5 de decembre

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="oc">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipèdia</sitename>
    <dbname>ocwiki</dbname>
    <base>https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mèdia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Especial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Discutir</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Utilizaire</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Discussion Utilizaire</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipèdia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Discussion Wikipèdia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fichièr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Discussion Fichièr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Discussion MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Modèl</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Discussion Modèl</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ajuda</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Discussion Ajuda</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Discussion Categoria</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Discussion Portal</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Projècte</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Discussion Projècte</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Mòdul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Mòdul Discussió</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>5 de decembre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545</id>
    <revision>
      <id>2510850</id>
      <parentid>2489160</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T17:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mistico Dois</username>
        <id>45295</id>
      </contributor>
      <origin>2510850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3396" sha1="hehw8on5wanc4lcgatk1e7hhh0dgzxu" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{{decembre}}

== Eveniments ==

== Naissenças ==
* [[1782]] - [[Martin Van Buren]], president dels Estats Units (m. [[1862]])
* [[1829]] - [[Mikalojus Akelaitis]], escrivan e lingüista lituanian (m. [[1887]])
* [[1839]] - [[George Armstrong Custer]], general american (m. [[1876]])
* [[1890]] - [[Fritz Lang]], realizator de [[cinèma]] [[Àustria|austriac]], conegut per lo filme ''Metropolis'' (m. [[1976]])
* [[1896]] - [[Carl Ferdinand Cori]], bioquimista american, Prèmi Nobel (m. [[1984]])
** [[1901]] : 
*** [[Walt Disney]], dessenhaire e entrepreneire american (m. [[1966]])
*** [[Werner Heisenberg]], fisician alemand, Prèmi Nobel (m. [[1976]])
* [[1903]] - [[Cecil Frank Powell]], fisician anglés, Prèmi Nobel (m. [[1969]])
* [[1925]] - [[Anastasio Somoza Debayle]], president de Nicaragua (m. [[1980]])
* [[1927]] - [[Bhumibol Adulyadej]], rei de Tailàndia
* [[1932]] : 
** [[Little Richard]], cantaire american
** [[Sheldon Lee Glashow]], fisician american, Prèmi Nobel
* [[1938]] - [[James Lee Burke]], escrivan american
* [[1943]] - [[Eva Joly]], magistrata franconorvegiana
* [[1945]] - [[Moshe Katsav]], president d'Israèl
* [[1946]] - [[José Carreras]], cantaire d'[[opèra]] [[Espanha|espanhòl]]
* [[1947]] - [[Orette Bruce Golding]], primièr ministre de Jamaica
* [[1949]] - [[Ângela Rô Rô]], cantaira brasilièra
* [[1958]] - [[Béatrice Négrier]], politiciana francesa d'Occitània
* [[1985]] - [[André-Pierre Gignac]], fotbolaire provençal

== Decèsses ==
* [[1791]] - [[Wolfgang Amadeus Mozart]], compositor e musician austrian (n. [[1756]])
* [[1870]] - [[Alexandre Dumas, paire]], escrivan francés (n. [[1802]])
* [[1925]] - [[Władysław Reymont]], escrivan polonés, Prèmi Nobel (n. [[1867]])
* [[1926]] - [[Claude Monet]], pintre francés (n. [[1840]])
* [[1960]] - [[Hashim al-Atassi]], president e primièr ministre de [[Siria]] (n. [[1875]])
* [[1965]] - [[Joseph Erlanger]], fisiologista american, Prèmi Nobel (n. [[1874]])
* [[2012]] : 
** - [[Oscar Niemeyer]], arquitècte brasilièr (n. [[1907]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.correiobraziliense.com.br/app/noticia/especiais/oscar-niemeyer/2012/12/05/interna_oscarniemeyer,337663/causa-da-morte-de-niemeyer-foi-infeccao-respiratoria-diz-medico.shtml |títol = Causa da morte de Niemeyer foi infecção respiratória, diz médico|autor=Correio Braziliense |en linha lo= 5 de decembre de 2012|consultat lo =5 de decembre de 2013|l=portugués}}&lt;/ref&gt;
** [[Dave Brubeck]], pianista e compositor de jazz american (n. [[1920]])
* [[2013]] - [[Nelson Mandela]], president de Sud-Africa, Prèmi Nobel de la Patz (n. [[1918]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2013/12/05/morre-o-nobel-da-paz-nelson-mandela.htm |títol = Nelson Mandela morre aos 95 anos|autor=UOL|consultat lo =5 de decembre de 2013|idioma = portugués}}&lt;/ref&gt;
* [[2017]] - [[August Ames]], actritz pornografica americana (n. [[1994]])
* [[2017]] - [[Jean d'Ormesson]], escrivan e membre de l'[[Acadèmia francesa]] (n. [[1925]])

== Referéncias ==
{{reflist}}
----
Vejatz tanben:
* [[4 de decembre]] | [[6 de decembre]]
* [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]]
* [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an).

[[Categoria:Jorns]]</text>
      <sha1>hehw8on5wanc4lcgatk1e7hhh0dgzxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>15 d'octobre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>674</id>
    <revision>
      <id>2510852</id>
      <parentid>2392466</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naissenças */ [[Abderrahmane Youssoufi]]: † 2020</comment>
      <origin>2510852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4460" sha1="8pv4on7hf91dsas28znvl2275euqfxg" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{{Octobre}}

== Eveniments ==
* [[1582]] - [[Roma]]: lo [[papa]] [[Gregòri XIII]] decrèta lo [[calendièr gregorian]] en substitucion del [[calendièr julian]]; aquel jorn ([[divendres]] 15 d'octòbre de 1582) ven après lo [[dijòus]] [[4 d'octòbre]]. 
* [[1756]] - Rendicion de [[Saxònia]] durant la [[Guèrra dels Sèt Ans]].
* [[1815]] - [[Napoleon Bonaparte]] arriba dins l'illa de [[Santa Elena (illa)|Santa Elena]], luòc ont foguèt desterrat fins la siá mòrt.
* [[1894]] - Es arrestat [[Alfred Dreyfus]] e acusat, injustament, de nauta traicion en favor d'[[Alemanha]].

== Naissenças ==
* 70 ab. C. - [[Virgili]] (Publius Vergilius Maro Mantua), poèta roman (m. 19 ab. C.)
* [[1607]] - [[Madeleine de Scudéry]], escrivana francesa (m. [[1701]])
* [[1608]] - [[Evangelista Torricelli]], fisician e matematician italian (m. [[1647]])
* [[1794]] - [[José María Plá]], president d'Uruguai (m. [[1869]])
* [[1814]] - [[Mikhaïl Lermontov]], escrivan rus (m. [[1841]])
* [[1816]] - [[Antoine Béchamp]], biologista e quimista francés (m. [[1908]])
* [[1844]] - [[Friedrich Nietzsche]], filosòf alemand (m. [[1900]])
* [[1861]] - [[Francés Aussolelh]], ensenhaire e politician occitan (m. [[1928]])
* [[1862]] - [[Pau Marieton]], escrivan occitan (m. [[1911]])
* [[1869]] - [[Francisco Largo Caballero]], primièr ministre d'Espanha (m. [[1946]])
* [[1872]] - [[Wilhelm Miklas]], president d'Àustria (m. [[1956]])
* [[1878]] - [[Paul Reynaud]], primièr ministre de França (m. [[1966]])
* [[1882]] - [[Pèire Fontan]], escrivan provençal (m. [[1952]])
* [[1893]] - Rei [[Carles II de Romania]] (m. [[1953]])
* [[1894]] - [[Moshe Sharett]], primièr ministre d'Israèl (m. [[1965]])
* [[1901]] - [[Enrique Jardiel Poncela]], escrivan espanhòl (m. [[1952]])
* [[1908]] - [[John Kenneth Galbraith]], economista canadian (m. [[2006]])
* [[1915]] - [[Itzhak Shamir]], primièr ministre d'Israèl (m. [[2012]])
* [[1920]] - [[Mario Puzo]], escrivan american (m. [[1999]])
* [[1923]] - [[Italo Calvino]], escrivan italian (m. [[1985]])
* [[1926]] - [[Michel Foucault]], filosòf francés (m. [[1984]])
* [[1929]] - [[Milorad Pavic]], escrivan sèrbe (m. [[2009]])
* [[1931]] - [[Abderrahmane Youssoufi]], primièr ministre de Marròc (m. [[2020]])
* 1931 - [[Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam]], president d'Índia
* [[1940]] - [[Peter Charles Doherty|Peter Doherty]], imunologista australian, Prèmi Nobel
* [[1944]] - [[Sali Berisha]], ex-president, actualament primièr ministre d'Albania
* 1944 - [[David Trimble]], òme politic irlandés, [[Prèmi Nobel de la Patz]]
* [[1946]] - [[Richard Carpenter]], musician american ([[The Carpenters]])
* [[1953]] - [[Tito Jackson]], cantaire american ([[The Jacksons]])
* [[1976]] - [[Nikolai Baskov]], cantaire e actor rus
* [[1977]] - [[David Trézéguet]], fotbolaire francés
* [[1981]] - [[Elena Dementieva]], jogaira de tennis russa

== Decèsses ==
* [[1167]] - [[Ramon I Trencavèl]], Viscomte de Agde e Albi
* [[1173]] - Comtessa [[Peironèla d’Aragon]] (n. [[1136]])
* [[1389]] - Papa [[Urban VI]] (n. c. [[1318]])
* [[1564]] - [[Andreas Vesalius]], mètge neerlandés (n. [[1514]])
* [[1858]] - [[Carl Gustaf Mosander]], quimista suedés (n. [[1797]])
* [[1865]] - [[Andrés Bello]], poèta, filològ, jurista e pedagòg veneçolan (n. [[1781]])
* [[1917]] - [[Mata Hari]] (alias Margaretha Geertruida Zelle), dançaira e spiona neerlandesa (n. [[1876]])
* [[1934]] - [[Raymond Poincaré]], president de França (n. [[1860]])
* [[1940]] - [[Lluís Companys]], politician catalan (n. [[1882]])
* [[1945]] - [[Pierre Laval]], ex-primièr ministre de la [[França de Vichèi]], executat (n. [[1883]])
* [[1946]] - [[Hermann Göring]], cap de la Fòrça Aeriana nazi alemanda ([[suicidi]]) (n. [[1893]])
* [[1954]] - [[Paul Ludwig Ewald von Kleist]], marescal alemand (n. [[1881]])
* [[1959]] - [[Enric Gavel]], lingüista francés (n. [[1880]])
* [[1964]] - [[Cole Porter]], cantaire american (n. [[1891]])
* [[1987]] - [[Thomas Sankara]], president de Burkina Faso (n. [[1949]])
* [[2000]] - [[Konrad Emil Bloch]], bioquimista alemand, Prèmi Nobel (n. [[1912]])

----
Vejatz tanben:
* [[14 d'octobre]] | [[16 d'octobre]]
* [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]]
* [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an).

[[Categoria:Jorns]]</text>
      <sha1>8pv4on7hf91dsas28znvl2275euqfxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Common.css</title>
    <ns>8</ns>
    <id>11986</id>
    <revision>
      <id>2510835</id>
      <parentid>2492387</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maintenance script</username>
        <id>22848</id>
      </contributor>
      <comment>Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup)</comment>
      <origin>2510835</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="69305" sha1="g5og9sm1kckojs8tbrfshp8c20qkaaw" xml:space="preserve">/**
 * Aquesta pagina contraròtla l'aparéncia per totes los skins. Las
 * modificacions que se devon aplicar a l'aparéncia Monobook
 * solament devon anar dins [[MediaWiki:Monobook.css]].
 */

/* Aspècte dels tags de filtratge dins los darrièrs cambiaments. */
.mw-tag-markers {
	font-family: sans-serif;
	font-style: italic;
	font-size: 90%;
}

/* Amagatge del sostítol dels RC */
.mw-special-Recentchanges .mw-specialpage-summary {
	display: none;
}

/* Redireccions sus [[Special:Allpages]] e [[Special:Watchlist/edit]]. */
.allpagesredirect a,
.watchlistredir a {
	color: #0b0;
}

/* Revisions dins l'istoric e &quot;(← ligams)&quot; dins las paginas ligadas. */
.history-size,
.mw-whatlinkshere-tools {
	font-size: 80%;
}

/* Afichatge de las coordenadas geo al costat del títol, per totes los skins. */
#coordinates {
	margin-right: 1em;
}
#coordinates_osm {
	font-size: 110%;
	box-shadow: 0 0 5px #c0c0f0;
	border-radius: 5px;
	margin-left: 7px;
	padding: 3px;
	background-color: #e0e0e0;
}
#coordinates_osm:hover {
	box-shadow: 0 0 5px #a0a0c0;
	background-color: #b0b0b0;
}

/* Decoracion dels títols de soscapítol. */
.mw-body-content h3 {
	border-bottom: dotted 1px #aaa;
}
.mw-body-content h4,
.mw-body-content h5,
.mw-body-content h6 {
	border-bottom: dotted 1px #ddd;
}

/* Sostítol ([[Modèl:Sostítol]]) */
h1 #sous_titre_h1 {
	display: block;
	font-size: 0.7em;
	line-height: 1.3em;
	margin: 0.2em 0 0 0.5em;
}

/* Títols de seccions */
.italique {
	font-style: italic;
}
.italique i {
	font-style: normal;
}

/* Balisas font, pre, còdi */
pre {
	overflow-x: auto;
}
/* Excepcion per l'espaci de nom MediaWiki (NS 8) pels fichièrs *.js e *.css */
.ns-8 pre {
	overflow-x: visible;
}

/* Balisa abr discreta */
abbr {
	color: inherit;
}
abbr.abbr {
	border-bottom: 0;  /* IE, Chrome */
	text-decoration: none;  /* Firefox */
}
a abbr {
	cursor: inherit;
}

/* Balisa dfn (instància d'un tèrme definit) */
dfn {
	font-style: normal;
	font-weight: bold;
}
i &gt; dfn {
	font-style: italic;
}

/* [[Modèle:Nobr]] */
.nowrap {
	white-space: nowrap;
}

/* Paginas [[Especial:Darrièrs cambiaments]], [[Especial:Seguiment dels ligams]], veire [[MediaWiki:Recentchangestext]] */
.rcoptions {
	clear: both;
	margin: 0 0 2px 0;
	padding: 0 0.5em;
	border: 1px solid #ddddf7;
	border-left: 10px solid #ddddf7;
	background-color: #fff;
}
.rcoptions hr {
	clear: both;
}
fieldset.rcoptions {
	padding-bottom: 0.5em;
}

/* Aparéncia de [[MediaWiki:Noarticletext]] */
.noarticletext {
	background: #f9f9f9;
	margin-top: 1em;
	padding: 5px;
	border: 1px solid #aaa;
	border-right: 2px solid #aaa;
	border-bottom: 2px solid #aaa;
}

/* Formulari de las paginas d'istoric */
#mw-history-search {
	border-color: #aaa;
}

/* Largor minimala del quadre de las miniaturas d'imatges */
.thumbinner {
	min-width: 100px;
}

/* Plaça un damièr de verificacion en rièireplan dins la pagina de descripcion
   de l'imatge, visible solament en cas d'imatge transparent o semitransparent. */
#file img {
	background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Checker-16x16.png&quot;);
}

/* Barra d'aisinas */
.mw-toolbar-editbutton img {
	border-top: 1px solid #eee !important;
	border-bottom: 1px solid #eee !important;
}
.mw-toolbar-editbutton:hover img {
	border-top: 1px solid black !important;
	border-bottom: 1px solid black !important;
}
.ns-0 #mw-editbutton-signature {
	display: none;
}

/* Fons gris per las paginas protegidas en modificacion */
#wpTextbox1[readonly],
#wpTextbox1[readonly] + div &gt; .ace_editor {
	background: #eee;
}

/* desplaçament de la bóstia de recèrca dins l'editor de còdi, en esperant https://github.com/ajaxorg/ace/pull/2969 */
.ace_scrollbar-v:not([style*=&quot;none&quot;]) ~ .ace_search.right {
	margin-right: 15px;
}

/* Afichar pas lo ligam complet de las URL extèrnas sus la version imprimibla
   (de far manualament, gràcias a class=&quot;plainlinksneverexpand&quot;). */
.plainlinksneverexpand a.external.text:after,
.plainlinksneverexpand a.external.autonumber:after {
	display: none !important;
}
/* Suprimir la sageta de ligam extèrne per aquestes ligams. */
.plainlinksneverexpand a {
	background: none !important;
	padding: 0 !important;
}

/* Reservar un contengut a l'impression (display restablit dins MediaWiki:Print.css)
   utilizat per las entradas de ref group. */
.printcssonly {
	display: none;
}

/* Bendèl dels borrrolhons problematic amb l'editor visual. */
.ve-init-target .user-draft-header {
  display: none;
}

/* Messatge-sistèma de las sospaginas de discussion. Classa .fieldsetlike etc.
   per permetre la reütilizacion d'aqueles estils. */
#talkpageheader,
.fieldsetlike {
	text-align: center;
	border: 1px solid #aaa;
	margin: 1em 0;
	padding: 0 0 0.4em 0;
}
#talkpageheader #talkpageheadertitle,
.fieldsetlike .legendlike {
	margin-top: -0.8em;
}
#talkpageheader #talkpageheadertitletext,
.fieldsetlike .legendtextlike {
	padding: 0 8px;
	background: white;
}
#talkpageheader ul,
.fieldsetlike ul {
	list-style-type: none;
	margin: 0;
}
#talkpageheader li,
.fieldsetlike li {
	display: inline;
}
#talkpageheader li {
	color: #707070;
}

/* Categorias amagadas */
#mw-hidden-catlinks {
	font-size: 0.85em;
}

/* Personalizacion de l'aparéncia dels ligams cap a las paginas d'omonimia. */
.homonymie {
	padding-left: 2em;
	padding-bottom: .5em;
	margin-bottom: .5em;
	margin-top: -0.6em;
	background: white;
	font-style: italic;
	border-bottom: 1px #aaa solid;
}

/* Bendèl labèl e icònas dels AdQ/BA al costat dels ligams interlengas e
   dins los modèls {{Q}} et {{B}}. */
li.AdQ,
li.LdQ,
li.PdQ,
li.badge-featuredarticle,
li.badge-featuredlist,
li.badge-featuredportal {
	list-style-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Icone_AdQ.png&quot;);
}
li.BA,
li.badge-goodarticle {
	list-style-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/86/Icone_BA.png&quot;);
}
.bandeau-label {
	padding-left: 2em;
	padding-bottom: .5em;
	margin-bottom: .5em;
	margin-top: -0.6em;
	background: white;
	font-style: italic;
	border-bottom: 1px #aaa solid;
}

/* Classa per afichar una icòna de nautparlaire a esquèrra dels ligams àudio.
   Utilizat per [[Modèl:Prononciacion]], importat de WP:en. */
.audio a {
	background: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Loudspeaker.svg/11px-Loudspeaker.svg.png&quot;) center left no-repeat !important;
	padding-left: 16px !important;
	padding-right: 0 !important;
}

/* [[Modèl:Indicacion de lenga]] e [[Modèl:Ligam]]. */
.indicateur-langue,
.indicateur-format {
	font-family: monospace;
	font-weight: bold;
	font-size: small;
	font-style: normal;
}

/* [[Modèl:Colomnas]] e [[Modèl:Debuta de colomnas]]. */
/* lo selector amb &lt;p&gt; es per {{Infobox Seria de jòcs vidèo}} */
.colonnes &gt; ol, .colonnes &gt; ul, .colonnes &gt; p {
	margin-top: 0;
}

/* Compensacion de l'estil precedent */
.colonnes {
	margin-top: 0.3em;
}

/* Evitam de copar los elements de listas sus mantuna colomna */
.colonnes li,
.references-small li{
    -webkit-column-break-inside: avoid;
    page-break-inside: avoid;
    break-inside: avoid-column;
}

/* Talha e familha de las poliças per las escrituras non-latinas.
   Vejatz tanben [[modèl:Lenga]]. */
:lang(grc),
:lang(el) { /* Escritura grèga : modèrne (monotonic), ancian (politonic) */
	font-family: 'Arial Unicode MS', 'DejaVu Sans', Athena, Gentium, 'Palatino Linotype', 'Lucida Sans Unicode', 'Lucida Grande', Code2000, sans-serif;
}
:lang(th) { /* Escritura tai */
	font-family: 'Segoe UI', Tahoma, sans-serif;
}

/* Afichatge de las chifras romanas, veire [[modèl:Rom]] o [[modèl:Roman]]. */
.romain {
	text-transform: lowercase;
	font-variant: small-caps;
}

/* Afichatge de las pichonas capitalas, veire [[modèle:Pichonas capitalas]]. */
.petites_capitales {
	font-variant: small-caps;
}

/* Talha e alinhament de las formulas matematicas. */
.texhtml {
    font-family: &quot;Nimbus Roman No9 L&quot;, &quot;Times New Roman&quot;, Times, serif;
    font-size: 118%;
    line-height: 1;
    white-space: nowrap;
    -webkit-font-feature-settings: &quot;lnum&quot;, &quot;tnum&quot;;	 /* Chorme 47, Opera 33 */
    -webkit-font-kerning: none;						 /* safari 9, ios safari 9 */
    font-feature-settings: &quot;lnum&quot;, &quot;tnum&quot;, &quot;kern&quot; 0; /* ie11 edge 13 */
    font-variant-numeric: lining-nums tabular-nums;  /* firefox 42+ */
    font-kerning: none;                              /* firefox, Chrome, Opera */
}
.texhtml .texhtml {
    font-size: 100%;
}
img.tex.center {
	width: auto;
	display: block;
	margin: 0 auto;
}
img.tex.left {
	display: block;
	margin-left: 1.6em;
}

/* Càmbia la color dels ligams, pels fonses colorats escurs ; limitat als
   espacis de nom de discussions, projèctes (ns-102), portals (ns-100), paginas
   utilizaire (ns-2), e espaci Wikipèdia (ns-4 : Tavèrna...). */
body.ns-2 .lienClair a,
body.ns-4 .lienClair a,
body.ns-100 .lienClair a,
body.ns-102 .lienClair a,
body.ns-talk .lienClair a {
	color: #a0a0a0;
}
body.ns-2 .lienClair a:hover,
body.ns-4 .lienClair a:hover,
body.ns-100 .lienClair a:hover,
body.ns-102 .lienClair a:hover,
body.ns-talk .lienClair a:hover {
	color: #a0a0a0;
	text-decoration: underline;
}
body.ns-2 .lienClair a:visited,
body.ns-4 .lienClair a:visited,
body.ns-100 .lienClair a:visited,
body.ns-102 .lienClair a:visited,
body.ns-talk .lienClair a:visited {
	color: #b9b9b9;
}

/* Ligam cap a un esbòs */
a.stub {
	color: #339900;
}
a.stub:visited {
	color: #336600;
}

/* Referéncias : evitar una tròp granda reduccion de talha de caractèrs
   dins certanas configuracions. */
.references small {
	font-size: 1em !important;
}

/* Per defaut, amagar los croquets a l'entorn de las nòtas. */
.cite_crochet {
	display: none;
}

/* Per que « Nòta 1 » siá pas ni secabla, ni en gras, ni en italica. */
sup.reference {
	font-weight: normal;
	font-style: normal;
	white-space: nowrap;
}

/* Evitar d'obténer un interlinhatge de talha variabla. */
.reference,
.exposant {
	vertical-align: text-top;
	position: relative;
	font-size: .8em;
	top: -5px;
}

.reference-text sup {
	vertical-align: text-top;
	position: relative;
	font-size: 0.75em;
	top: -0.1em;
}
.reference {
	padding-left: 1px;
}

small.cachelinks,
small.cachelinks a {
	color: #36b;
}

@media screen {
  html.skin-theme-clientpref-night small.cachelinks,
  html.skin-theme-clientpref-night small.cachelinks a {
	color: var( --color-progressive );
  }
}
@media screen and (prefers-color-scheme: dark) {
  html.skin-theme-clientpref-os small.cachelinks,
  html.skin-theme-clientpref-os small.cachelinks a {
	color: var( --color-progressive );
  }
}

/* Numerotacions diferentas dels apèls de nòtas. */
.references-small.lower-alpha ol {
	list-style-type: lower-alpha;
}
.references-small.lower-greek ol {
	list-style-type: lower-greek;
}
.references-small.decimal ol {
	list-style-type: decimal;
}

/* Reparticion egala de las referéncias sus mantuna colomna :
   pas d'espaci suplementari en naut de primièra colomna */
.references-small ol {
	margin-top: 0;
}

/* Compensacion de l'estil precedent */
.references-small {
	margin-top: 0.3em;
}

/* Mesa en susbrilhança de la nòta o de l'obratge de referéncia clicat
   per facilitar la navigacion (de en.wikipedia). */
ol.references &gt; li:target,
.ouvrage:target { /* Contengut de la nòta */
	background: #def;
}
sup.reference:target { /* Renviament */
	background: #def;
}

/* quadre per [[Modèl:Referéncias nombrosas]] */
.reference-cadre {
	height: 25em;
	overflow: auto;
	padding: 3px;
	border:1px solid #AAA;
}

/* Linha de tablèu dins « Informacions sus la pagina » */
body.action-info:target {
	background: #def;
}

/* Estil dels modèls [[modèl:Referéncia necessària]] e [[modèl:Citacion necessària]]. */
span.need_ref {
	border-bottom: 1px solid #aaa;
}
div.need_ref {
	border: 1px solid #aaa;
	padding: .5em;
}

/* Referéncia presenta */
span.ref:hover {
	border-bottom: 1px solid #aaa;
}

/* T156351: Support for Parsoid's Cite implementation */
span[rel=&quot;mw:referencedBy&quot;] &gt; a:nth-last-child(2)::after {
    content: &quot; et &quot;;
}

/* Gestion automatica de l'ISBN per MediaWiki. */
.mw-magiclink-isbn {
	white-space: nowrap;
}

/* Mòde d'afichatge per defaut de las donadas dins l'espaci referéncia. */
.BibList {
	display: block;
}
.WikiNorme,
.BibTeX,
.ISBD,
.ISO690,
.specialBib {
	display: none;
}

/* Estil de { , } entre las referéncias */
.cite_virgule {
	padding-left: 0;
	padding-right: 1px;
}

/* Bóstias e messatges */
div.boite-a-droite {
	display: table;
	clear: right;
	float: right;
	margin: 1em 0 1em 1em;
	width: 20em;
	position: relative; /* Pels imatges manuals */
	border-style: solid;
	border-width: 1px;
	padding: 4px;
	text-align: left;
}
.boite-sans-fond {
	border-color: #aaa; /* Coma bóstia-grisa */
}
.boite-grise { /* Similar al bendèl de categoria */
	border-color: #aaa;
	background-color: #f9f9f9;
}

/* Tipes de bóstias */
.bandeau-article,
.bandeau-discussion,
.bandeau-simple,
.bandeau-systeme,
.bandeau-section{
	border-style: solid;
	overflow: hidden;
	position: relative;
}
.bandeau-article {
	border-width: 1px 1px 1px 10px;
	font-size: 0.9em;
	line-height: 1.25em;
	padding: 0.5em 1em;
	margin: 0.8em 10%;
}
.bandeau-systeme {
	clear: both;
	border-width: 2px;
	padding: 0.5em 1em;
	margin: 0.8em 3%;
}
.bandeau-simple {
	clear: both;
	border-width: 1px;
	padding: 0.5em 1em;
	margin: 0.8em auto;
}
.bandeau-discussion {
	border-width: 1px;
	border-radius: 10px;
	padding: 0.2em .5em;
	margin: 0.8em 7%;
}
div.bandeau-section { /* Pel [[modèl: Article detalhat]] e autres */
	display: block;
	font-size: 0.95em;
	border-width: 1px 0;
	padding: 0.2em 0.5em 0.1em 0;
	margin: 0.3em 0 0.7em 2em;
}
.bandeau-centrer{
	display: table;
	width: 100%;
	text-align: center;
}
.bandeau-cell {
	display: table-cell;
	vertical-align: middle;
}
.bandeau-cell p:last-child {
	margin-bottom: 0;
}

/* Estil dels bendèls d'articles.
.bandeau-niveau-grave {
	border-color: #aa0044;
	background-color: #ffcccc;
}
.bandeau-niveau-modere {
	border-color: #ff8822;
	background-color: #ffeedd;
}
.bandeau-niveau-ebauche,
.bandeau-niveau-information {
	border-color: #77ccff;
	background-color: #fbfbfb;
}
.bandeau-simple.bandeau-niveau-information,
.bandeau-discussion.bandeau-niveau-information { 
	border-color: #a7d7f9;
	background-color: #f5faff;
}/* Dérive de la classe vectorbox */
.bandeau-niveau-detail,
.bandeau-section.bandeau-niveau-information {
	border-color: #e7e7e7;
	background-color: #fdfdfd;
}
.bandeau-niveau-neutre {
	border-color: #aaa;
	background: #f9f9f9;
}

.bandeau {
	text-align: left;
	margin: 8px 10% 12px;
	border-style: solid;
	border-width: 1px 1px 1px 10px;
	padding: 2px 10px;
}
.bandeau table {
	background-color: transparent;
}
.bandeau-icone {
	vertical-align: middle;
	text-align: center;
	width: 45px;
	padding-right : 1em;
}
.bandeau-titre {
	font-size: 1.1em;
	line-height: 1.4em;
}
.bandeau-texte {
	font-size: 0.9em;
	line-height: 1.2em;
}
.bandeau-problemes-multiples .bandeau-niveau-information, .bandeau-problemes-multiples .bandeau-niveau-modere, .bandeau-problemes-multiples .bandeau-niveau-grave {
	background:none !important;
	border:none !important;
}
.bandeau-problemes-multiples .bandeau {
	margin:0 !important;
	border-top: 1px solid grey !important;
	border-bottom: 1px solid grey !important;
}
.bandeau-problemes-multiples .NavContent {
	background:none !important;
	padding-top:0 !important;
	padding-bottom:0 !important;
	border-top: 1px solid grey !important;
	border-bottom: 1px solid grey !important;
	margin-left:2em !important;
	margin-right:2em !important;
}
.bandeau-ebauche-problemes-multiples .bandeau-niveau-ebauche {
	margin-bottom:0 !important;
}
.bandeau-ebauche-problemes-multiples .bandeau-problemes-multiples {
	margin-top:0 !important;
}
.bandeau-ebauche-problemes-multiples .bandeau-niveau-ebauche .bandeau-texte {
	display:none;
}
.bandeau-ebauche-problemes-multiples-niveau-grave .bandeau-niveau-ebauche {
	border-color: #aa0044 !important;
	background-color: #ffcccc !important;
}
.bandeau-ebauche-problemes-multiples-niveau-modere .bandeau-niveau-ebauche {
	border-color: #ff8822 !important;
	background-color: #ffeedd !important;
}
.bandeau-ebauche-problemes-multiples-niveau-information .bandeau-niveau-ebauche {
	border-color: #77ccff !important;
	background-color: #fbfbfb !important;
}

/* Estils per las bandièras */

.topbanner {
    position: relative;
    overflow: hidden;
    max-width: 1800px; 
    height: auto;
}
.topbanner img {
    max-width: 100%;
    height: auto;
    width: auto\9;
}
.topbanner-box {
    position: absolute;
    z-index: 2;
    margin-top: 1.5em;
    color: white;
    width: 50%;
    min-width: 20em;
    left: 2%;
    text-align: left;
}
.topbanner .name {
    position: absolute; 
    z-index: 2; 
    margin: 0.6em 0 0 0.4em; 
    padding: 8px 7px; 
    font-size: 2.2em; 
    background: rgb(16,16,16); 
    background: rgba(0,0,0,0.5); 
    border-radius: 4px; 
    color: white;
    white-space: nowrap;
    line-height: 0.9em;
}

/* Pichonas icònas */
.indentation,     /* pas d'imatge correspondent */
.loupe,           /* lópia, veire lo [[modèl:Article detalhat]] */
.general,         /* sageta pel [[modèl:Article principal]] */
.accessibilite,   /* simbòl andicap, pel [[modèle:Encart]] */
.etoile-or,
.etoile-argent,
.categorie,       /* simbòl del [[modèl:Categoria principala]] */
.biblio,          /* libres pel [[modèl:Fonts de seccion]] */
.recyclage,       /* simbòl del [[modèl:Seccion de reciclar]] */
.archives,        /* simbòl d'archivatge */
.sons,            /* pel [[modèl:Mèdia extèrne]] */
.videos,          /* pel [[modèl:Mèdia extèrne]] */
.incomplet,       /* icòna de chantièr pel [[modèl:Seccion voida o incompleta]] */
.sources,         /* libre dobèrt del [[modèl:Seccion de sorçar]] */
.important,       /* triangle roge : mesa en gàrdia */
.en-travaux,      /* triangle jaune : en construccion */
.conflit-edition,
.incubator,
.extension,       /* extensions MediaWiki */
.wikispecies,
.metawiki,
.wikiversity,
.wikipedia,
.wikibooks,
.wikinews,
.wikiquote,
.wikisource,
.commons,
.wikimedia,
.wiktionary,
.wikidata,
.wikivoyage,
.wwwmediawiki {
	background-repeat: no-repeat;
	line-height: 1.5em;
	text-indent: 23px;
	display: inline-block;
}
.loupe {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Searchtool.svg/15px-Searchtool.svg.png&quot;);
	background-position: 2px 3px;
}
.general {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Nuvola_apps_download_manager2-70%25.svg/15px-Nuvola_apps_download_manager2-70%25.svg.png&quot;);
	background-position: 2px 3px;
}
.accessibilite {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Gnome-preferences-desktop-accessibility.svg/18px-Gnome-preferences-desktop-accessibility.svg.png&quot;);
	background-position: 2px 0;
}
.etoile-or {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Fairytale_bookmark_gold.png/19px-Fairytale_bookmark_gold.png&quot;);
	background-position: 1px 1px;
}
.etoile-argent {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Fairytale_bookmark_silverstar.svg/19px-Fairytale_bookmark_silverstar.svg.png&quot;);
	background-position: 1px 1px;
}
.categorie {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Nuvola_apps_kpager.svg/21px-Nuvola_apps_kpager.svg.png&quot;);
	background-position: 0 0;
}
.biblio {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Books-aj.svg_aj_ashton_01.svg/20px-Books-aj.svg_aj_ashton_01.svg.png&quot;);
	background-position: 2px 2px;
}
.recyclage {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Recycle002.svg/20px-Recycle002.svg.png&quot;);
	background-position: 1px 1px;
}
.archives {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Filing_cabinet_icon.svg/21px-Filing_cabinet_icon.svg.png&quot;);
	background-position: 0 1px;
}
.conflit-edition {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Human-emblem-important-blue-128.png/12px-Human-emblem-important-blue-128.png&quot;);
	background-position: 0 3px;
	text-indent: 16px;
	line-height: 1.3em;
}
.sons {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Nuvola_apps_arts.png/18px-Nuvola_apps_arts.png&quot;);
	background-position: 1px 1px;
}
.videos {
	background-image: url(&quot;https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Nuvola_apps_kaboodle.svg/18px-Nuvola_apps_kaboodle.svg.png&quot;);
	background-position: 1px 1px;
}
.incomplet {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Fairytale_waring.png/16px-Fairytale_waring.png&quot;);
	background-position: 2px 3px;
}
.sources {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Question_book-4.svg/20px-Question_book-4.svg.png&quot;);
	background-position: 1px 4px;
}
.important {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Nuvola_apps_important.svg/19px-Nuvola_apps_important.svg.png&quot;);
	background-position: 1px 2px;
}
.en-travaux {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Under_contruction_icon-yellow.svg/20px-Under_contruction_icon-yellow.svg.png&quot;);
	background-position: 1px 2px;
}
.incubator {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Incubator-notext.svg/15px-Incubator-notext.svg.png&quot;);
	background-position: 3px 1px;
}
.extension {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/MediaWiki-notext.svg/21px-MediaWiki-notext.svg.png&quot;);
	background-position: 0 4px;
}
.wikispecies {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Wikispecies-logo.svg/17px-Wikispecies-logo.svg.png&quot;);
	background-position: 1px 0;
}
.wikisource {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/17px-Wikisource-logo.svg.png&quot;);
	background-position: 1px 1px;
}
.wikipedia {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Wikipedia-logo.png/19px-Wikipedia-logo.png&quot;);
	background-position: 1px 0;
}
.wikibooks {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/19px-Wikibooks-logo.svg.png&quot;);
	background-position: 1px 1px;
}
.metawiki {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/Wikimedia_Community_Logo.svg/18px-Wikimedia_Community_Logo.svg.png&quot;);
	background-position: 1px 1px;
}
.wikiversity {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Wikiversity-logo.svg/20px-Wikiversity-logo.svg.png&quot;);
	background-position: 0 2px;
}
.wiktionary {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Wiktionary-logo.svg/20px-Wiktionary-logo.svg.png&quot;);
	background-position: 0 1px;
}
.wikinews {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/20px-Wikinews-logo.svg.png&quot;);
	background-position: 0 5px;
}
.wikiquote {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/16px-Wikiquote-logo.svg.png&quot;);
	background-position: 2px 1px;
}
.commons {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/14px-Commons-logo.svg.png&quot;);
	background-position: 3px 0;
}
.wikimedia {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Wikimedia-logo.svg/20px-Wikimedia-logo.svg.png&quot;);
	background-position: 0 0;
}
.wikidata {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Wikidata-logo.svg/22px-Wikidata-logo.svg.png&quot;);
	background-position: 0 5px;
}
.wikivoyage {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/20px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png&quot;);
	background-position: 1px 1px;
}
.wwwmediawiki {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/MediaWiki-notext.svg/20px-MediaWiki-notext.svg.png&quot;);
	background-position: 1px 3px;
}

/* Gròssas icònas */
.grosse-icone {
	display: table-cell;
	vertical-align: middle;
	padding-left: 60px;
	background-repeat: no-repeat;
	background-position: left center;
	text-indent: 0; /* Certaines icones ont une version « en ligne ». */
	min-height: 48px;
	/* IE6-7, que comprenon pas table-cell e òptan doncas per un
	display block, valorizan la segonda linha, que deurián ignorar */
	height: 48px;
	*height: auto;
}

.grosse-icone.etoile-or {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Fairytale_bookmark_gold.png/40px-Fairytale_bookmark_gold.png&quot;);
}
.grosse-icone.etoile-argent {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Fairytale_bookmark_silverstar.svg/40px-Fairytale_bookmark_silverstar.svg.png&quot;);
}
.grosse-icone.archives {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Filing_cabinet_icon.svg/48px-Filing_cabinet_icon.svg.png&quot;);
}
.grosse-icone.ancienne-version {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Clock_and_warning.svg/46px-Clock_and_warning.svg.png&quot;);
}
.grosse-icone.maintenance {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Tools_nicu_buculei_01.svg/46px-Tools_nicu_buculei_01.svg.png&quot;);
}
.grosse-icone.protection-admin {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Crystal_Clear_action_lock1.png/46px-Crystal_Clear_action_lock1.png&quot;);
}
.grosse-icone.semi-protection {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Crystal_Clear_action_half_lock.png/46px-Crystal_Clear_action_half_lock.png&quot;);
}
.grosse-icone.roue-dentee {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Crystal_Clear_action_run.png/46px-Crystal_Clear_action_run.png&quot;);
}
.grosse-icone.conflit-edition {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Passage_pieton_rouge.png/46px-Passage_pieton_rouge.png&quot;);
}
.grosse-icone.titre-protege {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/System-lock-screen.svg/46px-System-lock-screen.svg.png&quot;);
}
.grosse-icone.gros-warning {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Octagon_delete.svg/46px-Octagon_delete.svg.png&quot;);
}
.grosse-icone.attention {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f4/Ambox_content.png&quot;);
}
.grosse-icone.information {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c8/Ambox_notice.png&quot;);
}
.grosse-icone.ebauche {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Nuvola_apps_kedit.svg/46px-Nuvola_apps_kedit.svg.png&quot;);
}

/* Estils per defaut pels bendèls en naut dels articles.
/* Classa per totas las alèrtas. */
.alerte {
	padding: .11em;
	background: #ffd;
	margin-bottom: .4em;
	font-style: italic;
}
/* Classa suplementària per las alèrtas grèvas. */
.grave {
	border: 1px solid #f96;
}

/* Estils dels « messagebox » estandard. */
.messagebox {
	border: 1px solid #aaa;
	background: #f9f9f9;
	width: 80%;
	margin: 0 auto 1em auto;
	padding: .2em;
	text-align: justify;
}
.messagebox.standard-talk {
	border: 1px solid #c0c090;
	background: #f8eaba;
}

.vectorbox {
	width: 85%;
	background: #f5faff;
	border: 1px solid #a7d7f9;
	border-radius: 10px;
	margin: 0 auto 1em auto;
}

/* Bóstias utilas sus las paginas d'ajuda
.exemple {
	margin: .5em;
	padding: .5em;
	border: dashed 1px #add8e6;
	background: #fff;
}

/* Estandardizacion de qualques messatges sistèmas :
   * class=&quot;mw-alerte&quot; : bendèls d'alèrta coma [[MediaWiki:Editinginterface]].
   * class=&quot;mw-toolbox&quot; : bóstias d'aisinas coma sus [[MediaWiki:Sp-contributions-footer]]. */

/* Supression del messatge avertissent del lag d'1 segonda dins la lista de seguiment. */
.mw-lag-warn-normal {
	display: none;
}

/* Messatges d'alèrta */
.mw-alerte {
	width: 100%;
	clear: both;
	background: #faebd7;
	border: 2px solid #ff8c00;
}

/* Bóstias d'aisinas */
.mw-toolbox {
	font-size: 90%;
	background: #f8f8f8;
	border: 1px solid #b8b8b8;
	padding: .25em 1em .25em 1em;
	clear: both;
}

/* Estils de las bóstias desenrotlantas, veire [[Modèl:Bóstia desenrotlanta/Documentacion]]. */
div.NavFrame {
	margin: 0;
	padding: 2px;
	border: 1px #aaa;
	text-align: center;
	border-collapse: collapse;
	font-size: 95%;
}
div.NavPic {
	background: #fff;
	margin: 0;
	padding: 2px;
	float: left;
}
div.NavFrame div.NavHead {
	font-weight: bold;
	font-size: 100%;
	background: #efefef;
}
div.NavFrame p,
div.NavFrame div.NavContent,
div.NavFrame div.NavContent p {
	font-size: 100%;
}
div.NavEnd {
	margin: 0;
	padding: 0;
	line-height: 1px;
	clear: both;
}

/* Estils de [[Modèl:Metapaleta de navigacion]]. */
table.navbox {
	background: #f9f9f9;
	border: 1px solid #aaa;
	clear: both;
	font-size: 89%;
	margin: 1em 0 0;
	padding: 2px;
	text-align: center;
	width: 100%;
}
table.navbox-subgroup {
	background: transparent;
	border: 0;
	font-size: 100%;
	margin: -3px;
	padding: 0;
	text-align: center;
	width: 100%; /* fallback IE &lt; 9 */
	width: calc(100% + 6px);
}
th.navbox-title {
	background: #ccf;
	padding-left: 1em;
	padding-right: 1em;
}
th.navbox-group {
	background: #ddf;
	vertical-align: middle;
	width: 150px;
	padding-left: 1em;
	padding-right: 1em;
}
td.navbox-list {
	text-align: left;
}
td.navbox-even {
	background: #f0f0ff;
}
table.navbox-subgroup td.navbox-even {
	background: transparent;
}
td.navbox-banner {
	background: #ddf;
	vertical-align: middle;
	padding-left: 1em;
	padding-right: 1em;
}
.navboxHidden {
	display: none;
}

/* Modèl de paletas gropadas, [[Modèl:Paleta]]. */
div.navbox-container {
	border: 1px solid #aaa;
	margin-top: 1em;
}
div.navbox-container table.navbox {
	border: 0;
	margin: 0;
}

/* Ligams d'amagatge/afichatge : [[Modèl:Bóstia desenrotlanta]] e [[Modèl:Metapaleta de navigacion]] */
.navboxToggle,
.NavToggle {
	font-size: 90%;
	font-weight: normal;
	float: right !important;
	min-width: 6em;
}

/* Estils per [[Modèl:Agenda]] */
table.wikitable.agenda {border:none;}
table.wikitable.agenda td,
table.wikitable.agenda th {border:none; border-bottom: 1px solid #888;padding: 5px;}
table.wikitable.agenda th {text-align:left;background:#888;color:#FFF;font-size:1.1em;}
table.wikitable.agenda tr:hover {background:#EEE;} 
table.wikitable.agenda th td:hover {background:none;} 
table.agenda .alerte {color: #900;}
table.wikitable.agenda .sortarrow img {background:#FFF;}

/* Estils per [[Modèl:Animacion]] */
.diaporamaControl img {
	background-color: white;
	border: 1px solid #ddd;
}
.diaporamaControl .ScrollBar {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Round_Edge.png/5px-Round_Edge.png&quot;);
	background-position: top;
	background-repeat: repeat-x;
}
.diaporamaControl .ScrollBarContainer {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Round_Edge_bis.png/5px-Round_Edge_bis.png&quot;);
	background-position: top;
	background-repeat: repeat-x;
}
.diaporama .magnify {
	display: none;
}
.diaporama select {
	font-size: 12px;
	vertical-align: middle;
	margin-left: 0.5em;
}

/* Classa per tablèus estandards, leugièrament grisats. */
.wikitable th[scope=row] {
	text-align: left;
}

/* Alinhament del tablèu : flotant a dreita o a esquèrra, o centrat.
   Se pòt alinhar a dreita o a esquèrra sens flòtament en apondent
   lo [[modèl:Clr]] en bas del tablèu, o en precisant style=&quot;float:none&quot;
   dins l'entèsta del tablèu. */
table.gauche,
table.left {
	float: left;
	margin: 0 1em 1em 0;
}
table.droite,
table.right {
	float: right;
	margin: 0 0 1em 1em;
}
table.centre,
table.center {
	margin: 1em auto;
}

/* Pels cases que lo còdi de l'article conten un paramètre align de valor center */
table.wikitable[align=center] {
	margin: 1em auto;
}

/* Classas que permeton d'alternar las colors de linha dins los
   tablèus segon lo nombre de linhas d'entèsta :
   * .alternance se nombre impar o .alternance2 se nombre par.
   * .sortable : los tablèus triables necessitan d'inversar
     l'alternància. */
.alternance,
.alternance2 {
	border-collapse: collapse;
}
table.alternance &gt; * &gt; tr &gt; th,
table.alternance2 &gt; * &gt; tr &gt; th {
	background: #e6e6e6;
}
.alternance tr,
.alternance th[scope=&quot;row&quot;] {
	background: #fcfcfc;
}
.alternance:not(.sortable) tr:nth-child(odd),
.alternance.sortable tr:nth-child(even),
.alternance:not(.sortable) tr:nth-child(odd) th[scope=&quot;row&quot;],
.alternance.sortable tr:nth-child(even) th[scope=&quot;row&quot;] {
	background: #eee;
}
.alternance2 tr,
.alternance2 th[scope=&quot;row&quot;] {
	background: #eee;
}
.alternance2 tr:nth-child(odd),
.alternance2 tr:nth-child(odd) th[scope=&quot;row&quot;] {
	background: #fcfcfc;
}

/* Classa per las listas orizontalas separadas per de piuses.
   Adaptacion de la classa 'hlist' de en:User:Edokter.
   (cf. [[mw:Snippets/Horizontal lists]]). */
.liste-horizontale ul,
.liste-horizontale ol,
.liste-horizontale li {
	margin-left: 0;
	display: inline;
	white-space: nowrap;
	*white-space: normal; /* be kind ie7 */
}
.liste-horizontale li:after {
	content: &quot; &quot;; /* al cas que Mediawiki suprimís los retorns linha */
}
.liste-horizontale li + li:before {
	white-space: normal;
	content: &quot;· &quot;;
	font-weight: bold;
}
.liste-horizontale li li:first-child:before {
	white-space: normal;
	content: &quot; (&quot;;
}
.liste-horizontale li ul:after,
.liste-horizontale li ol:after{
	content: &quot;)&quot;;
	margin-left: -0.28em;
}
.liste-horizontale ol {
	counter-reset: listitem;
}
.liste-horizontale ol &gt; li {
    counter-increment: listitem;
}
.liste-horizontale ol &gt; li:first-child:before {
    content: &quot;1.\202F&quot;;
}
.liste-horizontale li ol &gt; li:first-child:before {
    content: &quot; (1.\202F&quot;;
}
.liste-horizontale ol &gt; li + li:before {
	content: &quot;· &quot; counter(listitem) &quot;.\202F&quot;;
	font-weight: normal;
}

/* Listas sens piuses */
.liste-simple ul {
	line-height: inherit;
	list-style: none none;
	margin: 0;
}
.liste-simple ul li {
	margin-bottom: 0;
}

/* Estils per listas imbricats que fòrman una arborescéncia,
   en particular utilizats dins lo [[modèl:Arbre debuta]]. */
.treeview ul {
	padding: 0;
	margin: 0;
}
.treeview li {
	padding: 0;
	margin: 0;
	list-style-type: none;
	list-style-image: none;
	zoom: 1; /* Be kind to IE6 */
}
.treeview li li {
	background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f2/Treeview-grey-line.png&quot;) no-repeat 0 -2981px;
	padding-left: 20px;
	text-indent: 0.3em;
}
.treeview li li.lastline {
	background-position: 0 -5971px;
}
.treeview li.emptyline &gt; ul {
	margin-left: -1px;
}
.treeview li.emptyline &gt; ul &gt; li:first-child {
	background-position: 0 9px;
}
 
/* Pages particulières */
form#userlogin table {
	background: #ffffe6;
	color: #000;
}

/* Estil per defaut dels bendèls de portal
   Utilizat dins [[Modèl:Metaligam cap a portals]] e [[Modèl:Portal]]. */
#bandeau-portail {
	border: solid #aaa 1px;
	background-color: #f9f9f9;
	text-align: center;
	margin-top: 1em;
}
#bandeau-portail,
#liste-portail {
	padding: 4px;
	margin-left: 0;
	clear: both;
}
#liste-portail li,
#bandeau-portail li{
	display: inline;
}
.bandeau-portail-element {
	white-space: nowrap;
	margin: auto 1.5em;
}
.bandeau-portail-icone {
	margin-right: 0.5em;
}
.bandeau-portail-texte {
	font-weight: bold;
}

/* Classas per las colomnas dels portals */
.portail-gauche {
	float: left;
}
.portail-droite {
	float: right;
}
@media screen and (max-width: 65em) {
	.portail-gauche,
	.portail-droite {
		float: none;
		width: auto !important;
	}
}

/* Pagina d'acuèlh e portal qu'utilizan la meteissa estrucutra */
.accueil-contenu {
	margin: 0.4em -1% 0.4em 0;
	display: flex;
	flex-flow: wrap;
	overflow: hidden; /*be kind ie10 et les navigateurs ne gérant pas les flexbox */
}
.accueil-droite,
.accueil-gauche {
	display: flex;
	flex-flow: wrap;
	align-content: flex-start;
	margin: 0.4em 1% 0.4em 0;
	border: 1px solid #a7d7f9;
	border-radius: 1em;
}
.accueil-droite {
	background: #f5faff;
	flex: 21em;
	overflow: hidden;/*ie10*/
}
.accueil-gauche {
	flex: 2 35em;
	float: left; /*ie10*/
	width: 64%; /*ie10*/ 
}
.accueil-cadre {
	padding: 1.2em;
}
.accueil-cadre .mw-headline-number {
	display: none;
}

/* Leva lo nom de la pagina d'acuèlh */
body.action-view.page-Wikipèdia_Acuèlh #firstHeading {
	position: absolute;
	top: -5000px;
}
body.page-Wikipèdia_Acuèlh .wbc-editpage { 
	display: none;
}
/* Bendèl acuèlh */
#interwiki-listecomplete {
	font-weight: bold;
}

/* Mesa en pagina Acuèlh version 2014 */
#accueil_bandeau_2014 {
  background: url(https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/80/Wikipedia-logo-v2.svg) no-repeat -110px -15px;
  background-size: 300px 300px;
  padding-bottom: 1rem;
}
.bouton_accueil_bandeau_2014 a {background: rgba(255, 255, 255, 0.6);}

/* Fond blanc de l'accueil de la communauté */
body.page-Wikipédia_Accueil_de_la_communauté #content,
body.page-Wikipédia_Accueil_de_la_communauté #p-cactions li a {
	background-color: white;
}

/* Pour que le cadre sur [[Wikipédia:Contact]] ne soit pas décalé avec celui des sous-pages */
body.page-Wikipédia_Contact #contentSub:after {
	content: &quot;\00a0&quot;;
}

/* Divers */
.globegris {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/10/Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png&quot;);
}
.assistant {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/67/Nuvola_apps_khelpcenter_25%25.png&quot;);
}
.headergris {
	background: #f0f0f0 url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Wikibar2.png&quot;) no-repeat right;
	margin: 0;
	font-size: 120%;
	font-weight: bold;
	border: 1px solid #a3b0bf;
	text-align: left;
	color: #000;
	padding: .15em .4em;
}
.cadregris {
	border: 1px solid #aaa;
	background: #fcfcfc;
	vertical-align: top;
	padding: 7px;
	margin-bottom: .6em;
}
.accueil_cadre_lien {
	text-align: right;
	margin-right: .5em;
	font-size: xx-small;
}

/* Traçat de linhas ferroviàrias ([[Modèl:3vias]]) */
.tablelignesferroviaires td {
	white-space: nowrap;
}

/* Infobox V2 (veire : [[Projècte:Infobox/V2]]) */
.infobox_v2 {
	background: #f9f9f9;
	color: #000;
	font-size: 90%;
	line-height: 1.1em;
	float: right;
	clear: right;
	margin: 0 0 .5em 1em;
	width: 294px;
	border: 1px solid #aaa;
	border-spacing: 5px;
}
.infobox_v2 th {
	vertical-align: super;
	text-align: left;
}
.infobox_v2 .entete {
	height: 43px;
	vertical-align: middle;
	text-align: center;
	font-size: 140%;
	font-weight: bolder;
	line-height: 1.1em;
	color: #000;
}
/* Per [[Modèl:Imatge e son]], etc. */
.infobox_v2 .media {
	height: 35px;
	vertical-align: middle;
	text-align: center;
	font-weight: bolder;
	color: #000;
}

/* Grafics transparents d'entèstas de las Infobox */
.entete {
	background-position: right center;
	background-repeat: no-repeat;
}
.entete.aerostat {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/Picto_infobox_aerostat.png&quot;);
}
.entete.aikido {
        background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Aikido_pictogram.svg/40px-Aikido_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.alpinisme {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/df/Picto_infobox_alpinisme.png&quot;);
}
.entete.alpinisme-escalade {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f4/Picto_infobox_alpinisme-escalade.png&quot;);
}
.entete.arbitre {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Referee_football_pictogram.svg/35px-Referee_football_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.arc {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Archery_pictogram.svg/35px-Archery_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.artiste {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f3/Picto_infobox_artiste.png&quot;);
}
.entete.artsmartiauxjap {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/81/Picto_infobox_samourai.png&quot;);
}
.entete.association {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Collaboration_logo_infobox.svg/50px-Collaboration_logo_infobox.svg.png&quot;);
}
.entete.athletisme {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Athletics_pictogram.svg/40px-Athletics_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.audio {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Gnome-speakernotes.png/35px-Gnome-speakernotes.png&quot;);
}
.entete.auteur {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1e/Picto_infobox_auteur.png&quot;);
}
.entete.aviron {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Rowing_pictogram.svg/35px-Rowing_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.badminton {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Badminton_pictogram.svg/35px-Badminton_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.baseball {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Baseball_pictogram.svg/35px-Baseball_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.basket-ball {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f4/Picto_Infobox_Basketball.png&quot;);
}
.entete.bd {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2c/Picto_infobox_comicballoon.png&quot;);
}
.entete.biathlon {
        background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Biathlon_pictogram.svg/40px-Biathlon_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.biere {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/04/Picto_infobox_beer.png&quot;);
}
.entete.boxe {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Boxing_pictogram.svg/35px-Boxing_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.calendrier {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/Almanacco.png&quot;);
}
.entete.canada {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6a/Picto_infobox_Canada.png&quot;);
}
.entete.cardinal {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/03/Picto_infobox_cardinal.png&quot;);
}
.entete.catch {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/Picto_infobox_catch.png&quot;);
}
.entete.chateau {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5c/Picto_infobox_chateau.png&quot;);
}
.entete.chimie {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Picto_infobox_chemistry_HUN.png&quot;);
}
.entete.cinema {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ea/Picto_infobox_cinema.png&quot;);
}
.entete.communication {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a2/Picto_infobox_antenna.png&quot;);
}
.entete.cyclisme {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Cycling_%28road%29_pictogram.svg/45px-Cycling_%28road%29_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.deportation {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Picto_Infobox_deportation.png&quot;);
}
.entete.diplomatie {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Picto_infobox_ambassade.png&quot;);
}
.entete.disney {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d3/Picto_infobox_Disney.png&quot;);
}
.entete.drone-civil {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Picto_infobox_civil_drone.png&quot;);
}
.entete.egypte-antique {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cc/Picto_infobox_ancient_Egypt.png&quot;);
}
.entete.equitation {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Equestrian_pictogram.svg/35px-Equestrian_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.entreprise {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Factory_black.png/40px-Factory_black.png&quot;);
}	
.entete.entreprise-blanc {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Factory_white.png/40px-Factory_white.png&quot;);
}	
.entete.escalade {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e1/Picto_infobox_escalade.png&quot;);
}
.entete.escrime {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Fencing_pictogram.svg/35px-Fencing_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.eveque {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/Picto_infobox_bishop.png&quot;);
}
.entete.floorball {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Floorball_pictogram.svg/35px-Floorball_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.fondeur {
        background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Cross_country_skiing_pictogram.svg/40px-Cross_country_skiing_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.football {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/Infobox_Football_pictogram.png&quot;);
}
.entete.footballblack {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/86/Picto_infobox_fotbal_2.png&quot;);
}
.entete.futsal {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Futsal_pictogram.svg/35px-Futsal_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.golf {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Golf_pictogram.svg/35px-Golf_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.grappe {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/66/Picto_info_grape.png&quot;);
}
.entete.gymnastique {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Gymnastics_%28artistic%29_pictogram.svg/35px-Gymnastics_%28artistic%29_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.handball {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Handball_pictogram_white.svg/35px-Handball_pictogram_white.svg.png&quot;);
}
.entete.handballblack {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Handball_pictogram.svg/35px-Handball_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.helicoptere {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Picto_infobox_helicopter.png&quot;);
}
.entete.hockey {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ee/Picto_Infobox_Ice_hockey.png&quot;);
}
.entete.hockey-sur-gazon {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Field_hockey_pictogram.svg/35px-Field_hockey_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.hospitaliers {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1e/Picto_infobox_Hospitaliers.png&quot;);
}
.entete.humain {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/82/Picto_infobox_manwoman.png&quot;);
}
.entete.informatique {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/Picto-infoboxinfo.png&quot;);
}
.entete.israel-judaisme {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a5/Picto_infobox_israel-judaisme.png&quot;);
}
.entete.jeu {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/90/Picto_infobox_Game.png&quot;);
}
.entete.jeu-role {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d8/Picto_infobox_Jeu_de_rôle.png&quot;);
}
.entete.jeuvideo {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2d/Picto_infobox_gamepad.png&quot;);
}
.entete.judo {
        background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Judo_pictogram.svg/40px-Judo_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.karate {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Karate_pictogram.svg/40px-Karate_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.kayak {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Canoeing_%28flatwater%29_pictogram.svg/35px-Canoeing_%28flatwater%29_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.kickboxing {
        background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Kickboxing_pictogram.svg/40px-Kickboxing_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.lutte {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Wrestling_pictogram.svg/40px-Wrestling_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.macintosh {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/20/Picto_infobox_Macintosh.png&quot;);
}
.entete.map {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/Picto_infobox_map.png&quot;);
}
.entete.medecine {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Picto_infobox_med.png&quot;);
}
.entete.mets {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Picto_infobox_mets.png&quot;);
}
.entete.montreal-metro {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Picto_infobox_Mtl_metro.png&quot;);
}
.entete.montreal-train {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Picto_infobox_Mtl_train.png&quot;);
}
.entete.moteur-avion {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9c/Picto_Infobox_moteur_d%27avion.png&quot;);
}
.entete.musee {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ac/Infobox_museum_pictogram.png&quot;);
}
.entete.musique {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/60/Picto_infobox_music.png&quot;);
}
.entete.natation {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Swimming_pictogram_white.png/35px-Swimming_pictogram_white.png&quot;);
}
.entete.oenologie {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/73/Icone_oenobox.png&quot;);
}
.entete.omnisports {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Sport3_icone.svg/35px-Sport3_icone.svg.png&quot;);
}
.entete.papyrus {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Picto_infobox_papyrus.png&quot;);
}
.entete.paralympique {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/Picto_infobox_Paralympics.png&quot;);
}
.entete.persofiction {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/37/Picto_infobox_masks.png&quot;);
}
.entete.petrole {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Picto_Infobox_Oil.png&quot;);
}
.entete.planeur {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/Picto_infobox_planeur.png&quot;);
}
.entete.plateforme {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Picto_Infobox_Oil_Platform.png&quot;);
}
.entete.poker {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Crystal_Clear_app_Cardgame-3.svg/50px-Crystal_Clear_app_Cardgame-3.svg.png&quot;);
}
.entete.presse {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Picto_infobox_journal.png&quot;);
}
.entete.pretendant {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5f/Picto_infobox_pr%C3%A9tendant_%C3%A0_un_tr%C3%B4ne.png&quot;);
}
.entete.projet {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cb/Picto_infobox_tools.png&quot;);
}
.entete.psychologie {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/77/Picto_infobox_psycho.png&quot;);
}
.entete.quebec {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/21/Picto_infobox_Quebec.png&quot;);
}
.entete.recherche {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c1/Picto_infobox_detective.png&quot;);
}
.entete.rinkhockey {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Roller_hockey_pictogram.svg/35px-Roller_hockey_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.rome-antique {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3c/Picto_infobox_Roman_military_banner.png&quot;);
}
.entete.route {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e7/Infobox_road_pictogram.png&quot;);
}
.entete.rugby {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/06/Picto_Infobox_Rugby.png&quot;);
}
.entete.rugbyblack {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Rugby_union_pictogram.svg/35px-Rugby_union_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.sautski {
        background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Ski_jumping_pictogram.svg/40px-Ski_jumping_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.science-fiction {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ed/Picto_infobox_fliyingsaucer.png&quot;);
}
.entete.ski-alpin {
        background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Alpine_skiing_pictogram.svg/40px-Alpine_skiing_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.sport {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8e/Picto_infobox_Olympic.png&quot;);
}
.entete.sport-automobile {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/af/Picto_infobox_sport_auto.png&quot;);
}
.entete.squash {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Squash_pictogram.svg/35px-Squash_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.surf {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Surfing_pictogram.svg/35px-Surfing_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.taekwondo {
        background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Taekwondo_pictogram.svg/40px-Taekwondo_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.television {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a6/Picto_infobox_TV-T%26PC.png&quot;);
}
.entete.tennis {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Tennis_pictogram.svg/35px-Tennis_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.tennis-de-table {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Table_tennis_pictogram_white.svg/40px-Table_tennis_pictogram_white.svg.png&quot;);
}
.entete.tennis-de-tableblack {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Table_tennis_pictogram.svg/35px-Table_tennis_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.timbre {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/Picto_infobox_Stamps.png&quot;);
}
.entete.train {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/44/Picto_infobox_train.png&quot;);
}
.entete.triathlon {
        background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Triathlon_pictogram.svg/40px-Triathlon_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.ultimate {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Ultimate_pictogram.svg/70px-Ultimate_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.union-europeenne {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/Picto_Infobox_Europe.png&quot;);
}
.entete.universite {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Picto_infobox_book.png&quot;);
}
.entete.video {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Tango-video-x-generic.png/35px-Tango-video-x-generic.png&quot;);
}
.entete.volleyball {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Volleyball_%28indoor%29_pictogram.svg/35px-Volleyball_%28indoor%29_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.water-polo {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Water_polo_pictogram.svg/40px-Water_polo_pictogram.svg.png&quot;);
}
.entete.snooker {
	background-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Cue_sports_pictogram.svg/40px-Cue_sports_pictogram.svg.png&quot;);
}

.media.audio {
	background: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Gnome-speakernotes.png/35px-Gnome-speakernotes.png&quot;) no-repeat top left;
}
.media.video {
	background: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Tango-video-x-generic.png/35px-Tango-video-x-generic.png&quot;) no-repeat top left;
}

/* Pel [[modèl:Infobox/Geolocalizacion multipla]] e lo [[modèl:Geolocdual]]. */
.img_toogle ul {
	list-style-type: none !important;
	list-style-image: none !important;
	list-style-position: outside !important;
	text-align: center;
}

/* Infobox V3 */
div.infobox_v3 {
	padding: 5px;
	width: 25em;
	background: #f9f9f9;
	border: 1px solid #aaa;
	clear: right;
	float: right;
	font-size: 0.9em;
	line-height: 1.4em;
	margin: 0 0 0.5em 1em;
	max-width: 325px;
	word-wrap: break-word;
}
.infobox_v3 .entete {
	display: table;
	height: 45px;
	width: 100%;
	font-weight: bold;
	text-align: center;
	font-size: 1.4em;
	line-height: 1.1em;
	margin-bottom: 10px;
	background-color: #dfedff;
	*height: auto; /* be kind ie7 */
	*padding: 10px 0; /* be kind ie7 */
}
.infobox_v3 .entete &gt; div {
	display: table-cell;
	vertical-align: middle;
	padding: 3px;
}
.infobox_v3:not(.large) .entete.icon &gt; div {
	padding: 3px 48px;
}
/* Images */
.infobox_v3 .images {
	text-align: center;
	display: flex;
	justify-content: space-around;
	align-items: center;
}
.infobox_v3 .images a {
	max-width: 100%;
	flex: 0 0 auto; /* be kind ie11 */
}
.infobox_v3 .images img {
	max-width: 99%;
	height: auto;
}
.infobox_v3 .legend {
	font-size: 0.9em;
	text-align: center;
	margin: 5px 0 8px 0;
}
/* Tablèus */
.infobox_v3 table {
	width: 100%;
	margin: 5px 0;
	table-layout: fixed;
	border-collapse: collapse;
}
.infobox_v3 th[scope=&quot;col&quot;] {
	text-align: center;
	word-wrap: normal;
}
.infobox_v3 th[scope=row] {
	text-align: left;
	padding-right: 10px;
	width: 8em;
	max-width: 140px;
	word-wrap: normal;
}
.infobox_v3 th[scope=row],
.infobox_v3 td {
	padding-top: 4px;
	vertical-align: super;
}
.infobox_v3 th[scope=row].middle {
	vertical-align: middle;
}
.infobox_v3.bordered th[scope=row],
.infobox_v3.bordered td {
	padding-bottom: 4px;
	border-top: 1px solid #dfedff;
}
.infobox_v3.bordered caption.bordered {
	margin: 0 0 -1px 0;
}
.infobox_v3 tr.left td {
        text-align: left;
}
.infobox_v3 tr.vborder td {
        border-left: 1px dotted #aaa;
}
.infobox_v3 tr.vborder td:first-child {
        border-left: none;
}
.infobox_v3 td.data {
	text-align: center;
}
.infobox_v3 tr:first-child ul:first-child {
	margin-top: 0;
}
/* Títols blòt e capcion tablèus */
.infobox_v3 p.bloc,
.infobox_v3 p.bordered,
.infobox_v3 caption {
	font-weight: bold;
	text-align: center;
	line-height: 1.1em;
	margin: 0 0 5px 0;
	padding: 4px;
}
.infobox_v3 caption,
.infobox_v3 p.bloc {
	background: #dfedff;
}
.infobox_v3 p.bloc {
	margin: 5px 0;
}
.infobox_v3 caption.bordered,
.infobox_v3 p.bordered {
	border-top: 1px solid #dfedff;
	border-bottom: 1px solid #dfedff;
	background: transparent;
}
.infobox_v3 caption.hidden {
	margin: 0 !important;
	padding: 0 !important;
	line-height: 1px; /* Be kind to IE7 */
	font-size: 1px; /* Be kind to IE7 */
}
/* Separador */
.infobox_v3 .hr {
	font-size: 1px;
	line-height: 1px;
	margin: 5px 0;
	background-color: #dfedff;
}
.infobox_v3 .hr.collapse {
	margin: 5px 0 -8px 0;
	position: relative; /* Be kind to IE7 */
}
/* Tnavbar */
.infobox_v3 .navbar {
	text-align: right !important;
	font-size: 0.8em;
	margin: 5px 0 0 !important;
}
.infobox_v3 .navbar .plainlinks {
	float: left;
}
/* Navigador */
.infobox_v3 .overflow {
	overflow: hidden;
}
.infobox_v3 .bordered.nav,
.infobox_v3 .bordered.navbar {
	border-bottom: 0 !important;
	font-weight: normal !important;
}
.infobox_v3 .prev a,
.infobox_v3 .prev_bloc {
	background: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/ArrowLeftNavbox.svg/12px-ArrowLeftNavbox.svg.png&quot;) no-repeat left center;
	float: left;
	max-width: 40%;
	padding: 0 0 0 18px;
	text-align: left;
}
.infobox_v3 .next a,
.infobox_v3 .next_bloc {
	background: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/ArrowRightNavbox.svg/12px-ArrowRightNavbox.svg.png&quot;) no-repeat right center;
	float: right;
	max-width: 40%;
	padding: 0 18px 0 0;
	text-align: right;
}
/* Divèrs */
.infobox_v3 table.maillot-equipe td {
	padding: 0;
}
.infobox_v3 table.maillot-equipe {
	table-layout: auto;
}

/* Taxobox V3 */
.taxobox_v3 {
	font-size: 0.99em !important;
	padding: 1px;
}
/* Estil global per defaut */
div.taxobox_v3 .entete,
.taxobox_v3 caption,
.taxobox_v3 p.bloc {
	font-style: normal;
}
/* Utilizar pas lo gras dins la partida esquèrra de las linhas donadas mixtas */
.taxobox_v3 th {
	font-weight: normal;
}
/* Càmbia la color dels separadors d'un blau palle a gris palle */
div.taxobox_v3.bordered th[scope=row],
div.taxobox_v3.bordered td {
	padding-bottom: 4px;
	border-top: 1px solid #ededed;
}

/* Color &quot;animal&quot; (títol, seccions) */
div.taxobox_v3.animal .entete {
	background-color: LightSalmon;
}
.taxobox_v3.animal caption,
.taxobox_v3.animal p.bloc {
	background-color: Bisque;
}
/* Color &quot;planta&quot; (títol, seccions) */
div.taxobox_v3.plante .entete {
	background-color: lightgreen;
}
.taxobox_v3.plante caption,
.taxobox_v3.plante p.bloc {
	background-color: #ccffcc;
}
/* Color &quot;campairòl&quot; (títol, seccions) */
div.taxobox_v3.champignon .entete {
	background-color: SkyBlue;
}
.taxobox_v3.champignon caption,
.taxobox_v3.champignon p.bloc {
	background-color: PowderBlue;
}
/* Color &quot;tèst&quot; (títol, seccions) */
div.taxobox_v3.test .entete {
	background-color: #50a0a0;
}
.taxobox_v3.test caption,
.taxobox_v3.test p.bloc {
	background-color: #70c0c0;
}
/* ColOr &quot;alga&quot; (títol, seccions) */
div.taxobox_v3.algue .entete {
	background-color: MediumAquamarine;
}
.taxobox_v3.algue caption,
.taxobox_v3.algue p.bloc {
	background-color: #bfffe6;
}
/* Color &quot;archaea&quot; (títol, seccions) */
div.taxobox_v3.archaea .entete {
	background-color: darkgray;
}
.taxobox_v3.archaea caption,
.taxobox_v3.archaea p.bloc {
	background-color: lightgray;
}
/* Color &quot;protista&quot; (títol, seccions) */
div.taxobox_v3.protiste .entete {
	background-color: khaki;
}
.taxobox_v3.protiste caption,
.taxobox_v3.protiste p.bloc {
	background-color: PaleGoldenrod;
}
/* Color &quot;virús&quot; (títol, seccions) */
div.taxobox_v3.virus .entete {
	background-color: #d1d1f9;
}
.taxobox_v3.virus caption,
.taxobox_v3.virus p.bloc {
	background-color: Lavender;
}
/* Color &quot;neutre&quot; (títol, seccions) */
div.taxobox_v3.neutre .entete {
	background-color: #eee;
}
.taxobox_v3.neutre caption,
.taxobox_v3.neutre p.bloc {
	background-color: #eee;
}
/* Colors &quot;bactèri&quot;, &quot;eucariòta&quot; e &quot;procariòta&quot; (títol, seccions) */
div.taxobox_v3.bacterie .entete,
div.taxobox_v3.eucaryote .entete,
div.taxobox_v3.procaryote .entete {
	background-color: lightgrey;
}
.taxobox_v3.bacterie caption,
.taxobox_v3.bacterie p.bloc,
.taxobox_v3.eucaryote caption,
.taxobox_v3.eucaryote p.bloc,
.taxobox_v3.procaryote caption,
.taxobox_v3.procaryote p.bloc {
	background-color: #e6e6e6;
}

/* Estil tipografic : zoologia o pas res (botanica) */
div.taxobox_v3 .taxobox_classification {
	font-style: italic;
}
div.taxobox_v3 .taxobox_classification .rnormal,
div.taxobox_v3.zoologie .taxobox_classification .normal,
div.taxobox_v3 th[scope=&quot;row&quot;] {
	font-style: normal;
}

/* Version distinta de &quot;alternància&quot;, per fin d'èsser independent de las causidas faitas
   autrament e de poder modificar a volontat l'aspècte. */
table.taxoalternance tr,
.taxoalternance.wikitable th[scope=&quot;row&quot;] {
	background: #fff;
}
table.taxoalternance tr:nth-child(odd),
.taxoalternance.wikitable tr:nth-child(odd) th[scope=&quot;row&quot;] {
	background: #f5f5f5;
}

/* Efièits degradats : utilizables per un efièit ombratjat dins los modèls de quadre */
.degrade {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fb/Gradient_43px.png&quot;);
	background-position: top;
	background-size: 100% 100%;
	background-repeat: repeat-x;
}
.degrade_rev {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/61/Gradient_reversed_43px.png&quot;);
	background-position: top;
	background-repeat: repeat-x;
}
.degrade_double {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Double_Gradient_60px_V.png&quot;);
	background-position: top;
	background-repeat: repeat;
}
/* Ombragé, gris fond blanc (jpg) */
.ombre {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ea/BGblue1_phixr.jpg&quot;);
	background-position: top;
	background-repeat: repeat-x;
}
.ombre_pale {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/06/BGblue2_phixr.jpg&quot;);
	background-position: top;
	background-repeat: repeat-x;
}
/* Coloré, bleu/rouge fond blanc (jpg) */
.ombre_bl {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3e/BGblue1.jpg&quot;);
	background-position: top;
	background-repeat: repeat-x;
}
.ombre_blpale {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f7/BGblue2.jpg&quot;);
	background-position: top;
	background-repeat: repeat-x;
}
.ombre_rg {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/30/BGred1.jpg&quot;);
	background-position: top;
	background-repeat: repeat-x;
}
.ombre_rgpale {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8f/BGred2.jpg&quot;);
	background-position: top;
	background-repeat: repeat-x;
}

/* Classa d'amagatge, remplaça display:none. Contengut pas afichat mas legible pels lectors d'ecrans. */
.hidden {
	position: absolute;
	left: 0;
	top: -5000px;
	width: 1px;
	height: 1px;
	overflow: hidden;
}
caption.hidden {
	position: static;
	text-indent: -5000px;
}

/* Bendèl de títols del [[portal:Cinèma]] (pagina [[Portal:Cinèma/Divèrs]]) */
.cinema-bandeau {
	background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/68/Bandeau_portail_cin%C3%A9ma.png&quot;);
	background-position : left;
	height: 35px;
	background-repeat: no-repeat;
}

/* Geolocalizacion dinamica */
.img_toogle div, .img_toogle table, .img_toogle ul {
	margin: 0 auto !important;
}
.img_toogle .a_toogle {
	display: block;
	text-align: center !important;
	font-size: 0.95em;
}
.img_toogle .geobox {
	position: relative
}
.img_toogle .geobox +.geobox {
	border-top: 5px solid #aaa
}
.img_toogle .geopoint {
	position: absolute;
	width: 5px;
	height: 5px;
	font-size: 1px;
	border: 1px solid #000;
	background: #f00;
}

/* Galariá */
ul.gallery {
	margin: 2px auto;
	text-align: center;
}
.gallerytext {
	text-align: left;
	font-size: 89%;
}
.mw-gallery-slideshow-caption .gallerytext { 
	text-align: center; 
} 

/* Pel [[modèl:Autres projèctes]] */
.autres-projets ul {
	margin: 0;
	padding: 0;
}
.autres-projets li {
	list-style-type: none;
	list-style-image: none;
	margin: 0.2em 0;
	text-indent: 0;
	padding-left: 24px;
	min-height: 20px;
	text-align: left;
}
.autres-projets .titre {
	text-align: center;
	margin: 0.2em 0;
}
.autres-projets li a {
	font-style: italic;
}

/* Classas per modèls d'ensenhadors aleugierits */
.toc_niveau_1 ul ul,
.toc_niveau_2 ul ul ul,
.toc_niveau_3 ul ul ul ul,
.toc_niveau_4 ul ul ul ul ul,
.toc_niveau_5 ul ul ul ul ul ul {
	display: none;
}

.mw-textarea-protected {
	border: 2px solid #ff0000;
	color: navy;
}

/* Reduccion de la nautor de la linha per las balisas &quot;sup&quot; e &quot;sub&quot; */
sup,
sub {
	line-height: 1em;
}

/* [[Modèl:Diagrama circular]] */
.transborder {
	border: solid transparent;
}

/* Abusefilter */
.mw-abusefilter-diff-context,
.mw-abusefilter-diff-multiline td { /* Les longues lignes sans espace sont fréquentes. */
	word-wrap: break-word;
	max-width: 40em;
}

/* Subdivisions administrativas */
.communes th[scope=col] { /* Defaut, veire lo [[modèl:ElegitDebuta]] */
	background-color: #ddffdd;
}
.localites th[scope=col] {
	background-color: #ffffbb;
}
.intercommunalites th[scope=col] {
	background-color: #ffe2bf;
}
.cantons th[scope=col] {
	background-color: #ece5ca;
}
.arrondissements th[scope=col] {
	background-color: #e1e1e1;
}
.departements th[scope=col] {
	background-color: #f6f3dd;
}
.regions th[scope=col] {
	background-color: #bbdefd;
}

/* Editor visual : adaptacion dels messatges d'avertiment */
.ve-ui-mwSaveDialog #cpwarn {
	background: none;
	color: #111;
	padding: 3px;
}
.ve-ui-mwSaveDialog #avertissement-filtre {
    background: none;
    border: none;
    margin: 0;
    padding: 0;
}
.ve-ui-mwSaveDialog .grosse-icone {
	background: none;
	padding: 0;
}
.ve-ui-mwSaveDialog .bandeau-icone {
	display: none;
}

/* Ajuda e acuèlh */
#aa-bloc-tete { /* Messatges sistèma */
	display: table;
	width: 100%;
}
#aa-bloc-gauche,
#aa-bloc-droite {
	display: table-cell;
	vertical-align: middle;
}
#aa-bloc-droite {
	width: 30%;
}
#aa-bloc-dessous {
	padding: 5px 10px;
}
#aa-bloc-tete h2 {
	margin-top: 4pt; /* Correccion de l'estil dels títols per defaut per una melhora integracion */
}
/* Color e aparéncia dels elements */
.aa-fond-gris {
	background-color: #f6f6f6;
	padding: 10px;
	font-size: 1.1em;
}
.aa-filet-gris {	
	border: 1px solid #ccc;
	border-left-width: 6px;	
}
.aa-fond-blanc {
	background-color: #fff;
	padding: 10px;
}
.aa-fond-avertissement {
	display: block;
	border-bottom: 1px solid #c00;
	background-color: #fff;
	padding: 10px;
}
.aa-titre-bleu {
	color: #3366bb;
	border: none;		
}
.aa-titre-rouge {
	color: #c00;
	border: none;
}
.aa-titre-vert {
	color: #008769;
	border: none;
}
.aa-faux-h2 {
	line-height: 1.3;
	font-weight: normal;
	font-size: 1.5em;
}
.aa-faux-h3 {
	font-weight: normal;
	font-size: 1.17em;
}
.aa-en-tete-aide-largeur {
	max-width: 1000px;
}
.aa-en-tete-aide-droite {
	width: 140px;
	float: right;
	background: #fff;
	padding: 6px;
	margin-left: 20px;
	font-size: 0.9em;
}
.aa-en-tete-aide-ariane {
	font-size: 0.9em;
	display: block;
	margin: 0 0 5px 10px;
	padding: 5px 5px 5px 0;
}
.aa-en-tete-aide-chapo {
	font-size: 1.2em;
	margin: 10px;
	margin-right: 166px;
}
.aa-en-tete-aide-petit {
	font-size: 0.8em;
}
.aa-couleur-aide {
	color: #ff5d00;
}	
.aa-couleur-niveau-avance {
	padding: 3px;
	color: #fff;
	background: #347bff;
}	
.aa-couleur-niveau-expert {
	padding: 3px;
	color: #fff;
	background: #d11813;
}	
.aa-couleur-niveau-debutant {
	padding: 3px;
	color: #fff;
	background: #00af89;
}	
.aa-en-tete-aide-statut {
	background: none repeat scroll 0 0 #ffe7db;
	padding: 3px;
}

/* Migrated from [[MediaWiki:Cite references prefix]] */
ol.references {
	font-size: 85%;
}

/* Amagatge de certans avertiments se lo JS es activat, utilizat dins lo [[Modèl:Noscript]] */
.client-js .template-noscript {
	display: none;
}</text>
      <sha1>g5og9sm1kckojs8tbrfshp8c20qkaaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claude Monet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12849</id>
    <revision>
      <id>2510849</id>
      <parentid>2478211</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T17:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mistico Dois</username>
        <id>45295</id>
      </contributor>
      <origin>2510849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1755" sha1="sdotb469xcwydfz6g660qvzchno14dl" xml:space="preserve">{{Infobox Artista
| nom =
| imatge =Claude Monet 1899 Nadar crop.jpg
| talha_imatge =
| legenda = 
| nom_de_naissença =Oscar-Claude Monet
| data_de_naissença =[[14 de novembre]] de [[1840]]
| luòc_de_naissença =[[París]], [[França]]
| data_de_decès =[[5 de decembre]] de [[1926]]
| luòc_de_decès =[[Giverny]], [[França]]
| nacionalitat =[[França|Francesa]]
| activitats = [[pintura|Pintre]]
| formacion =[[Acadèmia Imperiala de las Bèlas Arts de París]]
| mèstre =Jacques-François Ochard, Charles Gleyre, Eugène Boudin 
| escolans =
| movement =[[Impressionisme]]
| òbras  =-''Les Coquelicots''&lt;br&gt;-''Les Nymphés''&lt;br&gt;-''Les Meules''&lt;br&gt; 
| mecènas =
| influenciat_per =
| influéncia_de =Eugène Boudin, William Turner
| recompensas =
|carta=fr}}

[[Claude Monet]] ([[Arrondiments de París|IX arrondiment de París]], [[14 de novembre]] de [[1840]] - [[Giverny]], [[5 de decembre]] de [[1926]]) foguèt un pintre [[França|francés]] pionièr de l'[[impressionisme]].

Pendent sa longa carrièra, foguèt lo practicant lo mai coerent e prolific de l'idèa impressionista de transmetre las percepcions de la natura, subretot en çò que pertòca la pintura de païsatge de plen aire. Lo tèrme &quot;Impressionisme&quot; deriva del títol de sa pintura ''Impression, solelh levant'' (Impression, soleil levant), que foguèt expausada en 1874 a la Primièra Exposicion Impressionista, iniciada per Monet e mantun artista amb d'idèas semblablas coma alternativa al Salon.

[[Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant, 1872.jpg|thumb|284x284px|''Impression, soleil levant'' ([[1872]]).]]

{{DEFAULTSORT:Monet, Claude}}
[[Categoria:Pintre francés]]
[[Categoria:Impressionisme]]
[[Categoria:Naissença en 1840]]
[[Categoria:Decès en 1926]]</text>
      <sha1>sdotb469xcwydfz6g660qvzchno14dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Common.js</title>
    <ns>8</ns>
    <id>20148</id>
    <revision>
      <id>2510839</id>
      <parentid>2395678</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maintenance script</username>
        <id>22848</id>
      </contributor>
      <comment>Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup)</comment>
      <origin>2510839</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="35709" sha1="fi9ysdysybjery1ut3btg1oqyjtn2ke" xml:space="preserve">/**
 * Un JavaScript que qué siá aicí serà cargat per un utilizaire quin que siá e per cada pagina accedida.
 * 
 * ATENCION : Abans de modificar aquesta pagina, testatz vòstres cambiaments amb vòstre monobook.js
 * pròpri. Una error sus aquesta pagina pòt fara bugar lo sit entièr (e geinar l'ensemble dels
 * visitors), quitament mantuna ora aprèp la modificacion !
 *
 * LEVAR PAS AQUÒ SIQUENON : remplaçament de las signaturas, substitucion dels modèls, ... : 
 * &lt;nowiki&gt; /!\ Levatz pas aquesta balisa
 */

function eregReplace(search, replace, subject) {
    return subject.replace(new RegExp(search,'g'), replace);
}

/**
 * Transformar las paginas del Tavèrna, del BA e las paginas especificadas en pagina de discussion
 */
function TransformaEnDiscussion() {
  if(  (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Wikipèdia:La_Tavèrna') != -1)
    || (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Wikipèdia:Bulletin_dels_administrators') != -1)
    || document.getElementById('transformaEnPaginaDeDiscussion'))
    document.body.className = 'ns-talk';
}
$(TransformaEnDiscussion);

/**
 * Transformar d'unas paginas en pseudoarticle
 */
function TransformaEnArticle() {
   var transformaEnA = document.getElementById(&quot;transformaEnArticle&quot;);
   if(transformaEnA) document.body.className = &quot;ns-0&quot;;
}
$(TransformaEnArticle);

/**
 * @deprecated Use mw.toolbar instead.
 */
function addCustomButton() {}

/****************************************/
/* Aplicacions per l'ensemble del sit   */
/****************************************/

/**
 * Tot çò que concernís la pagina d'edicion
 * Veire MediaWiki:Common.js/edit.js per aquestas foncions
 */
if( mw.config.get('wgAction') == 'edit' || mw.config.get('wgAction') == 'submit' ) {
  importScript( 'MediaWiki:Common.js/edit.js' );
}

/**
 * Ligams d'accès dirèctes per la navigacion amb lo clavièr
 */
function showSkipLinks() {
  var jump_to_nav = document.getElementById('jump-to-nav');
  if( !jump_to_nav ) return;
  var skip_links = jump_to_nav.getElementsByTagName('A')[0];
  if(skip_links) {
	jump_to_nav.className='hidden';
	  skip_links.onfocus=function() {
	    jump_to_nav.className='';
	  };
  }
}
$(showSkipLinks);

/**
 * Reescritura dels títols
 *
 * Foncion utilizada per [[Modèl:Títol incorrècte]]
 * 
 * La foncion cèrca un bendèl de la forma
 * &lt;div id=&quot;RealTitleBanner&quot;&gt;
 *   &lt;span id=&quot;RealTitle&quot;&gt;títol&lt;/span&gt;
 * &lt;/div&gt;
 *
 * Un element comportant id=&quot;DisableRealTitle&quot; desactiva la foncion
 */
function rewritePageH1() {
  var realTitleBanner = document.getElementById('RealTitleBanner');
  if (realTitleBanner) {
    if (!document.getElementById('DisableRealTitle')) {
      var realTitle = document.getElementById('RealTitle');
      var h1 = document.getElementsByTagName('h1')[0];
      if (realTitle &amp;&amp; h1) {
        var titleText = realTitle.innerHTML;
        if (titleText == '') h1.style.display = 'none';
        else h1.innerHTML = titleText;
        realTitleBanner.style.display = 'none';
      }
    }
  }
}
$(rewritePageH1);

/**
 * Deplaçament de coordenadas qu'apareisson ennaut de la pagina 
 */
function moveCoord() {
  var h1 = document.getElementsByTagName(&quot;h1&quot;)[0];
  var coord = document.getElementById('coordinates');
  if ( !coord || !h1 ) return;
  coord.id = &quot;coordinates-title&quot;;
  h1.insertBefore(coord, h1.firstChild);
}
$(moveCoord);

/**
 * Deplaçament dels [modificar]
 *
 * Correccion dels títols que s'afichan mal en rason de limitacions degudas a MediaWiki.
 * Aqueste escript deuriá poder èsser suprimit quand lo [[bugzilla:11555]] serà resolgut (comportament equivalent)
 *
 * Copyright 2006, Marc Mongenet. Licéncia GPL e GFDL.
 *
 * The function looks for &lt;span class=&quot;editsection&quot;&gt;, and move them
 * at the end of their parent and display them inline in small font.
 * var oldEditseccionLinks=true disables the function.
 */
function setModifySectionStyle() 
{
 
        var process = function(list)
        {
                for(var i=0;i!=list.length;i++)
                {
                        var span=list[i].firstChild;
 
                        if (span.className == &quot;editsection&quot;) 
                        {
                                span.style.fontSize = &quot;xx-small&quot;;
                                span.style.fontWeight = &quot;normal&quot;;
                                span.style.cssFloat = span.style.styleFloat = &quot;none&quot;;
                                span.parentNode.appendChild(document.createTextNode(&quot; &quot;));
                                span.parentNode.appendChild(span);
                        }
                }
        };
 
        try 
        {
                if (!(typeof oldEditsectionLinks == 'undefined' || oldEditsectionLinks == false)) return;
                process(document.getElementsByTagName(&quot;h2&quot;));
                process(document.getElementsByTagName(&quot;h3&quot;));
                process(document.getElementsByTagName(&quot;h4&quot;));
                process(document.getElementsByTagName(&quot;h5&quot;));
                process(document.getElementsByTagName(&quot;h6&quot;));
 
        }
        catch (e) { }
}
$(setModifySectionStyle);

/** 
 * Boitas desenrotlantas
 *
 * Per [[Modèl:Metapaleta de navigacion]]
 */
var autoCollapse = 2;
var collapseCaption = '[Enrotlar]';
var expandCaption = '[Desenrotlar]';

function collapseTable( tableIndex ) {
  var Button = document.getElementById( &quot;collapseButton&quot; + tableIndex );
  var Table = document.getElementById( &quot;collapsibleTable&quot; + tableIndex );
  if ( !Table || !Button ) return false;

  var Rows = Table.getElementsByTagName( &quot;tr&quot; ); 

  if ( Button.firstChild.data == collapseCaption ) {
    for ( var i = 1; i &lt; Rows.length; i++ ) {
      Rows[i].style.display = &quot;none&quot;;
    }
    Button.firstChild.data = expandCaption;
  } else {
    for ( var i = 1; i &lt; Rows.length; i++ ) {
      Rows[i].style.display = Rows[0].style.display;
    }
    Button.firstChild.data = collapseCaption;
  }
}

function createCollapseButtons() {
  var tableIndex = 0;
  var NavigationBoxes = new Object();
  var Tables = document.getElementsByTagName( &quot;table&quot; );

  for ( var i = 0; i &lt; Tables.length; i++ ) {
    if ( $(Tables[i]).hasClass(&quot;collapsible&quot; ) ) {
      NavigationBoxes[ tableIndex ] = Tables[i];
      Tables[i].setAttribute( &quot;id&quot;, &quot;collapsibleTable&quot; + tableIndex );

      var Button     = document.createElement( &quot;span&quot; );
      var ButtonLink = document.createElement( &quot;a&quot; );
      var ButtonText = document.createTextNode( collapseCaption );

      Button.style.styleFloat = &quot;right&quot;;
      Button.style.cssFloat = &quot;right&quot;;
      Button.style.fontWeight = &quot;normal&quot;;
      Button.style.textAlign = &quot;right&quot;;
      Button.style.width = &quot;6em&quot;;

      ButtonLink.setAttribute( &quot;id&quot;, &quot;collapseButton&quot; + tableIndex );
      ButtonLink.setAttribute( &quot;href&quot;, &quot;javascript:collapseTable(&quot; + tableIndex + &quot;);&quot; );
      ButtonLink.appendChild( ButtonText );

      Button.appendChild( ButtonLink );

      var Header = Tables[i].getElementsByTagName( &quot;tr&quot; )[0].getElementsByTagName( &quot;th&quot; )[0];
      /* only add button and increment count if there is a header row to work with */
      if (Header) {
        Header.insertBefore( Button, Header.childNodes[0] );
        tableIndex++;
      }
    }
  }

  for (var i = 0; i &lt; tableIndex; i++) {
    if ( $(NavigationBoxes[i]).hasClass(&quot;collapsed&quot; ) || ( tableIndex &gt;= autoCollapse &amp;&amp; $(NavigationBoxes[i]).hasClass(&quot;autocollapse&quot; ) ) ) collapseTable( i );
  }
}
$(createCollapseButtons);

/**
 * Per [[Modèl:Boita desenrotlanta]] 
 */
var NavigationBarShowDefault = 0;
 
function toggleNavigationBar(indexNavigationBar) {
  var NavToggle = document.getElementById(&quot;NavToggle&quot; + indexNavigationBar);
  var NavFrame = document.getElementById(&quot;NavFrame&quot; + indexNavigationBar);
 
  if (!NavFrame || !NavToggle) return;
 
  // suscarga dels libellats desenrotlar/enrotlar gràcia a l'atribut title
  // exemple : title=&quot;[desenrotlament]/[enrotlament]&quot;
  var caption = [expandCaption, collapseCaption];
  if (NavFrame.title &amp;&amp; NavFrame.title.length &gt; 0) {
    caption = NavFrame.title.split(&quot;/&quot;);
    if (caption.length &lt; 2) caption.push(collapseCaption);
  }
 
  // if shown now
  if (NavToggle.firstChild.data == caption[1]) {
    for ( var NavChild = NavFrame.firstChild; NavChild != null; NavChild = NavChild.nextSibling ) {
      if ($(NavChild).hasClass('NavPic')) NavChild.style.display = 'none';
      if ($(NavChild).hasClass('NavContent')) NavChild.style.display = 'none';
      if ($(NavChild).hasClass('NavToggle')) NavChild.firstChild.data = caption[0];
    }
 
  // if hidden now
  } else if (NavToggle.firstChild.data == caption[0]) {
    for ( var NavChild = NavFrame.firstChild; NavChild != null; NavChild = NavChild.nextSibling ) {
      if ($(NavChild).hasClass('NavPic')) NavChild.style.display = 'block';
      if ($(NavChild).hasClass('NavContent')) NavChild.style.display = 'block';
      if ($(NavChild).hasClass('NavToggle')) NavChild.firstChild.data = caption[1];
    }
  }
}
 
// adds show/hide-button to navigacion bars
function createNavigationBarToggleButton() {
  var indexNavigationBar = 0;
  var NavFrame;
  // iterate over all &lt; div &gt;-elements
  for( var i=0; NavFrame = document.getElementsByTagName(&quot;div&quot;)[i]; i++ ) {
    // if found a navigacion bar
    if ($(NavFrame).hasClass(&quot;NavFrame&quot;)) {
      indexNavigationBar++;
      var NavToggle = document.createElement(&quot;a&quot;);
      NavToggle.className = 'NavToggle';
      NavToggle.setAttribute('id', 'NavToggle' + indexNavigationBar);
      NavToggle.setAttribute('href', 'javascript:toggleNavigationBar(' + indexNavigationBar + ');');
 
      // suscarga dels libellats desenrotlar/enrotlar gràcia a l'atribut title
      var caption = collapseCaption;
      if (NavFrame.title &amp;&amp; NavFrame.title.indexOf(&quot;/&quot;) &gt; 0) {
         caption = NavFrame.title.split(&quot;/&quot;)[1];
      }

      var NavToggleText = document.createTextNode(caption);
      NavToggle.appendChild(NavToggleText);
 
      // add NavToggle-Button as first div-element 
      // in &lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
      NavFrame.insertBefore( NavToggle, NavFrame.firstChild );
      NavFrame.setAttribute('id', 'NavFrame' + indexNavigationBar);
    }
  }
  // if more Navigation Bars found than Default: hide all
  if (NavigationBarShowDefault &lt; indexNavigationBar) {
    for( var i=1; i&lt;=indexNavigationBar; i++ ) {
      toggleNavigationBar(i);
    }
  }
}
$(createNavigationBarToggleButton);

/**
 * WikiMiniAtlas is a popup click and drag world map.
 * See [[meta:WikiMiniAtlas]] for more information.
 * Maintainers: [[w:User:Dschwen]]
 */
mw.loader.load( '//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Wikiminiatlas.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript' );

var wma_settings = { 
  buttonImage: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/18px-Geographylogo.svg.png'
}
 
/**
 * Utilizacion del modèl Modèl:Imatges
 */
function toggleImage(group, remindex, shwindex) {
  document.getElementById(&quot;ImageGroupsGr&quot;+group+&quot;Im&quot;+remindex).style.display=&quot;none&quot;;
  document.getElementById(&quot;ImageGroupsGr&quot;+group+&quot;Im&quot;+shwindex).style.display=&quot;inline&quot;;
}

function imageGroup(){
  if (document.URL.match(/printable/g)) return;
  var bc=document.getElementById(&quot;bodyContent&quot;);
  if( !bc ) bc = document.getElementById(&quot;mw_contentholder&quot;);
  if( !bc ) return;
  var divs=bc.getElementsByTagName(&quot;div&quot;);
  var i = 0, j = 0;
  var units, search;
  var currentimage;
  var UnitNode;
  for (i = 0; i &lt; divs.length ; i++) {
    if (divs[i].className != &quot;ImageGroup&quot;) continue;
    UnitNode=undefined;
    search=divs[i].getElementsByTagName(&quot;div&quot;);
    for (j = 0; j &lt; search.length ; j++) {
      if (search[j].className != &quot;ImageGroupUnits&quot;) continue;
      UnitNode=search[j];
      break;
    }
    if (UnitNode==undefined) continue;
    units=Array();
    for (j = 0 ; j &lt; UnitNode.childNodes.length ; j++ ) {
      var temp = UnitNode.childNodes[j];
      if (['center', 'mw-halign-center'].some(function(className) { return temp.classList.contains(className); })) { units.push(temp); }
    }
    var wrap;
    for (j = 0 ; j &lt; units.length ; j++) {
      currentimage=units[j];
      wrap = document.createElement('div');
      wrap.id = &quot;ImageGroupsGr&quot; + i + &quot;Im&quot; + j;
      currentimage.parentNode.insertBefore(wrap, currentimage);
      wrap.appendChild(currentimage);
      var imghead = document.createElement(&quot;div&quot;);
      var leftlink;
      var rightlink;
      if (j != 0) {
        leftlink = document.createElement(&quot;a&quot;);
        leftlink.href = &quot;javascript:toggleImage(&quot;+i+&quot;,&quot;+j+&quot;,&quot;+(j-1)+&quot;);&quot;;
        leftlink.innerHTML=&quot;◀&quot;;
      } else {
        leftlink = document.createElement(&quot;span&quot;);
        leftlink.innerHTML=&quot;&amp;nbsp;&quot;;
      }
      if (j != units.length - 1) {
        rightlink = document.createElement(&quot;a&quot;);
        rightlink.href = &quot;javascript:toggleImage(&quot;+i+&quot;,&quot;+j+&quot;,&quot;+(j+1)+&quot;);&quot;;
        rightlink.innerHTML=&quot;▶&quot;;
      } else {
        rightlink = document.createElement(&quot;span&quot;);
        rightlink.innerHTML=&quot;&amp;nbsp;&quot;;
      }
      var comment = document.createElement(&quot;tt&quot;);
      comment.innerHTML = &quot;(&quot;+ (j+1) + &quot;/&quot; + units.length + &quot;)&quot;;
      with(imghead) {
        style.fontSize=&quot;110%&quot;;
        style.fontweight=&quot;bold&quot;;
        appendChild(leftlink);
        appendChild(comment);
        appendChild(rightlink);
      }
      wrap.insertBefore(imghead,wrap.childNodes[0]);
      if (j != 0) wrap.style.display=&quot;none&quot;;
    }
  }
}
$(imageGroup);


/**
 * Apondon d'un estil particular als ligams interlengas cap a un bon article o
 * un article de qualitat
 */
function ligamAdQoBAoPdQ() {
  // links are only replaced in p-lang
  if(window.disableFeaturedInterwikiLinks!=undefined) return
  var pLang = document.getElementById(&quot;p-lang&quot;);
  if (!pLang) return;
  var lis = pLang.getElementsByTagName(&quot;li&quot;);
  var l = lis.length
 
  if(mw.config.get('wgNamespaceNumber')==0)
	for (var i=0; i&lt;l; i++) 
	{
		// ADQ- es intencional per correspondre al modèl Ligam AdQ, on
		// deu pas èsser corregit.
		if (document.getElementById(&quot;BA-&quot; + lis[i].className)) {
		lis[i].className += &quot; BA&quot;;
		lis[i].title = &quot;Ligam cap a un bon article&quot;;
		} else if (document.getElementById(&quot;ADQ-&quot; + lis[i].className)) {
		lis[i].className += &quot; AdQ&quot;;
		lis[i].title = &quot;Ligam cap a un article de qualitat&quot;;
		} 
	}
  else if(mw.config.get('wgNamespaceNumber')==100)
	for (var i=0; i&lt;l; i++) 
	{
		if (document.getElementById(&quot;PdQ-&quot; + lis[i].className)) {
		lis[i].className += &quot; AdQ&quot;;
		lis[i].title = &quot;Ligam cap a un portal de qualitat&quot;;
		}
	}
}
$(ligamAdQoBAoPdQ);

/**
 * Deplaça los ligams portals cap a la boita de categoria
 * 
 * Copyright 2007, fr:user:Aoineko. Licéncia GFDL e GPL.
 */
var gUseMovePortalToCategoryBox = 1;

function movePortalToCategoryBox() {
   if(!gUseMovePortalToCategoryBox)
      return;

   // search for portals
   var div_portal = document.getElementById('portallinks');
   if(div_portal &amp;&amp; (div_portal.className == 'movable')) {
      div_portal.style.display = 'none'; // hide the portal div
      var div_cat = document.getElementById('catlinks'); // get cat div
      if(!div_cat) { // no category box ? then create it
         var div_foot;
         var divs = document.getElementsByTagName('div');
         for(var i = 0; i &lt; divs.length ; i++)
            if(divs[i].className == 'printfooter')
               div_foot = divs[i];
         div_cat = document.createElement(&quot;div&quot;);
         div_cat.setAttribute('id', 'catlinks');
         div_foot.parentNode.insertBefore(div_cat, div_foot); 
      }
      div_cat.innerHTML = div_portal.innerHTML + '&lt;hr/&gt;' + div_cat.innerHTML;
   }
}
$(movePortalToCategoryBox);

/**
 * permet d'apondre un pichon ligam (per exemple d'ajuda) a la fin del títol d'una pagina.
 * known bug : conflicte amb lo cambiament de títol classic.
 * Pels comentaris, mercés de contactar [[user:Plyd|Plyd]].
 */
function rewritePageH1bis() {
  try {
    var helpPage = document.getElementById(&quot;helpPage&quot;);
    if (helpPage) {
      var helpPageURL = document.getElementById(&quot;helpPageURL&quot;);
      var h1 = document.getElementsByTagName(&quot;h1&quot;)[0];
      if (helpPageURL &amp;&amp; h1) {
        h1.innerHTML = h1.innerHTML + '&lt;span id=&quot;h1-helpPage&quot;&gt;' + helpPageURL.innerHTML + '&lt;/span&gt;';
        helpPage.style.display = &quot;none&quot;;
      }
    }
  } catch (e) {
    /* Something went wrong. */
  }
}
$(rewritePageH1bis);

/**
 * aplicacion de [[Wikipèdia:Presa de decision/Sistèma d'amagatal]]
 * un &lt;span class=&quot;noarchive&quot;&gt; a l'entorn del ligam l'empacha d'èsser pres en compte
 * per aqueste unicament
 * un no_external_cache=true dins un monobook personal desactiva l'escript
 */

$(function () {

  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) {
    if ((typeof no_external_cache != &quot;undefined&quot;) &amp;&amp; (no_external_cache)) return;
    addcache();
  }
 
  function addcache() {
    var external_links;
    if (document.getElementsByClassName) {
      external_links = document.getElementsByClassName('external');
    } else {
      external_links = getElementsByClassName(document.getElementById(&quot;bodyContent&quot;),'a','external');
    }

    for( i = 0;i &lt; external_links.length;i++) 
    {
      var chemin = external_links[i].href;

      if(chemin.indexOf(&quot;http://wikiwix.com/cache/&quot;)==-1 &amp;&amp; chemin.indexOf(&quot;http://web.archive.org/web/*/&quot;)==-1 &amp;&amp; chemin.indexOf(&quot;wikipedia.org&quot;)==-1 &amp;&amp; chemin.indexOf(&quot;wikimedia.org&quot;)==-1 &amp;&amp; chemin.indexOf(&quot;stable.toolserver.org&quot;)==-1)
      {
      var li = external_links[i].parentNode;
      if (li.className == &quot;noarchive&quot;) continue;
      var depth = 0;
      while ((depth &lt; 3) &amp;&amp; (li.tagName != &quot;OL&quot;) &amp;&amp; (li.parentNode != null)) {
        li = li.parentNode;
        depth++;
      }
 
      if (li.tagName != &quot;OL&quot; || !($(li).hasClass('references')) ) continue;
      var titre = $(external_links[i]).text(); 
      var last = document.createElement(&quot;small&quot;);
      last.setAttribute(&quot;class&quot;, &quot;cachelinks&quot;);
      last.style.color = &quot;#3366BB&quot;;
      last.appendChild(document.createTextNode(&quot;\u00a0[&quot;));
      $(last).insertAfter(external_links[i]);
 
      var link = document.createElement(&quot;a&quot;);
      link.setAttribute(&quot;href&quot;, &quot;http://wikiwix.com/cache/?url=&quot; + chemin.replace(/&amp;/g, &quot;%26&quot;));
      link.setAttribute(&quot;title&quot;, &quot;archive de &quot;+ titre);
      link.appendChild(document.createTextNode(&quot;archive&quot;));
      link.style.color = &quot;#3366BB&quot;;
      last.appendChild(link);
      last.appendChild(document.createTextNode(&quot;]&quot;));
      }
    }
  }
}
);

/**
 * Aplicacion de [[Wikipèdia:Presa de decision/Ligam interprojècte]]
 * Còpia los ligams interprojèctes del modèl {{Autres projèctes}}
 * dins lo menut en colomna d'esquèrra.
 * remove_other_projects = true; dins lo monobook personal per activar
 * en mai la supression del modèl {{Autres projèctes}} en bas dels articles.
 * no_other_projects = true; dins lo monobook personal per desactivar
 * entièrament l'escript e l'apondon dins la colomna d'esquèrra.
 */

function autresProjets() {
  if ((typeof no_other_projects != &quot;undefined&quot;) &amp;&amp; (no_other_projects)) return;
  if(!(mw.config.get('wgNamespaceNumber')==0)) return;
  if(!(mw.config.get('wgAction')==&quot;view&quot;)) return;
  var div = document.getElementById('autres_projets');
  if(!div) return;
  var list = div.getElementsByTagName('LI');
  var newlist = document.createElement(&quot;UL&quot;);
  for (var i = 0; i &lt; list.length ; i++) {
    list.link = list[i].getElementsByTagName('A')[0];
    list.text = list.link.getElementsByTagName('SPAN')[0];
    var newlistitem = document.createElement(&quot;LI&quot;);
    var newlink = document.createElement(&quot;A&quot;);
    var newlinktext = document.createTextNode($(list.text).text());
    newlink.appendChild(newlinktext);
    newlink.title=$(list.link).text();
    newlink.href=list.link.href;
    newlistitem.appendChild(newlink);
    newlist.appendChild(newlistitem);
  }
  var interProject = document.createElement(&quot;DIV&quot;);
  interProject.className = 'portlet';
  interProject.innerHTML = '&lt;h5&gt;Autres projets&lt;\/h5&gt;&lt;div class=&quot;pBody&quot;&gt;&lt;ul&gt;'+newlist.innerHTML+'&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;';
  $(interProject).insertAfter('#p-tb');
  if ((typeof remove_other_projects != &quot;undefined&quot;) &amp;&amp; (remove_other_projects)) {
    document=document.getElementById('bodyContent').removeChild(div);
  }
}
 
$(autresProjets);

/**************************************************************/
/* Estrictament especificas a un espaci de nom o a una pagina */
/**************************************************************/

// ESPACI DE NOM 'ARTICLE'
if( mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0 ) {


} // Fin del còde concernent l'espaci de nom 'Article'


// PAGINA D'ACUÈLH
if( mw.config.get('wgTitle') == 'Acuèlh' ) {

/**
 * 	ligam cap a la lista completa de las Wikipèdias dempuèi l'acuèlh
 */
if(mw.config.get('wgIsMainPage')){
  mw.loader.using(['mediawiki.util']).then(function () {
    $(function(){
      mw.util.addPortletLink('p-lang', '//www.wikipedia.org/', 'Lista completa', 'interwiki-listacompleta', 'Lista completa de las Wikipèdias');
    });
  });
}

/**
 * Amaga quadres de l'acuèlh
 *
 * Apondís un ligam sus la pagina d'acuèlh per amagar aisidament los quadres
 * Memorizat per cookie.
 * Copyright 2007, fr:user:Plyd e fr:User:IAlex. Licéncia GFDL e GPL.
 */
var cookieAmagaQuadresName = &quot;amagaQuadresAcuelh&quot;;
var AmagaQuadresVal = {};
var totalQuadresAcuelh = 0;

} // Fin del còde concernent la pagina d'acuèlh


// ESPACI DE NOM 'SPECIAL'
if( mw.config.get('wgNamespaceNumber') == -1 ) {

/**
 * Afichar una explicacion al nombre d'octets dins la lista de seguit
 */
function toolTipPlusMinus() {
  if(mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') != &quot;Watchlist&quot;) return
  var tt = &quot;Nombre d'octèts d'escart entre las doas darrièras versions de la pagina&quot;;
  var elmts = document.getElementsByTagName(&quot;span&quot;);
  for(var cpt = 0; cpt &lt; elmts.length; cpt++) {
    if (/mw-plusminus-(pos|neg|null)/.test(elmts[cpt].className) || /mw-plusminus-(pos|neg|null)/.test(elmts[cpt].getAttribute(&quot;class&quot;)))
      elmts[cpt].title = tt;
  }
}
$(toolTipPlusMinus);

/**
 * Modifica Special:Search per poder utilizar diferents motors de recèrca,
 * disponibles dins una boita desenrotlanta.
 * Autors : Jakob Voss, Guillaume, importat dempuèi la Wiki alemanda
 * &lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
 */

function externalSearchEngines() {
  if (typeof SpecialSearchEnhanced2Disabled != 'undefined') return;
  if (mw.config.get('wgPageName') != &quot;Especial:Recèrca&quot;) return;

  var mainNode = document.getElementById(&quot;powersearch&quot;);
  if (!mainNode) mainNode = document.getElementById(&quot;search&quot;);
  if (!mainNode) return;

  var beforeNode = document.getElementById(&quot;mw-search-top-table&quot;);
  if (!beforeNode) return;
  beforeNode = beforeNode.nextSibling;
  if (!beforeNode) return;
 
  var firstEngine = &quot;mediawiki&quot;;
 
  var choices = document.createElement(&quot;div&quot;);
  choices.setAttribute(&quot;id&quot;,&quot;searchengineChoices&quot;);
  choices.style.textAlign = &quot;center&quot;;
 
  var lsearchbox = document.getElementById(&quot;searchText&quot;);
  var initValue = lsearchbox.value;
 
  var space = &quot;&quot;;

  for (var id in searchEngines) {
    var engine = searchEngines[id];
if(engine.ShortName)
   {
    if (space) choices.appendChild(space);
    space = document.createTextNode(&quot; &quot;);
 
    var attr = { 
      type: &quot;radio&quot;, 
      name: &quot;searchengineselect&quot;,
      value: id,
      onFocus: &quot;changeSearchEngine(this.value)&quot;,
      id: &quot;searchengineRadio-&quot;+id
    };
 
    var html = &quot;&lt;input&quot;;
    for (var a in attr) html += &quot; &quot; + a + &quot;='&quot; + attr[a] + &quot;'&quot;;
    html += &quot; /&gt;&quot;;
    var span = document.createElement(&quot;span&quot;);
    span.innerHTML = html;
 
    choices.appendChild( span );
    var label
    if (engine.Template.indexOf('http') == 0) {
      label = document.createElement(&quot;a&quot;);
      label.href = engine.Template.replace(&quot;{searchTerms}&quot;, initValue).replace(&quot;{language}&quot;, &quot;fr&quot;);
    } else {
      label = document.createElement(&quot;label&quot;);
    }
  
    label.appendChild( document.createTextNode( engine.ShortName ) );
    choices.appendChild( label );
  }
 }
  mainNode.insertBefore(choices, beforeNode);
 
  var input = document.createElement(&quot;input&quot;);
  input.id = &quot;searchengineextraparam&quot;;
  input.type = &quot;hidden&quot;;
 
  mainNode.insertBefore(input, beforeNode);

  changeSearchEngine(firstEngine, initValue);
}

function changeSearchEngine(selectedId, searchTerms) {

  var currentId = document.getElementById(&quot;searchengineChoices&quot;).currentChoice;
  if (selectedId == currentId) return;
 
  document.getElementById(&quot;searchengineChoices&quot;).currentChoice = selectedId;
  var radio = document.getElementById('searchengineRadio-'  + selectedId);
  radio.checked = &quot;checked&quot;;
 
  var engine = searchEngines[selectedId];
  var p = engine.Template.indexOf('?');
  var params = engine.Template.substr(p+1);
 
  var form;
  if (document.forms[&quot;search&quot;]) {
    form = document.forms[&quot;search&quot;];
  } else {
    form = document.getElementById(&quot;powersearch&quot;);
  }
  form.setAttribute(&quot;action&quot;, engine.Template.substr(0,p));
 
  var l = (&quot;&quot; + params).split(&quot;&amp;&quot;);
  for (var idx = 0;idx &lt; l.length;idx++) {
    var p = l[idx].split(&quot;=&quot;);
    var pValue = p[1];
 
    if (pValue == &quot;{language}&quot;) {
    } else if (pValue == &quot;{searchTerms}&quot;) {
      var input;
      input = document.getElementById(&quot;searchText&quot;);
 
      input.name = p[0];
    } else {
      var input = document.getElementById(&quot;searchengineextraparam&quot;);
 
      input.name = p[0];
      input.value = pValue;
    }
  }
}

if (mw.config.get('wgPageName') == &quot;Especial:Recèrca&quot;) {
var searchEngines = {
  mediawiki: {
    ShortName: &quot;Recèrca intèrna&quot;,
    Template: &quot;/w/index.php?search={searchTerms}&quot;
  },
  exalead: {
    ShortName: &quot;Exalead&quot;,
    Template: &quot;http://www.exalead.com/wikipedia/results?q={searchTerms}&amp;language=oc&quot;
  },
  google: {
    ShortName: &quot;Google&quot;,
    Template: &quot;http://www.google.oc/search?as_sitesearch=oc.wikipedia.org&amp;hl={language}&amp;q={searchTerms}&quot;
  },
  wikiwix: {
    ShortName: &quot;Wikiwix&quot;,
    Template: &quot;http://fr.wikiwix.com/index.php?action={searchTerms}&amp;lang={language}&quot;
  },
 
  wlive: {
    ShortName: &quot;Windows Live&quot;,
    Template: &quot;http://search.live.com/results.aspx?q={searchTerms}&amp;q1=site:http://oc.wikipedia.org&quot;
  },
  yahoo: {
    ShortName: &quot;Yahoo!&quot;,
    Template: &quot;http://fr.search.yahoo.com/search?p={searchTerms}&amp;vs=oc.wikipedia.org&quot;
  },
globalwpsearch: {
    ShortName: &quot;Global WP&quot;,
    Template: &quot;http://vs.aka-online.de/cgi-bin/globalwpsearch.pl?timeout=120&amp;search={searchTerms}&quot;
  }
};
$(externalSearchEngines);
}

} // Fin del còde que concernisson l'espaci de nom 'Special'


// ESPACI DE NOM 'UTILIZAIRE'
if( mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 2 ) {

/* En fasa de tèst */
/* DEBUTA DEL CODE JAVASCRIPT DE &quot;QUADRE D'ONGLETS&quot;
    Foncionament del [[Modèl:Quadre d'onglets]]
    Modèl implantat per User:Peleguer de http://ca.wikipedia.org
    Actualizat per User:Joanjoc de http://ca.wikipedia.org
    Traduccion e adaptacion User:Cedric31
*/
function QuadreOngletInit(){
 // retorn se endacòm mai que sus l'Espaci d'utilizaire, 
 // sabent qu'es una orror al nivèl de l'accessibilitat
 // e qu'es impossible de &quot;recuperar&quot; o de reciclar aqueste escript
 if (mw.config.get('wgCanonicalNamespace') != 'User') return;  
  var i=0       
  for (i=0;i&lt;=9;i++){
     var vMb = document.getElementById(&quot;mb&quot;+i);
     if (!vMb) break;
 
     var j=1    
     var vOgIni = 0  
     for (j=1;j&lt;=9;j++){
        var vBt = document.getElementById(&quot;mb&quot;+i+&quot;bt&quot;+j);
        if (!vBt) break;
        vBt.onclick = QuadreOngletVeireOnglet;          
        if (vBt.className==&quot;mbBotonSel&quot;) vOgIni=j;  
     }

     if (vOgIni == 0) { 
         vOgIni = 1+Math.floor((j-1)*Math.random()) ;
         document.getElementById(&quot;mb&quot;+i+&quot;og&quot;+vOgIni).style.display = &quot;block&quot;;
         document.getElementById(&quot;mb&quot;+i+&quot;og&quot;+vOgIni).style.visibility = &quot;visible&quot;;
         document.getElementById(&quot;mb&quot;+i+&quot;bt&quot;+vOgIni).className=&quot;mbBotonSel&quot;;
     } 
  }
 }
 
 function QuadreOngletVeireOnglet(){
  var vMbNom = this.id.substr(0,3); 
  var vIndex = this.id.substr(5,1); 
 
  var i=1
  for (i=1;i&lt;=9;i++){        
        var vOgElem = document.getElementById(vMbNom+&quot;og&quot;+i);
        if (!vOgElem) break;
        if (vIndex==i){ 
                vOgElem.style.display = &quot;block&quot;;
                vOgElem.style.visibility = &quot;visible&quot;;
                document.getElementById(vMbNom+&quot;bt&quot;+i).className=&quot;mbBotonSel&quot;;
        } else {             
                vOgElem.style.display = &quot;none&quot;;
                vOgElem.style.visibility = &quot;hidden&quot;;
                document.getElementById(vMbNom+&quot;bt&quot;+i).className=&quot;mbBoton&quot;;
        }
  }
  return false; 
}
$(QuadreOngletInit);
/*FIN DEL CÒDE JAVASCRIPT DE &quot;QUADRE D'ONGLETS&quot;*/
} // Fin del còde concernent l'espaci de nom 'Utilizaire'


// ESPACI DE NOM 'REFERÉNCIA'
if( mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 104 ) {

/*
 * Causida del mòde d'afichatge de las referéncias
 * @nòta L'òrdre d'aquesta lista deu correspondre a lo de Modèl:Edicion !
 */

function addBibSubsetMenu() {
  var specialBib = document.getElementById('specialBib');
  if (!specialBib) return;

  specialBib.style.display = 'block';
  menu = '&lt;select style=&quot;display:inline;&quot; onChange=&quot;chooseBibSubset(selectedIndex)&quot;&gt;'
   + '&lt;option&gt;Lista&lt;/option&gt;'
   + '&lt;option&gt;WikiNòrma&lt;/option&gt;'
   + '&lt;option&gt;BibTeX&lt;/option&gt;'
   + '&lt;option&gt;ISBD&lt;/option&gt;'
   + '&lt;option&gt;ISO690&lt;/option&gt;'
   + '&lt;/select&gt;';
  specialBib.innerHTML = specialBib.innerHTML + menu;
  
  /* default subset - try to use a cookie some day */
  chooseBibSubset(0);
}

// select subseccion of special characters
function chooseBibSubset(s) {
  var l = document.getElementsByTagName('div');
  for (var i = 0; i &lt; l.length ; i++) {
    if(l[i].className == 'BibList')   l[i].style.display = s == 0 ? 'block' : 'none';
    else if(l[i].className == 'WikiNòrma') l[i].style.display = s == 1 ? 'block' : 'none';
    else if(l[i].className == 'BibTeX')    l[i].style.display = s == 2 ? 'block' : 'none';
    else if(l[i].className == 'ISBD')      l[i].style.display = s == 3 ? 'block' : 'none';
    else if(l[i].className == 'ISO690')    l[i].style.display = s == 4 ? 'block' : 'none';
  }
}
$(addBibSubsetMenu);
} // Fin del còde que concernís l'espaci de nom 'Referéncia'

/*
* Foncion
*
* Recupèra la valor d'una variabla globala en gerent lo cas quora aquesta variabla existís pas
* @param nom_variable Nom de la variabla que se ne vòl conéisser la valor
* @param val_defaut Valor per defaut se la variabla existís pas
* @return La valor de la variablq, o val_defaut se la variablq existís pas
*
* Autor : Sanao
* Darrièra revision : 22 novembre 2007
*/
function getVarValue(nom_variable, val_defaut)
{
	var result = null;
 
	try
	{
		result = eval(nom_variable.toString());
	}
	catch (e)
	{
		result = val_defaut;
	}
 
	return(result);
}

/*
* Foncion
*
* Retorna una cadena de caractèrs de la data correnta segon un format definit
* @param format Format de la data &quot;j&quot; pel jorn, &quot;m&quot; pel mes e &quot;a&quot; per l'annada. Atal s'es lo 21 de novembre de 2007 e se passa en paramètre aquesta cadena &quot;a_m_d&quot;, la cadena retornada serà &quot;2007_novembre_21&quot;
* Autor : Sanao
* Darrièra revision : 21 de novembre de 2007
*/
function getStrDateToday(format)
{
  var str_mes = new Array();
  with (str_mes)
  {
    push(&quot;genièr&quot;);
    push(&quot;febrièr&quot;);
    push(&quot;març&quot;);
    push(&quot;abril&quot;);
    push(&quot;mai&quot;);
    push(&quot;junh&quot;);
    push(&quot;julhet&quot;);
    push(&quot;agost&quot;);
    push(&quot;setembre&quot;);
    push(&quot;octobre&quot;);
    push(&quot;novembre&quot;);
    push(&quot;decembre&quot;);
  }
  var today = new Date();
  var day = today.getDate();
  var year = today.getYear();
  if (year &lt; 2000)
  {
    year = year + 1900;
  }
  var str_date = format;
 
  //Creacion de la cadena
  var regex = /j/gi;
  str_date = str_date.replace(regex, day.toString());
  regex = /a/gi;
  str_date = str_date.replace(regex, year.toString());
  regex = /m/gi;
  str_date = str_date.replace(regex, str_mois[today.getMonth()]);
 
  return (str_date);
}

/*
   Esplech per permetre l'afichatge immediat d'un javascript per totes los utilizaires al meteis temps.
   Quitament se tòrnan pas cargar Wikipèdia amb CTRL+R.
   Util inicialament per preveire una bona reactivitat e una aviada generala duel[[Projècte:Estampatge]].
   Plyd - 12 octobre 2008
   tag urgentsynchronejs enclús (pas encore) dins [[MediaWiki:Copyright]]
*/
function urgentSynchroneJsLoad() {
  if (document.getElementById('urgentsynchronejs')) {
    jsname = &quot;MediaWiki:Common.js/&quot;+document.getElementById('urgentsynchronejs').title;
    importScript(jsname);
  }
}
$(urgentSynchroneJsLoad);
/* Permet d'afichar un compte a rebors sus una pagina amb lo modèl [[Modèl:Compte a rebors]] */
/* Plyd - 3 de febrièr de 2009 */
function Rebours() {
  if(mw.config.get('wgNamespaceNumber')==0) return;
  try {
   if (document.getElementById(&quot;rebors&quot;)) {
      destime = document.getElementById(&quot;rebors&quot;).title.split(&quot;;;&quot;);
      Ara = (new Date).getTime();
      Future = new Date(Date.UTC(destime[0], (destime[1]-1), destime[2], destime[3], destime[4], destime[5])).getTime();
      Diff = (Future-Maintenant);
      if (Diff &lt; 0) {Diff = 0}
      TempsDemorantJ = Math.floor(Diff/(24*3600*1000));
      TempsDemorantH = Math.floor(Diff/(3600*1000)) % 24;
      TempsDemorantM = Math.floor(Diff/(60*1000)) % 60;
      TempsDemorantS = Math.floor(Diff/1000) % 60;
      TempsDemorant = &quot;&quot; + mw.html.escape(destime[6]) + &quot; &quot;;
      if (TempsDemorantJ == 1) {
         TempsDemorant = TempsDemorant + TempsDemorantJ + &quot; jorn &quot;;
      } else if (TempsDemorantJ &gt; 1) {
         TempsDemorant = TempsDemorant + TempsDemorantJ + &quot; jorns &quot;;
      }
      TempsDemorant = TempsDemorant + TempsDemorantH + &quot; h &quot; + TempsDemorantM  + &quot; min &quot; + TempsDemorantS + &quot; s&quot;;
      document.getElementById(&quot;rebors&quot;).innerHTML = TempsDemorant;
      setTimeout(&quot;Rebors()&quot;, 1000)
    }
  } catch (e) {}
}
$(Rebours);

/* foncionetas practicas  - Darkoneko, 09/01/2008 */

//crèa un ligam e o retorna.
//lo parametre onclick es facultatiu.
function createAdressNode(href, texte, onclick) {
  var a = document.createElement('a')
  a.href = href
  a.appendChild(document.createTextNode( texte ) )
  if(arguments.length == 3) {   a.setAttribute(&quot;onclick&quot;, onclick )  }

  return a
}

/*
/!\ incompatible amb IE dins sa forma actuala /!\

get_editcounts() TODO :

*/
function get_editcounts(noms) {
   var http_request;
   if (window.XMLHttpRequest) { // Mozilla, Safari, ...
      http_request = new XMLHttpRequest()
      if (http_request.overrideMimeType)
         http_request.overrideMimeType('text/xml')
   } else { 
      alert(&quot;la partida editcount de addContribLinkNearTalkPageInContributions es pas compatibla internet explorer&quot;)
      return;
      /*
         if (window.ActiveXObject) { // IE
                try {
                        http_request = new ActiveXObject(&quot;Msxml2.XMLHTTP&quot;);
                } catch (e) {
                        try {
                                http_request = new ActiveXObject(&quot;Microsoft.XMLHTTP&quot;);
                        } catch (e) {}
                }


       */
   }
   var address = &quot;/w/api.php?format=xml&amp;action=query&amp;list=users&amp;usprop=editcount&amp;ususers=&quot; + noms.join('|')
   http_request.open('GET', address , false)
   http_request.send(null)

   var users = http_request.responseXML.documentElement.getElementsByTagName(&quot;user&quot;)
   var usersEditCount =new Array() //tablèu de las valors (nom user =&gt; editcount)
   for (var a=0 ; a &lt; users.length ; a++) { 
       //aparentament impossible de far de claus nomenadas.
       
       if( typeof( users[ a ].attributes['editcount'] ) != 'undefined' ) {
           usersEditCount[ users[ a ].attributes['name'].value  ] = users[a].attributes['editcount'].value
       } else {  
           usersEditCount[ users[ a ].attributes['name'].value  ] = 'N/A'
       }
   }
    
   return usersEditCount
}


/* /foncionetas practicas */</text>
      <sha1>fi9ysdysybjery1ut3btg1oqyjtn2ke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruslana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21364</id>
    <revision>
      <id>2510847</id>
      <parentid>2478647</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T16:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2539" sha1="sn3l9k1jyetpb7goo2mkxdu9oqlwx8c" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Image:Ruslana.jpg|right|thumb|Ruslana]]
'''Roslana Stepànivna Lyzhychko''', coneguda internacionalament coma '''Ruslana''' (en [[ucraïnian]]: ''Руслана Степанівна Лижичко''; [[Lviv]], [[24 de mai]] de [[1973]]) es una cantaira [[Ucraïna|ucraïniana]]. Es una de las artistas mai conegudas d'aquel país internacionalament. Es a l'encòp dançaira, productritz, compausaira e jòga tanben del piano. Foguèt revelada internacionalament a partir de sa participacion a l'[[Eurovision]] en [[2004]]. 

Foguèt marcada dins la lista de las 10 femnas mai influentas de 2013 per la revista americana ''[[Forbes]]''. S'impliquèt fòrça dins las manifestacions contra lo govèrn de [[Víktor Ianokòvych]] conegudas jol nom d'[[EuroMaidan]]. En març de 2014 recebèt lo [[Prèmi de la Femna Coratjosa]] (en [[anglés]]: &quot;Woman of Courage Award&quot;) decernit pel secretari d'estat dels [[Estats Units]].

==Discografia==
===Albums===
* Myt' Vesny - Dzvinkiy viter (1986, 1998)
* Ostannye rizdvo 90 (1999)
* Naikrashe (2001)
* Dobriy vechir, tobi... (2002)
* Dyki Tantsi (2003)
* Dyki Tantsi + Bonus (2004)
* Wild Dances (2004)
* Wild Dances (New Year Edition) (2005)
* Wild. Club'in (2005)
* Amazonka (2008)
* ''Wild Energy'' (2008)
* Мій Брат! (2012)

===Singles===
* Wild Dances (2004)
* Dance with the wolves (2004)
* The Same Star (2005)
* Dyka Enerhiya (2006)

===Vidèos musicals===
*1996 - [[Ty (song)|Ty]]
*1997 - [[Balada pro princessu]]
*1998 - [[Svitanok]]
*1998 - [[Ostannya Poema]]
*1998 - [[Kolyskova]]
*1998 - [[Myt' Vesny]]
*2001 - [[Prochannya z Disko]]
*2003 - [[Znaju Ja]]
*2003 - [[Oj, Zagraimy Muzycenku]]
*2004 - [[Kolomyjka (song)|Kolomyjka]]
*2004 - [[Play, Musician]]!
*2004 - [[Wild Dances]]
*2005 - [[Dance with the Wolves]]
*2005 - [[Dance with the Wolves]] [remix]
*2005 - [[The Same Star]]
*2005 - Skazhy Meni
*2006 - [[The Same Star]] [Re-pop]
*2006 - [[Wind Song]] [Remix]
*2006 - [[Wild Energy]] (Dyka Enerhiya)

==Ligams extèrnes==
{{Commons|Ruslana}}
*[http://www.ruslana.ua Sit oficial de Ruslana]
*[https://web.archive.org/web/20121008003503/http://fanclub.ruslana.ua/ Fanclub.ruslana.ua]
*[https://web.archive.org/web/20120630103736/http://www.ruslanatv.com/ RuslanaTV]
*[http://www.youtube.com/RuslanaTube RuslanaTube (YouTube)]

[[Categoria:Naissença en 1973|Ruslana]]
[[Categoria:Cantautor|Ruslana]]
[[Categoria:Cantaira ucraïniana|Ruslana]]
[[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]]
[[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2010]]</text>
      <sha1>sn3l9k1jyetpb7goo2mkxdu9oqlwx8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sergei Eisenstein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23454</id>
    <revision>
      <id>2510870</id>
      <parentid>2510818</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leis Òbras */</comment>
      <origin>2510870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26484" sha1="71639lq820zq2hmng1fspqccmzxhf5o" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Vida e formacion ==
Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la [[Revolucion d'Octobre|Revolucion d’Octòbre]]. 

Dins l'[[Armada Roja]], intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier ([[1920]]) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de [[Vsevolod Meyerhold]].

== Òbra ==

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.
i

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

[[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]]

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandr Nevskii'' ====

{{veire|Alexandr Nevskii (film)}}

''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.&lt;/ref&gt;, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga.

Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.&lt;/ref&gt;. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.&lt;/ref&gt;). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.&lt;/ref&gt;. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha&lt;ref&gt;Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''&lt;/ref&gt;

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada&lt;ref&gt;A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).&lt;/ref&gt;. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.&lt;/ref&gt;.

Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble.

Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.&lt;/ref&gt;. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma&lt;ref&gt;Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).&lt;/ref&gt;.

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>71639lq820zq2hmng1fspqccmzxhf5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510871</id>
      <parentid>2510870</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vida e formacion */</comment>
      <origin>2510871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25775" sha1="mg281o9s3pqrqhcvonfp1emh5ts3mxq" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Biografia ==

=== Jovença e formacion ===

=== Carriera ===

=== Fin de vida e mòrt ===

== Òbra ==

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.
i

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

[[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]]

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandr Nevskii'' ====

{{veire|Alexandr Nevskii (film)}}

''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.&lt;/ref&gt;, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga.

Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.&lt;/ref&gt;. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.&lt;/ref&gt;). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.&lt;/ref&gt;. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha&lt;ref&gt;Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''&lt;/ref&gt;

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada&lt;ref&gt;A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).&lt;/ref&gt;. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.&lt;/ref&gt;.

Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble.

Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.&lt;/ref&gt;. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma&lt;ref&gt;Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).&lt;/ref&gt;.

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>mg281o9s3pqrqhcvonfp1emh5ts3mxq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510872</id>
      <parentid>2510871</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jovença e formacion */</comment>
      <origin>2510872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26834" sha1="a77f0uia72mqc6087cydkxsn4cnc8s3" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Biografia ==

=== Jovença e formacion ===

Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]&lt;ref&gt;Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].&lt;/ref&gt; a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]&lt;ref&gt;Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e juridic (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).&lt;/ref&gt;. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.&lt;/ref&gt;.

=== Carriera ===

=== Fin de vida e mòrt ===

== Òbra ==

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.
i

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

[[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]]

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandr Nevskii'' ====

{{veire|Alexandr Nevskii (film)}}

''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.&lt;/ref&gt;, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga.

Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.&lt;/ref&gt;. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.&lt;/ref&gt;). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.&lt;/ref&gt;. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha&lt;ref&gt;Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''&lt;/ref&gt;

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada&lt;ref&gt;A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).&lt;/ref&gt;. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.&lt;/ref&gt;.

Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble.

Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.&lt;/ref&gt;. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma&lt;ref&gt;Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).&lt;/ref&gt;.

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>a77f0uia72mqc6087cydkxsn4cnc8s3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510873</id>
      <parentid>2510872</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jovença e formacion */</comment>
      <origin>2510873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27111" sha1="7046xdid0wzp1kxf8gl699cdqmkj2pm" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Biografia ==

=== Jovença e formacion ===

Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]&lt;ref&gt;Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].&lt;/ref&gt; a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]&lt;ref&gt;Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e juridic (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).&lt;/ref&gt;. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.&lt;/ref&gt;. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.&lt;/ref&gt;.

=== Carriera ===

=== Fin de vida e mòrt ===

== Òbra ==

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.
i

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

[[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]]

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandr Nevskii'' ====

{{veire|Alexandr Nevskii (film)}}

''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.&lt;/ref&gt;, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga.

Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.&lt;/ref&gt;. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.&lt;/ref&gt;). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.&lt;/ref&gt;. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha&lt;ref&gt;Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''&lt;/ref&gt;

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada&lt;ref&gt;A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).&lt;/ref&gt;. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.&lt;/ref&gt;.

Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble.

Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.&lt;/ref&gt;. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma&lt;ref&gt;Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).&lt;/ref&gt;.

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>7046xdid0wzp1kxf8gl699cdqmkj2pm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510874</id>
      <parentid>2510873</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jovença e formacion */</comment>
      <origin>2510874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27215" sha1="jf8eqq3rx2q4ba69qzujadx0elil89m" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Biografia ==

=== Jovença e formacion ===

Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]&lt;ref&gt;Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].&lt;/ref&gt; a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]&lt;ref&gt;Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e juridic (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).&lt;/ref&gt;. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.&lt;/ref&gt;. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.&lt;/ref&gt;. Sa maire, [[Iuliia Konetzkaia]] ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs.

=== Carriera ===

=== Fin de vida e mòrt ===

== Òbra ==

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.
i

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

[[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]]

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandr Nevskii'' ====

{{veire|Alexandr Nevskii (film)}}

''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.&lt;/ref&gt;, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga.

Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.&lt;/ref&gt;. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.&lt;/ref&gt;). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.&lt;/ref&gt;. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha&lt;ref&gt;Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''&lt;/ref&gt;

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada&lt;ref&gt;A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).&lt;/ref&gt;. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.&lt;/ref&gt;.

Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble.

Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.&lt;/ref&gt;. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma&lt;ref&gt;Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).&lt;/ref&gt;.

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>jf8eqq3rx2q4ba69qzujadx0elil89m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Godofred de Bouillon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53638</id>
    <revision>
      <id>2510860</id>
      <parentid>2442090</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55404-73</username>
        <id>65681</id>
      </contributor>
      <origin>2510860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1877" sha1="ai5yv3od177l8vwh458ljtwn72ehli6" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Imatge:Election de Godefroi de Bouillon comme avoué du Saint-Sépulchre (1099).jpg|thumb|200px|left|Eleccion de Godofred de Bouillon]][[Imatge:Blason Royaume de Jérusalem.svg|thumb|100px|Escut deu [[Reiaume de Jerusalèm]]]]'''Godofred de Bouillon''' (en [[francés]] '''Godefroi de Bouillon''') que ho un chivalier [[Francs|franc]] qui ho un deus purmèrs a s'engatjar dens la [[Purmèra Crotzada]] e qui participè a la presa de [[Jerusalèm]] per las òsts crestianas en [[1099]]. Que ho causit com rei de Jerusalèm e que s'estimè de préner la foncion sens non pas osténder lo títol dens la ciutat on per eth avèva viscut e patit lo hilh de Diu, rei deu reis.0jm

{{Debuta dinastia}}
{{inserir dinastia|color1=&quot;#ffffff&quot;|color2=&quot;#ffffff&quot;
  |abans=[[Conrad de Bassa Lotharingie|Conrad&lt;br /&gt;de Franconie]]
  |nom=[[Liste des ducs de Bassa Lotaringia|duc de Bassa Lotaringia]]
  |aprèp=[[Enric Ièr de Limborg|Enric&lt;br /&gt;de Limborg]]
  |periòde=1089-1096}}
{{inserir dinastia|color1=&quot;#ffffff&quot;|color2=gold 
  |abans=[[Iftikhâr al-Dawla]]'''&lt;br /&gt;governador fatimid de Jerusalèm'''&amp;nbsp;
  |nom=[[Imatge:Blason Royaume de Jérusalem.svg|64px]]&lt;br /&gt;[[Lista deus reis de Jerusalèm|Avoat deu Sant Sepulcre]]
  |aprèp=[[Baudoïn Ièr de Jerusalèm|Baudoïn I{{èr}}]]'''&lt;br /&gt;rei de Jerusalèm'''&amp;nbsp;
  |periòde=1099-1100}}
{{Fin dinastia}}

== Ligams extèrnes ==
* [https://web.archive.org/web/20090318014120/http://www.canalacademie.com/Godefroy-de-Bouillon.html Godefroy de Bouillon sus Canal Académie]

[[Categoria:Ostal de Bolonha]]
[[Categoria:Comte de Verdun]]
[[Categoria:Duc de Bassa Lotaringia|Godofred 04]]
[[Categoria:Naissença en 1060|Godofred de Bouillon]]
[[Categoria:Decès en 1099|Godofred Bouillon]]
[[Categoria:Bolonés]]
[[Categoria:Rei de Jerusalèm]]
[[Categoria:Òme crosat]]
[[Categoria:Purmèra crozada]]</text>
      <sha1>ai5yv3od177l8vwh458ljtwn72ehli6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510861</id>
      <parentid>2510860</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55404-73</username>
        <id>65681</id>
      </contributor>
      <comment>Las fòrças crestianas (cavalièrs, simples paisans, òmes d'armas) venquèron los turcs aisidament, de Bizanci fins als territòris d'Antioquia e d'Edessa, que foguèron liberats dels envasidors turcs pendent aquela Purmèra Crotzada.</comment>
      <origin>2510861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="7zytjs58jwjj60fzfqt8nu78tjl2r6t" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Imatge:Election de Godefroi de Bouillon comme avoué du Saint-Sépulchre (1099).jpg|thumb|200px|left|Eleccion de Godofred de Bouillon]][[Imatge:Blason Royaume de Jérusalem.svg|thumb|100px|Escut deu [[Reiaume de Jerusalèm]]]]'''Godofred de Bouillon''' (en [[francés]] '''Godefroi de Bouillon''') que ho un chivalier [[Francs|franc]] qui ho un deus purmèrs a s'engatjar dens la [[Purmèra Crotzada]], e qui venquè los turcs puèi participè a la presa de [[Jerusalèm]] per las òsts crestianas en [[1099]]. Que ho causit com rei de Jerusalèm e que s'estimè de préner la foncion sens non pas osténder lo títol dens la ciutat on per eth avèva viscut e patit lo hilh de Diu, rei deu reis.

{{Debuta dinastia}}
{{inserir dinastia|color1=&quot;#ffffff&quot;|color2=&quot;#ffffff&quot;
  |abans=[[Conrad de Bassa Lotharingie|Conrad&lt;br /&gt;de Franconie]]
  |nom=[[Liste des ducs de Bassa Lotaringia|duc de Bassa Lotaringia]]
  |aprèp=[[Enric Ièr de Limborg|Enric&lt;br /&gt;de Limborg]]
  |periòde=1089-1096}}
{{inserir dinastia|color1=&quot;#ffffff&quot;|color2=gold 
  |abans=[[Iftikhâr al-Dawla]]'''&lt;br /&gt;governador fatimid de Jerusalèm'''&amp;nbsp;
  |nom=[[Imatge:Blason Royaume de Jérusalem.svg|64px]]&lt;br /&gt;[[Lista deus reis de Jerusalèm|Avoat deu Sant Sepulcre]]
  |aprèp=[[Baudoïn Ièr de Jerusalèm|Baudoïn I{{èr}}]]'''&lt;br /&gt;rei de Jerusalèm'''&amp;nbsp;
  |periòde=1099-1100}}
{{Fin dinastia}}

== Ligams extèrnes ==
* [https://web.archive.org/web/20090318014120/http://www.canalacademie.com/Godefroy-de-Bouillon.html Godefroy de Bouillon sus Canal Académie]

[[Categoria:Ostal de Bolonha]]
[[Categoria:Comte de Verdun]]
[[Categoria:Duc de Bassa Lotaringia|Godofred 04]]
[[Categoria:Naissença en 1060|Godofred de Bouillon]]
[[Categoria:Decès en 1099|Godofred Bouillon]]
[[Categoria:Bolonés]]
[[Categoria:Rei de Jerusalèm]]
[[Categoria:Òme crosat]]
[[Categoria:Purmèra crozada]]</text>
      <sha1>7zytjs58jwjj60fzfqt8nu78tjl2r6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Castèl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63723</id>
    <revision>
      <id>2510866</id>
      <parentid>2496988</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T22:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>65448</id>
      </contributor>
      <comment>Torre de menagem (Castelo dos Mouros) 378.jpg</comment>
      <origin>2510866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7853" sha1="n1xv98mldajciyh8c3fd1u3db3dsmy1" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{{BesonhTraduccion}}
{{Vejatz omonims|Castèl (omonimia)}}
[[imatge:Tarascon Castle.jpg|thumb|Façada del castèl de [[Tarascon (Bocas de Ròse)|Tarascon]] en [[Occitània]].]]
Lo '''castèl''' (var. '''castèu, castèth, chastèl, chastèu, chasteu''') (del [[latin]] ''castellum'', forma diminutiva de ''castrum'') es una «''plaça fòrta, clausurada de muralhas, baloards, dogas e d'autras fortificacions''». Existís tota una tièra d'edificis militars que presentan d'analogias amb lo castèl, coma l'[[alcazar]], lo [[torreón]], l'[[atalàia (construccion)|atalàia]], lo [[fòrt]], lo [[palais]] fortificat, la [[ciutadèla]] o l'[[alcazaba]], çò que fa pas de bon afortir se la construccion es vertadièrament o pas un castèl. Se considèra normalament coma tal un ensems format per una encencha emmuralhada qu'embarra un pati d'armas, que a son entorn se situan una tièra de dependéncias e que dispausa d'almens una torre abitabla.&lt;br /&gt;

[[Imatge:Marienburg 2004 Panorama.jpg|thumb|right|600px|Castèl de [[Marienburg]]-[[Malbork]], en Polonha]]

==Evolucion==

[[Imatge:Castle Himeji sakura01.jpg|200px|thumb|right|[[Castèu de Himeji]] en [[Japon]].]]

[[Imatge:Castle Neuschwanstein.jpg|thumb|244ppx|left|Castèl de [[Neuschwanstein]] que faguèt construire [[Loís II de Bavièra]], amb una finalitat mai decorativa que defensiva]]

A mai se los castèls espeliguèron en abondància entre los sègles [[sègle VIII|VIII]] e [[sègle XVI|XVI]], son origina es mai anciana e an de precedents dins l'arquitectura militara de la [[Grècia]] classica. Pendent la [[Nauta Edat Mejana]] s'utilizava coma cerco defensiva una simpla palissada de fusta, mas l'evolucion de l'armament e de las tecnicas militaras faguèron venir obsolèta aquesta mena de defensa. Mai tard, se faguèron servir per sa soliditat las construccions en pèira e de murs nauts dels murs que con este material podía alcanzarse. 

Pendent l'Edat Mejana, lo castèl aviá pas sonque de foncions purament defensivas, tanben èra residéncia dels senhors de la noblesa e dels quites reis. Al cap de cèrt temps d'unes castèls venguèron una mena de palaisses fortificats. A mai se podiá èsser enclavado dins los núcleos urbans, çò mai frequent es que se situase dins d'airals estrategics, abitualament quilhats sus de ponches elevats e próximos a un curso de agua para su abastecimiento, desde donde pudiera organizarse la propia defensa y la de las villas que de él dependían. 

A partir del sègle XVI, en seguida de la davalada del [[feudalisme]] e la consolidacion de las monarquías absolutistas, la noblesa proprietària dels castèls los abandonèt dapasset per anar viure dins de palaisses vesins de la cort reiala. Per aquesta rason, e perque venguèron obsolèts dins sa foncion militara, los castèls perdèron son interès e anèron a se destrantalhar fins a la roïna actuala d'un bon nombre d'eles.
[[Image:Hradcany vecer - Praha.jpg|thumb|600ppx|center|[[Castèl de Praga]]]]

== Elements del castèl ==
[[Image:Torre de menagem (Castelo dos Mouros) 378.jpg|thumb|144ppx|left|Muralha del ''Castelo dos Mouros'', a [[Sintra]]]]
Dins l'arquitectura castelara se pòdon remarcar los elements seguents essencials e mai caracteristics:

=== La muralha ===
Tota l'encencha es enrodada d'una muralha nauta e espessa, qu'en general s'i pòt caminar por su adarve, es a dire, per un camin que la recorre sus sa partida superiora. De trecho en trecho, se intercalan dins la muralha de cubos o torreones que permeton de diversificar los angles de tir e de defendre mejor las cortinas. Todos los lienzos suelen estar rematados per d'almenas per la proteccion de los defendeires. Es tanben abitual de disponer de matacanes e de garitas voladas pr'amor de melhorar las condicions de tir sobre los asaltantes. Al pè de la muralha e rodeándola por el exterior se abre a veces un foso para empachar la aproximación dels enemics; se salva con ponts levadisses. Puede haber más de un anillo defensiu emmuralhat.

=== La torre de l'omenatge ===
[[Image:Prunn02.jpg|thumb|240ppx|right|Pati e torre del castèl de [[Prunn]], [[Bavièra]]]]
Es la torre principala, la que servís de residéncia al senhor e cumple las foncions principalas del castèl, albergando las estancias principalas e, en ocasions, los magazins de viandas. Se encuentra en la posicion mai abrigada en relacion amb un possible ataca exteriora, de tal biais que se tombèsse lo demai de las defensas, aquesta torre poguèsse ofrir un darrièr refugi.

=== Lo pati de armas ===
Constituís un espaci central que dins qualques cases ramenta las [[clastras]] monasticas. A l'entorn de al patio se distribuyen determinadas estancias, coma la capèla (se n'i a una), la sala de recepcions, las naves para acuartelamiento de las tropas, la [[armería]], etc. La dintrada al castèl se fa a través del patio de armas; desde él se pòt accedir al demai de las dependéncias como pasillos de accès a las mazmorras o incluso a pasadisses secrets de fugida, que suelen èsser reservats al senhor.

== De castèls d'[[Occitània]] ==

* [[Castèu dei Bauç]]
* [[Castèu de Bèucaire]]
* [[Ciutat de Carcassona]]
* [[Castèl de Castèlnau-Bretenós]]
* [[Castèls de Las Tors]]
* [[Castèl de Lavardens]]
* [[Castèl de Mauvesin]]
* [[Castèl de Montespiu]]
* [[Castèl de Montsegur]]
* [[Castèl de Najac]]
* [[Castèth de Pau|Castèl de Pau]]
* [[Castèl de Pèirapertusa]]
* [[Castèl de Pòrtas]]
* [[Castèl de Puèglaurenç]]
* [[Castèl de Puègverd]]
* [[Castèl de Querbús]]
* [[Castèl de Ròcatalhada]]
* [[Castèl de Tèrmes d'Armanhac]]
* [[Torre d'Albon]]

== Lo castèl en [[Espanha]] ==
[[Imatge:CastilloTurégano2.jpg|thumb|240ppx|right|Castèl de [[Turégano]] (Segòvia)]]
{{AP|Castillos de España}}
Los nòu sègles que durèt lo periòde que se sona «[[Reconquista]]» ([[711]]-[[1492]]) menada a cabo pels reialmes de [[Corona de Castelha|Castelha]] e d'[[Corona d'Aragon|Aragon]] mantenguèron la Peninsula Iberica en estat de guèrra permanenta. Si se añaden a ello las tensions intèrnas entre la noblesa e la monarquía, frecuentes durante la baja Edad Media e la Renaissença, que derivan a veces en vertadièra guèrra civila, es de bon comprendre lo ròtle qu'aguèron los castèls e el porqué de su abundancia en España.

== Vejatz tanben ==
*[http://es.wikipedia.org/wiki/Castillos_de_España Castillos de España] {{es}}
*[http://ca.wikipedia.org/wiki/Llista_de_castells_dels_Pa%C3%AFsos_Catalans Llista de Castells dels Països Catalans] {{ca}}
*[https://web.archive.org/web/20190418030639/http://www.topcastles.com/ Top 100 of Medieval Castles]

==Ligams extèrnes==
{{commons|Castle|Castèls}}
==Galariá==
&lt;gallery style=&quot;float: right&quot;&gt;
Imatge:SDJ_Harlech_Castle_Gatehouse.jpg|The main gatehouse of [[Harlech Castle]], [[País de Galas]]
Imatge:Vyborg castle.jpg|Lo castèl [[Vyborg]]
Imatge:Uppsala slott-2.jpg|[[Castèl d'Uppsala]], [[Suècia]]
Imatge:Burg Eltz 1.jpg|[[Burg Eltz]], [[Alemanha]]
Imatge:Siracusa-castello mainace.jpg|[[Castello Maniace]] a [[Siracusa, Itàlia]]
Imatge:Bran Castle.jpg|[[Castèl Bran]], [[Romania]]
Imatge:Olavinlinna.jpg|Lo [[Castèl d'Olaf]], [[Finlàndia]]
Imatge:Mota-Castillo de la Mota.jpg|[[La Mota]], castèl d'estil ''mudejar'', a [[Medina del Campo]], [[Espanha]]. [[Castelha (region istorica)|Castelha]] significa &quot;País dels Castèls&quot;
Imatge:Biertan church with protecting walls.jpg|Glèisa fortificada a [[Biertan]], [[Romania]]
Imatge:Castello di Savoia - Gressoney-St.Jean.jpg|Castèl a [[Gressoney-Saint-Jean]], [[Itàlia]]
|[[Castèl de Vilnius]] dessenhat a l'entorn de 1530, Lithuania
Imatge:Schweiz Schloss Chillon Gesamtansicht.jpg|Castèl de Chillon, [[Soïssa]]
&lt;/gallery&gt;

[[Categoria:Arquitectura militara|Castèl]]
[[Categoria:Castèl|*]]
[[Categoria:Estil d'ostal]]</text>
      <sha1>n1xv98mldajciyh8c3fd1u3db3dsmy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Utilizaire:Sivadon 1949</title>
    <ns>2</ns>
    <id>64887</id>
    <revision>
      <id>2510867</id>
      <parentid>2509966</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T22:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2510867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15895" sha1="pdcowit4s24j8fqdbth5iqtgvhb85ar" xml:space="preserve">https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html

'''MESA EN GARDA'''

'''Se cal malfisar del siti http://bdtopoc.org/ . Es incapable d'escriure que sap pas lo nom d'una comuna. Dona totjorn una responsa, siá la responsa justa, siá una responsa falsa (una invencion, mai que mai, o la fòrma francesa). Aquò rai, tomba just per moments. Lo problèma es que sabètz pas quora la responsa es justa o es falsa, un pauc coma los relòtges arrestats que çaquelà donan la bona ora dos còps per jorn ! Quand i a un càmbiament de nòrma, digun ne sap ni la data ni la rason; fa que sus wp.oc, la referéncia es donada a bdtopoc per un toponime e quand verificatz la referéncia, podètz trobar un nom diferent'''
.
'''Pels agionimes (noms de sants), çò pièger es que sovent vos dona la fòrma sabenta, adaptada del latin, sense cap avertiment, coma de costuma, que lo nom es una construccion en cambra. Quand trobatz Sant (Sent) Maurici (&lt; Mauricius), Sulpici (&lt; Sulpicius), Desidèri (&lt; Desiderius), i a 90 % de possibilitats que lo nom siá inventat. Çaquelà, i a pas de certitud absoluda aquí tanpauc (per exemple, Blasi &lt; Blasius pòt èsser una bona responsa).'''

'''Dins la practica, bdtopoc.org pòt servir de referéncia SONQUE quand avètz una autra font que dona una responsa identica (e que las doás fonts se son pas copiadas).'''


'''Enquèstas toponimicas Sivadon'''

'''Pug d'Agenés'''

2 òmes, un mai de 70 ans, parla occitan, un autre 65-70, coneissença al mens passiva (familha que parlava de contunh).
* Puch d'Agenés : [Puʃ] &quot;vam a Pug&quot; (= anam a Pug) [ba na 'puʃ]; cita tanben una autra prononciacion : [Putʃ]; Bénédicte Boyrie-Fénié : [Puʃ d-]; Autres lòcs (notacions pas gaire precisas, mai que mai de las nasalas): [dama'zan], [biləfrankə] (= V. de Cairan), [munyr], [bilatun], [byzɛt], [ka'lunnjə] = Calonjas, coma se foguèsse Calon-nhas, ambe  (BBF : [-əs]),[rrazimet],[be'rɔj] (vilatge a un caireforc près de Vilaton), [kɔw'bɛjrə] (BBF [kaw - s]), [fargə] (BBF [hargəs -]), [kastɛlja'lus], [lu mas], []kaw'mun] (veire Cauvèiras : polimorfisme ?)

COPIA (EN CAS DE NOVÈLA DISPARICION SUSPÈCTA sus ma pagina Wp.fr)
Il n'est pas inintéressant d'expliquer ce qui est arrivé depuis un conflit en avril 2018, suivi par ma décision de ne plus contribuer à Wikipédia.fr.

J'ai reçu un courrier de soutien d'un contributeur et j'ai répondu en précisant ce que je pensais de certaines personnes qui ont hélas un pouvoir sur nous. M'étant absenté quelques heures, j'ai reçu un avis anonyme, qui semblait être rédigé automatiquement, de Wikipédia.fr, m'avertissant que quelqu'un avait essayé de prendre mon identité sur le site. 

&quot; Tentative échouée de connexion à Wikipedia en tant que Sivadon 1949

    3 mai 2018, 19:48
    Assurer un Suivi

    De :
        Wikipedia

    A :
        Sivadon 1949


  		Il y a eu une tentative échouée de connexion à votre compte depuis un nouvel appareil. Assurez-vous que votre compte a un mot de passe suffisamment sécurisé. &quot; 	 

On avait donc lu ma correspondance privée et celui qui avait lu était apte à le faire, je n'en dis pas plus. Comme je ne suis pas né de la dernière pluie, j'ai immédiatement compris le message : si tu veux revenir, on va contribuer à ta place en te faisant écrire des horreurs, afin que tu sois censuré définitivement et que ta réputation soit perdue. Je me demande d'ailleurs si le message était automatique ou s'il m'avait été directement envoyé par la personne désireuse de me nuire et ayant un accès à mes données personnelles.

Je pensais que si je continuais à ne plus contribuer, il ne se passerait rien. En réalité, j'ai reçu de façon répétée des quantités de spams sur ma boîte de réception, j'ai observé des signes divers que mon ordinateur était surveillé, je reçois deux ou trois par jour des appels téléphoniques avec comme seule réponse une respiration, voire rien du tout, des messages enregistrés muets si je ne réponds pas. Auparavant, ça n'arrivait que le samedi matin, parce que les cambrioleurs veulent savoir qui est parti en week-end et en plus ce n'était pas très fréquent. Enfin, toutes sortes de comportements, que j'oublie au fur et à mesure et où la bêtise le dispute à la méchanceté. J'ai des horaires irréguliers, mais en revanche mon perturbateur n'est guère actif au-delà de 10 heures du soir (c'est un indice sur son identité). Fait remarquable, on n'essaie pas de perturber mon activité sur Wikipédia (en d'autres langues que le français), sans doute parce que l'identité du fâcheux serait détectée. Ça dure depuis maintenant plus d'un an et je rends hommage à la patience de l'imbécile. Je n'en dirai pas davantage. 

, latinizacion del sufixe gallés ''-ācon''. X èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre ''X''. 

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de [[]]; es ara del canton de '''' (en francés), donc .

'''Bibliografia toponimica :'''

&lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour'', ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Gironde'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Lot-et-Garonne'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Jean Roux, ''Dictionnaire toponymique des communes de Dordogne'', ed. Novelum-IEO e Lo Congrès permanent de la lenga occitana, 2020, p. &lt;/ref&gt;

 &lt;ref&gt;Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° &lt;/ref&gt; 

&lt;ref&gt;Ernest Negre, ''Les Noms de Lieux du Tarn'', 4e ed., Vent Terral, Energues, 81350 Andouque, 1986, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Gaston Bazalgues, ''A la Découverte des Noms de Lieux du Quercy et des Communes du Lot'', Les Éditions de la Bouriane et du Quercy, 2002, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Paul Burgan, André Lafon, ''Toponymie du Tarn-et-Garonne'', Association Antonin Perbosc, 2006, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Chantal Tanet et Tristan Hordé, ''Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord'', ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. &lt;/ref&gt;


&lt;ref&gt;Michel Grosclaude et Jean-François Le Nail, ''Dictionnaire toponymique des communes des Hautes-Pyrénées intégrant les travaux de Jacques Boisgontier'', Conseil Général des Hautes-Pyrénées, 2000, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Michel Grosclaude, ''Dictionnaire toponymique des communes du Béarn'', Escòla Gaston Febus, 1991, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Frank R. Hamlin, ''Toponymie de l'Hérault, Dictionnaire Topographique et Étymologique'', Éditions du Beffroi e Études Héraultaises, 2000, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Fr. Mistral, ''Lou Tresor dóu Felibrige'', reedicion Culture Provençale et Méridionale, Raphèle-lès-Arles, 1979, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Patrici Pojada, ''Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus'', ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Xavier Delamarre, ''Dictionnaire de la Langue gauloise'', ed. Errance, 2na edicion, 2008, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. &lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Xavier Delamarre, ''Noms de personnes celtiques dans l'Épigraphie classique'', ed. Errance, 2007, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Pierre Yves Lambert, ''La Langue gauloise'', ed. Errance, edicion 2003, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Albert Dauzat, ''La toponymie gauloise de l'Auvergne et du Velay, 1931 http://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1931_num_33_4_2623&lt;/ref&gt; 

&lt;ref&gt;Pierre Nauton, Atlas Linguistique et Ethnographique du Massif Central'', CNRS, 1972, enquèstas preliminàrias 1942-1943, enquèsta principala 1951-1953, enquèsta de tèsi en Naut Léger, 1944-1947&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Jean Arsac, ''Les noms de lieux en Velay'', ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Marcel Villoutreix, ''Noms de Lieux du Limousin'', ed. Bonneton, 1995 (cerchatz a l'index)&lt;/ref&gt;.

&lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire toponymique de la '', n° , ed. Lucien Souny, 2, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Corrèze'', ed. la Geste, 2022, p. &lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Patrici Poujade, Dictionnaire toponymique de l'Ariège, IEO-Arièja, 2021, p. &lt;/ref&gt; 

'''Ajuda grafica'''

&lt;ref&gt;Loïs Alibèrt, Gramatica occitana, segonda edicion, Centre d'Estudis Occitans, Montpelhièr, 1976&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;http://superlexic.com/revistadoc/wp-content/uploads/2013/07/Linguistica-occitana-6-CLO.pdf, pp. 53-61&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a7/Tourtoulon.jpg&lt;/ref&gt;

'''Evol demografica'''
|1793=
|1800=
|1806=
|1821=
|1831=
|1836=
|1841=
|1846=
|1851=
|1856=
|1861=
|1866=
|1872=
|1876=
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=
|1901=
|1906=
|1911=
|1921=
|1926=
|1931=
|1936=
|1946=
|1954=
|1962=
|1968=
|1975=
|1982=
|1990=
|1999=
|2004=
|2005=
|cassini=
|senscomptesdobles= 1962}}

{{refins}}

===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = X
 | nòrd       = [[]] &lt;small&gt;([[a (departament)|a]])&lt;/small&gt;
 | nòrd-èst   = [[]]
 | èst        = [[]]
 | sud-èst    = [[]]
 | sud        = [[]]
 | sud-oèst   = [[]]
 | oèst       = [[]]
 | nòrd-oèst  = [[]]
}}
==Toponimia==

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

'''Plan comuna'''

==Geografia==
==Toponimia==
==Istòria==
==Administracion==
==Demografia==
==Lòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Veire tanben==
==Ligams extèrnes==
==Nòtas==
&lt;references/&gt;

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[]] |Fin= [[]] |Identitat=  |Partit= |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[]] |Fin= |Identitat= |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[]] |Fin=  |Identitat=  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[]]  |Fin= |Identitat= |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[]] |Fin=  |Identitat=  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

'''Modèl infobox Vila'''
{{Infobox Vila
|carta=oc
|nom= en oc
|nom2 = &lt;i&gt;''en fr''&lt;/i&gt;
|imatge =
|legenda = .
|blason = 
|bandièra= 
|nom de division1 = Region ist 
|division1 = {{Ga}}
|nom de division2 = Parçan
|division2 = [[Medòc]]
|nom de division3 = Estat
|division3 = {{França}}
|nom de division4 = Region
|division4 = {{Occitània (Region)}}
|nom de division5 = Departament
|division5 = {{Òlt}}
|nom de division6 = Arrondiment
|division6 = [[Arrondiment de X|X]]
|nom de division7 = Canton
|division7 = Canton de Dakòs ([[Canton de truc|truc]] avant 2015)
|nom de division8 = Intercom
|division8 = [[Comunautat de c de X|CC]]
|nom de division9 = Comuna
|division9 = [[nom comuna]]
|còda = 47111
|ehess = 
|cp = 47240
|mapa = 
|imatge de mapa =
|latitud = 44.7480555556
|longitud = 0.443055555556
|estatut = 
| altmin      = 100
| altitud  = 
| altmax = 300
|superfícia = 7.35
|populacion = {{popfrs46|111}} 
|annada-pop = {{popfrs47|0}}
|densitat = {{formatnum:{{#expr:({{popfrs47|111}}/7.35) round 2}}}}
|sits-toristics =
|divèrs = comuna delegada
|gentilici = 
|url= 
|imatgeloc=
}}


'''Modèl canton'''
&lt;!-- Article redigit en --&gt;
{{Infobox Canton de França
|carta=oc
|nom=Canton de  
|imatge = 
| reg= {{}}
| dept={{}}
| arrt= [[Arrondiment de]] 
|vila= [[]]
|nbcom= 
|canton=
|km²=  .
|cons=
|datas= [[20]]-[[2015]]
|}}

Lo '''canton de ''' es una anciana division administrativa d [[]], situada dins l'[[arrondiment de ]], lo [[departaments franceses|departament]] d [[]] e la [[regions francesas|region]] d'[[]], adara d [[]]. Las  comunas son dempuèi [[2015]] dins lo canton d (burèu centralizator [[]]). La lenga autoctòna es l'occitan [[]], dins sa varianta .

==Composicion==
{|class= &quot;wikitable&quot;
!Nom
!Width=&quot;135&quot;|Còdi INSEE
!Superficia 
(&lt;small&gt;km²&lt;/small&gt;)
!Populacion 
!Densitat 
(&lt;small&gt;ab/km²&lt;/small&gt;)
!Intercomunalitat 2020
|-
|[[]]
|47
|,
| {{popfr47|086}} ({{popfr47|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr47|086}}/20.17) round 2}}}}
|CC   
|-
|[[]]
|47
|,
| {{popfr47|086}} ({{popfr47|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr47|086}}/20.17) round 2}}}}
|CC
|-
|[[]]
|47
|,
| {{popfr47|086}} ({{popfr47|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr47|086}}/20.17) round 2}}}}
|CC  
|-
|[[]]
|47
|,
| {{popfr47|086}} ({{popfr47|0}})
| {{formatnum:{{#expr:({{popfr47|086}}/20.17) round 2}}}}
|CC 
|-


|}
==Istòria==
==Nòtas==
&lt;references/&gt;

'''Modèl CC'''

{{Infobox Gropament de comunas
|nom={{PAGENAME}}
|pais=França|lenga=oc
|imatges= 
|reg=, ancianament de 
|dept={{}}
|créacion=1èr de  [[20]]
|nbcom=
|caplòc=
|president=  [[]] ([[Cònsol]] de [[]])
|pop=
|datapop=[[2015]]
|superf=. km2
|ectaras=
|dens=
|budget=
|sitweb=
|imatgesfin=
|}}

La '''Comunautat de comunas ''' es una intercomunalitat [[França|de la Republica Francesa]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[]] e la [[region francesa|region]] d&lt;small&gt; ancianament de [[]]&lt;/small&gt;. Son còdi SIREN es .

==Istòria==
Lo 1èr de gèr 2017, la comunautat de comunas result de la fusion de la CC  (a [[]]), las  comunas), de la CC  (a [[]], las  comunas) e de la CC  (a [[]], las  comunas). La residéncia es a .

==Composicion==
Le nom de la comuna es seguit del nom de l'[[intercomunalitat]] precedenta. Per l'òrdre alfabetic, los agionimes son per defècte en ''Sant(a)''.

* [[]] (de : Comunautat de comunas )
* [[]] (de : Comunautat de comunas )
* [[]] (de : Comunautat de comunas )
* [[]] (de : CC )
* [[]] (de : CC )
* [[]] (de : CC )
* [[]] (de : CC )
* [[]] (de : CC )
* [[]] (de : CC )
* [[]] (de : CC )

==Nòtas==
&lt;references/&gt;


La ''Toponymie générale de la France'' d'Ernest Nègre balha las prononciacions dels noms de comunas, simplament cal picar &quot;on dit&quot; en recèrca dins lo libre electronic, coma acò https://books.google.fr/books?id=jbpVLN1tRNoC&amp;pg=PA1151&amp;lpg=PA1151&amp;dq=%22lauracbuc%22&amp;source=bl&amp;ots=fhhMfqUkID&amp;sig=0ABgFqvD800QXaBxlFrU3tdnXdc&amp;hl=ca&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi3jdGSlKHSAhUDVRoKHdq2C7EQ6AEIQjAH#v=onepage&amp;q=%22on%20dit%22&amp;f=false

http://archive.org/stream/revuededialectol03sociuoft#page/n153/mode/1up

Bonjorn vos fau conéisser los toponimes occitans d'una enquesta lingüistica sus lo limit entre catalan e occitan trapada sus archive.org

L'Espitalet [lespitalet], [lez espitalezi] Merencs [merens], [merengezi] Ascon [asku], [lez askunezi]

País de Saut :

La Fajòla [lafajole], [eun fajolaut] Merial [merial] Niòrt [niort], [niurtezi] Redoma [redumo], [redumats] Aunat [aunat], [aunadois],

Donasan :

Campanhan [kampanha], [kampanhat] Mijanés [mijanes], [mizaneziens] Artigues : res Rosa [ruzo]; Carcanhèra [karkanhèra], [karkanherats] Querigut [kerigut]

Aude Oest :

Escolobra [eskulubre], [lez eskulubrats] Bosquet [buskèt], [busketasi] Ròcafòrt [rokafort], [le rokeforte] Santa Colomba [santo kolumbo], [les kulumats] Conòsol [kunozul], [es kunuzals] Artigues [artiges], [artigats]

Aude Est :

Puèglhaurenç [pèlhaurens] Salvesinas [salbezinos], [lei salbatjos] (als Spottname) Gincla [jinkla], [le jinklanens] Montfòrt [muntfort], [munfurteus]

Fenolhedés Nord

Caudièrs de Fenolhedés [kaudiès de fenulhedes], [les kaudierols] Fenolhet [fenulhet] Vira [bira], [biranens] Rabolhet [rabulhèt], [rabulhetans] Sornian [surnia]

Fenolhedés Sud

Camporsin [kampusi] [kampusinais] Prats [pratse] sic, [prakseens] Pesilhan [pezilha], [pezilhanens] Trevillac [trebilhak], [trebilhakaires] Montalban [montalba], [muntalbanezus]</text>
      <sha1>pdcowit4s24j8fqdbth5iqtgvhb85ar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lista dels presidents de Portugal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68579</id>
    <revision>
      <id>2510877</id>
      <parentid>2400581</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55380-17</username>
        <id>65690</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tresena Republica (1974 fins a uèi) */</comment>
      <origin>2510877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13662" sha1="rqgp7yf5zq08rrhcq47x254cz77aost" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Fichièr:Flag of the President of Portugal.svg|thumb|right|250px|Bandièra del president de Portugal.]]
Lo president es lo [[cap d'Estat]] de [[Portugal]]. Es elegit per un periòde de 5 ans per la populacion, amb una possibilitat de reeleccion en el periòde subsequent.

Vaquí la lista dels presidents de [[Portugal]] dempuèi [[1910]].

==Primièra Republica (1910 - 1926)==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; width=100%; line-height:19px;&quot; 
|- 
! width=1%| #
! width=25%| President&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Naissença-Decès)&lt;/small&gt;
! width=5%| Imatge
! width=8%| Eleccion
! colspan=&quot;2&quot; width=25%|Periòde de govèrn
! width=20%| Partit
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! colspan=7 | President del Govèrn Provisòri de la Republica (1910–1911)
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:#0BDA51; color:white;&quot; | –
| '''[[Teófilo Braga]]'''&lt;ref&gt;Teófilo Braga foguèt president del Govèrn Provisòri, de facto cap d'Estat e cap de govèrn del país, aprèp la [[Revolucion portuguesa de 1910]] fins a l'eleccion de Manuel de Arriaga, lo primièr President de Portugal.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1843–1924)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Teofilo Braga.jpg|60px]]
| –
| [[5 d'octobre]] de [[1910]]
| [[24 d'agost]] de [[1911]]
| bgcolor=#D0F0C0| ''Partido Republicano Português''
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! colspan=7 | Presidents de la Republica (1911–1926)
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:pink; color:white;&quot; | 1
| '''[[Manuel de Arriaga]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1840–1917)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Manuel_de_Arriaga_-_Fotografia_Vasques.png|60px]]
|  1911
| [[24 d'agost]] de [[1911]]
| [[26 de mai]] de [[1915]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(renoncièt)
| bgcolor=#ddeeff| ''Partido Republicano Português''&lt;br /&gt;aprèp, ''Partido Democrático''
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:pink; color:white;&quot; | 2
| '''[[Teófilo Braga]]'''&lt;ref&gt;{{ligam web|url=http://www.presidencia.pt/?idc=13&amp;idi=3337&amp;idl=2|títol=Teófilo Braga|editor=PRESIDENCY OF THE PORTUGUESE REPUBLIC. Idiom:Anglés|consultat lo=17 d'agost 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1843–1924)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Teofilo Braga.jpg|60px]]
| mai de 1915
| [[29 de mai]] de [[1915]]
| [[5 d'octobre]] de [[1915]]
| bgcolor=#ddeeff| ''Partido Democrático''
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:pink; color:white;&quot; | 3
| '''[[Bernardino Machado]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1851–1944)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Bernardino Machado.jpg|60px]]
| agost de 1915
| [[5 d'octobre]] de [[1915]]
| [[5 de decembre]] de [[1917]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(obligat a abdicar aprèp [[còp d'Estat]]) 
| bgcolor=#ddeeff| ''Partido Democrático''
|- bgcolor=#EEEEEE
! –
| colspan=2| ''[[:pt:15.º governo republicano (Portugal)|Cabinet de ministres]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(''cap d'Estat [[ex officio]]'')&lt;br&gt;''President'': [[Sidónio Pais]]&lt;/small&gt;
| –
| [[12 de decembre]] de [[1917]]
| [[28 d'abril]] de [[1918]]
| –
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:#4A452A; color:white;&quot; | 4
| '''[[Sidónio Pais]]'''&lt;ref&gt;Aprèp comandar lo còp d'Estat, Sidónio Pais devenèt president del govèrn e pose primièr ministre. El abolís la carga de President de la Republica e assumiguèt lo govèrn coma primièr ministre. Foguèt assassinat en 1918.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1872–1918)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:President Paes of Portugal.jpg|60px]]
| abril 1918
| [[28 d'abril]] de [[1918]]
| [[14 de decembre]] de [[1918]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(assassinat)
| bgcolor=#e6e6aa| ''Partido Nacional Republicano''&lt;br /&gt;o &quot;Sidonista&quot;
|- bgcolor=#EEEEEE
! –
| colspan=2| ''[[:pt:16.º governo republicano (Portugal)|Cabinet de Ministres]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(''cap d'Estat [[ex officio]]'')&lt;br&gt;''President'': [[João do Canto e Castro]]&lt;/small&gt;
| –
| [[14 de decembre]] de [[1918]]
| [[16 de decembre]] de [[1918]]
| –
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:#4A452A; color:white;&quot; | 5
| '''[[João do Canto e Castro]]'''&lt;ref&gt;Canto e Castro foguèt cap del Cabinet de Ministres amb poders de Cap d'Estat de Portugal aprèp l'assassinat de Sidónio Pais en 1918, de [[14 de decembre|14]] fins a [[16 de decembre]]. Aprèp, el foguèt President provisòri fins a l'eleccion di António José de Almeida.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1862–1934)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Canto e Castro.jpg|60px]]
| decembre de 1918
| [[16 de decembre]] de [[1918]]
| [[5 d'octobre]] de [[1919]]
| bgcolor=#e6e6aa| ''Partido Nacional Republicano''&lt;br /&gt;o &quot;Sidonista&quot;
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:darkblue; color:white;&quot; | 6
| '''[[António José de Almeida]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1866–1929)&lt;/small&gt; 
| [[Fichièr:Antonio Jose de Almeida.jpg|60px]]
|  1919
| [[5 d'octobre]] de [[1919]]
| [[5 d'octobre]] de [[1923]]
| bgcolor=#CADABA| ''Partido Republicano Evolucionista''&lt;br /&gt;aprèp, ''Partido Liberal Republicano''
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:pink; color:white;&quot; | 7
| '''[[Manuel Teixeira Gomes]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1860–1941)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Marques-oliveira teixeira-gomes-1.jpg|60px]]
|  1923
| [[5 d'octobre]] de [[1923]]
| [[11 de decembre]] de [[1925]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(renoncièt)
| bgcolor=#ddeeff| ''Partido Democrático''
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:pink; color:white;&quot; | 8
| '''[[Bernardino Machado]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1851–1944)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''2{{exp|en}} còp''
| [[Fichièr:Bernardino Machado.jpg|60px]]
| 1925
| [[11 de decembre]] de [[1925]]
| [[31 de mai]] de [[1926]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(obligat a abdicar aprèp còp d'Estat)
| bgcolor=#ddeeff| ''Partido Democrático''
|}

==Segonda Republica o Estat Nòu (&quot;Estado Novo&quot;, 1932 a 1974)==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; width=100%; line-height:19px;&quot; 
|- 
! width=1%| #
! width=25%|President&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Naissença-Decès)&lt;/small&gt;
! width=5%| Imatge
! width=8%| Eleccion
! colspan=&quot;2&quot; width=25%| Periòde de govèrn
! width=20%| Partit
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! colspan=7 | ''Ditadura Nacional'' (&quot;Dictatura Nacionala&quot;) (1926–1932)
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:gray; color:white;&quot; | 9
| '''[[José Mendes Cabeçadas]]'''&lt;ref name=&quot;ditadura&quot;&gt;Mendes Cabeçadas, Gomes da Costa e Óscar Carmona foguèron caps del govèrn provisòri revolucionari en 1926. Malgrat cap considerats &quot;presidents&quot;, ''[[de facto]]'' foguèron Caps d'Estat.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1883–1965)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:President José Mendes Cabeçadas.jpg|60px]]
| –
| [[31 de mai]] de [[1926]]
| [[17 de junh]] de [[1926]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(obligat a abdicar aprèp còp d'Estat)
| bgcolor=#DCDCDC| militar
|- bgcolor=#EEEEEE
! –
| colspan=2| ''[[:pt:2.º governo da ditadura (Portugal)|Cabinet de Ministres]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(''cap d'Estat [[ex officio]]'')&lt;br&gt;''President'': [[Manuel Gomes da Costa]]&lt;/small&gt;
| –
| [[17 de junh]] de [[1926]]
| [[29 de junh]] de [[1926]]
| –
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:gray; color:white;&quot; | 10
| '''[[Manuel Gomes da Costa]]'''&lt;ref name=&quot;ditadura&quot; /&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1863–1929)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Gomes da costa.jpg|60px]]
| –
| [[29 de junh]] de [[1926]]
| [[9 de julhet]] de [[1926]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(obligat a abdicar aprèp còp d'Estat)
| bgcolor=#DCDCDC| militar
|- bgcolor=#EEEEEE
! –
| colspan=2| ''[[:pt:3.º governo da ditadura (Portugal)|Cabinet de Ministres]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(''cap d'Estat [[ex officio]]'')&lt;br&gt;''President'': [[Óscar Carmona]]&lt;/small&gt; 
| –
| [[9 de julhet]] de [[1926]]
| [[29 d'octobre]] de [[1926]]
| –
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:gray; color:white;&quot; | 11
| '''[[Óscar Carmona]]'''
| 
| –
| [[29 d'octobre]] de [[1926]]
| [[15 d'abril]] de [[1928]]
| bgcolor=#DCDCDC| militar
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! colspan=7 | ''Estado Novo'' (&quot;Estat Nou&quot;) (1932–1974)
|- bgcolor=#EEEEEE
! rowspan=4 style=&quot;background:darkblue; color:white;&quot; | 11
| rowspan=4| '''[[Óscar Carmona]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1869–1951)&lt;/small&gt;
| rowspan=4| [[Fichièr:Carmona.jpg|60px]]
| 1928
| [[15 d'abril]] de [[1928]]
| [[26 d'abril]] de [[1935]]
| rowspan=4 style=&quot;background:#adf&quot;| Militar.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Aprèp 1932,&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;''União Nacional''
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1935
| [[26 d'abril]] de [[1935]]
| [[15 d'abril]] de [[1942]]
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1942
| [[15 d'abril]] de [[ 1942]]
| [[20 d'abril]] de [[1949]] 
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1949
| [[20 d'abril]] de [[1949]]
| [[18 d'abril]] de [[1951]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(moriguèt durant son govèrn)
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:darkblue; color:white;&quot; | –
| '''[[António de Oliveira Salazar]]'''&lt;ref&gt;António de Oliveira Salazar, dictator amb lo títol ''President del Consèlh de Ministres (primièr ministre) foguèt president provisòri de la mòrt de Óscar Carmona fins a l'eleccion di Francisco Craveiro Lopes.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1889–1970)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;(''interim'')
| [[Fichièr:Antonio Salazar-1.jpg|60px]]
| –
| [[18 d'abril]] de [[1951]]
| [[21 de julhet]] de [[1951]]
| style=&quot;background:#adf&quot;| ''União Nacional''
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:darkblue; color:white;&quot; | 12
| '''[[Francisco Craveiro Lopes]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1894–1964)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Alferes Francisco Craveiro Lopes, Moçambique, 1918 (c.).png|60px]]
| 1951
| [[21 de julhet]] de [[1951]]
| [[9 d'agost]] de [[1958]]
| style=&quot;background:#adf&quot;| ''União Nacional''
|- bgcolor=#EEEEEE
! rowspan=3 style=&quot;background:darkblue; color:white;&quot; | 13
| rowspan=3| '''[[Américo Thomaz]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1894–1987)&lt;/small&gt; 
| rowspan=3| [[Fichièr:Fotografia_oficial_do_Presidente_da_República_Américo_Tomás.jpg|60px]]
| 1958
| [[9 d'agost]] de [[1958]]
| [[9 d'agost]] de [[1965]]
| rowspan=3 style=&quot;background:#adf&quot;| ''União Nacional''.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Aprèp 1970,&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;''Partido de Ação Popular''
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1965
| [[9 d'agost]] de [[1965]]
| [[9 d'agost]] de [[1972]]
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1972
| [[9 d'agost]] de [[1972]]
| [[25 d'abril]] de [[1974]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(renoncièt aprèp Còp d'Estat)
|}

==Tresena Republica (1974 fins a uèi)==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; width=100%; line-height:19px;&quot; 
|- 
! width=1%| # 
! width=25%| President&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Naissença-Decès)&lt;/small&gt;
! width=5%| Imatge
! width=8%| Eleccion
! colspan=&quot;2&quot; width=25%| Periòde de govèrn
! width=20%| Partit
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! colspan=7 | Presidents nomenats aprèp la [[Revolucion dels ulhets]] (1974–1976)
|- bgcolor=#EEEEEE
! –
| colspan=2| ''Union por la Salvacion Nacional''
| –
| [[25 d'abril]] de [[1974]]
| [[15 de mai]] de [[1974]]
| –
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:gray; color:white;&quot; | 14
| '''[[António de Spínola]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1910–1996)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:António de Spínola.jpg|60px]]
| –
| [[15 de mai]] de [[1974]]
| [[30 de setembre]] de [[1974]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(renoncièt)
| bgcolor=#DCDCDC| militar
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:gray; color:white;&quot; | 15
| '''[[Francisco da Costa Gomes]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1914–2001)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Francisco Costa Gomes Roma 1975.jpg|60px]]
| –
| [[30 de setembre]] de [[1974]]
| [[13 de julhet]] de [[1976]]
| bgcolor=#DCDCDC| militar
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! colspan=7 | Presidents eligits segon la constitucion de la Republica (1976 fins a uèi)
|- bgcolor=#EEEEEE
! rowspan=2 style=&quot;background:green; color:white;&quot; | 16
| rowspan=2| '''[[António Ramalho Eanes]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1935–)&lt;/small&gt; 
| rowspan=2| [[Fichièr:António Ramalho Eanes.jpg|60px]]
| 1976
| [[14 de julhet]] de [[1976]]
| [[14 de genièr]] de [[1981]]
| rowspan=2 bgcolor=#D0F0C0| militar.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Aprèp 1985,&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;''Partido Renovador Democrático'' - PRD
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1980
| [[14 de genièr]] de [[1981]]
| [[9 de març]] de [[1986]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! rowspan=2 style=&quot;background:pink; color:white;&quot;| 17
| rowspan=2| '''[[Mário Soares]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1924–2017)&lt;/small&gt;
| rowspan=2| [[Fichièr:Mário Soares (2003) portrait.jpg|60px]]
| 1986
| [[9 de març]] de [[1986]]
| [[9 de març]] de [[1991]]
| bgcolor=#FADADD rowspan=2|''Partido Socialista'' - PS
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1991
| [[9 de març]] de [[1991]]
| [[9 de març]] de [[1996]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! rowspan=2 style=&quot;background:pink; color:white;&quot;| 18
| rowspan=2| '''[[Jorge Sampaio]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1939–)&lt;/small&gt;
| rowspan=2| [[Fichièr:Jorge Sampaio 3.jpg|60px]]
| 1996
| [[9 de març]] de [[1996]]
| [[9 de març]] de [[2001]]
| bgcolor=#FADADD rowspan=2| ''Partido Socialista'' - PS
|- bgcolor=#EEEEEE
| 2001
| [[9 de març]] de [[2001]]
| [[9 de març]] de [[2006]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! rowspan=2 style=&quot;background:orange; color:white;&quot;| 19
| rowspan=2| '''[[Aníbal Cavaco Silva]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1939–)&lt;/small&gt; 
| rowspan=2| [[Fichièr:Aníbal Cavaco Silva 2014.jpg|60px]]
| 2006
| [[9 de març]] de [[2006]]
| [[9 de març]] de [[2011]]
| bgcolor=#FFCC99 rowspan=2| PSD
|- bgcolor=#EEEEEE
| 2011
| [[9 de març]] de [[2011]]
| [[9 de març]] de [[2016]]
|- bgcolor=#EEEEEE
|-
! rowspan=1 style=&quot;background:orange; color:white;&quot;| 20
| rowspan=2| '''[[Marcelo Rebelo de Sousa]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1948–)&lt;/small&gt; 
| rowspan=2| [[Fichièr:Marcelo Rebelo de Sousa, Visita de Estado ao México 2017-07-17.png|60px]]
| 2011
| [[9 de març]] de [[2016]]
| [[9 de març]] de [[2026]]
| bgcolor=#FFCC99 rowspan=2| PSD
|- bgcolor=#EEEEEE
| 2021
| [[9 de març]] de [[2021]]
| [[9 de març]] de [[2026]]
|- bgcolor=#EEEEEE
|-
! rowspan=1 style=&quot;background:pink; color:whit4;&quot;| 21
| rowspan=1| '''[[António José Seguro]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1962-)&lt;/small&gt;
| rowspan=1| [[Fichièr:António José Seguro 2026-04-21.png|60px]]
| 2026
| [[9 de març]] 2026
| uéi
| bgcolor=#FADADD rowspan=2| ''Partido Socialista'' - PS
|- bgcolor=#EEEEEE
|}

== Nòtas ==
{{listaref}}

== Vejatz tanben ==
* [[Lista dels primièrs ministres de Portugal|Primièrs ministres de Portugal]]
* [[Portugal]]

{{Portal Portugal}}

[[Categoria:Primièr ministre de Portugal| ]]
[[Categoria:Lista de caps d'Estat|Portugal]]</text>
      <sha1>rqgp7yf5zq08rrhcq47x254cz77aost</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510878</id>
      <parentid>2510877</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55380-17</username>
        <id>65690</id>
      </contributor>
      <origin>2510878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13662" sha1="3psqr5piyhdfmo9wt01fisvkfhx51lg" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Fichièr:Flag of the President of Portugal.svg|thumb|right|250px|Bandièra del president de Portugal.]]
Lo president es lo [[cap d'Estat]] de [[Portugal]]. Es elegit per un periòde de 5 ans per la populacion, amb una possibilitat de reeleccion en el periòde subsequent.

Vaquí la lista dels presidents de [[Portugal]] dempuèi [[1910]].

==Primièra Republica (1910 - 1926)==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; width=100%; line-height:19px;&quot; 
|- 
! width=1%| #
! width=25%| President&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Naissença-Decès)&lt;/small&gt;
! width=5%| Imatge
! width=8%| Eleccion
! colspan=&quot;2&quot; width=25%|Periòde de govèrn
! width=20%| Partit
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! colspan=7 | President del Govèrn Provisòri de la Republica (1910–1911)
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:#0BDA51; color:white;&quot; | –
| '''[[Teófilo Braga]]'''&lt;ref&gt;Teófilo Braga foguèt president del Govèrn Provisòri, de facto cap d'Estat e cap de govèrn del país, aprèp la [[Revolucion portuguesa de 1910]] fins a l'eleccion de Manuel de Arriaga, lo primièr President de Portugal.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1843–1924)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Teofilo Braga.jpg|60px]]
| –
| [[5 d'octobre]] de [[1910]]
| [[24 d'agost]] de [[1911]]
| bgcolor=#D0F0C0| ''Partido Republicano Português''
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! colspan=7 | Presidents de la Republica (1911–1926)
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:pink; color:white;&quot; | 1
| '''[[Manuel de Arriaga]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1840–1917)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Manuel_de_Arriaga_-_Fotografia_Vasques.png|60px]]
|  1911
| [[24 d'agost]] de [[1911]]
| [[26 de mai]] de [[1915]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(renoncièt)
| bgcolor=#ddeeff| ''Partido Republicano Português''&lt;br /&gt;aprèp, ''Partido Democrático''
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:pink; color:white;&quot; | 2
| '''[[Teófilo Braga]]'''&lt;ref&gt;{{ligam web|url=http://www.presidencia.pt/?idc=13&amp;idi=3337&amp;idl=2|títol=Teófilo Braga|editor=PRESIDENCY OF THE PORTUGUESE REPUBLIC. Idiom:Anglés|consultat lo=17 d'agost 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1843–1924)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Teofilo Braga.jpg|60px]]
| mai de 1915
| [[29 de mai]] de [[1915]]
| [[5 d'octobre]] de [[1915]]
| bgcolor=#ddeeff| ''Partido Democrático''
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:pink; color:white;&quot; | 3
| '''[[Bernardino Machado]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1851–1944)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Bernardino Machado.jpg|60px]]
| agost de 1915
| [[5 d'octobre]] de [[1915]]
| [[5 de decembre]] de [[1917]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(obligat a abdicar aprèp [[còp d'Estat]]) 
| bgcolor=#ddeeff| ''Partido Democrático''
|- bgcolor=#EEEEEE
! –
| colspan=2| ''[[:pt:15.º governo republicano (Portugal)|Cabinet de ministres]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(''cap d'Estat [[ex officio]]'')&lt;br&gt;''President'': [[Sidónio Pais]]&lt;/small&gt;
| –
| [[12 de decembre]] de [[1917]]
| [[28 d'abril]] de [[1918]]
| –
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:#4A452A; color:white;&quot; | 4
| '''[[Sidónio Pais]]'''&lt;ref&gt;Aprèp comandar lo còp d'Estat, Sidónio Pais devenèt president del govèrn e pose primièr ministre. El abolís la carga de President de la Republica e assumiguèt lo govèrn coma primièr ministre. Foguèt assassinat en 1918.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1872–1918)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:President Paes of Portugal.jpg|60px]]
| abril 1918
| [[28 d'abril]] de [[1918]]
| [[14 de decembre]] de [[1918]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(assassinat)
| bgcolor=#e6e6aa| ''Partido Nacional Republicano''&lt;br /&gt;o &quot;Sidonista&quot;
|- bgcolor=#EEEEEE
! –
| colspan=2| ''[[:pt:16.º governo republicano (Portugal)|Cabinet de Ministres]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(''cap d'Estat [[ex officio]]'')&lt;br&gt;''President'': [[João do Canto e Castro]]&lt;/small&gt;
| –
| [[14 de decembre]] de [[1918]]
| [[16 de decembre]] de [[1918]]
| –
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:#4A452A; color:white;&quot; | 5
| '''[[João do Canto e Castro]]'''&lt;ref&gt;Canto e Castro foguèt cap del Cabinet de Ministres amb poders de Cap d'Estat de Portugal aprèp l'assassinat de Sidónio Pais en 1918, de [[14 de decembre|14]] fins a [[16 de decembre]]. Aprèp, el foguèt President provisòri fins a l'eleccion di António José de Almeida.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1862–1934)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Canto e Castro.jpg|60px]]
| decembre de 1918
| [[16 de decembre]] de [[1918]]
| [[5 d'octobre]] de [[1919]]
| bgcolor=#e6e6aa| ''Partido Nacional Republicano''&lt;br /&gt;o &quot;Sidonista&quot;
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:darkblue; color:white;&quot; | 6
| '''[[António José de Almeida]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1866–1929)&lt;/small&gt; 
| [[Fichièr:Antonio Jose de Almeida.jpg|60px]]
|  1919
| [[5 d'octobre]] de [[1919]]
| [[5 d'octobre]] de [[1923]]
| bgcolor=#CADABA| ''Partido Republicano Evolucionista''&lt;br /&gt;aprèp, ''Partido Liberal Republicano''
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:pink; color:white;&quot; | 7
| '''[[Manuel Teixeira Gomes]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1860–1941)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Marques-oliveira teixeira-gomes-1.jpg|60px]]
|  1923
| [[5 d'octobre]] de [[1923]]
| [[11 de decembre]] de [[1925]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(renoncièt)
| bgcolor=#ddeeff| ''Partido Democrático''
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:pink; color:white;&quot; | 8
| '''[[Bernardino Machado]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1851–1944)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''2{{exp|en}} còp''
| [[Fichièr:Bernardino Machado.jpg|60px]]
| 1925
| [[11 de decembre]] de [[1925]]
| [[31 de mai]] de [[1926]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(obligat a abdicar aprèp còp d'Estat)
| bgcolor=#ddeeff| ''Partido Democrático''
|}

==Segonda Republica o Estat Nòu (&quot;Estado Novo&quot;, 1932 a 1974)==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; width=100%; line-height:19px;&quot; 
|- 
! width=1%| #
! width=25%|President&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Naissença-Decès)&lt;/small&gt;
! width=5%| Imatge
! width=8%| Eleccion
! colspan=&quot;2&quot; width=25%| Periòde de govèrn
! width=20%| Partit
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! colspan=7 | ''Ditadura Nacional'' (&quot;Dictatura Nacionala&quot;) (1926–1932)
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:gray; color:white;&quot; | 9
| '''[[José Mendes Cabeçadas]]'''&lt;ref name=&quot;ditadura&quot;&gt;Mendes Cabeçadas, Gomes da Costa e Óscar Carmona foguèron caps del govèrn provisòri revolucionari en 1926. Malgrat cap considerats &quot;presidents&quot;, ''[[de facto]]'' foguèron Caps d'Estat.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1883–1965)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:President José Mendes Cabeçadas.jpg|60px]]
| –
| [[31 de mai]] de [[1926]]
| [[17 de junh]] de [[1926]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(obligat a abdicar aprèp còp d'Estat)
| bgcolor=#DCDCDC| militar
|- bgcolor=#EEEEEE
! –
| colspan=2| ''[[:pt:2.º governo da ditadura (Portugal)|Cabinet de Ministres]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(''cap d'Estat [[ex officio]]'')&lt;br&gt;''President'': [[Manuel Gomes da Costa]]&lt;/small&gt;
| –
| [[17 de junh]] de [[1926]]
| [[29 de junh]] de [[1926]]
| –
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:gray; color:white;&quot; | 10
| '''[[Manuel Gomes da Costa]]'''&lt;ref name=&quot;ditadura&quot; /&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1863–1929)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Gomes da costa.jpg|60px]]
| –
| [[29 de junh]] de [[1926]]
| [[9 de julhet]] de [[1926]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(obligat a abdicar aprèp còp d'Estat)
| bgcolor=#DCDCDC| militar
|- bgcolor=#EEEEEE
! –
| colspan=2| ''[[:pt:3.º governo da ditadura (Portugal)|Cabinet de Ministres]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(''cap d'Estat [[ex officio]]'')&lt;br&gt;''President'': [[Óscar Carmona]]&lt;/small&gt; 
| –
| [[9 de julhet]] de [[1926]]
| [[29 d'octobre]] de [[1926]]
| –
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:gray; color:white;&quot; | 11
| '''[[Óscar Carmona]]'''
| 
| –
| [[29 d'octobre]] de [[1926]]
| [[15 d'abril]] de [[1928]]
| bgcolor=#DCDCDC| militar
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! colspan=7 | ''Estado Novo'' (&quot;Estat Nou&quot;) (1932–1974)
|- bgcolor=#EEEEEE
! rowspan=4 style=&quot;background:darkblue; color:white;&quot; | 11
| rowspan=4| '''[[Óscar Carmona]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1869–1951)&lt;/small&gt;
| rowspan=4| [[Fichièr:Carmona.jpg|60px]]
| 1928
| [[15 d'abril]] de [[1928]]
| [[26 d'abril]] de [[1935]]
| rowspan=4 style=&quot;background:#adf&quot;| Militar.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Aprèp 1932,&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;''União Nacional''
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1935
| [[26 d'abril]] de [[1935]]
| [[15 d'abril]] de [[1942]]
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1942
| [[15 d'abril]] de [[ 1942]]
| [[20 d'abril]] de [[1949]] 
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1949
| [[20 d'abril]] de [[1949]]
| [[18 d'abril]] de [[1951]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(moriguèt durant son govèrn)
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:darkblue; color:white;&quot; | –
| '''[[António de Oliveira Salazar]]'''&lt;ref&gt;António de Oliveira Salazar, dictator amb lo títol ''President del Consèlh de Ministres (primièr ministre) foguèt president provisòri de la mòrt de Óscar Carmona fins a l'eleccion di Francisco Craveiro Lopes.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1889–1970)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;(''interim'')
| [[Fichièr:Antonio Salazar-1.jpg|60px]]
| –
| [[18 d'abril]] de [[1951]]
| [[21 de julhet]] de [[1951]]
| style=&quot;background:#adf&quot;| ''União Nacional''
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:darkblue; color:white;&quot; | 12
| '''[[Francisco Craveiro Lopes]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1894–1964)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Alferes Francisco Craveiro Lopes, Moçambique, 1918 (c.).png|60px]]
| 1951
| [[21 de julhet]] de [[1951]]
| [[9 d'agost]] de [[1958]]
| style=&quot;background:#adf&quot;| ''União Nacional''
|- bgcolor=#EEEEEE
! rowspan=3 style=&quot;background:darkblue; color:white;&quot; | 13
| rowspan=3| '''[[Américo Thomaz]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1894–1987)&lt;/small&gt; 
| rowspan=3| [[Fichièr:Fotografia_oficial_do_Presidente_da_República_Américo_Tomás.jpg|60px]]
| 1958
| [[9 d'agost]] de [[1958]]
| [[9 d'agost]] de [[1965]]
| rowspan=3 style=&quot;background:#adf&quot;| ''União Nacional''.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Aprèp 1970,&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;''Partido de Ação Popular''
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1965
| [[9 d'agost]] de [[1965]]
| [[9 d'agost]] de [[1972]]
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1972
| [[9 d'agost]] de [[1972]]
| [[25 d'abril]] de [[1974]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(renoncièt aprèp Còp d'Estat)
|}

==Tresena Republica (1974 fins a uèi)==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; width=100%; line-height:19px;&quot; 
|- 
! width=1%| # 
! width=25%| President&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Naissença-Decès)&lt;/small&gt;
! width=5%| Imatge
! width=8%| Eleccion
! colspan=&quot;2&quot; width=25%| Periòde de govèrn
! width=20%| Partit
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! colspan=7 | Presidents nomenats aprèp la [[Revolucion dels ulhets]] (1974–1976)
|- bgcolor=#EEEEEE
! –
| colspan=2| ''Union por la Salvacion Nacional''
| –
| [[25 d'abril]] de [[1974]]
| [[15 de mai]] de [[1974]]
| –
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:gray; color:white;&quot; | 14
| '''[[António de Spínola]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1910–1996)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:António de Spínola.jpg|60px]]
| –
| [[15 de mai]] de [[1974]]
| [[30 de setembre]] de [[1974]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(renoncièt)
| bgcolor=#DCDCDC| militar
|- bgcolor=#EEEEEE
! style=&quot;background:gray; color:white;&quot; | 15
| '''[[Francisco da Costa Gomes]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1914–2001)&lt;/small&gt;
| [[Fichièr:Francisco Costa Gomes Roma 1975.jpg|60px]]
| –
| [[30 de setembre]] de [[1974]]
| [[13 de julhet]] de [[1976]]
| bgcolor=#DCDCDC| militar
|- style=&quot;background:#cccccc&quot;
! colspan=7 | Presidents eligits segon la constitucion de la Republica (1976 fins a uèi)
|- bgcolor=#EEEEEE
! rowspan=2 style=&quot;background:green; color:white;&quot; | 16
| rowspan=2| '''[[António Ramalho Eanes]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1935–)&lt;/small&gt; 
| rowspan=2| [[Fichièr:António Ramalho Eanes.jpg|60px]]
| 1976
| [[14 de julhet]] de [[1976]]
| [[14 de genièr]] de [[1981]]
| rowspan=2 bgcolor=#D0F0C0| militar.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Aprèp 1985,&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;''Partido Renovador Democrático'' - PRD
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1980
| [[14 de genièr]] de [[1981]]
| [[9 de març]] de [[1986]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! rowspan=2 style=&quot;background:pink; color:white;&quot;| 17
| rowspan=2| '''[[Mário Soares]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1924–2017)&lt;/small&gt;
| rowspan=2| [[Fichièr:Mário Soares (2003) portrait.jpg|60px]]
| 1986
| [[9 de març]] de [[1986]]
| [[9 de març]] de [[1991]]
| bgcolor=#FADADD rowspan=2|''Partido Socialista'' - PS
|- bgcolor=#EEEEEE
| 1991
| [[9 de març]] de [[1991]]
| [[9 de març]] de [[1996]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! rowspan=2 style=&quot;background:pink; color:white;&quot;| 18
| rowspan=2| '''[[Jorge Sampaio]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1939–)&lt;/small&gt;
| rowspan=2| [[Fichièr:Jorge Sampaio 3.jpg|60px]]
| 1996
| [[9 de març]] de [[1996]]
| [[9 de març]] de [[2001]]
| bgcolor=#FADADD rowspan=2| ''Partido Socialista'' - PS
|- bgcolor=#EEEEEE
| 2001
| [[9 de març]] de [[2001]]
| [[9 de març]] de [[2006]]
|- bgcolor=#EEEEEE
! rowspan=2 style=&quot;background:orange; color:white;&quot;| 19
| rowspan=2| '''[[Aníbal Cavaco Silva]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1939–)&lt;/small&gt; 
| rowspan=2| [[Fichièr:Aníbal Cavaco Silva 2014.jpg|60px]]
| 2006
| [[9 de març]] de [[2006]]
| [[9 de març]] de [[2011]]
| bgcolor=#FFCC99 rowspan=2| PSD
|- bgcolor=#EEEEEE
| 2011
| [[9 de març]] de [[2011]]
| [[9 de març]] de [[2016]]
|- bgcolor=#EEEEEE
|-
! rowspan=2 style=&quot;background:orange; color:white;&quot;| 20
| rowspan=2| '''[[Marcelo Rebelo de Sousa]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1948–)&lt;/small&gt; 
| rowspan=2| [[Fichièr:Marcelo Rebelo de Sousa, Visita de Estado ao México 2017-07-17.png|60px]]
| 2016
| [[9 de març]] de [[2016]]
| [[9 de març]] de [[2026]]
| bgcolor=#FFCC99 rowspan=2| PSD
|- bgcolor=#EEEEEE
| 2021
| [[9 de març]] de [[2021]]
| [[9 de març]] de [[2026]]
|- bgcolor=#EEEEEE
|-
! rowspan=1 style=&quot;background:pink; color:whit4;&quot;| 21
| rowspan=1| '''[[António José Seguro]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1962-)&lt;/small&gt;
| rowspan=1| [[Fichièr:António José Seguro 2026-04-21.png|60px]]
| 2026
| [[9 de març]] 2026
| uéi
| bgcolor=#FADADD rowspan=2| ''Partido Socialista'' - PS
|- bgcolor=#EEEEEE
|}

== Nòtas ==
{{listaref}}

== Vejatz tanben ==
* [[Lista dels primièrs ministres de Portugal|Primièrs ministres de Portugal]]
* [[Portugal]]

{{Portal Portugal}}

[[Categoria:Primièr ministre de Portugal| ]]
[[Categoria:Lista de caps d'Estat|Portugal]]</text>
      <sha1>3psqr5piyhdfmo9wt01fisvkfhx51lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Malgrat de Mar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78258</id>
    <revision>
      <id>2510836</id>
      <parentid>2504564</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2138" sha1="1uyg5fcmi0o49nfe1bz2maku7y2bqmd" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}

'''Malgrat de Mar''' es una vila de 18.596 estatjants de la [[comarca]] catalana del [[Maresme]], dins la [[província de Barcelona]], en [[Catalonha]]. Lo gentilici es ''malgratenc -a''. Es una destinacion toristica importanta, sustot per sas plajas.

== Geografia ==
La vila se situa sus la còsta de la mar Mediterranèa, a 4 m al dessús del nivèl de la mar.
Malgrat de Mar confronta al nòrd las comunas de [[Tordera]] e [[Palafolls]]; a l'èst, aquela de [[Blanes]]; a l'oèst, aquela de [[Santa Susanna]]; e al sud la [[Mar Mediterranèa]]. La vila es a 65 quilomètres de la capitala catalana, [[Barcelona]].
{{entpopcat}}

== Art e arquitectura ==
Entre autres, Malgrat de Mar compta los monuments seguents:
* Glèisa Sant Nicolau, d'estil neoclassic, del [[sègle XVIII]]
* Bastiment de la Comuna de Malgrat de Mar, d'estil [[Modernisme|modernista]]
* Bastiment &quot;Ca l'Arnau&quot;, estil modernista
* Bibliotèca &quot;La Cooperativa&quot;
* Pargue del Castèl

== Tradicions e cultura ==
Las vòtas de Malgrat son las ''Festes de Sant Nicolau'', celebradas lo 6 de decembre, e las ''Festes de Sant Roc'', lo 16 d'agost.

== Embessonatges ==
* [[Cárdenas]], {{Nicaragua}}
* [[Moguer]], {{Espanha}}
* [[Seynod]], {{França}}
* [[Incisa in Val d'Arno]], {{Itàlia}}

== Imatges ==
&lt;gallery&gt;
File:Malgrat de Mar 03.JPG|Malgrat de Mar
File:Malgrat_de_Mar_Parc_del_Castell.JPG|Pargue del Castèl
File:Malgrat_de_Mar_kosciol_sw_mikolaja_wejscie.JPG|Glèisa Sant Nicolau
File:Malgrat de Mar 05.JPG|Glèisa Sant Nicolau
&lt;/gallery&gt;

== Ligams extèrnes ==
{{commons}}
* [https://web.archive.org/web/20160928225848/http://www.ajmalgrat.cat/ Sit de la comuna de Malgrat de Mar] {{ca}}
* [http://www.turismemalgrat.com/ Torisme - Malgrat de Mar] {{ca}} {{es}} {{en}} {{de}}
* [http://www.poblesdecatalunya.cat/municipi.php?m=081108 Patrimòni istòric e artístic de Malgrat de Mar] {{ca}}
* [http://www.municat.gencat.cat/municat/index.php?page=consulta&amp;mostraEns=0811080001 Informacion de la Generalitat de Catalonha] {{ca}}

== Nòtas e referéncias ==
{{Referéncias}}
{{Portal Catalonha}}
{{Municipis de|08}}</text>
      <sha1>1uyg5fcmi0o49nfe1bz2maku7y2bqmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marçay (Vinhana)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87928</id>
    <revision>
      <id>2510848</id>
      <parentid>2510831</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T16:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55337-30</username>
        <id>65678</id>
      </contributor>
      <origin>2510848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4718" sha1="k2xp0l0gnp51l88beogh426fp7vrohq" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=fr
 | nomcomuna= Marçay
 | nomcomuna2= Marçay
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=Blason ville fr Marçay (Vienne).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Peitau}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Peitieus|Peitieus]]
 | canton= [[Canton de Vivonne|Vivonne]]
 | insee = 86145
 | sitweb= 
 | cp = 86370
| cònsol = Jean-Jacques Deschamps
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
|alt mej=
|longitud= 0.230833333333
|latitud= 46.4636111111
| alt mini = 98
 | alt mej = 
 | alt maxi = 151
 | km²            = 30.32
}}
'''Marçay''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Peitau|peitavina]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Viena (departament)|Viena]] e la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània|Nòva Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Peitau-Charantas]]&lt;/small&gt;.
==Geografia==

===Comunas limitròfas===
{{Comunas limitròfas
|elision   = 
|comuna    = 
|nòrd      = 
|nòrd-est  = 
|est       = 
|sud-est   = 
|sud       = 
|sud-oest  = 
|oest      = 
|nòrd-oest = 
}}

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|gaucha||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Marçay]]'''Marçay'''}}
{{Image label|x=0.449851008668|y=0.775432577781|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 505 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Marigny-Chemereau]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.295498384281|y=0.326933013277|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1091 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coulombiers (Vinhana)|Coulombiers]] (4,2km)}}}}
{{Image label|x=0.668408756099|y=0.767674505777|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3051 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vivonne]] (4,7km)}}}}
{{Image label|x=0.300274490142|y=0.778051644349|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1284 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Celle-Lévescault]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.182640853366|y=0.657176900651|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 445 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cloué]] (5,5km)}}}}
{{Image label|x=0.92495779948|y=0.307047278602|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2829 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Iteuil]] (6,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}
==Istòria==
Coma la rèsta de la França, Marçay acuèlh favorablament las avançadas de la [[Revolucion francesa]]. Planta aital lo sieu [[arbre de la libertat]], simbòl de la Revolucion. Ven lo luòc d'adesion de totas las fèstas e dels principals eveniments revolucionaris, coma lo enrôlement dels futurs soldats en lo moment de la [[levada en tr&amp;ograve;p]]&lt;ref&gt;Robert Pichon, ''Los Arbres de la libertat a Peitieus e en la Viena'', Peitieus : d'Edicions CLAUS 89/Federacion de las œuvres laiques, 1989, p&amp;agrave;g. 95&lt;/ref&gt;.

Comme le reste de la France, Marçay accueille favorablement les avancées de la [[Révolution française]]. Elle plante ainsi son [[arbre de la liberté]], symbole de la Révolution. Il devient le lieu de ralliement de toutes les fêtes et des principaux événements révolutionnaires, comme l’enrôlement des futurs soldats lors de la [[levée en masse]]&lt;ref&gt;Robert Petit, ''Les Arbres de la liberté à Poitiers et dans la Vienne'', Poitiers : Éditions CLEF 89/Fédération des œuvres laïques, 1989, p. 95&lt;/ref&gt;.

==Administracion==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 86145
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Jacques Deschamps|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 86145
|1793=805
|1800=779
|1806=686
|1821=809
|1831=918
|1836=875
|1841=864
|1846=840
|1851=844
|1856=907
|1861=929
|1866=964
|1872=935
|1876=965
|1881=1003
|1886=1032
|1891=1053
|1896=1024
|1901=1015
|1906=989
|1911=1060
|1921=922
|1926=799
|1931=748
|1936=752
|1946=796
|1954=681
|1962=581
|1968=539
|1975=556
|1982=591
|1990=602
|1999=695
|2004=
|2005=
|2006=764
|2007= 802
|2008=802
|2009=868
|cassini=21000#
|senscomptesdobles=1962}}

==Luecs e monuments==

==Personalitats liadas a la comuna==

==Vejatz tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Viena]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Peitau | Portal Vinhana | Portal Comunas de França }}
{{Comunas de| insee = 86145
}}

[[Categoria:Comuna de Peitau]]
[[Categoria:Comuna de Vinhana]]</text>
      <sha1>k2xp0l0gnp51l88beogh426fp7vrohq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aulús</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104891</id>
    <revision>
      <id>2510869</id>
      <parentid>2510823</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lòcs e monuments */</comment>
      <origin>2510869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5392" sha1="d6r01xdzgen2uv91owibpijxhy429pp" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=oc
 | nomcomuna=Aulús
 | nomcomuna2= ''Aulus-les-Bains''
 | imatge=View of Aulus-les-Bains (1).jpg
 | descripcion=Vista d'Aulús en 2024.
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     ={{Occitània}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Sent Gironç|Sent Gironç]]
 | canton= [[Canton d'Oust]]
 | insee = 09029
 | cp = 09140
| cònsol = Patrick Boyer
 | mandat         = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici = 
|alt mej=
|longitud= 1.3386
|latitud= 42.7917
| alt mini = 719
 | alt mej = 
 | alt maxi = 2698
 | km²            = 52.24
}}
'''Aulús'''{{RepTopMP}} (''Aulus-les-Bains'' en [[francés]]) ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]], situada dins eth [[departaments franceses|departament]] d'[[Arièja (departament)|Arièja]] e era [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus]].

Localizada ara part sud deth departament, era comuna que hè part, istoricament e culturaument, de [[Coserans]], país ambe arraïtzes [[Gasconha|gascoas]] estructurat per eth cors de [[Salat]] (afluent dera [[Garona]]). Expausada a un [[clima montanhòl]], qu'ei drenada peth ''Garbet'', era ribèira d{{'}}''Ars'', eth riu deth ''Fouillet'' (Holhet?) e per divèrses autres petits corses d'aiga. Includida ath [[pargue naturau regionau deths Pirenèus ariegeses]], la comuna compde ambe un patrimòni naturau remarcable: un siti [[Natura 2000]] (eth &quot;mont ''Ceint'', mont ''Béas'', era torbèra de ''Bernadouze''&quot;) e dètz zònas naturalas d'interès ecologic, faunistic e floristic.

==Geografia==
{{...}}
==Istòria==
{{...}}
==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 09029
|Títol=Lista deths cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta = 1977  |Fin = 2001   |Identitat= Jacques Berthoumieux|Partit = [[Partit Socialista (França)|PS]] |Qualitat =Professor }}
{{Elegit |Debuta=[[març]] de [[2001]] |Fin= [[març]] de [[2008]] |Identitat= Jean-Michel Rossell  |Partit= [[Partit Socialista (França)|PS]] |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=[[març]] de [[2008]] |Fin=mai de 2020|Identitat=Michel Veyssière&lt;ref&gt;{{fr}} Répertoire national des élus (RNE) - version de juillet 2020, consulté le 3 juillet 2020&lt;/ref&gt;|Partit=[[Partit Comunista Francés|PCF]]&lt;ref&gt;{{Ligam web |títol=VEYSSIÈRE Michel |url=https://maitron.fr/spip.php?article175559 |sitweb=maitron.fr |consulta=16-04-2023|lenga=fr}}.&lt;/ref&gt;|Qualitat=Retirat}}
{{Elegit |Debuta=mai de 2020|Fin=2032|Identitat= Patrick Boyer&lt;ref&gt;{{Ligam web |url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/repertoire-national-des-elus-1/ |títol= Répertoire national des élus (RNE) - version octobre 2021 |sitweb=le portail des données publiques de l'État |consulta= 2021-11-7|lenga=fr}}.&lt;/ref&gt;|Partit=|Qualitat=Cap d'enterpresa de dètz salariats o pus&lt;br&gt;&lt;small&gt;Reelegit per era mandatura 2026-2032&lt;ref name=RNE/&gt;&lt;/small&gt;}}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 09029
|1962= 162
|1968= 227
|1975= 182
|1982= 208
|1990= 210
|1999= 189
|2006= 203
|cassini=
|senscomptesdobles=1962}}

==Cultura locala e patrimòni==
===Lòcs e monuments===
&lt;!--* [[Thermes d'Aulus-les-Bains|Thermes]] et parc thermal. Acro'lus est un [[parcours acrobatique en hauteur]] dans le parc thermal, dès la bonne saison.
* [[Église (édifice)|Église]] Saint-[[Vincent de Saragosse|Vincent]], elle a reçu deux nouvelles cloches.
*[[Cascade d'Ars]], haute de {{unité|246|mètres}}, en trois étages successifs ; balade de 3 h 30 à 9 heures de marche, de difficulté facile à extrême.
* Les montagnes d'Aulus comptent de nombreux étangs d'origine glaciaire dont les plus vastes sont l'[[étang du Garbet]] et l'[[étang d'Aubé]] ; le plus proche est l'[[étang de Guzet]].
* Le [[sentier de grande randonnée 10]] traverse la commune d'ouest en est, et le [[sentier de grande randonnée de Pays|GRP]] « [[Sentier de grande randonnée de pays Tour du Val du Garbet|Tour du Val de Garbet]] » la traverse du nord au sud&lt;ref name=&quot;geoportl&quot;/&gt;.--&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
File:Etang du Garbet, Aulus les Bains.jpg|&lt;center&gt;[[Estanh deth Garbet]].&lt;/center&gt;
File:Plateau du Garbettou, Aulus les Bains.jpg|&lt;center&gt;Planèr deth Garbeton.&lt;/center&gt;
File:Aulus-les-Bains Panneau d'information sur le chemin de cascade d' ars.jpg|&lt;center&gt;Panèu d'informacion suber eth [[sentier de grande randonnée de pays|GRP]] passent ara [[cascada d'Ars|cascada d{{'}}''Ars'']].&lt;/center&gt;
File:Cascade d'Ars à Aulus-les-Bains.jpg|&lt;center&gt;En mai, la [[cascada d'Ars|cascada d{{'}}''Ars'']] es a son pus hòrt debit.&lt;/center&gt;
File:Le ruisseau d'Ars.jpg|&lt;center&gt;Eth riu en avau dera cascada.&lt;/center&gt;
File:Jonquilles au col d'Agnes.jpg|&lt;center&gt;Deth còu ''d'Agnes'', vista suber eths circs deth Garbetton, deth Garbet e suber era ''pique Rouge de Bassiès''.&lt;/center&gt;
File:Cirque du Garbet.jpg|Eth circ deth Garbet vista deth còu ''d'Agnes''.
&lt;/gallery&gt;

===Personalitats ligadas ambe era comuna===
* [[Adolphe d'Assier]] (1827-1889), explorator e escrivan coseranés que mòrt a Aulús, autor ''de Un Parisien à Aulus'', comèdia-vaudeville en 3 actes, 1881 ; e de ''Souvenirs des Pyrénées - Aulus-les-Bains et ses environs'', {{3e}} edicion complètament refonduda en 1884 purmèra edicion 1873.

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Occitània}}
{{Comunas d'Arièja}}
[[Categoria:Comuna d'Occitània]]
[[Categoria:Comuna d'Arièja]]</text>
      <sha1>d6r01xdzgen2uv91owibpijxhy429pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mautas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107049</id>
    <revision>
      <id>2510868</id>
      <parentid>2510746</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T22:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2510868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3777" sha1="e3cxsfneib203s54oen9x5yr4647xwd" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Mautas 
 | nom2          = ''Mautes''
 | imatge        = Mautes_Carte_postale_10.jpg
 | descripcion   = Escòla e ostau de comuna.
 | lògo          = 
 | escut         = 
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton dau Buçon|Au Buçon]] ([[canton de Belagarda|Belagarda]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
 | insee         = 23127
 | cònsol        = Pascal Pinton
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | latitud       = 45.9447222222
 | longitud      = 2.38527777778
 | alt mini      = 568
 | alt maxi      = 727
 | km²           = 22.67
|}}

'''Mautas'''&lt;ref name=&quot;Lemosin.net&quot;&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160303192050/http://www.lemosin.net/23127.htm|títol=Mautes|autor=Xavier Lansade|editor=lemosin.net}}&lt;/ref&gt;{{Bdtopoc}} (''Mautes'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

Segon [[Xavier Lansade]], lo parlar de la comuna es l'[[auvernhat]]&lt;ref name=&quot;Lemosin.net&quot;/&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 23127.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Mautas
 | nòrd       = [[Sermur|Sarmur]]
 | nòrd-èst   = 
 | èst        = [[Lion las Monjas]]
 | sud-èst    = [[Sent Bar]]
 | sud        = [[Sent Orador de Cròc]]
 | sud-oèst   = 
 | oèst       = [[La Vialatèla|La Vilatela]]
 | nòrd-oèst  = [[Libarçac]]
}}

==Toponimia==
La prononciacion es [mô'tâ]. Las fòrmas ancianas son ''de Mautis'' en 1247, ''Mautes'' en 1287, etc.
&lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 133&lt;/ref&gt;

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23127
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= març [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Pascal Pinton |Partit=   |Qualitat=   }}
{{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Yolande Plas |Partit= divèrs esquèrra  |Qualitat= foncionària  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat=  |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 23127
|1793=1009
|1800=908
|1806=1151
|1821=1163
|1831=1318
|1836=1439
|1841=1510
|1846=1344
|1851=1268
|1856=1234
|1861=1127
|1866=1071
|1872=1017
|1876=1021
|1881=
|1886=
|1891=
|1896=
|1901=
|1906=
|1911=859
|1921=
|1926=
|1931=
|1936=
|1946=619
|1954=522
|1962=421
|1968=370
|1975=313
|1982=298
|1990=262
|1999=220
|2004=218
|cassini=20954
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|127}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|127}}/22.67) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==
[[imatge:Église_Saint-Martin_de_Mautes.jpg|thumb|left|300px|La gleisa Sent Martin]]

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>e3cxsfneib203s54oen9x5yr4647xwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510876</id>
      <parentid>2510868</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2510876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4227" sha1="e8xswj5ka1szq5qw08rbb9rzk84wczj" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Mautas 
 | nom2          = ''Mautes''
 | imatge        = Mautes_Carte_postale_10.jpg
 | descripcion   = Escòla e ostau de comuna.
 | lògo          = 
 | escut         = 
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton dau Buçon|Au Buçon]] ([[canton de Belagarda|Belagarda]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
 | insee         = 23127
 | cònsol        = Pascal Pinton
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | latitud       = 45.9447222222
 | longitud      = 2.38527777778
 | alt mini      = 568
 | alt maxi      = 727
 | km²           = 22.67
|}}

'''Mautas'''&lt;ref name=&quot;Lemosin.net&quot;&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160303192050/http://www.lemosin.net/23127.htm|títol=Mautes|autor=Xavier Lansade|editor=lemosin.net}}&lt;/ref&gt;{{Bdtopoc}} (''Mautes'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

Segon [[Xavier Lansade]], lo parlar de la comuna es l'[[auvernhat]]&lt;ref name=&quot;Lemosin.net&quot;/&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 23127.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Mautas
 | nòrd       = [[Sermur|Sarmur]]
 | nòrd-èst   = 
 | èst        = [[Lion las Monjas]]
 | sud-èst    = [[Sent Bar]]
 | sud        = [[Sent Orador de Cròc]]
 | sud-oèst   = 
 | oèst       = [[La Vialatèla|La Vilatela]]
 | nòrd-oèst  = [[Libarçac]]
}}

==Toponimia==
La prononciacion es [mô'tâ]. Las fòrmas ancianas son ''de Mautis'' en 1247, ''Mautes'' en 1287, etc. I a pas agut d'explicacion davant la d'Ives Lavalada. L'explicacion per un patronime germanic ''*Mald-'' (inatestat) supausariá un assordiment en -t- de ''-d-'' finau. I a lo substantiu ''maltha'' en latin classic, escrit ''malta'' en latin medievau. ''Maltha'' es un enduit, un revestiment, a basa de ciment de chauç, mesclat ambe de graissa animala, que serviá a impermeabilizar las canalizacions e las parets &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 133&lt;/ref&gt;.

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23127
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= març [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Pascal Pinton |Partit=   |Qualitat=   }}
{{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Yolande Plas |Partit= divèrs esquèrra  |Qualitat= foncionària  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat=  |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 23127
|1793=1009
|1800=908
|1806=1151
|1821=1163
|1831=1318
|1836=1439
|1841=1510
|1846=1344
|1851=1268
|1856=1234
|1861=1127
|1866=1071
|1872=1017
|1876=1021
|1881=1053
|1886=1051
|1891=1131
|1896=995
|1901=1030
|1906=988
|1911=859
|1921=744
|1926=714
|1931=644
|1936=639
|1946=619
|1954=522
|1962=421
|1968=370
|1975=313
|1982=298
|1990=262
|1999=220
|2004=218
|cassini=20954
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|127}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|127}}/22.67) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==
[[imatge:Église_Saint-Martin_de_Mautes.jpg|thumb|left|300px|La gleisa Sent Martin]]

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>e8xswj5ka1szq5qw08rbb9rzk84wczj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Libarçac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107246</id>
    <revision>
      <id>2510853</id>
      <parentid>2510748</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2510853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5596" sha1="9rt7zh71b1cqvykuizntrwn3f1qp5de" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Libarçac / Luperçac
 | nom2          = ''Lupersat''
 | imatge        = cap
 | descripcion   = 
 | lògo          = 
 | escut         = 
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton dau Buçon|Au Buçon]] ([[canton de Belagarda|Belagarda]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
 | insee         = 23113
 | cònsol        = Christian Saby
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | longitud      = 2.35666666667
 | latitud       = 45.9861111111
 | alt mini      = 461
 | alt maxi      = 706
 | km²           = 32.64
|}}

'''Libarçac'''&lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', La Geste, 2022, {{nb p.|248}} {{ISBN|979-10-353-1852-9}}.&lt;/ref&gt; (o '''Luperçac''') (''Lupersat'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 23113.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

===Perimètre dau territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Libàrçac
 | nòrd       = [[Minçac]] 
 | nòrd-èst   = [[Bussiera Novela]]
 | èst        = 
 | sud-èst    = [[Sermur|Sarmur]]
 | sud        = [[Mautas]]
 | sud-oèst   = [[La Vialatèla|La Vilatela]]
 | oèst       = [[Sent Sàuvan de Belagarda]]
 | nòrd-oèst  = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]]
}}

==Toponimia==
Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Lupersat'' ven dau nom latin d'òme ''*Luppercius'' amel sufixe ''-acum'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 413, a ''Loubersan''&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Ives Lavalada fornís las fòrmas ancianas : ''Loberzac'' vers 1150 e en 1201, ''Lubersac'' en 1210, ''Luperciacum'' au segle XII, ''Lubersac'' au segle XIV, ''Lupersaco'' en 1485, ''Luperçat'' en 1496, etc. La prononciacion es / li'barss / [çò que justificariá la grafia ''Lib'''à'''rçac'']. Lo nom de la vila corresiana de [[Liberçac|Libèrçac]] ven de ''Luperciacum'', derivat de ''lupus'' « lo lop ». Quò's lo chamin que ''Libarçac'' semblava segre, amb un ''-b-'' explosiu sonòr. Mas las atestacions finalas gardan un ''-p-'' sord, que fariá supausar l'etime ''*Lupperciacum''. Pr'aquò la prononciacion es tornada a la solucion corresiana, amb la particularitat de l'accent tonic sus la segonda sillaba e la disparicion de la darrièra (o son remplaçament per un [ə] mut). I a pas de gentilici au sens estricte; l'article definit masculin es ''lòs'' &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 125&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Quand las prumièras atestacions son en ''-b-'', que las seguentas son en ''-p-'' e que la prononciacion actuala es en ''-b-'', chau pas supausar un retorn. La vertat es pus simpla. La Marcha a pas coneissut durablament un lengatge administratiu e juridic en occitan, en laissant las chausidas graficas aus escribas francés. La fòrma francesa es una mesclanha entre una finala fonetica (''-ac'' &gt; ''-at'', puei ''-à'') e una consonanta intervocalica tirada de las atestacions latinas. Après lo latin, ''-p-'' interior es una pura fòrma grafica artificiala, una quimèra sens valor fonetica, que jamai fuguet pas prononciada.

==Istòria==

==Administracion==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23113
|Títol= Lista daus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2026]]  |Fin= [[2032]]  |Identitat= Christian Saby |Partit= |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= [[2020]]  |Fin= 2026  |Identitat= Jean-Michel Soulebot |Partit= |Qualitat= retirat d'agricultor}}
{{Elegit |Debuta= març [[2012]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Marie-Thérèse Agabriel  |Partit= sens |Qualitat= retirada foncion publica }}
{{Elegit |Debuta= març [[1971]] |Fin= març 2012 |Identitat= Michel Moreigne |Partit= [[PS]]  |Qualitat= conselhier generau (1967-2011), president dau Conselh generau (1983-1992), senator (1973-2008) }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1971 |Identitat=  |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 23113
|1793=1740
|1800=1517
|1806=1564
|1821=1876
|1831=2320
|1836=2127
|1841=2184
|1846=2246
|1851=2127
|1856=1957
|1861=1835
|1866=1818
|1872=1719
|1876=1700
|1881=1622
|1886=1569
|1891=1533
|1896=1537
|1901=1590
|1906=1529
|1911=1520
|1921=968
|1926=954
|1931=884
|1936=814
|1946=773
|1954=629
|1962=569
|1968=505
|1975=413
|1982=401
|1990=375
|1999=354
|cassini=20359
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|113}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|113}}/32.64) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>9rt7zh71b1cqvykuizntrwn3f1qp5de</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510854</id>
      <parentid>2510853</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2510854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5904" sha1="9o35btq6j2yr06043p1zyazsu5pb0wm" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Libarçac 
 | nom2          = ''Lupersat''
 | imatge        = Lupersat_Carte_postale_11.jpg
 | descripcion   = La font Sent Orador.
 | lògo          = 
 | escut         = 
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton dau Buçon|Au Buçon]] ([[canton de Belagarda|Belagarda]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
 | insee         = 23113
 | cònsol        = Christian Saby
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | longitud      = 2.35666666667
 | latitud       = 45.9861111111
 | alt mini      = 461
 | alt maxi      = 706
 | km²           = 32.64
|}}

'''Libarçac'''&lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', La Geste, 2022, {{nb p.|248}} {{ISBN|979-10-353-1852-9}}.&lt;/ref&gt; (o '''Luperçac''') (''Lupersat'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 23113.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

===Perimètre dau territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Libàrçac
 | nòrd       = [[Minçac]] 
 | nòrd-èst   = [[Bussiera Novela]]
 | èst        = 
 | sud-èst    = [[Sermur|Sarmur]]
 | sud        = [[Mautas]]
 | sud-oèst   = [[La Vialatèla|La Vilatela]]
 | oèst       = [[Sent Sàuvan de Belagarda]]
 | nòrd-oèst  = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]]
}}

==Toponimia==
Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Lupersat'' ven dau nom latin d'òme ''*Luppercius'' amel sufixe ''-acum'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 413, a ''Loubersan''&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Ives Lavalada fornís las fòrmas ancianas : ''Loberzac'' vers 1150 e en 1201, ''Lubersac'' en 1210, ''Luperciacum'' au segle XII, ''Lubersac'' au segle XIV, ''Lupersaco'' en 1485, ''Luperçat'' en 1496, etc. La prononciacion es / li'barss / [çò que justificariá la grafia ''Lib'''à'''rçac'']. Lo nom de la vila corresiana de [[Liberçac|Libèrçac]] ven de ''Luperciacum'', derivat de ''lupus'' « lo lop ». Quò's lo chamin que ''Libarçac'' semblava segre, amb un ''-b-'' explosiu sonòr. Mas las atestacions finalas gardan un ''-p-'' sord, que fariá supausar l'etime ''*Lupperciacum''. Pr'aquò la prononciacion es tornada a la solucion corresiana, amb la particularitat de l'accent tonic sus la segonda sillaba e la disparicion de la darrièra (o son remplaçament per un [ə] mut). I a pas de gentilici au sens estricte; l'article definit masculin es ''lòs'' &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 125&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Quand las prumièras atestacions son en ''-b-'', que las seguentas son en ''-p-'' e que la prononciacion actuala es en ''-b-'', chau pas supausar un retorn. La vertat es pus simpla. La Marcha a pas coneissut durablament un lengatge administratiu e juridic en occitan, en laissant las chausidas graficas aus escribas francés. La fòrma francesa es una mesclanha entre una finala fonetica (''-ac'' &gt; ''-at'', puei ''-à'') e una consonanta intervocalica tirada de las atestacions latinas. Après lo latin, ''-p-'' interior es una pura fòrma grafica artificiala, una quimèra sens valor fonetica, que jamai fuguet pas prononciada.

==Istòria==

==Administracion==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23113
|Títol= Lista daus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2026]]  |Fin= [[2032]]  |Identitat= Christian Saby |Partit= |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= [[2020]]  |Fin= 2026  |Identitat= Jean-Michel Soulebot |Partit= |Qualitat= retirat d'agricultor}}
{{Elegit |Debuta= març [[2012]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Marie-Thérèse Agabriel  |Partit= sens |Qualitat= retirada foncion publica }}
{{Elegit |Debuta= març [[1971]] |Fin= març 2012 |Identitat= Michel Moreigne |Partit= [[PS]]  |Qualitat= conselhier generau (1967-2011), president dau Conselh generau (1983-1992), senator (1973-2008) }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1971 |Identitat=  |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 23113
|1793=1740
|1800=1517
|1806=1564
|1821=1876
|1831=2320
|1836=2127
|1841=2184
|1846=2246
|1851=2127
|1856=1957
|1861=1835
|1866=1818
|1872=1719
|1876=1700
|1881=1622
|1886=1569
|1891=1533
|1896=1537
|1901=1590
|1906=1529
|1911=1520
|1921=968
|1926=954
|1931=884
|1936=814
|1946=773
|1954=629
|1962=569
|1968=505
|1975=413
|1982=401
|1990=375
|1999=354
|cassini=20359
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|113}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|113}}/32.64) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==
&lt;gallery&gt;
Lupersat_Carte_postale_16.jpg|Vielh potz.
Lupersat_Carte_postale_10.jpg|Chastiau de Sent Martin.
Lupersat_Carte_postale_12.jpg
Lupersat_Carte_postale_13.jpg
Lupersat_Carte_postale_14.jpg
Lupersat_Carte_postale_15.jpg|Lo chastiau.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>9o35btq6j2yr06043p1zyazsu5pb0wm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510862</id>
      <parentid>2510854</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Alaric 506  a desplaçat la pagina [[Luperçac]] cap a [[Libarçac]] : Títol mal escrit : grafia Lavalada (Libàrçac se pòt tanben justificar)</comment>
      <origin>2510854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5904" sha1="9o35btq6j2yr06043p1zyazsu5pb0wm" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Libarçac 
 | nom2          = ''Lupersat''
 | imatge        = Lupersat_Carte_postale_11.jpg
 | descripcion   = La font Sent Orador.
 | lògo          = 
 | escut         = 
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton dau Buçon|Au Buçon]] ([[canton de Belagarda|Belagarda]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
 | insee         = 23113
 | cònsol        = Christian Saby
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | longitud      = 2.35666666667
 | latitud       = 45.9861111111
 | alt mini      = 461
 | alt maxi      = 706
 | km²           = 32.64
|}}

'''Libarçac'''&lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', La Geste, 2022, {{nb p.|248}} {{ISBN|979-10-353-1852-9}}.&lt;/ref&gt; (o '''Luperçac''') (''Lupersat'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 23113.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

===Perimètre dau territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Libàrçac
 | nòrd       = [[Minçac]] 
 | nòrd-èst   = [[Bussiera Novela]]
 | èst        = 
 | sud-èst    = [[Sermur|Sarmur]]
 | sud        = [[Mautas]]
 | sud-oèst   = [[La Vialatèla|La Vilatela]]
 | oèst       = [[Sent Sàuvan de Belagarda]]
 | nòrd-oèst  = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]]
}}

==Toponimia==
Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Lupersat'' ven dau nom latin d'òme ''*Luppercius'' amel sufixe ''-acum'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 413, a ''Loubersan''&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Ives Lavalada fornís las fòrmas ancianas : ''Loberzac'' vers 1150 e en 1201, ''Lubersac'' en 1210, ''Luperciacum'' au segle XII, ''Lubersac'' au segle XIV, ''Lupersaco'' en 1485, ''Luperçat'' en 1496, etc. La prononciacion es / li'barss / [çò que justificariá la grafia ''Lib'''à'''rçac'']. Lo nom de la vila corresiana de [[Liberçac|Libèrçac]] ven de ''Luperciacum'', derivat de ''lupus'' « lo lop ». Quò's lo chamin que ''Libarçac'' semblava segre, amb un ''-b-'' explosiu sonòr. Mas las atestacions finalas gardan un ''-p-'' sord, que fariá supausar l'etime ''*Lupperciacum''. Pr'aquò la prononciacion es tornada a la solucion corresiana, amb la particularitat de l'accent tonic sus la segonda sillaba e la disparicion de la darrièra (o son remplaçament per un [ə] mut). I a pas de gentilici au sens estricte; l'article definit masculin es ''lòs'' &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 125&lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Quand las prumièras atestacions son en ''-b-'', que las seguentas son en ''-p-'' e que la prononciacion actuala es en ''-b-'', chau pas supausar un retorn. La vertat es pus simpla. La Marcha a pas coneissut durablament un lengatge administratiu e juridic en occitan, en laissant las chausidas graficas aus escribas francés. La fòrma francesa es una mesclanha entre una finala fonetica (''-ac'' &gt; ''-at'', puei ''-à'') e una consonanta intervocalica tirada de las atestacions latinas. Après lo latin, ''-p-'' interior es una pura fòrma grafica artificiala, una quimèra sens valor fonetica, que jamai fuguet pas prononciada.

==Istòria==

==Administracion==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23113
|Títol= Lista daus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2026]]  |Fin= [[2032]]  |Identitat= Christian Saby |Partit= |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta= [[2020]]  |Fin= 2026  |Identitat= Jean-Michel Soulebot |Partit= |Qualitat= retirat d'agricultor}}
{{Elegit |Debuta= març [[2012]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Marie-Thérèse Agabriel  |Partit= sens |Qualitat= retirada foncion publica }}
{{Elegit |Debuta= març [[1971]] |Fin= març 2012 |Identitat= Michel Moreigne |Partit= [[PS]]  |Qualitat= conselhier generau (1967-2011), president dau Conselh generau (1983-1992), senator (1973-2008) }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1971 |Identitat=  |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 23113
|1793=1740
|1800=1517
|1806=1564
|1821=1876
|1831=2320
|1836=2127
|1841=2184
|1846=2246
|1851=2127
|1856=1957
|1861=1835
|1866=1818
|1872=1719
|1876=1700
|1881=1622
|1886=1569
|1891=1533
|1896=1537
|1901=1590
|1906=1529
|1911=1520
|1921=968
|1926=954
|1931=884
|1936=814
|1946=773
|1954=629
|1962=569
|1968=505
|1975=413
|1982=401
|1990=375
|1999=354
|cassini=20359
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|113}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|113}}/32.64) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==
&lt;gallery&gt;
Lupersat_Carte_postale_16.jpg|Vielh potz.
Lupersat_Carte_postale_10.jpg|Chastiau de Sent Martin.
Lupersat_Carte_postale_12.jpg
Lupersat_Carte_postale_13.jpg
Lupersat_Carte_postale_14.jpg
Lupersat_Carte_postale_15.jpg|Lo chastiau.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>9o35btq6j2yr06043p1zyazsu5pb0wm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Minçac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107263</id>
    <revision>
      <id>2510864</id>
      <parentid>2510747</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2510864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5886" sha1="npt09s9o5bsynlsr7q5y3mdsvjr35gj" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{confusion|Minzac}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Minçac 
 | nom2          = ''Mainsat''
 | imatge        = Mainsat_et_son_château.jpg
 | descripcion   = Minçac e son chastiau.
 | lògo          = 
 | escut         = 
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton dau Buçon|Au Buçon]] ([[canton de Belagarda|Belagarda]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
 | insee         = 23116
 | cònsol        = David Schmidt
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | latitud       = 46.0533333333
 | longitud      = 2.3875
 | alt mini      = 478
 | alt maxi      = 670
 | km²           = 34.81
|}}

'''Minçac'''&lt;ref name=&quot;Lemosin.net&quot;&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160303181741/http://www.lemosin.net/23116.htm|títol=Mainsat|autor=Xavier Lansade|editor=lemosin.net}}&lt;/ref&gt;{{Bdtopoc}} (''Mainsat'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

Segon Xavier Lansade, lo parlar de la comuna es l'[[auvernhat]]&lt;ref name=&quot;Lemosin.net&quot;/&gt;.

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 23116.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre dau territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Minçac
 | nòrd       = 
 | nòrd-èst   = [[Sannac]]  
 | èst        = [[Arfuelha Chastenh]]
 | sud-èst    = [[Bussiera Novela]]
 | sud        = [[Libarçac]]
 | sud-oèst   = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]]
 | oèst       = [[La Serra e Bussiera Vielha]]
 | nòrd-oèst  = [[Sent Priech]] 
}}

==Toponimia==
La fòrma orala es / mĩ'ssa /. Las fòrmas ancianas son ''Maençact'' en 1165, ''Maençac'' en 1199, ''Maenchac'' en 1199, ''Manciaci'' en 1203, ''Mançac'' en 1219, ''Maenzac'' en 1234, ''Mainçac'' en 1285, ''Mahensat'' en 1295, ''Maynciaco'' en 1314, ''Manciaco'' en 1317, ''Mansac'' au segle XIV, ''Mensaco'' en 1404, ''Menzat'' en 1441, ''Minsat'' en 1458, ''Mainssac'' en 1500, 1565, etc. Las proposicions de [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Mincius'' + ''-acum'' e de [[Xavier Delamarre]], ''minciacon'', junta pas amb las atestacions pus ancianas. Segon Ives Lavalada, vau mai un etime ''*Magentiacum'' (de ''*Magentius'', que fòrma un iatus après la tombada de ''-g-'' entre las vocalas. L'iatus, a la fin, se redusís a una sola vocala nasalizada que se barret en ''-i-'' &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 127-128&lt;/ref&gt;. A partir de ''Maençac'', las atestacions manifestan dau polimorfisme : ''-aen'', ''-an-'', ''-en-'', ''-ain'' ([ajn]) e ''-in'' tanleu lo segle XV (pus probablament a partir de ''-en-'' que de ''-ain''). ''*Magentius'' es pas atestat, benlèu una alteracion e latinizacion de ''Mogonti-'', atestat &lt;ref&gt;Xavier Delamarre, ''Noms de personnes celtiques dans l'Épigraphie classique'', ed. Errance, 2007, p. 135&lt;/ref&gt;, que donet justament ''Mogontiacum'', puei ''Mogontia'', evolucionat lèu en ''Mag-'' e en francés en ''Ma(g)en-''.

== Istòria ==
De 1793 a 1801, Minçac èra [[chapluec]] de canton. En 1836, Las Pòrtas fuguet incorporat a Minçac &lt;ref&gt;http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=20664&lt;/ref&gt;. Las Pòrtas es au sud de Minçac.
{{...}}

== Administracion ==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23116
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2036]]) |Identitat=David Schmidt |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Jacqueline Jary|Partit= divers esquerra |Qualitat= retirada}}
{{Elegit |Debuta= març [[1971]] |Fin= 1996 |Identitat= Gaston Rimareix|Partit= [[PS]] |Qualitat= deputat (1988-1993), conselhier regionau }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin=  |Identitat= |Partit= |Qualitat=  }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 23116
|1793=1480
|1800=1424
|1806=1466
|1821=1637
|1831=1668
|1836=1908
|1841=2304
|1846=2448
|1851=2504
|1856=2414
|1861=2376
|1866=2409
|1872=2233
|1876=2194
|1881=2217
|1886=2235
|1891=2179
|1896=2123
|1901=2013
|1906=1878
|1911=1730
|1921=1409
|1926=1344
|1931=1232
|1936=1210
|1946=1092
|1954=989
|1962=945
|1968=820
|1975=743
|1982=752
|1990=748
|1999=682
|2004=652
|cassini=20664
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|116}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|116}}/34.81) round 2}}}} ab/km².
===Las Pòrtas===
{{Demografia
|insee=15023
|1793=326
|1800=297
|1806=317
|1821=336
|1831=379
|1836=426
|cassini=27669
|}}
==Luecs e monuments==
&lt;gallery&gt;
Vezelle_Mainsat_étang_nord_(1).jpg|Estanh de la Vesela, au nòrd dau borg.
Mainsat_Carte_postale_10.jpg|Plaça de la gleisa.
Mainsat_Carte_postale_17.jpg
Mainsat_Carte_postale_13.jpg|Plaça dau chastiau.
Mainsat_Carte_postale_11.jpg|Marchadiu.
Mainsat_Carte_postale_15.jpg|L'entrada daus fens, la taulejada. 
Mainsat_Carte_postale_12.jpg|Vuda generala.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

== Personalitats liadas a la comuna ==
*[[Pèire de Maensac]] (trobador)

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>npt09s9o5bsynlsr7q5y3mdsvjr35gj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510865</id>
      <parentid>2510864</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2510865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5886" sha1="hkzaphfpujzch08akjxym2s7834jnh3" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{confusion|Minzac}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Minçac 
 | nom2          = ''Mainsat''
 | imatge        = Mainsat_et_son_château.jpg
 | descripcion   = Minçac e son chastiau.
 | lògo          = 
 | escut         = 
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton dau Buçon|Au Buçon]] ([[canton de Belagarda|Belagarda]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] 
 | insee         = 23116
 | cònsol        = David Schmidt
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | latitud       = 46.0533333333
 | longitud      = 2.3875
 | alt mini      = 478
 | alt maxi      = 670
 | km²           = 34.81
|}}

'''Minçac'''&lt;ref name=&quot;Lemosin.net&quot;&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160303181741/http://www.lemosin.net/23116.htm|títol=Mainsat|autor=Xavier Lansade|editor=lemosin.net}}&lt;/ref&gt;{{Bdtopoc}} (''Mainsat'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

Segon Xavier Lansade, lo parlar de la comuna es l'[[auvernhat]]&lt;ref name=&quot;Lemosin.net&quot;/&gt;.

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 23116.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre dau territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Minçac
 | nòrd       = 
 | nòrd-èst   = [[Sannac]]  
 | èst        = [[Arfuelha Chastenh]]
 | sud-èst    = [[Bussiera Novela]]
 | sud        = [[Libarçac]]
 | sud-oèst   = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]]
 | oèst       = [[La Serra e Bussiera Vielha]]
 | nòrd-oèst  = [[Sent Priech]] 
}}

==Toponimia==
La fòrma orala es / mĩ'ssa /. Las fòrmas ancianas son ''Maençact'' en 1165, ''Maençac'' en 1199, ''Maenchac'' en 1199, ''Manciaci'' en 1203, ''Mançac'' en 1219, ''Maenzac'' en 1234, ''Mainçac'' en 1285, ''Mahensat'' en 1295, ''Maynciaco'' en 1314, ''Manciaco'' en 1317, ''Mansac'' au segle XIV, ''Mensaco'' en 1404, ''Menzat'' en 1441, ''Minsat'' en 1458, ''Mainssac'' en 1500, 1565, etc. Las proposicions de [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Mincius'' + ''-acum'' e de [[Xavier Delamarre]], ''minciacon'', junta pas amb las atestacions pus ancianas. Segon Ives Lavalada, vau mai un etime ''*Magentiacum'' (de ''*Magentius'', que fòrma un iatus après la tombada de ''-g-'' entre las vocalas. L'iatus, a la fin, se redusís a una sola vocala nasalizada que se barret en ''-i-'' &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 127-128&lt;/ref&gt;. A partir de ''Maençac'', las atestacions manifestan dau polimorfisme : ''-aen'', ''-an-'', ''-en-'', ''-ain'' ([ajn]) e ''-in'' tanleu lo segle XV (pus probablament a partir de ''-en-'' que de ''-ain''). ''*Magentius'' es pas atestat, benlèu una alteracion e latinizacion de ''Mogonti-'', atestat &lt;ref&gt;Xavier Delamarre, ''Noms de personnes celtiques dans l'Épigraphie classique'', ed. Errance, 2007, p. 135&lt;/ref&gt;, que donet justament ''Mogontiacum'', puei ''Mogontia'', evolucionat lèu en ''Mag-'' e en francés en ''Ma(g)en-''.

== Istòria ==
De 1793 a 1801, Minçac èra [[chapluec]] de canton. En 1836, Las Pòrtas fuguet incorporat a Minçac &lt;ref&gt;http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=20664&lt;/ref&gt;. Las Pòrtas es au sud de Minçac.
{{...}}

== Administracion ==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23116
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=David Schmidt |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Jacqueline Jary|Partit= divers esquerra |Qualitat= retirada}}
{{Elegit |Debuta= març [[1971]] |Fin= 1996 |Identitat= Gaston Rimareix|Partit= [[PS]] |Qualitat= deputat (1988-1993), conselhier regionau }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin=  |Identitat= |Partit= |Qualitat=  }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 23116
|1793=1480
|1800=1424
|1806=1466
|1821=1637
|1831=1668
|1836=1908
|1841=2304
|1846=2448
|1851=2504
|1856=2414
|1861=2376
|1866=2409
|1872=2233
|1876=2194
|1881=2217
|1886=2235
|1891=2179
|1896=2123
|1901=2013
|1906=1878
|1911=1730
|1921=1409
|1926=1344
|1931=1232
|1936=1210
|1946=1092
|1954=989
|1962=945
|1968=820
|1975=743
|1982=752
|1990=748
|1999=682
|2004=652
|cassini=20664
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|116}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|116}}/34.81) round 2}}}} ab/km².
===Las Pòrtas===
{{Demografia
|insee=15023
|1793=326
|1800=297
|1806=317
|1821=336
|1831=379
|1836=426
|cassini=27669
|}}
==Luecs e monuments==
&lt;gallery&gt;
Vezelle_Mainsat_étang_nord_(1).jpg|Estanh de la Vesela, au nòrd dau borg.
Mainsat_Carte_postale_10.jpg|Plaça de la gleisa.
Mainsat_Carte_postale_17.jpg
Mainsat_Carte_postale_13.jpg|Plaça dau chastiau.
Mainsat_Carte_postale_11.jpg|Marchadiu.
Mainsat_Carte_postale_15.jpg|L'entrada daus fens, la taulejada. 
Mainsat_Carte_postale_12.jpg|Vuda generala.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

== Personalitats liadas a la comuna ==
*[[Pèire de Maensac]] (trobador)

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>hkzaphfpujzch08akjxym2s7834jnh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guèrra de Succession d'Àustria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120731</id>
    <revision>
      <id>2510855</id>
      <parentid>2425892</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>56933</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>2510855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22205" sha1="ciouny2p4zyzt87whgd1x8jqq2smc60" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}

{{Infobox Conflicte militar
  |imatge       = 
  |legenda      =
  |conflicte    =
  |guèrra       = 
  |data         = 16 de decembre de [[1740]] - 18 d'octòbre de [[1748]]
  |luòc         = [[Euròpa]], [[America del Nòrd|America dau Nòrd]], [[Antilhas]] e [[Índia]]s
  |casus        = [[Pragmatica Sancion]]
  |territòris   =
  |eissida      = [[Tractat d'Ais d'Alemanha (1748)]]
  |comandant1   =
  |combatents1  = [[File:Royal Standard of the King of France.svg|20px]] [[França]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg|20px]] [[Prússia]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Spain (1701–1760).svg|20px]] [[Espanha]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Electorate of Bavaria.svg|20px]] [[Bavièra]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg|20px]] [[Reiaume de Nàpols|Nàpols]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Genoa.svg|20px]] [[Republica de Gènoa|Gènoa]]&lt;br/&gt;
[[File:Svensk flagg 1815.svg|20px]] [[Suècia]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Electoral Saxony.svg|20px]] [[Saxònia]] ([[1741]]-[[1742]])
  |combatents2  = [[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Àustria]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|20px]] [[Reialme Unit|Reiaume Unit]]&lt;br/&gt;
[[File:Statenvlag.svg|20px]] [[Províncias Unidas]]&lt;br/&gt;
[[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg|20px]] [[Reiaume de Sardenha|Sardenha]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Electoral Saxony.svg|20px]] [[Saxònia]] ([[1743]]-[[1745]])&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Russia]]
  |combatents3  = 
  |fòrças1      =
  |pèrdas1      =
  |comandant2   = 
  |fòrças2      =
  |pèrdas2      =
  |comandant3   = 
  |fòrças3      = 
  |pèrdas3      = 
  |batalhas     =
  |nòtas        = 
}}

La '''Guèrra de Succession d'Àustria''' foguèt un [[Guèrra|conflicte]] mondiau que se debanèt de [[1740]] a [[1748]]. Relativament complèx car imbricant pauc a pauc de conflictes separats, foguèt entraïnat per la question de la succession de l'emperaire [[Carles VI (emperaire)|Carles VI]] qu'aviá designat sa filha [[Maria Terèsa d'Àustria|Maria Terèsa]] coma eiretiera dins una declaracion juridica (la [[Pragmatica Sancion]]). Pasmens, a sa [[mòrt]], aqueu projècte foguèt contestat per lei pretendents diferents ai domenis dei [[Habsborg]] e per divèrsei princes desirós d'obtenir de compensacions territòrialas.

De [[1740]] a [[1744]], la guèrra opausèt oficialament lei pretendents, especialament [[Carles VII (emperaire)|Carles de Bavièra]], a [[Maria Terèsa d'Àustria|Maria Terèsa]]. [[Frederic II de Prússia]] aprofichèt la feblessa austriana per atacar e e annexar [[Silèsia]]. Desirosa d'afeblir l'ostau dei Habsborg, [[França]] sostenguèt [[Bavièra]]. En parallèl, de conflictes opausèron dins lei colonias leis [[Espanha|Espanhòus]] e lei [[França|Francés]] ai [[Reialme Unit|Britanics]]. Lo conflicte se generalizèt en [[1744]] amb l'intrada en guèrra dirècta de [[França]] qu'ataquèt lei País Bas Austrians e leis ocupèt après una lònga campanha de sètges que durèt de [[1744]] a [[1747]].

Pasmens, la patz d'Ais d'Alemanha en [[1748]] veguèt [[França]] abandonar totei sei conquistas sensa rason aparenta. Lei venceires principaus de la guèrra foguèron donc [[Prússia]], que gardèt lo contraròtle de [[Silèsia]], e [[Maria Terèsa d'Àustria|Maria Terèsa]] que se mantenguèt sus lo tròne dei domenis ereditaris Habsborg. En [[America]] e ais [[Índia]]s, lei belligerents restabliguèron lo ''[[statu quo ante bellum]]'', çò qu'èra una victòria defensiva importanta per [[Espanha]].

== Causas ==

=== La succession de l'emperaire Carles VI ===

[[Fichièr:MariaTheresia Maske.jpg|thumb|right|Retrach de [[Maria Terèsa d'Àustria]] vèrs [[1744]].]]

{{veire|Pragmatica Sancion}}

La causa premiera de la [[guèrra]] es la manca d'eiretiers mascles au sen de la [[dinastia]] dei [[Habsborg]]. Apareguda dins lo corrent dau sègle XVII, aquela situacion entraïnèt la [[Guèrra de Succession d'Espanha]] e decidèt l'emperaire [[Leopold Ièr (emperaire)|Leopold I{{èr}}]] ([[1658]]-[[1705]]) de passar un acòrdi amb sei dos fius, [[Josèu Ièr (emperaire)|Josèu]] e [[Carles VI (emperaire)|Carles]], per permetre la transmission dei possessions familialas entre lei doas linhadas dins lo cas d'una abséncia novèla d'eiretiers mascles. Ansin, a la [[mòrt]] de [[Josèu Ièr (emperaire)|Josèu]] ([[1705]]-[[1711]]), paire de doas filhas, [[Carles VI (emperaire)|Carles]] li succediguèt. Pasmens, a son torn, aguèt unicament de filhas.

En [[1713]], [[Carles VI (emperaire)|Carles]] promulguèt donc la [[Pragmatica Sancion]] qu'autoriza lei femnas de la dinastia d'eiretar. Dins aquò, placèt seis enfants avans aquelei de son fraire, çò qu'èra una fònt possibla de trèbols de succession. Agravèt la situacion en maridant sei nebodas amb lei rèis de [[Bavièra]] e de [[Saxònia]], doas poissanças regionalas dins lo [[Sant Empèri Roman Germanic]]. Segon eu, aquò deviá melhorar l'accession au tròne de sa filha, [[Maria Terèsa d'Àustria|Maria Terèsa]], en neutralizant leis ambicions dei dos estats. Dins lei fachs, aquò exacerbèt lei tensions car permetèt a plusors princes de considerar una contestacion dei títols tradicionalament tenguts per lei [[Habsborg]].

De mai, [[Maria Terèsa d'Àustria|Maria Terèsa]], nascuda en [[1717]], èra jova e considerada coma mau preparada a son ròtle. Ansin, certaneis estats preparèron la candidatura d'un prince non Habsborg per l'eleccion a la tèsta dau [[Sant Empèri Roman Germanic|Sant Empèri]]. La [[Pragmatica Sancion]] foguèt donc parcialament reconeguda en [[Euròpa]], generalament amb de condicions d'annulacion. Per exemple, foguèt lo cas de [[França]] que l'acceptèt se leis interès de son aliat [[Carles VII (emperaire)|Carles de Bavièra]] èran respectats.

=== Leis exigéncias prussianas e l'invasion de Silèsia ===

[[Fichièr:Antoine Pesne - Friedrich der Große als Kronprinz (1739).jpg|thumb|right|Retrach de [[Frederic II de Prússia]] que sei revendicacions territòrialas entraïnèron lo conflicte.]]

A la [[mòrt]] de [[Carles VI (emperaire)|Carles VI]], lo factor principau de destabilizacion foguèt lo rèi [[Frederic II de Prússia]] ([[1740]]-[[1786]]) que reclamèt [[Silèsia]] en cambi de son sostèn a [[Maria Terèsa d'Àustria|Maria Terèsa]]. Per aquò, [[Prússia]] dispausava d'una armada ben entraïnada e ben comandada e d'una aliança secrèta amb [[França]], negociada en abriu de [[1739]]. Ansin, en decembre de [[1740]], ataquèt la region en aprofichant la dispersion dei tropas [[Àustria|austrianas]].

=== La neutralitat britanica e lo revirament francés ===

Après l'invasion [[Prússia|prussiana]], [[Maria Terèsa d'Àustria|Maria Terèsa]] assaièt d'obtenir una intervencion de [[Jòrdi II (rèi britanic)|Jòrdi II]], rèi dau [[Reialme Unit|Reiaume Unit]] e elector de [[Hannover]]. Pasmens, lo Premier Ministre [[Robert Walpole]] refusèt d'intrar en guèrra per defendre la [[Silèsia]] [[Àustria|Austriana]].

De son caire, [[França]] decidèt d'aprofichar la situacion per afeblir lei [[Habsborg]], son principau adversari [[continentau]] dempuei lei [[Guèrras d'Itàlia]]. Signèt una aliança amb [[Prússia]] lo 5 de junh de [[1741]] e mandèt de tropas en [[Alemanha]] per sostenir lei pretencions de [[Carles VII (emperaire)|Carles de Bavièra]].

=== Lo jòc deis alianças ===

La participacion de [[França]] cambièt la natura dau conflicte que venguèt una confrontacion entre lei poissanças [[Euròpa|europèas]] majoras dau periòde. Per mantenir l'equilibri continentau, aisse tradicionau de sa [[politica]], lo [[Reialme Unit]] deguèt jonhér [[Àustria]]. Lei [[Províncias Unidas]], autre enemic tradicionau de [[Versalhas]], l'imitèt.

De son caire, [[França]] recebèt l'ajuda d'[[Espanha]] qu'èra ja en guèrra còntra lei [[Reialme Unit|Britanics]] dempuei [[1739]] dins leis [[Antilhas]]. Lei poissanças segondàrias se raprochèron de son protector tradicionau coma [[Saxònia]] que ralièt lo camp austrian après aver assaiat de participar a la conquista dei domenis Habsborg en [[1741]]-[[1742]].

== Debanament ==

=== Lo frònt austroprussian ===

[[Fichièr:Hohenfriedeberg - Attack of Prussian Infantry - 1745.jpg|thumb|right|[[Pintura]] representant una ataca de l'[[infantariá]] prussiana.]]

Lei [[Prússia|Prussians]] inicièron leis ostilitats amb una ataca sensa [[declaracion de guèrra]] en [[Silèsia]] onte leis [[Àustria|Austrians]] avián pauc de tropas. Pasmens, a la suspresa generala, [[Maria Terèsa d'Àustria|Maria Terèsa]] se revelèt una sobeirana energica e determinada que capitèt de formar rapidament d'armadas novèlas. Ansin, [[Frederic II de Prússia|Frederic II]] deguèt menar un combat malaisat e [[sang|saunós]] per ganhar la [[batalha de Mollwitz]] (10 d'abriu de [[1741]]).

Lo començament de l'ofensiva [[França|francesa]] foguèt l'eveniment decisiu sus aqueu frònt. D'efiech, la menaça còntra [[Praga]] necessitèt de mandar de renfòrç dins aqueu sector, çò que facilitèt lo rèsta dei combats per lei [[Prússia|Prussians]]. Prenguèron ansin lo contraròtle de totei lei [[fortalesa]]s de [[Silèsia]] avans la fin de l'annada. En [[1742]], lei Prussians se dirigiguèron vèrs lo [[sud]] e menacèron [[Viena (Àustria)|Viena]]. Lo prince [[Carles Alexandre de Lorena|Carles de Lorena]], a la tèsta d'una armada austriana, ataquèt sei linhas d'avitalhament. Obligat de se [[Retirada (tactica)|retirar]] e perseguit, [[Frederic II de Prússia|Frederic II]] capitèt d'arrestar son adversari a la [[batalha de Chotusitz]] (17 de mai de [[1742]]). Dins aquò, i perdiguèt plusors miliers d'òmes.

Après aqueu combat, de negociacions secrètas comencèron. Leis [[Àustria|Austrians]] avián besonh de tropas suplementàrias sus sa [[frontiera]] occidentala e lei [[Prússia|Prussians]] avián agantat son objectiu iniciau. Lei dos país signèron donc una [[patz]] separada lo 11 de junh de [[1742]]. [[Àustria]] i reconoguèt la pèrda de [[Silèsia]] e [[Prússia]] se retirèt dau conflicte.

=== Lo frònt francoaustrian ===

Lo frònt francoaustrian, centrat sus lei [[frontiera]]s nòrd-oèst d'[[Àustria]], opausèt principalament lei fòrças francobaveresas ai tropas austrianas. L'[[estrategia]] de [[França]] i foguèt pauc clara car participava oficialament a la guèrra coma auxiliars per defendre leis interès de [[Bavièra]]. De mai, aguèt de dificultats per mantenir de linhas d'avitalhament tant lòngas. Ansin, après una avançada en direccion de [[Viena (Àustria)|Viena]], lei Francobavarés se dirigiguèron vèrs lo nòrd per atacar [[Boèmia]] ont ocupèron [[Praga]] (26 de novembre de [[1741]]). Aquò permetèt a [[Carles VII (emperaire)|Carles de Bavièra]] de venir rèi de [[Boèmia]] (9 de decembre de [[1741]]) e d'èsser elegit [[Sant Empèri Roman Germanic|emperaire]] (24 de genier de [[1742]]).

Aqueu desviament de l'ofensiva vèrs lo nòrd permetèt ais [[Àustria|Austrians]] d'organizar una còntra-ataca vèrs l'oèst en direccion de [[Bavièra]] ont ocupèron aisament [[Munchen]]. Desgarnissent lo frònt de [[Silèsia]], mandèron tanben de renforç importants en [[Boèmia]]. Maugrat una victòria a la [[batalha de Sahay]] (24 de mai de [[1742]]), la posicion dau [[còrs expedicionari]] [[França|francés]] – que son cap, lo [[Francesco-Maria di Broglia|manescau de Broglie]], èra tròp inactiu per aprofichar lei succès [[Prússia|prussians]] – venguèt lèu impossibla de tenir. Foguèt donc obligat de se [[Retirada (tactica)|retirar]] vèrs [[Ren]] en [[1743]] onte lei [[França|Francés]] èran a constituïr d'armadas novèlas per faciar d'atacas de part dei [[Províncias Unidas]] e dau [[Reialme Unit|Reiaume Unit]].

De son caire, leis [[Àustria|Austrians]] avancèron en direccion de [[Ren]] e tornèron ocupar lei fortalesas de [[Boèmia]]. Negocièron tanben una aliança amb lo [[Reiaume de Sardenha]] en cambi de quauquei concessions territòrialas en [[Itàlia]]. Aquò entraïnèt la generalizacion dau conflicte amb una [[declaracion de guèrra]] dirècta de [[França]] còntra [[Àustria]] que permetèt ai Francés d'atacar totei lei territòris austrians.

=== La conquista dei País Bas Austrians ===

[[Fichièr:Battle of Fontenoy 03.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de la [[batalha de Fontenoy]] ([[1745]]), combat que permetèt ai Francés d'ocupar la totalitat dei País Bas Austrians.]]

En [[1744]], [[França]] decidèt de se concentrar sus la conquista dei País Bas Austrians. Mandèt donc una armada fòrça importanta per assetjar lei vilas de la region e organizèt tres fòrças segondàrias  per empedir lo passatge de [[Ren]] a seis adversaris. Pasmens, leis [[Àustria|Austrians]] dau prince [[Carles Alexandre de Lorena|Carles]] capitèron de passar lo [[fluvi]] (30 de junh - 1{{èr}} de julhet de [[1744]]). Aquò entraïnèt lo retorn de [[Prússia]] dins la guèrra amb una ataca per suspresa en [[Boèmia]]. La còntra-ataca austriana obliguèt rapidament lei Prussians de se [[Retirada (tactica)|retirar]] per protegir sei linhas d'avitalhament.

Aquela campanha permetèt pasmens ai [[França|Francés]] de restablir sei posicions e de perseguir sei sètges sus la riba senèstra de [[Ren]]. De son caire, en [[Alemanha]], [[Bavièra]] abandonèt lo conflicte après la [[mòrt]] de l'emperaire [[Carles VII (emperaire)|Carles]]. Son fiu capitèt de mantenir l'integritat de seis [[estat]]s ereditaris mai deguèt desenant sostenir [[Viena (Àustria)|Viena]] (22 d'abriu de [[1745]]). Lo rèsta de l'annada foguèt marcat per l'incapacitat [[Reialme Unit|britanica]] d'expulsar lei [[França|Francés]] de [[Flandra]] ([[batalha de Fontenoy]]) e per la resisténcia de l'armada [[Prússia|prussiana]] en fàcia dei tropas [[Àustria|austrianas]] (batalhas de [[batalha de Hohenfriedberg|Hohenfriedberg]], de [[batalha de Soor|Soor]] e de [[Batalha de Kesselsdorf|Kesselsdorf]]).

Aquelei succès permetèron a [[Prússia]] de signar un segond tractat de patz amb [[Àustria]] que tornèt reconóisser la pèrda de [[Silèsia]]. [[França]] poguèt perseguir la conquista dei País Bas. Doas victòrias majoras a [[Batalha de Rocoux|Rocoux]] còntra leis [[Àustria|Austrians]]  (11 d'octòbre de [[1746]]) e a [[Batalha de Lauffeld|Lauffeld]] còntra leis Anglés e leis Olandés (4 de julhet de [[1747]]) marquèron aquela campanha que s'acabèt per la presa de [[Maastricht]] (setembre de [[1747]]). Ansin, au començament dei negociacions de [[patz]], [[França]] aviá capitat d'ocupar tota la riba senèstra de [[Ren]], son objectiu dempuei lo rèine de [[Loís XIV de França|Loís XIV]] ([[1643]]-[[1715]]).

=== Lo teatre italian ===

[[Fichièr:La mort du chevalier de Belle-Isle.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de la [[batalha d'Assietta]] que marquèt la fin deis operacions en [[Itàlia]].]]

Lei combats sus lo teatre italian se devesiguèron en tres fasas distintas. Durant la premiera, de [[1741]] a [[1744]], leis [[Espanha|Espanhòus]] assaièron de conquistar lei territòris austrians de la region. Recebèron rapidament l'ajuda dirècta dau [[Reialme de Nàpols|Reiaume de Nàpols]], que s'inquietava de la preséncia de tropas austrianas a proximitat de sa [[frontiera]], e indirècta de [[França]] que permetèt lo passatge d'una armada espanhòla sus son territòri. [[Àustria]] foguèt sostenguda per [[Reiaume de Sardenha|Sardenha]] e per una esquadra navala [[Reialme Unit|britanica]] que menaçava [[Nàpols]]. Pauc eficaça, l'armada espanhòla ganhèt quauquei batalhas mai mau capitèt d'esplechar aquelei succès per atacar lei defensas austrianas dins lo nòrd de la [[peninsula]].

La segonda fasa de la guèrra en [[Itàlia]] durèt de [[1744]] a [[1745]]. Renfòrçats per l'[[declaracion de guèrra|intrada en guèrra oficiala]] de [[França]], leis adversaris d'[[Àustria]] arrestèron una ofensiva en direccion de [[Nàpols]] ai batalhas de [[Velletri]] (junh e aost de [[1744]]) e enregistrèron plusors victòrias dins lo sud deis [[Aups]] còntra lei [[Reiaume de Sardenha|Sardes]] (julhet-setembre de [[1744]]). Après la pausa [[ivèrn|ivernenca]], lei Francoespanhòus capitèron de reünir sei fòrças e de batre leis Austrosardes a [[Batalha de Bassignano|Bassignano]] (27 de setembre de [[1745]]). Ocupèron una partida de [[Piemont]] mai sei [[generau]]s, obligats d'esperar d'òrdres donats dempuei [[París]] e [[Madrid]], foguèron incapables d'aprofichar la situacion per batre definitivament [[Reiaume de Sardenha|Sardenha]].

A partir de [[1756]], deguèron faciar l'arribada de plusors còrs austrians liberats per la fin definitiva dei combats entre [[Àustria]] e [[Prússia]]. Sensa esperar la fin de la sason freja, leis Austrians e lei Sardes ataquèron e menacèron seis enemics d'enceuclament a la [[batalha de Piacenza (1746)|batalha de Piacenza]] (16 de junh de [[1746]]). Pasmens, lei Francés capitèron de s'enfugir tot en demorant organizats. Venceires a [[Batalha de Rottofredo|Rottofreddo]] (12 d'aost de [[1746]]), poguèron se restablir dins leis [[Aups]] après aver abandonat [[Gènoa]]. Bloquèron leis ofensivas austrianas seguentas e aprofichèron la revòuta dei Genovés (5-11 de decembre de [[1746]]) per tornar atacar. Dins aquò, son assaut còntra lei fortificacions sardas d'[[Batalha d'Assietta|Assietta]] s'acabèt per una revirada saunosa que marquèt la fin deis operacions majoras sus aqueu frònt.

=== La guèrra navala e lei teatres coloniaus ===

[[Fichièr:Combate de Tolón.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de la [[batalha dau Cap Sicie]].]]

La guèrra maritima opausèt principalament lei flòtas [[França|francesa]] e [[Espanha|espanhòla]] ais [[esquadra]]s [[Reialme Unit|britanicas]]. Se caracterizèt per l'usatge massís de [[corsari]]s e per de dificultats de comandament fòrça importantas dins lo camp anglés. Ansin, lei fòrças deis [[amirau]]s [[Thomas Mathews|Mathews]] e [[Richard Lestock|Lestock]] mau capitèt de blocar la flòta francesa de [[Mar Mediterranèa|Mediterranèa]] que sortiguèt de [[Tolon]] a la [[batalha dau Cap Sicie]] (22 de febrier de [[1744]]). Aquò permetèt ais Espanhòus de mandar de renfòrç en [[Itàlia]]. De son caire, lei Francés assaièron d'organizar un desbarcament dins leis [[Illas Britanicas]] mai lo projècte foguèt arrestat per lei condicions meteorologicas e per la superioritat numerica dei vaissèus britanics. Puei, la marina francesa capitèt de resistir fins a la fin de la guèrra en despiech de la pèrda de plusors naviris a la [[batalha dau Cap Finisterre (1747)|Cap Finisterre]].

Otra mar, lei combats foguèron equilibrats. Dins leis [[Antilhas]], totei leis atacas britanicas majoras foguèron rebutadas per lei defensors, sovent ajudats per la [[logistica]] marrida de seis adversaris. En [[America del Nòrd|America dau Nòrd]], lei colons britanics prenguèron l'importanta posicion de [[Loísborg]] (16 de junh de [[1745]]). Dins aquò, en [[Asia]], perdiguèron lo pòrt [[Índia|indian]] de [[Madras]] (10 de setembre de [[1746]]).

=== La dubertura dei negociacions ===

Lei negociacions comencèron en [[1746]] dins la [[vila]] de [[Breda]]. Lei discussions foguèron subretot menadas per lei [[França|Francés]] e lei [[Reialme Unit|Britanics]] qu'impausèron sei condicions a totei leis autrei belligerants. Pasmens, aquò foguèt aisament acceptat car [[Loís XV de França|Loís XV]] decidèt de restitüir totei sei conquistas continentalas sensa condicion. Dins lei colonias, abandonèt [[Madras]] en cambi de la liberacion de [[Loísborg]]. [[Prússia]] e [[Reiaume de Sardenha|Sardenha]] gardèron sei conquistas de la premiera partida dau conflicte e la [[Pragmatica Sancion]] foguèt acceptada per tota [[Euròpa]].

== Consequéncias ==

{{veire|Tractat d'Ais d'Alemanha (1748)}}

=== Lei pèrdas umanas e economicas ===

Lo bilanç uman de la guèrra es mau conegut. Lei pèrdas militaras son estimadas entre {{formatnum:100000}} e {{formatnum:450000}} [[mòrt]]s e lo nombre de victimas civilas es desconegut. La situacion financiera dei belligerants èra tanben fòrça marrida en causa de l'aumentacion continua dau còst deis operacions. Per exemple, [[França]] veguèt son [[economia]] s'afondrar en [[1746]] e lo país conoguèt de problemas d'avitalhament fins a [[1748]].

=== L'emergéncia de la poissança prussiana ===

[[Prússia]] foguèt lo venceire principau de la [[patz]] de [[1748]]. D'efiech, confiermèt son annexion de [[Silèsia]], region economicament prospèra que li permetèt de renfòrçar sei fondacions economicas. Conjugada amb lei succès multiples de son [[armada]], aquela annexion la transformèt en poissança majora dau [[continent]] [[Euròpa|europèu]].

=== La confiermacion de la Pragmatica Sancion ===

L'autre venceire principau de la guèrra foguèt [[Maria Terèsa d'Àustria]]. D'efiech, en despiech de la pèrda de quauquei territòris periferics, foguèt reconeguda coma sobeirana legitima dei domenis ereditaris dei [[Habsborg]] per tot lo [[continent]], compres sei rivaus per la succession. De mai, l'eleccion de son marit [[Francés Ièr (emperaire)|Francés]] coma emperaire en [[1745]] li permetèt d'aquistar lo contraròtle dau [[Sant Empèri Roman Germanic|Sant Empèri]].

=== La feblessa francesa ===

En despiech de sa victòria militara a l'eissida de la segonda partida de la guèrra ([[1744]]-[[1748]]), [[França]] foguèt afeblida per lo conflicte. D'efiech, lo país, mau sostengut per [[Prússia]], aviá ges d'aliat continentau clar e èra [[diplomacia|diplomaticament]] isolat. Pus grèu, lo refús dau rèi [[Loís XV de França|Loís XV]] d'annexar la riba senèstra de [[Ren]] – ocupada per sei tropas après tres ans de combats malaisats – donèt una impression de feblessa e de declin. Òr, aquò encoratjèt lei [[Reialme Unit|Britanics]] a preparar rapidament un [[Guèrra de Sèt Ans|conflicte novèu]] que s'acabèt per sa victòria en [[1763]].

== Liames intèrnes ==

* [[Guèrra de Sèt Ans]] ([[1756]]-[[1763]]).

== Bibliografia ==

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

[[Categoria:Guèrra]]</text>
      <sha1>ciouny2p4zyzt87whgd1x8jqq2smc60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abderrahmane Youssoufi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121746</id>
    <revision>
      <id>2510851</id>
      <parentid>2197020</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20932</id>
      </contributor>
      <comment>Categoria:Decès en 2020</comment>
      <origin>2510851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1030" sha1="pvhfvjdpc8aienmf5w53m7sdauzf9c9" xml:space="preserve">{{Cap d'estat o govèrn
| Nom= Abderrahmane Youssoufi
|Imatge=
|Títol_politic = Primièr ministre
| Nacion= de {{Marròc}}
|Periòde_govèrn1= [[4 de febrièr]] de [[1998]] - [[9 d'octobre]] de [[2002]]
|Predecessor1= [[Abdellatif Filali]]
|Successor1= [[Driss Jettou]]
| Periòde_govèrn2=
|Jorn_Naissença= [[8 de març]] de [[1924]]
|Luòc_Naissença= [[Tanger]], [[Marròc]]
|Maridat_amb= 
| Profession= [[avocat]] e òme politic
| Partit= ''Union Socialiste des Forces Populaires'' }}

'''Abderrahmane Youssoufi''' (n. [[1924]]) [[avocat]] e òme politic, foguèt [[primièr ministre]] de [[Marròc]] entre [[1998]] e [[2002]].

{{dinastia|color1=|color2=lightblue|abans= [[Abdellatif Filali]] | aprèp=[[Driss Jettou]] | nom=[[Fichièr:Coat of arms of Morocco.svg|50px]]&lt;br /&gt;[[Lista dels primièrs ministres de Marròc|Primièr ministre de Marròc]]&lt;br /&gt;[[1998]] - [[2002]]}}

{{DEFAULTSORT:Youssoufi, Abderrahmane}}
[[Categoria:Primièr ministre de Marròc]]
[[Categoria:Naissença en 1924]]
[[Categoria:Decès en 2020]]</text>
      <sha1>pvhfvjdpc8aienmf5w53m7sdauzf9c9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guèrra de Crimèa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132604</id>
    <revision>
      <id>2510856</id>
      <parentid>2049961</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>56933</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>2510856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2959" sha1="6jf2dwfbveskadt5mgu67az0jdwhiik" xml:space="preserve">{{Infobox Conflicte militar
  |imatge       =[[ File:Panorama dentro.JPG|250px]]
  |legenda      =
  |conflicte    =
  |guèrra       = 
  |data         = Octòbre de [[1853]] - Setembre de [[1856]]
  |luòc         = Peninsula de Crimèa, [[Mar Negra]], [[Mar Baltica]], Balcans e [[Caucàs]]
  |casus        = 
  |territòris   =
  |eissida      = Victòria aliada e [[Tractat de París (1856)|Tractat de París]]
  |comandant1   =
  |combatents1  = [[File:Ottoman flag alternative 2.svg|20px]] [[Empèri Otoman]]
[[File:Flag of France.svg|20px]] [[França]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Reialme Unit]]&lt;br/&gt;
[[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg|20px]] [[Reiaume de Sardenha]]
  |combatents2  = [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Empèri Rus]]
  |combatents3  = 
  |fòrças1      =
  |pèrdas1      =
  |comandant2   = 
  |fòrças2      =
  |pèrdas2      =
  |comandant3   = 
  |fòrças3      = 
  |pèrdas3      = 
  |batalhas     =
  |nòtas        = 
}}

La '''Guèrra de Crimèa''' se debanèt d'octòbre de [[1853]] a setembre de [[1856]] entre l'[[Empèri Rus]] e una aliança formada de l'[[Empèri Otoman]], de [[França]], de l'[[Reialme Unit|Empèri Britanic]] e dau [[Reiaume de Sardenha]]. Faguèt partida de la lucha d'influéncia entre poissanças europèas sus lei territòris d'un Empèri Otoman en declin. La màger part deis operacions importantas se debanèt dins la Peninsula de Crimèa. Lei causas dau conflicte foguèron la volontat francobritanica de protegir l'Empèri Otoman còntra l'expansionisme rus, lo refús britanic de veire leis estrechs entre la Mar Negra e la Mar Mediterranèa sota lo contraròtle rus e la question de la proteccion dei Luòcs Sants entre França e Russia.

Ansin, quand en [[1853]], Russia ocupèt lei principats otomans de Valaquia e Moldàvia, lo govèrn de Constantinòple foguèt encoratjar de resistir militarament per lei Francés e lei Britanics. Après la destruccion de la flòta otomana per lei Rus, un còrs expedicionari francobritanic foguèt mandat en Crimèa per conquistar la basa navala de Sebastopòl. Aqueu sètge se debanèt dau 9 d'octòbre de 1854 au 11 de setembre de 1855 e s'acabèt per una victòria aliada. D'autreis operacions mens importantas se debanèron ai frontieras entre leis Empèris Rus e Otoman : leis Otomans foguèron venceire a Eupatoria dins la region de Danubi e lei Rus conquistèron la vila de Kars dins lo sector de Caucàs.

A partir de [[1855]] e de la conquista de Sebastopòl, de negociacions acomencèron e foguèron concludas en [[1856]] per lo Tractat de París :
* substitucion d'una tutèla colectiva d'Euròpa au protectorat rus sus lei principats de Valaquia e Moldàvia.
* libertat de navigacion sus Danubi.
* desmilitarizacion deis illas Aland.
* abandon dei revendicacions russas sus la proteccion dei crestians ortodòxs de l'Empèri Otoman.
* revision de la convencion de 1841 sus leis estrechs.</text>
      <sha1>6jf2dwfbveskadt5mgu67az0jdwhiik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Republica de Kosova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135261</id>
    <revision>
      <id>2510843</id>
      <parentid>2510827</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jfblanc</username>
        <id>104</id>
      </contributor>
      <origin>2510843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5676" sha1="f8n7cwtnp20erjdkxnt5312p6rn0y2q" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;270px&quot;
|+&lt;font size=&quot;+1&quot;&gt;''Republika e Kosovës''&lt;br /&gt;''Republika Kosovo''&lt;/font&gt;
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[Fichièr:Flag_of_Kosovo.svg|140px]]
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[Fichièr:Emblem of the Republic of Kosovo.svg|100px]]
|-
|}
|-
| Lengas oficialas
| [[albanés]], [[sèrbe]]
|-
| [[capitala]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;populacion (an)&lt;/small&gt;
| [[Prishtina]] o [[Priština]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt; 500 000 abitants ([[2000]])&lt;/small&gt;
|-
| align=center colspan=2 | [[Fichièr:Europe location KOS.png|290px]]
|-
| [[Lista dels presidents de Cossòva|Presidenta]]
| [[Justina Shiroka Pula]]
|-
| Primièr ministre
| [[Albin Kurti]]
|-
| [[Aira|Superfícia]]
| 10 912 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|-
| [[Populacion]]
|2,2 milions &lt;small&gt;(est. [[2005]])&lt;/small&gt;
|-
| [[Densitat de populacion|Densitat]]
| 220 ab./km&lt;small&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
| [[Moneda]]
| [[èuro]]
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| align=center colspan=2 | [[Fichièr:Kosovo-Municipalities.png|290px]]
|-
|}
|}
'''Kosova''', '''Kosovë''' o '''Kosovo&lt;ref name=&quot;CLO&quot;&gt;{{Ref-web|url=https://clo-occitan.com/wp-content/uploads/2021/08/CLO-preconizacions-2007.pdf|títol=Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana|pagina=126|lenga=oc}}&lt;/ref&gt;''' (en [[albanés]] ''Kosova / Kosovë''; en [[sèrbe]] Косово = ''Kosovo''), oficialament la '''Republica de Kosova''' (en albanés ''Republika e Kosovës''; en sèrbe Република Косово = ''Republika Kosovo'') es un estat [[Euròpa|europèu]] sens accès a la mar, amb reconeissença parciala de la Comunautat Internacionala, situat dins los [[Balcans]]. Confronta [[Albania]] a l'oèst, [[Montenegro]] al nòrd-oèst, [[Serbia]] al nòrd-èst e [[Macedònia del Nòrd]] al sud. La capitala es [[Prishtina|Pristina]] e lo gentilici es '''kosovar -a'''. La populacion atenhiá 2,2 milions d'abitants sus una superficia de 10 912 km².

A declarat son independéncia de Serbia lo [[17 de febrièr]] de [[2008]]. Après la declaracion unilaterala d'independéncia, mai d'una centena d'Estats dins lo mond l'an oficialament reconeguda, aital coma la majoritat granda dels Estats de l'[[Union Europèa]] (22 dels 27 Estats membres, 81 %). Demest los païses que l'an reconegut figuran Albania, lo Reialme Unit, Alemanha, França, los Païses Basses, Soïssa, Austràlia o los Estats Units. D'autres, pasmens, s'i opausan e o reconeisson pas, coma Serbia ela meteissa, Russia, Grècia, Romania, Espanha, Argentina, Brasil o Africa del Sud. En tot, Kosova es reconeguda per 98 dels 193 (51%) Estats membres de l'[[Organizacion de las Nacions Unidas|ONU]].

La populacion se compausa de dos grops etnics principals: los albaneses que son fòrça majoritaris amb 92 % e los sèrbes que son fòrça minoritaris amb 4 % (estimacions de 2002-2003). Lo sèrbes i foguèron majoritaris fins al mitan o a la fin del sègle XIX.

== Isòria ==

=== Independéncia de Kosova ===
Abans 2008, Kosova formava oficialament una [[Província autonòma de Kosova e Metòijà|província autònoma]] del sud de [[Serbia]] (amb lo nom sèrbe oficial de Косово и Метохија = ''Kosovo i Metohija'', abreujat en Космет ''= Kosmet''). Uèi lo jorn, l'Estat de [[Serbia]] considèra que Kosova es encara una part integranta de son territòri. 

Mas tre [[1999]], en seguida d'un conflicte armat qu'aviá opausat l'estat sèrbe amb la majoritat albanesa del país, Kosova s'èra mes sota l'administracion de las [[Nacions Unidas]] amb una quasi-independéncia de fach.

Kosova declarèt son independéncia lo 17 de febrièr de [[2008]] per rapòrt a [[Serbia]]. Aquela independéncia, ara, un certan nombre d'estats la reconeisson, en particular [[Albania]] e los [[Estats Units]]; e dins l'espaci occitan, [[Mónegue]], [[França]] e [[Itàlia]]. La majoritat dels estats de l'[[Union Europèa]] an reconegut l'estat kosovar o an anonciat lor intencion de lo reconéisser (las solas oposicions dins l'UE venon d'[[Espanha]], [[Eslovaquia]], [[Romania]] e [[Chipre]]). Los estats de [[Serbia]] e de [[Russia]] refusan energicament de reconéisser aquela independéncia. 

Vejatz [[:en:International reaction to the 2008 Kosovo declaration of independence|Reaccions internacionalas a la declaracion d'independéncia de Kosova (en anglés)]].

{{Clr}}

== Annèxas ==

=== Ligams intèrnes ===
* {{en}} [[:en:International reaction to the 2008 Kosovo declaration of independence|Reaccions internacionalas a la declaracion d'independéncia de Kosova]]
[[Fichièr:Kosovo ethnic 2005.png|thumb|270px|Reparticion etnica en Kosova en 2005, segon l'OSCE]]

=== Ligams extèrnes ===
* {{en}} [http://www.assembly-kosova.org/?krye=home&amp;lang=en Assemblada de Kosova] 
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20091027140058/http://www.ks-gov.net/pm/?menuid=&amp;subid=&amp;lingo=2 Ofici del Primièr Ministre de Kosova] 
* {{en}} [http://www.president-ksgov.net/?id=1,67,67,67,e,,, Presidéncia de la Republica de Kosova]
* {{en}} [http://www.newkosovareport.com New Kosova Report - Portal de nòvas tocant Kosova]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20120703034000/http://www.visitkosova.org/ Portal oficial del torisme en Kosova]
* (sr) [https://web.archive.org/web/20090926171115/http://www.kim.sr.gov.yu/cms/item/home/rs.html Serbia - Ministèri de Kosovo i Metohija]

=== Bibliografia ===
{{Commons|Kosovo|Kosova}}

=== Nòtas e referéncias ===
{{commons|Kosova}}

{{Païses d'Euròpa (COE)}}
{{O|Cossòva}}
[[Categoria:Kosova|*]]</text>
      <sha1>f8n7cwtnp20erjdkxnt5312p6rn0y2q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510844</id>
      <parentid>2510843</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jfblanc</username>
        <id>104</id>
      </contributor>
      <origin>2510844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5677" sha1="ck5ivvy9krmdzhrgb0hjqljd668rlns" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;270px&quot;
|+&lt;font size=&quot;+1&quot;&gt;''Republika e Kosovës''&lt;br /&gt;''Republika Kosovo''&lt;/font&gt;
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[Fichièr:Flag_of_Kosovo.svg|140px]]
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[Fichièr:Emblem of the Republic of Kosovo.svg|100px]]
|-
|}
|-
| Lengas oficialas
| [[albanés]], [[sèrbe]]
|-
| [[capitala]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;populacion (an)&lt;/small&gt;
| [[Prishtina]] o [[Priština]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt; 500 000 abitants ([[2000]])&lt;/small&gt;
|-
| align=center colspan=2 | [[Fichièr:Europe location KOS.png|290px]]
|-
| [[Lista dels presidents de Cossòva|Presidenta]]
| [[Justina Shiroka Pula]]
|-
| Primièr ministre
| [[Albin Kurti]]
|-
| [[Aira|Superfícia]]
| 10 912 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|-
| [[Populacion]]
|2,2 milions &lt;small&gt;(est. [[2005]])&lt;/small&gt;
|-
| [[Densitat de populacion|Densitat]]
| 220 ab./km&lt;small&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
| [[Moneda]]
| [[èuro]]
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| align=center colspan=2 | [[Fichièr:Kosovo-Municipalities.png|290px]]
|-
|}
|}
'''Kosova''', '''Kosovë''' o '''Kosovo&lt;ref name=&quot;CLO&quot;&gt;{{Ref-web|url=https://clo-occitan.com/wp-content/uploads/2021/08/CLO-preconizacions-2007.pdf|títol=Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana|pagina=126|lenga=oc}}&lt;/ref&gt;''' (en [[albanés]] ''Kosova / Kosovë''; en [[sèrbe]] Косово = ''Kosovo''), oficialament la '''Republica de Kosova''' (en albanés ''Republika e Kosovës''; en sèrbe Република Косово = ''Republika Kosovo'') es un estat [[Euròpa|europèu]] sens accès a la mar, amb reconeissença parciala de la Comunautat Internacionala, situat dins los [[Balcans]]. Confronta [[Albania]] a l'oèst, [[Montenegro]] al nòrd-oèst, [[Serbia]] al nòrd-èst e [[Macedònia del Nòrd]] al sud. La capitala es [[Prishtina|Pristina]] e lo gentilici es '''kosovar -a'''. La populacion atenhiá 2,2 milions d'abitants sus una superficia de 10 912 km².

A declarat son independéncia de Serbia lo [[17 de febrièr]] de [[2008]]. Après la declaracion unilaterala d'independéncia, mai d'una centena d'Estats dins lo mond l'an oficialament reconeguda, aital coma la majoritat granda dels Estats de l'[[Union Europèa]] (22 dels 27 Estats membres, 81 %). Demest los païses que l'an reconegut figuran Albania, lo Reialme Unit, Alemanha, França, los Païses Basses, Soïssa, Austràlia o los Estats Units. D'autres, pasmens, s'i opausan e o reconeisson pas, coma Serbia ela meteissa, Russia, Grècia, Romania, Espanha, Argentina, Brasil o Africa del Sud. En tot, Kosova es reconeguda per 98 dels 193 (51%) Estats membres de l'[[Organizacion de las Nacions Unidas|ONU]].

La populacion se compausa de dos grops etnics principals: los albaneses que son fòrça majoritaris amb 92 % e los sèrbes que son fòrça minoritaris amb 4 % (estimacions de 2002-2003). Lo sèrbes i foguèron majoritaris fins al mitan o a la fin del sègle XIX.

== Istòria ==

=== Independéncia de Kosova ===
Abans 2008, Kosova formava oficialament una [[Província autonòma de Kosova e Metòijà|província autònoma]] del sud de [[Serbia]] (amb lo nom sèrbe oficial de Косово и Метохија = ''Kosovo i Metohija'', abreujat en Космет ''= Kosmet''). Uèi lo jorn, l'Estat de [[Serbia]] considèra que Kosova es encara una part integranta de son territòri. 

Mas tre [[1999]], en seguida d'un conflicte armat qu'aviá opausat l'estat sèrbe amb la majoritat albanesa del país, Kosova s'èra mes sota l'administracion de las [[Nacions Unidas]] amb una quasi-independéncia de fach.

Kosova declarèt son independéncia lo 17 de febrièr de [[2008]] per rapòrt a [[Serbia]]. Aquela independéncia, ara, un certan nombre d'estats la reconeisson, en particular [[Albania]] e los [[Estats Units]]; e dins l'espaci occitan, [[Mónegue]], [[França]] e [[Itàlia]]. La majoritat dels estats de l'[[Union Europèa]] an reconegut l'estat kosovar o an anonciat lor intencion de lo reconéisser (las solas oposicions dins l'UE venon d'[[Espanha]], [[Eslovaquia]], [[Romania]] e [[Chipre]]). Los estats de [[Serbia]] e de [[Russia]] refusan energicament de reconéisser aquela independéncia. 

Vejatz [[:en:International reaction to the 2008 Kosovo declaration of independence|Reaccions internacionalas a la declaracion d'independéncia de Kosova (en anglés)]].

{{Clr}}

== Annèxas ==

=== Ligams intèrnes ===
* {{en}} [[:en:International reaction to the 2008 Kosovo declaration of independence|Reaccions internacionalas a la declaracion d'independéncia de Kosova]]
[[Fichièr:Kosovo ethnic 2005.png|thumb|270px|Reparticion etnica en Kosova en 2005, segon l'OSCE]]

=== Ligams extèrnes ===
* {{en}} [http://www.assembly-kosova.org/?krye=home&amp;lang=en Assemblada de Kosova] 
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20091027140058/http://www.ks-gov.net/pm/?menuid=&amp;subid=&amp;lingo=2 Ofici del Primièr Ministre de Kosova] 
* {{en}} [http://www.president-ksgov.net/?id=1,67,67,67,e,,, Presidéncia de la Republica de Kosova]
* {{en}} [http://www.newkosovareport.com New Kosova Report - Portal de nòvas tocant Kosova]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20120703034000/http://www.visitkosova.org/ Portal oficial del torisme en Kosova]
* (sr) [https://web.archive.org/web/20090926171115/http://www.kim.sr.gov.yu/cms/item/home/rs.html Serbia - Ministèri de Kosovo i Metohija]

=== Bibliografia ===
{{Commons|Kosovo|Kosova}}

=== Nòtas e referéncias ===
{{commons|Kosova}}

{{Païses d'Euròpa (COE)}}
{{O|Cossòva}}
[[Categoria:Kosova|*]]</text>
      <sha1>ck5ivvy9krmdzhrgb0hjqljd668rlns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mercosur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135758</id>
    <revision>
      <id>2510840</id>
      <parentid>2509230</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11169" sha1="rf8wu7gnxhso0oi8xxewmzt5gxyqubl" xml:space="preserve">[[Fichièr:Mercosur-map-fr.svg|thumb|Los Estats membres e associats del Mercosur]]
[[Fichièr:Mercosur - Montevideo (2).jpg|thumb|Lo sèti del Mercosur a [[Montevideo]].]]
[[Fichièr:XXX Cumbre del Mercosur - Córdoba - 21JUL06 -2- presidenciagovar..jpg|thumb|Caps d'Estats dels païses del Mercosur e dels païses associats al XXXn som, a [[Córdoba (Argentina)|Córdoba]] lo 21 de julhet de 2006.]]

Lo '''Mercat comun del Sud''', abreujat en '''Mercosur''' (de l'[[espanhòl]] ''Mercado Común del Sur'') o '''Mercosul''' (del [[portugués]] ''Mercado Comum do Sul''),  es una [[comunautat economica]] qu'amassa de païses de [[America del Sud|Sudamerica]].

Es compausat d'[[Argentina]], de [[Brasil]], de [[Paraguai]], d'[[Uruguai]], de [[Veneçuèla]]. I a tanben de païses associats coma [[Chile]], [[Colómbia]], [[Peró]] o [[Eqüator (país)|Eqüator]]. [[Bolívia]] signèt son acte d'adesion lo 7 de decembre de 2012 mas mancan encara las ratificacions de Brasil e de Paraguai, en [[2015]] un protocòl amendat prenant en compte lo retorn del Paraguai dins l'institucion es apondut al tractat d'adesion. Per l'ora lo país consèrva son estatut de membre associat.

Foguèt creat lo 26 de març de 1991 pel [[tractat d'Asunción]] qu'etablís: « La liure circulacion dels bens, servicis e dels factors productius entre los païses dims l'establiment d'un arsenal extèrne comun e l'adopcion d'una politica comerciala comuna, la coordinacion de politicas macroeconomicas e sectorialas entre los Estats e l'armonizacion de las legislacions per aténher un enfortiment del procediment d'integracion ».

A l'ora d'ara, lo Mercosur permet la liura circulacion dels citadans. Las lengas oficialas segon l'article 46 del protocòl sont l'[[espanhòl]] e lo [[portugués]].

Lo Mercosur representa 82,3 % du [[Produch interior brut|PIB]] total de de Sudamerica e d'autre costat, se constituís en zona economica e platefòrma industriala mai dinamica e competitiva de tot l’[[emisfèri sud]]. Es considerat coma lo 4n blòc economic del mond pel volum d'escambi.

== Istoric ==

Lo Mercosur nasquèt lo 30 de novembre de 1985. Lo nom foguèt creat lo 26 de març de 1991 e la data d'intrada en vigor es lo 15 de decembre de 1995 amb la signatura del [[tractat d'Asunción]] pel [[Brasil]], l'[[Argentina]], le [[Paraguai]], l'[[Uruguai]] e mai recentament lo [[Veneçuèla]], en [[2012]]. Es lo tresen mercat integrat del mond, après l'[[Union Europèa]] e l'[[Acòrdi de liure escambi nòrd american|ALENA]] (NAFTA en anglés).

Lo Mercosur se vòl una aisina de cooperacion fòrça mai avançat que l'ALENA (l'ALENA, es una simpla zona de liure escanbi sens tarif exterior commun e sens volontat d'aprochament politic o juridic). Las tòcas son la liura circulacion dels bens, dels servicis e de factors de produccion, la creacion d'un tarif exterior comun, l'aprochament de las politicas economicas e l'armonizacion de las legislacions entre los membres.

La cooperacion, quitament se de progreses se realizèron dins lo desvelopament dels escambis e dins la volontat d'un desvolopament de la democracia (desapareisson dels cops d'Estats militars amb castig d'exclusion possibla del Mercosur) patís encara de la relativa pauretat de la zona (quitament ses demora mens nauta que dins lo rèste de l'America del sud) e subretot de la rivalitat economica e politica entre los dos « grands » que sont lo Brasil e l'Argentina.

La Declaracion de [[Cuzco]] ([[Peró]]) de l'8 de decembre de 2004 prevei son integracion progressiva dins una union politica e economica de tota [[America del Sud|Sudamerica]], l'[[Union de las Nacions sudamericanas]] que prevei una fusion del Mercosur amb la [[Comunautat andina]] ([[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Bolívia]]) e l'integracion de [[Chile]], [[Guyana]] e [[Surinam]].

Lo 27n som del 17 de decembre de 2004 a [[Ouro Preto]] ([[Brasil]]) oficializa l'intrada de tres novèls membres associats: l'Eqüator, la Colómbia e lo Veneçuèla. Pendent aquel som, [[Panamà]] e [[Mexic]] anoncièron voler d'integrar lo Mercosur. La dimension politica e sociala creissenta se cal mostrar, amb la necessitat de far directament venir los beneficis de l'integracion als ciutadans. E mai, la creacion del FOCEM (Fons per la convergéncia estructurala del Mercosur) creat, per compensar lo desavantatge dels pichons païses ([[Uruguai]] e [[Paraguai]]) que s'obrisson a la concuréncia sens poder exportar pro de produits amb fòrta valor ajotada. Lo FOCEM demora pasmens de dimesion modèsta, e lo reequilibratge del Mercosur es una de las revendicacions màger del [[Front larg (Uruguai)|Front larg]] al poder en Uruguai&lt;ref&gt;{{harvsp|La República - 16 décembre 2009|id = b}}&lt;/ref&gt;.

En [[2005]], al vejaire dels acòrdis amb los objectius e principis establits dins lo tractat d'Asunción, foguèt aprovada la Decision CMC N° 28/05 reglamentant las condicions necessàrias per l'adesion d'un novèl Estat membre al Mercosur.

Al som de genièr de 2007 a Rio, la Bolívia e l'Eqüator exprimiguèron lor interés de ne venir membres de plan drech. De novèlas adesions poiriá far anar lo projècte economic cap a un ensems totjorn mai politic. Se los escambis comercials intrazona passèron en 16 ans de 4 a 30 miliards de dolars, los pichons païses coma l'Uruguai e lo Paraguai semblan n'aver mens profeitat&lt;ref&gt;{{harvsp|Gasnier|2007}}&lt;/ref&gt;.

Lo som del 29 de junh de 2007 a [[Asuncion]] se debanèt jos nauta tension que s'agissiá d'evitar una dissolucion de l'organizacion a la seguida de malcontentaments de mai d'un partenaris.

Lo 7 de decembre de 2012, [[Bolívia]] signa son acòrdi d'adesion al Mercosur&lt;ref&gt;{{harvsp|MercoPress - 8 décembre 2012|id = a}}&lt;/ref&gt;.

Veneçuèla intègra lo Mercosur lo 31 de julhet de 2012&lt;ref&gt;{{harvsp|Chapellier|2012}}&lt;/ref&gt;, après decision al som de Mendoza&lt;ref&gt;{{harvsp|Lantos|2012}}&lt;/ref&gt;.

== Membres ==
=== Membres permanents ===
Los Estats membres son&lt;ref&gt;{{harvsp|États membres du Mercosur|id=c}}&lt;/ref&gt;:
* {{Argentina}} ([[1991]]), 
* {{Brasil}} ([[1991]]),
* {{Paraguai}} ([[1991]]),
* {{Uruguai}} ([[1991]]),
* {{Veneçuèla}} ([[2012]]).

Lo 29 de junh de 2012, lo Mercosur en som à Mendoza, decida de suspendre lo [[Paraguai]] après de la destitucion del president [[Fernando Lugo]]&lt;ref&gt;{{harvsp|Le Figaro - 29 juin 2012|id=h}}&lt;/ref&gt;.

=== Païses associats ===
Los païses associats al Mercosur sont&lt;ref&gt;{{harvsp|États associés au Mercosur|id=d}}&lt;/ref&gt; :
* {{Bolívia}} ([[2004]]) (ratificacion de son adesion pels estats membres en cours depuis 2012),
* {{Chile}} ([[1996]]),
* {{Colómbia}} ([[2004]]),
* {{Eqüator}} ([[2004]]),
* {{Peró}} ([[2003]]).

=== Païs observators ===
* {{Nòva Zelanda}} ([[2010]])&lt;ref&gt;{{harvsp|Aguilar - 31 juillet 2012|id=e}}&lt;/ref&gt;.

==Acòrdis practics==
* [[Índia]], 25 de genièr de 2004 acòrdi de preferéncia doanièra sus 800 produchs dins los domènis agricòl, quimic, farmaceutic e automobila.
* un acòrdi encastre interregional de cooperacion amb l'[[Union Europèa]] foguèt signat lo 15 de decembre de 1995&lt;ref&gt;{{harvsp|Accord UE-Mercosur de 1996|id=f}}&lt;/ref&gt; e las doas zonas economicas cercant dempuèi a aprigondir aquel aprochament per una zona de liure escambi comuna.
* De païses d'[[Africa australa]] ([[2004]]) ([[Namibia]], [[Botswana]], [[Swaziland]] e [[Lesotho]]).
* [[Israèl]] venguèt en 2007 lo primièr país fòra de l’America latina a signar un acòrdi de liure escambi amb lo Mercosur&lt;ref&gt;{{harvsp|Accord de libre-échange entre Israël et le Mercosur|id = g}}&lt;/ref&gt;.

== Demografia ==
Lo Mercosur compta 241 milions d'abitants.

== Geografia ==

Los Estats membres del Mercosur cobrisson 11 milions de km{{exp|2}}.

== Fonts ==
=== Referéncias ===
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2;column-count:2;&quot;&gt;
&lt;references /&gt; &lt;!-- aide : http://fr.wikipedia.org/wiki/Aide:Notes et références --&gt;
&lt;/div&gt;

=== Bibliografia ===
* {{en}}[http://en.mercopress.com/2012/12/08/bolivia-signs-mercosur-incorporation-protocol-and-becomes-sixth-member Bolivia signs Mercosur incorporation protocol and becomes sixth member] in MercoPress 8 de decembre de 2012
* {{es}}[https://web.archive.org/web/20091219185424/http://www.larepublica.com.uy/politica/393379-astori-aboga-por-rapida-definicion-de-acuerdo-comercial-con-union-europea Astori aboga por rápida definición de acuerdo comercial con Unión Europea] in La República (Uruguai) 16 de decembre de 2009
* {{es}}[https://web.archive.org/web/20141006091832/http://www.mercosur.int/t_generic.jsp?contentid=426&amp;site=1&amp;channel=secretaria Estados partes del Mercosur] 2015 lo site del Mercosur 25 de julhet de 2015
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20130118070638/http://www.mercosur.int/t_generic.jsp?contentid=462&amp;site=1&amp;channel=secretaria Estados asociados del Mercosur]  25 de julhet de 2015 le site del Mercosur
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20160130073004/http://www.mre.gov.ve/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=22996:se-formaliza-adhesion-de-venezuela-al-mercosur-avance-&amp;catid=363:072012-cumbre-mercosur&amp;Itemid=527 Se formaliza adhesión de Venezuela al Mercosur] site MPPRE| Yuxileider Aguilar 31 de juilhet de 2012
* {{fr}}[http://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/PDF/?uri=CELEX:21996A0319%2802%29&amp;qid=1437835085349&amp;from=FR Acòrdi encastre interregional de cooperation amb l'UE] [[Jornal oficial de l'Union Europèa]], 19 de març de 1996
* {{en}}  [https://web.archive.org/web/20151115015127/http://moital.gov.il/NR/rdonlyres/3492F883-5CD7-40AF-A168-90CF1D44866F/0/FTAinEnglish.pdf Israel signs free trade agreement with MERCOSUR] 19 de decembre de 2007
* {{fr}}Yves Chapellier [https://web.archive.org/web/20160304043848/http://www.la-croix.com/Actualite/S-informer/Monde/Le-Venezuela-integre-le-Mercosur-_NG_-2012-08-01-837666 Le Venezuela intègre le Mercosur][[La Croix]] 1 d'agost de 2012
* {{fr}}[http://www.lemonde.fr/ameriques/article/2007/01/20/m-chavez-veut-chasser-le-virus-neoliberal-du-mercosur_857601_3222.html M. Chavez veut chasser le « virus néolibéral » du Mercosur] Annie Gasnier in [[Le Monde]] 20 de genièr de 2007
* {{es}}Nicolás Lantos [http://www.pagina12.com.ar/diario/elpais/1-197599-2012-06-30.html Castigo para Franco y bienvenida a Chávez] 30 de junh de 2012 in el pais
* {{fr}}[http://www.lefigaro.fr/flash-eco/2012/06/29/97002-20120629FILWWW00336-mercosur-le-paraguay-va-etre-suspendu.php Mercosur : le Paraguay va être suspendu][[Le Figaro]] 29 de junh de 2012

== Complements ==
=== Articles connèxes ===
* [[BRICS]]
* [[Union de las Nacions sudamericanas]]
* [[Integracion economica]]
* [[Comunautat andina]]
* [[Sectors economics|Economia]], [[Economie de l'America latina]]
* [[Còn Sud]]
* [[Parlament del Mercosur]]
* [[Som iberoamericana]]

=== Ligams extèrnes ===
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20151121123841/http://radiomercosur.com/ Site d'informations et de radio online]
* {{es}}{{pt}} [https://web.archive.org/web/20200611043613/http://www.mercosur.org.uy/ Site officiel du Mercosur]
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20081026002037/http://www.mercosur-comisec.gub.uy/ Comisec - Comision Sectorial]</text>
      <sha1>rf8wu7gnxhso0oi8xxewmzt5gxyqubl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guèrra de la Cinquena Coalicion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149587</id>
    <revision>
      <id>2510857</id>
      <parentid>1983270</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>56933</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>2510857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="3l7ucgyfc7s8wlebwilon79l3hju6qw" xml:space="preserve">{{Infobox Conflicte militar
  |imatge       = 
  |legenda      =
  |conflicte    =
  |guèrra       = 
  |data         = 10 d'abriu - 14 d'octòbre de [[1809]]
  |luòc         = [[Euròpa]]
  |casus        = 
  |territòris   =
  |eissida      = Victòria francesa
  |comandant1   = 
  |combatents1  = [[File:Flag of France.svg|20px]] [[França]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Napoleonic Kingdom of Italy.svg|20px]] [[Reiaume d'Itàlia (1805-1814)|Reiaume d'Itàlia]]&lt;ref&gt;Estat satellit de l'Empèri Francés.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Kingdom of Naples (1808).svg|20px]] [[Reiaume de Nàpols]]&lt;ref&gt;Estat satellit de l'Empèri Francés.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
[[Confederacion de Ren]]&lt;ref&gt;Estat satellit de l'Empèri Francés.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Duchy of Warsaw.svg|20px]] [[Ducat de Varsòvia]]&lt;ref&gt;Estat satellit de l'Empèri Francés.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Reiaume d'Olanda]]&lt;ref&gt;Estat satellit de l'Empèri Francés.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
  |combatents2  = [[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Àustria|Empèri Austrian]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|20px]] [[Reialme Unit|Reiaume Unit]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg|20px]] [[Reiaume dei Doas Sicílias]]&lt;br/&gt;
[[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg|20px]] [[Reiaume de Sardenha]]&lt;br/&gt;
  |combatents3  = 
  |fòrças1      =
  |pèrdas1      =
  |comandant2   = 
  |fòrças2      =
  |pèrdas2      =
  |comandant3   = 
  |fòrças3      = 
  |pèrdas3      = 
  |batalhas     = [[Batalha de Sacile|Sacile]] - [[Batalha de Teugen-Hausen|Teugen-Hausen]] - [[Batalha de Raszyn (1809)|Raszyn]] - [[Batalha d'Abensberg|Abensberg]] - [[Batalha de Landshut (1809)|Landshut]] - [[Batalha d'Eckmühl|Eckmühl]] - [[Batalha de Ratisbon|Ratisbon]] - [[Batalha de Neumarkt-Sankt Veit|Neumarkt]] - [[Batalha de Radzymin (1809)|Radzymin]] - [[Batalha de Caldiero (1809)|Caldiero]] - [[Batalha d'Ebelsberg|Ebelsberg]] - [[Batalha dau Riu Piava (1809)|Piava]] - [[Batalha de Wörgl|Wörgl]] - [[Batalha de Tarvis (1809)|Tarvis]] - [[Batalha de Linz-Urfahr|Linz-Urfahr]] - [[Batalha d'Aspern-Essling|Aspern-Essling]] - [[Batalha de Sankt Michael|Sankt Michael]] - [[Batalha de Stralsund (1809)|Stralsund]] - [[Batalhas de Bergisel|Bergisel]] - [[Batalha de Raab|Raab]] - [[Batalha de Graz|Graz]] - [[Batalha de Wagram|Wagram]] - [[Combat de Korneuburg|Korneuburg]] - [[Combat de Stockerau|Stockerau]] - [[Batalha de Gefrees|Gefrees]] - [[Batalha de Hollabrunn (1809)|Hollabrunn]] - [[Combat de Schöngrabern|Schöngrabern]] - [[Batalha d'Ölper (1809)|Ölper]]
  |nòtas        = 
}}

La '''Guèrra de la Cinquena Coalicion''' se debanèt dau 10 d'abriu au 14 d'octòbre de [[1809]]. Opausèt l'[[Empèri Francés]] e seis estats satellits a una coalicion gropada a l'entorn de l'[[Àustria|Empèri Austrian]]. S'acabèt per una victòria francesa après la [[batalha de Wagram|batalha saunosa de Wagram]]. La [[tractat de Schonbrunn|patz de Schonbrunn]] entraïnèt unei pèrdas territòrialas per [[Àustria]] que capitèt de negociar la signatura d'una aliança francoaustriana e d'un tractat d'amistat. Aquò permetèt de mantenir l'Empèri Austrian.

== Ligams intèrns ==

* [[Guèrra de la Premiera Coalicion]].
* [[Guèrra de la Segonda Coalicion]].
* [[Guèrra de la Tresena Coalicion]].
* [[Guèrra de la Quatrena Coalicion]].
* [[Guèrra de la Seisena Coalicion]].
* [[Guèrra de la Setena Coalicion]].

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>3l7ucgyfc7s8wlebwilon79l3hju6qw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guèrra de la Seisena Coalicion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149591</id>
    <revision>
      <id>2510858</id>
      <parentid>1983271</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>56933</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>2510858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4702" sha1="je9ttsu1kqodce2zg0h3baszr1za4dy" xml:space="preserve">{{Infobox Conflicte militar
  |imatge       = 
  |legenda      =
  |conflicte    =
  |guèrra       = 
  |data         = 1812-1814
  |luòc         = [[Euròpa]]
  |casus        = 
  |territòris   =
  |eissida      = Victòria coalizada
  |comandant1   = 
  |combatents1  = [[File:Flag of France.svg|20px]] [[França]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Napoleonic Kingdom of Italy.svg|20px]] [[Reiaume d'Itàlia (1805-1814)|Reiaume d'Itàlia]]&lt;ref&gt;Estat satellit de l'Empèri Francés.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Kingdom of Naples (1808).svg|20px]] [[Reiaume de Nàpols]]&lt;ref&gt;Estat satellit de l'Empèri Francés.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
[[Confederacion de Ren]] (1812-1813)&lt;ref&gt;Estat satellit de l'Empèri Francés.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Duchy of Warsaw.svg|20px]] [[Ducat de Varsòvia]]&lt;ref&gt;Estat satellit de l'Empèri Francés.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
[[File:Bandera de España 1808-1813.svg|20px]] [[Espanha]]&lt;ref&gt;Estat satellit de l'Empèri Francés.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Reiaume d'Olanda]]&lt;ref&gt;Estat satellit de l'Empèri Francés.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Danemarc|Danemarc Norvègia]]&lt;br/&gt;
  |combatents2  = [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Russia|Empèri Rus]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px]] [[Àustria|Empèri Austrian]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg|20px]] [[Prússia]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|20px]] [[Reialme Unit|Reiaume Unit]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Suècia]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg|20px]] [[Reiaume dei Doas Sicílias]]&lt;br/&gt;
[[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg|20px]] [[Reiaume de Sardenha]]&lt;br/&gt;
[[File:Flag Portugal (1707).svg|20px]] [[Portugal]]&lt;br/&gt;
  |combatents3  = 
  |fòrças1      =
  |pèrdas1      =
  |comandant2   = 
  |fòrças2      =
  |pèrdas2      =
  |comandant3   = 
  |fòrças3      = 
  |pèrdas3      = 
  |batalhas     =
'''Campanha de Russia :''' [[Batalha de Mir (1812)|Mir]] - [[Batalha de Saltanovka|Saltanovka]] - [[Batalha d'Ostrovno|Ostrovno]] - [[Batalha de Vitebsk (1812)|Vitebsk]] - [[Batalha de Klyastitsy|Klyastitsy]] - [[Batalha de Smolensk (1812)|Smolensk]] - [[Premiera batalha de Polotsk|Polotsk (1{{a}})]] - [[Batalha de Valutino|Valutino]] - [[Batalha de Borodino|Borodino]] - [[Batalha de Tarutino|Tarutino]] - [[Batalha de Maloyaroslavets|Maloyaroslavets]] - [[Segonda batalha de Polotsk|Polotsk (2{{a}})]] - [[Batalha de Czasniki (1812)|Czasniki]] - [[Batalha de Vyazma|Vyazma]] - [[Batalha de Smoliani|Smoliani]] - [[Batalha de Krasnoi|Krasnoi]] - [[Batalha de Berezina|Berezina]]&lt;br/&gt;
'''Campanha d'Alemanha :''' [[Batalha de Lützen (1813)|Lützen]] - [[Batalha de Bautzen|Bautzen]] - [[Sètge de Hamborg|Hamborg]] - [[Batalha de Luckau|Luckau]] - [[Batalha de Grosbeeren|Grosbeeren]] - [[Batalha de Katzbach|Katzbach]] - [[Batalha de Dresden|Dresden]] - [[Premiera batalha de Kulm|Kulm (1{{a}})]] - [[Batalha de Dennewitz|Dennewitz]] - [[Batalha de Feistritz|Feistritz]] - [[Segonda batalha de Kulm|Kulm (2{{a}})]] - [[Batalha de Göhrde|Göhrde]] - [[Batalha de Leipzig|Leipzig]] - [[Batalha de Hanau|Hanau]] - [[Batalha de Caldiero (1813)|Caldiero]] - [[Sètge of Dantzig (1813)|Dantzig]] - [[Batalha de Bornhöved (1813)|Bornhöved]] - [[Batalha de Sehested|Sehested]]&lt;br/&gt;
'''Campanha de França :''' [[Batalha de Brienne|Brienne]] - [[Batalha de La Rothière|La Rothière]] - [[Batalha dau Riu Mincio (1814)|Mincio]] - [[Batalha de Mormans|Mormans]] - [[Batalha de Montereau|Montereau]] - [[Batalha de Bar-sur-Aube|Bar-sur-Aube]] - [[Batalha de Craonne|Craonne]] - [[Batalha de Laon|Laon]] - [[Batalha de Reims (1814)|Reims]] - [[Batalha d'Arcis-sur-Aube|Arcis-sur-Aube]] - [[Batalha de La Fère-Champenoise|Fère-Champenoise]] - [[Batalha de Saint-Dizier|Saint-Dizier]] - [[Batalha de París (1814)|París]]
  |nòtas        = 
}}

La '''Guèrra de la Seisena Coalicion''' se debanèt de [[1812]] a [[1814]] durant lei [[Guèrras Napoleonencas]]. Opausèt [[França|l'Empèri Francés]], seis estats satellits e [[Danemarc]] a [[Russia|l'Empèri Rus]] que foguèt pauc a pauc jonhada per una coalicion gropant la màger part deis autrei país europencs dins lo corrent dei retiradas francesas. S'acabèt per una victòria coalizada, l'abdicacion de [[Napoleon Bonaparte|Napoleon I{{èr}}]] e la [[Restauracion]] de la monarquia francesa.

== Ligams intèrns ==

* [[Guèrra de la Premiera Coalicion]].
* [[Guèrra de la Segonda Coalicion]].
* [[Guèrra de la Tresena Coalicion]].
* [[Guèrra de la Quatrena Coalicion]].
* [[Guèrra de la Cinquena Coalicion]].
* [[Guèrra de la Setena Coalicion]].

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>je9ttsu1kqodce2zg0h3baszr1za4dy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reiaume de Sardenha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151011</id>
    <revision>
      <id>2510845</id>
      <parentid>2510828</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jfblanc</username>
        <id>104</id>
      </contributor>
      <origin>2510845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="nz5oi7p3bfyaiwnz8op67o0sw7a3pi7" xml:space="preserve">{{Infobox Ancian país|nom occitan=Reialme de Sardenha|nom=Regno di Sardegna|nom lenga={{it}}|carta=|annada debuta 2=[[Fichièr:Kingdom_of_Sardinia_1815.svg|200px]]|bandièra=Civil Flag and Civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg|annada debuta=[[1324]] – [[1713]]&lt;br&gt;[[1713]]|annada fin=[[1720]]&lt;br&gt;[[1720]] – [[1861]]|nom2=Royaume de Sardaigne|nom2 lenga={{fr}}|lengas=[[italian]] ([[Contèa de Niça]], [[Ligúria]] e [[Piemont]]) e [[francés]] ([[Savòia]], [[Val d'Aosta]])|blason=Greater_coat_of_arms_of_the_Kingdom_of_Sardinia_(1833-1848).svg|ligam blason=|ligam bandièra=|imne2=Marcia Reale|imne1=S'hymnu sardu nationale|moneda=[[Escut sarde]] (1750-1816) &lt;br&gt; [[Escut piemontés]]&lt;br&gt;[[Liura sarda]]|gentilici=sarde -a|religion=[[Glèisa Catolica Romana|Catolicisme roman]]|p1=[[Fichièr:Flag_of_Savoie.svg|20px]] [[Estats de Savòia]]|p2=[[Fichièr:Banner of the Holy Roman Emperor without haloes (1400-1806).svg|20px]] [[Sant Empèri Roman Germanic]]|p3=[[Fichièr:Flag of France.svg|20px]] [[Republica francesa]]|p4=[[Fichièr:Flag_of_the_Habsburg_Monarchy.svg|20px]] [[Empèri d'Àustria]]|p5=[[Fichièr:Flag_of_Italy.svg|20px]] [[Províncias Unidas d'Itàlia Centrala]]|p6=[[Fichièr:Flag_of_the_Kingdom_of_the_Two_Sicilies_(1860).svg|20px]] [[Reialme de las Doas Sicílias]]|s1=[[Fichièr:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|20px]] [[Reialme d'Itàlia]]|s2=[[Fichièr:Flag of France.svg|20px]] [[Segond Empèri]]|s3=[[Fichièr:Flag of France.svg|20px]] [[Republica Piemontesa]]|s4=[[Fichièr:Flag of France.svg|20px]] [[Republica Subalpina]]|títol leaderA=Rei de Sardenha|leaderA1=Victòr Amadeu II de Savòia|leaderA1 data=(1&lt;sup&gt;èr&lt;/sup&gt;) 1720-1730|leaderD8 data=1849-1861|leaderD8=|leaderA8=Victòr Emanuel II de Savòia|leaderA8 data=(D&lt;sup&gt;èr&lt;/sup&gt;) 1849-1861|capitala=[[Castèl (vila)|Castèl]] (1720-1847) &lt;br&gt;  [[Turin]] (1847-1861)|devisa=''Fortitudo Eius Rhodum Tenuit''|lenga_devisa1=[[latin]]}}[[Fichièr:Reiaume de Sardenha 1859.svg|thumb|right|Lo Reiaume de Sardenha e sas províncias en 1859.]]
[[Fichièr:Itàlia_-_Division_politica_en_1815_(Congrès_de_Viena).png|thumb|right|Division d'Itàlia après lo [[Congrès de Viena]] e extension dau Reiaume de Sardenha (color biseta).]]

Lo '''Reiaume de Sardenha''' (var. '''Reialme de Sardenha''') o tanben '''Reiaume de Piemont-Sardenha''' foguèt lo nom de la [[monarquia]] [[Savòia|savoiarda]] de [[1720]] a [[1861]]. Èran dins lo reiaume la [[contèa de Niça]] e las [[Valadas Occitanas]]. A partir dau sègle XIX, venguèt lo centre dau procès d'unificacion d'[[Itàlia]] e son rèi foguèt proclamat rèi d'Itàlia en [[1861]] entraïnant la dissolucion de Piemont-Sardenha au sen de l'[[estat]] novèu.

{{Clr}}

== Liames intèrnes ==

== Bibliografia ==

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{O|Sardenha}}</text>
      <sha1>nz5oi7p3bfyaiwnz8op67o0sw7a3pi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marcelo Rebelo de Sousa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158734</id>
    <revision>
      <id>2510875</id>
      <parentid>2150383</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55380-17</username>
        <id>65690</id>
      </contributor>
      <origin>2510875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1662" sha1="ht2svym95wtyt83lay77sj05ionxfkz" xml:space="preserve">{{Infobox Cap d'Estat
| nom                      =Marcelo Rebelo de Sousa
|carta=cap
| imatge                   =file:Marcelo Rebelo de Sousa em fevereiro de 2018.jpg
| talha imatge             = 
| títol=[[Lista dels presidents de Portugal|President de la Republica de Portugal]]
| foncion1                 = 
| debuta mandat1           = [[9 de març]] de [[2016]]
| fin mandat1              = [[9 de març]] de [[2026]]
| predecessor1             = [[Aníbal Cavaco Silva]]
| successor1               = [[António José Seguro]]
| naissença                = [[12 de decembre]] de [[1948]]
| luòc naissença           = [[Lisbona]]
| decès                    = 
| luòc decès               = 
| conjunt                  =  
| profession               = 
| nacionalitat             = 
| partit                   =
| emblèma                  = 
| religion                 =
| lista                    = 
}}

'''Marcelo Nuno Duarte Rebelo de Sousa''' (n. a [[Lisbona]] lo [[12 de decembre]] de [[1948]]) es lo president de la Republica de Portugal dempuèi lo [[9 de març]] de [[2016]].
Abans foguèt ministre del governament e e membre del Parlament, professor de Drech, jornalist, e analista politic.
{{dinastia|color1=|color2=lightblue|abans= [[Aníbal Cavaco Silva]]|aprèp=  elegit|nom=[[Imatge:Flag of the President of Portugal.svg|50px]] &lt;br /&gt; [[Lista dels presidents de Portugal|President de Portugal]] &lt;br /&gt; [[9 de març]] de [[2016]] -&lt;br /&gt;}}
{{ORDENA:Rebelo de Sousa,Marcelo}}
[[Categoria:Naissença en 1948]]
[[Categoria:Personalitat politica portuguesa]]
[[Categoria:Istòria de Portugal]]
[[Categoria:President de la Republica Portuguesa]]</text>
      <sha1>ht2svym95wtyt83lay77sj05ionxfkz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2510880</id>
      <parentid>2510875</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55380-17</username>
        <id>65690</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2510880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="d6tpvv9bqvp9fmgk3b2ao5tvc7u36ff" xml:space="preserve">{{Infobox Cap d'Estat
| nom                      =Marcelo Rebelo de Sousa
|carta=cap
| imatge                   =file:Marcelo Rebelo de Sousa em fevereiro de 2018.jpg
| talha imatge             = 
| títol=[[Lista dels presidents de Portugal|President de la Republica de Portugal]]
| foncion1                 = 
| debuta mandat1           = [[9 de març]] de [[2016]]
| fin mandat1              = [[9 de març]] de [[2026]]
| predecessor1             = [[Aníbal Cavaco Silva]]
| successor1               = [[António José Seguro]]
| naissença                = [[12 de decembre]] de [[1948]]
| luòc naissença           = [[Lisbona]]
| decès                    = 
| luòc decès               = 
| conjunt                  =  
| profession               = 
| nacionalitat             = 
| partit                   =
| emblèma                  = 
| religion                 =
| lista                    = 
}}

'''Marcelo Nuno Duarte Rebelo de Sousa''' (n. a [[Lisbona]] lo [[12 de decembre]] de [[1948]]) es lo president de la Republica de Portugal dempuèi lo [[9 de març]] de [[2016]].
Abans foguèt ministre del governament e e membre del Parlament, professor de Drech, jornalist, e analista politic.
{{dinastia|color1=|color2=lightblue|abans= [[Aníbal Cavaco Silva]]|aprèp=  elegit|nom=[[Imatge:Flag of the President of Portugal.svg|50px]] &lt;br /&gt; [[Lista dels presidents de Portugal|President de Portugal]] &lt;br /&gt; [[9 de març]] de [[2016]] -&lt;br /&gt;[[9 de març]] [[2026]]}}
{{ORDENA:Rebelo de Sousa,Marcelo}}
[[Categoria:Naissença en 1948]]
[[Categoria:Personalitat politica portuguesa]]
[[Categoria:Istòria de Portugal]]
[[Categoria:President de la Republica Portuguesa]]</text>
      <sha1>d6tpvv9bqvp9fmgk3b2ao5tvc7u36ff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Margalh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166491</id>
    <revision>
      <id>2510837</id>
      <parentid>2287798</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2222" sha1="4trk8gce8eqsl3ipnvtevh7zfo1yq8s" xml:space="preserve">{{Taxobox debuta | vegetal | ''Lolium perenne'' | Illustration Lolium perenne0.jpg | Margalh }}
{{Taxobox | division | Magnoliophyta }}
{{Taxobox | classa | Liliopsida }}
{{Taxobox | òrdre | Cyperales }}
{{Taxobox | familha | Poaceae }}
{{Taxobox | sosfamilha | Pooideae }}
{{Taxobox | tribú | Poeae }}
{{Taxobox | genre | Lolium }}
{{Taxobox taxon | vegetal | espècia | Lolium perenne | [[Carl von Linné|L.]], [[1753]] }}
{{Taxobox | òrdre | Poales }}
{{Taxobox | familha | Poaceae }}
{{Taxobox fin}}
Lo '''margalh''' (''Lolium perenne''), es una èrba [[Poaceae|poàcia]] nativa d'Euròpa e del nòrd d'Africa, mas cultivada e naturalitzada dins lo mond entièr. 

== Descripcion ==
[[Fichièr:Lolium_perenne_showing_ligule_and_ribbed_leaf.JPG|esquèrra|vinheta|Ligula e fuèlha de Lolium perenne]]
La planta es bassa, fins a 90 cm, sens pilositat ni estolons ni rizòma. Las fuèlhas son de color verda escura doças amb de venas parallelas a la part de l'anvers. La ligula es corta e truncada amb pichonas auriculas. Las espiguetas de l'inflorescència a una sòla gluma, las anteras son jaunas pallas e florís de mai a novembre. Las raïças son colonizadas per micorices.

== Cultura e usatges ==
Es una importanta planta farratgièra que se planta en fòrça pasturas e mesclas de granas. A irlanda e al Reialme Unit s'acostuma a plantar amassa amb trèvols. 

En barrejas de granas tanben s'utiliza en camps d'espòrts e en tepa en luòcs d'ivèrn pas tròp fred.

== Galariá fotografica ==
&lt;gallery&gt;
File:Engels raaigras (Lolium perenne).jpg|Planta
File:Engels raaigras spruiten (Lolium perenne tillers).jpg|Fuèlhas
File:Engels raaigras vruchten (Lolium perenne fruits).jpg|Fruits
&lt;/gallery&gt;

== Ligams extèrnes ==
* [https://web.archive.org/web/20160401132418/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?8738,9094,9096 Jepson Manual Treatment]
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LOPE USDA Plants Profile]
* [https://web.archive.org/web/20140219091516/http://www.fs.fed.us/database/feis/plants/graminoid/lolper/all.html Forest Service Fire Ecology]
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Lolium+perenne Photo gallery]
[[Categoria:Poaceae]]</text>
      <sha1>4trk8gce8eqsl3ipnvtevh7zfo1yq8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Martes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168502</id>
    <revision>
      <id>2510838</id>
      <parentid>2509448</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6691" sha1="5adx9kve9fj6i1nae7zm9tq2zxsm8au" xml:space="preserve">{{sostítol/Taxon|nv1=Martas}}
{{Taxobox debuta | animal | ''Martes'' | Zobel (Martes zibellina).png | Planca naturalista extracha de ''{{lang|de|Brehms Tierleben}}'' (1887), representant una [[Gibelina]] (''[[Martes zibellina]]'')}}
{{Taxobox | embrancament | Chordata }}
{{Taxobox | sosembrancament | Vertebrata }}
{{Taxobox | classa | Mammalia }}
{{Taxobox | sosclassa | Theria }}
{{Taxobox | superòrdre | Eutheria }}
{{Taxobox | òrdre | Carnivora }}
{{Taxobox | sosòrdre | Caniformia }}
{{Taxobox | familha | Mustelidae }}
{{Taxobox | sosfamilha | Mustelinae }}
{{Taxobox taxon | animal | genre | Martes | [[Philippe Pinel|Pinel]], [[1792]]{{Bioref|ITIS|4 juin 2013|ref}}  }}
{{Taxobox fin}}

Las '''martas''' ('''''Martes''''') son un [[Genre (biologia)|genre]] de la [[Familha (biologia)|familha]] de las [[Mustelidae|Mustelidèas]]. Aquestas son las mai caracteristicas d'aquesta familha de pichon [[Mammalia|mamifèrs]] [[Carnivora|carnivòrs]]&lt;span&gt;&lt;/span&gt;: [[Digitigrade|digitigrads]] de cinc dets, aurelhas redondas, coa longa e tufa.

Aqueste genre foguèt descrich pel perimièr còp en [[1792]] pel [[scientific]] [[França|francés]] [[Philippe Pinel]] (1745-1826).

La [[Eira barbara|Marta de tèsta grisa]], ela, es un Mustelid d'[[America del Sud]]. Es la sola [[Espècia (biologia)|espècia]] del genre ''Eira''.

== Lista de las espècias ==
Selon Mammal Species of the World{{Bioref|MSW|4 juin 2013}}, {{Bioref|ITIS|4 juin 2013}}, Catalogue of Life{{Bioref|CatalogueofLife genre|4 juin 2013}} et NCBI{{Bioref|NCBI|4 juin 2013}} : 

* ''[[Martes americana]]'' (Turton, 1806)
* ''[[Martes flavigula]]'' (Boddaert, 1785)&lt;br /&gt;
* ''[[Faïna|Martes foina]]'' (Erxleben, 1777) — [[Faïna]]
* ''[[Martes gwatkinsii]]'' Horsfield, 1851&lt;br /&gt;
* ''[[Martes martes]]'' (Linnaeus, 1758) — Marta comuna
* ''[[Martes melampus]]'' (Wagner, 1841) — Marta del Japon
* ''[[Martes pennanti]]'' (Erxleben, 1777)
* ''[[Martes zibellina]]'' (Linnaeus, 1758) — Gibelina


Espècias actualas o [[Fossil|fossilas]] segon Fossilworks Paleobiology Database{{Bioref|TPDB|4 juin 2013}} :

* ''[[Martes campestris]]''
* ''[[Martes caurina]]''
* ''[[Martes diluviana]]''
* ''[[Martes flavigula]]''
* ''[[Faïna|Martes foina]]''
* ''[[Martes foxi]]''
* ''[[Martes gazini]]''
* ''[[Martes khelifensis]]''
* ''[[Martes kinseyi]]''
* ''[[Martes martes]]''
* ''[[Martes melampus]]''
* ''[[Martes parviloba]]''
* ''[[Martes pennanti]]''
* ''[[Martes stirtoni]]''
* ''[[Martes zibellina]]''

== Pintura ==
Dins lo domèni de las [[Bels Arts (disciplinas)|Bèlas Arts]], los [[Pincèl|pincèls]] en pel de « marta » son utilizats per l'[[aquarela]], e considerats coma los melhors pincèls a causa de l'excepcionala qualitat de soplesa e de retencion d'aiga. Lor punta es perfiècha per penher amb precision. Malgrat le nom comercial donat als pincèls de « marta roja » o « marta Kolinski », s'agís en realitat de pels venent de la coa du Vison de Siberia (''[[Mustela sibirica]]'') que la forradura èra nomenada Kolinsky&lt;ref&gt;Voir page 114 dans {{En}} Henry Poland, ''{{Lang|en|[https://archive.org/details/furbearinganimal00polarich Fur-bearing animals in nature and in commerce]}}'', éditions Gurney &amp; Jackson, Londres, 1892.&lt;/ref&gt;.

== Nòtas e referéncias ==
{{Reflist}}

== Vejatz tanben ==

=== Articles connèxes ===

=== Ligams extèrnes ===

* {{ADW|Martes|''Martes''}}
* Referéncia Catalogue of Life : [https://web.archive.org/web/20160305204558/http://www.catalogueoflife.org/col/search/scientific/genus/Martes/match/1 ''Martes''  ] &lt;abbr class=&quot;abbr indicateur-langue&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;(en)&lt;/abbr&gt;&lt;small&gt; (consulté le &lt;time class=&quot;nowrap&quot; data-sort-value=&quot;2013-06-04&quot; datetime=&quot;2013-06-04&quot;&gt;4 juin 2013&lt;/time&gt;)&lt;/small&gt;{{CatalogueofLife genre|Martes|consulté le=4 juin 2013}}
* Referéncia Fauna Europaea : [https://web.archive.org/web/20160304000245/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=305306 ''Martes''] &lt;abbr class=&quot;abbr indicateur-langue&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;(en)&lt;/abbr&gt;&lt;small&gt; (consulté le &lt;time class=&quot;nowrap&quot; data-sort-value=&quot;2013-06-04&quot; datetime=&quot;2013-06-04&quot;&gt;4 juin 2013&lt;/time&gt;)&lt;/small&gt;{{Faunaeur|305306|''Martes''|consulté le=4 juin 2013}}
* Referéncia [[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]] : [http://www.cbif.gc.ca/acp/fra/siti/regarder?tsn=180558 ''Martes''  Pinel, 1792] &lt;abbr class=&quot;abbr indicateur-langue&quot; title=&quot;Langue : français&quot;&gt;(fr)&lt;/abbr&gt; (&lt;span class=&quot;plainlinksneverexpand&quot;&gt;&lt;small&gt;+ [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=180558 version anglaise]&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; &lt;abbr class=&quot;abbr indicateur-langue&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;(en)&lt;/abbr&gt;)&lt;small&gt; (consulté le &lt;time class=&quot;nowrap&quot; data-sort-value=&quot;2013-06-04&quot; datetime=&quot;2013-06-04&quot;&gt;4 juin 2013&lt;/time&gt;)&lt;/small&gt;{{ITIS|180558|''Martes''  Pinel, 1792|consulté le=4 juin 2013}}
* Referéncia Mammal Species of the World : [https://web.archive.org/web/20211024092346/http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14001203 ''Martes'' Pinel, 1792] &lt;abbr class=&quot;abbr indicateur-langue&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;(en)&lt;/abbr&gt;&lt;small&gt; (consulté le &lt;time class=&quot;nowrap&quot; data-sort-value=&quot;2013-06-04&quot; datetime=&quot;2013-06-04&quot;&gt;4 juin 2013&lt;/time&gt;)&lt;/small&gt;{{MSW|14001203|Martes|Pinel, 1792|consulté le=4 juin 2013}}
* Referéncia [https://web.archive.org/web/20120815103024/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=401 North American Mammals] : [https://web.archive.org/web/20160122043807/http://www.mnh.si.edu/mna/image_menu.cfm?genus=72 ''Martes'' ] &lt;abbr class=&quot;abbr indicateur-langue&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;(en)&lt;/abbr&gt;&lt;small&gt; (consulté le &lt;time class=&quot;nowrap&quot; data-sort-value=&quot;2013-06-04&quot; datetime=&quot;2013-06-04&quot;&gt;4 juin 2013&lt;/time&gt;)&lt;/small&gt;{{NAM genre|72|Martes|consulté le=4 juin 2013}}
* Referéncia NCBI : [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&amp;p=has_linkout&amp;id=9658 ''Martes''] &lt;abbr class=&quot;abbr indicateur-langue&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;(en)&lt;/abbr&gt;&lt;small&gt; (consulté le &lt;time class=&quot;nowrap&quot; data-sort-value=&quot;2013-06-04&quot; datetime=&quot;2013-06-04&quot;&gt;4 juin 2013&lt;/time&gt;)&lt;/small&gt;{{NCBI|9658|''Martes''|consulté le=4 juin 2013}}
* Referéncia [[International Union for Conservation of Nature and Natural Resources|UICN]] : [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/search/quick?x=0&amp;y=0&amp;species=true&amp;subspecies=true&amp;stocks=false&amp;text=Martes &lt;small&gt;taxon&lt;/small&gt; ''Martes''] &lt;abbr class=&quot;abbr indicateur-langue&quot; title=&quot;Langue : anglais&quot;&gt;(en)&lt;/abbr&gt;&lt;small&gt; (consulté le &lt;time class=&quot;nowrap&quot; data-sort-value=&quot;2013-06-04&quot; datetime=&quot;2013-06-04&quot;&gt;4 juin 2013&lt;/time&gt;)&lt;/small&gt;{{UICN liste|Martes|consulté le=4 juin 2013}}
[[Categoria:Mamifèr (nom vernacular)]]
[[Categoria:Mustelid]]</text>
      <sha1>5adx9kve9fj6i1nae7zm9tq2zxsm8au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Republica daus Escartons</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184504</id>
    <revision>
      <id>2510859</id>
      <parentid>2498822</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>56933</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>2510859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61200" sha1="48zh9pb1xk5thtbgg8rwpb657nnvxnj" xml:space="preserve">{{Dialècte Vivaroaupenc}}&lt;!--Lo dialècte Briançonés es preferit, quand es possible--&gt;
{{Dialècte Lengadocian}}&lt;!--Mas mon alpenc es pas perfècte, es probable qu'ai escrich quauques lengadocianismes.--&gt;
{{omon|Briançonés (omonimia)}}
{{Infobox Ancian país
 | nom occitan            = Republica daus Escartons
 | nom                    = République des Escartons
 | nom lenga              = {{fr}}
 | nom2                   = Repubblica degli Escartons
 | nom2 lenga             = {{it}}
 | annada debuta          = {{Data|29|mai|1343}}
 | annada fin             = {{Data|4|agost|1789}}
 | capitala               = [[Briançon]]
 | lengas                 = [[francés]], [[occitan]] ([[vivaroaupenc]]), [[arpitan]]
 | govèrn                 = [[Republica païsana]] jos l'autoritat dau [[Daufinat]], puei dau [[Reialme de França]]
 | religion               = [[catolicisme]], minoritat [[protestantisme|protestanta]]
 | evt1 data              = {{Data|29|mai|1343}}
 | evt2 data              = [[1713]]
 | evt3 data              = {{Data|4|agost|1789}}
 | evt1                   = Transaccion Granda / Granda Charta
 | evt2                   = [[Tractats d'Utrècht (1713)|tractat d'Utrècht]]
 | evt3                   = [[Revolucion francesa]]
 | p1                     = [[Imatge:Dauphin of Viennois Arms.svg|20px]] [[Daufinat]] ([[Reiaume d'Arle|Reiaume de Borgonha]])
 | p2                     = 
 | data_p1                = {{Data|29|mai|1343}}
 | data_p2                = 
 | p1 bandièra            = 
 | p2 bandièra            = 
 | s1                     = [[Imatge:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg|20px]] [[Royaume de Sardaigne (1713-1720)|Reiaume de Sardenha]]
 | s2                     = [[Imatge:Pavillon royal de la France.png|20px]] [[Reiaume de França]]
 | data_s1                = [[1713]]
 | data_s2                = {{Data|4|agost|1789}}
 | s1 bandièra            = 
 | s2 bandièra            = 
 | nòtas                  = 
}}
'''
La '''[[republica]] daus Escartons''', tanben apelaa la '''[[confederacion]] daus Escartons''' (var. '''''dels''''', '''''de lhi''''')&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20220204231258/http://www.chambradoc.it/geografiaValliOccitane.page&lt;/ref&gt; o lo '''Grand Escarton (dau Briançonés)'''&lt;ref&gt;http://www.briancon-vauban.com/escarton.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.saintveran.com/la-republique-des-escartons&lt;/ref&gt;, dich istoricament lo '''[[principat]] dau [[Briançonés]]''', foguèt un ensems de territòris montanhòls que fasián part de [[Daufinat]] e beneficiavan d'un estatut particular resultant d'una charta dalfinala dau [[29 de mai]] de [[1343]], estatut que per la part [[França|francesa]] durèt fins a [[1789]] e per la part [[Itàlia|italiana]] fins a [[1802]].

A l'ora d'ara, aiqueles territòris son d'efècte despartits entre lo [[departament francés]] daus [[Auts Aups]] e las [[Províncias d'Itàlia|províncias italianas]] de [[Província de Turin|Turin]] e de [[Província de Coni|Coni]], la part orientala de [[Daufinat]] essent estaa cedia a l'[[ostau de Savòia]], regnant sus [[Piemont]], en [[1713]] ([[tractat d'Utrecht]]).

Lo [[gentilici]] es '''escartonier -a'''&lt;ref&gt;([[vivaroaupenc]]) {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16417/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (I)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=18 de novembre de 2012}}&lt;/ref&gt; ò, mens localament, '''escartonés -esa'''&lt;ref name=&quot;CO&quot;&gt;([[lengadocian]]) {{Article|url=http://cercle-occitan.chez-alice.fr/textes/bram/091bram.html#escartons|títol=Passejada dins l'istòria dels escartons|periodic=Lo bram dau Clapàs|autor=Rogièr Fabre|annada=març de 2004}}&lt;/ref&gt;.

En parlar [[vialan]], la prononciacion de ''los Escartons'' es {{AFI|[luz eskaʀtũ]}}&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090922063512/http://zlang.ifrance.com/zlang/djoumal.htm&lt;/ref&gt;.

==Noms==
*Le Grand Escarton du Briançonnais&lt;ref&gt;http://www.espaci-occitan.org/oc/occitan-e-occitania/istoria-e-religion-occitana/pichota-istoria-occitana/&lt;/ref&gt;
*Congregacion daus Escartons (en Itàlia, pas en França)&lt;ref name=&quot;CO&quot;/&gt;

==Lo territòri==
[[Imatge:Laurent Guétal, Une vallée dans le Briançonnais.jpg|vinheta|Païsatge [[briançonés]] al [[sègle XIX]].]]
*[[Vísol]]
===Limits geografics===
Lo [[Briançonés]] istoric èra limitat:
* a l'oèst per lo [[Pertús Rostanh]]&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P93162797&lt;/ref&gt; e las gòrjas de la [[Durença]], la fortalesa de [[Chastèu e Vilavielha|Chastèucairàs]] e las gòrjas dau [[Guil|Guilh]]&lt;ref&gt;https://tdf.locongres.org/files/assets/common/page-substrates/page1322.jpg&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P76836081&lt;/ref&gt;, lo [[Massís dels Escrinhs|Massís daus Escrinhs]] e lo [[còl de l'Autaret]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20220131095600/https://locongres.org/oc/aplicacions/dicodoc-oc/dicodoc-recerca?option=com_dicodoc&amp;view=search&amp;Itemid=168&amp;type=historic&amp;dic%5B%5D=BASIC&amp;dic%5B%5D=TDF&amp;q=&amp;q2=lautaret&amp;submit=Cercar&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P72974900&lt;/ref&gt;;
* al nòrd per lo [[Massif des Cerces]] e lo [[Massif du Mont-Cenis]] (noms fr);
* à l'èst, sa frontièra embe&lt;ref group=&quot;N&quot; name=&quot;Embe&quot;&gt;Amb: &quot;Embé&quot; o &quot;Amé&quot; localament ([https://sapiencia.eu/nicolas-colomban-chal-crear-una-consciencia-en-favor-de-la-lenga/] [https://web.archive.org/web/20090922063512/http://zlang.ifrance.com/zlang/djoumal.htm]), mas &quot;embe&quot; o &quot;ame&quot; segon las règlas establias per [[Domergue Sumien]] dins [https://clo-occitan.com/wp-content/uploads/2021/08/CLO-preconizacions-2007.pdf Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana].&lt;/ref&gt; les estats daus [[Duc de Savòia|ducs de Savòia]] èra lo &quot;rif de Gélasse, ou Jalasse&lt;ref&gt;{{Ouvrage|langue=fr|auteur1=Luigi Francesco Des Ambrois de Nevache|titre=Notes et souvenirs inédits du chevalier Louis Des Ambrois de Nevache|passage=156|lieu=Bologne|éditeur=Nicola Zanichelli Editore|date=1901|pages totales=|isbn=|lire en ligne=https://archive.org/details/notesetsouvenir00nevagoog/page/n179/mode/1up}}&lt;/ref&gt;&quot; (nom fr) entre [[Chaumont (Val d'Ors)|Chaumont]] e [[Susa (Itàlia)|Susa]];
* al sud-èst, per lo rochàs dau &quot;Bec Dauphin&quot; (nom fr) entre [[Lo Mean]] e [[Peirosa]].

===Los Escartons===
Nòta: Quauques noms son desconeguts e son recuperats segon la toponimia. Aiquelas noms son ''en italicas'' embe un *.

Los quatre païses originals o '''escartons''' regropavan cinquanta-e-una comunautats. Doas estançonan situats dins lo territòri de l'actuala [[França]] e doas sul territòri de l'actuala [[Itàlia]], e son:

====Escarton de Briançon====
[[Imatge:Blason ville fr Briançon (Hautes-Alpes).svg|vinheta|Blason de Briançon.]]
L'Escarton de Briançon regropa las comunautats de la [[Clarèia|Vau de Clarèia]], de la [[Vau de Guisana]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20220131082736/https://locongres.org/oc/aplicacions/dicodoc-oc/dicodoc-recerca?option=com_dicodoc&amp;view=search&amp;Itemid=168&amp;type=historic&amp;dic%5B%5D=BASIC&amp;dic%5B%5D=PALAY&amp;dic%5B%5D=TDF&amp;dic%5B%5D=LESPY&amp;q=&amp;q2=Guisane&amp;submit=Cercar&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P49218122&lt;/ref&gt;, [[Cervèireta|Vau de Cerveireta]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20220131082740/https://locongres.org/oc/aplicacions/dicodoc-oc/dicodoc-recerca?option=com_dicodoc&amp;view=search&amp;Itemid=168&amp;type=historic&amp;dic%5B%5D=BASIC&amp;dic%5B%5D=PALAY&amp;dic%5B%5D=TDF&amp;dic%5B%5D=LESPY&amp;q=&amp;q2=Cerveyrette&amp;submit=Cercar&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P96308980&lt;/ref&gt;, de la Vau Superiora de Durença (es a dire la porcion de l'auta vau de [[Durença]] qu'es compresa entre lo confluent de Durença e de Cerveireta, e lo [[Pertús Rostanh]]&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P93162797&lt;/ref&gt;) e de Vau Loïsa.

Compren entre 11 e 13 comunautats segon qu'òm considèra o non, [[Le Puei Sant Andrieu]] coma una comunautat independenta de [[Le Puei Sant Peire]], e [[Montginebre]] independenta de [[Vau dels Prats]]. Las associacions, entre los membres d'aiqueles cobles de comunautats, son estaas variablas dins lo temps e lors interèsses sovent mesclats. Dau meteis biais, doas comunautats [[Vau Loïsa]] e Nevascha an pas sempre dependut de la chastelaniá&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;chastelaniá o chasteleniá. Forma locala desconeguda.&lt;/ref&gt; de Briançon. La [[Vau Loïsa]] constituissiá a l'[[Edat Mejana]] un mandament qu'es estat absorbit per aiquel de Briançon. [[Nevascha]] dependiá abans lo [[sègle XVI]] dau chastelan de [[Fòrt de Bramafam (Bardonescha)|Chastèl de Bramafam]] a [[Bardonescha]].

Los representants de l'Escarton se reünisson a Briançon qu'es a l'encòp lo sètge dau Chastelan e dau tribunal de l'Escarton per tant que, dins la màger part de las comunautats, los [[cònsol]]s se pronóncian sus las infraccions aus reglaments locals.

{{Bóstia desenrotlanta/debuta|títol=Communautats e parròquias de l'Escarton de Briançon}}
{| class=&quot;wikitable sortable center&quot; style=&quot;text-align:left; width:90%;&quot;
|-
! Numerò !! Comunautat !! Vau !! Comunas actualas !! Parròquias o annèxes
|-
| 1 || Briançon || Vau superiora de Durença || [[Briançon]] || Briançon
|-
| 2 || Cervèira || Vau de Cerveireta || [[Cervèira]] || Cervèira
|-
| 3 || Lo Monastièr de Briançon || Vau de Guisana || [[Lo Monastièr (Auts Aups)|Lo Monastièr]] || Lo Monastièr ''de Briançon''*&lt;br /&gt;Lo Casset&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;fr: Le Casset&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P30454098&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Lo Fraissenet&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;fr: Le Freyssinet&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P56487208&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;''Los Guiberts/Las Guibertas''*&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;fr: Les Guibertes&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P63963868&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Lo Lauset&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;fr: Le Lauzet&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P46631703&lt;/ref&gt;
|-
| 4 || Nevascha || Vau de Clarèia || [[Nevascha]] || Nevascha&lt;br /&gt;Planpinet&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P63330178&lt;/ref&gt;
|-
| 5 || Les Pueis || Vau superiora de Durença || [[Le Puei Sant Peire]]&lt;br /&gt;[[Le Puei Sant Andrieu]] || Le Puei Sant Peire (1148)&lt;br /&gt;Le Puei Sant Andrieu (1456)
|-
| 6 || Sant Chafrei || Vau de Guisana || [[Sant Chafrei]] || Sant Chafrei (1118)&lt;br /&gt;''Chantamerle/Chantamèrle''*&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;fr: Chantemerle&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P88426960&lt;/ref&gt; (1517)
|-
| 7 || Sant Martin de Cairiera || Vau superiora de Durença || [[Sant Martin de Cairiera]] || Sant Martin de Cairiera&lt;br /&gt;''Cairiera e Santa Margarida''*&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;''Queyrières-Sainte Marguerite'' en [[francés]]. Sus la mapa de Cassini, son doas entitats: ''Queyrières'' e ''Sainte Marguerite''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;''Lo Bochier''*&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;fr: Le Bouchier&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P96112553&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;''Praelas/Praèlas''*&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;''Prelles'' en [[francés]]; lat. ''Praelli, Pratelli, Pratellis''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P81590563&lt;/ref&gt;
|-
| 8 || La Sala || Vau de Guisana || [[La Sala (Auts Aups)|La Sala]] || ''Lo Beç''*&lt;ref&gt;''Le Bez'' en [[francés]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P49314149&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;''Las Pananch[i]as''*&lt;ref&gt;''Les Pananches'' en [[francés]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P31459817&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;''Vilanòva''*&lt;ref&gt;''Villeneuve'' en [[francés]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P44767797&lt;/ref&gt;
|-
| 9 || ''Grand Vialar''* || Vau superiora de Durença || [[Lo Vialar e Sant Prancaci]] || Lo Vialar e Sant Prancaci (1148)
|-
| 10 || La Vau dels Prats || Vau de Clarèia || [[Vau dels Prats]]&lt;br /&gt;[[Montginebre]]&lt;br /&gt;[[Las Clavieras]] || Vau dels Prats (abans 1516)&lt;br /&gt;Montginebre (abans 1516)&lt;br /&gt;''[[Navascheta]]''&lt;small&gt; (nom probable)&lt;/small&gt;&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;''La Vachette'' en francés.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20220205045729/https://doczz.fr/doc/1740779/dictionnaire-topographique-du-d%C3%A9partement-des&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P83971833&lt;/ref&gt; (abans 1621)&lt;br /&gt;''Los Alberts''*&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;''Les Alberts'' en [[francés]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P34669940&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20220205045729/https://doczz.fr/doc/1740779/dictionnaire-topographique-du-d%C3%A9partement-des&lt;/ref&gt; (1843)&lt;ref name=&quot;roman1888-28&quot; &gt;{{Harvsp|Joseph Roman|1888|p=28|id=roman1888}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11 || Vau Loïsa || Vau Loïsa || [[Vau Loïsa]]&lt;br /&gt;[[Pelvós]]&lt;br /&gt;[[Los Vinhaus]]&lt;br /&gt;[[Puei Sant Vincent]]&lt;br /&gt;[[L'Argentièra]] || Vau Loïsa&lt;br /&gt;(''[La] Vila [de] Vau Loīsa''&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;''Ville-Vallouise'' en [[francés]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P66006197&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Puei Sant Vincent&lt;br /&gt;''Los Prats''*&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;Les Près&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P28339720&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;''Puei Alhaud''* [pi raiau]&lt;ref&gt;https://www.persee.fr/doc/mar_0758-4431_1990_num_18_3_1444&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://editions-fournel.fr/produit/loccitan-haut-alpin-le-parler-de-vallouise&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;''Le Puy-Aillaud'' en [[francés]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P36262043&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P88629581&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;''Lo Vialar (de Vau Loïsa)''*&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;''Le Villard de Vallouise'' en [[francés]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P84927013&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;''Lo Serret/Sarrat''*&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;''Le Sarret'' en [[francés]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P48309617&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;''Los Claus''*&lt;ref&gt;''Les Claux'' en [[francés]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P08919099&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;''Sant Antòni''*&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;''Saint Antoine'' en [[francés]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P07650137&lt;/ref&gt;)&lt;br /&gt;Los Vinhaus&lt;br /&gt;L'Argentièra
|}
{{Bóstia desenrotlanta/fin}}

====Escarton de Cairàs====
Lo '''[[Cairàs]]''' formava un ensems de sèt communautats, embe per capitala Chastèucairàs: [[Arvieus]], [[Chastèu e Vilavielha|Chastèucairàs (e Vilavielha)]], [[Molinas en Cairàs|Molinas]], [[Sant Veran]], [[Agulhas]], [[Abrièrs]], [[Ristolàs]]&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=NggfAQAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA328&amp;lpg=RA1-PA328&amp;dq=escarton+de+queyras+histoire&amp;source=bl&amp;ots=KHtqbd52gd&amp;sig=ACfU3U3cqGtmteEDH5Z5un2hISdztS1-gw&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjQ6YObhJ32AhUNJUQIHUN6CO04ChDoAXoECBEQAw#v=onepage&amp;q=escarton%20de%20queyras%20histoire&amp;f=false&lt;/ref&gt;.

====Escarton de Chastèldalfin====
La '''[[val Varacha]]''' èra constituaa de quatre communautats, embe per capitala Chastèldalfin: ''[[La Chanal]]'', [[Pont e La Chanal|Pont]], [[Chastèldalfin]], [[Blins]]

====Escarton d'Ors====
[[Imatge:Chiesa parrocchiale di Oulx.jpg|vinheta|Église paroissiale d'Oulx en 1842.]]
Las '''autas vaus de [[Val Dueira|Dueira]] e de [[Val Cluson|Cluson]]''' regropavan vint-e-nòu comunautats, embe per capitala Ors:
* L'auta vau de [[Dueira]] en amont dau [[pas de Susa]]: ''[[Melesen]]'', ''[[Los Arnauds]]'', [[Bardonescha]], ''[[Archamola]]'', ''[[Mialaura]]'', ''[[Beulard]]'', ''[[Savors]]'', [[Ors (comuna)|Ors]], ''[[Desèrtas]]'', ''[[Solomiac (Val d'Ors)|Solomiac]]'', ''[[Finhòus]]'', ''[[Molieras]]'', [[Cesana]], ''[[Bosson]]'', ''[[Los Turi]]'', ''[[Rolheras]]'', ''[[Champlàs dal Còl]]'', [[Lo Grand Sause]], [[Lo Sause]], [[Salbertrand]], [[Eissilhas]], [[Chaumont (Val d'Ors)|Chaumont]].
* L'auta vau de [[Cluson]] en amont dau [[Bec Dalfin]] (nom de verificar; fr ''Bec-Dauphin''): [[Prajalats]] (comprenant [[La Sestriera]]), [[Usseaus]], [[Finistrèlas]], ''[[Mentolas]]'', [[Roure]], [[Lo Mean]].

=====Escarton de Prajalats=====
Après la [[Reforma protestanta|Reforma]], las sièis communautats de la [[val Cluson]], qu'estançonan majoritàriament [[Protestantisme|protestantas]], demandèron e obtenguèron la constitucion d'un cinquen escarton separat d'aiquel d'Ors: aiquel de [[Prajalats]].

==Istòria==
===Datas claus, de 1343 a 1802===
[[Imatge:Dauphin Humbert II.jpg|vinheta|Lo Dalfin [[Umbèrt II de Vianés]].]]

En [[1343]], las comunautats dau Briançonés recrompèron al [[Lista daus comtes d'Albon puèi dalfins de Vianés|dalfin]] [[Umbèrt II de Vianés]] sos dreits senhorials per una transaccion conclua lo {{Data|29|mai|1343}} al chastèl de [[Beauvoir-en-Royans]], que la costuma nomma &quot;Charta de las Escartons&quot;&lt;ref name=&quot;charte&quot; /&gt;.

Aiquela transaccion reconeissiá e codificava de practicas anterioras o daus usatges costumiers e completava de chartas especificas a de comunautats particularas, dont los dalfins èran convenguts embe lors subjèctes. Remplaçava mantas talhas e redevances per una renda de {{formatnum:4000}} [[ducat]]s, paiabla chasca annada lo jorn de la [[Chandelosa]] e dont las comunautats se despartissián la charja dins l'encastre d'assemblaas nommaas &quot;escartons&quot;.

Puèi, las comunautats velhèron a la defensa de lors dreits e faguèron reconéisser la charta daus Escartons pels successors d'Umbèrt II qu'en 1349 cedissiá Daufinat a la [[corona de França]]: tots los reis de França, de [[Charles V de França|Charles V]] a [[Loís XVI de França|Loís XVI]], la confirmèron a lor aveniment per una [[letra patenta]].

Pel [[Tractats d'Utrecht (1713)|tractat d'Utrecht]] en [[1713]], França cedissiá al [[Duchat de Savòia|duc de Savòia]] [[Victòr Amadieu II de Savòia|Victòr Amadieu II]]&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;[[Victor-Amédée II de Savoie]] obtenait par le même traité le [[royaume de Sicile]], qu'il échangea au [[Traité de Londres (1718)|Traité de Londres]] (1718) contre le [[Royaume de Sardaigne (1713-1720)|Royaume de Sardaigne]], échange effectif en 1720.&lt;/ref&gt;, en eschangi de la vau de [[Barcilona (Provença)|Barcilona]], «tot çò qu'es a l'aiga pendenta daus Aups dau costat de Piemont» (tot çò qu'a l'èst de la linha de despartiment de las aigas), es a dire las comunautats que constituissián tradicionalament las escartons d'[[Ors (comuna)|Ors]], de [[Val Cluson]] e de [[Chastèldalfin]]. Aiquelas comunautats contunhèron a joïr, jos l' autoritat dau chastelan d'Ols, delegat per l'intendéncia de Susa, de l'essencial daus privilègis que lor èran estats garantits per la Charta daus Escartons&lt;ref name=&quot;maurice&quot; /&gt;.

L'organizacion prevista per la charta e las costumas que li èran estacaas s'apliquèt fins au {{Data|4|agost|1789}}, data a la quala foguèt abolia per çò qu'es de las comunautats restaas francesas per l'[[Assemblaa constituenta de 1789|Assemblaa constituenta]], aitau coma l'ensems daus privilègis detenguts per de collectivitats localas.

Las comunautats vengudas piemontesas, dependent dempuèi 1720 dau [[reialme de Sardenha]], ne beneficièron fins al {{Data|11|setembre|1802}}, data de l'annexion de [[Piemont]] a [[França]]&lt;ref name=&quot;empire&quot; /&gt; decidia pel [[Consulat (istòria de França)|Primièr Cònsol]] [[Napoleon Bonaparte]].

A aiquela epòca, los territòris sus los quals la charta s'aplicava èra abitada per mai o mens 7 200 foguièrs, siá 40 000 abitants{{refnec}}.

===La constitucion dau territòri===
La transaccion de 1343 èra l'abotiment de procèsses politics e socials que s'èran desvolopats sus mantes sègles pendent los quals lo Briançonés aviá bastit una identitat politica.

A l'epòca carolingiana, las comunautats situaas a l'oèst dau [[còl de Montginebre]] apartenissián al [[Reialme de Provença|Reialme de Borgonha]] e las que se tròban a l'èst dau meteis còl apartenissián al [[Reialme d'Itàlia (Sant Empèri Roman)|Reialme d'Itàlia]]&lt;ref name=&quot;collino1&quot; /&gt;. En [[1038]], l'emperaire [[Conrad II lo Salic]] suprimís la diocèsi de [[Mauriana]], dont l'[[evesque]] Tibaud aviá participat a una [[liga]] contra el, e ne fisa los bens a l'[[archeveschat d'Ambrun]] e a l'[[lista daus evesques puei archevesques de Turin|evesque de Turin]]. Aiquel decrèt foguèt pas jamai completament executat mas las [[parròquia]]s dau Briançonés, situaa a l'oèst dau Montginebre, deguèron, a partir d'aiquela data, lo dèime a l'archevesque&lt;ref name=&quot;catholic1&quot; /&gt;. Los arrenjaments a los quals aiquel eveniment donèt luòc foguèron a l'origina de la creacion, entre [[1042]] e [[1050]], de la [[prebostat]] d'Ors, una fondacion religiosa tengua per de canonges que seguissián la [[règla de sant Augustin]], a los quals l'evesque de Turin, Cunibert, donèt, lo {{Data|30|abril|1065}}, los bens e beneficis de l'eveschat dins l'[[Auta Vau de Susa]]&lt;ref name=&quot;ruggiero&quot; /&gt;.

En [[1050]], [[Guigues Ièr d'Albon]] dona a la prebostat d'Ors un mas que possedissiá a [[Cesana]] e los dèimes de las glèisas d'Ors, de [[Salbertrand]] e de Cesana dont aviá probablament eiretar dau maridatge de l'un de sos ancèstres embe una filha dau marqués de [[Turin]], [[Ardoïn (comte de Turin)|Ardoïn lo Glabre]]&lt;ref name=&quot;ruggiero&quot;/&gt;. Tre [[1063]], empleiava un chastelan a Briançon e, en [[1096]], son felen, [[Guigues III d'Albon|Guigues III lo Comte]], teniá un tribunal a Briançon&lt;ref name=&quot;vaillant&quot;/&gt;.

Lo {{Data|13|genièr|1155}}&lt;ref group=&quot;N&quot; name=&quot;Jan&quot;/&gt;, a [[Rivoli|Rivòlas]] pròche Turin, [[Guigues V d'Albon]], lo primièr de sa familha a portar lo títol de Daufin de Vianés, prèsta omenatge a l'emperaire [[Frederic Barbarossa]] que n'escàmbia, reconeis sa sobeiranetat suls territòris que deten e li acòrda lo privilègi de batre moneda a [[Cesana]].

Vèrs [[1210]], Adelaïda (o Alàsia) [[Marquesat de Saluças|marquesa de Saluças]], per emparar la senhoriá de las atacas dau [[comte de Provença]], auriá reconegut la sobeiranetat dau [[Lista daus comtes d'Albon puèi dalfins de Vianés|dalfin]] [[Guigues VI de Vianés|Guigues VI Andrieu]], mas mai versemblablament li aviá cedit de drechs e daus bens que los marqueses detenián dins l'[[Auta Vau Varacha]]. Vèrs [[1228]], Guigues VI Andrieu, qu'aviá aquerit los drechs d'un cèrt Amédéo Fantino sus la comunautat de [[Pont e La Chanal|Pont]] dintra en conflicte embe la marquesa, desenant regenta dau marquesat de Saluças pendent la minoritat de son filh Manfred III, perque aviá considerablament usurpat daus drechs. Un acòrd foguèt conclús en [[agost]] de [[1230]] a [[Pinairòl]] que permetèt al Dalfin de far bastir la fortalesa de [[Chastèldalfin]]&lt;ref name=&quot;gallian&quot; /&gt;.

Lo Briançonés, dins las limitas que seràn las siás fins en [[1713]], nasquèt entre las annadas [[1237]], ont lo Dalfin dona, per testament, a son esposa [[Beatritz de Sabran]], tots los domenis que possedís de part e d'autra daus còls transalpins, e [[1244]], ont son successor, [[Guigues VII de Vianés|Guigues VII]] esten als abitants d'un territòri comprengut entre lo [[còl de l'Autaret]] al nòrd, lo [[còl Lacroix]] al sud, e la comunautat de [[Chaumont (Val d'Ors)|Chaumont]] que vendràn sojornar al borg de Briançon, l'exempcion de la talha comtala&lt;ref name=&quot;vaillant&quot; /&gt;.

===L'aspècte estrategic dau contraròtle daus còls alpins===
[[Imatge:Adelaide di Susa2.jpg|vinheta|La marquesa [[Adelaïda de Susa]].]]
Un des axes constants de la politique des Dauphins de Viennois consista à contrebalancer l'influence des Ducs de Savoie, dont les états, depuis l'époque de la marquise [[Adélaïde de Suse|Adélaïde]] s'étendaient des deux côtés des [[Alpes]]. La politique des descendants d'[[Humbert Ier de Savoie|Humbert aux Blanches Mains]] s'appuyait sur le passage stratégique du [[Col du Mont-Cenis]] et procuraient à leur dynastie des alliances illustres et la reconnaissance des empereurs du [[Saint-Empire romain germanique]]. Ils achetèrent aussi, contre espèces sonnantes et trébuchantes des droits et des charges, comme le vicariat d'empire, que les empereurs cédaient et révoquaient au gré de leur humeur&lt;ref name=&quot;moutard&quot; /&gt; et de leur besoins d'argent&lt;ref name=&quot;aerny&quot; /&gt;, mais qui permettaient aux féodaux qui y accédaient, pour l'une ou l'autre de leur possessions, d'affecter de se comporter en suzerain de tous ceux qui prétendaient dépendre directement de l'empereur&lt;ref name=&quot;ripart&quot; /&gt; et qui furent la source de nombreuses disputes juridiques&lt;ref name=&quot;bordier&quot; /&gt;.

La pratique était ancienne, dès [[1077]], [[Adélaïde de Suse]] et son fils [[Amédée II de Savoie|Amédée II]] de [[Maurienne]] avaient reçu en grande pompe l'empereur [[Henri IV du Saint-Empire|Henri IV]] qui se rendait en [[Italie]] pour négocier avec le pape [[Grégoire VII]], la levée de l'excommunication dont il avait été frappé et dont le voyage devait se terminer par l'humiliante [[Pénitence de Canossa]]. Henri IV était alors le gendre d'Adélaïde et le beau frère d'Amédée dont il avait épousé la sœur [[Berthe de Turin (1051-1087)|Berthe]]. Mais le chroniqueur bénédictin [[Lambert de Hersfeld]] indique qu'ils exigèrent, pour le prix de son passage, et malgré leurs liens de parenté, la cession des droits sur cinq évêchés proches de leurs seigneuries et finirent par se contenter qu'il leur donnât le [[Bugey]]&lt;ref name=&quot;dalpozzo&quot; /&gt;.

Le contrôle des passages alpins pouvait rapporter beaucoup et le territoire des escartons du briançonnais en comptait 21.

La concurrence, pour le contrôle des passages alpins, entre les dauphins de Viennois et les comtes puis ducs de Savoie, explique aussi les politiques matrimoniales des uns et des autres avec les [[Liste des comtes et marquis de Provence|comtes et marquis de Provence]] des familles de Toulouse, de Barcelone, ou d'Anjou, avec les [[Liste des souverains de Montferrat|marquis de Montferrat]] et les [[Marquisat de Saluces|marquis de Saluces]] et d'autres nobles piémontais de moindre importance. Elle conditionnait aussi l'attention et les dons qu'ils prodiguaient à des dignitaires ecclésiastiques ou à des institutions religieuses comme la prévôté d'Oulx, et les alliances qu'ils passaient avec des communautés piémontaises, ligures ou lombarde de diverse importance, dont [[Asti]] et [[Gênes]] étaient les plus visibles, tant du point de vue de la politique que de celui de l'économie.

===Un procès de marginalizacion de la noblesa===
Aucun document relatif au Briançonnais, et qui a été conservé, ne mentionne une confédération des communautés des vallées avant [[1343]]. L'annonce, le {{Data|7|novembre|1338}}, par le Dauphin Humbert II, de nouvelles enquêtes destinées à établir l'inventaire des droits dont il était propriétaire, fut le déclencheur d'une telle union : plutôt que de se soumettre aux investigations, les communautés préférèrent élire des représentants, chargés de rédiger des cahiers de doléances aujourd'hui perdus, et de passer des accords forfaitaires, selon une méthode que certaines d'entre elles avaient déjà maintes fois utilisée avec un Dauphin perpétuellement à la recherche de nouveaux revenus&lt;ref name=&quot;vaillant&quot; /&gt;.

Les historiens romantiques, souvent dans l'optique de défendre l'idée républicaine, ont cherché au-delà des institutions du Dauphiné ou de la monarchie capétienne les origines de cette organisation. Certains ont tenté d'en attribuer la paternité à des tribus gauloises à propos desquelles personne ne sait rien ou presque, voire aux institutions du royaume de [[Marc Juli Còti|Còti]]&lt;ref&gt;https://tdf.locongres.org/files/assets/common/page-substrates/page0594.jpg&lt;/ref&gt;, dont la capitale était [[Suse (Italie)|Suse]], à propos desquelles très peu de documents sont parvenus jusqu'à nous.

Le territoire a sans aucun doute joué son rôle dans la fixation des frontières de la confédération des communautés, mais moins sans doute que les opportunités politiques : ses frontières resteront dans chacun des escartons imprécises et floues. Dans la vallée de la Doire&lt;ref name=&quot;doire&quot; group=&quot;N&quot;&gt;L'une des principales caractéristiques de l'occitan que les habitants des Escartons parlaient, consistait à faire assez peu de distinction entre le &quot;l&quot; et le &quot;r&quot; (roulé) dans la prononciation. Il faut souvent remplacer un &quot;r&quot; par un &quot;l&quot; pour comprendre la signification des toponymes. &quot;Douèle&quot; désigne simplement une rivière dans la plupart des patois locaux. À l'opposé, il faut rétablir, dans la graphie française, les « r » de « Rochemolle » pour comprendre qu'elle était « Rochemoure » dans la prononciation en patois, c'est-à-dire « Rochenoire ». « Oulx » se prononce même quasiment « Ours » dans certains patois et fait partie des localités dont le nom se rattache au radical &quot;urs&quot; que l'on retrouve dans « Lurs » ou « Orcière »(c.f. : Charles Maurice, Promenades... Ouvrage cité)&lt;/ref&gt; la communauté de Chaumont resta privée de la protection d'un château delfinal et son destin fut plus que les autres lié à celui de la ville de Suse.

===Naissença de la Charta===
En [[1343]], cinquante et une communautés du Briançonnais rachètent au dauphin Humbert II un ensemble des droits seigneuriaux moyennant la somme de {{Unité|12000|[[florin]]s-or}} et une rente perpétuelle annuelle de {{Unité|4000|[[ducat]]s}}, et signent la Charte sur laquelle le dauphin appose son sceau &lt;ref&gt;[https://infokiosques.net/IMG/pdf/Escartons-pageparpage.pdf Site infokiosques, fiche sur la république des EScartons et la charte de 1343], consulté le 19 septembre 2018&lt;/ref&gt;.

La Charte n'est pas une constitution. Chaque communauté participe aux charges et aux obligations communes en fonction des droits qu'elle espère en retirer. Certaines d'entre elles comme Névache, Bardonnèche, Rochemolles ou Beaulard ont déjà acquis du dauphin ou de leurs co-seigneurs des franchises ou des privilèges qui recouvrent et qui parfois dépassent celles garanties par la charte. La communauté de Névache, par exemple, participe théoriquement à la répartition des charges de l'escarton de Briançon pour la seule paroisse de Plampinet.

Pendant près de quatre siècles et demi. Une fois le Dauphiné rattaché au royaume de France, en [[1349]], les délégués des Escartons font, à chaque avènement d'un souverain, confirmer les droits acquis par leurs communautés.

La charte accordait ainsi aux habitants des escartons le statut de &quot;francs-bourgeois&quot;, c'est-à-dire qu'ils étaient exemptés de tout service féodal en échange d'une rente annuelle. Ils avaient le droit de détenir un fief. Ils rendent hommage à leur seigneur le dauphin &quot;en baisant son anneau sur le dos de la main et non au pouce comme le populaire&quot;.

La justice restait un privilège du Dauphin, et les habitants des escartons devaient participer à la défense du Dauphiné. Pour le reste, les Briançonnais disposaient d'une large autonomie : ils s'assemblaient et nommaient des syndics, portaient les armes et levaient des impôts.

Cette charge était répartie par les Briançonnais entre quatre pays, on disait en latin ''exquartonare'' qui a donné « escartons » (ou ''écartons''). L'origine du mot pourrait aussi provenir du verbe ''escartonner'' (en latin &quot;exquartonare&quot;) qui signifiait ''répartir les contributions entre les membres des quatre communautés''.

La cession des trois escartons d'[[Oulx]], de [[Châteaudauphin|Val Varache]] et du [[Pragela]] au [[Royaume de Sardaigne (1713-1720)|royaume de Sardaigne]], par le [[Traités d'Utrecht (1713)|traité d'Utrecht]] en 1713, fragilise considérablement la région du fait de la complémentarité économique entre ces escartons de l'est et ceux de l'ouest. Ces escartons font perdurer tant bien que mal leurs coutumes sous le pouvoir savoyard, puis italien après [[1848]], mais ils ont perdu l'indépendance qui les caractérisait.

Le {{Data|31|mai|1790}}, les deux escartons du [[Briançonnais]] et du [[Queyras]] acceptent de bon gré la [[Révolution française]]. Là aussi, ils ne perdent pas tant leurs coutumes démocratiques, que leur indépendance vis-à-vis d'un pouvoir central extérieur. On remarque ainsi que lors de l'annexion du Piémont par la France en [[1798]], la partition des escartons selon les lignes de crêtes perdure, entre les [[Département français|départements]] du [[Pô (ancien département)|Pô]], de la [[Stura (département)|Stura]] et des [[Hautes-Alpes]].

==Organizacion politica e sociala==
===Organizacion civila===
Dans plusieurs communes se mettent en place, sans faire de bruit au fond des vallées, une [[faranche]] d'alpagistes affranchis, qui élisent tous les ans un consul et se réunissent une trentaine de fois par an en assemblée pour décider de l'organisation de la vie du village, comme c'est le cas à [[Villar-d'Arêne]] ou [[Villar-Saint-Pancrace]] autre communauté de l'Escarton de Briançon.

Selon certaines sources de langue allemande, l'organisation de la république des Escartons peut être considérée comme étant à rapprocher de celle des {{Citation étrangère|langue=de|[[Bauernrepublik|Bauernrepubliken]]}}&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=de|url=http://www.freitag.de/autoren/der-freitag/zwischen-milchstrasse-und-mondlandschaft|titre=Zwischen Milchstraße und Mondlandschaft|auteur=Gerhard Fitzthum|date={{date|17|février|2006}}|site=freitag.de|consulté le=6 mars 2013}}&lt;/ref&gt; ou républiques paysannes qui existaient dans le même temps en [[Frise (région historique)|Frise]].

===Organizacion religiosa===
====Lo clerjat secular====
* L''''[[archidiocèsi]] d'[[Ambrun|Ambrun]]'''.
* Le '''[[Archidiocèsi de Turin|diocèsi de Turin]]'''.

====Los canonges====
* La '''[[Prévôté de Saint Laurent d'Oulx]]''' fut jusqu'à la révolution française, la principale institution religieuse du Briançonnais, et son prévôt, l'un des principaux seigneurs ecclésiastiques du [[Dauphiné]].
* '''Sainte Marie de Suse'''. Construite selon la tradition populaire sur les ruines d'un temple de [[Neptune (mythologie)|Neptune]]. Elle fut très tôt un vicariat des évêques de Turin dont le titulaire pouvait nommer les curés des paroisses dont cette abbaye percevait les dimes. Elle fut confiée, le {{Date|30|avril|1065}}, par Cunibert, évêque de Turin, avec l'accord de son chapitre, aux chanoines de '''Saint Laurent et Sainte Marie d'Oulx''' dont elle fut jusqu'à la suppression de cette dernière abbaye, l'une des principales sources de revenus&lt;ref name=&quot;sacchetti&quot; /&gt;.

==Antropologia: la paradòxa alpina==
Les anthropologues appellent « paradoxe alpin » le phénomène selon lequel le niveau d'instruction et d'ouverture culturelle d'une communauté est supérieur à la moyenne&lt;ref&gt;{{it}} Paradoxe alpin sur [http://www.lalpe.com/lalpe-01-gens-de-lalpe/lalpe-01-genti-dellalpe/ www.lalpe.com]&lt;/ref&gt;.

Le stéréotype des communautés alpines comme fermées et imperméables est facilement démonté face à la réalité des Escartons&lt;ref&gt;[http://theses.univ-lyon2.fr/documents/lyon2/2014/serra_a/info Site Persée, article de Nadine Vivier La « république des escartons », entre Briançonnais et Piémont (1343-1789)], consulté le 19 septembre 2018&lt;/ref&gt;.

Il s'agit d'un cas particulier dans l'Europe de cette époque : dans les Escartons, l'alphabétisation est telle qu'au cours du {{S-|XVIII}}, on estime que neuf habitants sur dix savent lire, écrire, et faire des calculs mathématiques&lt;ref&gt;[http://www.xn--universit-populaire-de-marseille-j3c.net/paysans_2017/documents/paysans_03_notes.pdf. Site de l'Université-populaire-de-marseille, cours d'histoire par Christine Excoffier], consulté le 29 octobre 2018&lt;/ref&gt;.
Pourtant dans l'imaginaire collectif, la montagne est considérée comme formée de bergers peu bavards, dans la république des Escartons, la profession la plus répandue est celle d'enseignants à domicile. L'apprentissage est basé sur trois niveaux&lt;ref&gt;[http://theses.univ-lyon2.fr/documents/lyon2/2014/serra_a/info, Site de l'Université de Lyon2, Thèse d'Angélique Serra &quot;Le réseau éducatif à Briançon – de la République des Escartons (1343) à la fin du XIXème siècle.&quot;], consulté le 19 septembre 2018&lt;/ref&gt; :
* les bases, où il impératif de lire et écrire.
* le niveau intermédiaire, où l'on apprend les mathématiques.
* le dernier niveau où s'apprennent la philosophie, les arts, les langues.

==Marcas cronologicas ==
=== {{s-|XIV|e}} ===
* 1336. [[Chastèldalfin]]. Construccion de la fortalessa.
* 1343. [[Beauvoir-en-Royans]]. Lo Dalfin Umbèrt II e los représentants des communautés du briançonnais signent la « Grande Transaction » ({{Date|29|mai|1343}}).
* 1343. [[Beauvoir-en-Royans]]. Le Dalfin Umbèrt II et les représentants de la communauté d'Oulx conviennent d'une transaction concernant la fixation et la liquidation des droits seigneuriaux de la [[châtellenie]] d'Oulx&lt;ref name=&quot;regeste&quot; /&gt;({{Data|29|mai|1343}}).
* 1343. [[Beauvoir-en-Royans]]. Le Dalfin Umbèrt II et les représentants de la communauté de [[Saint-Martin-de-Queyrières]] conviennent d'une transaction concernant la fixation et la liquidation des droits seigneuriaux de la [[châtellenie]] de Saint-Martin-de-Queyrières&lt;ref name=&quot;regeste&quot; /&gt;({{Data|29|mai|1343}}).
* 1343. [[Beauvoir-en-Royans]]. Le Dalfin Umbèrt II et les représentants de la communauté de [[Cesana Torinese|Césane]] conviennent d'une transaction qui fixe le montant des droits que les habitants de Césane doivent au dauphin le jour de la [[Fête de la Présentation de Jésus au Temple|Purification]]. Cette transaction a pour objectif de limiter la rapacité des [[Ministériaux]]&lt;ref name=&quot;regeste&quot; /&gt;({{Data|30|mai|1343}}).
* 1362. Châteaudauphin. Galeazzo de Saluces ravage la Castellatta. Effrayé par les méfaits de son frère et de leurs conséquences, [[Frédéric II de Saluces|Frédéric II, Marquis de Saluces]], dépêche auprès de Raoul de Louppy, Gouverneur du Dauphiné, Ugo de Genève, Seigneur d'[[Anthon]] et son lieutenant Bergadano Muricola pour négocier la paix&lt;ref name=&quot;guerin&quot; /&gt;.
* 1363. [[Moirans]]. Ugo de Genève, Seigneur d'[[Anthon]], pour le marquis Frédéric II de Saluces, et Ainard de la Tour, seigneur de [[Vinay (Isère)|Vinay]], pour Raoul de Louppy, Gouverneur du Dauphiné, conviennent d'un accord qui cède au Dauphin, en le délivrant de l'obligation d'hommage, tous les biens et tous les droits que Frédéric et Galeazzo de Saluces détenaient sur les paroisses de Chaudannes, Bellino, Saint Eusèbe, Pont et La Chenal ({{Data|15|març|1363}})&lt;ref name=&quot;guerin&quot; /&gt;.
* 1363. Château-Queyras ou Ville-Vieille. 212 chefs de familles de la Castellata prêtent hommage au Dauphin en la personne de Raoul de Louppy, Gouverneur du Dauphiné. 22 sont nobles, et {{unitat|13|francs}} bourgeois ({{Data|3|setembre|1363}})&lt;ref name=&quot;guerin&quot; /&gt;.
* 1390. Briançon. Fondation du couvent des [[Cordeliers]] ou Frères Mineurs qui existera jusqu'à la Révolution Française&lt;ref name=&quot;roman01&quot; /&gt;.

=== {{s-|XVI|e}} ===
* 1532. [[Angrogna]]. Au [[Synode de Chanforan]], convaincus par [[Guillaume Farel]], les barbes vaudois décident d'adhérer à la réforme et confient à [[Pierre Robert Olivétan]] la réalisation de la traduction de la Bible en français (du {{Date|12|septembre|1532}} au {{Date|17|septembre|1532}}. Cette décision eut une forte influence sur l'adhésion à la réforme de nombreux habitants des escartons de Valcluson, de Queyras et d'Oulx.

=== {{s-|XVII|e}} ===
* 1624. Briançon. Fondation du couvent des [[Dominicains]] ou Frères prêcheurs qui existera jusqu'à la Révolution Française&lt;ref name=&quot;roman01&quot; /&gt;.
* 1624. Briançon. Un incendi general destruch la vila ({{Data|1|decembre|1624}})&lt;ref name=&quot;roman01&quot; /&gt;.
* 1630. Briançon. Alors que l'épidémie de peste ravage la région, le premier consul de Briançon, Reymond Brunicard et les notables font vœux, devant le curé Jacques Juget de reconstruire l'hôpital de la ville qui avait été détruit, avec ses archives, par l'incendie de 1624 ({{Date|14|juillet|1630}})&lt;ref name=&quot;chabrand01&quot; /&gt;..
* 1642. Briançon. Fondation du couvent des [[Récollets]] qui fut supprimé en 1782&lt;ref name=&quot;roman01&quot; /&gt;.
* 1642. Briançon. Fondation du couvent des [[Ursulines]] qui existera jusqu'à la Révolution Française&lt;ref name=&quot;roman01&quot; /&gt;.
* 1672. Beaulard. La communauté rachète à la famille Jouffrey, les derniers droits féodaux ({{Date|12|novembre|1672}})&lt;ref name=&quot;maurice&quot; /&gt;
* 1692. Briançon. Un incendi general destruch la vila ({{Data|26|genièr|1692}})&lt;ref group=&quot;N&quot; name=&quot;Jan&quot;&gt;Traduccions. Segon lo [https://web.archive.org/web/20210802215733/http://lig-tdcge.imag.fr/cartodialect5/#/visualiseur CartoDialect], ''janvier'' es ''genièr'' a las Valadas Occitanas, mas ''janvièr'' localament. Segon [https://web.archive.org/web/20220208095603/https://locongres.org/oc/aplicacions/dicodoc-oc/dicodoc-recerca?option=com_dicodoc&amp;view=search&amp;Itemid=168&amp;type=fr-oc&amp;dic%5B%5D=BASIC&amp;dic%5B%5D=RBVD&amp;dic%5B%5D=ALPC&amp;dic%5B%5D=ATAU&amp;dic%5B%5D=PROV&amp;dic%5B%5D=PNST&amp;dic%5B%5D=OMLH&amp;dic%5B%5D=LAUS&amp;dic%5B%5D=LAGA&amp;dic%5B%5D=LEMO&amp;q=janvier&amp;q2=&amp;submit=Cercar lo multidiccionari del Congrès], aiquò es probablment un francisme... Utilizo l'occitan &quot;genièr&quot; que sembla mai tradicional.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roman01&quot; /&gt;.

=== {{s-|XVIII|e}} ===
* 1700. Saint Martin de Queyrière. Vente aux enchères des biens de l'hôpital de la communauté qui avait été réuni à celui de Briançon par lettre patente de Louis XIV en 1698. Ces biens consistaient en une masure et deux pièces de terre&lt;ref name=&quot;chabrand01&quot; /&gt;.
* 1703. Briançon. Début des travaux de construction de la collégiale&lt;ref name=&quot;roman01&quot; /&gt;.
* 1713. Utrecht. « Sa Majesté Très Chrétienne cède à Son Altesse Royale de Savoie, la Vallée de Pragesla avec lès Forts d'Exiles &amp; de Fenestrèlles,&amp; les Vallées d'Oulx, de Sézane, de Bardonache, &amp; le Château-Dauphin : réciproquement son Altesse Royale cède à sa Majesté Très-Chrétienne la Vallée de Barcelonette, de manière que lès sommités dès Alpes sérviront à l'avenir de limites, entre la France, le Piémont &amp; le Comté de Nice,&amp; que lès Plaines qui se trouveront sur lèsdites sommités seront partagées » (orthographe de l'époque) ({{Date|11|avril|1713}})&lt;ref name=&quot;maillardiere&quot; /&gt;.
* 1719. Briançon. Fin des travaux de construction de la collégiale&lt;ref name=&quot;roman01&quot; /&gt;.
* 1726. Briançon. Consécration de la collégiale. La ville est alors desservie par un curé, un vicaire et cinq ecclésiastiques pour ses hameaux&lt;ref name=&quot;roman01&quot; /&gt;.
* 1737. [[Turin]]. [[Charles-Emmanuel III de Sardaigne|Charles-Emmanuel III]], [[Royaume de Sardaigne (1713-1720)|Roi de Sardaigne]] et [[Duc de Savoie]] confirme aux habitants des escartons d'Oulx, de Pragelas et de Château-Dauphin, les franchises concédées par le Dauphin Humbert II dans la Charte des Escartons ({{Date|28|juin|1737}})&lt;ref name=&quot;maurice&quot; /&gt;.
* 1747. Briançon. Établissement des chanoines de la collégiale, au nombre de trois, dont le prévôt était curé&lt;ref name=&quot;roman01&quot; /&gt;.
* 1747. Bail emphytéotique entre les communautés briançonnaises restées dans le royaume de France et la prévôté d'Oulx, permettant à celles-ci de racheter les dimes jusque-là perçues par cet établissement. Après la sécularisation de la prévôté dont les revenus furent transférés à l'évêché de Pignerol, les sommes dues au titre du bail furent versées à l'évêque de cette ville.
* 1749. Pignerol. Jean-Baptiste Orlié de Saint Innocent, dernier prévôt de Saint Laurent et de Sainte Marie d'Oulx devient le premier évêque du siège nouvellement créé de [[Pignerol]]&lt;ref name=&quot;maurice&quot; /&gt;.
* 1756. Oulx. Sécularisation de la Prévoté qui est transformée en collégiale ({{Date|19|avril|1756}})&lt;ref name=&quot;maurice&quot; /&gt;.
* 1782. Briançon. Suppression du couvent des [[Récollets]]&lt;ref name=&quot;roman01&quot; /&gt;.

==Personalitats celebradas==
* [[Luigi des Ambrois de Névache]] (1807-1874), premier président du Sénat du Royaume de l'Italie unifiée.
* [[Barthélemy Baudrand]] (1701-1787) [[Compagnie de Jésus|jésuite]] français, et [[écrivain]] spirituel qui est l’auteur de nombreux ouvrages [[Ascèse|ascétiques]], dont la plupart furent publiés de manière anonyme.
* [[Émilie Carles]] (1900-1979), romancière qui naquit et vécut à [[Val-des-Prés]].
* [[Marie Joseph Chalier]] (1742-1793). Né au bourg de Beaulard, fils d'Antoine Chalier, notaire, et de Véronique Frézet. Il fut d'abord dominicain puis commerçant. Après une vie assez mouvementée il se fixa à [[Lyon]] où il prit la tête du mouvement révolutionnaire et fut guillotiné lors de l’insurrection contre-révolutionnaire de 1793&lt;ref name=&quot;maurice&quot; /&gt;.
* [[Claude Sylvestre Colaud]] (1754-1819). Fils d'un négociant de Briançon, où il nait, il passe les premières années de sa vie en [[Corse]] où son père a émigré, puis étudie au collège de [[La Ciotat]]. Il s'engage à 17 ans dans une régiment de [[Dragon (militaire)|dragons]]. En [[1792]], il devient l'un des aides de camp de [[François Christophe Kellermann|Kellermann]] puis colonel du [[20e régiment de chasseurs à cheval]]. En [[1801]], [[Napoléon Ier|Napoléon Bonaparte]] obtient sa nomination au [[Sénat conservateur]]. Il est nommé [[Noblesse d'Empire#Comtes, barons et chevaliers|Comte d'Empire]] en [[1808]], [[Chambre des pairs|Pair de France]] en [[1814]], Comte et Hair Héréditaire en [[1817]].
* [[Giorgio Des Geneys]] (1761-1839). Amiral, créateur de la flotte du [[Royaume de Sardaigne (1713-1720)|Royaume de Sardaigne]], et l'un des négociateurs du [[congrès de Vienne]].
* Remi Fatim ou Remi Fatin. Architecte ou maitre maçon de la fin du {{s mini-|XV|e}} et du début du {{s-|XVI|e}}. Il a contribué à l'édification des églises de Névache&lt;ref name=&quot;mely1920&quot;&gt;{{Harvsp|Fernand de Mély|1920|p=339|id=mely1920}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;roman1888-29&quot; &gt;{{Harvsp | Joseph Roman | 1888 | p= 29| id= roman1888}}&lt;/ref&gt;, de Cervières (Saint Michel) &lt;ref name=&quot;mely1920&quot; /&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;roman1888-29&quot; /&gt;, de Château-Beaulard&lt;ref name=&quot;ruggiero&quot; /&gt;, et de Savoulx&lt;ref name=&quot;ruggiero&quot; /&gt;.
* [[Fernandel]], dont le nom d'état civil était Fernand Joseph Désiré Contandin, descendait d'une famille qui avait habité le hameau de Passoir dans la communauté de Lo Mean, un lieu-dit de la commune de [[Perosa Argentina]]&lt;ref name=&quot;fernandel&quot; group=&quot;N&quot;&gt;Cette information provient de l'article consacré sur wikipédia en Italien consacrée au lieu-dit Meano. Elle est très difficile à vérifier Fernandel descendait d'Auguste Contandin, né à [[Annot]], [[Alpes-de-Haute-Provence]] ({{Date|2|mars|1842}} et mort à [[Marseille]] le {{Date|7|janvier|1881}} [https://web.archive.org/web/20161220223541/http://www.sportstoree.com/compte-rendu-Marathon-de-Marseille-215.html Toi Marseille, Tu m'as prise dans tes bras, Eric Volat, 18/04/2010]. La famille probablement d'origine vaudoise semblait avoir gardé des liens familiaux en Val Cluson.&lt;/ref&gt;.
* [[Oronce Fine]] (1494-1555). [[Mathématicien]] et [[cartographe]], né à Briançon, réalisa la première carte de France imprimée à [[Paris]].
* {{Lien|langue=pt|trad=Jácome Ratton|fr=Jacques Ratton|texte=Jacques Ratton}}, dit aussi Jacóme Ratton, né le {{Date de naissance|7|juillet|1736}}, de Jacques Ratton et de son épouse Françoise Bellon, au Monêtier-les-Bains, et mort à [[Paris]], le {{date de décès|3|juillet|1820}} fût un industriel et un commerçant, naturalisé portugais, qui contribua au développement du tissage mécanique, et à l'introduction de la culture de l'[[eucalyptus]] et de l'[[araucaria]] au [[Portugal]]. Anobli à l'instigation de son protecteur, le [[Sebastião José de Carvalho e Melo|Marquis de Pombal]], il fut promu Gentilhomme ([[Fidalgo]]) de la maison royale et chevalier de l'[[Ordre du Christ (Portugal)|Ordre du Christ]]. Il fit construire le '''Palaçio Ratton''' qui abrite aujourd'hui, la Cour Constitutionnelle et la Cour Suprême du Portugal. Selon l'habitude des émigrants de cette époque, il grandit chez ses grands-parents au Monêtier-les-Bains jusqu'à l'âge de quatorze ans et rejoignit ensuite ses parents qui s'étaient installés à [[Porto]]. En {{date-|juin 1810}}, après le départ des troupes de [[Napoléon Ier]] du Portugal, et notamment à cause de son amitié avec le général [[Paul Thiébault]], il fut accusé de trahison au profit de la [[France]] et condamné à l'exil dans l'[[Terceira|île de Terceira]] aux [[Açores]] qu'il parvint à faire convertir en exil à [[Londres]], puis à Paris où il mourut.

==Eveniments e commemoracions==
[[Imatge:Rehearsal bacchu-ber 1877 alexis legrand.jpg|vinheta|285px|Le bacchu-ber, danse des épées dans le Briançonnais en 1877.]]

===Fèsta daus Escartons a Briançon ===
S'agiguèt d'una fèsta medievala, generalament organizaa en {{data|julhet 2011}} e situat dins la vila Vauban de Briançon per celebrar lo passat medieval de la vila&lt;ref&gt;{{Lien web |titre=La fête médiévale des Escartons à Briançon. |url=http://www.briancon-vauban.com/medievale_1107/index.html |site=briancon-vauban.com |consulté le=2019-08-21 }}&lt;/ref&gt;.

=== Bal cubèrt ===
Lo [[Bal cubèrt]] es una [[dança tradicionala]] d’espasas generalament organizada dins lo barri de ''[[Pont de Cervieras]]''*&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;Nom probable segon la toponimia. De verificar.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dicotopo.cths.fr/places/P68526810&lt;/ref&gt; de [[Briançon]] dont l'origina remonta a mantes sègles, malgrat que la primièra mencion escricha d'aquel rite date de [[1730]].

==Veire tanben==
===Articles connèxes===
* [[Autogovèrn]]
* [[Micronacion]]
* [[Microestats europèus]]
* [[Microestat]]
* [[Briançonés (sosdialècte)]]
* [[La Passion de Sant Andrieu]]

===Liames extèrnes===
* {{oc}} [http://cercle-occitan.chez-alice.fr/textes/bram/091bram.html#escartons Passejada dins l'Istòria dels Escartons]
* {{oc}} [http://www.espaci-occitan.org/oc/occitan-e-occitania/istoria-e-religion-occitana/pichota-istoria-occitana/ Pichòta istòria occitana]
* {{oc}} [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01297108/file/JS_Cond2.pdf Nòta sus la subrevivéncia de la segonda forma del condicional de l’occitan vièlh dins l’Auta Val Doira e la Val Cluson (Itàlia)]
* {{oc}}{{fr}} [https://renemerle.com/remembranca/spip.php?mot233 Escartons - Remembrança]
* {{oc}}{{it}} [https://web.archive.org/web/20220131032428/http://www.chambradoc.it/casteldelfino.page Casteldelfino - Chastèldalfin]

* http://jean.gallian.free.fr/bell2/jlb/repub.htm
* https://web.archive.org/web/20220107172942/https://www.segusium.org/site/system/files/pdf-rivista/Segusium_11-12_1976.pdf

* [http://escarton-oulx.eu/ L'escarton d'Oulx]
* [http://www.briancon-vauban.com/escarton.html L'escarton de Briançon]
* [http://fboizard.blogspot.fr/2006/01/un-paradis-libral.html Un paradis libéral ?]

* [https://www.studivaldesi.org/filemanager/pdf/n8-osvaldo-coisson--i-nomi-di-famiglia-delle-valli-valdesi.pdf I NOMI DI FAMIGLIA DELLE VALLI VALDESI]

==Nòtas e referéncias==
===Bibliografia===
* {{ouvrage| langue= fr | prénom1= Louis | nom1= Des Ambrois de Névache | titre= Notes et souvenirs inédits du chevalier Louis Des Ambrois de Nevache | éditeur= Nicolas Zanichelli | lieu= Bologne | année= 1901 | pages totales= 420 | id= desambrois1901 | lire en ligne= https://archive.org/details/notesetsouvenir00nevagoog }}.
* {{Ouvrage | langue= fr | auteur1= Ulysse Chevalier | titre= Regeste dauphinois, ou Répertoire chronologique et analytique des documents imprimés et manuscrits relatifs à l'histoire du Dauphiné, des origines chrétiennes à l'année 1349. | éditeur= Impr. valentinoise | lieu= Valence (Drôme) | année= 1913-1926 | lire en ligne= https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k56222202 | id= Chevalier1913-1926 }}.
* Jean-Paul Fine, ''La principauté des libertés ou la République des Escartons'', Val-des-Prés, Éditions Transhumances, {{ISBN|978-2-919754-38-0}}
* {{Article | langue= fr | prénom1= Fernand | nom1= de Mély | titre= Nos vieilles cathédrales et leurs maîtres d’œuvre. | périodique= Revue Archéologique publiée sous la direction de E. Pottier et S. Reinach | série= cinquième | tome= IX | éditeur= Ernest Leroux | lieu= Paris | année= 1920 | pages totales=832 | id= mely1920| lire en ligne= http://ia600401.us.archive.org/28/items/s5revuearcholo1112pariuoft/s5revuearcholo1112pariuoft.pdf }}.
* Henri O'Byrne, ''Le traité d’Utrecht. Le Briançonnais mutilé'', Val-des-Prés, Éditions Transhumances, {{ISBN|978-2-919754-16-8}}
* {{Ouvrage| langue= fr | prénom1= Joseph | nom1= Roman | titre= Répertoire archéologique du département des Hautes-Alpes | éditeur= Imprimerie nationale | lieu= Paris | année= 1888 | pages totales=231 | id= roman1888 | lire en ligne= https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k36840g/f34.image }}.
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{Traduccion/Referéncia|fr|République des Escartons}}
{{Referéncias|colomnas=3|refs=
&lt;ref name=&quot;regeste&quot; &gt;
{{fr}} {{lien web
 |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k56222202
 |titre=Regeste dauphinois, ou Répertoire chronologique et analytique des documents imprimés et manuscrits relatifs à l'histoire du Dauphiné, des origines chrétiennes à l'année 1349. Ulysse Chevalier, Impr. valentinoise, Valence (Drôme), 1913-1926.
 |site=[https://gallica.bnf.fr/ Bibliothèque nationale de France, département Collections numérisées]
 |consulté le=23 février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;maillardiere&quot; &gt;
{{fr}} {{lien web
 |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k115901z/f522
 |titre=Abrégé dès principaux traités, conclus depuis le commencement du quatorzième siècle jusqu'à présent, entre lès différentes puissances de l'Europe ; disposés par ordre chronologique. Charles-François Lefèvre de La Maillardière, chez la veuve Duchesne &amp; Valade, Paris, 1778.
 |site=[https://gallica.bnf.fr/ Bibliothèque nationale de France, département Collections numérisées]
 |consulté le=23 février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;guerin&quot; &gt;
{{fr}} {{lien web
 |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k55682713/f151
 |titre=La Castellata. À propos d'une solennelle prestation de serment à Château Queyras au {{s-|XIV}} par le Chanoine Guérin (résumé d'une partie du livre « La Castellata, Storia dell'Alta Valle di Varaïta » publié en 1891 par Claudio Allais, curé de Pontechianale. Société d'études des Hautes-Alpes. Louis Jean et Peyrot. Gap. 1916
 |site=[https://gallica.bnf.fr/ Bibliothèque nationale de France, département Collections numérisées]
 |consulté le=12 février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;sacchetti&quot;&gt;
{{it}} {{lien web
 |url=https://books.google.fr/books?id=uvk-AAAAcAAJ&amp;lpg=PA161&amp;ots=oQc0JGkI1_&amp;dq=%22conti%20di%20genola%22%20ferraris&amp;pg=PP5#v=onepage&amp;q=%22conti%20di%20genola%22%20ferraris&amp;f=false
 |titre=Memorie della chiesa di Susa. Cesare Sacchetti. Giammichele Briolo Libraire. Turin. 1788.
 |site=[https://books.google.fr/ Google Books (free ebook)]
 |consulté le=12 février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ripart&quot;&gt;
{{fr}} {{lien web
 |url=http://cdlm.revues.org/index63.html
 |titre= La « Dédition » de Nice à la Maison de Savoie : analyse critique d’un concept historiographique. Laurent Ripart. Université de Savoie. Cahiers de la Méditerranée. Numéro 62. 2001. Paragraphe 33 et note 29.
 |site=[http://cdlm.revues.org/index.html Cahiers de la Méditerranée]
 |consulté le=12 février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;bordier&quot;&gt;
{{fr}} {{lien web
 |url=http://doc.rero.ch/lm.php?url=1000,20,23,20111124103314-ZX/Gf_280_1_17.pdf
 |titre=Jean Bagnyon, Avocat des libertés à Genève en 1487. Notice sur le « Traité concernant les pouvoirs des seigneurs et les libertés des sujets » de Jean Bagnyon. Henri Bordier. Mémoires et Documents publiés par la Société d'Histoire et d'Archéologie de Genève. Tome Dix-Septième. J. Jullien, Genève. A. Allouard. Paris. 1872. Pages 1-38.
 |site=[http://doc.rero.ch/ RERO]
 |consulté le=12 février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;gallian&quot;&gt;
{{fr}} {{lien web
 |url=http://jean.gallian.free.fr/bell2/html-new/hist.htm
 |titre=Le col de l'Autaret ou l'Histoire de Bellino, dans les Alpes occidentales. Jean Gallian.
 |site=[http://jean.gallian.free.fr/ Jean Gallian]
 |consulté le={{1er}} février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;moutard&quot;&gt;Histoire Universelle, Depuis Le Commencement Du Monde Jusqu'à présent, Volume 111, Moutard, Paris, 1788, pages 96-97.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;aerny&quot;&gt;L'evêché de Lausanne : (VIe siècle-1536. Francis Aerny. Éditions Cabédita. Lausanne. 1992. {{ISBN|2882950608}}. page 51 et suivantes. « Aymon de Cossonney affirme les droits de l'évêque (1355-1375) »&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dalpozzo&quot;&gt;Essai sur les anciennes assemblées nationales de la Savoie, du Piémont et des pays qui y sont ou furent annexés. Ferdinand Dal Pozzo. Thome Premier. Th Ballimore. Paris. Ar Cherbuliez. Genève. 1829.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;roman01&quot;&gt;
{{fr}} {{lien web
 |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k57014649/f373
 |titre=Statistique du Briançonnais en 1747 par Roux-La-Croix, juge des fermes du roi à Briançon. Jean Roman. Bulletin de la Société d'études des Hautes-Alpes, 1882.
 |site=[https://gallica.bnf.fr/ Bibliothèque nationale de France, département Collections numérisées]
 |consulté le={{1er}} février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;chabrand01&quot;&gt;
{{fr}} {{lien web
 |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5803210x/f233
 |titre=Briançon administré par ses consuls. Jean Armand Chabrand. Bulletin de la Société d'études des Hautes-Alpes, 1882.
 |site=[https://gallica.bnf.fr/ Bibliothèque nationale de France, département Collections numérisées]
 |consulté le={{1er}} février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;charte&quot;&gt;
{{fr}} {{lien web
 |url=http://www.briancon-vauban.com/charte.html
 |titre=La Charte des Escartons (29 mai 1343) (Traduite sous la direction de Fernand Carlhian-Ribois)
 |site=[http://www.briancon-vauban.com/ Briançon en un clic]
 |consulté le={{1er}} février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;catholic1&quot;&gt;
{{fr}} {{lien web
 |url=http://www.newadvent.org/cathen/13353b.htm
 |titre=Saint-Jean-de-Maurienne(DIOCESE OF MAURAMANENSIS) The Catholic Encyclopedia. 1917.
 |site=[http://www.newadvent.org/ New Advent]
 |consulté le={{1er}} février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;vaillant&quot;&gt;
{{fr}} {{lien web
 |url=http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/bec_0373-6237_1967_num_125_2_449760
 |titre=Les origines d'une libre confédération de vallées : les habitants des communautés briançonnaises au {{s-|XIII}}, Pierre Vaillant, Bibliothèque de l'école des chartes, Volume 125, Numéro 125-2, pp. 301-348. 1967
 |site=http://www.persee.fr/ Persée
 |consulté le={{1er}} février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;maurice&quot;&gt;Promenades historiques et archéologiques à travers l'ancien Ecarton d'Oulx. Charles Maurice. Préfacé Claude Pons, secrétaire de la Société d’Étude des Hautes-Alpes. 1978-1980. Publié à compte d'auteur et immprimé par la Typo-litographia « LIGURI » à [[Vintimille]].&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ruggiero&quot;&gt;Storia della Valle di Susa. Michele Ruggiero. Alzani. Pinerolo. 1996. {{ISBN|8881700409|9788881700400}}.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;collino1&quot;&gt;G Collino. Le carte della prevostura d'Oulx, raccolte e riordinate cronologicamente fino al 1300, Pinerolo, 1908. Corpus Chart. Italiae, XXXIII. Biblioteca della società storica subalpina Pinerolo, Chiantore-Mascarelli. T XLV p 2. Acte du {{Date|29|janvier|1042}}. {{Citation étrangère|langue=la|..decima ejusdem vallis secusie sicuti detinent qui montis nuncupatnur genevus et cenisio .. et sicuti detinent alpes inter regnum burgundie et italicum regnum}} ({{citation|La vallée de Suse confine à l'Est aux sommets, qui du Montgenêvre au Montcenis délimitent les royaumes de Bourgogne et d'Italie}})&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;empire&quot;&gt;
{{fr}} {{lien web
 |url=http://www.histoire-empire.org/departements/piemont.htm
 |titre=Histoire du Consulat et du Premier Empire. Piémont. Robert Ouvrard.
 |citation=L'occupation du Piémont sarde fut décidée le 30 novembre 1798 et mise en œuvre les 5 et 6 décembre suivants. Dès le 9 décembre, le roi Carlo-Emanuele IV signa une renonciation formelle au Piémont, qu'il laissait à la garde de l'armée française. Un Gouvernement provisoire de la Nation piémontaise prit le pouvoir et le pays fut connu sous divers noms (Éridanie, République piémontaise, République subalpine, Gaule subalpine)... C'est aussi ce Gouvernement provisoire qui organisa un &quot;référendum&quot; entre le 8 et le 16 février pour demander au peuple piémontais de choisir entre l'indépendance ou la réunion à la France...En conséquence, le 2 avril 1799, le Gouvernement provisoire fut supprimé par le Directoire et remplacé par un commissaire du gouvernement, Musset, qui décida aussitôt de diviser le pays en quatre départements en vue de préparer son annexion. Moins de deux mois plus tard (20 juin 1799) cependant, Turin et le Piémont étaient retombés aux mains des alliés austro-russes. Les armées françaises réoccupèrent le Piémont le 16 juin 1800... Le 24 avril 1801, le reste du territoire piémontais fut divisé en six départements. Ce sont ces six départements qui seront annexés à la République française le 11 septembre 1802. 
 |site=[http://www.histoire-empire.org Histoire du Consulat et du Premier Empire]
 |consulté le={{1er}} février 2012
}}
&lt;/ref&gt;
}}

[[Categoria:Briançon]]
[[Categoria:Istòria d'Occitània]]
[[Categoria:Anciana republica d'Euròpa]]
[[Categoria:Microestat]]
[[Categoria:Província de Coni]]
[[Categoria:Província de Turin]]
[[Categoria:Istòria de Piemont]]
[[Categoria:Istòria dau Daufinat]]</text>
      <sha1>48zh9pb1xk5thtbgg8rwpb657nnvxnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parpalhon Blau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199327</id>
    <revision>
      <id>2510846</id>
      <parentid>2486934</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T14:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2510846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8064" sha1="2gzss7c8icaqijekoqf4777iouk94i2" xml:space="preserve">{{Infobox Escrivan|imatge=Parpalhon Blau.png|nom=Parpalhon Blau|nom complèt=Gabrièu Pelisson|data de naissença=4 de junh de 1998|luòc de naissença=Niça|activitat=Videasta, militant cultural|distincions=Prèmi de l'Euroregion Pirenèus-Mediterranèa  (2022)|legenda=Gabrièu Pelisson en 2024}}

'''Gabrièu Pelisson''' es un videasta e militant cultural occitan nascut a Niça en 1998&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.ieo-cantal.com/lo-fenomen-parpalhon-blau/&lt;/ref&gt;. Es conegut per sa cadena YouTube ''Parpalhon Blau'', dedicada a l'aprendissatge de la lenga e a la promocion de la cultura occitana en linha.&lt;ref name=&quot;FranceBleu2023&quot;&gt;{{fr}} [https://www.francebleu.fr/emissions/conta-monde/gabrieu-pelisson-youtubaire-en-occitan-1174212 France Bleu – Gabrièu Pelisson, youtubaire en occitan]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://france3-regions.franceinfo.fr/occitanie/occitan-et-numerique-1977493.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20230327124158/https://paisinvisible.cat/Lo-Parpalhon-Blau-no-veu-perque-no-hauria-de-fer-a-Youtube-en-la-seva-llengua&lt;/ref&gt;

== Biografia ==
Originari de Niça, Gabrièu Pelisson cresquèt dins una familha ont l’occitan teniá una plaça simbolica plan fòrta, malgrat una usança limitada als cants e a d’expressions isoladas&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Sa presa de consciéncia lingüistica se faguèt a l’adolescéncia, lo jorn qu'un camarada se trufèt de son accent niçard &quot;dels marrits e dels francizats&quot;&lt;ref&gt;https://wikitongues.org/videos/gabrieu_20200403_oci/&lt;/ref&gt;.

Del temps que se formava a l’Institut d’Estudis Politics de Tolosa&lt;ref name=&quot;FranceBleuNicart&quot;&gt;{{fr}} [https://www.radiofrance.fr/francebleu/podcasts/conta-monde/gabrieu-pelisson-un-nicart-a-tolosa-6441930 France Bleu – Gabrièu Pelisson : un niçart a Tolosa]&lt;/ref&gt;, Gabrièu Pelisson decidiguèt d’aprene l’occitan niçard &quot;tal coma o parlava [son] rèire&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://lodiari.com/parpalhon-blau-un-youtubaire-en-occitan/&lt;/ref&gt;. Expliquèt pus tard qu'aquò foguèt un biais de recuperar un tròç de son istòria personala que li semblava mancar&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=RbHhne8dy2Q&lt;/ref&gt;. 

== Engatjament per la lenga occitana ==
L’engatjament de Gabrièu Pelisson per la lenga occitana comencèt qualque temps abans de venir youtubaire. Tre 2017, publiquèt un cort-metratge en occitan niçard que se sonava &quot;Una dança&quot;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=bRGjvTA0qMs&lt;/ref&gt;. Tres ans aprèp, al mes de mai de 2020, sortiguèt una vidèo en niçard pel compte de l'[[.ong|ONG]] Wikitongues. Puei, un mes abans de lançar oficialament sa cadena Youtube, publiquèt una lectura de ''La Santa Estela del Centenari'' de Joan Bodon, son libre occitan preferit&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=bM6gBwZ7g8g&amp;t=719s&lt;/ref&gt;.

Al moment del segond embarrament de 2020, fondèt ''Parpalhon Blau'', una cadena YouTube que prepausa de vidèos pedagogicas e culturalas en occitan, amb de sos-títols en mai d'una lenga per èsser accessibla a un public larg&lt;ref name=&quot;FranceBleu2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AquoDAqui&quot;&gt;{{fr}} [https://www.aquodaqui.info/Gabrieu-ouvre-un-cours-d-occitan-gratuit-en-ligne_a2101.html Aquò d’Aquí – Gabrièu dubrís un cors d’occitan gratuit en linha]&lt;/ref&gt;. Segon lo quite creator, lo nom de &quot;Parpalhon Blau&quot; li venguèt per talastre. Expliquèt que dins sas creacions anterioras plaçava totjorn un riban de color blava en omenatge a sa mameta mas que « Riban Blau » li semblava pas pro polit per èsser gardat. Lo remplacèt doncas pel mot &quot;Parpalhon&quot; que li semblava pus agradiu e de melhor comprene pel monde que parlan pas la lenga&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=_xlCfNf9uM4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=bbiWnWWfHdY&lt;/ref&gt;.

Se los contenguts primièrs tractavan de gramatica e de prononciacion, la cadena se diversifiquèt lèu lèu cap a de contenguts mai personals coma de vlògs o d'istorietas&lt;ref name=&quot;FranceBleu2023&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jornalet.com/entrevista/21539/ai-limpression-de-donar-vida-a-un-projecte-que-me-portavi-al-cor-dempuei-un-brave-moment&lt;/ref&gt;.

Dins sas intervencions publicas, Pelisson insistís regularament sus la necessitat de “socializar l’occitan” e de ne “tornar far una lenga de comunicacion” que servís pas unicament a parlar d’ela meteissa.&lt;ref&gt;https://www.riseupproject.eu/2-rise-up-workshop-summary-weaving-an-enduring-net-nourishing-minoritised-language-community-networks/&lt;/ref&gt;. Plaideja per un emplec quotidian de l’occitan dins l’ensemble de las esfèras de la vida vidanta&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20250912204957/https://live-new-french.pantheon.berkeley.edu/index.php/node/1075&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/marpoc30/videos/582326783609253&lt;/ref&gt;. Segon el, aquela socializacion novèla de la lenga deu passar per una visibilizacion creissenta, atal coma per un despegament del francés que l’occitan i es encara tròp afevat&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Intervencions e visibilitat ==
L’òbra de Gabrièu Pelisson sus ''Parpalhon Blau'' li permet d’intervenir regularament dins de collòquis universitaris o al ras d’autres artistas e videastas.

En 2021, foguèt convidat pel creator de contengut polonés Ecolinguist, amb mai de 350.000 abonats&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=an1Vu-LwAfo&amp;list=PL3KJCVXx_0JiDojNW_VYDQjR1-WfZXdH6&lt;/ref&gt;.

En febrièr de 2022, prenguèt part a un episòdi de la Liga Romanica, un podcast multilingüe animat per quatre youtubaires entre 240.000 et 800.000 abonats&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=_xlCfNf9uM4&amp;t=39s&lt;/ref&gt;. 

En març de 2022, foguèt convidat per presentar son trabalh pendent la conferéncia ''Heritage Languages on YouTube'' a l’Universitat de Califòrnia, Berkeley&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. I parlèt de son experiéncia coma mediator lingüistic e dels desfís ligats a la visibilitat de l’occitan sus Internet&lt;ref name=&quot;FranceBleuNicart&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=bNWLpjz1Z8I&amp;list=PL3KJCVXx_0JiDojNW_VYDQjR1-WfZXdH6&amp;index=9&lt;/ref&gt;.

En 2023, enregistrèt la cançon &quot;Domna N'Almucs&quot; amb la musiciana de jazz Cécile McLorin Salvant&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=Hq-gcU8IA9g&lt;/ref&gt;. L'album, entitolat &quot;Mélusine&quot; es nomenat per dos Grammy Awards als Estats-Units&lt;ref&gt;https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/open-jazz/cecile-mclorin-salvant-melusine-en-vf-6318730&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.grammy.com/artists/cecile-mclorin-salvant/18098&lt;/ref&gt;.

Al mes de julh de 2023, participèt a l'Amassada dels joves parlaires de lengas minorizadas (HIGA) de Vitoria-Gasteiz. Representèt Occitània a l'entorn d'una taula redonda sus la reviudacion lingüistica sus las rets socialas&lt;ref&gt;https://www.jornalet.com/nova/21209/gasteiz-es-acabada-lamassada-internacionala-dels-joves-parlaires-de-lengas-minorizadas&lt;/ref&gt;.

D'autre biais, Gabrièu Pelisson es un collaborator regular del jornal [[Lo Diari]], que li prèsta la votz per d'articles en provençal e es l'animator de l'emission &quot;Afars Occitans&quot;, difusada sus [[ÒCtele]]

== Acuèlh e impacte ==
Lo trabalh de Gabrièu Pelisson foguèt remarcat per mai d'un mèdia local e especializat. France Bleu li consacrèt mantunas cronicas e saludèt son vejaire pedagogic e engatjat.&lt;ref name=&quot;FranceBleu2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FranceBleuNicart&quot; /&gt;

Las estatisticas mòstran que las vidèos de ''Parpalhon Blau'' son agachadas mai que mai per de ciutadans franceses o espanhòls, essent majoritàriament dins la trenca d’edat de 18 a 35 ans&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=NTKdHEr-0e0&lt;/ref&gt;. Segon lo site especializat Social Blade, se tracta de la cadena YouTube en lenga occitana mai importanta&lt;ref&gt;https://socialblade.com/youtube/channel/UCAhIhWM_VV4Cg2vDB8F-SYg&lt;/ref&gt;. 

Lo jornal [[Aquò d’aquí|Aquò d’Aquí]] lo qualifica de « figura novèla de la transmission numerica »&lt;ref name=&quot;AquoDAqui&quot; /&gt;.

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references /&gt;

[[Categoria:Occitanistas]]
[[Categoria:Videastas occitans]]
[[Categoria:Militants de la lenga occitana]]
[[Categoria:Personas vivas]]
[[Categoria:Personas de Niça]]</text>
      <sha1>2gzss7c8icaqijekoqf4777iouk94i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Justina Shiroka Pula</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201642</id>
    <revision>
      <id>2510841</id>
      <parentid>2510638</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:18:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jfblanc</username>
        <id>104</id>
      </contributor>
      <origin>2510841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="302" sha1="j2sa0dt01populzjcp4s09dzads8tjc" xml:space="preserve">{{Infobox Persona}}
'''Justina Shiroka Pula''' (n. lo [[20 de decembre]] de [[1953]]) es una economista e femna politica de [[Republica de Kosova|Cossòva]], elegida presidenta de la Republica lo 7 d'octobre de 2026 e dintrada en foncion lo meteis jorn.

{{O|Pula}}
{{nais|1953}}
[[Categoria:Cossòva]]</text>
      <sha1>j2sa0dt01populzjcp4s09dzads8tjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Puèi Palharet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201656</id>
    <revision>
      <id>2510842</id>
      <parentid>2510802</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jfblanc</username>
        <id>104</id>
      </contributor>
      <comment>/* Veire maitot */</comment>
      <origin>2510842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="ixsvck0ocdmxgi71qmxglixv5l6wl5j" xml:space="preserve">{{dialècte Auvernhat}}
{{Infobox Montanha
|nom=Puèi Palharet
|imatge=Moutons au Puy Ferrand.jpg
|legenda=Vista del Puèi Palharet desempuèi le puèi Ferrand.
|altitud=1721
|massís=[[Monts Dòr]] ([[Massís Central|Massís Centrau]])
|latitud=45.508721
|longitud=2.826032
|país=[[França]]
|region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]
|subdivision=[[Puèi de Doma]]
|ròcas=[[andesita]]
|mapa=Moutons au Puy Ferrand.jpg}}

Le '''puèi Palharet''' es un suc de los [[Monts Dòr]] dins le [[Massís Central|Massís centrau]].

== Toponimia ==
Dins le parlar de vèrs [[Picharanda]], se ditz [lə pe pajaˈri]&lt;ref&gt;Collectatge IEO 63.&lt;/ref&gt;.

Le puèi es mencionat dins una expression populara : ''&quot;Le puèi Palharet es devalat debàs&quot;'', que vòl dire que quò ivernèt bravament e que la comuna es tapada d'[[Nèu|ivèrn]].

== Geografia ==

=== Situacion ===
Le puèi Palharet es situat dins le [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]], entre las comunas de [[Picharanda]] e de [[Bèça e Sent Anastese]], au sud-èst del [[Puei de Sancí|puèi de Sant Circ (o Sancí)]], en posicion un pauc excentrada per rapòrt embei la cresta principala que relia le puèi de Sant Circ embei le puèi de la Perdritz qu'es separat per le pas del ''Couhay'' (en francés, 1 676 metres). Quò es le suc le mai au sud del massís.

L'accès embei le puèi se pòt efectuar en sègre un viòu desempuèi le pas del ''Couhay''.

=== Idrografia ===
Le riu de Nòufònts e la Rua lai prenon lhora sorsa.

=== Geologia ===
S’agís d’un ancian [[dòma de lava]], coronat d'[[andesita]].

=== Fauna e flòra ===
Le puèi Palharet abrita mai d'un meitan subalpin que se distingon per lhora originalitat per rapòrt a la rèsta de l'[[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnha]]. Lai trobèm de landas subalpinas, notadament aquelas d'aquí ente creis la Camarina negra (''Empetrum nigrum''), de combas enivernadas ente prospèran l'èrba de cinc còstas de los Aups (''Plantago alpina''), coma de formacions vegetalas de Festuca paniculada (''Festuca paniculata''), bien desvolopadas en rason de l'exposicion vèrs mèidia e de la situacion xerica del puèi. Las avalanchadas aculhon particularament le Cryptogramma crispa.

== Proteccion environamentala ==
Le puèi es dins le siti Natura 2000 « Monts Dòr » e repertoriat en [[Zòna naturala d'interès ecologic, faunistic e floristic|ZNIEFF]] de tipe 2 « Monts Dòr », coma dins la ZNIEFF de tipe 1 « Puèi Palharet ».

== Nòtas e referéncias ==

== Veire maitot ==

* [[Monts Dòr]]
[[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]]

== Referéncias ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ixsvck0ocdmxgi71qmxglixv5l6wl5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luperçac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201657</id>
    <redirect title="Libarçac" />
    <revision>
      <id>2510863</id>
      <timestamp>2026-10-15T21:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Alaric 506  a desplaçat la pagina [[Luperçac]] cap a [[Libarçac]] : Títol mal escrit : grafia Lavalada (Libàrçac se pòt tanben justificar)</comment>
      <origin>2510863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="lb15gwrg5wobsk8xg78ii0r2vtbfr49" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Libarçac]]</text>
      <sha1>lb15gwrg5wobsk8xg78ii0r2vtbfr49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>António José Seguro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201658</id>
    <revision>
      <id>2510879</id>
      <timestamp>2026-10-16T11:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55380-17</username>
        <id>65690</id>
      </contributor>
      <comment>Creacion de la pagina amb « {{Infobox Cap d'Estat | nom                      =António José Seguro |carta=cap | imatge                   =file:António José Seguro 2026-04-21.png | talha imatge             =  | títol=[[Lista dels presidents de Portugal|President de la Republica de Portugal]] | foncion1                 =  | debuta mandat1           = [[9 de març]] de [[2026]] | fin mandat1              = uéi | predecessor1             = [[Marcelo Rebelo de Sousa]] | successor1... »</comment>
      <origin>2510879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="qk0c24t34f0c8rko1h27m6x51f6h1h3" xml:space="preserve">{{Infobox Cap d'Estat
| nom                      =António José Seguro
|carta=cap
| imatge                   =file:António José Seguro 2026-04-21.png
| talha imatge             = 
| títol=[[Lista dels presidents de Portugal|President de la Republica de Portugal]]
| foncion1                 = 
| debuta mandat1           = [[9 de març]] de [[2026]]
| fin mandat1              = uéi
| predecessor1             = [[Marcelo Rebelo de Sousa]]
| successor1               = 
| naissença                = [[11 de març]] de [[1962]]
| luòc naissença           = [[Penamacor]]
| decès                    = 
| luòc decès               = 
| conjunt                  =  
| profession               = 
| nacionalitat             = 
| partit                   =
| emblèma                  = 
| religion                 =
| lista                    = 
}}</text>
      <sha1>qk0c24t34f0c8rko1h27m6x51f6h1h3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>