un animal écarté; herbe, fourrage, etc., que l'on donne à la vache pour qu'elle se laisse traire (del latin Panarius)
* pairolhièr: estamaire o refachaire (ambulant)
* palenc: palissada; fr. palis (facha d'estacas de castanhièr)
* palhissa : clujada (fr. toit de chaume)
* palisson, palhasson: panièr redond per metre lo pan a levar abans la coccion
* palhassona: casal, fr. chaumière
* pam (de l’autre ~) expr. : de l’autre costat, de l’autre biais
* panolha: fr. panouille, épi de maïs
* panturlar (se ) : trular, se promener sans but précis.
* papulon m. pibol
* paradèla: grande oseille
* parchar: ??
* parcir: esparnhar : fr. épargner. Se parcir de: s'estar de, s'empachar de. Lo Parciriam est le surnom qu'on donne à l'enfant non désiré, dont on se serait bien passé.
* parelh: fr. paire; couple
* parròfia, paròfia : parròquia
* parpalh [porpar], [parpai/perpai] : peitrina; corsatge; sen (partida del còs del bas del còl fins al ventre), fr. pourpoint 
* parquenada: pastenaga, carròta (tanben emplegat)
* parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse
* parsilh, persilh, peiressilh m. : jolvèrd
* part-qu'a-part: fr. de part en part
* pasmens: totun
* passador: fr. défilé, endroit où passe une route entre une falaise et un cours d’eau (du latin médiéval passus (pas, passage, chemin, défilé)
* passat deman: deman passat
* passerau: fr. moineau
* patolhier: gassòt (region d'Ussel)
*pau: baston
* paucha: sirventa
* paun: paon, pavon
* paupanhar, paupinhar : paupar?
* pautut (Cruesa): grapal
* pavan: pavon, paon
* peciar: petaçar
* pedoira [pedwejro] : veissiga
* peirejadís o peirissadís: tàpia, fr. pisé
* peis, pest? ([pejst]&gt;[pejs]??) : la pesta
* pejar: pegar
* pejar?? , 'pejar ?? : apuejar, apiejar
* pelh m. pesolh
* pelhaire: fr. déguenillé; pelharòt, pelharotaire
* pelharaud/pelharòu (metatèsi: peralhòu) m. pelharòt, pelharotaire (tanben s'i emplega pelhaire o pelharet?); creatura fantastica (portar a peralhòu/au pelharaud: portar (un enfant) sus l'eschina, los braces entorn del còl e las gambas altorn de la talha del portaire)
* pelhaud : persona paubre, vestida de guenilhas, maladiva
* pelissa : femna publica
* pelisson: fr. paillasse ??
* peluca: ussa?; parpèla?
* pelucar: pampaluguejar
* peluja: ??
* pen, pena V. P'un
* pena, penau m. : ginesta
* penau: fr. lande de genêts et donc par extension une terre pauvre où pousse naturellement cette plante
* pendaulha: fr. balançoire
* pendaulhar: fr. pendiller
* pendolhar: pendre, penjar
* penlan: fr. voyou
* pensivós,-osa  adj. : pensatiu,-iva, pensativós,-osa
* peput f. : puput
* per m. : pereir, aubre que mena las peras, los perons.
* perinqueta: baudufa
* permenar (se) v. passejar (non es pas un francisme)
* peròt, -òta (Marcha lemosina, Charanta occitana, nòrd de la Nauta Vinhana): piòt, dindon
* perpai (perpalh) : V. Parpalh
* per tot aquò: malgrat acò
* pès (d'en &quot;), dempès : drech
* pès (aus quatre ~) : en córrer plan regde
* peschier: lavador (se ditz tanben)
* peschièra : endrech aigadós ont i a daus peissons per la consomacion ; se ditz per lo vivier, la serva
* peseu m. pese; mongeta
* pestelar (se) : (se) batre
* pestelariá : causa pauc importanta, babiòla
* pesteu: batedor, de bugadeira
* pestrir: pastar, fr. pétrir
* peta-raba: bleta-raba; fr. pétoire
* petairòla: escopeta, fusilh
* petaron n. ciclomotor
* petinar [pitinà] : apetitir
* petiòt: petit, pichòt
* petoira: veissiga
* petonar: s'enervar, repotegar
* petrilhar: petilhar
* peu f.: pel; femna publica
* pia: còrna, bana
* pialar: pelar
* piardon: fr. serfouette
* piau: pèl
* piaular: siular
* picassat, picat: V. Pigat
* picatau, picatal, pichatal, pichatau: picòt (auseu)
* pièg [pjej], piei: pièg
* piela, peila, padela, padena n. padena, padela
* pietat (a&quot;) : de genolhs?
* pieuna : ??
* pifrar: chimar
* pigassa : fr. moucheture
* pigassajar, pijassar: picassar, pigalhar (fr. tacheter; bigarrer; chatoyer)
* pigat, picassat, pigassajat, pijassat, picassonat : fr. tacheté, esp. de negre (qui a des tâches de rousseur)
* pigonhar (/se): picar còntra qualqu'un, se quichar
* pigòt : fr. pie (color)
* piguet : fr. chardonnet
* pija adj. : bigarrat 
* pija n. : taca sus la pel
* pijassada : fr. moucheture
* pijassar: V. Pigassajar
* pilaud: aucat, mascle de l’aucha
* pilhonar : fr.  cligner des yeux
* pimpaunhar: fr. peloter, tâter
* pinambor: fr. topinambor
* pinar, pinard??, pinalh?? : òme ric
* pinara: vin
* pinarar: chimar de tròp
* pinat, - ada: plen, emplit, tot cobèrt
* pincar: plantar
* pincat,-da  part. pass. : dreçat (-da), levat (-a), en l’aer. Estar pincat: estar drech a esperar
* pindolhar o pingolhar: pendre
* pingraula: espingada
* pringralhar: ??
* pinhie(i)r: pin (arbre)
* pipeiaire: aucelaire
* pirca: pista
* pissa-rata [pisa rato/piso ròto] : rata penada
* piunar: pinçar
* piuse m. : piusa f. Remudar los piuses: mudar d'ostal
* plafond, plafons ?
* plaidiar: plaidejar
* plais: broa
* planchon n. taula, seccion, departament (d'un comerç)
* planben: encara, tanben
* planger: plànger, plànher
* plangier: planièr (tanben emplegat), plan, plat
* planher: plànger, plànher
* plantar (/se) : arrestar (/s')
* platussar: charrar
* plegut: p.p. de pleure/plòure
* ploia: pluèja
* ploiós: plujós
* plòure a giblas, plòure a raissas plòure a vojadas, plòure a plenas selhas, plòure coma qui la vòja (bòtja?) : plòure a semaladas
* plueviós, -osa adj. pluejós, -osa
* plòia/plueia: pluèja
* pluiau: Occident, colcant, vent de pluèja
* plujada: fr. averse
* plumadís (de frucha) : pèl, pelalha
* plunhar: plenhar, emplenar. fr. remplir; fr. serrer (l'un contre l'autre)
* plusiors franc. : plusors
* pofar (se) : fr. se piquer, se dépiter
* polhar: reprimandar
* polon f. asnessa, borrica, sauma
* pols f. pl. : milhàs; milhassina, farinetas (fr. bouillie de mais)
* pom: poma; pomièr
* pom/poma de tèrra: patata (tanben emplegat)
* poma ar tèrra: patata (tanben emplegat)
* pomairòu: luòc plantat de pomièrs
* poma-pòrc: patata (tanben emplegat)
* pomeitèrra: patata (tanben emplegat)
* pompira f. patata
* ponar (se): acatar (s') (tanben emplegat)
* poner, póner: pondre
* ponhada: fr. poignée
* popin: popada??
* pòrc de mar n. pòrc marin
* pòrcs singliers: pòrc singlar
* portament: biais d'anar??
* portar pena: migrar, se far dau meschant sang
* pòrta-tetons: sostens
* pos f. pl. V. Pols
* poschar?, possar (&gt;polsar) : tossir
* pòst f. : fr. planche
* potareu: camparòl (cèps en particular)
* pòus f. pl. : fr. bouillie de maïs. gasc. cruishada
* poussiera, pouvera: pols, polvera
* pradelar (se) v. se passejar en perdent son temps
* premier: primièr
* préner, prener ['prenei] ['prene:] : prene, préner. Préner lo chamin per poncha: anar tot drech, d’un biais decidit. Préner las vias: s’enrotar, se botar en rota
* pres: prèp (&quot;Pres lo mur&quot;)
* pretz (per &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; que) : a mesura que, a proporcion que
* progiet: projècte
* propchen fr. : propchan, propdan; venidor, que ven
* prosseja, pressuja: persega
* priun, -a, prund, -a: pregond, -a, prigon, -a, prefond, -a, fons, -a
* puat: otís, qual??
* pudentor: pudor, pudessina
* pudin: fr. bourdaine ou bois puant, qui dégage une odeur forte sous son écorce
* pudinhard V. Chat-pitoir
* puèg [pei], puég, peug, puig, pug: puèg 
* puescher, puesser : poder (tanben emplegat)
* p'un, p'una, p'unpiau: cap (pas un(a))
* punhar: fr. répugner à faire quelque chose, tarder
* purar: plorar
* purir, puresir: poirir (tanben emplegat)
* purnai(s?), putnais, pudnais: catpudre, (gat-)pudís
* quante (Alt lemosin) : quand (Bas lemosin)
* quauquarren/quauqua ren adv. quicòm. quauqua ren mai: quicòm mai
* quauqu'un: qualque
* queraque, queriaque (creiaque) (de 'creiriatz que'?) adv. sens dobte
* qu'es que qu'es? : qu'es acò?
* quincalhar: fr. carcailler (la caille)
* quincaròla: partida mai nauta d'un aubre. fr. faîte
* quintar (/se) : fr. pencher
* quò: aquò, çò; quò es [kej], [kwej]: (aquò) es; quò pleu/plòu: plòu
* raba: fr. rave
* rabiaud: mena de rabe?? (&quot;Totas doas venina d'eisserbar las racinas e 'las portavan chascuna un panier de rabiauds, aurelhas de lebre, erba dau lach per los lapins)
* rabator : fr. rabat
* rabilha: fr. fâne
* rabin: fr. champ de navets
* rabusar: repapiar
* raca: misèria
* rachar (se) : anar, se rendre a
* racina: pastenaga, carròta (tanben emplegat)
* racroquilhar : fr. recroqueviller
* rafe m. rave (fr. radis ou raifort)
* raiar: brilhar
* raiç: pastenaga, carròta (tanben emplegat). raiç blancha : panais
* raissas (plòure a '') : plòure a semaladas
* raleta: fr. faîte de la maison
* raletar (se): s'engulhar
* ramada f. fr. averse
* ramalhaud: fr. têtard
* rana: fr. crécelle; fr. courtilière (Nauta Vinhana e Cruesa)
* ranar: renar, marronar, se plànger en parlar entre sas dents
* randa (a &quot;) [ronda] : a rand de, prèp de
* ranhós: ernhós?
* rantela, rantiala: fr. toile d’araignée
* rantela dau ventre: diafragme
* rapieta: fr. lézard gris
* ras (èsser bon '') : tot prèp
* rasís adv. : tot prèp de
* raucenós: ??
* raucha: ratja??
* rauche: rauc
* rauchós: enraucat
* rauja: ràbia
* raunament: renament??, fr. grognement??, bougonnement??
* ravalha (Cruesa): fr. rave
* rebombar: fr.rebondir
* rebondre : rescondre, amagar; fr. rebondir; apondre
* rebusar: repapiar
* rechanar, rechinar: arroganhar
* rechinat adj. : en colèra
* reclana V. Areclana
* recorson : ??
* recroquilhar (se &quot;) : fr. se recroqueviller
*refaufinhar (se ') : se galar, se regalar; fr. se régaler
* reganhar: fr. rechigner, montrer les dents, grommeler
* regolar: vomir, regantar
* regolhonar: fr. faire des rejets
* rei daus auseus, reibelet, reibenet, rebeineu, reibelet (HM), reibetau (23), traucaplais (24), l'uelh de buòu (87S), lo pitit buòu : fr. troglodyte
* reir-còr (a &quot;) : a racacòr
* reir-grandpair, reina-grandamair : reire-grandpaire
* rejauvir (/se) : (/se) regaudir
* rejauvit,-da, adj. : plan content, plan aürós, que mostra sa jòia
* rejonar, rejonhar?? : ??
* relh: fr. fourgon d'un four
* relhar v. grimpar
* remudar : remenar
* renconhar (se &quot;): fr. se cogner
* rencurar, rancurar: regretar, èsser enfelonit d'una pèrda; se plànher, esp. de la dolor. &quot;rencura lo ventre&quot; : li fa mal lo ventre
* renmàs: solament
* rentrar: tornar, tornar entrar
* repastar: repàisser
* reprosimar [reprozimà], reprueismar ? : fr. rapprocher
* recoquilhonar : fr. recroqueviller?
* resmas: pas que
* respóner, responer: respondre
*resvelhar, revelhar?: desvelhar
* retrum: bedoceta, fr. poubelle
* ribiera: riba; per ext. fr. marécage
* ricancoina f. : un refranh, una chançoneta (pejoratiu)
* ridòrta: corona de pan
* rifanfara, refanfara ? : refranh
* rigalhon: fr. ruisseau
* rigolar: vomir
* ringueta: baudufa (Sarlat, Peiregòrd lengadocian)
* ripar: fr. glisser
* risolar: sorire?
* rison m. : rire, riseta
* rit: guit (fr. canard)
* riu [ri], [riew] bas lem. : fr. ruisseau
* riufe adj. : rufe, fr. rude au toucher?? (&quot;'na chamisa pròpa de cherbe riufa&quot;)
* robiera: molhièra, terrenh umid
* ròcha: ròc
* ròcmòrt: fr. marne
* rodelar : redolar
* rodelon: rotlada
* rodilha: bar(r)iòta, boreta, carriòl(a)
* roge, roja: de pèl rog
* roia, roja f. : papach-rog
* ròla: glaça (element natural)
* romar: romegar
* romeu: romec (lo romeu de la mòrt)
* romde, romdre, ròmdre f. : fr. ronce. V. rumec
* rondelhon: fr. grognement, ronchonnement
* rondinada: ronde n. ? 
* ronhament: fr. grognement??
* ronhar, ronjar?, rosjar: rosigar
* roquilha: fiòla
* ros, -ssa, rosseu, rossela: blond, -a
* rosin: candela
* rosjar: rosigar
* ròure? : rove, rore
* rufar : fr. gercer
* rufe adj. : dur fig.
* rumec, romec, romen ?, romde, romdre, ròmdre, romze, rumze n. f. : fr. ronce
* rundir (lat. Grundire) : sens diferent de Brundir
* sabat : fr. vacarme
* sabatier: gròs grapaud ventrut. sin. mercier
* sablon: sabon
* sabor (de bona ~) loc. : de bona gràcia 
* saborau: codena del lard
* sabranada: fr.  ragoût aux haricots
* sabrondar (&lt;subre+abondar) : desbordar (un liquid?, una ribièra)
* sadolaud: alcolic
* saïn [sei]: sagim, lard
* saion: vestit. fr. habit
* sancier: san, sanitós
* sangí! : sacredieu! (eufemisme per 'sang de Dieu')
* sangolhar (Cruesa): se divertir amb aiga dins un recipient o un gassòt
* sapcher: saber
* saquetar: batre
* sarcel, sarceu: fr. sarcloir
* sargata: lausèrt
* sargòlha: ??
* saubre: saber
* saüc [suéy(k)], [swéy], [se-ü], [sèy], [sòy(k)], saücau, saücal (bas+lemosins) [sue(i)cau/siejcà/shuejcà]: sambuc, saüc
* saude: saule, sause
* saular, saumar (metatèsis de Salvar) : ??
* sautareu: sautarèl
* sauticar: fr. sautiller
* se: fr. soi (ex: chas se) 
* se: el/ela; eles/elas ('quò es se' : es el/ela)
* sebelir: sepultar
* sechiera: sequièra; endrech sec
* secodre v. : secotre v.
* secoduda : branlada
* sedon: fr. lacet; trapa, trapèla
* seguela: seguida
* sela: cadièra, seti
* selh : selha, ferrat
* selhe, selh (Cruesa): segle (cereal)
* semenalha: semença (tanben emplegat)
* sement f. : gra, grana. de tots &quot; : de totas menas
* semnar v. semenar
* sensena: fiau, sens (d’una istòria, d’un eveniment, logica)
* senzilha: mesenga
* ser [sey]: ser (coma préner [preney], valer [valey] etc). de ser: aqueste ser. en ser: lo ser
* serenada: ??
* sernada (serenada?): serada
* serrar, sarrar: rengar; gelar fòrt
* sèrva f. estanh petit; reserva d’aiga per l’irrigacion dels camps
* seschiera: airal de seschas (fr. roseau des étangs)
* si: (ai)tant, talament
* sibar : absorbir fig.
* sicliar: V. eissublar, eissiular
* sicliar: assetar (tanben emplegat)
* sinar: sentir amb lo nas
* sindraina: ??
* singlarda: singlar femèla
* sislar: giscar, guiscar
* si us platz [siwpla]: se vos plai/platz
* sobechar: ??
* sobrar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp
* soc, soch (pl. sochs), suchas: sabot
* sogolar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp
* sòla f.: sòl
* sole adj: sol, solet
* solha: fr. paillasse du lit
* solombrilha: penòmbra?
* somelhejar: començar de s’endormir ; s’endurmelar
* somnhe n. : sòmi (tanben emplegat)
* sopena: ??
* sòr n. sòrre
* sorcelatge: devinha, devinalha
* sorniera: obscuritat
* sorniaud: ??
* suausa adj. : suauda (f. de suau)
* subransida (de &quot;) : subran
* subrondar V. Sabrondar
* sucha: esclòp, sòca (sòca es de cuer emb una sòla de fusta. sucha o sòcs, o daus esclòps (dins una partida de la Corresa) quand es tot de fusta. L'i a tanben los bolauds (que son daus gròs sòcs, de las gròssas suchas). Los sòcs claus son de fusta emb una brida de cuer)
* sumnhar: somjar
* sumcir [sunsí] (lat. subcidere) : fr. saisir, transir (lo freg); somcir/somsir (englotir) ; susprener, plan estonar
* sundir: sospirar
* suspurar: purar plan fòrt
* susvestit: fr. survêtement
* tabiraud: lo que vau ren, paubre baliraud
* tabustar: picar?
* taconar: picar
* tainar (/se) : pressar, tardar
* tainós: tinhós?
* talhon d'Adam: fr. pomme d'Adam
* talòs (de pan) : fr. quignon de pan
* tandis que (dau '') : dau temps que
* tanha: fr. bourbier
* tant mai... tant mai... : dont mai... dont mai... (tanben emplegat)
* tantarar: charrar
* tant-parlar f. : pinta (mesura de 1 a 2 litres)
* tapon: pilòt, fr. tas
* tarabasteu: fr. claquoir (instrument de musica)
* taravelar: sollicitar longament, en insistent.
* tartifla: patata
* tech, teit: establa
* teissut de còu: folat, mocador
* telhòu, telhaud m. telh
* temps (ben de '') : longtemps
* tendilhon: cavilha de fusta d'una charrue; sexe masculin
* tèrme: fr. tertre, talus, éminence pouvant servir dans certains cas de terme, borne, limite.
* terrassa: grasala granda de tèrra, fr. grande terrine 
* terrauds pl. (Cruesa) nom donat als dos enfants d'un vilatge que son nascuts lo meteis jorn
* test: clesc (d'un uòu)
* testut: maça
* teula: fr. tuile
* tia-tia: fr. litorne (grive)
* timplat m.: fr. giffle, claque
* tirusa: automata per tirar d'argent
* tombareu: fr. charrette ??
* tonar: tronar (tamben emplegat)
* tonedre: troneire
* tòni m. nesci, pèc
* torilhon: taure pichon?? 
* torilhonar (/se) : la vaca montar una autra vaca?? 
* tornada (una) n. un fum de
* torrin: sop d'alh, ceba o tomata, ben pebrada (que se portava als novèls maridats l'endeman de lor nuèit de nòça)
* torrinar : faire son torrin, faire pauca causa
* torton: crèspa de blat negre
* tortre f. tortora. fr. tourterelle
* tòstat m. : tòsta F., fr. toast
* tot aura, totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment)
* tot-parier, tot parier: egalament; fr. quand même
* Tots-sents: Tots-sants
* tram: sòl (d'un ostal)
* tramalh: mena de filat
* trança: fr. trance; angoissa
* tranuja: fr. chiendent
* trasconeitre: fr. reconnaître
* tràser: traire
* trasfojau: fôc de Sant Joab
* trasluc, traslutz: plena luna; jorn nefast, accident; agitacion, eveniments malaürós
* trassauta: fr. éclabousser ?, tressauter?, regisclar?
* trau: biga (fr. poutre)
* trauca-sac: fr. brome stérile
* trauchar: traucar ??
* traulhar: s'espaterrar dins l'èrba ja nauta; fr. pietiner, fouler, écraser au pressoir
* travelar V. Taravelar
* traversós: fr. espiègle
* treblant: susprenent?
* treblar: trebolar
* trefa, trefla (Cruesa e endacòm mai), truefla, tròfla, trofla, tofla: trufa; patata
* tremuelh: tremol (arbre)
* tren. en &quot; de : fr. en train de
* trenc, tr(i)an(c) m. fr. croc à fumier
* trencha f., trenche m.?: fr. faux; houe, pioche courbe dont le fer est large et mince
* trepar : fr. trépinier
* trespassar: desobeïr, refusar d’entendre rason
* trevar: barrutlar, fr. errer; fr. hanter
* tribe: selha, ferrar, fr. seau
* tribolar: trebolar, fremir
* trifolet: fr. trèfle rampant
* troçar/trossar (se) : se (tornar) botar los vestiments
* tròia, treuia/trueuia, trueja : truèia (tanben emplegat)
* troncar: trencar??
* truelh: pè de cabra (aisina). fr. pied-de-biche
* trufa, tofla, tròfla, trofla, truefla: patata
* trular: fr. errer; fenhantejar? 
* trule, trula f. ? (Cruesa): persona bèstia; fug-l'òbra, fenhant
* trundiment: retentiment
*trundir: fr. résonner
* tuar: atudar
* tucar: tocar, trucar
* tudelar: brotar (una planta
* tundir: enflar al punt d'aver la pèl tirada (e al fig. de vanitat p. e.); tondir
* tunlar: tossir
* turlaud, trulaud: idiòta
* tustadís: fait de tustar
* tutar v. fr. débusquer
* uchar, unlar, udlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt
* udlar, ular, unlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt
* ueitantivol: qu'a ueitanta ans
* uerge (Cruesa): òrdi
* ufada: crit
* uistra: ustra
* ujan [yˈz̪ɔm] : ongan
* ulhauç: fr. éclair
* um (varianta de ''òm'') o un(?) : òm, un òm
* unflar lo fetge (far) : esfeunir, eissorlar quauqu'un d'aiciá a l'esmalir
* unlament: udolament
* unlar: V. Udlar
* urosadament: aürosament
* ustilh : ostilh, aisina
* utlar: V. Udlar
* vachas negras (Cruesa): nivols gròsses grises e pluevioses
* vaisselar v. faire la vaissèla
* valhent adj. : valent
* vances, vancès: V. Avances
* vaque! : vèni!, ven! (tanben emplegats), gasc. çai!
* vargier: V. Vergier
* varrau, verrau : verrat
* varroelh: varrolh
* vaslet [vàle] : varlet
* verdera: fr. oseille
* veren m. verin
* verenós, -osa: verinós, -osa
* vergier [vargié], verdier: òrt (tanben emplegat)
* vernhau: vern
* vesaquí : veiquí (tanben emplegat)
* veschada: vesc(a), visc(ada)
* vessa: f. pet, vent
* vetz adv. : còp, vegada
* veüda, vuda: vista
* via: camin
* vianelon: androna
* viatge: còp (p. e. de beure)
* viau, viauda, viaus, viausa: marrit, marrida
* viena: fr. vielle
* vimzela V. Vinzela
* vinheta f. fr. oseille
* vinhau: vinha gròssa?
* vinhon m. ceba
* vinzela: flinga (gauleta, bagueta, lata o branca pichona, de vime o d’un autre arbrisson)
* viòrla: V. Nhòrla
* virason: vertige
* vironar: virar entorn
* vironseu: fr. virevolte
* 'visar V. Avisar. 'Visa la via! (per fòragitar qualqu'un)- Visar lo bornat: Faire la culhida de la  mèl
* visda, vusda: vista
* vispolar: ??
* vistar: regardar
* vita: vida
* vitoira: vitualhas, fr. victuailles
* vojadas (o botjadas?) (plòure &quot;) : plòure a semaladas
* vojar: vuejar
* volada n. voleibòl
* volha: oelha, aolha
* vonvonar : zonzonar?
* vorilh [vurí], voriu [vuriw/vwejriw, bwejriw/ bujriw] : fr. regain V. Borilh
* v-òs : òs
* vuda (&gt;veüda&gt;vesuda), vusda (&gt;visda&gt;vista) : vista
* vuelher: voler
* vulhença: volontat
* v-uèi: uèi
* zo, zò, zu: o (article neutre)

== Vejatz tanben ==
[[lexic auvernhat]]</text>
      <sha1>e78mgw8za6a4krs8bi73v836m6s05oc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Revolucion sociala espanhòla de 1936</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158548</id>
    <revision>
      <id>2510377</id>
      <parentid>2445633</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T18:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33376" sha1="hf9l9v7kqb59vkbk3cw5zuawi8z2k7i" xml:space="preserve">[[File:36cine_capitol.jpg|right|thumb|290x290px|Un bilhet per una intrada dins un cinéma collectivizat per la CNT/AIT.]]
[[File:Textil.jpg|right|thumb|425x425px|Una aficha de la CNT, 13 de mai de 1937.]]
La '''revolution sociala espanhòla de 1936''' (''revolución social española de 1936''), mai sovent nomenada '''revolucion espanhòla''' (''revolución española'')&lt;ref&gt;[http://www.sudoc.abes.fr/DB=2.1/SET=5/TTL=121/CMD?ACT=SRCHA&amp;IKT=4&amp;SRT=RLV&amp;TRM=Revoluci%C3%B3n+espa%C3%B1ola] SUDOC - Lista desl obratgs&lt;/ref&gt;, acampa totes los eveniments de tipe revolutionari desencadenat en [[Espanha]], pendent la [[Guèrra Civiu Espanhòla|guèrra civila]], en responsa a la tentativa de còp d'Estat militar los 17 e 18 de julhet de 1936. 

Los representants màgers d'aqueles movements èran la [[Confederacion nacionala del trabalh (Espanha)|CNT/AIT]], la [[Federacion anarquista iberica|FAI]], lo [[POUM]], e tanben las brancas radicalas del [[Partit Socialista Obrièr Espanhòl|PSOE]] e de l'[[Union generala dels trabalhadors (Espanha)|UGT]]. Las basas ideologicas d'aquela revolution son ligadas pro clarament a l'[[anarcosindicalisme]] e al [[comunisme libertari]], fòrça poderosas en Espanha dins los ans 1930, mas tanben en partida al [[marxisme]] revolutionari. Las idèas s'apiejavan subretot sus&lt;span&gt;&lt;/span&gt;:
* una fòrça fòrta [[descentralizacion]], nomenada « cantonalisme » en Espanha, dins lo domèni administratiu;
* la [[collectivisacion]] e l'autogestion dins lo domèni economic;
* lo [[liberalisme]] dins los domènis morals e socials;
* un [[anticlericalisme]] virulent dins lo domèni religiós;
* lo [[racionalisme]] dins lo domèni educatiu.

== Fasas de la revolucion ==
[[File:CNT-AIT-FAI.jpg|right|thumb|315x315px|Una manifestacion a Barcelona amb una bandièra ''Solidaridad Obrera'', lo quotidian de la Revolucion.]]
[[File:General_Autobus_Company_1936.jpg|right|thumb|290x290px|Lo primièr bus realizat dins los talhièrs de l'Entrepresa Generala d'Autobus, collectivizada en 1936.]]
L'insurreccion militara comença lo 17 de julhet de 1936. Lo 18, alara que los putschistas contunhan lor revòlta, l'[[Segonda Republica Espanhòla|Estat republican]] paréis s'aclapar, amb pas mai que quatre govèrns que se succedissent en sol jorn. Aquel vuèit politic mena las estructuras estatalas a se dissòlvre o èsser paralizadas, creant una situacion de caòs.

=== L'« estiu anarquista » (julhet-setembre de 1936) ===
Los dos sindicats mai poderoses en 1936 son los anarquistas de la CNT (uns &lt;span&gt;1 557 000&lt;/span&gt; membres) e los socialistas de l'UGT (uns &lt;span&gt;1 447 000&lt;/span&gt; membres). Cridan a la cauma generala del 19 al 23 de julhet dins totas las partidas d'Espanha, en responsa a l'encòp a la revòlta militara e a l'apatiá aparenta del quita Estat republican.

Foguèt vertadierament a partir d'aquelas jornadas de cauma generala que los sindicats s'organizèron e prenguèron d'armas dins los depaus de las fòrças de l'òrdre, que sián demoradas fidèlas al govèrn republican o non. Lo 19 de julhet, en [[Catalonha]] coma dins d'autras regions, de simples trabalhadors prenon las armas, atacan las casernas ont s'èran refugiats los partisans de la revòlta militara, auçan de barricadas per las carrièras e fan l'arrestacion dels insurgents e dels suspèctes.

==== Radicals e possibilistas ====
A partir de las primièras setmanas apareisson dins los sectors anarcosindicalistas revolutionaris dos grops, que vendran antagonistas al subjècte de cossí menar la guèrra - e la revolucion - :
* d'un costat, un grop radical, ligat subretot a la FAI e a la CNT, e tanben a d'autras pichonas organizacions que volgavan menar al meteis temps la revolucion sociala e la guèrra contra la rebellion militara ;
* d'un autre costa, un grop possibilista, que compren de sectors mai moderats de la CNT e d'autres grops revolucionaris, que preferisson formar un front mai larg possible per luchar contra los insurgents, dins d'un Front popular antifaissista (FPA) que s'apièja sus las diferentas composantas del govèrn republican de [[Front popular (Espanha)|Front popular]].

En parallèl, se realiza d'estructuras administrativas fòra de l'Estat, que gaireben totas an una basa locala o regionala. Las mai remarcablas son lo Comitat Central de las Milícias Antifaissistas de Catalonha, lo Comitat executiu popular de Valéncia, lo [[Conselh Regional de Defensa d'Aragon|Conselh regional de defensa d'Aragon]], lo Comitat de salut public de Malaga, lo Comitat de guèrra de Xixón, lo Comitat popular de Sama de Langreo, lo Conselh de la Cerdanha o encara lo Comitat antifaissista d'Eivissa. Existís dins totas aquelas estructuras las doas sensibilitats revolutionàrias radicala e possibilista. D'en primièr liderat pels membres mai radicals, aqueles Comitats de guèrra e de defença passan apauc a pauc dins las mans dels possibilistas.

==== Collectivizacion de l'economia ====
L'economia espanhòla es mai e mai plaçada jol contraròtle dirècte dels trabalhadors, organizats pels sindicats anarcosindicalistas coma la CNT. Las usinas son geridas per de comitats de trabalhadors, las zonas agricòlas son collectivizadas e foncionan coma de comunas libertàrias. Quitament las ostelarias, los restaurants, las salons de cofaires o los transpòrts son gerits per lors lors trabalhadors. Aquel fenomèn tòca subretot las zonas ont los sindicats son mai poderoses, coma la Catalonha, ont 75 % de l'industria e 70 % de la tèrras son concernidas. I a de taus pro fòrt de tèrras collectivizadas en [[Aragon]] e la [[Badajoz (província)|província de Badajoz]] amb 70 %, 60 % en [[Castelha-La Mancha]], 50 % en [[Andalosia]]. Dins las zonas d'influéncia socialista, lo taus demora mai flac, coma dins lo [[País Valencian|País valencian]] (15 %).

Endacòm, l'utilizacion de l'argent es totalament abolit, e remplaçat per de sistèmas de bons. Lo prètz novèl dels bens mermèt fins a 75 % de lor anciana valor. 

===== En Aragon =====
[[File:Coat of arms of the Regional Council of Defense of Aragon.svg|thumb|299x299px|Escut del Conselh regional de defença d'Aragon, constituit en setembre de 1936.]]
Aragon es un dels fèus del radicalisme anarquista e coneis un astre particular. Los primièrs jorns de la revòlta, lo front copa Aragon en doas partidas. Lo 24 de julhet de 1936, [[Buenaventura Durruti]], al cap de &lt;span&gt;3 000&lt;/span&gt; òmes, sortís [[Barcelona]] liderant la primièra de las colomnas revolucionàrias. Aquela colonma Durruti, subretot compausada de trabalhadors volontari per anar se batre, es seguida d'autras colonmas celèbras, partidas de Barcelona o de [[Valéncia]]&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: la colomna de Fèrre (''Columna de Hierro'') o la colomna Roge e Negre (''Columna Rojo y Negro'') per exemple. La tòca es la presa de Saragossa, mas los Possibilistas, dirigents que vòtan a la plaça dels Radicals partits combatre, decidisson d'arrestar l'ataca (arrèst de l'avitalhament en municions dels milicians) per anar cap a Majorca (per i cercar l'incident internacional qu'espèra Madrid).

La gèsta malastruca per Saragossa (Luòc ont esperavan èsser desliurats de milièr d'anarquistas, emprisonats per la Republica) mèna una concentracion extraordinària d'anarquistas dins la partida orientala d'Aragon, totes volent realizar sul còp lo comunisme libertari dins las municipalitats ont passavan. Los anarquistas militants de las grandas vilas benefician alara de relais importants près de la populacion mercé a l'importança de la sindicalizacion de las populacions ruralas de la region. Es perque i a dins la region gaireben 450 collectivitats ruralas, gairebentotas dins las mans de la CNT, un vintenat tengudas per l'UGT.

[[George Orwell]], dins son libre ''Omenatge a Catalonha'', en partida conta çò que vejèt quand èra partit de la division « Lenin » del [[POUM]] : « Las milícias de trabalhadors, apiejats suls syndicats, compausadas d’òmes amb opinions politicas divèrsas, concentravan lo sentiment revolutionari e lo canalizavan per un projècte determinat. Èri a m’integrar, mai o mens per escasença, dins la primièra comunautat d’Euròpa occidentala ont la consciéncia revolucionària e l'òdi del capitalisme èran mai normalas que lo contrari. En Aragon, de desenas de miliers de personas, gaireben totas d’origina proletària, viviá en tèrmes d’egalitat. En teoria, èra una egalitat perfièta, e en practica, mancava pauc que ne siá. Per fòrça aspèctes, s'experimentava alà un abans-gost de socialisme. »

===== Dins lo País valencian =====
Dins lo País valencian, son 353 collectivitats ruralas que se constituiguèron (264 dirigidas per la CNT, 69 per l'UGT e 20 per la CNT e l'UGT a l'encòp. Constituisson ensems lo « Conseil del Levant unificat de las expleitacions agricòlas » (''Consejo Levantino Unificado de Exportación de Agrios'' o CLUEA). Dins la vila d'[[Alcoi]], es l'ensems de las industrias e dels servicis que son collectivizats.

===== En Catalonha =====
[[File:Barcelone_19_juillet_1936.jpg|right|thumb|430x430px|Barcelona 19 de julhet de 1936.]]
Los sindicats obrièrs de la CNT son fòrça poderoses: prenon la gestion de fòrça usinas textilas, dels tramvia e dels autobus de Barcelona, installant d'entrepresas collectivas dins de domènis tan variats que la pèsca, la fabricacion de cauçaduras, los espectacles publics, e quitament los pichons comercis. En unes jorns, son 70 % de las entrepresas e dels comercis que passan jol contraròtle dels trabalhadors&lt;ref&gt;Aquel chifre plan mai remarcable que Catalonha concentra en 1936 los dos terces de l'industria espanhola.&lt;/ref&gt;. 

[[Catalonha (comunautat autonòma)|Catalonha]] coneis tanben una ment de revolucion culturala e morala. Las « atenèas popularas » se transforman en luòc d'encontra e en centres culturals ont se fa la formacion ideologica. Es prepausat de leissons d'alfabetizacon, de l'informacion a la santat, d'excursions als camps, de bibliotècas en accès gratuit, de representacions de teatre, de debats politics o de talhièrs de cordura. Una vasta operacion d'alfabetizacion es lançada pel Conselh de l'Escòla Novèla Unificada&amp;#x20;[[:es:Consejo de la Escuela Nueva Unificada|&lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot; title=&quot;Équivalent de l’article « Conseil de l'École Nouvelle Unifiée » dans une autre langue&quot;&gt;(es)&lt;/span&gt;]] que lo comitat executiu lo presidís Joan Puig i Elias&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: fòrça escòlas racionalistas dubrisson, ont s'aplica los metòdes de [[Francesc Ferrer|Ferrer]] o Montessori. De mesuras son tanben presas dins lo domèni social&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: autorizacion de l'avortament, liberacion de la femna.

L'òrdre public demora jos la tutèla nominala de las fòrças classicas del manten de l'òrdre public&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: polícia, garda civila, tribunals e armada. Mas dins los fachs, son replaçadas per de « Patrolhas de contraròtle » (''Patrullas de Control''), formadas de volontaris, sovent eissits de las milícias popularas o de las assembladas de quartièr. Dins mai d'un cas, las prisons son obèrtas, liberant los prisonièrs politics mas tanben los criminals de drech comun.

==== Primièras reaccions de l'Estat republican ====
Fàcia a la deliquescéncia del poder de l'Estat, lo govèrn s'esfòrça de reagir per una seriá de mesuras que devon tornar prene lo contraròtle de zonas ont se realiza la revolucion. 

Lo 2 d'agost son creats los Batalhons de Volontaris (''Batallones de Voluntarios''), embrion de la futura Armada populara de la Republica. Lo govèrn pren tanben de decisions pel decret, quitament se demran per l'ora mai simbolic que reala&lt;span&gt;&lt;/span&gt;:
* revocacion dels militars rebèlas (18 de julhet) e dels foncionaris que simpatisan amb eles (25 de julhet);
* intervencion de l'Estat dins l'activitat de l'industria (25 de julhet), nacionalizacion dels camins de fèrrz (3 d'agost), accion suls prètz dels produchs alimentaris e dels vestits (3 d'agost), confiscacion de las grandas proprietats ruralas (8 d'agost), collectivizacion e sindicalizacion de l'economia dins l'ensems de Catalonha (19 d'agost) ;
* tencadura de las institucions religiosas (13 d'agost) ;
* creacion dels Tribunals populars (''Tribunales Populares'') jos l'autoritat del govèrn (23 d'agost).

=== L'alliança antifaissista al sen dels « Govèrns de la Victòria » (setembre de 1936-genièr de 1937) ===

==== Primièr govèrn (setembre-novembre de 1936) ====

===== Un govèrn revolucionari? =====
La situacion militara se complica a partir del mes d'agost e dels progreses decisifus que coneis l'insurreccion « nacionalista ». En efièt, après la rapida campanha d'Extremadura (5-14 d'agost) e del Tage (17 d'agost-3 de setembre), los militars son arribats mai près de [[Madrid]] e menaçan directament la vila. Per defendre la capitala se constituís un organ miègindependent, lo Conselh de defensa de Madrid (''Junta de Defensa de Madrid''), mai tard nomeant Conselh executiu de defensa de Madrid (''Junta Delegada de Defensa de Madrid''), ont totes los sindicats màgers e los partits politics del Front popular son representats. Al meteis temps, lo 4 de setembre, Largo Caballero constituís lo primièr « govèrn de la Victòria », que la composicion similara cerca a regropar sus un front fòrça larg totes aqueles que reconeisson la legitimitat de la Republica. 

Al vejaire politic e social, las primièras mesuras d'aquel govèrn cercan a regularizar e donar un pareisser de legalitat a las mesuras revolucionàrias presas las setmanas precedentas un pauc pertot en Espanha&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: decret de confiscacion dels bens de las personas condamnadas pels tribunals popularis del govèrn (17 de setembre), decret de collectivizacion de las tèrras e de las usinas en Catalonha (22 d'octobre).

===== Ròtle del partit comunista =====
Malgrat aquel consens aparent a las tèsis dels revolucionaris, la mira del govèrn demora la constitucion rapida d'una armada eficaça, que passa d'en primièr segon el per la dissolucion dels diferents Comitats de defensa, mai d'un còps ensejat. Lo 16 de septembre foguèt creada la Milícia de vigiléncia de la reire garda (''Milicia de Vigilancia de Retaguardia''), ancargada de contrarotlar l'ensems de las milícias qu'an pas de ròtle actiu al front mas al reire, mas que demoran poderosas e independentas. Lo 28 de setembre, un pas decisiu se faguèt cap a la creacion de l'Armada populara de la Republica amb la fusion dels ancians quadres de l'armada espanhòla e de las milícias popularas, a sen delas « brigadas mixtas », decidiguida lo 28 de setembre. Aquela decision foguèt completada per un decret del 29 de setembre que vòl impausar la disciplina militara dins aquelas brigadas nòvas. 

Pauc a pauc, las frictions aumentan al sen del Front popular antifaissista. Lo partit comunista gausís de fach d'una plaça totjorn mai importanta, mercé a l'ajuda que dona l'URSS a la Republica espanòla. Mas, lo PCE sosten que la guèrra civila es pas lo moment causit per menar una revolucion&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: l'objectiu màger demora de desfar la fòrça de Franco, alara que l'abolicion del capitalisme es remandada a la fin de la guèrra. En efièt, la revolucion poiriá apaurar las classas mejanas (foncionaris, pichons comerciants, pichons agricultors proprietaris o quitament los obrièrs especializats), que forman una partiada importanta de quita partit.

Los membres dels grops anarquistas, del POUM e tanben del penjal radicala del PSOE s'opausan a aquel vejaires. Mas rapidament, las milícias que lor son fidèlas recevon totjorn mens d'ajuda e de sosten logistic de l'Estat, çò que merma lor capacitat d'agir. Levat en Aragon, los grops revolucionaris començon a subordonar lor accion a las decisions governamentalas. En Catalonha, los comunistas del [[Partit Socialista Unificat de Catalonha|PSUC]], expulsats de la direccion del Comitat Central de las Milícias Antifaissistas lo 6 agost fan lor retorn al sen del govèrn d'union de la Generalitat, que torna prene los poders qu'aviá abandonats, alara quo lo Comitat Central de las Milícias Antifaissistas es dissolgut lo 1èr d'octobre. Lo 9 d'octobre, totes los Comitats locals de Catalonha son dissolguts, venguts illegals e remplaçats per de conselhs municipals dins las mans del FPA. Lo 2 de novembre, es lo Comitat executiu popular de Valéncia qu'accèpta de subordonar sa politica al govèrn de la Republica.

==== Segond govèrn (novembre de 1936-genièr de 1937) ====
Lo 4 de novembre, Largo Caballero forma un cabinet nòu, chafrat « segond govèrn de la Victòria », que compta de membres eminents de la CNT coma Juan García Oliver (justícia), Juan López (comerci), [[Frederica Montseny|Federica Montseny]] (santat) e Joan Peiró (industria).

Mas de tensions aumentan, e la colomna de Fèrre fa caser lo poder dins la vila de Valéncia, en protesta contra l'avitalhament rare que li dona lo Comitat exécutiu popular, als mans dels possibilistas. Dels combats de carrirèras entre comunistas e anarquistas resulta la mòrt de mai de 30 personas. Al meteis moment, es la colomna Durruti que, aprés aver atde participar als combats de defensa de Madrid e partit d'Aragon, se somet als òrdres del govèrn, alara que son líder, [[Buenaventura Durruti]], es tuat. 

En Catalonha, las bòrdas e entrepresas collectivizadas son pauc a pauc tornats a lor proprietaris. Lo 17 de decembre, lo jornal sovietic ''Pravda'' publica un editorial que declara: « L'eliminacion dels trotskistas e dels anarquosindicalistas ja comencèt en Catalonha e se reliza amb la meteissa energia qu'en Union sovietica ».

Las estructuras autonòmas son combatudas amb la meteissa vigor. Lo Comitat de guèrra de Xixón es transformat per decret lo 23 de decembre en Conselh interprovincial de las Asturias e de Leon, somés a las autoritats governamentalas de la Republica. Lo 8 de genièr de 1937, es lo torn del Comitat executiu popular de Valéncia d'èsser dissolgut.

=== Fin de la revolucion (genièr-agost de 1937) ===

==== Pujada de las tensions (genièr-mai de 1937) ====
A la fin del mes de febrièr de 1937, lo govèrn republican pren un nombre de mesuras repressivas contra de contestataires de l'« interior ». Lo 26 de febrièr, un decret, utilizat lo 2 de març per la Generalitat de Catalonha, interdit als oficiers de polícia d'apartenir a quin partit politic o sindicat que siá. L'endeman, lo 27 de febrièr, lo govèrn fa interdire lo jornal de la FAI, ''Nosotros''. A partir d'alara, la premsa e subretot las publicacions mai criticas contra lo govèrn son somesas a la censura. La militarizacion de las milícias al sen de l'Armada populara, que s'accelèra e s'acaba en març de 1937, es tanben vist coma un mejan de trencar las volontats libertàrias dels membres de las milícias confederalas.

Mai es en Catalonha que la tension aumenta mai sensiblament. Lo 12 de març, la Generalitat decidís per ordonança que totas las armas e explosius qu'apatenon encara a de grops que son pas militarizats al sen de l'Armada populara se devon tornar. Aquela decision trenca l'unitat de l'FPA&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: lo 27 de març, los anarquistas demissionan del govèrn de la comunautat. Lo 17 d'avril, los carabinièrs de [[Puigcerdà]] demandon a las patrolhas obrièras de la CNT qu'asseguran lo contraròtle de la frontièra e de las doanas amb França que se n'anan. Al meteis temps, la Garda civila e la Garda d'assalt son enviats dissòlvre lo Conselh de Cerdanha: per aquò van a [[Figueres (Aut Empordan)|Figueres]] e endacòm mai dins la [[Girona (província)|província de Girona]], per tornar prene lo contraròtle de las activitats de contraròtle de polícia. Al meteis moment, dins Barcelona, las gardas d'assalt realizan lo desarmament dels trabalhadors dins las carrièras.

Los afrontaments son totjorn mai nombroses e violents entre partisans e adversaris de la revolucion. Provòcan los dramatics eveniments de mai a Barcelona.

==== Espotiment de las darrièras resisténcias ====
Lo 13 de mai de 1937, los dos ministres comunistas, Jesus Hernandez e Vicente Uribe, prepausan al govèrn de castigar la CNT e lo POUM, jutjats responsables de l'anarquia e de las dificultats que conéis lo camp republican, politicament coma militarament. Lo 16, Largo Caballero demissiona. Es remplaçat pel socialista de Juan Negrin, pròche d'Ignacio Prieto. Mas aquel novèl govèrn recep pas lo sosten dels grops anarquistas e revolucionaris. Un mes mai tard, lo novèl govèrn de la Generalitat se forma tanben sens los anarquistas e los comunistas libertaris. Fin finala, lo 12 de novembre, la CNT se retira dels comitats de l'FPA&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: l'aliança antifranquista s'acabèt.

Las mesuras repressivas del govèrn republican se multiplican dins lo meteis temps&lt;span&gt;&lt;/span&gt;:
* lo 25 de mai, la FAI es esclusida dels tribunals populars. Lo 15 de junh, es lo POUM qu'es declarat illegal, sas activitats interditas, son comitat executiu es emprisonat, la 29a division (ancian division « Lenin » del POUM) es dissolguda;
* lo 6 de junh, un decret governamental fa illegalas totas las collectivitats ruralas qu'encara avián pas estat dissolgudas. Lo Conselh regional de defensa d'Aragon es definitivament dissolguts en agost, sas insténcias son ocupadass per la fòrça a partir del 10 d'agost per las fòrças de l'Armada populara, alara que Joaquín Ascaso, son president, es emprisonat;
* en agost, las criticas contra l'[[Union de las Republicas Socialistas Sovieticas|URSS]] sont interditas.
Las manifestacions ostilas a aquelas mesuras venon totjorn mai nombrosas&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: a Barcelona, se protesta contra la suspension del jornal anarcosindicalista ''Solidaridad Obrera''. Lo 26 d'agost, lo Conselh asturian decidís de se proclamar Conselh sobeiran d'Asturias e Leon (''Consejo Soberano de Asturias y León''), se considerant independent de la Republica espanhòla.

Lo 6 de genièr de 1938, lo govèrn interdit per decret l'emission de bilhets o de moneda pels comitats, las vilas, las corporacions, eca. Al meteis temps, als grands proprietaris que la tèrras avián estat collectivizadas son tornats lors drechs. Los rèstes de la collectivizacion son pauc a pauc destruits pendnet l'an 1938.

== La revolucion e la guèrra civila ==

=== L'Aragon dins la guèrra ===

=== Lo debarcament de Majorca ===

=== La defensa de Madrid ===

== Comentaris ==
''« La revolucion espanòla foguèt la mai singulara de las revolucions collectivistas del sègle &lt;span class=&quot;romain&quot;&gt;XX&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;. Es la sola revolucion radicala e violenta que se produguèt dins un país d’Euròpa de l’Oèst e la sola que foguèt, malgrat l’egemonia comunista creissenta, vertadierament pluralista, animada per una multitud de fòrças, sovent concurrentas e ostilas. Incapable de s’oposar obertament a la revolucion, la borgesia s’adapta al regime novèl dins l’esper que lo cors dels eveniments cambiariá. L’impoténcia manifesta de lors partits incitèt plan lèu los liberals e los conservators a cercar una organizacion capabla d’arrestar lo corrent revolucionari lançat pels sindicats anarquista e socialista. Sonque unas setmanas aprés lo començament de la revolucion, una organizacion incarnava d'esperela totes los espers imediats de la pichona e mejana borgesia&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: lo partit comunista. »'' - Burnett Bolloten, ''La Guèrra d'Espanha. Revolucion e contrarevolucion (1934-1939)''.

== Bibliografia ==

=== En francés ===
[[Fichièr:Itinéraire_1.png|right|thumb|290x290px|''Itinéraire : une vie, une pensée'', ''[[Buenaventura Durruti]]'' (1987).]]
* ''[[Buenaventura Durruti]]'', ''Itinéraire : une vie, une pensée'', &lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;numéro&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;n&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;numéro&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;&lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt;1&lt;/span&gt;, juin 1987, 52 pages, &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20150413152033/https://www.t411.io/torrents/itineraire-une-vie-une-pensee-n-1-juin-1987-durruti-de-la-revolte--la-revolution-pdf-espagne-1936 présentation en ligne]&lt;/small&gt;, &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20150408132905/http://www.mediafire.com/download/8im0mey1ig3mzng/2948+CultureFb.pdf texte intégral]&lt;/small&gt;, &lt;small&gt;[http://cgecaf.ficedl.info/article1801.html notice]&lt;/small&gt;.
* Victor Alba, ''Histoire du POUM'', Éditions Champ libre.
* Miguel Amorós, ''[[Buenaventura Durruti|Durruti]] dans le labyrinthe'', traduit de l'espagnol par Jaime Semprun, Éditions de l'Encyclopédie des Nuisances, 2007.
* Jérémie Berthuin, ''La CGT-SR et la Révolution sociale espagnole : juillet 1936-décembre 1937 : de l'espoir à la désillusion'', Éditions CNT-Région parisienne, 2000, 198 pages.
* Burnett Bolloten, ''La Révolution espagnole : la gauche et la lutte pour le pouvoir'', Paris, Éditions Ruedo Ibérico, 1977, &lt;small&gt;(OCLC &lt;span class=&quot;plainlinks noarchive&quot;&gt;[//www.worldcat.org/oclc/3689855&amp;lang=fr 3689855]&lt;/span&gt;)&lt;/small&gt;.
* Burnett Bolloten, ''La Guerre d'Espagne. Révolution et contre-révolution (1934-1939)'', éditions Agone, 2014, &lt;small&gt;[http://agone.org/memoiressociales/laguerredespagne notice éditeur]&lt;/small&gt;.
* Franz Borkenau, ''Spanish Cockpit. Rapport sur les conflits sociaux et politiques en Espagne (1936-1937)'', Éditions Champ libre, 1979.
* Gerald Brenan, ''Le Labyrinthe espagnol, origines sociales et politiques de la Guerre civile'', Ruedo Ibérico, 1962, puis Éditions Champ libre, 1984.
* Agustín Guillamón, ''[http://www.edicionesespartaco.com/libros/barricadas.pdf Barricades à Barcelone.La CNT de la victoire de juillet 1936 à la défaite de mai 1937]'', Les Amis de Spartacus, 2009.
* Agustín Guillamón, ''Le groupe franco-espagnol « Les Amis de Durruti »'', trad. Michel Roger, La Lettre Internationaliste, n°10, novembre 2008, La Bataille socialiste, &lt;small&gt;[http://bataillesocialiste.wordpress.com/2010/09/24/le-groupe-franco-espagnol-les-amis-de-durruti-guillamon-2008/ texte intégral]&lt;/small&gt;.
* Agustín Guillamón, ''Les comités de défense de la CNT à Barcelone (1933/1938). Des cadres de défense aux comités révolutionnaires de quartier, aux patrouilles de contrôle et aux milices populaires'', Toulouse, Éditions Le Coquelicot, coll. Les cahiers, n°7, 273 pages, 2014.
* Hanns-Erich Kaminski, ''Ceux de Barcelone'', Denoël, Paris, 1937, Éditions Allia, Paris, 2003.
* César M. Lorenzo, ''Les anarchistes espagnols et le pouvoir (1868-1969)'', Le Seuil, Paris, 1969.
* Michel Olivier, ''L'anarchisme d'État et la Commune de Barcelone '', Ni patrie ni frontières, Paris, 2015, &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20160304122759/http://www.mondialisme.org/spip.php?article2299 présentation éditeur]&lt;/small&gt;.
* [[George Orwell]], ''Hommage à la Catalogne'', Champ libre.
* Abel Paz, ''Chronique passionnée de la Colonne de Fer'', Nautilus, Paris, 2002.
* Carlos Semprún Maura, ''Révolution et contre-révolution en Catalogne (1936-1937)'', essai, Mame, 1974. Rééd. Les nuits rouges, 2002, &lt;small&gt;[[:fr:Special:BookSources/291311217X|ISBN 2-913112-17-X]]&lt;/small&gt;.
* Julius Van Daal, ''Le Rêve en armes : Révolution et contre-révolution en Espagne, 1936-1937'', Nautilus, 2001.
* Normand Baillargeon, ''L'ordre moins le pouvoir. Histoire et actualité de l'anarchisme'', Agone, 2001 &amp; 2008, Lux Éditeur 2004.
* ''Protestation devant les libertaires du présent et du futur sur les capitulations de 1937'' par un « Incontrôlé » de la Colonne de Fer, traduit de l'espagnol par Guy Debord et Alice Becker-Ho, édition bilingue, Champ Libre, 1979, &lt;small&gt;[http://debordiana.chez.com/francais/protestation.htm lire en ligne]&lt;/small&gt;.
* Octavio Alberola, ''Le mouvement ouvrier et la révolution anti-autoritaire : l'anarchisme en Espagne'', in ''L'Espagne, 1900-1985'', Matériaux pour l'histoire de notre temps, n°3-4, 1985, pp. 28-34, &lt;small&gt;DOI:&lt;span class=&quot;plainlinks noarchive&quot;&gt;[[doi:10.3406/mat.1985.403908|10.3406/mat.1985.403908]]&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;, &lt;small&gt;[http://www.persee.fr/doc/mat_0769-3206_1985_num_3_1_403908 lire en ligne]&lt;/small&gt;.
* Patrick Marcolini, ''Espagne 1936-37, guerre ou révolution ?'', Cahiers du GRM, 1|2011, &lt;small&gt;[http://grm.revues.org/176 lire en ligne]&lt;/small&gt;.
* Tom Wetzel, ''La gestion ouvrière du système de transport public de Barcelone 1936-1939'', Workerscontrol.net, 24 novembre 2014, &lt;small&gt;[http://www.autogestion.asso.fr/?p=5067 lire en ligne]&lt;/small&gt;.

=== En catalan e en espanhòl ===
* {{ca}}Ferran Aisa, ''Una història de Barcelona (Ateneu Enciclopèdic Popular 1902-1999)'', Editorial Virus, Barcelona, 2000.
* {{es}}Victor Alba, ''La Revolución española en la práctica, documentos del POUM'', 1978.
* {{es}}Miquel Amorós, ''José Pellicer, el anarquista íntegro. Vida y obra del fundador de la heroíca Columna de Hierro'', Virus editorial, Barcelona, 2009. &lt;small contenteditable=&quot;false&quot;&gt;([[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;978-84-92559-02-2&lt;/span&gt;)&lt;/small&gt;
* {{es}} Miquel Amorós, ''La revolución traicionada. La verdadera historia de Balius y Los Amigos de Durruti'', Virus editorial, Barcelona, 2003. &lt;small contenteditable=&quot;false&quot;&gt;([[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;84-96044-15-7&lt;/span&gt;)&lt;/small&gt;
* {{es}} Miguel Amorós, ''Los historiadores contra la Historia'', en ''Las armas de la crítica'', Muturreko Burutazioak, Bilbao, 2004. &lt;small contenteditable=&quot;false&quot;&gt;([[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;84-96044-45-9&lt;/span&gt;)&lt;/small&gt;
* {{es}}Miguel Amoros, ''Maroto, el héroe, una biografía del anarquismo andaluz'', Virus editorial, 2011. &lt;small contenteditable=&quot;false&quot;&gt;([[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;978-84-92559312&lt;/span&gt;)&lt;/small&gt; 
* &lt;span class=&quot;indicateur-langue&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;(&lt;abbr class=&quot;abbr&quot; title=&quot;Langue : espagnol&quot;&gt;es&lt;/abbr&gt;)&lt;/span&gt; Alejandro Andreassi, ''Libertad también se escribe en minúscula'',1996, [[:fr:Special:BookSources/8488711239|ISBN 84-88711-23-9]]
* {{es}}Burnett Bolloten, ''La Guerra Civil Española: Revolución y Contrarrevolución'', Alianza Editorial, Madrid, 1997.
* {{es}}Burnett Bolloten, ''El Gran Engaño : las izquierdas y su lucha por el poder en la zona republicana''.
* {{es}}Murray Bookchin, ''Los anarquistas españoles (1868-1936), los años heroicos'', Grijalbo, 1980.
* {{es}} Aurora Bosch, ''Ugetistas y libertarios. Guerra civil y Revolución en el País Valenciano, 1936-1939'', Valencia, Institución Alfonso el Magnánimo, 1983.
* {{es}} Ronald Fraser, ''Recuérdalo tú y recuérdalo a los otros. Historia oral de la Guerra Civil española'', editorial Crítica, 2001. 
* {{es}}Juan García Oliver, ''El eco de los pasos'', Planeta, 2008. 
* {{es}} Antoine Giménez, ''Del amor, la guerra y la revolución. Recuerdos de la guerra de España del 19 de julio de 1936 al 9 de febrero de 1939'', Pepitas de Calabaza, Logroño, 2004.
* {{es}}Ignacio Iglesias, ''Experiencias de la revolución española'', 2003, Laertes.
* {{es}}Edward Malefakis, ''Reforma agraria y revolución campesina en la España del siglo XX'', ediciones Ariel, 1970.
* {{es}}Carlos José Márquez, ''Cómo se ha escrito la Guerra Civil española'', ediciones Lengua de trapo, 2006.
* {{es}}Abel Paz, ''Viaje al pasado'', Edición del autor.
* {{es}}Abel Paz, ''Durruti en la Revolución Española'', Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 1996.
* {{es}}José Peirats, ''La CNT en la Revolución Española'', París, Ruedo Ibérico, 1971.
* {{es}}Heleno Saña, ''La Revolución libertaria'', editorial Laetoli, 2010.

=== En anglés ===
* {{en}}Sam Dolgoff, ''The Anarchist Collectives - Workers’ Self-Management in the Spanish Revolution, 1936–1939'', New York Free Life Editions, Inc., 1974, &lt;small&gt;[http://theanarchistlibrary.org/library/sam-dolgoff-editor-the-anarchist-collectives tèxte integral]&lt;/small&gt;.

== Filmografia ==

=== Documentaris ===
* Henri Cartier-Bresson, ''L'Espagne vivra'', 1938, 43 minutes, noir et blanc, &lt;small&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=kVVtMcVfCHg#t=11 en linha]&lt;/small&gt;.
* Richard Prost, ''Un autre futur'' : « L'Espagne rouge et noir » (1990) e « Contre vents et marées » (1995), Les films du village, [http://www.dailymotion.com/video/x5bx31_1-7-un-autre-futur-anarchisme-liber_news en linha].
* Juan Gamero, F. Rios, Mariona Roca, Mitzi Kotnik, ''Vivir la utopía'' (''Vivre l'utopie''), 1997, [http://www.dailymotion.com/video/x1bo40_vivre-l-utopie-partie-1_news voir an linha].
* Félix Marquet, ''Sous le signe libertaire'', CNT-FAI, 1936, [http://www.youtube.com/watch?v=YOScBI4zx-k en linha].
* Recherche et documentation d’histoire contemporaine (REDHIC), '''Espagne 36, révolution autogestionnaire'', France, 1994, 1 h 16 [https://web.archive.org/web/20150912101114/http://www.christiebooks.com/player/anarchy.html en linha].

=== Ficcions ===
* ''Land and Freedom'', film realizat par Ken Loach (1995).
* ''Libertarias'', film realizat per Vicente Aranda (1996).

== Articles connèxes ==

== Font ==

== Notas e referéncias ==
&lt;div class=&quot;references-small decimal&quot; style=&quot;&quot;&gt;
&lt;references&gt;&lt;/references&gt;
&lt;/div&gt;
[[Categoria:Entre doas guèrras]]
[[Categoria:Guèrra d'Espanha]]
[[Categoria:Istòria contemporanèa d'Espanha]]
[[Categoria:Istòria de l'anarquisme]]</text>
      <sha1>hf9l9v7kqb59vkbk3cw5zuawi8z2k7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Redwashing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165939</id>
    <revision>
      <id>2510376</id>
      <parentid>2281360</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T18:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="rnmb45c1twrqjmlqfdgln69c9vpy6zb" xml:space="preserve">[[Fichièr:Socialist_red_flag.svg|vinheta|240x240px|Lo roge es estada istoricament una color associada amb los desparièrs corrents d'esquèrra politica.]]

'''''Redwashing''''' (de l'anglés ''red'', [[roge]], e ''whitewash'', blanquejar o encobrir), '''ruscat roge''' o '''ruscat d'image roge''' es una forma de [[propaganda]] que s'utilizan de discorses d'esquèrra de manièra enganhosa per promòure la percepcion qu'una organizacion, entrepresa o persona es compromesa amb l'[[egalitat sociala]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last= March |first= Luke |title= Radical Left Parties in Europe |url= https://books.google.es/books?id=xF3FBQAAQBAJ |language=anglés|year= 2012 |publisher= Routledge|isbn= 978-0-415-42560-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last= Lakatos|first= Zsófia |title= Corporate Social Performance in Emerging Markets: Sustainable Leadership in an Interdependent World |url= https://books.google.es/books?id=zwJBDgAAQBAJ |language=anglés|year= 2013 |publisher= Routledge|isbn= 978-1-4094-3265-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{pt}} [http://desacato.info/redwashing-discursos-de-esquerda-para-limpar-os-crimes-do-estado-de-israel/ ‘Redwashing’: discursos de ‘esquerda’ para limpar os crimes do Estado de Israel.] Desacato. 29 genièr 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{pt}} [https://web.archive.org/web/20170805221301/https://pensabrasil.com/esquerda-e-direita-do-brasil-se-unem-no-crime-e-na-manipulacao-entenda/ A esquerda e direita do Brasil se unem no crime e na manipulação.] Pensa Brasil. 20 febrièr 2017.&lt;/ref&gt;

S'agís d'una practica comuna entre partits politics de [[Drecha (politica)|drecha]], de centre o [[Liberalisme|liberales]] pendent actes publics, mai que mai pendent lo periòde electoral. En los sieus discorses afirman apiejar l'egalitat, per exemple, en sostenent a la lucha contra la [[Pauretat|praubesa]] o en defendent las meteissas oportunitats per tota la ciutadania. Malgrat aiçò, un còp atengut lo govèrn promòvon contràriament una màger inegalitat sociala.

En escasenças lo tèrme ''redwashing'' s'utiliza  tanben per nomenar la practica de desprestigiar a una determinada organizacion o partit politic que defend vertadièrament l'egalitat sociala. En aqueles cases, se cerca deslegitimar lo argumentari d'aqueles collectius a los presentar cossí extremista u obsolet, en cercant donar l'impression que s'agís d'una [[ideologia]] d'esquèrras perilhosas per l'ensems social e en contraposició a un autre ideari que se fa evident coma mai rasonable.&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20170806020106/https://www.counterpunch.org/2015/12/18/whitewashing-hillary-by-redwashing-progressive-critics/ Whitewashing Hillary—By “Redwashing” Progressive Critics.] Counter Punch. 18 decembre 2015.&lt;/ref&gt;

== Veire tanben ==
* ''[[Greenwashing]]''
* ''[[Pinkwashing]]''
* ''[[Purplewashing]]''

== Referéncias ==
{{referéncias}}

[[Categoria:Capitalisme]]
[[Categoria:Esquèrra politica]]</text>
      <sha1>rnmb45c1twrqjmlqfdgln69c9vpy6zb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lengas mbom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174891</id>
    <revision>
      <id>2510360</id>
      <parentid>2494499</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T12:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2587" sha1="8jlu4zrdta95ss2ut866dmpgf06gvdg" xml:space="preserve">Las '''lengas mbom''' (o lengas mboum, lengas mbum, lengas kebi-benue) son un grop de [[lengas adamawa]] parladas dins lo sud de [[Chad]], dins lo nòrd-oèst de  [[Centrafrica]], dins lo nòrd de [[Cameron]] e dins l'èst de [[Nigèria]].

== Classificacion ==
La classificacion intèrna del mbom es, segon Blench (2004)&lt;ref name=&quot;B2&quot;&gt;Blench, 2004, p. 2.&lt;/ref&gt;:
*mbom del nòrd 
**A
***[[topori]]
***[[mondang]]
***[[mambai]]
**B 
***[[dama (lenga)|dama]]
***[[ndai]]
***[[kali (lenga)|kali]]
***[[mono (lenga adamawa)|mono]]
*mbom central
**A
***[[kuo]]
***[[sakpu]]
**B
***[[karang]]
***[[pana]]
***[[nzakambay]]
***[[ngumi]]
***[[kare]]
*mbon del sud 
**[[mbom]] 
**[[mbere]]
**[[gbete]] 

== Lengas dobtosas ==
Blench (2004) laissa unas lengas pas classadas, lo [[pam]], lo pondo, lo gonge, lo tale. Per Elders (2006), la manca o ben l'imprecision de las donadas pausa la question de saber si aquels noms correspondon a de lengas qu'existon vertadièrament&lt;ref name=&quot;E41&quot;&gt;Elders 2006, p. 41.&lt;/ref&gt;.

=== Pondo, tale, gonge ===
L'''Atlas linguistique de Centrafrique'' (Sammy-Mackfoy 1984) classa lo pondo, lo tale e lo gonge (ngoge) coma de dialèctes del pana. Gordon (2005)&lt;ref name=&quot;G&quot;&gt; R. G. Gordon, 2005, Ethnologue: Languages of the World (Fifteenth edition), Dallas, SIL International.&lt;/ref&gt; acampa d'embolh a nòstra manca de coneissença d'aquels parlars, que lo gonge es presentat, un còp, coma un dialècte del nzakambay e un autre còp coma un dialècte del pana&lt;ref name=&quot;E42-43&quot;&gt;Elders 2006, p. 42-43.&lt;/ref&gt;.

=== Oblo ===
L'oblo ten un còdi de lenga ''[obl]''. Es atudat dempuèi lo començament del sègle XX. Si l'oblo èra una lenga, un dialècte, o si fasiá partida de las lengas adamawa es pas conegut&lt;ref name=&quot;E44&quot;&gt;Elders 2006, p. 44.&lt;/ref&gt;.

=== To, dek ===
Gordon (2005)&lt;ref name=&quot;G&quot;&gt;&lt;/ref&gt; lista una lenga to, qu'es en fach sonque un lengatge ritual dels gbaya&lt;ref name=&quot;E44&quot;&gt;&lt;/ref&gt;. Gordon (2005) dona una lenga mbom pas classada sonada lo dek. Moniño (1995) establís qu'es en fach lo suma, un parlar gbaya de Centrafrica&lt;ref name=&quot;E44-45&quot;&gt;Elders 2006, p. 44-45.&lt;/ref&gt;.

== Referéncias ==
&lt;references /&gt;

== Fonts ==
* {{en}} Roger Blench, 2004, ''[https://web.archive.org/web/20160829030047/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/AU/Adamawa%20language%20list.pdf The Adamawa Languages]''.
* {{en}} Stefan Elders, 2006, ''[https://www.persee.fr/doc/aflin_2033-8732_2006_num_12_1_962 Issues in comparative Kebi-Benue (Adamawa)]'', Africana Linguistica 12, p. 37-88.

{{Paleta lengas adamawa}}
{{Portal Lengas}}

[[Categoria:Lenga adamawa|*]]</text>
      <sha1>8jlu4zrdta95ss2ut866dmpgf06gvdg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lengas mumuye</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174892</id>
    <revision>
      <id>2510361</id>
      <parentid>2494501</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T12:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="835" sha1="9jtybgv02xmamlwpkbynn6boorod6m1" xml:space="preserve">Las '''lengas mumuye''' son un pichon grop de [[lengas adamawa]] parladas dins l'èst de [[Nigèria]].

== Classificacion ==
Blench (2004) acampa las lenga mumuye amb las [[lengas yandang]] dins un grop mumuye-yendang. Las lengas mumuye son&lt;ref name=&quot;B1&quot;&gt;Blench, 2004, p. 1.&lt;/ref&gt;:
*[[mumuye]]
*[[rang (lenga)|rang]]
*[[pangseng]]

== Referéncias ==
&lt;references /&gt;

== Fonts ==
* {{en}} Roger Blench, 2004, ''[https://web.archive.org/web/20160829030047/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/AU/Adamawa%20language%20list.pdf The Adamawa Languages]''.
* {{en}} Kiyoshi Shimizu, 1979, ''A Comparative Study of the Mumuye Dialects (Nigeria)'', Marburger Studien zur Afrika- und Asienkunde: Serie A: Afrika, Band 14, Berlin, Verlag von Dietrich Reimer.

{{Paleta lengas adamawa}}
{{Portal Lengas}}

[[Categoria:Lenga adamawa|*]]</text>
      <sha1>9jtybgv02xmamlwpkbynn6boorod6m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lengas kim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174893</id>
    <revision>
      <id>2510359</id>
      <parentid>2494498</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T12:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="q1w5fq467e9ra7nri4yl1ea5zbvlrke" xml:space="preserve">Las '''lengas kim''' son un pichon grop de [[lengas adamawa]] parladas dins lo sud-oèst de [[Chad]].

== Classificacion ==
Las lengas kim son&lt;ref name=&quot;B1&quot;&gt;Blench, 2004, p. 3.&lt;/ref&gt;:
*[[kim (lenga)|kim]]
*[[besme]]
*[[goundo]]

== Referéncias ==
&lt;references /&gt;

== Fonts ==
* {{en}} Roger Blench, 2004, ''[https://web.archive.org/web/20160829030047/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/AU/Adamawa%20language%20list.pdf The Adamawa Languages]''.

{{Paleta lengas adamawa}}
{{Portal Lengas}}

[[Categoria:Lenga adamawa|*]]</text>
      <sha1>q1w5fq467e9ra7nri4yl1ea5zbvlrke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rodés Aglomeracion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182842</id>
    <revision>
      <id>2510378</id>
      <parentid>2452070</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T18:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5159" sha1="8iozizernh0tbzkgsktgegwkbmxmjjb" xml:space="preserve">{{Infobox Gropament de comunas
|nom={{PAGENAME}}
|pais=França|lenga=oc
|imatges= [[Imatge:Localisation_EPCI_Rodez_Agglomération_dans_l'Aveyron,_France.svg|300px]]
|reg= {{Occitània (Region)}}
|dept= [[Avairon (departament)|Avairon]]
|créacion= 20 de decembre de 1999
|nbcom=8
|caplòc= [[Rodés]]
|president = Christian Teyssèdre ([[La République en marche !|LREM]], cònsol de [[Rodés]])
|pop=  	 	55 851
|datapop=[[2018]]
|superf=  	205,30
|ectaras= 20 530
|dens= 272
|budget= 63 M € (2014)
|sitweb= https://www.rodezagglo.fr/
|imatgesfin=
|}}

'''Rodés Aglomeracion''', ancianament ''comunautat d'aglomeracion del Grand Rodés'', es una intercomunalitat &lt;ref name= ban&gt;[https://web.archive.org/web/20201031065549/https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=241200187] Ficha Banatic&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-241200187] Ficha INSEE&lt;/ref&gt; [[roergue|roergassa]], situada dins lo [[departament francés|departament]] d'[[Avairon (departament)|Avairon]] e la [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]&lt;/small&gt;. Son còdi SIREN es 241 200 187.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian [[Roergàs (sosdialècte)|roergàs]].

==Istòria==
Lo districte del Grand Rodés se creèt lo 25 d'aost de 1964, puèi se mudèt en comunautat d'aglomeracion en decembre de 1999 &lt;ref&gt;« Arrestat prefectoral n°99-2421 del 20 de decembre de 1999 que decidís de la transformacion del districte del Grand Rodés en comunautat d'aglomeracion », visat a l'arrestat prefectoral n°2013112-0012 que pòrta espandiment del périmètre de la communauté d'agglomération du Grand Rodez&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name= ban/&gt;.

Lo conselh de comunautat decidiguèt d'abandonar en 2015 l'anciana denominacion « ''comunautat d'aglomeracion del Grand Rodés'' » per una pas tan pesuga : « ''Rodés Aglomeracion'' ».

L'intercomunalitat se creèt un conselh de desvolopament en febrièr de 2001, amassada consultativa de 70 sòcis que representan l'ensemble de la societat civila e qu'a per visada de soscar al projècte d'aglomeracion.

Lo 1èr de genièr de 2014, las comunas de [[La Barraca de Fraisse]], [[Manhac]] e [[Cambolaset]], de la comunautat de comunas del País Barraquièr, abandonan aquela comunautat en la metent en perilh financièr e dintran dins la comunautat d'aglomeracion&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140714194639/http://www.aveyron.territorial.gouv.fr/actes3/files/fichieracte51965.pdf&lt;/ref&gt;, puèi fan enrè lo 1èr de genièr de 2016 &lt;ref&gt;[http://www.centrepresseaveyron.fr/2015/02/03/le-grand-rodez-rompt-avec-trois-communes-du-baraquevillois,948513.php]&lt;/ref&gt;.

En seguida de la fusion de [[Druèla]] e de [[Balsac]] lo 1èr de genièr de 2017, l'ensemble de la comuna novèla de [[Druèla e Balsac]] dintra dins l'intercomunalitat&lt;ref&gt;Arrestat n° 12-2017-01-11-002 del 11 de genièr de 2017 https://web.archive.org/web/20170202012510/http://www.aveyron.gouv.fr/IMG/pdf/recueil-12-2017-008-special-janvier.pdf , [https://web.archive.org/web/20210602024208/http://www.aveyron.gouv.fr/ Préfecture de l'Aveyron], p 19-22&lt;/ref&gt;.


==Composicion==
Lo territòri de l'intercomunalitat correspondiá entrò 2016 als tres ancians cantons de Rodés ([[canton de Rodés Èst|Rodés Èst]], [[canton de Rodés Oèst|Rodés Oèst]], [[canton de Rodés Nòrd|Rodés Nòrd]]), puèi amb la fusion de [[Druèla]] e [[Balsac]], aquela darrèra comuna del [[canton de Marcilhac (Valon)]] abans 2015, s'i ajustèt.

{|class= &quot;wikitable&quot;
!Nom
!Width=&quot;135&quot;|Còdi INSEE
!Superficia 
(&lt;small&gt;km²&lt;/small&gt;)
!Populacion 
!Densitat 
(&lt;small&gt;ab/km²&lt;/small&gt;)
!Canton 2015
|-
| [[Druèla e Balsac]]
|12090
| 51,25
| {{popfr12|090}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|090}}/51.25) round 2}}}}
| Lo Valon
|-
| [[Luc (Roergue)|Luc e la Primauba]]
|12133
|26,85
| {{popfr12|133}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|133}}/26.85) round 2}}}}
| Nòrd Leveson (burèu centralizator)
|-
| [[Lo Monestire]]
|12146
|6,73
| {{popfr12|146}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|146}}/6.73) round 2}}}}
| Rodés-2
|-
| [[Olemps]]
|12174
|12,79 
| {{popfr12|174}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|174}}/12.79) round 2}}}}
| Nòrd Leveson
|-
| [[Ònes]]
|12176
|40,2
| {{popfr12|176}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|176}}/40.2) round 2}}}}
| Rodés Ònes
|-
| '''[[Rodés]]'''  
|12202
| 11,18
| {{popfr12|202}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|202}}/11.18) round 2}}}}
| Rodés-1, Rodés-2, Rodés Ònes
|-
| [[Sebasac]]
|12264
|25,82
| {{popfr12|264}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|264}}/25.82) round 2}}}}
| Lo Causse Comtal (burèu centralizator)
|-
| [[Senta Radegonda (Roergue)|Senta Rasigonda]]
|12241
|30,48
| {{popfr12|241}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|241}}/30.48) round 2}}}}
| Nòrd Leveson
|-
|}

==Veire tanben==
[[Imatge:12-Intercos-2019.png|thumb|450px|center|Mapa dels EPCI d'Avairon lo 1èr de genièr de 2019]]

* [[Comunas d'Avairon]]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Roergue}}

{{O|Rodés Aglomeracion}}</text>
      <sha1>8iozizernh0tbzkgsktgegwkbmxmjjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oèst Avairon Comunautat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183052</id>
    <revision>
      <id>2510373</id>
      <parentid>2452059</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T16:19:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9243" sha1="lmy8g3f0bsk1fjyuip3njio09zw6ifd" xml:space="preserve">{{Infobox Gropament de comunas
|nom={{PAGENAME}}
|pais=França|lenga=oc
|imatges= [[Imatge:Localisation_EPCI_du_Grand_Villefranchois_dans_l'Aveyron,_France.svg|300px]]
|reg= {{Occitània (Region)}}
|dept= [[Avairon (departament)|Avairon]] [[Òlt (departament)|Òlt]]
|créacion= 1èr de genièr de 2017
|nbcom=29
|caplòc= [[Vilafranca de Roergue]] 
|president=	Michel Delpech (cònsol de [[Montelhs (Roergue)|Montelhs]])
|pop= 	27 497
|datapop=[[2017]]
|superf= 668,0
|ectaras= 66 800
|dens= 41
|budget= 
|sitweb= https://www.ouestaveyron.fr/
|imatgesfin=
|}}

'''Oèst Avairon Comunautat''', ancianament '''comunautat de comunas del Grand Vilafrancat''', es una intercomunalitat &lt;ref name= ban&gt;[https://web.archive.org/web/20211122064930/https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=200069383 Ficha Banatic]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200069383 Ficha INSEE]&lt;/ref&gt; [[roergue|roergassa]] e tanben [[carcin]]òla, situada dins lo [[departament francés|departament]] d'[[Avairon (departament)|Avairon]], lo departament d'[[Òlt (departament)|Òlt]] e la [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]&lt;/small&gt;. Son còdi SIREN es 200 069 383.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian [[Roergàs (sosdialècte)|roergàs]] e [[carcinòl (sosdialècte)|carcinòl]].

==Istòria==
La comunautat de comunas del Grand Vilafrancat resulta de la fusion, lo 1èr de genièr de 2017, de tres comunautats &lt;ref&gt;Arrestat n° 12-2016-12-02-001 del 2 de decembre de 2016 https://web.archive.org/web/20161220131302/http://www.aveyron.gouv.fr/IMG/pdf/recueil-12-2016-089-special-decembre.pdf site [https://web.archive.org/web/20210602024208/http://www.aveyron.gouv.fr/ Préfecture de l'Aveyron], p. 17-25&lt;/ref&gt;:
* la [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|Comunautat de comunas de Vilanovés, Diège e Òlt]], creada lo 20 novembre 2006, 13 comunas, residéncia a [[Vilanòva]], còdi SIREN 200 006 070 (mas [[Balaguièr d'Òlt]] causiguèt pr'aquò d'anar a la [[comunautat de comunas del Grand Fijac]]);
* la [[Comunautat de comunas del Vilafrancat]], creada lo 23 de decembre de 1996, 10 comunas (en 2014), residéncia a [[Vilafranca de Roergue]], còdi SIREN 241 200 633;
* la [[Comunautat de comunas del Canton de Najac]], creada en febrièr de 2000, 7 comunas, residéncia a [[Najac]], còdi SIREN 241 200 732.

Lo 31 de genièr de 2019, lo conselh comunautari decidiguèt de cambiar lo nom de l'intercomunalitat en « '''Oèst Avairon Comunautat''' »&lt;ref&gt; https://www.ouestaveyron.fr/wp-content/uploads/2019/05/D1_2019_001.pdf   site https://www.ouestaveyron.fr/ &lt;/ref&gt;.

[[Imatge:Localisation_EPCI_du_Villefranchois_dans_l'Aveyron,_France.svg|thumb|300px|center|L'anciana CC del Vilafrancat]]

==Composicion==
{|class= &quot;wikitable&quot;
!Nom
!Width=&quot;135&quot;|Còdi INSEE
!Superficia 
(&lt;small&gt;km²&lt;/small&gt;)
!Populacion 
!Densitat 
(&lt;small&gt;ab/km²&lt;/small&gt;)
!Intercomunalitat precedenta
|-
| [[Ambairac]]
|12007
|11.24
| {{popfr12|007}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|007}}/11.24) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|CC de Vilanovés, Diège e Òlt]]
|-
| [[La Capèla Balaguièr]]
|12053
|13.36
| {{popfr12|053}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|053}}/13.36) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|CC de Vilanovés, Diège e Òlt]]
|-
| [[Foissac]]
|12104
|9.68
| {{popfr12|104}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|104}}/9.68) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|CC de Vilanovés, Diège e Òlt]]
|-
| [[La Folhada]]
|12105
|32.54
| {{popfr12|105}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|105}}/32.54) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Canton de Najac|CC del Canton de Najac]]
|-
| [[Lunac]]
|12135
|18.78
| {{popfr12|135}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|135}}/18.78) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Canton de Najac|CC del Canton de Najac]]
|-
| [[Malavila]] 
|12136
|36.35
| {{popfr12|136}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|136}}/36.35) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Vilafrancat|CC de Vilafrancat]]
|-
| [[Marcièl]]
|12140
|46.71
| {{popfr12|140}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|140}}/46.71) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Vilafrancat|CC de Vilafrancat]]
|-
| [[Montelhs (Roergue)|Montelhs]] 
|12150
|17.19
| {{popfr12|150}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|150}}/17.19) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Canton de Najac|CC del Canton de Najac]]
|-
| [[Montsalés]]
|12158
|12.47
| {{popfr12|158}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|158}}/12.47) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|CC de Vilanovés, Diège e Òlt]]
|-
| [[Morlhon]]
|12159
|22.09
| {{popfr12|159}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|159}}/22.09) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Vilafrancat|CC de Vilafrancat]]
|-
| [[Najac]]
|12167
|53.88
| {{popfr12|167}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|167}}/53.88) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Canton de Najac|CC del Canton de Najac]] (residéncia)
|-
| [[Naussac (Avairon)|Naussac]]
|12170
|14.70
| {{popfr12|170}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|170}}/14.7) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|CC de Vilanovés, Diège e Òlt]]
|-
| [[Òls e Rinhòdas]]
|12175
|10.82
| {{popfr12|175}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|175}}/10.82) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|CC de Vilanovés, Diège e Òlt]]
|-
|[[Promilhanas]] 
|46227
|14,55
| {{popfr46|227}} ({{popfr46|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr46|227}}/14.55) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Vilafrancat|CC de Vilafrancat]]
|-
|[[La Ramièra]] 
|46154 
|22,08
| {{popfr46|154}} ({{popfr46|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr46|154}}/22.08) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Vilafrancat|CC de Vilafrancat]]
|-
| [[La Roqueta]]
|12205
|29.81
| {{popfr12|205}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|205}}/29.81) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Vilafrancat|CC de Vilafrancat]]
|-
| [[Salas e Corbatièrs]]
|12252
|13.35
| {{popfr12|252}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|252}}/13.35) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|CC de Vilanovés, Diège e Òlt]]
|-
| [[Sanch Igèst]]
|12227
|11.72
| {{popfr12|227}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|227}}/11.72) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|CC de Vilanovés, Diège e Òlt]]
|-
| [[Santa Crotz (Roergue)|Santa Crotz]]
|12217
|25.88
| {{popfr12|217}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|217}}/25.88) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|CC de Vilanovés, Diège e Òlt]]
|-
| [[Sant Vensan]]
|12259
|25.48
| {{popfr12|259}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|259}}/25.48) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Canton de Najac|CC del Canton de Najac]]
|-
| [[Saujac]]
|12261
|12.23
| {{popfr12|261}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|261}}/12.23) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|CC de Vilanovés, Diège e Òlt]]
|-
| [[Savinhac (Avairon)|Savinhac]]
|12263
|15.28
| {{popfr12|263}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|263}}/15.28) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Vilafrancat|CC de Vilafrancat]]
|-
| [[Sent Andrieu de Najac]] 
|12210
|25.10
| {{popfr12|210}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|210}}/25.1) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Canton de Najac|CC del Canton de Najac]]
|-
| [[Sent Remèsi]]
|12242
|8.98
| {{popfr12|242}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|242}}/8.98) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|CC de Vilanovés, Diège e Òlt]]
|-
| [[Tolonjac]]
|12281
|7.25
| {{popfr12|281}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|281}}/7.25) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Vilafrancat|CC de Vilafrancat]]
|-
| [[Valhorlhas]]
|12287
|32.41
| {{popfr12|287}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|287}}/32.41) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Vilafrancat|CC de Vilafrancat]]
|-
| '''[[Vilafranca de Roergue|Vilafranca]]'''
|12300
|45.85
| {{popfr12|300}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|300}}/45.85) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Vilafrancat|CC de Vilafrancat]] (residéncia)
|-
| [[Vilanòva]]
|12301 
|65.30
| {{popfr12|301}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|301}}/65.3) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas del Vilanòvès, Diège e Òlt|CC de Vilanovés, Diège e Òlt]] (residéncia)
|-
| [[Vòrs e Bar]] 
|12029
|12.92
| {{popfr12|029}} ({{popfr12|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr12|029}}/12.92) round 2}}}}
|[[Comunautat de comunas del Canton de Najac|CC del Canton de Najac]]
|-
|}

==Veire tanben==
[[Imatge:12-Intercos-2019.png|thumb|450px|center|Mapa dels EPCI d'Avairon lo 1èr de genièr de 2019]] 

* [[Comunas d'Avairon]]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Roergue}}

{{O|Oèst Avairon Comunautat}}</text>
      <sha1>lmy8g3f0bsk1fjyuip3njio09zw6ifd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bella Hadid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200041</id>
    <revision>
      <id>2510386</id>
      <parentid>2483123</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T00:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>Categoria:Naissença a Los Angeles</comment>
      <origin>2510386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="635" sha1="abkmwq1ifk0r1ayg3n59tv6ucn46ci8" xml:space="preserve">[[Imatge:Bella Hadid at Cannes 2018 (enhanced).jpg|miniatura|Bella Hadid al Festival de Canas en 2018]]
'''Isabella Khair Hadid''', mai coneguda coma '''Bella Hadid''' ([[Los Angeles]], [[9 d'octobre]] de [[1996]]) es una modèla [[Estats Units|americana]]. Filha d'una modèla, Yolanda Hadid, maridada a un entrepreneire d'origina palestiniana, Bella venguèt &quot;Modèla de l'An&quot; en 2016. Es la sòrre de Gigi Hadid e Anwar Hadid, modèls eles tanben.
== Referéncias ==
&lt;references/&gt;

== Ligams extèrns ==

{{ORDENA:Hadid, Bella}}
[[Categoria:Naissença en 1996]]
[[Categoria:Naissença a Los Angeles]]
[[Categoria:Modèla americana]]</text>
      <sha1>abkmwq1ifk0r1ayg3n59tv6ucn46ci8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canton d'Ausança</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201605</id>
    <revision>
      <id>2510368</id>
      <parentid>2510205</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T15:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Composicion davant 2015 */</comment>
      <origin>2510368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13286" sha1="9q9kbbu2otzociymyi9uqccruef10kz" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox Canton de França
|carta=oc
|nom=Canton d'Ausança 
|imatge = Map canton code 23 03.svg 
| reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]]
| dept= {{Cruesa}}
| arrt= [[Arrondiment dau Buçon|Arrondiment d'Aubuçon]] 
|vila= [[Ausança]]
|nbcom= 12 -----&gt; 35
|canton=2303
|km²= 	210,60
|cons= 	Jérémie Sauty e Valérie Simonet (divèrs dreita)
|datas= [[2021]]-[[2028]]
|}}
Lo '''canton d'Ausança''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], venguda simpla circonscripcion electorala, situada dins l'[[arrondiment dau Buçon]], lo [[departaments franceses|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lemosin (region)|Lemosin]], avòra de [[Novela Aquitània]]. Dempuèi [[2015]], lo canton d'Ausança compren totas las comunas dau [[canton de la Cortina]] e dau [[canton de Cròc]]. &lt;/br&gt;
'''La mapa es la de l'[[arrondiment dau Buçon]] avant 2015. Una partida de l'infobox correspond a la situacion de davant 2015.'''

==Composicion==
===Composicion davant 2015===
{|class= &quot;wikitable&quot;
!Nom
!Width=&quot;135&quot;|Còdi INSEE
!Superficia 
(&lt;small&gt;km²&lt;/small&gt;)
!Populacion 
!Densitat 
(&lt;small&gt;ab/km²&lt;/small&gt;)
!Intercomunalitat 
|-
|'''[[Ausança]]'''
|23013
| 7,08
| {{popfr23|013}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|013}}/7.08) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] (residéncia)  
|-
|[[Brossa (Cruesa)|Brossa]]
|23034
| 3,63
| {{popfr23|034}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|034}}/3.63) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
| [[Bussiera Novela]]
|23037
| 8,52
| {{popfr23|037}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Char (Cruesa)|Char]]
|23053
| 14,12
| {{popfr23|053}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|053}}/14.12) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Charoms|Charon]]
|23054
| 30,11
| {{popfr23|054}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|054}}/30.11) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Lo Chastelar]]
|23055
| 2,42
| {{popfr23|055}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|055}}/2.42) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Lo Compàs]]
|23066
| 16,54
| {{popfr23|066}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|066}}/16.54) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Dontrés]]
|23073
| 47,45
| {{popfr23|073}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|073}}/47.45) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Lion las Monjas]]
|23110
| 7,32
| {{popfr23|110}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|110}}/7.32) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Los Març]]
|23123
| 12,90
| {{popfr23|123}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|123}}/12.9) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]]
|23164
| 41,01
| {{popfr23|164}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|164}}/41.01) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Sermur|Sarmur]]
|23171
| 19,50
| {{popfr23|171}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|171}}/19.5) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|}

===Composicion dempuei 2015===
{|class= &quot;wikitable&quot;
!Nom
!Width=&quot;135&quot;|Còdi INSEE
!Superficia 
(&lt;small&gt;km²&lt;/small&gt;)
!Populacion 
!Densitat 
(&lt;small&gt;ab/km²&lt;/small&gt;)
!Intercomunalitat 
|-
|'''[[Ausança]]'''
|23013
| 7,08
| {{popfr23|013}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|013}}/7.08) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] (residéncia)  
|-
|[[Basvila]]
|23017
| 22,57
| {{popfr23|017}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|017}}/22.57) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Bèiçac|Baiçac o Bèiçac]]
|23019
| 14,49
| {{popfr23|019}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|019}}/14.49) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Brossa (Cruesa)|Brossa]]
|23034
| 3,63
| {{popfr23|034}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|034}}/3.63) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
| [[Bussiera Novela]]
|23037
| 8,52
| {{popfr23|037}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Char (Cruesa)|Char]]
|23053
| 14,12
| {{popfr23|053}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|053}}/14.12) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Charoms|Charon]]
|23054
| 30,11
| {{popfr23|054}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|054}}/30.11) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Chastelar]]
|23055
| 2,42
| {{popfr23|055}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|055}}/2.42) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Claravau]]
|23063
| 27,55
| {{popfr23|063}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|063}}/27.55) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Lo Compàs]]
|23066
| 16,54
| {{popfr23|066}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|066}}/16.54) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|'''''[[La Cortina]]'''''
|23067
| 41,42
| {{popfr23|067}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|067}}/41.42) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|'''''[[Cròc (vila)|Cròc]]'''''
|23069
| 14,16
| {{popfr23|069}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|069}}/14.16) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Dontrés]]
|23073
| 47,45
| {{popfr23|073}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|073}}/47.45) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Flaiac (Marcha)|Flaiac]]
|23081
| 43,53
| {{popfr23|081}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|081}}/43.53) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]  
|-
|[[Lion las Monjas]]
|23110
| 7,32
| {{popfr23|110}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|110}}/7.32) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Mairinchal]]
|23131
| 45,45
| {{popfr23|131}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|131}}/45.45) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]  
|-
|[[Malerèt|Malarèt]]
|23119
| 11,8
| {{popfr23|119}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|119}}/11.8) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Manhac (Cruesa)|Manhac]]
|23115
| 25,87
| {{popfr23|115}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|115}}/25.87) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Los Març]]
|23123
| 12,90
| {{popfr23|123}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|123}}/12.9) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Lo Mas d'Artija]]
|23125
| 16,21
| {{popfr23|125}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|125}}/16.21) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[La Masèira|La Masiera]]
|23129
| 10,24 
| {{popfr23|129}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|129}}/10.24) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Pontcharrau]]
|23156
| 9,56
| {{popfr23|156}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|156}}/9.56) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]  
|-
|[[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]]
|23164
| 41,01
| {{popfr23|164}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|164}}/41.01) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Sent Anhan de Cròc]]
|23178
| 25,51
| {{popfr23|178}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|178}}/25.51) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
|-
|[[Sent Bar]]
|23184
| 9,36
| {{popfr23|184}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|184}}/9.36) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
|-
|[[Sent Jòrge Nègremont]]
|23198
| 18,59
| {{popfr23|198}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|198}}/18.59) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Sent Marçau lo Vielh]]
|23215
| 22,22
| {{popfr23|215}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|215}}/22.22) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Sent Maurzis (Cruesa)|Sent Maurzis]]
|23218
| 14,1
| {{popfr23|218}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|218}}/14.1) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]  
|-
|[[Sent Mèrd la Bruelha|Sent Miard la Brolha]] 
|23221
| 40,19
| {{popfr23|221}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|221}}/40.29) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Sent Orador de Chirosa]]
|23224
| 28,58
| {{popfr23|224}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|224}}/28.58) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Sent Orador de Cròc]]
|23225
| 13,36
| {{popfr23|225}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|225}}/13.36) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Sent Pardós d'Arnèt]]
|23226
| 16,44
| {{popfr23|226}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|226}}/16.44) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Sermur]]
|23171
| 19,50
| {{popfr23|171}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|171}}/19.5) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[La Viala Nuèva]]
|23265
| 4,45
| {{popfr23|265}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|265}}/4.45) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[La Vialatèla]] o La Viltéla
|23266
| 16,14
| {{popfr23|266}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|266}}/16.14) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Cruesa Grand Sud|CC de Cruesa Grand Sud]]   
|-
|}

==Istòria==
De 1790 a 1801, [[Bussiera Novela]] e Blavapeira (avòra, meima comuna) èran dau canton de [[Mançac|Minçac]], [[Charoms|Charon]] èra dau [[canton d'Eváun]], las autras comunas èran dau canton d'Ausança. Los tres cantons èran dau districte d'[[Eváun]] entre 1790 e 1795. En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet demenit, lo canton de Minçac fuguet suprimit e las comunas citadas passèren au canton d'Ausança. Charon damoret au canton d'Eváun tan qu'a 1836 &lt;ref&gt;fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
En 2014, quand faguéren una refòrma cantonala, lo canton d'Ausança fuguet conservat per las eleccions departamentalas de 2015 e fuguet agrandit dau [[canton de Cròc]] e dau [[canton de la Cortina]], en aplicacion dau decret dau 17 de feurier de 2014, en seguda de las leis dau 17 de mai de 2013 (lei organique 2013-402 e lei 2013-403) &lt;ref&gt;http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414225&amp;categorieLien= ''Lei n° 2013-403 dau 17 de mai de 2013 relativa a l'eleccion daus conselhiers departamentaus, daus conselhiers municipaus e daus conselhiers comunautaris, e que modifica lo chalendier electorau'', 17 de mai 2013, Jornau oficiau de la Republica Francesa n° 0114 dau 18 de mai 2013, p. 8242&lt;/ref&gt;.

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}</text>
      <sha1>9q9kbbu2otzociymyi9uqccruef10kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510394</id>
      <parentid>2510368</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T05:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Composicion dempuei 2015 */</comment>
      <origin>2510394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13358" sha1="n5k574mmf2d806pd4hehmaoaqyfcbni" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox Canton de França
|carta=oc
|nom=Canton d'Ausança 
|imatge = Map canton code 23 03.svg 
| reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]]
| dept= {{Cruesa}}
| arrt= [[Arrondiment dau Buçon|Arrondiment d'Aubuçon]] 
|vila= [[Ausança]]
|nbcom= 12 -----&gt; 35
|canton=2303
|km²= 	210,60
|cons= 	Jérémie Sauty e Valérie Simonet (divèrs dreita)
|datas= [[2021]]-[[2028]]
|}}
Lo '''canton d'Ausança''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], venguda simpla circonscripcion electorala, situada dins l'[[arrondiment dau Buçon]], lo [[departaments franceses|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lemosin (region)|Lemosin]], avòra de [[Novela Aquitània]]. Dempuèi [[2015]], lo canton d'Ausança compren totas las comunas dau [[canton de la Cortina]] e dau [[canton de Cròc]]. &lt;/br&gt;
'''La mapa es la de l'[[arrondiment dau Buçon]] avant 2015. Una partida de l'infobox correspond a la situacion de davant 2015.'''

==Composicion==
===Composicion davant 2015===
{|class= &quot;wikitable&quot;
!Nom
!Width=&quot;135&quot;|Còdi INSEE
!Superficia 
(&lt;small&gt;km²&lt;/small&gt;)
!Populacion 
!Densitat 
(&lt;small&gt;ab/km²&lt;/small&gt;)
!Intercomunalitat 
|-
|'''[[Ausança]]'''
|23013
| 7,08
| {{popfr23|013}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|013}}/7.08) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] (residéncia)  
|-
|[[Brossa (Cruesa)|Brossa]]
|23034
| 3,63
| {{popfr23|034}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|034}}/3.63) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
| [[Bussiera Novela]]
|23037
| 8,52
| {{popfr23|037}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Char (Cruesa)|Char]]
|23053
| 14,12
| {{popfr23|053}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|053}}/14.12) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Charoms|Charon]]
|23054
| 30,11
| {{popfr23|054}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|054}}/30.11) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Lo Chastelar]]
|23055
| 2,42
| {{popfr23|055}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|055}}/2.42) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Lo Compàs]]
|23066
| 16,54
| {{popfr23|066}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|066}}/16.54) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Dontrés]]
|23073
| 47,45
| {{popfr23|073}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|073}}/47.45) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Lion las Monjas]]
|23110
| 7,32
| {{popfr23|110}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|110}}/7.32) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Los Març]]
|23123
| 12,90
| {{popfr23|123}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|123}}/12.9) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]]
|23164
| 41,01
| {{popfr23|164}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|164}}/41.01) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Sermur|Sarmur]]
|23171
| 19,50
| {{popfr23|171}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|171}}/19.5) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|}

===Composicion dempuei 2015===
[[imatge:Creuse_-_Canton_Auzances_2015.svg|thumb|center|300px]]
{{clr}}
{|class= &quot;wikitable&quot;
!Nom
!Width=&quot;135&quot;|Còdi INSEE
!Superficia 
(&lt;small&gt;km²&lt;/small&gt;)
!Populacion 
!Densitat 
(&lt;small&gt;ab/km²&lt;/small&gt;)
!Intercomunalitat 
|-
|'''[[Ausança]]'''
|23013
| 7,08
| {{popfr23|013}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|013}}/7.08) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] (residéncia)  
|-
|[[Basvila]]
|23017
| 22,57
| {{popfr23|017}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|017}}/22.57) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Bèiçac|Baiçac o Bèiçac]]
|23019
| 14,49
| {{popfr23|019}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|019}}/14.49) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Brossa (Cruesa)|Brossa]]
|23034
| 3,63
| {{popfr23|034}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|034}}/3.63) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
| [[Bussiera Novela]]
|23037
| 8,52
| {{popfr23|037}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Char (Cruesa)|Char]]
|23053
| 14,12
| {{popfr23|053}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|053}}/14.12) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Charoms|Charon]]
|23054
| 30,11
| {{popfr23|054}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|054}}/30.11) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Chastelar]]
|23055
| 2,42
| {{popfr23|055}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|055}}/2.42) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Claravau]]
|23063
| 27,55
| {{popfr23|063}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|063}}/27.55) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Lo Compàs]]
|23066
| 16,54
| {{popfr23|066}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|066}}/16.54) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|'''''[[La Cortina]]'''''
|23067
| 41,42
| {{popfr23|067}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|067}}/41.42) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|'''''[[Cròc (vila)|Cròc]]'''''
|23069
| 14,16
| {{popfr23|069}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|069}}/14.16) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Dontrés]]
|23073
| 47,45
| {{popfr23|073}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|073}}/47.45) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Flaiac (Marcha)|Flaiac]]
|23081
| 43,53
| {{popfr23|081}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|081}}/43.53) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]  
|-
|[[Lion las Monjas]]
|23110
| 7,32
| {{popfr23|110}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|110}}/7.32) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Mairinchal]]
|23131
| 45,45
| {{popfr23|131}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|131}}/45.45) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]  
|-
|[[Malerèt|Malarèt]]
|23119
| 11,8
| {{popfr23|119}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|119}}/11.8) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Manhac (Cruesa)|Manhac]]
|23115
| 25,87
| {{popfr23|115}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|115}}/25.87) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Los Març]]
|23123
| 12,90
| {{popfr23|123}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|123}}/12.9) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Lo Mas d'Artija]]
|23125
| 16,21
| {{popfr23|125}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|125}}/16.21) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[La Masèira|La Masiera]]
|23129
| 10,24 
| {{popfr23|129}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|129}}/10.24) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Pontcharrau]]
|23156
| 9,56
| {{popfr23|156}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|156}}/9.56) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]  
|-
|[[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]]
|23164
| 41,01
| {{popfr23|164}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|164}}/41.01) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Sent Anhan de Cròc]]
|23178
| 25,51
| {{popfr23|178}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|178}}/25.51) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
|-
|[[Sent Bar]]
|23184
| 9,36
| {{popfr23|184}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|184}}/9.36) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
|-
|[[Sent Jòrge Nègremont]]
|23198
| 18,59
| {{popfr23|198}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|198}}/18.59) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Sent Marçau lo Vielh]]
|23215
| 22,22
| {{popfr23|215}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|215}}/22.22) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Sent Maurzis (Cruesa)|Sent Maurzis]]
|23218
| 14,1
| {{popfr23|218}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|218}}/14.1) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]  
|-
|[[Sent Mèrd la Bruelha|Sent Miard la Brolha]] 
|23221
| 40,19
| {{popfr23|221}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|221}}/40.29) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Sent Orador de Chirosa]]
|23224
| 28,58
| {{popfr23|224}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|224}}/28.58) round 2}}}}
| [[Nauta Corresa Comunautat]]   
|-
|[[Sent Orador de Cròc]]
|23225
| 13,36
| {{popfr23|225}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|225}}/13.36) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Sent Pardós d'Arnèt]]
|23226
| 16,44
| {{popfr23|226}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|226}}/16.44) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[Sermur]]
|23171
| 19,50
| {{popfr23|171}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|171}}/19.5) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[La Viala Nuèva]]
|23265
| 4,45
| {{popfr23|265}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|265}}/4.45) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]   
|-
|[[La Vialatèla]] o La Viltéla
|23266
| 16,14
| {{popfr23|266}} ({{popfr23|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|266}}/16.14) round 2}}}}
| [[Comunautat de comunas de Cruesa Grand Sud|CC de Cruesa Grand Sud]]   
|-
|}

==Istòria==
De 1790 a 1801, [[Bussiera Novela]] e Blavapeira (avòra, meima comuna) èran dau canton de [[Mançac|Minçac]], [[Charoms|Charon]] èra dau [[canton d'Eváun]], las autras comunas èran dau canton d'Ausança. Los tres cantons èran dau districte d'[[Eváun]] entre 1790 e 1795. En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet demenit, lo canton de Minçac fuguet suprimit e las comunas citadas passèren au canton d'Ausança. Charon damoret au canton d'Eváun tan qu'a 1836 &lt;ref&gt;fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
En 2014, quand faguéren una refòrma cantonala, lo canton d'Ausança fuguet conservat per las eleccions departamentalas de 2015 e fuguet agrandit dau [[canton de Cròc]] e dau [[canton de la Cortina]], en aplicacion dau decret dau 17 de feurier de 2014, en seguda de las leis dau 17 de mai de 2013 (lei organique 2013-402 e lei 2013-403) &lt;ref&gt;http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414225&amp;categorieLien= ''Lei n° 2013-403 dau 17 de mai de 2013 relativa a l'eleccion daus conselhiers departamentaus, daus conselhiers municipaus e daus conselhiers comunautaris, e que modifica lo chalendier electorau'', 17 de mai 2013, Jornau oficiau de la Republica Francesa n° 0114 dau 18 de mai 2013, p. 8242&lt;/ref&gt;.

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}</text>
      <sha1>n5k574mmf2d806pd4hehmaoaqyfcbni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diedenhofen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201625</id>
    <redirect title="Diddenuewen" />
    <revision>
      <id>2510370</id>
      <timestamp>2026-10-08T16:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jfblanc</username>
        <id>104</id>
      </contributor>
      <comment>Jfblanc  a desplaçat la pagina [[Diedenhofen]] cap a [[Diddenuewen]] : forma luxemborgesa</comment>
      <origin>2510370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="moz8s5jd1rdki97ssh8fbgbiwiluk9v" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Diddenuewen]]</text>
      <sha1>moz8s5jd1rdki97ssh8fbgbiwiluk9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Retèrra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201626</id>
    <redirect title="Retiarra" />
    <revision>
      <id>2510397</id>
      <timestamp>2026-10-09T08:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Alaric 506  a desplaçat la pagina [[Retèrra]] cap a [[Retiarra]] : Títol mal escrit : Ives Lavalada, segon prononciacion de tipe auvernhàs / rtiar /</comment>
      <origin>2510397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="jy6vdfs8swflda9lbpo3d9b4mke0bgy" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Retiarra]]</text>
      <sha1>jy6vdfs8swflda9lbpo3d9b4mke0bgy</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>