Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 4383 2510894 2504194 2026-10-16T15:20:04Z Lpyesh 65150 /* Escritura e prononciacion */ misspelling 2510894 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{Omon|Latin (omonimia)}} {{Infobox Lenga |tipologia={{SOV}}<br/>{{Lenga flexionala}} |status=[[Santa Sieu]]<ref>{{Ref-web |títol=Lettera apostolica in forma di ''motu proprio'' "Latina lingua"|url=https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/motu_proprio/documents/hf_ben-xvi_motu-proprio_20121110_latina-lingua.pdf |lenga=it |site=vatican.va |pagina=1–2}}</ref> |imatge=Rome_Colosseum_inscription_2.jpg |fam1=[[Lengas indoeuropèas]] |fam2=[[Lengas italicas]] |fam3=[[Lengas latinofaliscas]]<ref>{{Ref-libre |nom=Michiel Arnoud |cognòm=Cor de Vaan |títol=Etymological Dictionary of Latin and the Other Italic Languages |pagina=5 |an=2008 |lenga=en |isbn=9789004167971 |editor=Brill}}</ref> |lenga=Lingua latina |regions=[[Laci]] |escritura=[[alfabet latin]] |vulnerabilitat=6 }} Lo '''latin''' es una [[lenga]] [[indoeuropeu|indoeuropea]] de la familha de las [[lengas italicas]]. Parlat a l'origina dins la region de [[Roma]], venguèc pauc a cha pauc la lenga de l'[[Empèri Roman|Emperi Roman]] e se difusèc a l'ensemble dau [[mar Mediterranèa|bacin mediterraneu]] occidentau. Après la disparicion de l'[[Emperi Roman d'Occident]], sos dialectes regionaus evolucionèron d'un biais separat per formar las [[lengas romanicas]] ([[occitan]], [[francés]], [[espanhòu]], [[catalan]], [[portugués]], [[italian]], [[romanés]], etc.). Uei, lo latin es considerat coma una [[lenga mòrta]] qu'a perdut son estatut de [[lenga mairala]] dins las societats modernas. Pasmens, garda un estatut oficiau coma lenga de l'[[Vatican|Estat de la Ciutat de Vatican]] e [[lenga liturgica]] de la [[Gleisa Catolica]]. Consèrva pereu una influéncia considerabla dins la terminologia [[sciéncia|scientifica]], [[drech|juridica]] e [[filosofia|filosofica]]. Demòra ansin ensenhat dins mai d'un sistema [[educacion|educatiu]] coma disciplina de las umanitats classicas. Lo latin es una [[lenga flexionala]] qu'exprimís las foncions gramaticalas amb un sistema de declinasons de sieis cas. L'òrdre dels mots dins la frasa es ansin relativament liure en despiech d'una preferéncia per l'òrdre [[lenga SOV|SOV]]. Son [[alfabet]], derivat d'alfabets [[etruscs|etrusc]] e [[Grècia antica|grec]], es a l'origina de l'[[alfabet latin]] actuau. == Difusion e usatges actuaus de la lenga == Lo latin es una lenga que ten un estatut fòrça particular dins lo monde moderne. D'efiech, es la [[lenga mairala]] de ges de societat e l'ensemble de sos locutors actuaus son de personas qu'an volontariament apres la [[lenga]], generalament dins un quadre academic. Lo nombre de locutors es ansin desconoissut e lo latin es considerat coma una [[lenga mòrta]]. Pasmens, en causa de son prestigi [[cultura|culturau]], garda d'usatges nombrós dins plusors domenis importants. Lo mai important es son utilizacion coma [[lenga oficiala]] de l'[[Vatican|Estat de la Ciutat de Vatican]] o coma [[lenga liturgica]] au sen de la [[Gleisa Catolica]]. Per exemple, lo [[Còdi de Drech Canonic de 1983]] es entierament redigit en latin<ref>'''[[francés|(fr)]]''' René Metz, « La nouvelle codification du droit de l'Église », ''Revue de droit canonique'', 1983, pp. 110-168.</ref>. En parallele, l'influéncia dau latin au sen de las comunautats sabentas [[Euròpa|europeas]] durant l'[[Edat Mejana]] e la [[Renaissença]] a favorizat lo mantenement de la lenga dins lo monde [[sciéncia|scientific]]. Ansin, una partia importanta de la terminologia [[tecnica]], [[sciéncia|scientifica]] e [[filosofia|filosofica]] es construcha a partir de termes latins. Lo cas mai famós es la [[nomenclatura binomiala]] de las [[espècia (biologia)|espècias]] establia per [[Carl von Linné|Linné]] durant lo segle XVIII<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Werner Forner e Britta Thörle, ''Manuel des langues de spécialité,'' Walter de Gruyter, 2016.</ref>. Per aquelas rasons, lo latin demòra ensenhat dins mai d'un sistema [[educacion|educatiu]], generalament coma disciplina de las umanitats classicas. Per exemple, en [[Occitània]], figura au programa dels [[collegi]]s e dels [[liceu]]s e d'estudis mai especializats son possibles a l'[[universitat]]. Son aprendissatge es considerat coma un otís de compreneson de las [[lenga romanica|lengas romanicas]], dau vocabulari scientific e de la cultura occidentala. Dins mai d'una societat, l'estudi dau latin es pereu un marcaire sociau associat a l'aspecte sabent de la lenga. Aqueu caracter de lenga ensenhaa es favorizat per la « fossilizacion » de sas estructuras gramaticalas. Pasmens, [[Vatican]] creèc d'[[Acadèmia Pontificala de la Latinitat|institucions]] per gerir la gramatica dau latin moderne e ne'n promòure l'usatge escrich e parlat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François-Eugène Wernert, intraa « Académie Pontificale de la Latinité » ''Voyage au pays du Catholicisme français contemporain. Un dictionnaire du Concile Vatican II (1962-65) à 2023'', Publishroom Factory, 2023.</ref>. == Istòria == {{veire|Istòria dau latin}} === Originas e periòde arcaïc === L'expression « latin arcaïc » designa la lenga latina utilizaa avans lo [[segle I avC]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935, p. VII.</ref>. Es mai que mai conoissut per lo mejan d'inscripcions e de textes de la segonda mitat dau [[Republica Romana|periòde republican]]. A l'origina, èra la [[lenga]] dels [[Latins]], un pòple [[Indoeuropèus|indoeuropeu]] [[lengas italicas|italic]] que s'installèc en [[Latium]] dins lo corrent dau [[segle X avC]]. Lo latin d'aqueu periòde èra probable pròche de l'[[òsc]] e de l'[[ombrian]] parlats per los pòples indoeuropeus vesins. Pasmens, foguèc rapidament influenciat per l'[[etrusc]], una lenga non indoeuropea parlaa dins lo nòrd de la [[peninsula Italica]]<ref>En causa dau ròtle tengut per los Etruscs en Itàlia, lo latin foguèc pas l'unica lenga influenciaa per l'etrusc. Per exemple, l'[[ombrian]] adoptèc l'alfabet etrusc per son escritura.</ref>. Ansin, l'[[alfabet latin]] es un derivat de l'[[alfabet etrusc]]. De mai, lo latin arcaïc ancian s'escriviá de la drecha vers la senestra o en [[bostrofedon]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Diringer, ''The Alphabet – A Key to the History of Mankind'', New Delhi, Munshiram Manoharlal, 1996, pp. 533-534.</ref>. Lo sens d'escritura actuau, de la senestra a la drecha, s'estabilizèc lentament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Sacks, ''Language Visible: Unraveling the Mystery of the Alphabet from A to Z'', Londres, Broadway Books, 2003, p. 80.</ref>. === Lo periòde classic === {{veire|Latin classic|Latin vulgar}} Lo periòde classic dau latin durèc de [[-75|75 avC]] e perdurèc fins a [[200|200 apC]]. Marca l'apogeu de la [[literatura latina]] e lo latin classic es la forma de referéncia dau latin actualament ensenhat. Pasmens, chau nòtar qu'èra mai que mai una lenga literària sofisticaa eissia d'una evolucion lenta dau latin arcaïc. Son mestritge èra reservat a l'eleit ([[aristocracia]], classas mai educaas, oficiers e foncionaris superiors, etc.). Aqueu fenomene foguèc notat per de contemporaneus coma [[Polibi]] ([[-200|200]]-[[-120|120 avC]]) dins de comentaris explicant las dificultats de lectura dels textes ancians<ref>Polibi, ''Istòrias'', libre III, XXII.</ref>. Foguèc dominat per la transformacion de las desinéncias -om e -os en -um e -us e de transformacions au sen dau lexic, en particular per un alarjament dau sens de plusors [[mot|mots]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' W. Sidney Allen, ''Vox Latina'', Cambridge University Press, 1989, pp. 83-84.</ref>. Dins la vida vidanta, la populacion parlava un ensemble de [[dialecte]]s latinizats que son recampats au sen de l'expression « [[latin vulgar]] »<ref>'''[[anglés|(en)]]''' W. D. Elcok, ''The Romance Languages'', Londres, Faber & Faber, 1960, p. 20.</ref>. Per los autors antics, aquela expression èra pas pejorativa e designava lo « parlar comun » dels abitants de l'[[Empèri Roman|Emperi]]. La dimension negativa dau terme apareissèc durant la [[Renaissença]]. D'efiech, a aquela epòca, las prumieras teorias lingüisticas impaginèron un ligam directe entre las [[lengas romanicas]] e de formas corrompuas de latin classic parlaas per los plebeus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Josef Eskhult, « Vulgar Latin as an emergent concept in the Italian Renaissance (1435–1601): its ancient and medieval prehistory and its emergence and development in Renaissance linguistic thought », ''Journal of Latin Linguistics'', vol. 17, n° 2, 2018, pp. 191-230.</ref>. Aqueu lengatge es pauc conoissut que son còrpus es limitat a de citacions inserias dins de textes classics e a d'inscripcions cortas (grafitis, tauletas de malediccion, etc.)<ref>'''[[anglés|(en)]]''' W. D. Elcok, ''The Romance Languages'', Londres, Faber & Faber, 1960, p. 21.</ref>. Deviá presentar de variacions regionalas, mas l'amplor de las diferéncias e la cronologia precisa de la divergéncia entre sos diferents parlars son pas ben claras. === De l'afondrament de l'Emperi Roman a l'Edat Mejana === {{veire|Bas latin|Latin medievau}} Lo [[bas latin]] designa lo latin escrich entre la disparicion de l'[[Emperi Roman d'Occident]] e la renaissença carolingiana iniciaa durant lo rèine de [[Carlesmanhe]] ([[768]]-[[814]]). D'efiech, après las invasions barbaras, los envasidors germanics adoptèron larjament los mòdes de pensaa romans e la lenga latina per assegurar lor legitimitat. Lo latin demorèc donc la lenga dels actes oficiaus, de la [[diplomacia]], de la [[liturgia]] e de la literatura sabenta ([[teologia]], [[filosofia]], etc.). Aqueu « bas latin » èra donc una ''[[lingua franca]]'' utilizaa entre los eleits letruts. Per aquò, gardèc las estructuras dau [[latin classic]], mai coneissèc un procediment progressiu de simplificacion de sa [[gramatica]] e una integracion de mots vernaculars dins son lexic<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Antoine Meillet, ''Esquisse d'une histoire de la langue latine'', Librairie Hachette, 1931, pp. 270-273.</ref>. En parallele, lo latin vulgar contunhèc d'evoluïr. Segon una cronologia mau coneissua, sos dialectes se transformèron pauc a cha pauc en lengas diferentas entre los [[sègle II apC|segles II]] e [[Sègle IX|IX apC]]. Aquela transformacion foguèc a l'origina de las lengas romanicas, mai lo latin aguèc pereu una influéncia importanta sus de [[lengas germanicas]] vesinas (en particular, au niveu dau vocabulari). Vers [[800]], lo desvolopament d'aquelas lengas vernacularas entraïnèc una reaccion literària que menèc a una reforma dau latin escrich per tornar bastir una lenga escricha similara au [[latin classic]]. Lo latin liturgic foguèc un dels vectors d'aquela volontat de restauracion e la ''[[Vulgate]]'' de [[Jiròni d'Estridon|Sant Jiròni]] venguèc lo modele de las [[Bíblia]]s medievalas. Per confortar aqueu ròtle, las Bíblias redigias en lengas vernacularas foguèron enebias per plusors [[Concili|concilis]] o decisions pontificalas dels [[sègle XII|segles XII]] e [[Sègle XII|XIII]]<ref>Aquela politica comencèc durant lo pontificat d'[[Innocenci III]] ([[1198]]-[[1216]]). Èra destinaa a luchar contra las eresias.</ref>. Aqueu [[latin medievau]] foguèt adoptat per l'eleit letrut [[Euròpa|europeu]] dau periòde. Ansin, la màger part de la correspondéncia [[politica]], [[diplomacia|diplomatica]], [[drech|juridica]] e [[administracion|administrativa]] foguèt escricha dins aquela [[lenga]]. Pasmens, las lengas vernacularas contunhèron de ganhar de terren, comprés au sen dau bas clergat. Per exemple, a partir dau segle IX, las omelias foguèron frequentament prononciaas en [[galoroman]] dins lo nòrd de [[Gàllia]] o en [[tudesc]] dins l'espaci germanic tengut per los [[Carolingians]]. === Dau latin umanista au neolatin === {{veire|Latin umanista|Neolatin}} A la [[Renaissença]], las foncions [[sciéncia|scientificas]], [[filosofia|filosoficas]] e [[politica|politicas]] de la lenga latina comencèron de declinar. Aquò empachèc pas la publicacion d'una importanta literatura en latin, mas una partia creissenta dels documents administratius e dels obratges intellectuaus foguèc pauc a cha pauc publicaa en lengas vernacularas (mai que mai en [[francés]]). L'òbra de [[René Descartes]] ([[1596]]-[[1650]]) illustra aquela transicion que sos libres e sa correspondéncia foguèron escrichs tant en latin qu'en francés en foncion de sos objectius. Aquela volontat de promoccion dau francés foguèc renforçaa durant los rèines de [[Loís XIII de França|Loís XIII]] ([[1610]]-[[1643]]) e de [[Loís XIV de França|Loís XIV]] ([[1643]]-[[1715]]). Ansin, en [[França]], lo latin foguèt limitat a la foncion liturgica durant lo segle XVII. Aquela evolucion foguèc mai lenta dins lo resta d'[[Euròpa]]<ref>La resisténcia foguèc mai importanta dins los país germanics onte lo latin demorèc egalament la lenga dau drech fins a la dissolucion dau [[Sant Empèri Roman Germanic|Sant Emperi]]. En [[Belgica]], lo lenga es demorat la lenga principala de l'ensenhament superior fins a [[1835]]. Lo latin foguèc demorèc longtemps la lenga privilegiaa per la redaccion de documents prestigios, en particular en [[França]] onte la redaccion d'una tesi en latin foguèc obligatoòria fins a [[1903]] dins mai d'un domeni.</ref>, mas lo meteis fenomene aguèc luòc durant lo segle XVIII. Lo latin emplegat après la [[Renaissença]] es designat per lo terme « [[neolatin]] », una expression apareissua a la fin dels [[ans 1890]]. Lo començament e la fin d'aqueu periòde son pauc precís. Son origina sembla concomitanta au desvolopament de l'[[estampariá]]. Sa fin correspònd a la disparicion progressiva dau latin dins las publicacions scientificas durant la segonda mitat dau segle XIX. Despuei [[1900]], la cladistica es lo domeni principau de subrevivéncia dau neolatin dins lo monde scientific moderne. Au niveu lingüistic, lo neolatin èra fòrça similar au latin classic que sos utilizaires avián generalament seguit d'estudis superiors marcats per l'ensenhament de las Letras Classicas. === Lo latin actuau === {{veire|Latin contemporaneu}} Lo [[latin contemporaneu]] demòra una lenga de cultura qu'es mai que mai emplegaa au sen de la [[Gleisa Catolica]] o per las universitats pontificalas. Aquò permet a la lenga d'èsser l'objecte de publicacions regularas, comprés de documents oficiaus emés per las institucions [[Vatican|vaticanas]]. Pasmens, i a pereu de publicacions profanas coma de [[libre]]s, de [[benda dessenhada|bendas dessenhaas]] o de programas audiovisuaus en latin. La lenga subreviu totjorn en [[biologia]] per gerir las questions de cladistica. Dins los domenis [[tecnologia|tecnics]], pòt servir a fabricar de [[mot]]s noveus. I a egalament de subrevivéncias importantas en [[drech]], un domeni qu'utiliza fòrça expressions latinas per designar de conceptes. Per aquò, lo lexic es estat enrichit per environ {{formatnum:60000}} mots o expressions tecnicas per adaptar la lenga a las realitats dels segles XX e XXI. En revenja, los projectes de revitalizacion de la lenga orala, generalament iniciats dins lo quadre de la [[Union Europea|construccion europea]], aguèron ges de succès. == Escritura e prononciacion == === L'escritura dau latin === {{veire|Alfabet latin}} L'[[alfabet latin]] es derivat de l'[[alfabet etrusc]], un ensemble de 26 letras eissias de l'adaptacion d'un [[alfabets grècs arcaïcs|alfabet grèc arcaïc]]<ref name="Wallace e Rasna 2008 pp. xii-xix">'''[[anglés|(en)]]''' Rex E. Wallace e Zikh Rasna, ''A manual of Etruscan Language and Inscriptions'', Nòva York, Beech Stave Press, 2008, pp. xii-xix.</ref>. Las inscripcions latinas mai ancianas son dataas dau [[Sègle VII avC|segle VII avC]]. Dins sa forma arcaïca, l'alfabet latin èra compausat de 20 letras. Passèc a 21 letras après l'adopcion de la letra G. Puei, foguèc estendut a 23 letras amb l'integracion de la Y e de la Z durant lo periòde imperiau<ref name="Wallace e Rasna 2008 pp. xii-xix">'''[[anglés|(en)]]''' Rex E. Wallace e Zikh Rasna, ''A manual of Etruscan Language and Inscriptions'', Nòva York, Beech Stave Press, 2008, pp. xii-xix.</ref>. Las letras J, U e W son d'ajusts mai tardius, realizats durant l'[[Edat Mejana]] e la [[Renaissença]], per notar de sons noveus eissits de la I o de la V. L'alfabet latin actuau ten ansin 26 letras principalas, mas plusors letras e un sistema de diacritics foguèron creaas localament per representar de sons presents dins de lengas non indoeuropeas. En latin classic, l'escritura coneissiá unicament las majusculas que las minusculas son una [[invencion]] medievala. Los textes èran redigits en ''scriptura continua'', es a dire sensa separacion entre los mots. Los prumiers sistemas de puntuacion e l'usatge de separators apareissèron pauc a cha pauc a partir de l'Antiquitat Tardiva. La minuscula apareissèt a la fin dau [[segle VIII]] durant lo rèine de [[Carlesmanhe]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bernhard Bischoff, ''Latin Paleography: Antiquity & The MIddle Ages'', Cambridge University Press, 1990, pp. 112-118.</ref>. Aquela escritura venguèc lo modèle de l'escrich occidentau en inspirant, mai tard, las prumieras poliças [[tipografia|tipograficas]] de la [[Renaissença]]. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |+ Las 23 letras de l'alfabet latin classic ! style="width:80px" | Majuscula ! style="width:80px" | Minuscula ! style="width:200px" | Valor fonetica classica ! style="width:200px" | Remarcas |- | A || a || {{API|/aː/}} court, {{API|/aː/}} long || |- | B || b || {{API|/b/}} || |- | C || c || {{API|/k/}} || Totjorn /k/, compres davant la E e la I |- | D || d || {{API|/d/}} || |- | E || e || {{API|/ɛ/}} court, {{API|/eː/}} long || |- | F || f || {{API|/f/}} || |- | G || g || {{API|/ɡ/}} || Totjorn occlusiva sonòra |- | H || h || {{API|/h/}} || Son feble, sovent mut en latin tardiu |- | I || i || {{API|/ɪ/}} court, {{API|/iː/}} long, {{API|/j/}} davant vocala || |- | K || k || {{API|/k/}} || Rara, reservaa a qualques mots (''Kalendae'') |- | L || l || {{API|/l/}} || |- | M || m || {{API|/m/}} || |- | N || n || {{API|/n/}} || |- | O || o || {{API|/ɔ/}} court, {{API|/oː/}} long || |- | P || p || {{API|/p/}} || |- | Q || q || {{API|/k/}} || Utilizaa unicament dins lo digraf QV |- | R || r || {{API|/r/}} || R rotlat |- | S || s || {{API|/s/}} || Totjorn sorda |- | T || t || {{API|/t/}} || |- | V || v || {{API|/ʊ/}} court, {{API|/uː/}} long, {{API|/w/}} davant vocala || Notava tant la vocala U que la semivocala W |- | X || x || {{API|/ks/}} || |- | Y || y || {{API|/y/}} || Ajust tardiu per los emprunts grecs |- | Z || z || {{API|/dz/}} || Ajust tardiu per los emprunts grecs |} === La prononciacion dau latin === La prononciacion dau latin a variat segon las epòcas e las regions. Uei, coexistisson dos sistemas principaus. Lo prumier es la prononciacion classica reconstituia per los [[filologia|filològues]] a partir dau segle XIX en estudiant los testimoniatges dels [[gramatica|gramaticians]] [[Antiquitat|antics]] e los usatges de la lenga (jòcs de mot dels autors classics, [[Emprunt (lingüistica)|emprunts]] entre las [[lenga|lengas]], etc.). Es actualament a la basa de la prononciacion dau latin ensenhat dins la màger part de las [[universitat|universitats]]. Sas caracteristicas principalas son la distincion entre las [[Quantitat vocala|vocalas longas]] e las [[vocala|vocalas]] brevas, l'abséncia de [[vocala nasala|vocalas nasalas]] e una prononciacion sistematica de la C coma /k/ e de la V coma /w/. La G es tanben totjorn una [[Consonanta oclusiva|consonanta oclusiva sonòra]]. La prononciacion ecclesiastica, utilizaa dins la [[liturgia]] [[catolicisme|catolica]], s'es desvolopaa a partir de las prononciacions [[Edat Mejana|medievalas]] [[Itàlia|italianizaas]]. Se destria sensiblament de la prononciacion classica restituia. En particular, la C davant la E e la I se pronóncia /tʃ/ coma en [[italian]], la V /v/ e non /w/ e las vocalas longas e brevas son pas diferenciaas. Aquela prononciacion es frequentament utilizaa durant las ceremònias [[religions|religiosas]] e dins las [[Universitat pontificala|universitats pontificalas]]. Enfin, chau nòtar l'existéncia d'un tresen ensemble de prononciacions medievalas regionalas dispareissuas. Per exemple, en [[Occitània]], la C davant E e I se prononciava /s/, çò qu'explica de formas coma ''Cesar'' en plaça dau ''kaisar'' germanic. Aquelas variacions èran de traças de l'influéncia de las [[lenga vernaculara|lengas vernacularas]] sus la lectura dau latin. === Prononciacion de las vocalas e dels diftongues === {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |+ Vocalas e diftongues dau latin ! style="width:80px" | Letra ! style="width:160px" | Prononciacion classica (breva) ! style="width:160px" | Prononciacion classica (longa) ! style="width:160px" | Prononciacion ecclesiastica ! style="width:200px" | Remarcas |- | colspan="5" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Vocalas simplas |- | A || {{API|/a/}} || {{API|/aː/}} || {{API|/a/}} || |- | E || {{API|/ɛ/}} || {{API|/eː/}} || {{API|/e/}} || |- | I || {{API|/ɪ/}} || {{API|/iː/}} || {{API|/i/}} || Valor de semivocala {{API|/j/}} davant vocala |- | O || {{API|/ɔ/}} || {{API|/oː/}} || {{API|/o/}} || |- | V || {{API|/ʊ/}} || {{API|/uː/}} || {{API|/u/}} || Valor de semivocala {{API|/w/}} davant vocala ; notaa U en prononciacion ecclesiastica |- | Y || {{API|/y/}} || {{API|/yː/}} || {{API|/i/}} || Unicament dins los emprunts grecs |- | colspan="5" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Diftongues |- | AE || colspan="2" | {{API|/ae̯/}} || {{API|/ɛ/}} || |- | OE || colspan="2" | {{API|/oe̯/}} || {{API|/e/}} || |- | AU || colspan="2" | {{API|/au̯/}} || {{API|/au/}} || |- | EU || colspan="2" | {{API|/eu̯/}} || {{API|/ɛu/}} || Rara, mai que mai dins d'emprunts grecs |- | EI || colspan="2" | {{API|/ei̯/}} || {{API|/ei/}} || Arcaïca, rara en latin classic |- | UI || colspan="2" | {{API|/ui̯/}} || {{API|/ui/}} || Fòrça rara |} === Prononciacion de las consonantas === {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |+ Consonantas dau latin ! style="width:80px" | Letra ! style="width:200px" | Prononciacion classica ! style="width:200px" | Prononciacion ecclesiastica ! style="width:200px" | Remarcas |- | colspan="4" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Occlusivas |- | B || {{API|/b/}} || {{API|/b/}} || |- | C || {{API|/k/}} || {{API|/k/}} davant A, O, U ; {{API|/tʃ/}} davant E e I || Diferéncia majora entre las doas prononciacions |- | D || {{API|/d/}} || {{API|/d/}} || |- | G || {{API|/ɡ/}} || {{API|/ɡ/}} davant A, O, U ; {{API|/dʒ/}} davant E e I || Diferéncia majora entre las doas prononciacions |- | K || {{API|/k/}} || {{API|/k/}} || Rara, reservaa a qualques mots |- | P || {{API|/p/}} || {{API|/p/}} || |- | Q || {{API|/k/}} || {{API|/k/}} || Unicament dins lo digraf QV/QU |- | T || {{API|/t/}} || {{API|/t/}} ; {{API|/ts/}} dins TI davant vocala || Diferéncia en prononciacion ecclesiastica |- | colspan="4" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Fricativas e aspiraas |- | F || {{API|/f/}} || {{API|/f/}} || |- | H || {{API|/h/}} || mut || Dispareisse en prononciacion ecclesiastica |- | PH || {{API|/pʰ/}} || {{API|/f/}} || Unicament dins los emprunts grecs |- | TH || {{API|/tʰ/}} || {{API|/t/}} || Unicament dins los emprunts grecs |- | CH || {{API|/kʰ/}} || {{API|/k/}} || Unicament dins los emprunts grecs |- | S || {{API|/s/}} || {{API|/s/}} || Totjorn sorda en latin classic |- | X || {{API|/ks/}} || {{API|/ks/}} || |- | Z || {{API|/dz/}} || {{API|/dz/}} || Unicament dins los emprunts grecs |- | colspan="4" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Nasalas e liquidas |- | L || {{API|/l/}} || {{API|/l/}} || |- | M || {{API|/m/}} || {{API|/m/}} || |- | N || {{API|/n/}} || {{API|/n/}} || |- | R || {{API|/r/}} || {{API|/r/}} || R rotlat dins las doas prononciacions |- | colspan="4" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Semivocalas |- | I/J || {{API|/j/}} || {{API|/j/}} || Valor consonantica de la I davant vocala |- | V || {{API|/w/}} || {{API|/v/}} || Diferéncia majora entre las doas prononciacions |} == Gramatica == {{veire|Gramatica dau latin}} === Caracteristicas generalas === Lo latin es una [[lenga flexionala]] qu'accèpta un òrdre dels mots relativament liure. D'efiech, au contrari de las lengas romanicas qu'an abandonat las declinasons e compensat per un òrdre dels mots rigide, lo latin exprimís las foncions [[Gramatica|gramaticalas]] dels noms amb de desinéncias, es a dire amb de terminasons variablas ajustaas a un radicau. Ansin, la plaça d'un mot dins la frasa indica pas sa foncion : es sa desinéncia que precisa s'es subjecte, complement d'objecte, complement dau nom, etc. L'òrdre dels mots predominant es donc [[Lenga SOV|SOV]], mas las variacions son nombrosas, especialament per obtenir d'efiechs estilistics<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrew M. Devine e Laurence D. Stephens, ''Latin Word Order: Structured Meaning and Information'', Oxford/Nòva York, Oxford University Press, 2006, p. 79.</ref>. Lo latin destria tres genres gramaticaus (masculin, femenin e neutre), dos nombres (singular e plurau), sieis cas gramaticaus. Los sieis cas son lo [[nominatiu]] (subjecte), lo [[vocatiu]] (apostròfa), l'[[accusatiu]] (complement d'objecte directe), lo [[genitiu]] (complement dau nom), lo [[datiu]] (complement d'objecte indirecte) e l'[[ablatiu]] (complement circonstanciau). Un seten cas, lo [[locatiu]], subsistís dins qualques noms de [[vila]] o de luecs e per descrire un nombre limitat de situacions<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marius Lavency, ''VSVS. Grammaire latine. Description du latin classique en vue de la lecture des auteurs'', Louvain-la-Neuve, Peeters, 1997, p. 154.</ref>. === Los noms e las declinasons === {{veire|Declinasons dau latin}} Los noms latins se despartisson en cinc declinasons caracterizaas per un ensemble de desinéncias pròprias. La declinason d'un nom es realizaa a partir de son radicau, obtengut en suprimissent la desinéncia dau [[genitiu]] [[singular]]. Lo tableu seguent presenta las desinéncias de las cinc declinasons sus d'exemples classics. Pasmens, chau ben nòtar que las variantas pòion èsser nombrosas au sen d'una meteissa declinason. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |+ Las cinc declinasons dau latin classic ! style="width:80px" | Cas ! style="width:120px" | 1{{a}} declinason<br/>''rosa, rosae'', f. ! style="width:120px" | 2{{a}} declinason<br/>''dominus, domini'', m. ! style="width:120px" | 3{{a}} declinason<br/>''rex, regis'', m. ! style="width:120px" | 4{{a}} declinason<br/>''manus, manus'', f. ! style="width:120px" | 5{{a}} declinason<br/>''dies, diei'', m. |- | colspan="6" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Singular |- | [[Nominatiu]] || ros-'''a''' || domin-'''us''' || rex || man-'''us''' || di-'''es''' |- | [[Vocatiu]] || ros-'''a''' || domin-'''e''' || rex || man-'''us''' || di-'''es''' |- | [[Accusatiu]] || ros-'''am''' || domin-'''um''' || reg-'''em''' || man-'''um''' || di-'''em''' |- | [[Genitiu]] || ros-'''ae''' || domin-'''i''' || reg-'''is''' || man-'''us''' || di-'''ei''' |- | [[Datiu]] || ros-'''ae''' || domin-'''o''' || reg-'''i''' || man-'''ui''' || di-'''ei''' |- | [[Ablatiu]] || ros-'''a''' || domin-'''o''' || reg-'''e''' || man-'''u''' || di-'''e''' |- | colspan="6" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Plurau |- | [[Nominatiu]] || ros-'''ae''' || domin-'''i''' || reg-'''es''' || man-'''us''' || di-'''es''' |- | [[Vocatiu]] || ros-'''ae''' || domin-'''i''' || reg-'''es''' || man-'''us''' || di-'''es''' |- | [[Accusatiu]] || ros-'''as''' || domin-'''os''' || reg-'''es''' || man-'''us''' || di-'''es''' |- | [[Genitiu]] || ros-'''arum''' || domin-'''orum''' || reg-'''um''' || man-'''uum''' || di-'''erum''' |- | [[Datiu]] || ros-'''is''' || domin-'''is''' || reg-'''ibus''' || man-'''ibus''' || di-'''ebus''' |- | [[Ablatiu]] || ros-'''is''' || domin-'''is''' || reg-'''ibus''' || man-'''ibus''' || di-'''ebus''' |} === Los verbes e la conjugason === {{veire|Conjugason latina}} La conjugason latin es fòrça diversificaa. Los [[verbe]]s i varian en foncion de la persona (tres personas au singular e au plurau), dau nombre, dau temps, dau mòde e de la via (activa o passiva). Aquela organizacion presenta de similitudas amb l'[[occitan]] que lo latin es a l'origina de la conjugason nòstra. Lo latin dispausa ansin de sieis temps a l'[[indicatiu]], de quatre au [[subjonctiu]] e de dos a l'[[imperatiu]]. I a pereu un infinitiu e de formas nominalas dau verbe coma lo participi e lo [[gerondiu]]. Pasmens, lo latin presenta egalament de diferéncias coma l'abséncia dau [[condicionau]], l'existéncia d'una forma verbala suplementària (lo [[supin]]) e una organizacion de la conjugason en quatre grops definits segon la vocala tematica de lor infinitiu (-''are'', -''ere'' long, -''ere'' breu e -''ire''). === Los autres elements gramaticaus === Los [[adjectiu]]s latins son gropats en doas classas. S'acordan en [[Genre gramatical|genre]], en [[Nombre (gramatica)|nombre]] e en cas amb lo nom que qualifican. Se declinan segon los meteisses modeles que los noms, mai que mai en seguissent las prumiera e segonda declinasons per los adjectius de la prumiera classa e la tresena declinason per los adjectius de la segonda classa. Los pronoms personaus, demostratius e relatius tenon las sieunas reglas de declinason, diferentas d'aquelas dels noms. Lo mestritge d'aquelas particularitats es indispensabla per legir un texte en latin. Las [[preposicion]]s permeton de gerir l'accusatiu o l'ablatiu en foncion de lor sens. Jògan pereu un ròtle centrau per precisar los complements circonstantius en complement dau sistema de cas. Enfin, los [[adverbe]]s e las [[conjoncion]]s son invariables. == Vocabulari == Lo vocabulari latin es principalament d'origina [[Indoeuropeu|indoeuropea]]. Parteja ansin un nombre important de racinas amb d'autras lengas d'aquela familha, especialament las lengas germanicas, grecas e sanscritas. Aquela basa comuna foguèc completaa per d'apòrts [[etruscs]], en particular dins los domenis institucionau e religiós, e d'emprunts a la lenga greca classica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Urban Tigner Holmes e Alexander Herman Schultz, ''A History of the French Language'', Nòva York, Biblo-Moser, 2012, p. 13.</ref>. D'efiech, lo grèc aguèc una influéncia majora sus los eleits romans e una part important dau vocabulari es eissit d'emprunts realizats dins los lexics [[filosofia|filosofics]], [[sciéncia|scientifics]], [[art|artistics]] e [[religions|religiós]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Urban Tigner Holmes e Alexander Herman Schultz, ''A History of the French Language'', Nòva York, Biblo-Moser, 2012, p. 14.</ref>. Lo latin dispausa pereu d'un sistema de formacion de mots fòrça desvolopat. Es basat sus l'utilizacion de [[prefixe]]s e de [[sufixe]]s aplicats a de racinas. Lei prefixes modifican generalament lo sens d'un mot en indicant una direccion, una intensitat o una oposicion. Los sufixes permeton de chambiar la categoria gramaticala d'un [[mot]]. Aqueu sistema es a l'origina d'una partia importanta dau vocabulari sabent de las lengas europeas contemporaneas. D'efiech, las [[lengas romanicas]] ([[occitan]], [[francés]], [[espanhòu]], [[italian]], [[portugués]], [[romanés]], etc.) son directament eissias dau latin vulgar e an conservat la màger part dau lexic de basa. Per exemple, lo latin ''aqua'' a donat ''[[aiga]]'' en [[occitan]], ''eau'' en [[francés]] e ''aqua'' en [[espanhòu]]. De mai, en dela d'aquelas lengas, lo latin aguèc egalament una influéncia sus las autras lengas europeas, mai que mai l'[[alemand]] e l'[[anglés]], dins los domenis juridics, scientifics e tecnics. == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bas latin]]. * [[Declinason dau latin]]. * [[Gramatica dau latin]]. * [[Latin arcaïc]]. * [[Latin classic]]. * [[Latin medievau]]. * [[Latin umanista]]. * [[Latin vulgar]]. * [[Neolatin]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' Alfred Ernout, ''Morphologie historique du latin'', París, Klincksieck, 3{{a}} edicion, 2002, 256 p. * '''[[francés|(fr)]]''' Marius Lavency, ''VSVS. Grammaire latine. Description du latin classique en vue de la lecture des auteurs'', Louvain-la-Neuve, Peeters, 1997, 358 p. * '''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> <div/> {{Projècte educatiu|Educacion}} {{Lenga oficiala|Latin|del Vatican}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Latin|*]] [[Categoria:Lenga mòrta]] [[Categoria:Lenga liturgica]] [[Categoria:Lenga veïculara]] auxj3kovy5lnfzmd33rbkn6e2v7yll1 2510927 2510894 2026-10-17T06:28:08Z Nicolas Eynaud 6858 Anullacion de las modificacions de [[Special:Contributions/Lpyesh|Lpyesh]] ([[User talk:Lpyesh|Discussion]]) vèrs la darrièra version de [[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] 2504194 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{Omon|Latin (omonimia)}} {{Infobox Lenga |tipologia={{SOV}}<br/>{{Lenga flexionala}} |status=[[Santa Sieu]]<ref>{{Ref-web |títol=Lettera apostolica in forma di ''motu proprio'' "Latina lingua"|url=https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/motu_proprio/documents/hf_ben-xvi_motu-proprio_20121110_latina-lingua.pdf |lenga=it |site=vatican.va |pagina=1–2}}</ref> |imatge=Rome_Colosseum_inscription_2.jpg |fam1=[[Lengas indoeuropèas]] |fam2=[[Lengas italicas]] |fam3=[[Lengas latinofaliscas]]<ref>{{Ref-libre |nom=Michiel Arnoud |cognòm=Cor de Vaan |títol=Etymological Dictionary of Latin and the Other Italic Languages |pagina=5 |an=2008 |lenga=en |isbn=9789004167971 |editor=Brill}}</ref> |lenga=Lingua latina |regions=[[Laci]] |escritura=[[alfabet latin]] |vulnerabilitat=6 }} Lo '''latin''' es una [[lenga]] [[indoeuropeu|indoeuropea]] de la familha de las [[lengas italicas]]. Parlat a l'origina dins la region de [[Roma]], venguèc pauc a cha pauc la lenga de l'[[Empèri Roman|Emperi Roman]] e se difusèc a l'ensemble dau [[mar Mediterranèa|bacin mediterraneu]] occidentau. Après la disparicion de l'[[Emperi Roman d'Occident]], sos dialectes regionaus evolucionèron d'un biais separat per formar las [[lengas romanicas]] ([[occitan]], [[francés]], [[espanhòu]], [[catalan]], [[portugués]], [[italian]], [[romanés]], etc.). Uei, lo latin es considerat coma una [[lenga mòrta]] qu'a perdut son estatut de [[lenga mairala]] dins las societats modernas. Pasmens, garda un estatut oficiau coma lenga de l'[[Vatican|Estat de la Ciutat de Vatican]] e [[lenga liturgica]] de la [[Gleisa Catolica]]. Consèrva pereu una influéncia considerabla dins la terminologia [[sciéncia|scientifica]], [[drech|juridica]] e [[filosofia|filosofica]]. Demòra ansin ensenhat dins mai d'un sistema [[educacion|educatiu]] coma disciplina de las umanitats classicas. Lo latin es una [[lenga flexionala]] qu'exprimís las foncions gramaticalas amb un sistema de declinasons de sieis cas. L'òrdre dels mots dins la frasa es ansin relativament liure en despiech d'una preferéncia per l'òrdre [[lenga SOV|SOV]]. Son [[alfabet]], derivat d'alfabets [[etruscs|etrusc]] e [[Grècia antica|grec]], es a l'origina de l'[[alfabet latin]] actuau. == Difusion e usatges actuaus de la lenga == Lo latin es una lenga que ten un estatut fòrça particular dins lo monde moderne. D'efiech, es la [[lenga mairala]] de ges de societat e l'ensemble de sos locutors actuaus son de personas qu'an volontariament apres la [[lenga]], generalament dins un quadre academic. Lo nombre de locutors es ansin desconoissut e lo latin es considerat coma una [[lenga mòrta]]. Pasmens, en causa de son prestigi [[cultura|culturau]], garda d'usatges nombrós dins plusors domenis importants. Lo mai important es son utilizacion coma [[lenga oficiala]] de l'[[Vatican|Estat de la Ciutat de Vatican]] o coma [[lenga liturgica]] au sen de la [[Gleisa Catolica]]. Per exemple, lo [[Còdi de Drech Canonic de 1983]] es entierament redigit en latin<ref>'''[[francés|(fr)]]''' René Metz, « La nouvelle codification du droit de l'Église », ''Revue de droit canonique'', 1983, pp. 110-168.</ref>. En parallele, l'influéncia dau latin au sen de las comunautats sabentas [[Euròpa|europeas]] durant l'[[Edat Mejana]] e la [[Renaissença]] a favorizat lo mantenement de la lenga dins lo monde [[sciéncia|scientific]]. Ansin, una partia importanta de la terminologia [[tecnica]], [[sciéncia|scientifica]] e [[filosofia|filosofica]] es construcha a partir de termes latins. Lo cas mai famós es la [[nomenclatura binomiala]] de las [[espècia (biologia)|espècias]] establia per [[Carl von Linné|Linné]] durant lo segle XVIII<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Werner Forner e Britta Thörle, ''Manuel des langues de spécialité,'' Walter de Gruyter, 2016.</ref>. Per aquelas rasons, lo latin demòra ensenhat dins mai d'un sistema [[educacion|educatiu]], generalament coma disciplina de las umanitats classicas. Per exemple, en [[Occitània]], figura au programa dels [[collegi]]s e dels [[liceu]]s e d'estudis mai especializats son possibles a l'[[universitat]]. Son aprendissatge es considerat coma un otís de compreneson de las [[lenga romanica|lengas romanicas]], dau vocabulari scientific e de la cultura occidentala. Dins mai d'una societat, l'estudi dau latin es pereu un marcaire sociau associat a l'aspecte sabent de la lenga. Aqueu caracter de lenga ensenhaa es favorizat per la « fossilizacion » de sas estructuras gramaticalas. Pasmens, [[Vatican]] creèc d'[[Acadèmia Pontificala de la Latinitat|institucions]] per gerir la gramatica dau latin moderne e ne'n promòure l'usatge escrich e parlat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François-Eugène Wernert, intraa « Académie Pontificale de la Latinité » ''Voyage au pays du Catholicisme français contemporain. Un dictionnaire du Concile Vatican II (1962-65) à 2023'', Publishroom Factory, 2023.</ref>. == Istòria == {{veire|Istòria dau latin}} === Originas e periòde arcaïc === L'expression « latin arcaïc » designa la lenga latina utilizaa avans lo [[segle I avC]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935, p. VII.</ref>. Es mai que mai conoissut per lo mejan d'inscripcions e de textes de la segonda mitat dau [[Republica Romana|periòde republican]]. A l'origina, èra la [[lenga]] dels [[Latins]], un pòple [[Indoeuropèus|indoeuropeu]] [[lengas italicas|italic]] que s'installèc en [[Latium]] dins lo corrent dau [[segle X avC]]. Lo latin d'aqueu periòde èra probable pròche de l'[[òsc]] e de l'[[ombrian]] parlats per los pòples indoeuropeus vesins. Pasmens, foguèc rapidament influenciat per l'[[etrusc]], una lenga non indoeuropea parlaa dins lo nòrd de la [[peninsula Italica]]<ref>En causa dau ròtle tengut per los Etruscs en Itàlia, lo latin foguèc pas l'unica lenga influenciaa per l'etrusc. Per exemple, l'[[ombrian]] adoptèc l'alfabet etrusc per son escritura.</ref>. Ansin, l'[[alfabet latin]] es un derivat de l'[[alfabet etrusc]]. De mai, lo latin arcaïc ancian s'escriviá de la drecha vers la senestra o en [[bostrofedon]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Diringer, ''The Alphabet – A Key to the History of Mankind'', New Delhi, Munshiram Manoharlal, 1996, pp. 533-534.</ref>. Lo sens d'escritura actuau, de la senestra a la drecha, s'estabilizèc lentament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Sacks, ''Language Visible: Unraveling the Mystery of the Alphabet from A to Z'', Londres, Broadway Books, 2003, p. 80.</ref>. === Lo periòde classic === {{veire|Latin classic|Latin vulgar}} Lo periòde classic dau latin durèc de [[-75|75 avC]] e perdurèc fins a [[200|200 apC]]. Marca l'apogeu de la [[literatura latina]] e lo latin classic es la forma de referéncia dau latin actualament ensenhat. Pasmens, chau nòtar qu'èra mai que mai una lenga literària sofisticaa eissia d'una evolucion lenta dau latin arcaïc. Son mestritge èra reservat a l'eleit ([[aristocracia]], classas mai educaas, oficiers e foncionaris superiors, etc.). Aqueu fenomene foguèc notat per de contemporaneus coma [[Polibi]] ([[-200|200]]-[[-120|120 avC]]) dins de comentaris explicant las dificultats de lectura dels textes ancians<ref>Polibi, ''Istòrias'', libre III, XXII.</ref>. Foguèc dominat per la transformacion de las desinéncias -om e -os en -um e -us e de transformacions au sen dau lexic, en particular per un alarjament dau sens de plusors [[mot|mots]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' W. Sidney Allen, ''Vox Latina'', Cambridge University Press, 1989, pp. 83-84.</ref>. Dins la vida vidanta, la populacion parlava un ensemble de [[dialecte]]s latinizats que son recampats au sen de l'expression « [[latin vulgar]] »<ref>'''[[anglés|(en)]]''' W. D. Elcok, ''The Romance Languages'', Londres, Faber & Faber, 1960, p. 20.</ref>. Per los autors antics, aquela expression èra pas pejorativa e designava lo « parlar comun » dels abitants de l'[[Empèri Roman|Emperi]]. La dimension negativa dau terme apareissèc durant la [[Renaissença]]. D'efiech, a aquela epòca, las prumieras teorias lingüisticas impaginèron un ligam directe entre las [[lengas romanicas]] e de formas corrompuas de latin classic parlaas per los plebeus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Josef Eskhult, « Vulgar Latin as an emergent concept in the Italian Renaissance (1435–1601): its ancient and medieval prehistory and its emergence and development in Renaissance linguistic thought », ''Journal of Latin Linguistics'', vol. 17, n° 2, 2018, pp. 191-230.</ref>. Aqueu lengatge es pauc conoissut que son còrpus es limitat a de citacions inserias dins de textes classics e a d'inscripcions cortas (grafitis, tauletas de malediccion, etc.)<ref>'''[[anglés|(en)]]''' W. D. Elcok, ''The Romance Languages'', Londres, Faber & Faber, 1960, p. 21.</ref>. Deviá presentar de variacions regionalas, mas l'amplor de las diferéncias e la cronologia precisa de la divergéncia entre sos diferents parlars son pas ben claras. === De l'afondrament de l'Emperi Roman a l'Edat Mejana === {{veire|Bas latin|Latin medievau}} Lo [[bas latin]] designa lo latin escrich entre la disparicion de l'[[Emperi Roman d'Occident]] e la renaissença carolingiana iniciaa durant lo rèine de [[Carlesmanhe]] ([[768]]-[[814]]). D'efiech, après las invasions barbaras, los envasidors germanics adoptèron larjament los mòdes de pensaa romans e la lenga latina per assegurar lor legitimitat. Lo latin demorèc donc la lenga dels actes oficiaus, de la [[diplomacia]], de la [[liturgia]] e de la literatura sabenta ([[teologia]], [[filosofia]], etc.). Aqueu « bas latin » èra donc una ''[[lingua franca]]'' utilizaa entre los eleits letruts. Per aquò, gardèc las estructuras dau [[latin classic]], mai coneissèc un procediment progressiu de simplificacion de sa [[gramatica]] e una integracion de mots vernaculars dins son lexic<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Antoine Meillet, ''Esquisse d'une histoire de la langue latine'', Librairie Hachette, 1931, pp. 270-273.</ref>. En parallele, lo latin vulgar contunhèc d'evoluïr. Segon una cronologia mau coneissua, sos dialectes se transformèron pauc a cha pauc en lengas diferentas entre los [[sègle II apC|segles II]] e [[Sègle IX|IX apC]]. Aquela transformacion foguèc a l'origina de las lengas romanicas, mai lo latin aguèc pereu una influéncia importanta sus de [[lengas germanicas]] vesinas (en particular, au niveu dau vocabulari). Vers [[800]], lo desvolopament d'aquelas lengas vernacularas entraïnèc una reaccion literària que menèc a una reforma dau latin escrich per tornar bastir una lenga escricha similara au [[latin classic]]. Lo latin liturgic foguèc un dels vectors d'aquela volontat de restauracion e la ''[[Vulgate]]'' de [[Jiròni d'Estridon|Sant Jiròni]] venguèc lo modele de las [[Bíblia]]s medievalas. Per confortar aqueu ròtle, las Bíblias redigias en lengas vernacularas foguèron enebias per plusors [[Concili|concilis]] o decisions pontificalas dels [[sègle XII|segles XII]] e [[Sègle XII|XIII]]<ref>Aquela politica comencèc durant lo pontificat d'[[Innocenci III]] ([[1198]]-[[1216]]). Èra destinaa a luchar contra las eresias.</ref>. Aqueu [[latin medievau]] foguèt adoptat per l'eleit letrut [[Euròpa|europeu]] dau periòde. Ansin, la màger part de la correspondéncia [[politica]], [[diplomacia|diplomatica]], [[drech|juridica]] e [[administracion|administrativa]] foguèt escricha dins aquela [[lenga]]. Pasmens, las lengas vernacularas contunhèron de ganhar de terren, comprés au sen dau bas clergat. Per exemple, a partir dau segle IX, las omelias foguèron frequentament prononciaas en [[galoroman]] dins lo nòrd de [[Gàllia]] o en [[tudesc]] dins l'espaci germanic tengut per los [[Carolingians]]. === Dau latin umanista au neolatin === {{veire|Latin umanista|Neolatin}} A la [[Renaissença]], las foncions [[sciéncia|scientificas]], [[filosofia|filosoficas]] e [[politica|politicas]] de la lenga latina comencèron de declinar. Aquò empachèc pas la publicacion d'una importanta literatura en latin, mas una partia creissenta dels documents administratius e dels obratges intellectuaus foguèc pauc a cha pauc publicaa en lengas vernacularas (mai que mai en [[francés]]). L'òbra de [[René Descartes]] ([[1596]]-[[1650]]) illustra aquela transicion que sos libres e sa correspondéncia foguèron escrichs tant en latin qu'en francés en foncion de sos objectius. Aquela volontat de promoccion dau francés foguèc renforçaa durant los rèines de [[Loís XIII de França|Loís XIII]] ([[1610]]-[[1643]]) e de [[Loís XIV de França|Loís XIV]] ([[1643]]-[[1715]]). Ansin, en [[França]], lo latin foguèt limitat a la foncion liturgica durant lo segle XVII. Aquela evolucion foguèc mai lenta dins lo resta d'[[Euròpa]]<ref>La resisténcia foguèc mai importanta dins los país germanics onte lo latin demorèc egalament la lenga dau drech fins a la dissolucion dau [[Sant Empèri Roman Germanic|Sant Emperi]]. En [[Belgica]], lo lenga es demorat la lenga principala de l'ensenhament superior fins a [[1835]]. Lo latin foguèc demorèc longtemps la lenga privilegiaa per la redaccion de documents prestigios, en particular en [[França]] onte la redaccion d'una tesi en latin foguèc obligatoòria fins a [[1903]] dins mai d'un domeni.</ref>, mas lo meteis fenomene aguèc luòc durant lo segle XVIII. Lo latin emplegat après la [[Renaissença]] es designat per lo terme « [[neolatin]] », una expression apareissua a la fin dels [[ans 1890]]. Lo començament e la fin d'aqueu periòde son pauc precís. Son origina sembla concomitanta au desvolopament de l'[[estampariá]]. Sa fin correspònd a la disparicion progressiva dau latin dins las publicacions scientificas durant la segonda mitat dau segle XIX. Despuei [[1900]], la cladistica es lo domeni principau de subrevivéncia dau neolatin dins lo monde scientific moderne. Au niveu lingüistic, lo neolatin èra fòrça similar au latin classic que sos utilizaires avián generalament seguit d'estudis superiors marcats per l'ensenhament de las Letras Classicas. === Lo latin actuau === {{veire|Latin contemporaneu}} Lo [[latin contemporaneu]] demòra una lenga de cultura qu'es mai que mai emplegaa au sen de la [[Gleisa Catolica]] o per las universitats pontificalas. Aquò permet a la lenga d'èsser l'objecte de publicacions regularas, comprés de documents oficiaus emés per las institucions [[Vatican|vaticanas]]. Pasmens, i a pereu de publicacions profanas coma de [[libre]]s, de [[benda dessenhada|bendas dessenhaas]] o de programas audiovisuaus en latin. La lenga subreviu totjorn en [[biologia]] per gerir las questions de cladistica. Dins los domenis [[tecnologia|tecnics]], pòt servir a fabricar de [[mot]]s noveus. I a egalament de subrevivéncias importantas en [[drech]], un domeni qu'utiliza fòrça expressions latinas per designar de conceptes. Per aquò, lo lexic es estat enrichit per environ {{formatnum:60000}} mots o expressions tecnicas per adaptar la lenga a las realitats dels segles XX e XXI. En revenja, los projectes de revitalizacion de la lenga orala, generalament iniciats dins lo quadre de la [[Union Europea|construccion europea]], aguèron ges de succès. == Escritura e prononciacion == === L'escritura dau latin === {{veire|Alfabet latin}} L'[[alfabet latin]] es derivat de l'[[alfabet etrusc]], un ensemble de 26 letras eissias de l'adaptacion d'un [[alfabets grècs arcaïcs|alfabet grèc arcaïc]]<ref name="Wallace e Rasna 2008 pp. xii-xix">'''[[anglés|(en)]]''' Rex E. Wallace e Zikh Rasna, ''A manual of Etruscan Language and Inscriptions'', Nòva York, Beech Stave Press, 2008, pp. xii-xix.</ref>. Las inscripcions latinas mai ancianas son dataas dau [[Sègle VII avC|segle VII avC]]. Dins sa forma arcaïca, l'alfabet latin èra compausat de 20 letras. Passèc a 21 letras après l'adopcion de la letra G. Puei, foguèc estendut a 23 letras amb l'integracion de la Y e de la Z durant lo periòde imperiau<ref name="Wallace e Rasna 2008 pp. xii-xix">'''[[anglés|(en)]]''' Rex E. Wallace e Zikh Rasna, ''A manual of Etruscan Language and Inscriptions'', Nòva York, Beech Stave Press, 2008, pp. xii-xix.</ref>. Las letras J, U e W son d'ajusts mai tardius, realizats durant l'[[Edat Mejana]] e la [[Renaissença]], per notar de sons noveus eissits de la I o de la V. L'alfabet latin actuau ten ansin 26 letras principalas, mas plusors letras e un sistema de diacritics foguèron creaas localament per representar de sons presents dins de lengas non indoeuropeas. En latin classic, l'escritura coneissiá unicament las majusculas que las minusculas son una [[invencion]] medievala. Los textes èran redigits en ''scriptura continua'', es a dire sensa separacion entre los mots. Los prumiers sistemas de puntuacion e l'usatge de separators apareissèron pauc a cha pauc a partir de l'Antiquitat Tardiva. La minuscula apareissèt a la fin dau [[segle VIII]] durant lo rèine de [[Carlesmanhe]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bernhard Bischoff, ''Latin Paleography: Antiquity & The MIddle Ages'', Cambridge University Press, 1990, pp. 112-118.</ref>. Aquela escritura venguèc lo modèle de l'escrich occidentau en inspirant, mai tard, las prumieras poliças [[tipografia|tipograficas]] de la [[Renaissença]]. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |+ Las 23 letras de l'alfabet latin classic ! style="width:80px" | Majuscula ! style="width:80px" | Minuscula ! style="width:200px" | Valor fonetica classica ! style="width:200px" | Remarcas |- | A || a || {{API|/aː/}} court, {{API|/aː/}} long || |- | B || b || {{API|/b/}} || |- | C || c || {{API|/k/}} || Totjorn /k/, compres davant la E e la I |- | D || d || {{API|/d/}} || |- | E || e || {{API|/ɛ/}} court, {{API|/eː/}} long || |- | F || f || {{API|/f/}} || |- | G || g || {{API|/ɡ/}} || Totjorn occlusiva sonòra |- | H || h || {{API|/h/}} || Son feble, sovent mut en latin tardiu |- | I || i || {{API|/ɪ/}} court, {{API|/iː/}} long, {{API|/j/}} davant vocala || |- | K || k || {{API|/k/}} || Rara, reservaa a qualques mots (''Kalendae'') |- | L || l || {{API|/l/}} || |- | M || m || {{API|/m/}} || |- | N || n || {{API|/n/}} || |- | O || o || {{API|/ɔ/}} cort, {{API|/oː/}} long || |- | P || p || {{API|/p/}} || |- | Q || q || {{API|/k/}} || Utilizaa unicament dins lo digraf QV |- | R || r || {{API|/r/}} || R rotlat |- | S || s || {{API|/s/}} || Totjorn sorda |- | T || t || {{API|/t/}} || |- | V || v || {{API|/ʊ/}} court, {{API|/uː/}} long, {{API|/w/}} davant vocala || Notava tant la vocala U que la semivocala W |- | X || x || {{API|/ks/}} || |- | Y || y || {{API|/y/}} || Ajust tardiu per los emprunts grecs |- | Z || z || {{API|/dz/}} || Ajust tardiu per los emprunts grecs |} === La prononciacion dau latin === La prononciacion dau latin a variat segon las epòcas e las regions. Uei, coexistisson dos sistemas principaus. Lo prumier es la prononciacion classica reconstituia per los [[filologia|filològues]] a partir dau segle XIX en estudiant los testimoniatges dels [[gramatica|gramaticians]] [[Antiquitat|antics]] e los usatges de la lenga (jòcs de mot dels autors classics, [[Emprunt (lingüistica)|emprunts]] entre las [[lenga|lengas]], etc.). Es actualament a la basa de la prononciacion dau latin ensenhat dins la màger part de las [[universitat|universitats]]. Sas caracteristicas principalas son la distincion entre las [[Quantitat vocala|vocalas longas]] e las [[vocala|vocalas]] brevas, l'abséncia de [[vocala nasala|vocalas nasalas]] e una prononciacion sistematica de la C coma /k/ e de la V coma /w/. La G es tanben totjorn una [[Consonanta oclusiva|consonanta oclusiva sonòra]]. La prononciacion ecclesiastica, utilizaa dins la [[liturgia]] [[catolicisme|catolica]], s'es desvolopaa a partir de las prononciacions [[Edat Mejana|medievalas]] [[Itàlia|italianizaas]]. Se destria sensiblament de la prononciacion classica restituia. En particular, la C davant la E e la I se pronóncia /tʃ/ coma en [[italian]], la V /v/ e non /w/ e las vocalas longas e brevas son pas diferenciaas. Aquela prononciacion es frequentament utilizaa durant las ceremònias [[religions|religiosas]] e dins las [[Universitat pontificala|universitats pontificalas]]. Enfin, chau nòtar l'existéncia d'un tresen ensemble de prononciacions medievalas regionalas dispareissuas. Per exemple, en [[Occitània]], la C davant E e I se prononciava /s/, çò qu'explica de formas coma ''Cesar'' en plaça dau ''kaisar'' germanic. Aquelas variacions èran de traças de l'influéncia de las [[lenga vernaculara|lengas vernacularas]] sus la lectura dau latin. === Prononciacion de las vocalas e dels diftongues === {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |+ Vocalas e diftongues dau latin ! style="width:80px" | Letra ! style="width:160px" | Prononciacion classica (breva) ! style="width:160px" | Prononciacion classica (longa) ! style="width:160px" | Prononciacion ecclesiastica ! style="width:200px" | Remarcas |- | colspan="5" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Vocalas simplas |- | A || {{API|/a/}} || {{API|/aː/}} || {{API|/a/}} || |- | E || {{API|/ɛ/}} || {{API|/eː/}} || {{API|/e/}} || |- | I || {{API|/ɪ/}} || {{API|/iː/}} || {{API|/i/}} || Valor de semivocala {{API|/j/}} davant vocala |- | O || {{API|/ɔ/}} || {{API|/oː/}} || {{API|/o/}} || |- | V || {{API|/ʊ/}} || {{API|/uː/}} || {{API|/u/}} || Valor de semivocala {{API|/w/}} davant vocala ; notaa U en prononciacion ecclesiastica |- | Y || {{API|/y/}} || {{API|/yː/}} || {{API|/i/}} || Unicament dins los emprunts grecs |- | colspan="5" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Diftongues |- | AE || colspan="2" | {{API|/ae̯/}} || {{API|/ɛ/}} || |- | OE || colspan="2" | {{API|/oe̯/}} || {{API|/e/}} || |- | AU || colspan="2" | {{API|/au̯/}} || {{API|/au/}} || |- | EU || colspan="2" | {{API|/eu̯/}} || {{API|/ɛu/}} || Rara, mai que mai dins d'emprunts grecs |- | EI || colspan="2" | {{API|/ei̯/}} || {{API|/ei/}} || Arcaïca, rara en latin classic |- | UI || colspan="2" | {{API|/ui̯/}} || {{API|/ui/}} || Fòrça rara |} === Prononciacion de las consonantas === {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |+ Consonantas dau latin ! style="width:80px" | Letra ! style="width:200px" | Prononciacion classica ! style="width:200px" | Prononciacion ecclesiastica ! style="width:200px" | Remarcas |- | colspan="4" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Occlusivas |- | B || {{API|/b/}} || {{API|/b/}} || |- | C || {{API|/k/}} || {{API|/k/}} davant A, O, U ; {{API|/tʃ/}} davant E e I || Diferéncia majora entre las doas prononciacions |- | D || {{API|/d/}} || {{API|/d/}} || |- | G || {{API|/ɡ/}} || {{API|/ɡ/}} davant A, O, U ; {{API|/dʒ/}} davant E e I || Diferéncia majora entre las doas prononciacions |- | K || {{API|/k/}} || {{API|/k/}} || Rara, reservaa a qualques mots |- | P || {{API|/p/}} || {{API|/p/}} || |- | Q || {{API|/k/}} || {{API|/k/}} || Unicament dins lo digraf QV/QU |- | T || {{API|/t/}} || {{API|/t/}} ; {{API|/ts/}} dins TI davant vocala || Diferéncia en prononciacion ecclesiastica |- | colspan="4" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Fricativas e aspiraas |- | F || {{API|/f/}} || {{API|/f/}} || |- | H || {{API|/h/}} || mut || Dispareisse en prononciacion ecclesiastica |- | PH || {{API|/pʰ/}} || {{API|/f/}} || Unicament dins los emprunts grecs |- | TH || {{API|/tʰ/}} || {{API|/t/}} || Unicament dins los emprunts grecs |- | CH || {{API|/kʰ/}} || {{API|/k/}} || Unicament dins los emprunts grecs |- | S || {{API|/s/}} || {{API|/s/}} || Totjorn sorda en latin classic |- | X || {{API|/ks/}} || {{API|/ks/}} || |- | Z || {{API|/dz/}} || {{API|/dz/}} || Unicament dins los emprunts grecs |- | colspan="4" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Nasalas e liquidas |- | L || {{API|/l/}} || {{API|/l/}} || |- | M || {{API|/m/}} || {{API|/m/}} || |- | N || {{API|/n/}} || {{API|/n/}} || |- | R || {{API|/r/}} || {{API|/r/}} || R rotlat dins las doas prononciacions |- | colspan="4" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Semivocalas |- | I/J || {{API|/j/}} || {{API|/j/}} || Valor consonantica de la I davant vocala |- | V || {{API|/w/}} || {{API|/v/}} || Diferéncia majora entre las doas prononciacions |} == Gramatica == {{veire|Gramatica dau latin}} === Caracteristicas generalas === Lo latin es una [[lenga flexionala]] qu'accèpta un òrdre dels mots relativament liure. D'efiech, au contrari de las lengas romanicas qu'an abandonat las declinasons e compensat per un òrdre dels mots rigide, lo latin exprimís las foncions [[Gramatica|gramaticalas]] dels noms amb de desinéncias, es a dire amb de terminasons variablas ajustaas a un radicau. Ansin, la plaça d'un mot dins la frasa indica pas sa foncion : es sa desinéncia que precisa s'es subjecte, complement d'objecte, complement dau nom, etc. L'òrdre dels mots predominant es donc [[Lenga SOV|SOV]], mas las variacions son nombrosas, especialament per obtenir d'efiechs estilistics<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrew M. Devine e Laurence D. Stephens, ''Latin Word Order: Structured Meaning and Information'', Oxford/Nòva York, Oxford University Press, 2006, p. 79.</ref>. Lo latin destria tres genres gramaticaus (masculin, femenin e neutre), dos nombres (singular e plurau), sieis cas gramaticaus. Los sieis cas son lo [[nominatiu]] (subjecte), lo [[vocatiu]] (apostròfa), l'[[accusatiu]] (complement d'objecte directe), lo [[genitiu]] (complement dau nom), lo [[datiu]] (complement d'objecte indirecte) e l'[[ablatiu]] (complement circonstanciau). Un seten cas, lo [[locatiu]], subsistís dins qualques noms de [[vila]] o de luecs e per descrire un nombre limitat de situacions<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marius Lavency, ''VSVS. Grammaire latine. Description du latin classique en vue de la lecture des auteurs'', Louvain-la-Neuve, Peeters, 1997, p. 154.</ref>. === Los noms e las declinasons === {{veire|Declinasons dau latin}} Los noms latins se despartisson en cinc declinasons caracterizaas per un ensemble de desinéncias pròprias. La declinason d'un nom es realizaa a partir de son radicau, obtengut en suprimissent la desinéncia dau [[genitiu]] [[singular]]. Lo tableu seguent presenta las desinéncias de las cinc declinasons sus d'exemples classics. Pasmens, chau ben nòtar que las variantas pòion èsser nombrosas au sen d'una meteissa declinason. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |+ Las cinc declinasons dau latin classic ! style="width:80px" | Cas ! style="width:120px" | 1{{a}} declinason<br/>''rosa, rosae'', f. ! style="width:120px" | 2{{a}} declinason<br/>''dominus, domini'', m. ! style="width:120px" | 3{{a}} declinason<br/>''rex, regis'', m. ! style="width:120px" | 4{{a}} declinason<br/>''manus, manus'', f. ! style="width:120px" | 5{{a}} declinason<br/>''dies, diei'', m. |- | colspan="6" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Singular |- | [[Nominatiu]] || ros-'''a''' || domin-'''us''' || rex || man-'''us''' || di-'''es''' |- | [[Vocatiu]] || ros-'''a''' || domin-'''e''' || rex || man-'''us''' || di-'''es''' |- | [[Accusatiu]] || ros-'''am''' || domin-'''um''' || reg-'''em''' || man-'''um''' || di-'''em''' |- | [[Genitiu]] || ros-'''ae''' || domin-'''i''' || reg-'''is''' || man-'''us''' || di-'''ei''' |- | [[Datiu]] || ros-'''ae''' || domin-'''o''' || reg-'''i''' || man-'''ui''' || di-'''ei''' |- | [[Ablatiu]] || ros-'''a''' || domin-'''o''' || reg-'''e''' || man-'''u''' || di-'''e''' |- | colspan="6" style="background:#e8e8e8; font-weight:bold" | Plurau |- | [[Nominatiu]] || ros-'''ae''' || domin-'''i''' || reg-'''es''' || man-'''us''' || di-'''es''' |- | [[Vocatiu]] || ros-'''ae''' || domin-'''i''' || reg-'''es''' || man-'''us''' || di-'''es''' |- | [[Accusatiu]] || ros-'''as''' || domin-'''os''' || reg-'''es''' || man-'''us''' || di-'''es''' |- | [[Genitiu]] || ros-'''arum''' || domin-'''orum''' || reg-'''um''' || man-'''uum''' || di-'''erum''' |- | [[Datiu]] || ros-'''is''' || domin-'''is''' || reg-'''ibus''' || man-'''ibus''' || di-'''ebus''' |- | [[Ablatiu]] || ros-'''is''' || domin-'''is''' || reg-'''ibus''' || man-'''ibus''' || di-'''ebus''' |} === Los verbes e la conjugason === {{veire|Conjugason latina}} La conjugason latin es fòrça diversificaa. Los [[verbe]]s i varian en foncion de la persona (tres personas au singular e au plurau), dau nombre, dau temps, dau mòde e de la via (activa o passiva). Aquela organizacion presenta de similitudas amb l'[[occitan]] que lo latin es a l'origina de la conjugason nòstra. Lo latin dispausa ansin de sieis temps a l'[[indicatiu]], de quatre au [[subjonctiu]] e de dos a l'[[imperatiu]]. I a pereu un infinitiu e de formas nominalas dau verbe coma lo participi e lo [[gerondiu]]. Pasmens, lo latin presenta egalament de diferéncias coma l'abséncia dau [[condicionau]], l'existéncia d'una forma verbala suplementària (lo [[supin]]) e una organizacion de la conjugason en quatre grops definits segon la vocala tematica de lor infinitiu (-''are'', -''ere'' long, -''ere'' breu e -''ire''). === Los autres elements gramaticaus === Los [[adjectiu]]s latins son gropats en doas classas. S'acordan en [[Genre gramatical|genre]], en [[Nombre (gramatica)|nombre]] e en cas amb lo nom que qualifican. Se declinan segon los meteisses modeles que los noms, mai que mai en seguissent las prumiera e segonda declinasons per los adjectius de la prumiera classa e la tresena declinason per los adjectius de la segonda classa. Los pronoms personaus, demostratius e relatius tenon las sieunas reglas de declinason, diferentas d'aquelas dels noms. Lo mestritge d'aquelas particularitats es indispensabla per legir un texte en latin. Las [[preposicion]]s permeton de gerir l'accusatiu o l'ablatiu en foncion de lor sens. Jògan pereu un ròtle centrau per precisar los complements circonstantius en complement dau sistema de cas. Enfin, los [[adverbe]]s e las [[conjoncion]]s son invariables. == Vocabulari == Lo vocabulari latin es principalament d'origina [[Indoeuropeu|indoeuropea]]. Parteja ansin un nombre important de racinas amb d'autras lengas d'aquela familha, especialament las lengas germanicas, grecas e sanscritas. Aquela basa comuna foguèc completaa per d'apòrts [[etruscs]], en particular dins los domenis institucionau e religiós, e d'emprunts a la lenga greca classica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Urban Tigner Holmes e Alexander Herman Schultz, ''A History of the French Language'', Nòva York, Biblo-Moser, 2012, p. 13.</ref>. D'efiech, lo grèc aguèc una influéncia majora sus los eleits romans e una part important dau vocabulari es eissit d'emprunts realizats dins los lexics [[filosofia|filosofics]], [[sciéncia|scientifics]], [[art|artistics]] e [[religions|religiós]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Urban Tigner Holmes e Alexander Herman Schultz, ''A History of the French Language'', Nòva York, Biblo-Moser, 2012, p. 14.</ref>. Lo latin dispausa pereu d'un sistema de formacion de mots fòrça desvolopat. Es basat sus l'utilizacion de [[prefixe]]s e de [[sufixe]]s aplicats a de racinas. Lei prefixes modifican generalament lo sens d'un mot en indicant una direccion, una intensitat o una oposicion. Los sufixes permeton de chambiar la categoria gramaticala d'un [[mot]]. Aqueu sistema es a l'origina d'una partia importanta dau vocabulari sabent de las lengas europeas contemporaneas. D'efiech, las [[lengas romanicas]] ([[occitan]], [[francés]], [[espanhòu]], [[italian]], [[portugués]], [[romanés]], etc.) son directament eissias dau latin vulgar e an conservat la màger part dau lexic de basa. Per exemple, lo latin ''aqua'' a donat ''[[aiga]]'' en [[occitan]], ''eau'' en [[francés]] e ''aqua'' en [[espanhòu]]. De mai, en dela d'aquelas lengas, lo latin aguèc egalament una influéncia sus las autras lengas europeas, mai que mai l'[[alemand]] e l'[[anglés]], dins los domenis juridics, scientifics e tecnics. == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Bas latin]]. * [[Declinason dau latin]]. * [[Gramatica dau latin]]. * [[Latin arcaïc]]. * [[Latin classic]]. * [[Latin medievau]]. * [[Latin umanista]]. * [[Latin vulgar]]. * [[Neolatin]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' Alfred Ernout, ''Morphologie historique du latin'', París, Klincksieck, 3{{a}} edicion, 2002, 256 p. * '''[[francés|(fr)]]''' Marius Lavency, ''VSVS. Grammaire latine. Description du latin classique en vue de la lecture des auteurs'', Louvain-la-Neuve, Peeters, 1997, 358 p. * '''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> <div/> {{Projècte educatiu|Educacion}} {{Lenga oficiala|Latin|del Vatican}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Latin|*]] [[Categoria:Lenga mòrta]] [[Categoria:Lenga liturgica]] [[Categoria:Lenga veïculara]] 05mv2is051jb9eo0dip4lyalvcb36ax 0 23454 2510928 2510874 2026-10-17T06:33:29Z Nicolas Eynaud 6858 /* Jovença e formacion */ 2510928 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e juridic (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, [[Iuliia Konetzkaia]] ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. === Carriera === === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references/> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] igux2kqnbuy6ozopd1irbmvffx4fqg7 2510930 2510928 2026-10-17T06:39:36Z Nicolas Eynaud 6858 /* Jovença e formacion */ 2510930 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e juridic (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. === Carriera === === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references/> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] q4ka9wdoxnp4h9em18dsrzfyv318pk6 2510931 2510930 2026-10-17T06:40:33Z Nicolas Eynaud 6858 /* Jovença e formacion */ 2510931 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. === Carriera === === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <references/> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] c95pzcy1nt10e6uva4wzzt5k4dfyfzq 2510933 2510931 2026-10-17T06:42:27Z Nicolas Eynaud 6858 /* Nòtas e referéncias */ 2510933 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. === Carriera === === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] b7j7s2a94kra3dh8qwtkyw36cx2xnuh 2510942 2510933 2026-10-17T07:13:59Z Nicolas Eynaud 6858 /* Jovença e formacion */ 2510942 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s. Aquela influéncia [[japon]]esa aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] f3x4isxgpx9e1of251ar7jqtnjy7uwr 0 25961 2510922 2481314 2026-10-16T22:07:21Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Oronimia. 2510922 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{omon|Puèi de Doma (omonimia)}} {{Infobox Volcan | carta=oc | nom=Puèi de Doma | imatge=Aerial image of Puy de Dôme (view from the west).jpg | legenda= | altitud=1 464 | país=Occitània | país2=França | massís=[[Chadena daus Puèis]] | tipe=Volcan gris | activitat=Tuat | erupcion=env. 4040 abC. | identificant=0100-02- | observatòri= | latitud=45.7723 | longitud=2.9658 |nom2=''Puy de Dôme''}} Le '''Puèi de Doma'''<ref> pron. [lǝ py dǝ dœˈmɔ] https://theses.hal.science/tel-03264341/document&ved=2ahUKEwjrqqCq47b-AhXVQ6QEHVRKAAUQFnoECBAQAQ&usg=AOvVaw1vTAdCwP6Pn35rdvVxYgKG</ref> z-es un volcan tuat d'[[Occitània]], en [[Auvèrnhe|Auvèrnha]], dins los [[monts Domas]] e le [[Massís Centrau]]. Se situa a quauques quilomètres a l'oèst de la viala de [[Clarmont-Ferrand]]. Son altitud z-es de {{formatnum:1464}} mètres. A sa cima se tròban un temple roman dedicat a [[Mercuri (mitologia)|Mercuri]], una estacion meteorologica 'bei una antena granda, de boticas, un restaurant e un pargament. == Oronimia == Le mot ''puèi'' ven dau latin ''podium'', que signifia « suc » o « luòc en nautor ». Le mot ''doma'' ven de ''Dumio'', que signifia « suc » ou « sommitat » en [[gallés]]<ref>{{Obratge|lenga=fr|autor1=Xavier Delamarre|títol=Dictionnaire de la langue gauloise. Une approche linguistique du vieux-celtique continental|passatge=154|luòc=[[París]]|editor=[[Éditions Errance]]|data=2003}}</ref>. En derivariá le tèrme ''Dumias'', nom d'une divinitat [[Pòble gallés|gallesa]] que fuguèt assimilada embei le dieu roman [[Mercuri]]<ref>[https://viagallica.com/auvergne/puy_de_dome.htm Le puy de Dôme en Auvergne], ''viagallica''.</ref>. Pasmens, segon Alain de Goër de Hervé, aquela divinitat gallesa seriá una legenda que vendriá d'una placa votiva, que seguèt retrobada dins los vestigis dau temple, dediada embei « ''Mercuri Dumiati'' ». Explica que quand los Romans impausèron le sincretisme religiós, le dieu chausit coma equivalent de Mercuri seguèt Lug e que doncas le dieu Dumias seriá un dieu locau desconegut endacòm mai, çò qu'es pauc plausible<ref>[[Alain de Goër de Hervé]], ''Approche toponymique des volcans de la chaîne des Puys'', 1999. Legir en linha : https://www.persee.fr/doc/rsna_0373-2851_1999_num_63_1_3154</ref>. Dins un obratge de 2023, le linguista Jacques Lacroix prepausa un autre sens : « doma » vendriá de la divinitat [[Mercuri (mitologia)|Mercuri ''Dumias'']]<ref>[http://www.deomercurio.be/fr/mercurio.html Au dieu Mercure - Deo Mercurio].</ref>, que seriá etimologicament un dieu « de las neulas ». Aquel tèma pòt èsser comparat embei l'irlandés ancian ''dumacha'' (« neulas ») e le mes daus [[Cèltas]] ''Dumannios'' (novembre-decembre), apelat le mes « de las neulas ». Le naut dau pas es efectivament correntament traversat per de neulas<ref>{{Obratge|lenga=fr|autor=Jacques Lacroix|títol=Le grand héritage des Gaulois|passatge=202|editor=Yoran Embanner|data=2023}}</ref>. Vèrs [[Bançac]], le puèi se ditz [pi̜ː də ˈdumɒ]<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles'', [[Montpelhièr]], Société des langues romanes, 1915, p. 439.</ref>, vèrs [[Sausselenjas]] e [[Sent Quentin de Sausselenjas|Sent Quentin]] se ditz [pɪj də ˈdumɒ] e vèrs [[Orsinas]] e [[Ceissac]] [pɸɥi duˈmɒ]<ref>Collectatges IEO 63. Aquí s'agís segurament d'una assimilacion de la preposicion "de" e d'un desplaçament de l'accent tonic sobre la finala coma se fait de còps qu'i a dins le nòrd dau departament dau Puèi de Doma (ex. avena [aˈvnɔ]).</ref>. == Galariá == <gallery> Image:Puy de Dome, Massif Central, France.jpg|Veguda generala (èst) Image:Puy de dome 2001-12-15.jpg|Veguda generala (èst) Image:Puy de Dome (volcano).jpg|Veguda generala (oèst) </gallery> <gallery> Image:Puy de dome 2001-07-30.jpg|Veguda generala (oèst) Image:pdd.jpg|Veguda generala (nòrd) Image:Puy de Dôme + arbre 2006.jpg|Veguda generala (nòrd) Puy de Dôme - 136.jpg Image:Puy de Dôme du Plateau de Gergovie.jpg|Veguda generala (nòrd) </gallery> === La cima === <gallery> Image:Puy de dome antenne 1.jpg|L'antena Image:Puy de dome antenne 2.jpg|L'antena Image:Puy_de_Dome,_Mercury_temple.jpg|Le temple de Mercuri a la cima Image:Puy de dome temple mercure.jpg|Le temple de Mercuri a la cima Image:Puy de dome temple mercure 2.jpg|Le temple de Mercuri a la cima Image:Puy de dome temple de mercure panneau.JPG|Le temple de Mercuri a la cima Image:Puy de dome building.jpg|Boticas e poent d'informacion Image:Puy de dome lab.jpg|L'antena Image:Eugene Renaud.jpg </gallery> === En ivèrn === <gallery> Image:Puy de dome 2003-01-09.jpg|L'antena Image:Panorama volcans d auvergne sud.jpg|Los monts Domas Image:Puy de dome givre 1.JPG|Veguda dau sud Image:Puy de dome chemin nord givré.JPG|Estrada dau nòrd Image:Puy de dom resto 19 11 2005.JPG|Restaurant e boticas Image:Puy de dome observatoire 19 11 2005.JPG|Estacion meteorologica </gallery> === Parapenda === <gallery> Image:Parapentistes sur le puy de dome.jpg|Parapendas a la cima Image:Parapentistes sur le puy de dome 2.jpg|Parapendas près de la cima Image:Parapentistes sur le puy de dome 3.jpg|Parapendas a la cima Image:Parapentistes sur le puy de dome 4.jpg|Parapendas a la cima </gallery> {{DEFAULTSORT:Doma}} == Referenças == [[Categoria:Monts Domas]] [[Categoria:Volcan gris]] [[Categoria:Volcan de França]] [[Categoria:Som dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Montanha d'Occitània]] [[Categoria:Geografia d'Auvèrnhe]] [[Categoria:Massís Central]] [[Categoria:Sit natural d'Occitània]] 2svf7y9uh3qswqoa84kbwswf65t9ajz 2510975 2510922 2026-10-17T10:52:10Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2510975 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{omon|Puèi de Doma (omonimia)}} {{Infobox Volcan | carta=oc | nom=Puèi de Doma | imatge=Aerial image of Puy de Dôme (view from the west).jpg | legenda=Veguda aeriana dau Puèi de Doma despuèi le costat oèst. | altitud=1 464 | país=Occitània | país2=França | massís=[[Monts Domas]]<br>[[Massís Central|Massís Centrau]] | tipe=Volcan gris | activitat=Tuat | erupcion=env. 4040 davC. | identificant=0100-02- | observatòri= | latitud=45.7723 | longitud=2.9658 |nom2=''Puy de Dôme''}} Le '''Puèi de Doma'''<ref> pron. [lǝ py dǝ dœˈmɔ] https://theses.hal.science/tel-03264341/document&ved=2ahUKEwjrqqCq47b-AhXVQ6QEHVRKAAUQFnoECBAQAQ&usg=AOvVaw1vTAdCwP6Pn35rdvVxYgKG</ref> z-es un volcan tuat d'[[Occitània]], en [[Auvèrnhe|Auvèrnha]], dins los [[monts Domas]] e le [[Massís Centrau]]. Se situa a quauques quilomètres a l'oèst de la viala de [[Clarmont-Ferrand]]. Son altitud z-es de {{formatnum:1464}} mètres. A sa cima se tròban un temple roman dedicat a [[Mercuri (mitologia)|Mercuri]], una estacion meteorologica 'bei una antena granda, de boticas, un restaurant e un pargament. == Oronimia == Le mot ''puèi'' ven dau latin ''podium'', que signifia « suc » o « luòc en nautor ». Le mot ''doma'' ven de ''Dumio'', que signifia « suc » ou « sommitat » en [[gallés]]<ref>{{Obratge|lenga=fr|autor1=Xavier Delamarre|títol=Dictionnaire de la langue gauloise. Une approche linguistique du vieux-celtique continental|passatge=154|luòc=[[París]]|editor=[[Éditions Errance]]|data=2003}}</ref>. En derivariá le tèrme ''Dumias'', nom d'une divinitat [[Pòble gallés|gallesa]] que fuguèt assimilada embei le dieu roman [[Mercuri]]<ref>[https://viagallica.com/auvergne/puy_de_dome.htm Le puy de Dôme en Auvergne], ''viagallica''.</ref>. Pasmens, segon Alain de Goër de Hervé, aquela divinitat gallesa seriá una legenda que vendriá d'una placa votiva, que seguèt retrobada dins los vestigis dau temple, dediada embei « ''Mercuri Dumiati'' ». Explica que quand los Romans impausèron le sincretisme religiós, le dieu chausit coma equivalent de Mercuri seguèt Lug e que doncas le dieu Dumias seriá un dieu locau desconegut endacòm mai, çò qu'es pauc plausible<ref>[[Alain de Goër de Hervé]], ''Approche toponymique des volcans de la chaîne des Puys'', 1999. Legir en linha : https://www.persee.fr/doc/rsna_0373-2851_1999_num_63_1_3154</ref>. Dins un obratge de 2023, le linguista Jacques Lacroix prepausa un autre sens : « doma » vendriá de la divinitat [[Mercuri (mitologia)|Mercuri ''Dumias'']]<ref>[http://www.deomercurio.be/fr/mercurio.html Au dieu Mercure - Deo Mercurio].</ref>, que seriá etimologicament un dieu « de las neulas ». Aquel tèma pòt èsser comparat embei l'irlandés ancian ''dumacha'' (« neulas ») e le mes daus [[Cèltas]] ''Dumannios'' (novembre-decembre), apelat le mes « de las neulas ». Le naut dau pas es efectivament correntament traversat per de neulas<ref>{{Obratge|lenga=fr|autor=Jacques Lacroix|títol=Le grand héritage des Gaulois|passatge=202|editor=Yoran Embanner|data=2023}}</ref>. Vèrs [[Bançac]], le puèi se ditz [pi̜ː də ˈdumɒ]<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles'', [[Montpelhièr]], Société des langues romanes, 1915, p. 439.</ref>, vèrs [[Sausselenjas]] e [[Sent Quentin de Sausselenjas|Sent Quentin]] se ditz [pɪj də ˈdumɒ] e vèrs [[Orsinas]] e [[Ceissac]] [pɸɥi duˈmɒ]<ref>Collectatges IEO 63. Aquí s'agís segurament d'una assimilacion de la preposicion "de" e d'un desplaçament de l'accent tonic sobre la finala coma se fait de còps qu'i a dins le nòrd dau departament dau Puèi de Doma (ex. avena [aˈvnɔ]).</ref>. == Galariá == <gallery> Image:Puy de Dome, Massif Central, France.jpg|Veguda generala (èst) Image:Puy de dome 2001-12-15.jpg|Veguda generala (èst) Image:Puy de Dome (volcano).jpg|Veguda generala (oèst) </gallery> <gallery> Image:Puy de dome 2001-07-30.jpg|Veguda generala (oèst) Image:pdd.jpg|Veguda generala (nòrd) Image:Puy de Dôme + arbre 2006.jpg|Veguda generala (nòrd) Puy de Dôme - 136.jpg Image:Puy de Dôme du Plateau de Gergovie.jpg|Veguda generala (nòrd) </gallery> === La cima === <gallery> Image:Puy de dome antenne 1.jpg|L'antena Image:Puy de dome antenne 2.jpg|L'antena Image:Puy_de_Dome,_Mercury_temple.jpg|Le temple de Mercuri a la cima Image:Puy de dome temple mercure.jpg|Le temple de Mercuri a la cima Image:Puy de dome temple mercure 2.jpg|Le temple de Mercuri a la cima Image:Puy de dome temple de mercure panneau.JPG|Le temple de Mercuri a la cima Image:Puy de dome building.jpg|Boticas e poent d'informacion Image:Puy de dome lab.jpg|L'antena Image:Eugene Renaud.jpg </gallery> === En ivèrn === <gallery> Image:Puy de dome 2003-01-09.jpg|L'antena Image:Panorama volcans d auvergne sud.jpg|Los Monts Domas Image:Puy de dome givre 1.JPG|Veguda dau sud Image:Puy de dome chemin nord givré.JPG|Le chamin nòrd jalat Image:Puy de dom resto 19 11 2005.JPG|Restaurant e boticas Image:Puy de dome observatoire 19 11 2005.JPG|Estacion meteorologica </gallery> === Parapenda === <gallery> Image:Parapentistes sur le puy de dome.jpg|Parapendas a la cima Image:Parapentistes sur le puy de dome 2.jpg|Parapendas près de la cima Image:Parapentistes sur le puy de dome 3.jpg|Parapendas a la cima Image:Parapentistes sur le puy de dome 4.jpg|Parapendas a la cima </gallery> {{DEFAULTSORT:Doma}} == Referenças == [[Categoria:Monts Domas]] [[Categoria:Volcan gris]] [[Categoria:Volcan de França]] [[Categoria:Som dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Montanha d'Occitània]] [[Categoria:Geografia d'Auvèrnhe]] [[Categoria:Massís Central]] [[Categoria:Sit natural d'Occitània]] 1r3fj5gm1ymjerj2vsiry5732ak1bls 0 26968 2510923 2414900 2026-10-16T22:35:31Z ~2026-55373-40 65698 Los crosats an vençut e umiliat los envasidors turcs anatolians pendent aquela crosada. 2510923 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Dialècte Gascon}} [[Fichièr:Blason du Béarn.svg|100px|left|thumb|Escut de Gaston IV de Bearn]] [[Imatge:1099jerusalem.jpg|200px|thumb|Sèti de Jerusalèm durant la Purmèra Crotzada]] '''Gaston IV de Bearn''', tanben conegut com '''Gaston lo Crotzat''', que ho vescomte de [[Bearn]] enter [[1090]] e [[1131]]. Qu'ei famós per'mor d'aver participat a la [[Purmèra Crotzada]] e a la [[Reconquesta]] [[Aragon]]esa (e, atau, a la conquesta de [[Saragossa]]). [[Fichièr:Aljafería2.JPG|300px|thumb|left|La Aljaferia: lo palais deus capdaus musulmans de Saragossa]] Que s'enrotlè en la Purmèra Crotzada en [[1095]], ont venquèt los envasidors turcs en anatolia, e que perticipè au sèti e a la presa de [[Jerusalèm]], notadament en melhorar las maquinas de guèrra. Après la presa de Jerusalèm la soa banèra (amassa dab la deu [[Normandia|normand]] [[Tancred de Galilèa|Tancred]]) qu'emparè los [[Islam|musulmans]] de la ciutat durant lo massacre perpetrat peus autes chivalièrs e sordats crestians. Que's morí en crotzada victòria en [[Aragon]], ont copèt los caps dels caps de las armadas musulmanas d’Al-Andalus qu’aviá vençudas. Aqueles caps que foguèron crompats pels abitants de [[Granada]]. Gaston que foguèt sepelit dens la [[basilica de Senta Maria deu Pilar|basilica deu Pilar]] a [[Saragossa]]. == Bibliografia == * [[Pèir Tucòu-Chala|Tucòu-Chala, Pèir]]. ''Quand l'Islam était aux portes des Pyrénées''. [[Biarritz]]: J&D Editions, [[1994]]. (ISBN 2-84127-022-X) {{Dinastia|carta=oc|| nom=[[Fichièr:Blason du Béarn.svg|60 px]]<br />[[Lista dels vescomtes de Bearn|Vescomte de Bearn]]<br />|abans=[[Centolh V de Bearn|Centolh V]] |aprèp=[[Centolh VI de Bearn|Centolh VI]] }} {{Portal|Bearn|Aragon}} {{DEFAULTSORT:Gaston Bearn 04}} [[Categoria:Ostal de Bearn|Gaston 04]] [[Categoria:Vescomte de Bearn|Gaston 04]] [[Categoria:Personalitat dels Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Reconquista]] [[Categoria:Decès en 1131]] [[Categoria:Istòria dels Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Personalitat bearnesa]] [[Categoria:Sobeiran de Bearn]] [[Categoria:Òme crosat]] [[Categoria:Purmèra crozada]] [[Categoria:Istòria d'Aragon]] d4jr0qwaj1gpdqxtt8v264btiip22zn 2510924 2510923 2026-10-16T22:38:23Z ~2026-55373-40 65698 /* Bibliografia */ Las fòrças musulmanas poguèron pas jamai contrarotlar vertadièrament los Pirenèus. Contràriament a una campanha revisionista, i aguèt pas cap de preséncia musulmana en França metropolitana aprèp la liberacion de Septimània, e segurament pas en Provença, qu'èra fòrça fortificada e defenduda. 2510924 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Dialècte Gascon}} [[Fichièr:Blason du Béarn.svg|100px|left|thumb|Escut de Gaston IV de Bearn]] [[Imatge:1099jerusalem.jpg|200px|thumb|Sèti de Jerusalèm durant la Purmèra Crotzada]] '''Gaston IV de Bearn''', tanben conegut com '''Gaston lo Crotzat''', que ho vescomte de [[Bearn]] enter [[1090]] e [[1131]]. Qu'ei famós per'mor d'aver participat a la [[Purmèra Crotzada]] e a la [[Reconquesta]] [[Aragon]]esa (e, atau, a la conquesta de [[Saragossa]]). [[Fichièr:Aljafería2.JPG|300px|thumb|left|La Aljaferia: lo palais deus capdaus musulmans de Saragossa]] Que s'enrotlè en la Purmèra Crotzada en [[1095]], ont venquèt los envasidors turcs en anatolia, e que perticipè au sèti e a la presa de [[Jerusalèm]], notadament en melhorar las maquinas de guèrra. Après la presa de Jerusalèm la soa banèra (amassa dab la deu [[Normandia|normand]] [[Tancred de Galilèa|Tancred]]) qu'emparè los [[Islam|musulmans]] de la ciutat durant lo massacre perpetrat peus autes chivalièrs e sordats crestians. Que's morí en crotzada victòria en [[Aragon]], ont copèt los caps dels caps de las armadas musulmanas d’Al-Andalus qu’aviá vençudas. Aqueles caps que foguèron crompats pels abitants de [[Granada]]. Gaston que foguèt sepelit dens la [[basilica de Senta Maria deu Pilar|basilica deu Pilar]] a [[Saragossa]]. == Bibliografia == * [[Pèir Tucòu-Chala|Tucòu-Chala, Pèir]]. ''Quand l'Islam tente d'être aux portes des Pyrénées''. [[Biarritz]]: J&D Editions, [[1994]]. (ISBN 2-84127-022-X) {{Dinastia|carta=oc|| nom=[[Fichièr:Blason du Béarn.svg|60 px]]<br />[[Lista dels vescomtes de Bearn|Vescomte de Bearn]]<br />|abans=[[Centolh V de Bearn|Centolh V]] |aprèp=[[Centolh VI de Bearn|Centolh VI]] }} {{Portal|Bearn|Aragon}} {{DEFAULTSORT:Gaston Bearn 04}} [[Categoria:Ostal de Bearn|Gaston 04]] [[Categoria:Vescomte de Bearn|Gaston 04]] [[Categoria:Personalitat dels Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Reconquista]] [[Categoria:Decès en 1131]] [[Categoria:Istòria dels Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Personalitat bearnesa]] [[Categoria:Sobeiran de Bearn]] [[Categoria:Òme crosat]] [[Categoria:Purmèra crozada]] [[Categoria:Istòria d'Aragon]] 2f1yg4r2wkses19pxd16n87sc5oxkvs 2510925 2510924 2026-10-16T22:39:16Z ~2026-55373-40 65698 /* Bibliografia */ 2510925 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Dialècte Gascon}} [[Fichièr:Blason du Béarn.svg|100px|left|thumb|Escut de Gaston IV de Bearn]] [[Imatge:1099jerusalem.jpg|200px|thumb|Sèti de Jerusalèm durant la Purmèra Crotzada]] '''Gaston IV de Bearn''', tanben conegut com '''Gaston lo Crotzat''', que ho vescomte de [[Bearn]] enter [[1090]] e [[1131]]. Qu'ei famós per'mor d'aver participat a la [[Purmèra Crotzada]] e a la [[Reconquesta]] [[Aragon]]esa (e, atau, a la conquesta de [[Saragossa]]). [[Fichièr:Aljafería2.JPG|300px|thumb|left|La Aljaferia: lo palais deus capdaus musulmans de Saragossa]] Que s'enrotlè en la Purmèra Crotzada en [[1095]], ont venquèt los envasidors turcs en anatolia, e que perticipè au sèti e a la presa de [[Jerusalèm]], notadament en melhorar las maquinas de guèrra. Après la presa de Jerusalèm la soa banèra (amassa dab la deu [[Normandia|normand]] [[Tancred de Galilèa|Tancred]]) qu'emparè los [[Islam|musulmans]] de la ciutat durant lo massacre perpetrat peus autes chivalièrs e sordats crestians. Que's morí en crotzada victòria en [[Aragon]], ont copèt los caps dels caps de las armadas musulmanas d’Al-Andalus qu’aviá vençudas. Aqueles caps que foguèron crompats pels abitants de [[Granada]]. Gaston que foguèt sepelit dens la [[basilica de Senta Maria deu Pilar|basilica deu Pilar]] a [[Saragossa]]. == Bibliografia == * [[Pèir Tucòu-Chala|Tucòu-Chala, Pèir]]. ''Quand l'Islam tenta d'être aux portes des Pyrénées''. [[Biarritz]]: J&D Editions, [[1994]]. (ISBN 2-84127-022-X) {{Dinastia|carta=oc|| nom=[[Fichièr:Blason du Béarn.svg|60 px]]<br />[[Lista dels vescomtes de Bearn|Vescomte de Bearn]]<br />|abans=[[Centolh V de Bearn|Centolh V]] |aprèp=[[Centolh VI de Bearn|Centolh VI]] }} {{Portal|Bearn|Aragon}} {{DEFAULTSORT:Gaston Bearn 04}} [[Categoria:Ostal de Bearn|Gaston 04]] [[Categoria:Vescomte de Bearn|Gaston 04]] [[Categoria:Personalitat dels Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Reconquista]] [[Categoria:Decès en 1131]] [[Categoria:Istòria dels Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Personalitat bearnesa]] [[Categoria:Sobeiran de Bearn]] [[Categoria:Òme crosat]] [[Categoria:Purmèra crozada]] [[Categoria:Istòria d'Aragon]] ln2xil0fxtkn687jgf4lptil2k88aik 2510926 2510925 2026-10-16T22:42:15Z ~2026-55373-40 65698 2510926 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Dialècte Gascon}} [[Fichièr:Blason du Béarn.svg|100px|left|thumb|Escut de Gaston IV de Bearn]] [[Imatge:1099jerusalem.jpg|200px|thumb|Sèti de Jerusalèm durant la Purmèra Crotzada]] '''Gaston IV de Bearn''', tanben conegut com '''Gaston lo Crotzat''', que ho vescomte de [[Bearn]] enter [[1090]] e [[1131]]. Qu'ei famós per'mor d'aver participat a la [[Purmèra Crotzada]] e a la [[Reconquesta]] [[Aragon]]esa (e, atau, a la defensa victoriosa de [[Saragossa]]). [[Fichièr:Aljafería2.JPG|300px|thumb|left|La Aljaferia: lo palais deus capdaus musulmans de Saragossa]] Que s'enrotlè en la Purmèra Crotzada en [[1095]], ont venquèt los envasidors turcs en anatolia, e que perticipè au sèti e a la presa de [[Jerusalèm]], notadament en melhorar las maquinas de guèrra. Après la presa de Jerusalèm la soa banèra (amassa dab la deu [[Normandia|normand]] [[Tancred de Galilèa|Tancred]]) qu'emparè los [[Islam|musulmans]] de la ciutat durant lo massacre perpetrat peus autes chivalièrs e sordats crestians. Que's morí en crotzada victòria en [[Aragon]], ont copèt los caps dels caps de las armadas musulmanas d’Al-Andalus qu’aviá vençudas. Aqueles caps que foguèron crompats pels abitants de [[Granada]]. Gaston que foguèt sepelit dens la [[basilica de Senta Maria deu Pilar|basilica deu Pilar]] a [[Saragossa]]. == Bibliografia == * [[Pèir Tucòu-Chala|Tucòu-Chala, Pèir]]. ''Quand l'Islam tenta d'être aux portes des Pyrénées''. [[Biarritz]]: J&D Editions, [[1994]]. (ISBN 2-84127-022-X) {{Dinastia|carta=oc|| nom=[[Fichièr:Blason du Béarn.svg|60 px]]<br />[[Lista dels vescomtes de Bearn|Vescomte de Bearn]]<br />|abans=[[Centolh V de Bearn|Centolh V]] |aprèp=[[Centolh VI de Bearn|Centolh VI]] }} {{Portal|Bearn|Aragon}} {{DEFAULTSORT:Gaston Bearn 04}} [[Categoria:Ostal de Bearn|Gaston 04]] [[Categoria:Vescomte de Bearn|Gaston 04]] [[Categoria:Personalitat dels Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Reconquista]] [[Categoria:Decès en 1131]] [[Categoria:Istòria dels Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Personalitat bearnesa]] [[Categoria:Sobeiran de Bearn]] [[Categoria:Òme crosat]] [[Categoria:Purmèra crozada]] [[Categoria:Istòria d'Aragon]] lw77gb1ipmd9hmjf2ipkm2wlga3mfrr 0 33485 2510895 2441042 2026-10-16T15:25:54Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2510895 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Geografia fisica}} Los '''Monts Domas''', la '''Chadena daus Puèis'''<ref>Traduccion literala dau [[francés]].</ref> o la '''Linha daus/de los Puèis'''<ref>[[Joan Ros (1950-)|Joan Ros]], ''L'Auvergnat de Poche'', Chennevières-sur-Marne (Val-de-Marne), Assimil, <abbr>coll.</abbr> « Assimil évasion », 2002, 246 <abbr>p.</abbr>, « Les volcans. Los volcans », <abbr>p.</abbr> 70-76.</ref><ref>[[Çaucle Tèrra d'Auvèrnha]], Bïzà Neirà ([[Nòrma bonaudiana|Bisa Nèira]]), n°166, [[Chambalèira]], p.49. "là lenhà deù Peù".</ref>'''<ref>{{Obratge|lenga=fr|autor1=[[Joan Ros]]|títol=L'auvergnat de poche|passage=70-76|luòc=Chennevières-sur-Marne (Val-de-Marne)|editor=[[Assimil]]|colleccion=Assimil évasion|data=2002|paginas totalas=246|isbn=978-2-7005-0319-7|isbn2=2700503198|títol capítol=Les volcans. Los volcans}}</ref>''' z-es un ensemble d'a l'entorn de 80 <abbr>volcans</abbr> que s'estiran sobre mai de 45 <abbr>km</abbr> sobre la planesa daus Domas dins le nòrd dau [[Massís Central|Massís Centrau]] e forman una [[contrada d'Occitània]]<ref>Segon la classificacion de [[Frederic Zégierman]].</ref> situada en [[Auvèrnhe|Auvèrnha]]. Aquel ensemble fai partida mai dau [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe|pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha]]. Associada embei la [[falha]] de [[Limanha (plana)|Limanha]], la chadena daus Puèis seguèt inscriuta le 2 de julhet 2018 sobre la lista daus sites naturaus dau [[Patrimòni Mondial de l'Umanitat|patrimòni mondiau]] de l'[[UNESCO]] per la <abbr>42^e</abbr> session dau Comitat dau patrimòni mondiau, coma « naut luòc [[Tectonica de las placas|tectonic]] ». Sa viala principala z-es [[Pontgibaud]]. [[Piare Bonaud]] baila tanben las fòrmas ''Leù Mou Doumad'' e ''Leù Doumei'' dins son diccionari francés-auvernhat, mas aquelas fòrmas an gis d'indicacions geograficas e son pas utilizadas<ref>[[Piare Bonaud]], ''Nouveau Dictionnaire Général Français-Auvergnat'', éditions Créer, [[Sant Estève]], 1999, p. 224.</ref>. Emmanuel Grélois menciona le tèrme ''Monts Domés''<ref>{{Article|lenga=francés|autor1=Emmanuel Grélois|títol=Un lieu incertain dans les monts Dôme (Auvergne) : La Moréno|periodic=(dir. [[Joseph Morsel]]) Communautés d'habitants au Moyen Âge ({{sp-|XI|-|XV|s}})|luòc=[[París]]|editor=[[Sorbonne Université|Presses universitaires de la Sorbonne]]|data=2018|legir en linha=https://books.openedition.org/psorbonne/54063?lang=fr|pages=421-461}}</ref>. ==Geografia== ===Situacion=== La linha daus Puèis z-es situada dins le [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe|pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha]], a l'oèst de [[Clarmont-Ferrand]], dins le departament dau Puèi de Doma e la region [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnha Ròse Aups]]. S'agís d'un grop de volcans alinhats segon un aisse orientat nòrd-sud, sobre una benda de 3 a 5 <abbr>km</abbr> de large per un pauc mai de 45 <abbr>km</abbr> de lonjor. Los monts Domas son entorats per las regions naturelas seguentas : * a l'oèst e au nòrd per la [[Combralha]] ; * a l'èst per la [[Limanha (contrada)|Limanha]] ; * au sud-oèst per los [[Monts Dòr]]. ===Topografia=== [[Fichièr:Chaîne des Puys - 139.jpg|vinheta|Versant septentrionau de la linha daus Puèis despuèi le ''puy Pariou'' ; de gaucha a dreita, le ''puy de Fraisse'' (darrèir le conifère), los ''puys des Gouttes et Chopine'', le ''puy de Louchadière'', los puèis bessons de ''la Coquille'' e de ''Jume'', le ''puy de Chaumont'' e le ''puy de la Nugère''.]] La linha daus Puèis (1 000–1 465 <abbr>m</abbr>), orientada nòrd-sud, se tròba sobre la planesa daus Domas (700–1 000 <abbr>m</abbr>), un [[òrst]] que domina a l'èst le [[graben]] de la plana de [[Limanha (contrada)|Limanha]] ([[rift]] continentau). Los dos ensembles son separats per una [[falha]] normala, escarpament caracterizat per una desclivitat a l'entorn de 30° e una desnivelacion que pòt aténher mai d'una centena de mètres. La linha compòrta una centena d'edificis volcanics apelats ''puèis''. Aquels [[Volcan|volcans]] datan de l'èra [[Quaternari|quaternària]], las promèiras erupcions aguèron luòc i a autorn de 95 000 ans, las mai recentas i a 8 600 ans, ce que fai dire a la comunautat scientifica qu'una represa de l'activitat volcanica dins aquela region z-es possible. Quauques v-uns d'aquels puèis an de cratèrs, d'autres pas. La quasi totalitat daus puèis, au contrari daus [[Cantal (montanha)|monts dau Cantau]] o daus [[monts Dòr]], son d'edificis monogenics : la construccion daus volcans resulta d'una sola fasa d'activitat eruptiva ; qu'es per de qué aquels volcans son de talha tan modèste. En efèit, la nautor absoluda daus puèis varia generalament entre 100 e 300 <abbr>m</abbr> ; sol le [[Puèi de Doma (mont)|Puèi de Doma]] despassa notablament aquela nautor, per ce que s'enauta a 550 <abbr>m</abbr> au dessús de la planesa daus Domas, [[sòcle ercinian]] (sòcle gneissic froncit que se dislòca i a près de 350 millions d'annadas mentre l'orogenèsi erciniana associada embei la mesa en plaça de ganitoïdes — granits, dioritas, gabros — intrusius dins las ròchas metamorficas) sobre la quna se son installats los volcans. La chadena daus puèis compren maitot de [[maars]] de nautor enquèra mendra. === Liste des volcans === Les volcans sont du nord au sud : * le [[maar]] dau [[gorg de Tazenat]] ; * le [[puèi de Montiroir]] ; * le [[puèi de Chalard]] ; * le [[suc de Beaunit]] ; * le [[puèi de Monceau]] ; * le [[puèi de Veirèiras]] ; * le [[puèi du Teulet]] ; * le [[puèi de Champ Valleix]] ; * le [[puèi de Pradet]] ; * le [[puèi de Paunhac]], prigondament entalhat per una peirèira sarrada en 2001<ref>[http://www.charbonniereslesvarennes.fr/fr/information/16256/le-puy-paugnat Puy de Paugnat sur le site de la mairie de Charbonnières-les-Varennes].</ref> ; * le [[puèi de la Banèira]], a l'èst, en bordadura de la falha ; * le [[puèi la Baneyre]] ; * le [[puèi daus Marescs]] ; * le [[puèi de la Gouly]] ; * le [[puèi de l'Espinassa]] ; * le [[suc de la Loba]] ; * le [[puèi de Tressous]] ; * le [[puèi de la Nugèira]] ; * le [[puèi de Ténuzet]], en cors de desmantelament per una peirèira ; * le [[puèi de l'Oschadèira]], esgolat ; * los puèis bessons de [[Puy de Jumes|Jume]] e de [[Puy de la Coquille|la Cauquilha]] ; * le [[puèi de Clarmont]] ; * le [[puèi de Chanac]] ; * le [[Puèis Chopina e de las Gotas|puèi de las Gotas]], còne d'escòrias traversat per l'edifici traquitic dau [[Puèis Chopina e de las Gotas|puèi Chopina]] ; * le [[puèi de Chaumont]] ; * le [[Petit Sarcoui]] ; * le [[puèi de Porcherolles]] ; * le [[puèi de Lemptégy]], desmantelat per una peirèira, vengut luòc toristic e d'estudis volcanologics<ref>[http://www.auvergne-volcan.com/presentation/presentation.asp Visite du volcan de Lemptégy].</ref> ; * le [[Grand Sarcouy|Grand Sarcoui]] ; * la [[Croix Mory]] ; * le [[puèi de las Golas]] ; * le [[puèi de Fraisse]] ; * le [[puèi de Còsme]] ; * le [[puèi Pariou]] ; * le [[Puèi de Clarzon]] ; * le [[Grand Suchet]] ; * le [[Petit Suchet]] ; * le [[puèi Balmet]] ; * le [[puèi Fillu]] ; * le [[puèi Plantas]] ; * le [[puèi de Gorce]] ; * le [[Petit puèi de Doma]] ; * le [[puèi de Colèiras]] ; * le [[puèi de Doma (mont)|Puèi de Doma]] ; * le [[Le Petit Sault|Petit Sault]] ; * le [[Le Grand Sault|Grand Sault]] ; * le [[puèi Lacrotz]] ; * le [[puèi de Besaça]] ; * le [[puèi des Grosmanaux]] ; * le [[puèi de Salomon]] ; * le [[puèi de Gravanèira]], un pauc a part, a l'èst, en bordadura de la falha, prigondament entalhat per una peirèira sarrada en 1978 ; * le [[puèi de Monchier]] ; * los [[puèis de Barme]], la partida oèst es entalhada per una peirèira sarrada en 1989 per decision prefectorala<ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/affichJuriAdmin.do?idTexte=CETATEXT000007838313 Jugement du conseil d'état].</ref> ; * le [[puèi de la Morena]] ; * le [[Puèi de Las Chalms]] ; * le [[puèi de Montchar]] ; * le [[puèi de Biaune]] ; * le [[puèi Pelat]] ; * le [[puèi de Cocuset]] ; * le [[puèi de Mercuer]] ; * le [[puèi de Montelhet]] ; * le [[puèi de la Mey]], esgolat ; * le [[puèi de la Vacha]] e son besson le [[puèi de Las Olas]], esgolats ; * le [[puèi de Porcharet]] ; * le [[puèi de Montjuger]] ; * le [[puèi de Montgy]] ; * le [[Puèi de Montchalm (Aidac)|puèi de Montchalm]] ; * le [[puèi de Vichatèl]] ; * le [[puèi de la Topa]], en cors de desmantelament per una peirèira ; * le [[puèi de Charmont]] ; * le [[puèi de Borsós]] ; * le [[puèi de la Comba Grassa]] ; * le [[puèi Nan]] ; * le [[puèi de la Ròda]] ; * le [[puèi de l'Enfèrn]], chavat per una ribèira ; * le [[maar]] de la [[narsa d'Espinassa]] ; * le [[puèi de Monténard]]. ==Nòtas== <ref>Johannes Baier: ''Das Vulkanfeld Chaîne des Puys.'' In: Aufschluss 72 (6), S. 310–321, 2021.</ref> <references /> {{Multibendèl|Portal geografia|Portal environament|Portal Auvèrnhe|Portal Occitània}} [[Categoria:Monts Domats]] [[Categoria:Contrada d'Auvèrnhe]] [[Categoria:Parçan occitan]] [[Categoria:Massís de montanha del Massís Central]] 35n5rfq15oe6n2sg91yv934ziba6ysv 2510912 2510895 2026-10-16T19:20:01Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2510912 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Geografia fisica}} Los '''Monts Domas''', la '''Chadena daus Puèis'''<ref>Traduccion literala dau [[francés]].</ref> o la '''Linha daus/de los Puèis'''<ref>[[Joan Ros (1950-)|Joan Ros]], ''L'Auvergnat de Poche'', Chennevières-sur-Marne (Val-de-Marne), Assimil, <abbr>coll.</abbr> « Assimil évasion », 2002, 246 <abbr>p.</abbr>, « Les volcans. Los volcans », <abbr>p.</abbr> 70-76.</ref><ref>[[Çaucle Tèrra d'Auvèrnha]], Bïzà Neirà ([[Nòrma bonaudiana|Bisa Nèira]]), n°166, [[Chambalèira]], p.49. "là lenhà deù Peù".</ref>'''<ref>{{Obratge|lenga=fr|autor1=[[Joan Ros]]|títol=L'auvergnat de poche|passage=70-76|luòc=Chennevières-sur-Marne (Val-de-Marne)|editor=[[Assimil]]|colleccion=Assimil évasion|data=2002|paginas totalas=246|isbn=978-2-7005-0319-7|isbn2=2700503198|títol capítol=Les volcans. Los volcans}}</ref>''' z-es un ensemble d'a l'entorn de 80 <abbr>volcans</abbr> que s'estiran sobre mai de 45 <abbr>km</abbr> sobre la planesa daus Domas dins le nòrd dau [[Massís Central|Massís Centrau]] e forman una [[contrada d'Occitània]]<ref>Segon la classificacion de [[Frederic Zégierman]].</ref> situada en [[Auvèrnhe|Auvèrnha]]. Aquel ensemble fai partida mai dau [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe|pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha]]. Associada embei la [[falha]] de [[Limanha (plana)|Limanha]], la chadena daus Puèis seguèt inscriuta le 2 de julhet 2018 sobre la lista daus sites naturaus dau [[Patrimòni Mondial de l'Umanitat|patrimòni mondiau]] de l'[[UNESCO]] per la <abbr>42^e</abbr> session dau Comitat dau patrimòni mondiau, coma « naut luòc [[Tectonica de las placas|tectonic]] ». Sa viala principala z-es [[Pontgibaud]]. [[Piare Bonaud]] baila tanben las fòrmas ''Leù Mou Doumad'' e ''Leù Doumei'' dins son diccionari francés-auvernhat, mas aquelas fòrmas an gis d'indicacions geograficas e son pas utilizadas<ref>[[Piare Bonaud]], ''Nouveau Dictionnaire Général Français-Auvergnat'', éditions Créer, [[Sant Estève]], 1999, p. 224.</ref>. Emmanuel Grélois menciona le tèrme ''Monts Domés''<ref>{{Article|lenga=francés|autor1=Emmanuel Grélois|títol=Un lieu incertain dans les monts Dôme (Auvergne) : La Moréno|periodic=(dir. [[Joseph Morsel]]) Communautés d'habitants au Moyen Âge ({{sp-|XI|-|XV|s}})|luòc=[[París]]|editor=[[Sorbonne Université|Presses universitaires de la Sorbonne]]|data=2018|legir en linha=https://books.openedition.org/psorbonne/54063?lang=fr|pages=421-461}}</ref>. ==Geografia== ===Situacion=== La linha daus Puèis z-es situada dins le [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe|pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha]], a l'oèst de [[Clarmont-Ferrand]], dins le departament dau Puèi de Doma e la region [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnha Ròse Aups]]. S'agís d'un grop de volcans alinhats segon un aisse orientat nòrd-sud, sobre una benda de 3 a 5 <abbr>km</abbr> de large per un pauc mai de 45 <abbr>km</abbr> de lonjor. Los monts Domas son entorats per las regions naturelas seguentas : * a l'oèst e au nòrd per la [[Combralha]] ; * a l'èst per la [[Limanha (contrada)|Limanha]] ; * au sud-oèst per los [[Monts Dòr]]. ===Topografia=== [[Fichièr:Chaîne des Puys - 139.jpg|vinheta|Versant septentrionau de la linha daus Puèis despuèi le ''puy Pariou'' ; de gaucha a dreita, le ''puy de Fraisse'' (darrèir le conifère), los ''puys des Gouttes et Chopine'', le ''puy de Louchadière'', los puèis bessons de ''la Coquille'' e de ''Jume'', le ''puy de Chaumont'' e le ''puy de la Nugère''.]] La linha daus Puèis (1 000–1 465 <abbr>m</abbr>), orientada nòrd-sud, se tròba sobre la planesa daus Domas (700–1 000 <abbr>m</abbr>), un [[òrst]] que domina a l'èst le [[graben]] de la plana de [[Limanha (contrada)|Limanha]] ([[rift]] continentau). Los dos ensembles son separats per una [[falha]] normala, escarpament caracterizat per una desclivitat a l'entorn de 30° e una desnivelacion que pòt aténher mai d'una centena de mètres. La linha compòrta una centena d'edificis volcanics apelats ''puèis''. Aquels [[Volcan|volcans]] datan de l'èra [[Quaternari|quaternària]], las promèiras erupcions aguèron luòc i a autorn de 95 000 ans, las mai recentas i a 8 600 ans, ce que fai dire a la comunautat scientifica qu'una represa de l'activitat volcanica dins aquela region z-es possible. Quauques v-uns d'aquels puèis an de cratèrs, d'autres pas. La quasi totalitat daus puèis, au contrari daus [[Cantal (montanha)|monts dau Cantau]] o daus [[monts Dòr]], son d'edificis monogenics : la construccion daus volcans resulta d'una sola fasa d'activitat eruptiva ; qu'es per de qué aquels volcans son de talha tan modèste. En efèit, la nautor absoluda daus puèis varia generalament entre 100 e 300 <abbr>m</abbr> ; sol le [[Puèi de Doma (mont)|Puèi de Doma]] despassa notablament aquela nautor, per ce que s'enauta a 550 <abbr>m</abbr> au dessús de la planesa daus Domas, [[sòcle ercinian]] (sòcle gneissic froncit que se dislòca i a près de 350 millions d'annadas mentre l'orogenèsi erciniana associada embei la mesa en plaça de ganitoïdes — granits, dioritas, gabros — intrusius dins las ròchas metamorficas) sobre la quna se son installats los volcans. La chadena daus puèis compren maitot de [[maars]] de nautor enquèra mendra. === Liste des volcans === Les volcans sont du nord au sud : * le [[maar]] dau [[gorg de Tazenat]] ; * le [[puèi de Montiroir]] ; * le [[puèi de Chalard]] ; * le [[suc de Beaunit]] ; * le [[puèi de Monceau]] ; * le [[puèi de Veirèiras]] ; * le [[puèi du Teulet]] ; * le [[puèi de Champ Valleix]] ; * le [[puèi de Pradet]] ; * le [[puèi de Paunhac]], prigondament entalhat per una peirèira sarrada en 2001<ref>[http://www.charbonniereslesvarennes.fr/fr/information/16256/le-puy-paugnat Puy de Paugnat sur le site de la mairie de Charbonnières-les-Varennes].</ref> ; * le [[puèi de la Banèira]], a l'èst, en bordadura de la falha ; * le [[puèi la Baneyre]] ; * le [[puèi daus Marescs]] ; * le [[puèi de la Gouly]] ; * le [[puèi de l'Espinassa]] ; * le [[suc de la Loba]] ; * le [[puèi de Tressous]] ; * le [[puèi de la Nugèira]] ; * le [[puèi de Ténuzet]], en cors de desmantelament per una peirèira ; * le [[puèi de l'Oschadèira]], esgolat ; * los puèis bessons de [[Puy de Jumes|Jume]] e de [[Puy de la Coquille|la Cauquilha]] ; * le [[puèi de Clarmont]] ; * le [[puèi de Chanac]] ; * le [[Puèis Chopina e de las Gotas|puèi de las Gotas]], còne d'escòrias traversat per l'edifici traquitic dau [[Puèis Chopina e de las Gotas|puèi Chopina]] ; * le [[puèi de Chaumont]] ; * le [[Petit Sarcoui]] ; * le [[puèi de Porcherolles]] ; * le [[puèi de Lemptégy]], desmantelat per una peirèira, vengut luòc toristic e d'estudis volcanologics<ref>[http://www.auvergne-volcan.com/presentation/presentation.asp Visite du volcan de Lemptégy].</ref> ; * le [[Grand Sarcouy|Grand Sarcoui]] ; * la [[Croix Mory]] ; * le [[puèi de las Golas]] ; * le [[puèi de Fraisse]] ; * le [[puèi de Còsme]] ; * le [[puèi Pariou]] ; * le [[Puèi de Clarzon]] ; * le [[Grand Suchet]] ; * le [[Petit Suchet]] ; * le [[puèi Balmet]] ; * le [[puèi Fillu]] ; * le [[puèi Plantas]] ; * le [[puèi de Gorce]] ; * le [[Petit puèi de Doma]] ; * le [[puèi de Colèiras]] ; * le [[puèi de Doma (mont)|Puèi de Doma]] ; * le [[Le Petit Sault|Petit Sault]] ; * le [[Le Grand Sault|Grand Sault]] ; * le [[puèi Lacrotz]] ; * le [[puèi de Besaça]] ; * le [[puèi des Grosmanaux]] ; * le [[puèi de Salomon]] ; * le [[puèi de Gravanèira]], un pauc a part, a l'èst, en bordadura de la falha, prigondament entalhat per una peirèira sarrada en 1978 ; * le [[puèi de Monchier]] ; * los [[puèis de Barme]], la partida oèst es entalhada per una peirèira sarrada en 1989 per decision prefectorala<ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/affichJuriAdmin.do?idTexte=CETATEXT000007838313 Jugement du conseil d'état].</ref> ; * le [[puèi de la Morena]] ; * le [[Puèi de Las Chalms]] ; * le [[puèi de Montchar]] ; * le [[puèi de Biaune]] ; * le [[puèi Pelat]] ; * le [[puèi de Cocuset]] ; * le [[puèi de Mercuer]] ; * le [[puèi de Montelhet]] ; * le [[puèi de la Mait]], esgolat ; * le [[puèi de la Vacha]] e son besson le [[puèi de Las Olas]], esgolats ; * le [[puèi de Porcharet]] ; * le [[puèi de Montjuger]] ; * le [[puèi de Montgy]] ; * le [[Puèi de Montchalm (Aidac)|puèi de Montchalm]] ; * le [[puèi de Vichatèl]] ; * le [[puèi de la Topa]], en cors de desmantelament per una peirèira ; * le [[puèi de Charmont]] ; * le [[puèi de Borsós]] ; * le [[puèi de la Comba Grassa]] ; * le [[puèi Nan]] ; * le [[puèi de la Ròda]] ; * le [[puèi de l'Enfèrn]], chavat per una ribèira ; * le [[maar]] de la [[narsa d'Espinassa]] ; * le [[puèi de Monténard]]. ==Nòtas== <ref>Johannes Baier: ''Das Vulkanfeld Chaîne des Puys.'' In: Aufschluss 72 (6), S. 310–321, 2021.</ref> <references /> {{Multibendèl|Portal geografia|Portal environament|Portal Auvèrnhe|Portal Occitània}} [[Categoria:Monts Domats]] [[Categoria:Contrada d'Auvèrnhe]] [[Categoria:Parçan occitan]] [[Categoria:Massís de montanha del Massís Central]] s8oln91bpqtzmf2gq7auho327pbkzs6 2510919 2510912 2026-10-16T20:59:00Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2510919 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Geografia fisica}} Los '''Monts Domas''', la '''Chadena daus Puèis'''<ref>Traduccion literala dau [[francés]].</ref> o la '''Linha daus/de los Puèis'''<ref>[[Joan Ros (1950-)|Joan Ros]], ''L'Auvergnat de Poche'', Chennevières-sur-Marne (Val-de-Marne), Assimil, <abbr>coll.</abbr> « Assimil évasion », 2002, 246 <abbr>p.</abbr>, « Les volcans. Los volcans », <abbr>p.</abbr> 70-76.</ref><ref>[[Çaucle Tèrra d'Auvèrnha]], Bïzà Neirà ([[Nòrma bonaudiana|Bisa Nèira]]), n°166, [[Chambalèira]], p.49. "là lenhà deù Peù".</ref>'''<ref>{{Obratge|lenga=fr|autor1=[[Joan Ros]]|títol=L'auvergnat de poche|passage=70-76|luòc=Chennevières-sur-Marne (Val-de-Marne)|editor=[[Assimil]]|colleccion=Assimil évasion|data=2002|paginas totalas=246|isbn=978-2-7005-0319-7|isbn2=2700503198|títol capítol=Les volcans. Los volcans}}</ref>''' z-es un ensemble d'a l'entorn de 80 <abbr>volcans</abbr> que s'estiran sobre mai de 45 <abbr>km</abbr> sobre la planesa daus Domas dins le nòrd dau [[Massís Central|Massís Centrau]] e forman una [[contrada d'Occitània]]<ref>Segon la classificacion de [[Frederic Zégierman]].</ref> situada en [[Auvèrnhe|Auvèrnha]]. Aquel ensemble fai partida mai dau [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe|pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha]]. Associada embei la [[falha]] de [[Limanha (plana)|Limanha]], la chadena daus Puèis seguèt inscriuta le 2 de julhet 2018 sobre la lista daus sites naturaus dau [[Patrimòni Mondial de l'Umanitat|patrimòni mondiau]] de l'[[UNESCO]] per la <abbr>42^e</abbr> session dau Comitat dau patrimòni mondiau, coma « naut luòc [[Tectonica de las placas|tectonic]] ». Sa viala principala z-es [[Pontgibaud]]. [[Piare Bonaud]] baila tanben las fòrmas ''Leù Mou Doumad'' e ''Leù Doumei'' dins son diccionari francés-auvernhat, mas aquelas fòrmas an gis d'indicacions geograficas e son pas utilizadas<ref>[[Piare Bonaud]], ''Nouveau Dictionnaire Général Français-Auvergnat'', éditions Créer, [[Sant Estève]], 1999, p. 224.</ref>. Emmanuel Grélois menciona le tèrme ''Monts Domés''<ref>{{Article|lenga=francés|autor1=Emmanuel Grélois|títol=Un lieu incertain dans les monts Dôme (Auvergne) : La Moréno|periodic=(dir. [[Joseph Morsel]]) Communautés d'habitants au Moyen Âge ({{sp-|XI|-|XV|s}})|luòc=[[París]]|editor=[[Sorbonne Université|Presses universitaires de la Sorbonne]]|data=2018|legir en linha=https://books.openedition.org/psorbonne/54063?lang=fr|pages=421-461}}</ref>. ==Geografia== ===Situacion=== La linha daus Puèis z-es situada dins le [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe|pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha]], a l'oèst de [[Clarmont-Ferrand]], dins le departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la region [[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse Aups]]. S'agís d'un grop de volcans alinhats segon un aisse orientat nòrd-sud, sobre una benda de 3 a 5 <abbr>km</abbr> de large per un pauc mai de 45 <abbr>km</abbr> de lonjor. Los monts Domas son entorats per las regions naturelas seguentas : * a l'oèst e au nòrd per la [[Combralha]] ; * a l'èst per la [[Limanha (contrada)|Limanha]] ; * au sud-oèst per los [[Monts Dòr]]. ===Topografia=== [[Fichièr:Chaîne des Puys - 139.jpg|vinheta|Versant septentrionau de la linha daus Puèis despuèi le ''puy Pariou'' ; de gaucha a dreita, le ''puy de Fraisse'' (darrèir le conifère), los ''puys des Gouttes et Chopine'', le ''puy de Louchadière'', los puèis bessons de ''la Coquille'' e de ''Jume'', le ''puy de Chaumont'' e le ''puy de la Nugère''.]] La linha daus Puèis (1 000–1 465 <abbr>m</abbr>), orientada nòrd-sud, se tròba sobre la planesa daus Domas (700–1 000 <abbr>m</abbr>), un [[òrst]] que domina a l'èst le [[graben]] de la plana de [[Limanha (contrada)|Limanha]] ([[rift]] continentau). Los dos ensembles son separats per una [[falha]] normala, escarpament caracterizat per una desclivitat a l'entorn de 30° e una desnivelacion que pòt aténher mai d'una centena de mètres. La linha compòrta una centena d'edificis volcanics apelats ''puèis''. Aquels [[Volcan|volcans]] datan de l'èra [[Quaternari|quaternària]], las promèiras erupcions aguèron luòc i a autorn de 95 000 ans, las mai recentas i a 8 600 ans, ce que fai dire a la comunautat scientifica qu'una represa de l'activitat volcanica dins aquela region z-es possible. Quauques v-uns d'aquels puèis an de cratèrs, d'autres pas. La quasi totalitat daus puèis, au contrari daus [[Cantal (montanha)|monts dau Cantau]] o daus [[monts Dòr]], son d'edificis monogenics : la construccion daus volcans resulta d'una sola fasa d'activitat eruptiva ; qu'es per de qué aquels volcans son de talha tan modèste. En efèit, la nautor absoluda daus puèis varia generalament entre 100 e 300 <abbr>m</abbr> ; sol le [[Puèi de Doma (mont)|Puèi de Doma]] despassa notablament aquela nautor, per ce que s'enauta a 550 <abbr>m</abbr> au dessús de la planesa daus Domas, [[sòcle ercinian]] (sòcle gneissic froncit que se dislòca i a près de 350 millions d'annadas mentre l'orogenèsi erciniana associada embei la mesa en plaça de ganitoïdes — granits, dioritas, gabros — intrusius dins las ròchas metamorficas) sobre la quna se son installats los volcans. La chadena daus puèis compren maitot de [[maars]] de nautor enquèra mendra. === Liste des volcans === Les volcans sont du nord au sud : * le [[maar]] dau [[gorg de Tazenat]] ; * le [[puèi de Montiroir]] ; * le [[puèi de Chalard]] ; * le [[suc de Beaunit]] ; * le [[puèi de Monceau]] ; * le [[puèi de Veirèiras]] ; * le [[puèi du Teulet]] ; * le [[puèi de Champ Valleix]] ; * le [[puèi de Pradet]] ; * le [[puèi de Paunhac]], prigondament entalhat per una peirèira sarrada en 2001<ref>[http://www.charbonniereslesvarennes.fr/fr/information/16256/le-puy-paugnat Puy de Paugnat sur le site de la mairie de Charbonnières-les-Varennes].</ref> ; * le [[puèi de la Banèira]], a l'èst, en bordadura de la falha ; * le [[puèi la Baneyre]] ; * le [[puèi daus Marescs]] ; * le [[puèi de la Gouly]] ; * le [[puèi de l'Espinassa]] ; * le [[suc de la Loba]] ; * le [[puèi de Tressous]] ; * le [[puèi de la Nugèira]] ; * le [[puèi de Ténuzet]], en cors de desmantelament per una peirèira ; * le [[puèi de l'Oschadèira]], esgolat ; * los puèis bessons de [[Puy de Jumes|Jume]] e de [[Puy de la Coquille|la Cauquilha]] ; * le [[puèi de Clarmont]] ; * le [[puèi de Chanac]] ; * le [[Puèis Chopina e de las Gotas|puèi de las Gotas]], còne d'escòrias traversat per l'edifici traquitic dau [[Puèis Chopina e de las Gotas|puèi Chopina]] ; * le [[puèi de Chaumont]] ; * le [[Petit Sarcoui]] ; * le [[puèi de Porcherolles]] ; * le [[puèi de Lemptégy]], desmantelat per una peirèira, vengut luòc toristic e d'estudis volcanologics<ref>[http://www.auvergne-volcan.com/presentation/presentation.asp Visite du volcan de Lemptégy].</ref> ; * le [[Grand Sarcouy|Grand Sarcoui]] ; * la [[Croix Mory]] ; * le [[puèi de las Golas]] ; * le [[puèi de Fraisse]] ; * le [[puèi de Còsme]] ; * le [[puèi Pariou]] ; * le [[Puèi de Clarzon]] ; * le [[Grand Suchet]] ; * le [[Petit Suchet]] ; * le [[puèi Balmet]] ; * le [[puèi Fillu]] ; * le [[puèi Plantas]] ; * le [[puèi de Gorce]] ; * le [[Petit puèi de Doma]] ; * le [[puèi de Colèiras]] ; * le [[puèi de Doma (mont)|Puèi de Doma]] ; * le [[Le Petit Sault|Petit Sault]] ; * le [[Le Grand Sault|Grand Sault]] ; * le [[puèi Lacrotz]] ; * le [[puèi de Besaça]] ; * le [[puèi des Grosmanaux]] ; * le [[puèi de Salomon]] ; * le [[puèi de Gravanèira]], un pauc a part, a l'èst, en bordadura de la falha, prigondament entalhat per una peirèira sarrada en 1978 ; * le [[puèi de Monchier]] ; * los [[puèis de Barme]], la partida oèst es entalhada per una peirèira sarrada en 1989 per decision prefectorala<ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/affichJuriAdmin.do?idTexte=CETATEXT000007838313 Jugement du conseil d'état].</ref> ; * le [[puèi de la Morena]] ; * le [[Puèi de Las Chalms]] ; * le [[puèi de Montchar]] ; * le [[puèi de Biaune]] ; * le [[puèi Pelat]] ; * le [[puèi de Cocuset]] ; * le [[puèi de Mercuer]] ; * le [[puèi de Montelhet]] ; * le [[puèi de la Mai]], esgolat ; * le [[puèi de la Vacha]] e son besson le [[puèi de Las Olas]], esgolats ; * le [[puèi de Porcharet]] ; * le [[puèi de Montjuger]] ; * le [[puèi de Montgy]] ; * le [[Puèi de Montchalm (Aidac)|puèi de Montchalm]] ; * le [[puèi de Vichatèl]] ; * le [[puèi de la Topa]], en cors de desmantelament per una peirèira ; * le [[puèi de Charmont]] ; * le [[puèi de Borsós]] ; * le [[puèi de la Comba Grassa]] ; * le [[puèi Nan]] ; * le [[puèi de la Ròda]] ; * le [[puèi de l'Enfèrn]], chavat per una ribèira ; * le [[maar]] de la [[narsa d'Espinassa]] ; * le [[puèi de Monténard]]. ==Nòtas== <ref>Johannes Baier: ''Das Vulkanfeld Chaîne des Puys.'' In: Aufschluss 72 (6), S. 310–321, 2021.</ref> <references /> {{Multibendèl|Portal geografia|Portal environament|Portal Auvèrnhe|Portal Occitània}} [[Categoria:Monts Domats]] [[Categoria:Contrada d'Auvèrnhe]] [[Categoria:Parçan occitan]] [[Categoria:Massís de montanha del Massís Central]] 28mv07a9qjodrusvnzr848kpz1jzxb6 2510978 2510919 2026-10-17T11:10:40Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2510978 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Geografia fisica}} Los '''Monts Domas''', la '''Chadena daus Puèis'''<ref>Traduccion literala dau [[francés]].</ref> o la '''Linha daus/de los Puèis'''<ref>[[Joan Ros (1950-)|Joan Ros]], ''L'Auvergnat de Poche'', Chennevières-sur-Marne (Val-de-Marne), Assimil, <abbr>coll.</abbr> « Assimil évasion », 2002, 246 <abbr>p.</abbr>, « Les volcans. Los volcans », <abbr>p.</abbr> 70-76.</ref><ref>[[Çaucle Tèrra d'Auvèrnha]], Bïzà Neirà ([[Nòrma bonaudiana|Bisa Nèira]]), n°166, [[Chambalèira]], p.49. "là lenhà deù Peù".</ref>'''<ref>{{Obratge|lenga=fr|autor1=[[Joan Ros]]|títol=L'auvergnat de poche|passage=70-76|luòc=Chennevières-sur-Marne (Val-de-Marne)|editor=[[Assimil]]|colleccion=Assimil évasion|data=2002|paginas totalas=246|isbn=978-2-7005-0319-7|isbn2=2700503198|títol capítol=Les volcans. Los volcans}}</ref>''' z-es un ensemble d'a l'entorn de 80 <abbr>volcans</abbr> que s'estiran sobre mai de 45 <abbr>km</abbr> sobre la planesa daus Domas dins le nòrd dau [[Massís Central|Massís Centrau]] e forman una [[contrada d'Occitània]]<ref>Segon la classificacion de [[Frederic Zégierman]].</ref> situada en [[Auvèrnhe|Auvèrnha]]. Aquel ensemble fai partida mai dau [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe|pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha]]. Associada embei la [[falha]] de [[Limanha (plana)|Limanha]], la chadena daus Puèis seguèt inscriuta le 2 de julhet 2018 sobre la lista daus sites naturaus dau [[Patrimòni Mondial de l'Umanitat|patrimòni mondiau]] de l'[[UNESCO]] per la <abbr>42^e</abbr> session dau Comitat dau patrimòni mondiau, coma « naut luòc [[Tectonica de las placas|tectonic]] ». Sa viala principala z-es [[Pontgibaud]]. [[Piare Bonaud]] baila tanben las fòrmas ''Leù Mou Doumad'' e ''Leù Doumei'' dins son diccionari francés-auvernhat, mas aquelas fòrmas an gis d'indicacions geograficas e son pas utilizadas<ref>[[Piare Bonaud]], ''Nouveau Dictionnaire Général Français-Auvergnat'', éditions Créer, [[Sant Estève]], 1999, p. 224.</ref>. Emmanuel Grélois menciona le tèrme ''Monts Domés''<ref>{{Article|lenga=francés|autor1=Emmanuel Grélois|títol=Un lieu incertain dans les monts Dôme (Auvergne) : La Moréno|periodic=(dir. [[Joseph Morsel]]) Communautés d'habitants au Moyen Âge ({{sp-|XI|-|XV|s}})|luòc=[[París]]|editor=[[Sorbonne Université|Presses universitaires de la Sorbonne]]|data=2018|legir en linha=https://books.openedition.org/psorbonne/54063?lang=fr|pages=421-461}}</ref>. ==Geografia== ===Situacion=== La linha daus Puèis z-es situada dins le [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe|pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha]], a l'oèst de [[Clarmont-Ferrand]], dins le departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la region [[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse Aups]]. S'agís d'un grop de volcans alinhats segon un aisse orientat nòrd-sud, sobre una benda de 3 a 5 <abbr>km</abbr> de large per un pauc mai de 45 <abbr>km</abbr> de lonjor. Los monts Domas son entorats per las regions naturelas seguentas : * a l'oèst e au nòrd per la [[Combralha]] ; * a l'èst per la [[Limanha (contrada)|Limanha]] ; * au sud-oèst per los [[Monts Dòr]]. ===Topografia=== [[Fichièr:Chaîne des Puys - 139.jpg|vinheta|Versant septentrionau de la linha daus Puèis despuèi le ''puy Pariou'' ; de gaucha a dreita, le ''puy de Fraisse'' (darrèir le conifère), los ''puys des Gouttes et Chopine'', le ''puy de Louchadière'', los puèis bessons de ''la Coquille'' e de ''Jume'', le ''puy de Chaumont'' e le ''puy de la Nugère''.]] La linha daus Puèis (1 000–1 465 <abbr>m</abbr>), orientada nòrd-sud, se tròba sobre la planesa daus Domas (700–1 000 <abbr>m</abbr>), un [[òrst]] que domina a l'èst le [[graben]] de la plana de [[Limanha (contrada)|Limanha]] ([[rift]] continentau). Los dos ensembles son separats per una [[falha]] normala, escarpament caracterizat per una desclivitat a l'entorn de 30° e una desnivelacion que pòt aténher mai d'una centena de mètres. La linha compòrta una centena d'edificis volcanics apelats ''puèis''. Aquels [[Volcan|volcans]] datan de l'èra [[Quaternari|quaternària]], las promèiras erupcions aguèron luòc i a autorn de 95 000 ans, las mai recentas i a 8 600 ans, ce que fai dire a la comunautat scientifica qu'una represa de l'activitat volcanica dins aquela region z-es possible. Quauques v-uns d'aquels puèis an de cratèrs, d'autres pas. La quasi totalitat daus puèis, au contrari daus [[Cantal (montanha)|monts dau Cantau]] o daus [[monts Dòr]], son d'edificis monogenics : la construccion daus volcans resulta d'una sola fasa d'activitat eruptiva ; qu'es per de qué aquels volcans son de talha tan modèste. En efèit, la nautor absoluda daus puèis varia generalament entre 100 e 300 <abbr>m</abbr> ; sol le [[Puèi de Doma (mont)|Puèi de Doma]] despassa notablament aquela nautor, per ce que s'enauta a 550 <abbr>m</abbr> au dessús de la planesa daus Domas, [[sòcle ercinian]] (sòcle gneissic froncit que se dislòca i a près de 350 millions d'annadas mentre l'orogenèsi erciniana associada embei la mesa en plaça de ganitoïdes — granits, dioritas, gabros — intrusius dins las ròchas metamorficas) sobre la quna se son installats los volcans. La chadena daus puèis compren maitot de [[maars]] de nautor enquèra mendra. === Lista daus volcans === Los volcans son dau nòrd au sud : * le [[maar]] dau [[gorg de Tazenat|gorg de Tasenac]] ; * le [[puèi de Montiroir]] ; * le [[puèi de Chalard]] ; * le [[suc de Beaunit]] ; * le [[puèi de Monceau]] ; * le [[puèi de Veirèiras]] ; * le [[puèi du Teulet]] ; * le [[puèi de Champ Valleix]] ; * le [[puèi de Pradet]] ; * le [[puèi de Paunhac]], prigondament entalhat per una peirèira sarrada en 2001<ref>[http://www.charbonniereslesvarennes.fr/fr/information/16256/le-puy-paugnat Puy de Paugnat sur le site de la mairie de Charbonnières-les-Varennes].</ref> ; * le [[puèi de la Banèira]], a l'èst, en bordadura de la falha ; * le [[puèi la Baneyre]] ; * le [[puèi daus Marescs]] ; * le [[puèi de la Gouly]] ; * le [[puèi de l'Espinassa]] ; * le [[suc de la Loba]] ; * le [[puèi de Tressous]] ; * le [[puèi de la Nugèira]] ; * le [[puèi de Ténuzet]], en cors de desmantelament per una peirèira ; * le [[puèi de l'Oschadèira]], esgolat ; * los puèis bessons de [[Puy de Jumes|Jume]] e de [[Puy de la Coquille|la Cauquilha]] ; * le [[puèi de Clarmont]] ; * le [[puèi de Chanac]] ; * le [[Puèis Chopina e de las Gotas|puèi de las Gotas]], còne d'escòrias traversat per l'edifici traquitic dau [[Puèis Chopina e de las Gotas|puèi Chopina]] ; * le [[puèi de Chaumont]] ; * le [[Petit Sarcoui]] ; * le [[puèi de Porcherolles]] ; * le [[puèi de Lemptégy]], desmantelat per una peirèira, vengut luòc toristic e d'estudis volcanologics<ref>[http://www.auvergne-volcan.com/presentation/presentation.asp Visite du volcan de Lemptégy].</ref> ; * le [[Grand Sarcouy|Grand Sarcoui]] ; * la [[Croix Mory]] ; * le [[puèi de las Golas]] ; * le [[puèi de Fraisse]] ; * le [[puèi de Còsme]] ; * le [[puèi Pariou]] ; * le [[Puèi de Clarzon]] ; * le [[Grand Suchet]] ; * le [[Petit Suchet]] ; * le [[puèi Balmet]] ; * le [[puèi Fillu]] ; * le [[puèi Plantas]] ; * le [[puèi de Gorce]] ; * le [[Petit puèi de Doma]] ; * le [[puèi de Colèiras]] ; * le [[puèi de Doma (mont)|puèi de Doma]] ; * le [[Le Petit Sault|Petit Sault]] ; * le [[Le Grand Sault|Grand Sault]] ; * le [[puèi Lacrotz]] ; * le [[puèi de Besaça]] ; * le [[puèi des Grosmanaux]] ; * le [[puèi de Salomon]] ; * le [[puèi de Gravanèira]], un pauc a part, a l'èst, en bordadura de la falha, prigondament entalhat per una peirèira sarrada en 1978 ; * le [[puèi de Monchier]] ; * los [[puèis de Barme]], la partida oèst es entalhada per una peirèira sarrada en 1989 per decision prefectorala<ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/affichJuriAdmin.do?idTexte=CETATEXT000007838313 Jugement du conseil d'état].</ref> ; * le [[puèi de la Morena]] ; * le [[Puèi de Las Chalms]] ; * le [[puèi de Montchar]] ; * le [[puèi de Biaune]] ; * le [[puèi Pelat]] ; * le [[puèi de Cocuset]] ; * le [[puèi de Mercuer]] ; * le [[puèi de Montelhet]] ; * le [[puèi de la Mai]], esgolat ; * le [[puèi de la Vacha]] e son besson le [[puèi de Las Olas]], esgolats ; * le [[puèi de Porcharet]] ; * le [[puèi de Montjuger]] ; * le [[puèi de Montgy]] ; * le [[Puèi de Montchalm (Aidac)|puèi de Montchalm]] ; * le [[puèi de Vichatèl]] ; * le [[puèi de la Topa]], en cors de desmantelament per una peirèira ; * le [[puèi de Charmont]] ; * le [[puèi de Borsós]] ; * le [[puèi de la Comba Grassa]] ; * le [[puèi Nan]] ; * le [[puèi de la Ròda]] ; * le [[puèi de l'Enfèrn]], chavat per una ribèira ; * le [[maar]] de la [[narsa d'Espinassa]] ; * le [[puèi de Monténard]]. ==Nòtas== <ref>Johannes Baier: ''Das Vulkanfeld Chaîne des Puys.'' In: Aufschluss 72 (6), S. 310–321, 2021.</ref> <references /> {{Multibendèl|Portal geografia|Portal environament|Portal Auvèrnhe|Portal Occitània}} [[Categoria:Monts Domats]] [[Categoria:Contrada d'Auvèrnhe]] [[Categoria:Parçan occitan]] [[Categoria:Massís de montanha del Massís Central]] cj0j8wo9aullwymjhpychb7dgigtbkx 0 47191 2510971 2315210 2026-10-17T10:08:59Z Kontributor 2K 52367 2510971 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Ribanhac | nom2 = ''Ribagnac'' | imatge = Ribagnac Bridoire (4).JPG | descripcion = Lo castèl de Bridoira. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Ribagnac (Dordogne).svg | escais = | ist = {{Perigòrd}} | parçan = | region = [[Novèla Aquitània]] | departament = {{Dordonha}} | arrondiment = [[Arrondiment de Brageirac|Brageirac]] | canton = Sud-Brageiragués ([[Canton del Sigolés|Lo Sigolés]] avant 2015) | intercom = [[Comunautat d'Aglomeracion Brageiraguesa|CA Brageiraguesa]] | insee = 24351 | cònsol = Cédric Lougrat | mandat = [[2020]]-[[2026]] | latitud = 44.7666666667 | longitud = 0.499166666667 | alt mej = | alt mini = 78 | alt maxi = 183 | km² = 11.81 | gentilici = |}} '''Ribanhac''' (''Ribagnac'' en [[francés]]), es una [[comuna francesa|comuna]] d'[[Occitània]], dins la region istorica de [[Perigòrd]], administrada per lo [[departament francés|departament]] de [[Dordonha (departament)|Dordonha]] de la [[region francesa|region]] de [[Novèla Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 24351.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ==Toponimia== La prononciacion es [riba’ɲa] <ref name = dord>https://web.archive.org/web/20160811170142/http://communes-oc.cg24.fr/cantons/sigoules/RIBAGNAC.htm</ref>. Lo nom es atestat ''Ribanac'' al sègle XII <ref name = tanho>Chantal Tanet et Tristan Hordé, ''Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord'', ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 283-284</ref>. ''Ribanhac'' vendriá d'un nom [latin] d'òme, ''Ripanus'', vengut de l'adjectiu ''ripanus'', « abitant de Ripa, vila del sud de l'Espanha » (Chantal Tanet et Tristan Hordé), o de ''Ripanius'' (site de las comunas de Dordonha), lo tot emb lo sufixe ''-acum'' <ref name = tanho/>{{,}}<ref name = dord/>, latinizacion del sufixe celtic ''-acon''. == Istòria == == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=24351 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Cédric Lougrat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= julhet de [[2007]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Marcel Rondonnier|Partit= sense|Qualitat= retirat}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2007]] |Fin= julhet [[2007]] |Identitat=''comission especiala'' |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= mai 2007 (demission) |Identitat= Ginette Piquer |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=24351 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=491 |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=385 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=314 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=246 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=291 |2006=305 |2007=307 |2008= |2009=319 |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} ==Luècs e monuments== ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Dordonha]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Perigòrd}} {{Comunas de Dordonha}} [[Categoria:Comuna de Dordonha]] [[Categoria:Comuna de Perigòrd]] cnjh8irnw8k8n9x3ecw2u13pm5zctdb 0 47205 2510970 2454590 2026-10-17T10:03:36Z Kontributor 2K 52367 2510970 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Omon|Sent Amand (omonimia)}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sench Amand de Vern | nom2 = ''Saint-Amand-de-Vergt'' | lògo = | imatge = Saint-Amand-de-Vergt église (2).JPG | descripcion = La glèisa de Sench Amand de Vèrn. | escut = Blason ville fr Saint-Amand-de-Vergt (Dordogne).svg | ist = {{Perigòrd}} | parçan = | insee = 24365 | cp = 24380 | region = [[Novèla Aquitània]] | departament = {{Dordonha}} | arrondiment = [[Arrondiment de Periguers|Periguers]] | canton = Lo Perigòrd Centrau ([[Canton de Vern|Vern]] davant 2015) | intercom = [[Lo Grand Periguers]] | cònsol = Jean-Luc Mallet | mandat = [[2020]]-[[2026]] | longitud = 0.698333333333 | latitud = 44.9880555556 | alt mej = | alt mini = 110 | alt maxi = 215 | km² = 12.66 | gentilici = |}} '''Sench Amand de Vern''' (''Saint-Amand-de-Vergt'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] d'[[Occitània]], dins la region istorica de [[Perigòrd]], administrada per lo [[departament francés|departament]] de [[Dordonha (departament)|Dordonha]] de la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 24365.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Sench Amand de Vèrn | nord = [[Vern|Vèrn]] | nord-est = | est = [[Sent Micheu de Viladés]] | sud-est = | sud = [[Sent Laurenç deus Bastons]] <small>''(com. nov. de [[Vau de Loira e Caudau]])''</small> | sud-ouest = [[Folés]] | ouest = | nord-ouest = [[Sent Maime de Perairòus]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son ''Sen Chamen'', au sègle XIII, ''Sanctus Amandus'', latinizacion de 1382<ref name = tanho>Chantal Tanet et Tristan Hordé, ''Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord'', ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 295</ref>. La prononciacion es [ʂɛ̃ⁿɕɒ’mɑ̃^m] [de’vɛr]<ref name = dord>https://web.archive.org/web/20170806110402/http://communes-oc.cg24.fr/cantons/vergt/SAINT-AMAND-DE-VERGT.htm</ref>. I a mai d'un ''Sanctus Amandus'' e lo que donèt son nom a la parròquia es benlèu l'avesque de [[Bordèu]] au sègle V o lo monge de [[Perigòrd]] au sègle VI. La vila de [[Vern]] sèrv de determinant, mas au segle XVIII, lo nom de la parròquia podiá èsser ''Saint-Amand-de-Villadeix''. <ref name = tanho/>{{,}}<ref name = dord/>{{,}}<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 584</ref>{{,}}<ref>http://nominis.cef.fr/contenus/saint/1340/Saint-Amand-de-Bordeaux.html</ref> L'archipreirat de Viladés compreniá quauqua ren coma 40 parròquias e sa residéncia èra a [[Sent Marcèl de Perigòrd]]. Per la composicion d'aqueu archipreirat, qu'a poscut cambiar segon las epòcas, las nòtas de l'abat Brugère <ref>https://www.shap.fr/brug/divers/archipretres_perigueux.pdf</ref> ne'n donan una idèa (cercar a ''S. Marcel''). En considerant que la comuna es dialèctalament [[Lengadocian|lengadociana]], la bona grafia seriá puslèu '''Sench Amand de Vèrn''' (dins lo quite parlar lemosin de [[Vern|Vèrn]], la prononciacion es [vɛr], mas la grafia lemosina fai pas la distincion entre ''e'' barrat e ''è'' dubèrt). ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=24365 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Jean-Luc Mallet |Partit= sense etiqueta |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Jean-Pierre Bonato|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1977]] |Fin= 2001 |Identitat= Robert Delayre |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= novembre de [[1947]] |Fin= 1977 |Identitat= Joseph Jeammet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1947 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu [[canton de Vern]]; es adara deu canton deu Perigòrd Centrau. ==Demografia== {{Demografia |insee=24365 |1793=745 |1800=690 |1806=704 |1821=715 |1831=765 |1836=794 |1841=734 |1846=811 |1851=693 |1856=653 |1861=653 |1866=635 |1872=583 |1876=569 |1881=569 |1886=560 |1891=505 |1896=441 |1901=434 |1906=429 |1911=412 |1921=342 |1926=331 |1931=343 |1936=339 |1946=283 |1954=274 |1962=246 |1968=235 |1975=207 |1982=176 |1990=173 |1999=199 |2006= |2007= |2008=209 |2009= |cassini=30306 |senscomptesdobles= 1962}} ==Lenga== Situada au sud de [[Vern|Vèrn]], la comuna parla probablament un lengadocian de transicion. Veire la mapa deu [[Lemosin (dialècte)|lemosin]]. [[Fichièr:Carta_occitan_lemosin.svg|350px|left|thumb|Vern dins l'espaci (Lemosin (dialècte)|Lemosin]] {{clr}} ==Luecs e monuments== ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Dordonha]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Perigòrd}} {{Comunas de Dordonha}} [[Categoria:Comuna de Dordonha]] [[Categoria:Comuna de Perigòrd]] rjft64mroqgq4xa6etod09zyyz9e4i4 0 47242 2510960 2307770 2026-10-17T08:57:53Z Kontributor 2K 52367 2510960 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sench Albin de Lencais | nom2 = ''Saint-Aubin-de-Lanquais'' | imatge = Saint-aubin-de-lanquais.JPG | descripcion = Lo borg. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Saint-Aubin-de-Lanquais (Dordogne).svg | ist = {{Perigòrd}} | parçan = [[Brageiragués]] | region = [[Novèla Aquitània]] | departament = {{Dordonha}} | arrondiment = [[Arrondiment de Brageirac|Brageirac]] | canton = Sud-Brageiragués ([[Canton de Sijac|Sijac]] avant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de las Pòrtas Sud Perigòrd|CC de las Pòrtas Sud Perigòrd]] | insee = 24374 | cp = 24560 | cònsol = Moïse Labonne | mandat = [[2020]]-[[2026]] | longitud = 0.598611111111 | latitud = 44.7941666667 | alt mej = | alt mini = 64 | alt maxi = 147 | km² = 9.27 | gentilici = |}} '''Sench Albin de Lencais''' (''Saint-Aubin-de-Lanquais'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] d'[[Occitània]], dins la region istorica de [[Perigòrd]], administrada per lo [[departament francés|departament]] de [[Dordonha (departament)|Dordonha]] de la [[region francesa|region]] de [[Novèla Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 24374.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ==Toponimia== La prononciacion es [ʂe<small>n</small>sal’bi] [delɪ<small>n</small>’kaj] <ref name = dord>https://web.archive.org/web/20160811041351/http://communes-oc.cg24.fr/cantons/issigeac/SAINT-AUBIN-DE-LANQUAIS.htm</ref>. Las fòrmas ancianas son ''Sanctus Albinus de Montibus'', en 1365, en latin, ''Saint-Albi'' en 1520, ''Saint-Aubin-de-Lanquais'' al sègle XVII, ''Saint-Aubin d'Issigeac'' al sègle XIX <ref name = tanho>Chantal Tanet et Tristan Hordé, ''Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord'', ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 302</ref>. ''Sanctus Albinus'' es lo nom de dos avesques, un de [[Lion]] del sègle IV, l'autre d'[[Angieus]] del sègle VI. Lo determinant es lo nom de la comuna de [[Lencais]] <ref name = tanho/>{{,}}<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 584</ref>{{,}}<ref name = dord/><ref>https://nominis.cef.fr/contenus/saint/724/Saint-Aubin-d-Angers.html</ref>. == Istòria == == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=24374 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= junh de [[2010]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Moïse Labonne|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= abrial de [[2010]] |Fin= junh de 2010 |Identitat=Moïse Labonne |Partit= |Qualitat= 1èr adjunt fasent foncion}} {{Elegit |Debuta= genièr de [[2009]] |Fin= abrial de 2010 (demission) |Identitat=Yves Marécaux |Partit=sense |Qualitat= agent del Conselh General}} {{Elegit |Debuta= novembre de [[2008]] |Fin= genièr de 2009 |Identitat=Moïse Labonne |Partit= |Qualitat= 1èr adjunt fasent foncion}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= novembre de 2008 (invalidat) |Identitat=Yves Marécaux |Partit= sense |Qualitat= agent del Conselh General}} {{Elegit |Debuta= març de [[1989]] |Fin= 2008 |Identitat=Jean-Claude Lebran |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1989 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=24374 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=605 |1846=608 |1851=606 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=584 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=413 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=294 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=256 |2006=264 |2007= |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} ==Luècs e monuments== ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Dordonha]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Perigòrd}} {{Comunas de Dordonha}} [[Categoria:Comuna de Dordonha]] [[Categoria:Comuna de Perigòrd]] p1f6m3jp4wywqg1xqaq5wnjqp4o2anb 0 55711 2510901 2415429 2026-10-16T18:44:21Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Puèi de Coma]] cap a [[Puèi de Còsme]] 2415429 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Montanha |nom=Puèi de Coma |imatge= |legenda=Lo puèi de Coma |altitud=1 252 |latitud=45.4751 |longitud=2.9414 |referéncia= |país=França |region= |ligam_region= |subdivision= |ligam_subdivision= |massís=[[Monts Domas|Chadena daus Puèis]] |primièra_ascension= |via= |tipe=Volcan roge |activitat=Endormit |erupcion=env. 5760 abC. |identificant=0100-02 |observatòri=Cap |mapa=Puy de come 2001-05-20.jpg |nòta= }} Lo '''Puèi de Coma''' es un volcan estint d'[[Occitània]], en [[Auvèrnhe]], dins los [[monts Domas]] e lo [[Massís Centrau]]. Se situa a quauques quilomètres a l'oèst de la vila de [[Clarmont-Ferrand]]. Son altitud es de {{formatnum:1252}} mètres. {{DEFAULTSORT:Coma}} [[Categoria:Monts Domas]] [[Categoria:Volcan roge]] [[Categoria:Volcan de França]] [[Categoria:Montanha d'Occitània]] [[Categoria:Geografia d'Auvèrnhe]] [[Categoria:Massís Central]] [[Categoria:Sit natural d'Occitània]] 5ly5yt9pn6lv7zq2n95enm2dmgpmwua 2510905 2510901 2026-10-16T18:54:06Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Correccions. 2510905 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Montanha |nom=Puèi de Còsme |imatge= |legenda=Le puèi de Còsme |altitud=1 252 |latitud=45.4751 |longitud=2.9414 |referéncia= |país={{França}} |region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] |ligam_region= |subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] |ligam_subdivision= |massís=[[Monts Domas]]<br>[[Massís Central|Massís Centrau]] |primièra_ascension= |via= |tipe=Volcan roge |activitat=Endormit |erupcion=env. 5760 abC. |identificant=0100-02 |observatòri=Ges |mapa=Puy de come 2001-05-20.jpg |nòta= }} Le '''Puèi de Còsme''' es un volcan tuat d'[[Occitània]], en [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnha]], dins los [[Monts Domas]] e le [[Massís Central|Massís Centrau]]. Se situa a quauques quilomètres a l'oèst de la viala de [[Clarmont-Ferrand]]. Son altitud es de {{formatnum:1252}} mètres. == Toponimia == Sobre la [[mapa de Cassini|carta de Cassini]], le volcan s'apèla ''Puy de Come'' e sobre la carta de l'Estat Major ''Puy de Côme''. Dins le parlar de [[Ceissac]], le puèi se ditz [pø də kum], e dins le parlar de [[Nabosac]] [pø də kom]<ref>Collectatges IEO 63.</ref>. == Nòtas e referéncias == {{referéncias}} == Veire maitot == {{DEFAULTSORT:Coma}} [[Categoria:Monts Domas]] [[Categoria:Volcan roge]] [[Categoria:Volcan de França]] [[Categoria:Montanha d'Occitània]] [[Categoria:Geografia d'Auvèrnhe]] [[Categoria:Massís Central]] [[Categoria:Sit natural d'Occitània]] gbqbu4wb05875popmexrq8r2db30re5 0 60683 2510945 2032785 2026-10-17T07:26:08Z Jfblanc 104 Jfblanc a desplaçat la pagina [[Zlín (region)]] cap a [[Region de Zlín]] 2032785 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {| class="infobox_v2" |- align="center" ! colspan="2" | Donadas basicas |- bgcolor="#FFFFFF" | valign="top" | [[Capitala]]: || [[Zlín]]<br /><small></small> |- bgcolor="#FFFFFF" | Vila mai poblada : || [[Zlín]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Populacion]] : || 591 267<ref>30 de junh de 2009 - [http://www.zlin.czso.cz/ Burèu regional estatistic]</ref> |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Densitat]] : || 149 ab./km² |- ! colspan="2" | Geografia |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Aira|Superfícia]] : || 3964 km² |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Districte]]s : || 4 |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Comuna]]s : || 703 |- bgcolor="#FFFFFF" |} La '''region de Zlín''' (en [[chèc]], ''Zlínský kraj'') es una region e entitat autonòma de la [[Republica Chèca]] creada lo [[1èr de genièr]] de [[2000]]. Sa capitala es [[Zlín]]. == Division == === Districtes === La region se compausa de 4 [[districte]]s : [[Districte de Zlín|Zlín]], [[Districte de Vsetín|Vsetín]], [[Districte de Kroměříž|Kroměříž]] e [[Districte d’Uherské Hradiště|Uherské Hradiště]]. === Administracion locala === Dempuèi lo [[1èr de genièr]] de [[2003]] existís pas mai d'administracion al districte, qu'es vengut una unitat estadistica. L'administracion locala se fa dins d'arrondiments que lor sèti es dins de comunas de la responsabilitat espandida (''obcí s rozšířenou působností'') que son las 4 ancianas capitalas de districte emai aquelas comunas : Bystřice pod Hostýnem, Holešov, Luhačovice, Otrokovice, Rožnov pod Radhoštěm, Uherský Brod, Valašské Klobouky, [[Valašské Meziříčí]] e Vizovice. == Govèrn local == Lo governador es [[Jiří Čunek]]. == Veire tanben == * [[Republica Chèca]] == Referéncias == <references/> == Ligams extèrnes == * {{cs}} [http://www.kr-zlinsky.cz/ Administracion de la region] {{Region chèca}} [[Categoria:Region de la Republica Chèca]] 83ziyaxzgpo2wvhdod5r5r941xpju4l 2510947 2510945 2026-10-17T07:27:21Z Jfblanc 104 2510947 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {| class="infobox_v2" |- align="center" ! colspan="2" | Donadas basicas |- bgcolor="#FFFFFF" | valign="top" | [[Capitala]]: || [[Zlín]]<br /><small></small> |- bgcolor="#FFFFFF" | Vila mai poblada : || [[Zlín]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Populacion]] : || 591 267<ref>30 de junh de 2009 - [http://www.zlin.czso.cz/ Burèu regional estatistic]</ref> |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Densitat]] : || 149 ab./km² |- ! colspan="2" | Geografia |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Aira|Superfícia]] : || 3964 km² |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Districte]]s : || 4 |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Comuna]]s : || 703 |- bgcolor="#FFFFFF" |} La '''region de Zlín''' (en [[chèc]], ''Zlínský kraj'') es una region e entitat autonòma de la [[Republica Chèca]] creada lo [[1èr de genièr]] de [[2000]]. Sa capitala es [[Zlín]]. == Division == === Districtes === La region se compausa de 4 [[districte]]s : [[Districte de Zlín|Zlín]], [[Districte de Vsetín|Vsetín]], [[Districte de Kroměříž|Kroměříž]] e [[Districte d’Uherské Hradiště|Uherské Hradiště]]. === Administracion locala === Dempuèi lo [[1èr de genièr]] de [[2003]] existís pas mai d'administracion al districte, qu'es vengut una unitat estadistica. L'administracion locala se fa dins d'arrondiments que lor sèti es dins de comunas de la responsabilitat espandida (''obcí s rozšířenou působností'') que son las 4 ancianas capitalas de districte emai aquelas comunas : Bystřice pod Hostýnem, Holešov, Luhačovice, Otrokovice, Rožnov pod Radhoštěm, Uherský Brod, Valašské Klobouky, [[Valašské Meziříčí]] e Vizovice. == Govèrn local == Lo governador es [[Jiří Čunek]]. == Veire tanben == * [[Republica Chèca]] == Referéncias == <references/> == Ligams extèrnes == * {{cs}} [http://www.kr-zlinsky.cz/ Administracion de la region] {{Region chèca}} {{O|Zlín}} [[Categoria:Region de la Republica Chèca]] sgb6z64z5qpz08trzbg8kcgzzyokerr 0 62831 2510969 2380241 2026-10-17T09:18:33Z Kontributor 2K 52367 2510969 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sarcòs | nom2 = ''Sarcos'' | imatge = Sarcos_4.jpg | descripcion = La rota principala. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Sarcos (Gers).svg | escais = | ist = {{Gasconha}} | parçan = {{Astarac}} {{Comenge}} | region = {{Occitània (Region)}} | departament = {{Gers}} | arrondiment = [[Arrondiment de Miranda|Miranda]] | canton = Astarac-Gimona ([[Canton de Masseuva|Masseuva]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de la Vath de Gers|CC de la Vath de Gers]] | insee = 32413 | cp = 32420 | cònsol = Jean-Jacques Bon | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | latitud = 43.3788888889 | longitud = 0.6875 | alt mini = 225 | alt mej = 309 | alt maxi = 346 | ectaras = 641 | km² = 6,41 |}} '''Sarcòs'''<ref>{{Ligam web|url=http://www.gers-gascogne.com/ovidentia/index.php?tg=oml&file=culture.htm&art=1338&ex=4&cat=22/|títol=grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon}}</ref> (''Sarcos'' en [[francés]]) qu'es ua [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Gasconha]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de [[Gers (departament)|Gers]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 32413.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Sarcòs | nord = [[Montias]] | nord-est = [[Montbardon]] | est = [[Poimaurin]] <small>([[Hauta Garona]])</small> | sud-est = [[Nenigan]] <small>([[Hauta Garona]])</small> | sud = [[Sent Blancat]] | sud-ouest = | ouest = [[Aussòs|Auçòs]] | nord-ouest = }} ==Toponimia== Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Sarcòs'' que vengueré deu nom gallic d'òme ''Saricus'' [latinizacion], dab lo sufixe [[aquitan]]ic ''-ossum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 643</ref> (''-otze''). [[Xavier Delamarre|Delamarre]] cita pas ''Sarcòs'', mes los noms gallics ''Saricus'' e ''Sarica'', atestats <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 229 e 306</ref>.</br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Sarcòs'' que veng deu nom « romanic » de persona ''Cyricus'', dab lo sufixe ''-oss''<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', 1990-98, vol. I, p. 66, par. 1359</ref>. == Istòria == * Sarcòs qu'èra de la [[diocèsi de Comenge]], eretèra, en principi, deu pòble deus Convenes; la diocèsi que passa a l'oèst de [[Gimona]] per tres comunas de [[Gers (departament)|Gers]]: Sarcòs, [[Montias]] e [[Montbardon]] (mès pas [[Aussòs|Auçòs]] nimei [[Sent Blancat]]) <ref>Carte du diocèse de Comminges.jpg|Mapa de la diocèsi de Comenge</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat= Jean-Jacques Bon |Partit= |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Alcé Monferran |Partit= [[PCF]] |Qualitat= retirat}} {{Elegit |Debuta= |Fin=2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat=}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de [[Masseuva]]; qu'es adara deu canton d'Astarac-Gimona (burèu centralizator Masseuva). == Demografia == <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1960 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960 PlotData = bar:300 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(48,69)(84,66) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 87 1968: 81 points:(84,66)(100,59) color:blue width:2 #1975: 69 points:(100,59)(128,60) color:blue width:2 #1982: 71 points:(128,60)(160,55) color:blue width:2 #1990: 62 points:(160,55)(196,52) color:blue width:2 #1999: 57 points:(196,52)(228,59) color:blue width:2 #2004/5 </timeline> {{Demografia |insee=32413 |1793=260 |1800=266 |1806=235 |1821=274 |1831=297 |1841=320 |1846=276 |1851=250 |1856=255 |1861=263 |1866=242 |1872=225 |1876=208 |1881=199 |1886=184 |1891=181 |1896=204 |1901=184 |1906=170 |1911=155 |1921=143 |1926=130 |1931=112 |1936=105 |1946=115 |1954=105 |1962= 87 |1968= 81 |1975= 69 |1982= 71 |1990= 62 |1999= 57 |2004=69 |cassini=35365 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr32|0}} la populacion qu'èra de {{popfr32|413}} abitants e la densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr32|413}}/6.41) round 2}}}} ab/km². == Lòcs e monuments == == Personalitats ligadas dab la comuna == == Véser tanben == * [[Comunas de Gers]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-32413 Sarcòs suu site de l'Insee] * [https://www.cc-valdegers.fr/communaute-communes/commune/sarcos/ Comunautat de comunas de la Vath de Gers] == Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de Gers}} [[Categoria:Comuna de Gers]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] 62x9pww9jfvofvceecj9uxaoz7hrxbf 0 63168 2510890 2509403 2026-10-16T15:06:59Z Alaric 506 44932 Alaric 506 a desplaçat la pagina [[Bassa Comba (mètro de Tolosa)]] cap a [[Bassa Camba (mètro de Tolosa)]] : Títol mal escrit : Comba sembla una invencion d'un contributor 2509403 wikitext text/x-wiki {{Infobox Estacion de mètro | nom = Bassa Camba | color fons = E41B23 | color tèxte = ffffff | imatge = Métro Basso Cambo.jpg | legenda = Lo bastiment de l'estacion. | alt = | país = [[França]] | vila = [[Tolosa]] | títol subdivision = | subdivision = | títol quartièr = [[Quartièrs de Tolosa|Quartièr]] | quartièr = [[Bassa Camba]]<br/>[[Miralh (Tolosa)|Lo Miralh]] | adreça = Plaça Édouard Bouillères | latitud = 43.57005556 | longitud = 1.392313889 | geolocalizacion = Tolosa | posicion = Aeriana | vias = 2 | cais = 2 (Laterals) | longor = 52 mètres | bocas = | accessibilitat = Òc | zòna = | transit = {{formatnum:3022699}} <small>(2016)</small> | construccion = | mesa en servici = [[26 de junh]] de [[1993]] | nom inaugural = | barradura = | arquitècte = | artista = Beate Honsell-Weiss | proprietari = [[Tisséo]] | espleitador = [[Tisséo]] | còdi = | linha = {{Mètro de Tolosa/correspondéncias amb intitulat|A}} | títol corresp 1 = {{BHNS de Tolosa/correspondéncias amb intitulat}} | corresp 1 = {{BHNS de Tolosa/correspondéncias|L4}} | títol corresp 2 = {{Bus de Tolosa/correspondéncias amb intitulat}} | corresp 2 = {{Bus de Tolosa/correspondéncias|11|14|18|21|47|48|49|50|53|57|58|87|117}} | linha 1 = {{Mètro de Tolosa/correspondéncias amb intitulat|A}} | estacion precedenta 1 = '''Cap de linha''' | estacion seguenta 1 = [[Belafont (mètro de Tolosa)|Belafont]] }} '''Bassa Camba''' (''Basso Cambo'' en [[francés]]) es una [[Estacion de mètro|estacion]] cap de la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]] del [[mètro de Tolosa]]. Es situada dins lo [[Bassa Camba|quartièr omonim]], al sud-oèst de [[Tolosa]], a proximitat del [[Miralh (Tolosa)|Miralh]]. TOPONIMIA Bassa Camba es en riba esquerra de Garona, donc de parlar gascon, e se ditz Baisha Cama Bassa Camba ['basɔ 'kambɔ] en langadocian tolosenc Baisha Cama ['baʃɔ 'kamɔ] en gascon local.cf cementeri de "Bache Came" a Portèth Bassa Camba es un escais-nom, cortet. Basso Cambo : francizacion fonetizanta del nom langadocian. == Situacion sul malhum == L'estacion es lo terminus oèst de la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]] del [[mètro de Tolosa]], just abans lo depaus e l'obrador del mètro. L'estacion venenta es [[Belafont (mètro de Tolosa)|Belafont]]. == Istòria == L'estacion es mesa en servici lo [[26 de junh]] de 1993, coma l'ensemble de la primièra porcion (Bassa Camba - [[Bèlmont (mètro de Tolosa)|Bèlmont]]) de la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]]. [[Fichièr:Métro Basso Cambo quais 2018.jpg|esquèrra|vinheta|Los cais de l'estacion, espandits a 52 mètres e 12 pòrtas après los trabalhs de l'estiu de 2018.]] De trabalhs de doblament de la longor dels cais an aver luòc sus la linha A. Coma las estacions ''[[Mermoz (mètro de Tolosa)|Mermoz]]'', [[Font l'Estanh (mètro de Tolosa)|''Font l'Estanh'']] e ''[[Pè d’auca (mètro de Tolosa)|Pè d'Auca]]'', Basso Cambo possedissiá de cais corts (mens de 52 mètres) : l'adaptacion d'aquestas estacions per aculhir de trens de a quatre veituras foguèt per consequent fòrça mai importanta que per las autras estacions, ont de trabalhs mai leugièrs foguèron necessaris<ref>{{Fr}} Philippe Emery, [https://www.ladepeche.fr/article/2008/06/01/457233-ligne-a-on-va-doubler-le-metro.html Toulouse. Ligne A. On va doubler le métro], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 1 de junh de 2008.</ref>. En 2011, lo nombre de validacions per l'estacion s'enauça a {{formatnum:2759059}}<ref>{{Fr}} [https://www.toulouse-metropole.fr/documents/10180/46528/Toulouse+M_tropole+en+Chiffres+2012+-+Version+compress_e.pdf/1776156e-4202-441e-aeea-c5a6adbfaed7 Toulouse Métropole en chiffres 2012], [[Tolosa Metropòli]], 2012.</ref>, ço qu'en fach la 8e estacion (sus 18) la mai empruntada de la linha A. Pus tard, en 2016, l'estacion enregistra {{formatnum:3022699}} validacions, ço que la plaça totjorn a la 8e posicion sus 20 en tèrmes de validacions sus la linha A e a la 13e plaça posicion sus las 38 estacions de l'ensemble del [[mètro de Tolosa]]. Representa alara 5% dels validacions de la linha A<ref>{{Fr}} Anthony Assemat, [https://actu.fr/occitanie/toulouse_31555/metro-tramway-bus-palmares-stations-lignes-plus-frequentees-toulouse_11577869.html Métro, tramway, bus : le palmarès des stations et des lignes les plus fréquentées, à Toulouse], ''Actu Toulouse'', 21 d'agost de 2017.</ref>. == Servicis als viatjaires == === Accès e acuèlh === L'estacion es l'una de las doas solas estacions aeriana del mètro tolosenc, ambe [[Bèlmont (mètro de Tolosa)|Bèlmont]]. Lo hall d'acuèlh es accessible per doas doblas pòrtas, situadas al nivèl dels cais d'accès als bus, e de l'agéncia [[Tisséo]]. L'estacion es equipada de cais laterals de dotze pòrtas permetent de recebre de trens de quatre veituras. L'intrada del bastiment se composa d'un grand hall, amb a l'interior los [[Distributor automatic de títols de transpòrt|guichets automatics]], d'informacions en temps real sus las linhas de bus Tisséo e las informacions del meteis malhum, atal que l'accès als cais, situats al dessús del hall d'acuèlh. <gallery> Toulouse Semvat Siemens Matra VAL 206 H10 LA Basso Cambo (1).JPG|Un mètro sus la linha A a Bassa Comba. Metro Basso Cambo 01.JPG|La gara rotièra e l'estacion de mètro en nautor. Darrièra l'estacion cobèrta, òm destinguís l'installacion artistica. Métro Basso Cambo - formes.jpg|L'installacion artistica. Toulouse - Métro - Basso Cambo (25078706236).jpg|Lo debàs de l'estacion. Viaduc Basso Cambo.jpg|Lo viaducte cap a [[Belafont (mètro de Tolosa)|Belafont]] </gallery> === Dessèrta === Coma dins l'ensemble del mètro tolosenc, la primièra partença de l'estacion e de l'autre cap de linha, [[Balmar-Gramont (mètro de Tolosa)|Balmar-Gramont]], es a 5h15, e la darrièra es a 0h del dimenge al dijòus, e 3h lo divendres e dissabte. === Intermodalitat === * Bus: Linhas Tisséo L4|11|14|18|21|47|48|49|50|53|57|58|87|117 *Parcatge : 690 plaças == Arquitectura == L'òbra d'art associada a l'estacion es compausada de tres pals d'acièr portant cadun « una forma geometrica simpla (rectangle, triangle, oval) en plexiglas colorat (blau, jaune, roge), formant de senhals luminoses ». Aquela installacion es l'òbra de [[Beate Honsell-Weiss]] == A l'entorn == *[[Meteopòl]] * Parque d'activitats de [[Bassa Comba]] == Nòtas e referéncias == {{Traduccion/Referéncia|fr|Basso Cambo (métro de Toulouse)|161888824}} === Nòtas === <references group="N" /> <references /> === Referéncias === <references /><references /> == Vejatz tanben == {{Sisterlinks|commons=Category:Basso Cambo (Toulouse metro)}} === Articles ligats === *[[Mètro de Tolosa]] **[[Linha A del mètro de Tolosa]] *[[Transpòrts en comun de Tolosa]] === Ligams extèrnes === * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20071123101526/http://www.tisseo.fr/pagesEditos.asp?IDPAGE=273 Presentacion de l'estacion Baisha Coma] e de [https://web.archive.org/web/20051016084218/http://www.tisseo.fr/ son òbra] per [https://web.archive.org/web/20051016084218/http://www.tisseo.fr/ Tisséo] * {{oc}} [https://web.archive.org/web/20120310134356/http://tisseoc.free.fr/ site sus l'occitan dins lo Mètro de Tolosa] {{Paleta Mètro de Tolosa/Linha A}} [[Categoria:Linha A del mètro de Tolosa]] {{DEFAULTSORT:Baisha Coma}} r86u70w2kp160189puuk4h8dcf4xqnu 1 63169 2510892 2134908 2026-10-16T15:06:59Z Alaric 506 44932 Alaric 506 a desplaçat la pagina [[Discutir:Bassa Comba (mètro de Tolosa)]] cap a [[Discutir:Bassa Camba (mètro de Tolosa)]] : Títol mal escrit : Comba sembla una invencion d'un contributor 2072168 wikitext text/x-wiki == "Bassacamba" puslèu que "Baissacamba"== Tot es dins lo títol. [[Utilizaire:Vivarés|Vivarés]] ([[Discussion Utilizaire:Vivarés|d]]) 23 novembre de 2009 a 15.44 (UTC) 1y40f183chq9el2c3j0pvi460nw2btc 0 66158 2510957 2291082 2026-10-17T08:38:31Z Alaric 506 44932 2510957 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Peirat la Noniera | nom2 = ''Peyrat-la-Nonière'' | imatge = Peyrat la noniere mairie.JPG | descripcion = L'ostau de comuna. | lògo = | escut = Blason_Peyrat-la-Nonière_23.svg | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23151 | cp = | cònsol = Alain Luquet | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 46.0883333333 | longitud = 2.25722222222 | alt mini = 409 | alt maxi = 556 | km² = 41.4 |}} '''Peirac l'Anoniera''' (''Peyrat-la-Nonière'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23151.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Peirac | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== == Istòria == {{...}} == Administracion == ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23151 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Guy de Lamberterie|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== == Demografia == {{Demografia |insee= 23151 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|151}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|151}}/41.4) round 2}}}} ab/km². == Luecs e monuments == * [[Abadiá de Bon Luec]] * [[Chasteu]] dau *Maseu [[Fichièr:Peyrat la noniere mazeau.JPG|thumb|300px|left|Lo Chasteu dau *Maseu]] ==Personalitats liadas amb la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams extèrnes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] cih49tq6b36h2ll9s18b9x3qypse3b1 0 77031 2510887 2183277 2026-10-16T14:08:42Z Kontributor 2K 52367 2510887 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nom2= Chatel-Chéhéry | nomcomuna=Chatel-Chéhéry | lògo= | imatge=cap | descripcion= | escut=Blason ville fr Chatel-Chéhéry (Ardennes).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Vouziers|Vouziers]] | canton= [[Canton de Grandpré|Grandpré]] | sitweb= | cp= 08250 | insee = 08109 | cònsol = Alain Rickal | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) |alt mej= |longitud= 4.955 |latitud= 49.2839 | alt mini = 129 | alt maxi = 246 | km² = 16.08 }} '''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament de las [[Ardenas (departament)|Ardenas]] e de la region de [[Champanha e Ardena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Chatel-Chéhéry]]'''Chatel-Chéhéry'''}} {{Image label|x=0.486126599259|y=0.318067798194|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 78 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cornay]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.704208987305|y=0.611343016318|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 129 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Apremont (Ardenas)|Apremont]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.619440208003|y=0.296791600735|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 96 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fléville]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.808815228562|y=0.385538262207|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 33 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Exermont]] (4,1km)}}}} {{Image label|x=0.85116296571|y=0.670144431818|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 14 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Baulny]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.354087369822|y=0.15809553712|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 112 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Marcq (Ardenas)|Marcq]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.851653545355|y=0.794020343148|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 66 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montblainville]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.701017400191|y=0.087584371668|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 47 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sommerance]] (5,8km)}}}} {{Image label|x=0.0600271641552|y=0.555591014869|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 41 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lançon (Ardenas)|Lançon]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 08109 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Alain Rickal|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 08109 |1793=507 |1800=547 |1806=581 |1821=641 |1831=720 |1836=779 |1841=843 |1846=921 |1851=833 |1856= |1861= |1866=774 |1872=754 |1876=732 |1881=692 |1886=701 |1891=645 |1896=606 |1901=540 |1906=572 |1911=504 |1921=340 |1926=369 |1931=417 |1936=417 |1946=316 |1954=312 |1962=309 |1968=279 |1975=229 |1982=183 |1990=193 |1999=140 |2004= |2005= |2006=158 |2007= 161 |2008=163 |2009=164 |cassini=8727 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de las Ardenas}} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Categoria:Comuna de las Ardenas]] igl62hzrui5cphoh175m2s8pge3000g 0 77395 2510896 2221131 2026-10-16T15:44:38Z Kontributor 2K 52367 2510896 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna= Puiseux | nomcomuna2= Puiseux | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = Blason ville fr Puiseux (Ardennes).svg | escais = | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Rethel|Rethel]] | canton= [[Canton de Novion-Porcien|Novion-Porcien]] | insee = 08348 | sitweb= | cp = 08270 | cònsol = Robert Bocquillon | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | latitud= 49.5933 | longitud= 4.5422 | alt mej= | alt mini = | alt mej = | alt maxi = | km² = 3.41 }} {{omon|Puiseux}} '''Puiseux''' es una comuna [[França|francesa]] del departament de las [[Ardenas (departament)|Ardenas]] e de la region de [[Champanha e Ardena]]. == Geografia == === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Puiseux]]'''Puiseux'''}} {{Image label|x=0.698377246113|y=0.712302809954|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 104 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vaux-Montreuil]] (2,3km)}}}} {{Image label|x=0.255754974201|y=0.34010606163|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 200 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Faissault]] (2,7km)}}}} {{Image label|x=0.835703363135|y=0.691378342152|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 66 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Wignicourt]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.751386354385|y=0.81714733257|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 158 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chesnois-Auboncourt]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.870827045309|y=0.310516433208|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 59 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hagnicourt]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.153094049422|y=0.70823505644|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 629 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saulces-Monclin]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.448720903617|y=0.0423408211965|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 109 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Neuvizy]] (4,0km)}}}} </div>{{clear|left}} == Istòria == ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 08348 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Robert Bocquillon|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 08348 |1793=108 |1800=108 |1806=143 |1821=147 |1831=157 |1836=197 |1841=206 |1846=219 |1851=232 |1856= |1861= |1866=234 |1872=224 |1876=231 |1881=208 |1886=227 |1891=215 |1896=211 |1901=191 |1906=188 |1911=170 |1921=139 |1926=118 |1931=122 |1936=123 |1946=128 |1954=134 |1962=107 |1968=102 |1975=91 |1982=84 |1990=96 |1999=80 |2004= |2005= |2006=98 |2007= 101 |2008=103 |2009=109 |cassini=28227 |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == ==Personalitats ligadas amb la comuna== == Véser tanben == == Ligams extèrnes == ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de las Ardenas}} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Categoria:Comuna de las Ardenas]] qodmfm1vb8usbc533sxm79o89j32w6u 0 77852 2510886 2222224 2026-10-16T13:58:37Z Kontributor 2K 52367 2510886 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna= Villers-le-Tilleul | nomcomuna2 = Villers-le-Tilleul | imatge = Villers-le-Tilleul-FR-08-église-06.JPG | descripcion = | lògo = | escut = Blason ville fr Villers-le-Tilleul (Ardennes).svg | escais = | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Charleville-Mézières|Charleville-Mézières]] | canton= [[Canton de Flize|Flize]] | insee = 08478 | sitweb= | cp = 08430 | cònsol = Jean Barrois | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 4.7278 | latitud= 49.6361 | alt mej= | alt mini = | alt maxi = | km² = 8.61 |}} '''Villers-le-Tilleul''' es una comuna [[França|francesa]] del departament de las [[Ardenas (departament)|Ardenas]] e de la region de [[Grand Èst]], ancianament de [[Champanha e Ardena]]. == Geografia == === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Villers-le-Tilleul]]'''Villers-le-Tilleul'''}} {{Image label|x=0.362482467168|y=0.456525538783|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 126 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Singly]] (2,1 km)}}}} {{Image label|x=0.686491724943|y=0.254153964706|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 79 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Élan (Ardenas)|Élan]] (3,9 km)}}}} {{Image label|x=0.553751888547|y=0.193980965025|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 231 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Balaives-et-Butz]] (4,0 km)}}}} {{Image label|x=0.197530365636|y=0.579102104017|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 182 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Horgne]] (4,2 km)}}}} {{Image label|x=0.554669999684|y=0.843380594215|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 92 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Omont (Ardenas)|Omont]] (4,3 km)}}}} {{Image label|x=0.252006825843|y=0.252280637898|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 101 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villers-sur-le-Mont]] (4,7 km)}}}} {{Image label|x=0.905899538104|y=0.296949867881|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 505 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sapogne-et-Feuchères]] (5,7 km)}}}} {{Image label|x=0.665022479758|y=0.0750464956308|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 262 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Étrépigny]] (5,8 km)}}}} </div>{{clear|left}} == Istòria == ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 08478 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jean Barrois|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 08478 |1793=308 |1800=358 |1806=360 |1821=346 |1831=368 |1836=381 |1841=392 |1846=390 |1851=392 |1856= |1861= |1866=333 |1872=311 |1876=286 |1881=296 |1886=285 |1891=260 |1896=257 |1901=246 |1906=240 |1911=217 |1921=185 |1926=173 |1931=176 |1936=164 |1946=154 |1954=147 |1962=172 |1968=141 |1975=119 |1982=148 |1990=176 |1999=191 |2004= |2005= |2006=243 |2007= 251 |2008=258 |2009=257 |cassini=40236 |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == ==Personalitats ligadas amb la comuna== == Véser tanben == == Ligams extèrnes == ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de las Ardenas}} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Categoria:Comuna de las Ardenas]] sc19tpbn5mgya3765qaq9hg5a9exeub 0 78633 2510974 2107676 2026-10-17T10:34:07Z Kontributor 2K 52367 2510974 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=aus | nomcomuna=Osthoffen | nomcomuna2= | imatge= Ch.osthoffen gene.jpg | descripcion= Lo cast&egrave;l | lògo= | escut= Blason ville fr Osthoffen (Bas-Rhin).svg | escais= | region ist ={{Alsàcia}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Strasbourg-Campèstre|Strasbourg-Campèstre]] | canton= [[Canton de Truchtersheim|Truchtersheim]] | insee = 67363 | sitweb= | cp = 67990 | cònsol = Antoine Schall | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 7.5558 | latitud= 48.5869 | alt mini = 159 | alt mej = | alt maxi = 227 | km² = 5.11 }} '''Osthoffen''' en [[alemannisch]] (''Osthoffen'' en [[francés]]) es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Bas Ren]] e de la region del [[Grand Èst]]. ==Geografia== {{...}} ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 67363 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Antoine Schall|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 67363 |1793=626 |1800=469 |1806=635 |1821=666 |1831=914 |1836=926 |1841=902 |1846=879 |1851=793 |1856=756 |1861=762 |1866=775 |1872=773 |1876=724 |1881=692 |1886=687 |1891=675 |1896=625 |1901=584 |1906=607 |1911=586 |1921=525 |1926=515 |1931=502 |1936=473 |1946=419 |1954=404 |1962=403 |1968=409 |1975=408 |1982=514 |1990=573 |1999=683 |2004= 815 |2005= |2006=791 |2007=806 |2008=822 |2009=816 |cassini=25863 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Alsàcia}} {{Comunas del Bas Ren}} [[Categoria:Comuna d'Alsàcia]] [[Categoria:Comuna del Bas Ren]] {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} sv4dgg87s8mvagp3i5ueowgpd056t9a 0 86265 2510885 2218679 2026-10-16T13:53:15Z Kontributor 2K 52367 2510885 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Viefvillers | nomcomuna2= Viefvillers | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville fr Viefvillers (Oise).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Beauvais|Beauvais]] | canton= [[Canton de Crèvecoeur-le-Grand|Crèvecoeur-le-Grand]] | insee = 60673 | sitweb= | cp = 60360 | cònsol = Jean-Marie Defasquelle | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 2.13 | latitud= 49.6142 | alt mini = 149 | alt mej = | alt maxi = 182 | km² = 4.09 }} '''Viefvillers''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Oise (departament)|Oise]] e la [[regions francesas|region]] de [[Picardia (region)|Picardia]]. == Geografia == {{Apertium|fr}} Vilatge del scenari picard, desservi per la RD 930 (anciana [[Rota nacionala 30 (Fran&ccedil;a)|Nacionala 30]] en connectant [[Roan]] a [[La Capelle]]), a 5&nbsp;km de la sortida {{sofr|16}} de la autoroute [[Autoroute francesa A16|A16]] {{Original|fr}} Village du plateau picard, desservi par la RD 930 (ancienne [[Route nationale 30 (France)|Nationale 30]] reliant [[Rouen]] à [[La Capelle]]), à 5&nbsp;km de la sortie {{sofr|16}} de l'autoroute [[Autoroute française A16|A16]] === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Viefvillers]]'''Viefvillers'''}} {{Image label|x=0.331832861437|y=0.339347401968|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 150 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Gallet]] (2,1km)}}}} {{Image label|x=0.622738359586|y=0.238802411997|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 105 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Saulchoy]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.67869820373|y=0.822703097288|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 399 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Francastel]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.824121548893|y=0.237652280824|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 223 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Doméliers]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.0701825320564|y=0.568328772135|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3334 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Crèvecœur-le-Grand]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.95333913826|y=0.349554816133|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 156 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Crocq]] (4,0km)}}}} </div>{{clear|left}} == Istòria == {{Apertium|fr}} La municipalitat a d&eacute;pendu antany de la municipalitat del [[Lo Saulchoy|Saulchoy]]. {{Original|fr}} La commune a dépendu autrefois de la commune du [[Le Saulchoy|Saulchoy]]. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 60673 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Marie Defasquelle|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 60673 |1793=436 |1800=460 |1806=558 |1821=539 |1831=590 |1836=578 |1841=576 |1846=577 |1851=603 |1856=532 |1861=525 |1866=475 |1872=414 |1876=385 |1881=298 |1886=263 |1891=250 |1896=243 |1901=231 |1906=201 |1911=207 |1921=175 |1926=175 |1931=164 |1936=133 |1946=141 |1954=145 |1962=163 |1968=191 |1975=127 |1982=120 |1990=160 |1999=165 |2004= |2005= |2006=176 |2007= 178 |2008=179 |2009=177 |cassini=39786 |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == == Ligams extèrnes == == Nòtas == <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 60673 }} [[Categoria:Comuna d'Oise]] 6n540nexstnvbh0cdcxpqfdknnk6q2s 0 94678 2510961 2206362 2026-10-17T09:01:53Z Kontributor 2K 52367 2510961 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=frp | nomcomuna=Nom desconegut | nomcomuna2=Andelot-en-Montagne | imatge=Andelot.JPG | descripcion=Lo lu&ograve;c De la Comuna e la fontaine | lògo= | escut=Blason Andelot-en-Montagne.svg | escais= | region ist ={{Arpitània}} | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]] | canton= [[Canton de Champagnole|Champagnole]] | insee =39009 | sitweb= | cp =39110 | cònsol =Michel Vandewattyne | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Andelotiens (en [[francés]]) | longitud=5.93416666667 | latitud=46.8536111111 | alt mini =597 | alt mej =636 | alt maxi =740 | km² =12.48 }} '''Nom desconegut''' en [[arpitan]] (''Andelot-en-Montagne'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Arpitània|arpitana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Jura (departament)|Jura]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} Es un vilatge del costat de [[Champagnole]] a una altitud de 637 m. Los sieus abitants [[gentil&eacute;|se trucan]] los ''Andelotiens''. Andelot es situat pr&egrave;s de la [[b&ograve;sc de la Joux]]. {{Original|fr}} C'est un village du canton de [[Champagnole]] à une altitude de 637 m. Ses habitants [[gentilé|s'appellent]] les ''Andelotiens''. Andelot est situé à proximité de la [[forêt de la Joux]]. ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Andelot-en-Montagne]]'''Andelot-en-Montagne'''}} {{Image label|x=0.653351390124|y=0.535078171167|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 96 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Supt]] (1,8km)}}}} {{Image label|x=0.670036729547|y=0.63052794364|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 203 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chapois]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.679676753847|y=0.305641651477|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 29 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montmarlon]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.303520759677|y=0.348672429377|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 258 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pont-d'Héry]] (3,4km)}}}} {{Image label|x=0.592136349245|y=0.819441854633|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 67 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Larderet]] (4,1km)}}}} {{Image label|x=0.385203859508|y=0.820286619955|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 198 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vers-en-Montagne]] (4,4km)}}}} {{Image label|x=0.508981535098|y=0.922067777883|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 75 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Latet]] (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.711717570358|y=0.117093515159|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 245 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lemuy]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.366975879777|y=0.0750642631555|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 44 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aresches]] (5,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=39009 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Michel Vandewattyne|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=39009 |1793=415 |1800=418 |1806=509 |1821=633 |1831=666 |1836=721 |1841=784 |1846=722 |1851=746 |1856=678 |1861=701 |1866=974 |1872=690 |1876=759 |1881=814 |1886=825 |1891=819 |1896=791 |1901=813 |1906=805 |1911=757 |1921=703 |1926=701 |1931=701 |1936=695 |1946=688 |1954=723 |1962=643 |1968=605 |1975=548 |1982=555 |1990=561 |1999=548 |2004= |2005= |2006= 548 |2007= 544 |2008=548 |2009=544 |cassini=746 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal|Arpitània}} {{Comunas de| insee =39009 }} [[Categoria:Comuna d'Arpitània]] [[Categoria:Comuna de Jura]] hs7z8jcqnxd0g5jyu25pgkzj21ku880 0 95697 2510966 2317207 2026-10-17T09:10:46Z Kontributor 2K 52367 2510966 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=frp | nomcomuna= Cosges | nomcomuna2= Cosges | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville fr Cosges (Jura).svg | escais= | region ist ={{Arpitània}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]] | canton= [[Canton de Bletterans|Bletterans]] | insee = 39167 | cp = 39140 | cònsol = M. Claude Barlet | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 5.4047 | latitud= 46.7489 | alt mini = 187 | alt mej = | alt maxi = 216 | km² = 13.49 }} '''Cosges''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Jura (departament)|Jura]] e la [[regions francesas|region]] de [[Borgonha Franca Comtat]] ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Cosges]]'''Cosges'''}} {{Image label|x=0.660910806241|y=0.593705059626|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 467 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nance (France)|Nance]] (2,2km)}}}} {{Image label|x=0.283843706998|y=0.605357386138|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 116 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Tartre]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.785474707813|y=0.399029344482|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 313 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Relans]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.799961830581|y=0.539902049725|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1392 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bletterans]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.878521390273|y=0.615899212907|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 718 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villevieux]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.104622101052|y=0.408112585552|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 308 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bosjean]] (5,5km)}}}} {{Image label|x=0.109055794535|y=0.655167030729|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 601 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Frangy-en-Bresse]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.939534820164|y=0.382944256986|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 471 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Desnes]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.845223419342|y=0.821852777703|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 516 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Larnaud]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 39167 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= M. Claude Barlet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 39167 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= 340 |1968= 282 |1975= 283 |1982= 282 |1990= 292 |1999= 301 |2005= |2006= |2007= 296 |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Arpitània}} {{Comunas de| insee = 39167 }} [[Categoria:Comuna d'Arpitània]] [[Categoria:Comuna de Jura]] 6f46v4adj1dth8xexos1h1c4ykp6k4u 0 101330 2510897 2209099 2026-10-16T15:49:28Z Kontributor 2K 52367 2510897 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Vellefrie | nomcomuna2=Vellefrie | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville fr Vellefrie (Haute-Saône).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Vesoul|Vesoul]] | canton= [[Canton de Vesoul-Est|Vesoul-Est]] | insee = 70534 | sitweb= | cp = 70240 | cònsol = Hubert Troux | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 6.2211 | latitud= 47.7058 | alt mini = 232 | alt mej = | alt maxi = 324 | km² = 5.91 }} '''Vellefrie''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Sòna]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Vellefrie]]'''Vellefrie'''}} {{Image label|x=0.429236297529|y=0.429462275064|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 138 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Varogne]] (1,5km)}}}} {{Image label|x=0.585163551719|y=0.350626056861|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 90 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vilory]] (2,2km)}}}} {{Image label|x=0.624021770423|y=0.661258699636|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 129 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Villeneuve-Bellenoye-et-la-Maize]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.338648547743|y=0.561396005824|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 146 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Flagy (Nauta Sòna)|Flagy]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.737159035838|y=0.32480895922|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 301 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mailleroncourt-Charette]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.298731775558|y=0.236522150282|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 116 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Val-Saint-Éloi]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.856481053656|y=0.589421481044|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 828 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saulx (Nauta Sòna)|Saulx]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.426049004631|y=0.158975044917|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 159 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Neurey-en-Vaux]] (4,6km)}}}} {{Image label|x=0.464593147028|y=0.870626302876|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 374 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Colombier (Nauta Sòna)|Colombier]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.202252186894|y=0.711246662984|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 415 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Auxon (Nauta Sòna)|Auxon]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.617146989027|y=0.946771062519|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 216 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montcey]] (5,8km)}}}} {{Image label|x=0.9322295039|y=0.688077472793|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 55 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Creveney]] (5,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 70534 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Hubert Troux|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 70534 |1793=327 |1800=327 |1806=340 |1821=444 |1831=416 |1836=401 |1841=344 |1846=320 |1851=323 |1856=280 |1861=278 |1866=296 |1872=296 |1876=273 |1881=272 |1886=235 |1891=219 |1896=205 |1901=203 |1906=189 |1911=158 |1921=154 |1926=133 |1931=129 |1936=130 |1946=111 |1954=105 |1962=85 |1968=86 |1975=71 |1982=88 |1990=95 |1999=100 |2004= |2005= |2006=115 |2007=117 |2008=127 |2009=132 |cassini=39219 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 70534 }} [[Categoria:Comuna de la Nauta Sòna]] eq62jrsjzmsz9a38p5rkkgqdmw4bpoq 0 101360 2510884 2213714 2026-10-16T13:47:56Z Kontributor 2K 52367 2510884 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=Le Mesnil | nomcomuna2=Le Mesnil | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville fr Le Mesnil (Manche).svg | escais= | region ist ={{Normandia}} | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Cherbourg-Octeville|Cherbourg-Octeville]] | canton=[[Canton de Barneville-Carteret|Barneville-Carteret]] | insee =50299 | cp =50580 | cònsol =Daniel Mellet | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= -1.69361111111 | latitud= 49.37 | alt mini = 20 | alt mej = | alt maxi = 76 | km² = 3.45 }} '''Le Mesnil''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Normandia|normanda]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Marga (departament)|Marga]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Bassa Normandia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Le Mesnil]]'''Le Mesnil'''}} {{Image label|x=0.426090586324|y=0.236657373405|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 283 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Maurice-en-Cotentin]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.224932716609|y=0.560366350318|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 249 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Georges-de-la-Rivière]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.172458586063|y=0.506822175001|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 354 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Jean-de-la-Rivière]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.738495301425|y=0.231913283671|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 304 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fierville-les-Mines]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.203436475842|y=0.235624913105|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 224 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Haye-d'Ectot]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.470227040169|y=0.949192323236|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1636 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Portbail]] (3,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=50299 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Daniel Mellet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=50299 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= 164 |1968= 147 |1975= 147 |1982= 148 |1990= 150 |1999= 162 |2005= |2006= |2007= 190 |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Normandia}} {{Comunas de| insee =50299 }} [[Categoria:Comuna de Normandia]] [[Categoria:Comuna de la Marga]] tiakpapxbfe5s8njimbenjoe8k337sj 0 105481 2510973 2468515 2026-10-17T10:28:33Z Kontributor 2K 52367 2510973 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna= | nomcomuna2=Rolleboise | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason famille fr de Rolleboise.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Mantes-la-Jolie|Mantes-la-Jolie]] | canton=[[Canton de Bonnières-sur-Seine|Bonnières-sur-Seine]] | insee =78528 | sitweb= | cp =78270 | cònsol = Maurice Boudet | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Rolleboisiens<br />Rolleboisiennes (en [[francés]]) |longitud=1.60833333333 |latitud=49.0197222222 | alt mini =15 | alt mej =60 | alt maxi =123 | km² =2.96 }} '''Rolleboise''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Ivelinas]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Illa de França (region)|Illa de França]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Rolleboise]]'''Rolleboise'''}} {{Image label|x=0.760998701958|y=0.616344403111|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 940 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Guernes]] (2,3km)}}}} {{Image label|x=0.701310288937|y=0.276323069297|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 396 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Méricourt (Yvelines)|Méricourt]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.705644422245|y=0.756031267755|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5181 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rosny-sur-Seine]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.283501506096|y=0.250813254921|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4028 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bonnières-sur-Seine]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.474928025178|y=0.134701199459|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3823 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Freneuse (Yvelines)|Freneuse]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.138454326875|y=0.226630545366|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1780 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bennecourt]] (4,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=78528 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Maurice Boudet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=78528 |1793=333 |1800=342 |1806=379 |1821=412 |1831=413 |1836=414 |1841=418 |1846=412 |1851=358 |1856=293 |1861=287 |1866=253 |1872=248 |1876=229 |1881=428 |1886=360 |1891=318 |1896=327 |1901=321 |1906=296 |1911=267 |1921=242 |1926=281 |1931=316 |1936=320 |1946=301 |1954=306 |1962=403 |1968=435 |1975=457 |1982=371 |1990=461 |1999=401 |2004= |2005= |2006=407 |2007=408 |2008=408 |2009=411 |cassini=29486 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== ===Bibliografia=== ===Articles connèxes=== ===Ligams extèrnes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group=N/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Comunas}} {{Comunas d'Yvelines}} [[Categoria:Comuna d'Ivelinas]] syxalmzw1fdqa85mp7ru0xnrczrgkfp 0 107025 2510898 2510791 2026-10-16T17:21:46Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, toponimia, etc 2510898 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Sauva de Belagarda | nom2 = ''Saint-Silvain-Bellegarde'' | imatge = Église_st_sylvain_bellegarde.jpg | descripcion = La gleisa Sent Sàuvan (segles XIII-XVII). | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton dau Buçon|Au Buçon]] ([[canton de Belagarda|Belagarda]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23241 | cònsol = Michèle Alouchy | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.30388888889 | latitud = 45.9733333333 | alt mini = 475 | alt maxi = 648 | km² = 20.85 |}} '''Sent Sàuvan de Belagarda''' (''Saint-Silvain-Bellegarde'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23241.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Sàuvan de Belagarda | nòrd = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]] <br/> [[Belagarda (Cruesa)|Belagarda]] | nòrd-èst = [[Libarçac]] | èst = | sud-èst = [[La Vialatèla|La Vilatela]] | sud = [[Sent Avit de Tarda]] | sud-oèst = [[Neon (Cruesa)|Niòm]] | oèst = [[Sent Auprian]] | nòrd-oèst = [[La Chauçada]] }} ==Toponimia== La prononciacion es / sén 'saouvo /. Las fòrmas ancianas son ''Sancti Silvani'' au segle XII, en 1307, ''St Souve de Bellegarde'' en 1462 <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 144</ref>. </br> ''Sent Sàuvan'' representa ''Silvanus'', martir en [[Perigòrd]] au prumier segle, ou ''Silvinus'', evesque de [[Thérouanne]] au segle VIII <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 628 a ''St Sauvant''</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23241 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Michèle Alouchy |Partit= |Qualitat= retirada de quadra}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat= Alain Bujadoux |Partit= sens |Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat= Serge Dumontant |Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[1989]] |Fin= 2008 |Identitat= Olivier Bertrand |Partit= [[UMP]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1989 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23241 |1793= |1800=1024 |1806=1060 |1821=1165 |1831=1280 |1836=1307 |1841=1323 |1846=1308 |1851=1199 |1856=1110 |1861=1148 |1866=958 |1872=961 |1876=967 |1881=937 |1886=882 |1891=893 |1896=879 |1901=840 |1906=835 |1911=716 |1921=631 |1926=577 |1931=633 |1936=515 |1946=504 |1954=432 |1962=407 |1968=374 |1975=307 |1982=248 |1990=238 |1999=216 |cassini=34663 |senscomptesdobles= 1962}} * en 1793, Sent Sàuvan era una sola comuna amb Belagarda. * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|241}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|241}}/20.85) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== [[imatge:Saint-Silvain-Bellegarde_Carte_postale_10.jpg|thumb|300px|left]] ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] cumt7iwnd4lotbwwbd1xzvpw5tou1et 0 107104 2510956 2456154 2026-10-17T08:33:18Z Alaric 506 44932 2510956 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = La Serra e Bussiera Vielha | nom2 = ''La Serre-Bussière-Vieille'' | imatge = La Serre-Bussière-Vieille église (1).jpg | descripcion = Egleisa Sent Pardó, a La Serra. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton dau Buçon|Au Buçon]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23172 | cònsol = Denise Giraud-Lajoie | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 46.0572222222 | longitud = 2.32138888889 | alt mini = 420 | alt maxi = 613 | km² = 14.41 |}} '''La Serra e Bussiera Vielha''' (''La Serre-Bussière-Vieille'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23172.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = La Serra e Bussiera Vielha | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== * '''La Serra'''. Lo mot es prelatin e designa una montanha (una tuca, un pueg) eslonjada <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 655, a ''Serra-di-Ferro''</ref>,<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 252</ref>. * '''Bussiera Vielha''' ven dau latin ''buxaria'', format de ''buxus'', lo buis, e dau sufixe ''-aria'', luec (luòc) ente i a beucòp de buis (bois, beneit, ausanier, rampam...). Las atestacions ancianas son ''Buxeria'' en 1158, ''Buxeria Veteri'' en 1315. Lo buis se plai sus un sòu calcari o marca una ocupacion anciana e, eventualament, en [[Lemosin]], de sites arqueologics gallo-romans <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984 p. 92, a ''La Boissière''</ref>,<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 163</ref>. . Se pòt pas separar de ''Bussiera Vielha'', comuna de [[La Serra (Cruesa)|La Serra e Bussiera Vielha]] : d'après l'adjectiu, benlèu que lo nom de ''Bussiera Novela'' deriva de ''Bussiera Vielha'' e que la preséncia dau buis concernissiá que lo vilatge supausat pus ancian, ''Bussiera Vielha''. == Istòria == Entre 1795 e 1800, Bussiera Vielha (261 abitants en 1793) es estachat a La Serra (280 abitants en 1793). == Administracion == ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23172 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Denise Giraud-Lajoie|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Henri Giraud-Lajoie |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== == Demografia == {{Demografia |insee=23172 |1793=280 |1800=658 |1806=579 |1821=587 |1831=654 |1836=704 |1841=742 |1846=763 |1851=851 |1856=814 |1861=752 |1866=730 |1872=712 |1876=678 |1881=633 |1886=680 |1891=717 |1896=714 |1901=665 |1906=578 |1911=521 |1921=414 |1926=402 |1931=350 |1936=346 |1946=296 |1954=255 |1962=236 |1968=213 |1975=193 |1982=147 |1990=117 |1999=110 |2004=125 |senscomptesdobles= 1962}} * Entre 1795 e 1800, Bussiera Vielha (261 abitants en 1793) es estachat a La Serra. * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|172}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|172}}/14.41) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== *[[Chasteu de Chaumont (La Serra e Bussiera)|Chasteu de Chaumont]] ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 7tlzs2vo676xuo8l4i0zpobrnx01nf7 0 107131 2510965 2361609 2026-10-17T09:10:01Z Alaric 506 44932 2510965 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Medard la Rochita | nom2 = ''Saint-Médard-la-Rochette'' | imatge = Eglise de Saint-Médard-la-Rochette (2).JPG | descripcion = L'egleisa de Sent Medard. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23220 | cònsol = Olivier Sébenne | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 2.14694444444 | latitud = 46.0447222222 | alt mini = 379 | alt maxi = 613 | km² = 38.92 |}} '''Sent Medard e la Rocheta''' o '''Sent Medard la Rochita'''<ref>''Dictionnaire des communes de la Creuse'', de ''Yves lavalade''. La Geste, 2022</ref>, fòrma a verificar sus plaça ('quò's doas comunas que s'estachèron en 1972) (''Saint-Médard-la-Rochette'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23220.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Medard e la Rochita | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== ==Toponimia== * '''Sent Medard''' es un agiotoponime : 'quò's un nom de luòc que fai referéncia a un nom de sent. S'agís de ''Sanctus Medardus'' (456 - 8 de junh 545), avesque de [[Noyon]] en [[Picardia (region)|Picardia]] (França), dont lo nom ven dau germanic ''Math-hard''<ref name="ReferenceA">Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, Paris, reedicion 1984, p. 613</ref>. En occitan, a part en [[Gasconha]] occidentala e meridionala que consèrva inalterat lo ''-d-'' intervocalic, ''Medard'' es una fòrma sabenta. Una de las fòrmas occitanas d'origina populara (per evolucion normala) es ''Mesard'' (''-d-'' intervocalic > ''-z-'', grafiat ''-s-''), coma a [[Sent Mesard (Canton de Leitora)|Sent Mesard]], mas pus au nòrd ''-z-'' intervocalica dispareis, çò que dona ''Meard'' e, per evitament de l'iatus, ''Merd'', ''Mèrd'', ''Miard'', etc. Las autras comunas lemosinas o marchesas son sovent ''Sent Merd'' o ''Sent Mèrd'' : la prononciacion seriá a verificar. * Lo nom de '''La Rocheta''' (atestacion de 1182-1183, ''La Rochetta'') es un diminutiu (sufixe ''itta'') de ''ròcha'', dau prelatin ''rocca'', qu'a lo sens d'un pueg, puei dau chasteu qu'es bastit dessús <ref name="ReferenceA"/>. Benlèu que lo chasteu èra pitit. ==Istòria== Entre 1790 e 1794, Sent Medard absorbiguèt ''Saillant'' (nom francés; pas de donadas dau recensament de 1793, donc benlèu recensat ambe Sent Medard) e entre 1795 e 1800, [[Pueg Malsinhac]] (190 abitants en 1793), que tornet prener son independéncia en 1879. Puei Sent Medard e [[La Rocheta (Marcha)|La Rocheta]] fusionèron en 1972 <ref>http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=33627</ref>. La Rocheta a l'estatut de comuna associada (arrestat prefectorau dau 22 d'aost 1972). ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23220 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Olivier Sébenne|Partit= sense etiqueta |Qualitat= mètge }} {{Elegit |Debuta= març de [[2011]] |Fin= 2014 |Identitat=Mireille Mativet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2011 |Identitat=Christian Devoize |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Gérard Rivière |Partit= |Qualitat=conselhier generau }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23220 |1793=1085 |1800=1200 |1806=1287 |1821=1625 |1831=1586 |1836=1574 |1841=1548 |1846=1574 |1851=1533 |1856=1510 |1861=1411 |1866=1539 |1872=1480 |1876=1725 |1881=1172 |1886=1189 |1891=1209 |1896=1249 |1901=1273 |1906=1272 |1911=1124 |1921=948 |1926=884 |1931=854 |1936=798 |1946=797 |1954=708 |1962=654 |1968=606 |1975=781 |1982=691 |1990=626 |1999=608 |2004=588 |senscomptesdobles= 1962}} * l'annexion entre 1795 e 1800 de [[Pueg Malsinhac]] (190 abitants en 1793) puei la novèla creacion de 'quela comuna en 1879 (310 abitants en 1881) explican en partida las fluctuacions de la populacion comunala, respectivament entre 1793 e 1800 e entre 1876 e 1881. * En 1968, [[La Rocheta (Marcha)|La Rocheta]] aviá 275 abitants <ref>http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=29409</ref>, puei fuguèt estachada a Sent Medard, çò qu'explica la montada de la populacion totala en 1975 dins un contèxte de baissa demografica. * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|220}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|220}}/38.92) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 0boivubmaz7ix9k9dfmfk9un7muqoe2 0 107154 2510958 2492356 2026-10-17T08:40:04Z Alaric 506 44932 2510958 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Eissodun | nom2 = ''Issoudun-Létrieix'' | imatge = Mairie d'Issoudun-Létrieix.JPG | descripcion = La mairaria d'Eissodun. | lògo = | escut = Blason_ville_fr_Issoudun-Létrieix_(Creuse).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23097 | cònsol = Dominique Latour | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 2.14388888889 | latitud = 46.0611111111 | alt mini = 384 | alt maxi = 598 | km² = 26.43 |}} '''Eissodun''' (''Issoudun-Létrieix'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23097.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Eissoudun | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== ==Istòria== {{...}} ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23097 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Dòna Dominique Latour |Partit=[[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23097 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|097}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|097}}/26.43) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] bsqse143422777wwch50i9uoqmkc3yr 0 107160 2510899 2492274 2026-10-16T18:31:21Z Alaric 506 44932 Alaric 506 a desplaçat la pagina [[Sent Chabrés]] cap a [[Sent Chabrais]] : Títol mal escrit : segon Ives Lavalada (Caprasius) 2492274 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Chabrés | nom2 = ''Saint-Chabrais'' | imatge = Saint-Chabrais_Étangsannes_château_(4).jpg | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | ist = | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23185 | cònsol = Patrice Morançais | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | latitud = 46.1330555556 | longitud = 2.20527777778 | alt mini = 389 | alt maxi = 542 | km² = 24.94 |}} '''Sent Chabrés''' (''Saint-Chabrais'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== == Istòria == == Administracion == ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23185 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat=Patrice Morançais |Partit=[[Los Republicans|UMP, LR]] |Qualitat= foncionari, conselhièr generau ([[2010]]-[[2015]]) puei departamentau ([[2015]]-) }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== == Demografia == {{Demografia |insee= 23185 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=1235 |1846=1275 |1851=1235 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=1203 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=921 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=564 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=335 |2004= |2005= |2006= |2007= |2008= |2009= |2011= |2015=309 |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|185}} abitants. ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 6od1uukjdi7hohms51a05ftu9keoy7u 2510963 2510899 2026-10-17T09:08:15Z Alaric 506 44932 2510963 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Chabrés | nom2 = ''Saint-Chabrais'' | imatge = Saint-Chabrais_Étangsannes_château_(4).jpg | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23185 | cònsol = Patrice Morançais | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | latitud = 46.1330555556 | longitud = 2.20527777778 | alt mini = 389 | alt maxi = 542 | km² = 24.94 |}} '''Sent Chabrés''' (''Saint-Chabrais'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23185.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Chabrais | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== == Istòria == == Administracion == ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23185 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat=Patrice Morançais |Partit=[[Los Republicans|UMP, LR]] |Qualitat= foncionari, conselhièr generau ([[2010]]-[[2015]]) puei departamentau ([[2015]]-) }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== == Demografia == {{Demografia |insee= 23185 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=1235 |1846=1275 |1851=1235 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=1203 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=921 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=564 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=335 |2004= |2005= |2006= |2007= |2008= |2009= |2011= |2015=309 |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|185}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|185}}/24.94) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] g6h18xp4wq8s1smum4ilzu0gszc2hyl 0 107169 2510964 2291654 2026-10-17T09:09:11Z Alaric 506 44932 2510964 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Desíer la Tor | nom2 = ''Saint-Dizier-la-Tour'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23187 | cònsol = Odylle Turpinat | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 46.1469444444 | longitud = 2.15388888889 | alt mini = 444 | alt maxi = 554 | km² = 16.99 |}} '''Sent Desíer la Tor''' (''Saint-Dizier-la-Tour'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23187.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Desíer la Tor | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== == Istòria == == Administracion == ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23187 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Odylle Turpinat |Partit= divèrs dreita |Qualitat= retirada }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== == Demografia == {{Demografia |insee= 23187 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|187}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|187}}/16.99) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] h3ftmx9rhd6omfjtfa88umkynmbcd59 0 107179 2510967 2452786 2026-10-17T09:11:19Z Alaric 506 44932 2510967 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Pardol los Cars | nom2 = ''Saint-Pardoux-les-Cards'' | imatge = Château de Villemonteix 02.JPG | descripcion = Lo chasteu de ''Vila Montelh''. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23229 | cònsol = Aimé Sauvanet | mandat = [[2014]]-[[2020]] | longitud = 2.12111111111 | latitud = 46.0833333333 | gentilici = | alt mini = 372 | alt maxi = 566 | km² = 24.76 |}} '''Sent Pardol los Cars'''<ref>de ''Sancti Pardulfi Cadris'' (1158). Dau nom germanic ''Pard-'' (apchon) e ''-wulf'' (lop). Dictionnaire des communes de la Creuse, de Yves lavalade. La Geste, 2022. p.190 e 191</ref> o '''Sent Pardós los Cars'''<ref>https://web.archive.org/web/20160303200413/http://www.lemosin.net/23229.htm</ref> (''Saint-Pardoux-les-Cards'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23229.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Pardó los Cars | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== * ''Sent Pardós'' ven del nom de Pardulphus, nom germanic ''Pard-wulf'' o ''Bard-wulf'', que correspond a un ermita garit miraculosament de la 'vuglessa, puèi que venguèt abat de [[Garait]] <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 621</ref> (658 - entre 737 e 743); a tombat sistematicament, en Occitània, dins l'atraccion de ''perdon'', adaptat en francés en ''Pardoux'', ''Perdon'', ''Pardon'', etc <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 247-248</ref>, çò que la preséncia d'una nasala finala permetriá de verificar, se lo parlar locau l'articulava regularament quand n'i a una; se l'articula pas, coma 'quò's normau en Lemosin, la verificacion sembla impossibla (''*Pardol'' e ''*Pardon'' confluïsson en [par'du]. La grafia occitana autentica del nom ne'n depend (''Pardós / Pardos'', emb ''-s'' finala, es probablament analogic). * '''los Cars''' ==Istòria== En 1868, Sent Pardós los Cars laisset daus territòris, entau coma [[Sent Marçau lo Mont]], per crear la comuna novèla de [[La Vave]] <ref>http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=33934</ref>, fondada lo 29 d'abriu 1868. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23229 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Aimé Sauvanet |Partit=divers dreita |Qualitat= retirat Foncion publica }} {{Elegit |Debuta= [[1994]] |Fin= 2008 |Identitat= Robert Glomot |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1994 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23229 |1793=1240 |1800=885 |1806=1143 |1821=1261 |1831=1274 |1836=1285 |1841=1221 |1846=1282 |1851=1250 |1856=1252 |1861=1197 |1866=1873 |1872=1228 |1876=1276 |1881=1208 |1886=1279 |1891=1290 |1896=1252 |1901=1260 |1906=1186 |1911=1138 |1921=924 |1926=895 |1931=780 |1936=772 |1946=685 |1954=593 |1962=515 |1968=488 |1975=449 |1982=403 |1990=352 |1999=298 |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En 1868, Sent Pardó los Cars laisset de territòris per crear la comuna novèla de La Vave. * La montada de la populacion en 1866 s'explica benlèu per la dubertura de las minas de charbon que dos ans après la comuna de la Vave se creet per'mor d'elas (mesma montada au recensament de 1866 a Sent Marçal lo Mont) * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|229}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|229}}/24.76) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 9iebgd8ozwj49i0avzfaqa3vx7ie8gx 0 107188 2510883 2510745 2026-10-16T13:46:17Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, toponimia, etc 2510883 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Domèt | nom2 = ''Saint-Domet'' | imatge = Saint-Domet église.jpg | descripcion = La glèisa consacrada a ''Sent Domèt'' | lògo = | escut = Blason_Ville_fr_Saint_Domet_(32).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton dau Buçon|Au Buçon]] ([[canton de Belagarda|Belagarda]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23190 | cònsol = Catherine Pinlon | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 46.0441666667 | longitud = 2.30083333333 | alt mini = 422 | alt maxi = 544 | km² = 15.33 |}} '''Sent Domèt''' (''Saint-Domet'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. == Geografia == {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 23190.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Domèt | nòrd = | nòrd-èst = | èst = [[La Serra e Bussiera Vielha]] | sud-èst = | sud = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]] | sud-oèst = | oèst = | nòrd-oèst = [[Peirac]] }} === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Sent Domèt]] '''Sent Domèt'''}} {{Image label|x=0.614840235154|y=0.421928663366|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 125 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[la Serra e Bussiera Vielha]] </br>(2,2 km)}}}} {{Image label|x=0.441522928889|y=0.665793868244|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 417 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champanhac (Creusa)|Champanhac]] </br>(3,0 km)}}}} {{Image label|x=0.319751358363|y=0.212643846262|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 463 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Peirac]] </br>(6,1 km)}}}} {{Image label|x=0.711745498494|y=0.209267442017|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 175 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Priech]] </br>(6,1 km)}}}} {{Image label|x=0.154671831808|y=0.535191678502|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 168 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pueg Malsinhac]] </br>(6,3 km)}}}} {{Image label|x=0.300265927492|y=0.837794561874|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 96 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bòsc Rogier]] </br>(6,8 km)}}}} {{Image label|x=0.908586391154|y=0.444363529911|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 636 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mainsat]] </br>(6,8 km)}}}} {{Image label|x=0.4910575846|y=0.908875381613|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 432 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bèla Garda|Bellegarde-en-Marche]] </br>(6,9 km)}}}} {{Image label|x=0.668226086623|y=0.0840008852894|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 105 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Chauchet]] </br>(7,6 km)}}}} {{Image label|x=0.530874269709|y=0.962179465655|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 220 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Silvain-Bellegarde]] </br>(7,8 km)}}}} {{Image label|x=0.227511620724|y=0.858007272008|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 114 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Chauçada]] </br>(7,8 km)}}}} {{Image label|x=0.759210586392|y=0.903533217837|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 331 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lupersat]] </br>(7,9 km)}}}} </div><br clear=left> ==Toponimia== La prononciacion es / sén dou'mè /. Las fòrmas ancianas son ''St Domet'' au segle XII, ''Sanctus Dompninus'' en 1203, ''de sancto Dome'' en 1221, ''Sancto Domninio'' en 1246, ''St Dommé'' en 1477, ''St Doumet'' en 1504, etc. Lo vocable de la paròcha es St Domine, ermita de [[Gimel]] au segle VI. Lo nom deriva dau latin ''dominus'' « lo mestre, lo senhor ». L'evolucion es ''dominus'' > ''*domne'' > ''*doumme'' (assimilacion), puei lo sufixe diminutiu ''-et'' s'i ajustet [lo sufixe, de motivacion evidenta (lo sent ''Dominus'' es pas Diu) apareis tanleu lo segle XII, puei es absent dins una partida de las fòrmas ancianas]. I a una curiositat lingüistica dins l'oèst dau Naut Lemosin, qu'es un proparoxiton (accent tonic sus l'antepenultima sillaba], l'expression ''coma dòmine'' « de segur, coma se deu », per exemple « te serviràn coma dòmine » <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 171-172</ref>. ==Istòria== En 1790-94, incorporeren ''Bellegy'', situat a 3 km, a l'ESE. En 1842, la comuna de La Crotz au Bòsc fuguet incorporada a Sent Domèt <ref>http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=11156</ref>. La Crotz au Bòsc es a 3-4 km a l'ONO de Sent Domèt. ''Bellegy'' era un simple luec, La Crotz au Bòsc era paròcha a la fin dau segle XVIII (mapa de Cassini). ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23190 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= [[2032]] |Identitat= Catherine Pinlon |Partit= sens |Qualitat= quadre }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Michel Timbert |Partit=divèrs dreita |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23190 |1793=620 |1800=412 |1806=565 |1821=648 |1831=730 |1836=763 |1841=1012 |1846=1062 |1851=980 |1856=1025 |1861=900 |1866=820 |1872=890 |1876=921 |1881=904 |1886=846 |1891=832 |1896=785 |1901=691 |1906=643 |1911=611 |1921=533 |1926=502 |1931=465 |1936=449 |1946=421 |1954=350 |1962=321 |1968=317 |1975=265 |1982=238 |1990=205 |1999=176 |2005=170 |cassini=31114 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|190}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|190}}/15.33) round 2}}}} ab/km². ===La Crotz au Bòsc=== {{Demografia |insee= 15023 |1793=217 |1800=173 |1806=186 |1821=187 |1831=203 |1836=208 |1841=229 |cassini=11156 |}} ==Luecs e monuments== <gallery> Saint-Domet_église_clocher.jpg|Lo cluchier de la gleisa Saint-Domet_église_portail.jpg|Lo portau. Tardes_Saint-Domet_D24_aval.jpg|La Tarda a la Gravela. Saint-Domet_chapelle_Croix_Bost_(1).jpg|La gleisa Sent Joan Baptista de la Crotz au Bòsc, d'origina Espitaliera, monument istoric. Saint-Domet_chapelle_Croix_Bost_portail.jpg Saint-Domet_chapelle_Croix_Bost_porte.jpg Saint-Domet_chapelle_Croix_Bost_portail_chapiteaux.jpg </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 52wsf9x7pb2if37hdmcc9uc8qpnn9ee 0 107197 2510962 2492408 2026-10-17T09:07:31Z Alaric 506 44932 2510962 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Pueg Malsinhac | nom2 = ''Puy-Malsignat'' | lògo = | imatge = Église Saint-Thomas de Cantorbéry.jpg | descripcion = | escut = Blason_ville_fr_Puy-Malsignat_(Creuse).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23159 | cònsol = Henri Alhéritière | mandat = [[2014]]-[[2020]] | longitud = 2.21916666667 | latitud = 46.0388888889 | gentilici = | alt mini = 496 | alt maxi = 616 | km² = 12.61 |}} '''Puegmalsinhac''' (''Puy-Malsignat'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. == Geografia == {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 23159.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Lo Puegmausinhat | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Pueg Malsinhac]] '''Pueg Malsinhac'''}} {{Image label|x=0.465777754258|y=0.80146370303|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 228 habitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Maissenç (Cruesa)|Sent Maissenç]] </br>(5,1 km)}}}} {{Image label|x=0.804673754025|y=0.637202089329|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 417 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]] </br>(5,4 km)}}}} {{Image label|x=0.59064554217|y=0.82941534531|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 114 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Chauçada|</br>La Chauçada]] (5,6 km)}}}} {{Image label|x=0.663405595439|y=0.809202650717|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 96 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bòsc Rogier]] (5,7 km)}}}} {{Image label|x=0.682892565367|y=0.184052415749|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 463 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Peirac]] </br>(6,2 km)}}}} {{Image label|x=0.880956849883|y=0.47800834348|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 176 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Domèt]] </br>(6,3 km)}}}} {{Image label|x=0.468250621594|y=0.871011435082|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 516 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Amand (Cruesa)|</br>Sent </br>Amand]] </br>(6,3 km)}}}} {{Image label|x=0.176262843145|y=0.361767389987|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 298 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Eissodun]] </br>(6,4 km)}}}} {{Image label|x=0.604013306579|y=0.901377762668|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 290 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Auprian]] </br>(6,9 km)}}}} {{Image label|x=0.0926618857928|y=0.661491671614|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 576 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Medard e la Rocheta]] </br>(7,8 km)}}}} {{Image label|x=0.187605870434|y=0.826933657444|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 152 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Alairac (Cruesa)|Alairac]] </br>(7,9 km)}}}} </div><br clear=left> ==Toponimia== La fòrma grafica de ''Puegmalsinhac'' presenta dos problèmas. Lo prumier es que los parlars lemosins (e benlèu marchés) practican la vocalisacion de ''-l'' implosiva : lo vedeu, mau, l'ostau. Donc ''Mau(sinhac)'' semblariá convenir mielhs que ''Malsinhac''. Adara los parlars auvernhats amudisson sovent ''-l'' dins 'quela posicion : lo vedè(l); çò que pòt justificar benlèu ''Malsinhac''. Lo segond es que l'usatge dempuei Alibèrt es d'escriure ''Puègmiròl'', ''Puègsiuran'', ''Puèglaurenç'' <ref>Loïs Alibèrt, ''Gramatica occitana'', segonda edicion, Centre d'Estudis Occitans, Montpelhièr, 1976, p. 466</ref>. ''Puegm-'' es obligatòri aicí, fòra de tota autra question. (Puegmaussinhac ?), varianta modèrna eventuala de Puegmalsinhac, vendriá de ''podium'' (nautor, suquet) e dau nom ancian dau vilatge, format d'un nom d'òme latin ''*Malcinius'', derivat de ''Malcius'', ambe lo sufixe ''-acum''<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, Paris, reedicion 1984, p. 523</ref>, latinizacion dau sufixe celtic ''-*ako-''. Lo vilatge seriá donc a l'origina la propietat gallo-romana de ''*Malcinius''. Sa posicion sus un petit suquet o bòrd de «plateu» que domina leugierament lo paisatge a l'oèst e al nòrd, aprofiechada per una tor medievala, justifica plan la prumiera partida dau nom. Adara, es pas impossible que la ''villa'' d'origina siá a un emplaçament leugierament diferent, çò qu'explicariá lo passatge de ''Malsinhac-'' a ''*Pògmalsinhac''> Puegmalsinhac. Enfin, la grafia francesa ''-Malsignat'' ensenha que la finala ''-ac'' passèt a la prononciacion ''-at'' coma pertot en [[Lemosin]], en [[Auvèrnha]], en [[Perigòrd|Peiregòrd]] e pus o mens en [[Agenés]] e en [[Bordalés]], abans l'amudiment (disparicion) pus recent de la consonanta finala. ==Istòria== Entre 1795 e 1800, Puegmalsinhac fuguèt annexat per [[Sent Medard e la Rocheta|Sent Medard]] e tornèt prener son independéncia comunala en 1879. {{...}} ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23159 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Henri Alhéritière|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Robert Dorot |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23159 |1793=190 |1881=310 |1886=338 |1891=342 |1896=323 |1901=341 |1906=384 |1911=521 |1921=324 |1926=346 |1931=355 |1936=338 |1946=313 |1954=254 |1962=256 |1968=244 |1975=215 |1982=213 |1990=194 |1999=194 |2004= |max=521 |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|159}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|159}}/12.61) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] m9qq60v1ppbamznnkdwqor8ddbzazru 0 107199 2510903 2359437 2026-10-16T18:45:01Z Alaric 506 44932 Alaric 506 a desplaçat la pagina [[La Vavetz]] cap a [[La Vave]] : Títol mal escrit : segon Ives Lavalada e fòrmas ancianas 2359437 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = La Vavetz | nom2 = ''Lavaveix-les-Mines'' | imatge = Ateliers de la mine, Lavaveix-les-Mines (1).jpg | descripcion = Ancians obradors de la mina de charbon. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23105 | cònsol = Jean-Louis Fauconnet | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 46.072222222 | longitud = 2.08944444444 | alt mini = 366 | alt mej = | alt maxi = 500 | km² = 4.71 |}} La Vave (''La Vavetz'' es una grafia fauça, l'accent tonic es sus lo "a" [la vav]<ref>Dictionnaire des communes de la Creuse, de Yves lavalade. La Geste, 2022</ref> ; ''Lavaveix-les-Mines'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23105 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jean-Louis Fauconnet |Partit= sense etiqueta |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Pierre Brignolas |Partit= [[UMP]] |Qualitat= conselhier regionau }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23105 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|105}} abitants. ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 0hgb84to7lbrudya012wxcnzggxy5w9 2510968 2510903 2026-10-17T09:12:24Z Alaric 506 44932 2510968 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = La Vavetz | nom2 = ''Lavaveix-les-Mines'' | imatge = Ateliers de la mine, Lavaveix-les-Mines (1).jpg | descripcion = Ancians obradors de la mina de charbon. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23105 | cònsol = Jean-Louis Fauconnet | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 46.072222222 | longitud = 2.08944444444 | alt mini = 366 | alt mej = | alt maxi = 500 | km² = 4.71 |}} '''La Vave''' (''La Vavetz'' es una grafia fauça, l'accent tonic es sus lo "a" [la vav]<ref>Dictionnaire des communes de la Creuse, de Yves lavalade. La Geste, 2022</ref> ; ''Lavaveix-les-Mines'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23105.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = La Vave | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23105 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jean-Louis Fauconnet |Partit= sens |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Pierre Brignolas |Partit= [[UMP]] |Qualitat= conselhier regionau }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23105 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|105}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|105}}/4.71) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== * [[Comunas de Cruesa]] ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] t5z7wo9ai135kc0a00ilhw9bq8shgfy 0 107230 2510959 2290697 2026-10-17T08:41:21Z Alaric 506 44932 2510959 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Lo Chauchèt | nom2 = ''Le Chauchet'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23058 | cònsol = Philippe Monteil | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 2.33444444444 | latitud = 46.1083333333 | alt mini = 390 | alt maxi = 515 | km² = 10.62 |}} '''Lo Chauchèt''' (''Le Chauchet'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23058.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Lo Chàuchet | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23058 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Philippe Monteil |Partit= divèrs dreita |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Michel Monteil |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23058 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|058}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|058}}/10.62) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] c1wyy2eja42hufx51b1hknetc1nbrrp 0 107243 2510955 2289942 2026-10-17T08:31:42Z Alaric 506 44932 2510955 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Charnalhas | nom2 = ''Chénérailles'' | imatge = France Summer 2008 057.JPG | descripcion = L'egleisa de Charnalhas. | lògo = | escut = Blason_Chénérailles_23.svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]] | canton = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[chapluec]] dau [[canton de Charnalhas]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] | insee = 23061 | cònsol = Bernard Robin | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 2.17611111111 | latitud = 46.1127777778 | alt mini = 487 | alt maxi = 553 | km² = 7.77 |}} '''Charnalhas'''<ref>https://web.archive.org/web/20160403045200/http://www.lemosin.net/23061.htm</ref> o '''Chanaralhas'''<ref>(segon https://web.archive.org/web/20200302211744/http://www.bn-limousin.fr/archive/files/095c25361f3aa9583c3280ce8d85df3d.pdf p. 201)</ref> (''Chénérailles'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23061.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Charnalhas | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== Una atestacion anciana es ''Chanaleillas'' (1267), citada per Dauzat e Rostaing. Los mesmes autors estiman que lo nom del vilatge pòt representar un tipe ''-canal-ilia'' (o ''canal-iculas'', per Nauton, ''Revue internationale d'Onomastique'', 1951, 14) derivat del latin ''canalis'', canal<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 185</ref>. En [[nòrd-occitan]], ''ca-'' dona regularament ''cha-''. Lo nom a coneissut una dissimilacion consonantica : coma la succession de ''n'' e ''l'' es de mal prononciar (lors punts d'articulacion son prèp), ''l'' s'es mudada en ''r'' : ''Chanalelhas'' > ''*Chanarelhas''. Lo nom a coneissut tanben una assimilacion vocalica : ''*Chanalelhas'' > ''*Chanalalhas''. Es malaisit de precisar l'òrdre dels dos fenomèns, aquí perqué lo rasonament part de ''*Chanalelhas'', que correspond a l'atestacion de 1267. La fòrma actuala ''Charnalhas'' supausa una metatèsi consonantica (permutacion de ''-n-'' e ''-r-'') e a una sincòpa : ''*Chanaralhas'' > ''*Charanalhas'' ( puèi ''Charnalhas''). ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23061 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Bernard Robin |Partit= [[UMP|UMP, puei LR]] |Qualitat= retirat d'agricultor }} {{Elegit |Debuta= [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Gérard Berthelet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ===Canton=== * D'aici a la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Charnalhas èra canton; aura, es dau [[canton de Gosom]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 23061 |1793=800 |1800=709 |1806=811 |1821=956 |1831=1028 |1836=1089 |1841=1079 |1846=1101 |1851=1106 |1856=1050 |1861=1048 |1866=1099 |1872=1105 |1876=1076 |1881=1155 |1886=1201 |1891=1263 |1896=1149 |1901=1109 |1906=1122 |1911=1028 |1921=1027 |1926=965 |1931=887 |1936=905 |1946=872 |1954=847 |1962=770 |1968=729 |1975=674 |1982=685 |1990=794 |1999=759 |2005= |cassini=9143 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|061}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|061}}/7.77) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] f0pfptg9rlgs7zovvjr7edcb9gdwo5c 0 112458 2510976 2443869 2026-10-17T10:53:48Z Martin Macha 2111 41985 /* Republica d'Ongria (1989 fins a uèi) */ 2510976 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Coat of Arms of Hungary.svg|right|thumb|100px|blason d'Ongria]] '''[[Ongria]]''' devenèt independent de l'[[Empèri Austrian]] lo [[14 d'abril]] de [[1849]], amb [[Lajos Kossuth]] coma governator-president. Lo [[13 d'agost]] de [[1849]] la dinastia Habsburg foguèt restaurada amb l'ajuda de l'[[Empèri Rus]]. Dempuèi la [[Primièra Guèrra Mondiala]] Ongria nòuament devenet independenta, coma [[republica]]. Aquesta es la lista de presidents e caps d'Estat d'Ongria entre lo [[1848]] e [[1849]] e aprèp lo [[1918]]. Lo president actual, dempuèi lo [[10 de mai]] de [[2012]] es [[János Áder]]. == Revolucion ongaresa de 1849 == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Imatge ! Nom ! Començament del govèrn ! Final del govèrn |- style="background:#EED8D2" |[[fichièr:Photo of Lajos Kossuth.jpg|50px]] |[[Lajos Kossuth]] | [[14 d'abril]] de [[1849]] | [[11 d'agost]] de [[1849]] |- style="background-color: DarkKhaki" |[[fichièr:Görgei Artúr by Miklós Barabás.jpg|50px]] |[[Artúr Görgey]]<br /><small>autoritat civila e militar</small> | [[11 d'agost]] de [[1849]] | [[13 d'agost]] de [[1849]] |- |} == Primièra republica Ongaresa == {| class="wikitable" |- bgcolor="#dddddd" | ! colspan="3" | Primièra Republica Ongaresa |- ! president || govèrn || Nòtas |- |[[Mihály Károlyi]] || [[16 de novembre]] de [[1918]] - [[21 de març]] de [[1919]] || president de la Republica |- |[[Sándor Garbai]] || [[21 de març]] - [[1 d'agost]] de [[1919]] || Ongria invadida per [[Romania]] |- |[[Gyula Peidl]] || [[1 d'agost]] -fins a [[6 d'agost]] de [[1919]] || president de la Republica |} == Primièra republica abolida == {| class="wikitable" |- bgcolor="#dddddd" | ! colspan="3" | Estat d'Ongria |- ! Cap d'Estat || govèrn || Nòtas |- |Arquiduc [[Josèp August d'Àustria]] || [[6 d'agost]] fins a [[23 d'octobre]] de [[1929]] || Regent |- |[[István Friedrich]] || [[23 d'octobre]] fins a [[24 de novembre]] de [[1919]] || president de la Republica |- | [[Károly Huszár]] || [[24 de novembre]] de [[1919]] fins a [[1 de març]] de [[1920]] || president de la Republica |} == Restauracion de la monarquia (sense rei) == {| class="wikitable" |- bgcolor="#dddddd" | ! colspan="3" | Renhe d'Ongria (1920 – 1945) |- ! Cap d'Estat || govèrn || Nòtas |- |[[Miklós Horthy]] || [[1 de març]] de [[1920]] – [[15 d'octobre]] de [[1944]] || Regent |- | [[Ferenc Szálasi]]|| [[15 d'octobre]] de [[1944]] fins a [[28 de març]] de [[1945]] || ocupacion per l'[[Alemanha Nazi]] |- | [[Béla Miklós]] || [[28 de març]] de [[1945]] - [[2 de febrièr]] de [[1946]] || Ocupada per l'[[Armada Roja]] |} == Segonda Republica Ongaresa (1946-1950)== {| class="wikitable" |- bgcolor="#dddddd" | ! colspan="3" | Segonda Republica Ongaresa |- ! president || govèrn |- | [[Zoltán Tildy]] || [[2 de febrièr]] de [[1946]] - [[2 d'agost]] de [[1948]] |- | [[Árpád Szakasits]]|| [[2 d'agost]] de [[1948]] - [[26 d'abril]] de [[1950]] |} == República Populara d'Ongria == {| class="wikitable" |- bgcolor="#dddddd" | ! colspan="3" | República Populara d'Ongria |- ! Cap d'Estat || govèrn |- |[[Sándor Rónai]] || [[26 d'abril]] de [[1950]] - [[14 d'agost]] de [[1952]] |- |[[István Dobi]] || [[14 d'agost]] de [[1952]] - [[13 d'abril]] de [[1967]] |- |[[Pál Losonczi]] || [[13 d'abril]] de [[1967]] - [[25 de junh]] de [[1987]] |- |[[Károly Németh]] || [[25 de junh]] de [[1987]] - [[29 de junh]] de [[1988]] |- |[[Brunó Ferenc Straub]] || [[29 de junh]] de [[1988]] - [[18 d'octobre]] de [[1989]] |} == Secretari general del Partit Comunista d'Ongria (1945 - 1989) == * [[Mátyás Rákosi]] - febrièr de [[1945]] fins a [[18 de julhet]] de [[1956]] * [[Ernő Gerő]] - de [[1956]], [[21 de julhet]] fins a [[25 d'octobre]] * [[János Kádár]] - de [[25 d'octobre]] de [[1956]] fins a [[22 de mai]] de [[1988]] * [[Károly Grósz]] - de [[22 de mai]] de [[1988]] fins a [[7 d'octobre]] de [[1989]] == Republica d'Ongria (1989 fins a uèi) == Tresena Republica Ongaresa {| width=90% class="wikitable" style="text-align:center" ! # ! Imatge ! Nom ! Començament ! Final ! Partit ! Títol |- ! style="background:red; color:white"| — |[[Fichièr:Szűrös Mátyás (Heti Válasz).JPG|60px]] |[[Mátyás Szűrös]]<br><small>(1933– ) | [[18 d'octobre]] de [[1989]] | [[2 de mai]] de [[1990]] | MSZP |president provisori de la Republica |- ! style="background-color:blue; color:white" | — | rowspan="3"|[[Fichièr:Arpad Goncz (cropped).jpg|60px]] | rowspan="3"|[[Árpád Göncz]]<br><small>(1922–2015) | [[2 de mai]] de [[1990]] | [[3 d'agost]] de [[1990]] | rowspan="3"| SZDSZ | president provisori de la Republica |- ! rowspan="2" style="background-color:blue; color:white" | 1 | [[4 d'agost]] de [[1990]] | [[4 d'agost]] de [[1995]] | rowspan="5"|president de la Republica |- | [[4 d'agost]] de [[1995]] | [[4 d'agost]] de [[2000]] |- ! style="background:white;"| 2 |[[Fichièr:Ferenc Mádl.jpg|60px]] |[[Ferenc Mádl]]<br><small>(1931–2011) | [[4 d'agost]] de [[2000]] | [[5 d'agost]] de [[2005]] | rowspan="2"|''cap'' |- ! style="background:white;"| 3 | [[Fichièr:László Sólyom.jpg|60px]] | [[László Sólyom]]<br><small>(1942–2023) | [[5 d'agost]] de [[2005]] | [[6 d'agost]] de [[2010]] |- ! style="background-color:orange; color:white" | 4 |[[Fichièr:SchmittPal-2011-01.jpg|60px]] |[[Pál Schmitt]]<br><small>(1942– ) | [[6 d'agost]] de [[2010]] | [[2 d'abril]] de [[2012]]<br>(''renoncièt'') | rowspan="3"| Fidesz |- ! style="background-color:orange; color:white" | — |[[Fichièr:László Kövér Senate of Poland 01.JPG|60px]] |[[László Kövér]]<br><small>(1959– ) |[[2 d'abril]] de [[2012]] |[[10 de mai]] de [[2012]] | president provisori de la Republica |- ! style="background-color:orange; color:white" | 5 |[[Fichièr:Ader Janos.jpg|60px]] |[[János Áder]]<br><small>(1959– ) |[[10 de mai]] de [[2012]] |[[10 de mai]] de [[2022]] |president de la Republica |- ! style="background-color:orange; color:white" | 6 |[[Fichièr:Katalin_Novák_in_2017_(cropped).jpg|60px]] |[[Katalin Novák]]<br><small>(1977– ) |[[10 de mai]] de [[2022]] |[[26 de febrièr]] de [[2024]]<br>(''renoncièt'') |Fidesz |presidenta de la Republica |- ! style="background-color:orange; color:white" | — |[[Fichièr:László Kövér Senate of Poland 01.JPG|60px]] |[[László Kövér]]<br><small>(1959– ) |[[26 de febrièr]] de [[2024]] |[[5 de març]] de [[2024]] |Fidesz | president provisori de la Republica |- ! style="background:white;"| 7 | [[Fichièr:Sulyok Tamás hivatalos portréja.jpg |60px]] | [[Tamás Sulyok]]<br><small>(1956–) | [[5 de març]] de [[2024]] | [[19 de julhet]] de [[2026]] | ''cap'' | president de la Republica |- |- ! style="background-color:orange; color:white" | — |[[Fichièr:Ágnes Forsthoffer i Włodzimierz Czarzasty (cropped).jpg|60px]] |[[Ágnes Forsthoffer]]<br><small>(1980– ) |[[20 de julhet]] de [[2026]] |[[20 d'agost]] de [[2026]] |Tisza | president provisori de la Republica |- ! style="background:white;"| 7 | [[Fichièr:András Baka (cropped 2).png|60px]] | [[András Baka]]<br><small>(1952–) | [[20 d'agost]] de [[2026]] | uèi | ''cap'' | president de la Republica |- |} == Vejatz tanben == * [[Lista dels primièrs ministres d'Ongria|Primièrs ministres d'Ongria]] * [[Lista dels monarcas d'Ongria|Reis d'Ongria]] [[Categoria:President d'Ongria| ]] [[Categoria:Lista de caps d'Estat|Ongria]] m99n4jas7cporhyq0emh1q18cw99ovc 0 118554 2510972 2218110 2026-10-17T10:24:09Z Kontributor 2K 52367 2510972 wikitext text/x-wiki {{omon|Rocquemont}} {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Rocquemont | nomcomuna2= Rocquemont | imatge = Rocquemont (60), église Saint-Laurent.jpg | descripcion = La glèisa Sant Laurenç de Rocquemont. | lògo = | escut = Blason ville fr Rocquemont (Oise).svg | escais = | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Senlis|Senlis]] | canton= [[Canton de Crépy-en-Valois|Crépy-en-Valois]] | insee = 60543 | sitweb= | cp = 60800 | cònsol = Michel Peters | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 2.8192 | latitud= 49.2594 | alt mini = 59 | alt mej = | alt maxi = 114 | km² = 6.26 }} '''Rocquemont''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Oise (departament)|Oise]] e la [[regions francesas|region]] de [[Picardia (region)|Picardia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Rocquemont]]'''Rocquemont'''}} {{Image label|x=0.407317930573|y=0.646468477168|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 548 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trumilly]] (2,3km)}}}} {{Image label|x=0.711855801776|y=0.510241857921|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 293 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Séry-Magneval]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.694649772664|y=0.399966748577|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 362 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Glaignes]] (2,7km)}}}} {{Image label|x=0.734449292462|y=0.71535338705|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 440 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Duvy]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.283338618511|y=0.301685597964|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 720 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Néry]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.491455795024|y=0.188244560312|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1098 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Béthisy-Saint-Martin]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.713698075183|y=0.23091332071|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 574 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Orrouy]] (4,3km)}}}} {{Image label|x=0.454925038663|y=0.850395095586|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 501 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Auger-Saint-Vincent]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.396986997407|y=0.122928545502|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3124 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Béthisy-Saint-Pierre]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.842948819644|y=0.28374094794|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 251 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Béthancourt-en-Valois]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.852621246627|y=0.214054480812|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 593 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gilocourt]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.893581968366|y=0.707727732482|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 14180 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Crépy-en-Valois]] (5,8km)}}}} {{Image label|x=0.290477328168|y=0.900591524031|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 475 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fresnoy-le-Luat]] (5,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 60543 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Michel Peters|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 60543 |1793=164 |1800=177 |1806=160 |1821=139 |1831=163 |1836=166 |1841=168 |1846=188 |1851=151 |1856=150 |1861=146 |1866=110 |1872=126 |1876=138 |1881=140 |1886=134 |1891=128 |1896=127 |1901=125 |1906=111 |1911=122 |1921=116 |1926=116 |1931=120 |1936=159 |1946=107 |1954=108 |1962=84 |1968=103 |1975=104 |1982=95 |1990=104 |1999=104 |2004= |2005= |2006=96 |2007= 98 |2008=100 |2009=101 |cassini=29636 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 60543}} [[Categoria:Comuna d'Oise]] mno2ahl1w1cztwoneu4e9ozr8s0xpj4 0 149877 2510934 1915274 2026-10-17T06:50:41Z Jfblanc 104 2510934 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} Lo '''districte de Vsetín''' es una anciana division administrativa e una division estatistica de la [[Republica Chèca]], dens la [[Region de Zlín]]. ==Istoric== * 11 d'abriu de 1960: creacion deu districte de Vsetín dens la region de Moràvia deu Nòrd. * 1èr de genèr de 2021: supression deus districtes com divisions administrativas. Lo districte de Vsetín deisha la plaça a tres arrondiments, [[Arrondiment de Vsetín|Vsetín]], [[Arrondiment de Valašské Meziříčí|Valašské Meziříčí]] e [[Arrondiment de Rožnov pod Radhoštěm|Rožnov pod Radhoštěm]]. Los districtes segueishen com unitats estatisticas. Las comunas de [[]] e [[]] passan dens lo districte estatistic de [[Zlín]]. ==Lista de las comunas (e seccions) deu districte de Vsetín== [[Branky]]&nbsp;• [[Bystřička]]&nbsp;• [[Dolní Bečva]]&nbsp;• [[Francova Lhota]] {{Malé|([[Pulčín]])}}&nbsp;• [[Halenkov]]&nbsp;• [[Horní Bečva]]&nbsp;• [[Horní Lideč]]&nbsp;• [[Hošťálková]]&nbsp;• [[Hovězí (okres Vsetín)|Hovězí]]&nbsp;• [[Huslenky]]&nbsp;• [[Hutisko-Solanec]] {{Malé|([[Hutisko]]&nbsp;• [[Solanec pod Soláněm]])}}&nbsp;• [[Choryně]]&nbsp;• [[Jablůnka]]&nbsp;• [[Janová]]&nbsp;• [[Jarcová]]&nbsp;• '''[[Karolinka]]'''&nbsp;• [[Kateřinice (okres Vsetín)|Kateřinice]]&nbsp;• '''[[Kelč]] {{Malé|([[Babice (Kelč)|Babice]]&nbsp;• [[Komárovice (Kelč)|Komárovice]]&nbsp;• [[Lhota (Kelč)|Lhota]]&nbsp;• [[Němetice]])}}'''&nbsp;• [[Kladeruby]]&nbsp;• [[Krhová]]&nbsp;• [[Kunovice (okres Vsetín)|Kunovice]]&nbsp;• [[Lačnov]]&nbsp;• [[Leskovec]]&nbsp;• [[Lešná]] {{Malé|([[Jasenice (Lešná)|Jasenice]]&nbsp;• [[Lhotka nad Bečvou]]&nbsp;• [[Mštěnovice]]&nbsp;• [[Perná (Lešná)|Perná]]&nbsp;• [[Příluky (Lešná)|Příluky]]&nbsp;• [[Vysoká (Lešná)|Vysoká]])}}&nbsp;• [[Lhota u Vsetína]]&nbsp;• [[Lidečko]]&nbsp;• [[Liptál]]&nbsp;• [[Loučka (okres Vsetín)|Loučka]] {{Malé|([[Lázy (Loučka)|Lázy]])}}&nbsp;• [[Lužná (okres Vsetín)|Lužná]]&nbsp;• [[Malá Bystřice]]&nbsp;• [[Mikulůvka]]&nbsp;• ''[[Nový Hrozenkov]]''&nbsp;• [[Oznice]]&nbsp;• [[Podolí (okres Vsetín)|Podolí]]&nbsp;• [[Police (okres Vsetín)|Police]]&nbsp;• [[Poličná]]&nbsp;• [[Pozděchov]]&nbsp;• [[Prlov]]&nbsp;• [[Prostřední Bečva]]&nbsp;• [[Pržno (okres Vsetín)|Pržno]]&nbsp;• [[Ratiboř (okres Vsetín)|Ratiboř]]&nbsp;• '''[[Rožnov pod Radhoštěm]]'''&nbsp;• [[Růžďka]]&nbsp;• [[Seninka]]&nbsp;• [[Střelná]]&nbsp;• [[Střítež nad Bečvou]]&nbsp;• [[Ústí (okres Vsetín)|Ústí]]&nbsp;• [[Valašská Bystřice]]&nbsp;• [[Valašská Polanka]]&nbsp;• [[Valašská Senice]]&nbsp;• '''[[Valašské Meziříčí]] {{Malé|([[Bynina]]&nbsp;• [[Hrachovec (okres Vsetín)|Hrachovec]]&nbsp;• [[Juřinka]]&nbsp;• [[Krásno nad Bečvou]]&nbsp;• [[Lhota (Valašské Meziříčí)|Lhota]]&nbsp;• [[Podlesí (Valašské Meziříčí)|Podlesí]]&nbsp;• [[Valašské Meziříčí (místní část)|Valašské Meziříčí]])}}'''&nbsp;• [[Velká Lhota]] {{Malé|([[Malá Lhota (Velká Lhota)|Malá Lhota]])}}&nbsp;• [[Velké Karlovice]] {{Malé|([[Malé Karlovice]])}}&nbsp;• [[Vidče]]&nbsp;• [[Vigantice]]&nbsp;• '''[[Vsetín]] {{Malé|([[Horní Jasenka]]&nbsp;• [[Rokytnice (Vsetín)|Rokytnice]])}}'''&nbsp;• [[Zašová]] {{Malé|([[Veselá (Zašová)|Veselá]])}}&nbsp;• [[Zděchov]]&nbsp;• '''[[Zubří]]''' {{DEFAULTSORT:Vsetín, Districte}} [[Categoria:Republica Chèca]] o7l3tsy731vz80n8a3zfyznh2tgc31w 2510937 2510934 2026-10-17T07:06:50Z Jfblanc 104 /* Lista de las comunas (e seccions) deu districte de Vsetín */ 2510937 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} Lo '''districte de Vsetín''' es una anciana division administrativa e una division estatistica de la [[Republica Chèca]], dens la [[Region de Zlín]]. ==Istoric== * 11 d'abriu de 1960: creacion deu districte de Vsetín dens la region de Moràvia deu Nòrd. * 1èr de genèr de 2021: supression deus districtes com divisions administrativas. Lo districte de Vsetín deisha la plaça a tres arrondiments, [[Arrondiment de Vsetín|Vsetín]], [[Arrondiment de Valašské Meziříčí|Valašské Meziříčí]] e [[Arrondiment de Rožnov pod Radhoštěm|Rožnov pod Radhoštěm]]. Los districtes segueishen com unitats estatisticas. Las comunas de [[]] e [[]] passan dens lo districte estatistic de [[Zlín]]. ==Lista de las comunas deu districte de Vsetín== Legenda: comuna, '''comuna de l’estatut de vila''', ''comuna de l’estatut de vila de mercat'', {{Malé|(seccion)}} [[Branky]]&nbsp;• [[Bystřička]]&nbsp;• [[Dolní Bečva]]&nbsp;• [[Francova Lhota]] {{Malé|([[Pulčín]])}}&nbsp;• [[Halenkov]]&nbsp;• [[Horní Bečva]]&nbsp;• [[Horní Lideč]]&nbsp;• [[Hošťálková]]&nbsp;• [[Hovězí (okres Vsetín)|Hovězí]]&nbsp;• [[Huslenky]]&nbsp;• [[Hutisko-Solanec]] {{Malé|([[Hutisko]]&nbsp;• [[Solanec pod Soláněm]])}}&nbsp;• [[Choryně]]&nbsp;• [[Jablůnka]]&nbsp;• [[Janová]]&nbsp;• [[Jarcová]]&nbsp;• '''[[Karolinka]]'''&nbsp;• [[Kateřinice (okres Vsetín)|Kateřinice]]&nbsp;• '''[[Kelč]] {{Malé|([[Babice (Kelč)|Babice]]&nbsp;• [[Komárovice (Kelč)|Komárovice]]&nbsp;• [[Lhota (Kelč)|Lhota]]&nbsp;• [[Němetice]])}}'''&nbsp;• [[Kladeruby]]&nbsp;• [[Krhová]]&nbsp;• [[Kunovice (okres Vsetín)|Kunovice]]&nbsp;• [[Lačnov]]&nbsp;• [[Leskovec]]&nbsp;• [[Lešná]] {{Malé|([[Jasenice (Lešná)|Jasenice]]&nbsp;• [[Lhotka nad Bečvou]]&nbsp;• [[Mštěnovice]]&nbsp;• [[Perná (Lešná)|Perná]]&nbsp;• [[Příluky (Lešná)|Příluky]]&nbsp;• [[Vysoká (Lešná)|Vysoká]])}}&nbsp;• [[Lhota u Vsetína]]&nbsp;• [[Lidečko]]&nbsp;• [[Liptál]]&nbsp;• [[Loučka (okres Vsetín)|Loučka]] {{Malé|([[Lázy (Loučka)|Lázy]])}}&nbsp;• [[Lužná (okres Vsetín)|Lužná]]&nbsp;• [[Malá Bystřice]]&nbsp;• [[Mikulůvka]]&nbsp;• ''[[Nový Hrozenkov]]''&nbsp;• [[Oznice]]&nbsp;• [[Podolí (okres Vsetín)|Podolí]]&nbsp;• [[Police (okres Vsetín)|Police]]&nbsp;• [[Poličná]]&nbsp;• [[Pozděchov]]&nbsp;• [[Prlov]]&nbsp;• [[Prostřední Bečva]]&nbsp;• [[Pržno (okres Vsetín)|Pržno]]&nbsp;• [[Ratiboř (okres Vsetín)|Ratiboř]]&nbsp;• '''[[Rožnov pod Radhoštěm]]'''&nbsp;• [[Růžďka]]&nbsp;• [[Seninka]]&nbsp;• [[Střelná]]&nbsp;• [[Střítež nad Bečvou]]&nbsp;• [[Ústí (okres Vsetín)|Ústí]]&nbsp;• [[Valašská Bystřice]]&nbsp;• [[Valašská Polanka]]&nbsp;• [[Valašská Senice]]&nbsp;• '''[[Valašské Meziříčí]] {{Malé|([[Bynina]]&nbsp;• [[Hrachovec (okres Vsetín)|Hrachovec]]&nbsp;• [[Juřinka]]&nbsp;• [[Krásno nad Bečvou]]&nbsp;• [[Lhota (Valašské Meziříčí)|Lhota]]&nbsp;• [[Podlesí (Valašské Meziříčí)|Podlesí]]&nbsp;• [[Valašské Meziříčí (místní část)|Valašské Meziříčí]])}}'''&nbsp;• [[Velká Lhota]] {{Malé|([[Malá Lhota (Velká Lhota)|Malá Lhota]])}}&nbsp;• [[Velké Karlovice]] {{Malé|([[Malé Karlovice]])}}&nbsp;• [[Vidče]]&nbsp;• [[Vigantice]]&nbsp;• '''[[Vsetín]] {{Malé|([[Horní Jasenka]]&nbsp;• [[Rokytnice (Vsetín)|Rokytnice]])}}'''&nbsp;• [[Zašová]] {{Malé|([[Veselá (Zašová)|Veselá]])}}&nbsp;• [[Zděchov]]&nbsp;• '''[[Zubří]]''' {{DEFAULTSORT:Vsetín, Districte}} [[Categoria:Republica Chèca]] n42q65ss1dzyw2yvzz3cbedzjkp6mp7 2510938 2510937 2026-10-17T07:07:48Z Jfblanc 104 /* Lista de las comunas deu districte de Vsetín */ 2510938 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} Lo '''districte de Vsetín''' es una anciana division administrativa e una division estatistica de la [[Republica Chèca]], dens la [[Region de Zlín]]. ==Istoric== * 11 d'abriu de 1960: creacion deu districte de Vsetín dens la region de Moràvia deu Nòrd. * 1èr de genèr de 2021: supression deus districtes com divisions administrativas. Lo districte de Vsetín deisha la plaça a tres arrondiments, [[Arrondiment de Vsetín|Vsetín]], [[Arrondiment de Valašské Meziříčí|Valašské Meziříčí]] e [[Arrondiment de Rožnov pod Radhoštěm|Rožnov pod Radhoštěm]]. Los districtes segueishen com unitats estatisticas. Las comunas de [[]] e [[]] passan dens lo districte estatistic de [[Zlín]]. ==Lista de las comunas deu districte de Vsetín== Legenda: comuna, '''comuna de l’estatut de vila''', ''comuna de l’estatut de vila de mercat'', {{Malé|(seccion)}} [[Branky]]&nbsp;• [[Bystřička]]&nbsp;• [[Dolní Bečva]]&nbsp;• [[Francova Lhota]] {{Malé|([[Pulčín]])}}&nbsp;• [[Halenkov]]&nbsp;• [[Horní Bečva]]&nbsp;• [[Horní Lideč]]&nbsp;• [[Hošťálková]]&nbsp;• [[Hovězí (okres Vsetín)|Hovězí]]&nbsp;• [[Huslenky]]&nbsp;• [[Hutisko-Solanec]] {{Malé|([[Hutisko]]&nbsp;• [[Solanec pod Soláněm]])}}&nbsp;• [[Choryně]]&nbsp;• [[Jablůnka]]&nbsp;• [[Janová]]&nbsp;• [[Jarcová]]&nbsp;• '''[[Karolinka]]'''&nbsp;• [[Kateřinice (okres Vsetín)|Kateřinice]]&nbsp;• '''[[Kelč]] {{Malé|([[Babice (Kelč)|Babice]]&nbsp;• [[Komárovice (Kelč)|Komárovice]]&nbsp;• [[Lhota (Kelč)|Lhota]]&nbsp;• [[Němetice]])}}'''&nbsp;• [[Kladeruby]]&nbsp;• [[Krhová]]&nbsp;• [[Kunovice (okres Vsetín)|Kunovice]]&nbsp;• [[Lačnov]]&nbsp;• [[Leskovec]]&nbsp;• [[Lešná]] {{Malé|([[Jasenice (Lešná)|Jasenice]]&nbsp;• [[Lhotka nad Bečvou]]&nbsp;• [[Mštěnovice]]&nbsp;• [[Perná (Lešná)|Perná]]&nbsp;• [[Příluky (Lešná)|Příluky]]&nbsp;• [[Vysoká (Lešná)|Vysoká]])}}&nbsp;• [[Lhota u Vsetína]]&nbsp;• [[Lidečko]]&nbsp;• [[Liptál]]&nbsp;• [[Loučka (okres Vsetín)|Loučka]] {{Malé|([[Lázy (Loučka)|Lázy]])}}&nbsp;• [[Lužná (okres Vsetín)|Lužná]]&nbsp;• [[Malá Bystřice]]&nbsp;• [[Mikulůvka]]&nbsp;• ''[[Nový Hrozenkov]]''&nbsp;• [[Oznice]]&nbsp;• [[Podolí (okres Vsetín)|Podolí]]&nbsp;• [[Police (okres Vsetín)|Police]]&nbsp;• [[Poličná]]&nbsp;• [[Pozděchov]]&nbsp;• [[Prlov]]&nbsp;• [[Prostřední Bečva]]&nbsp;• [[Pržno (okres Vsetín)|Pržno]]&nbsp;• [[Ratiboř (okres Vsetín)|Ratiboř]]&nbsp;• '''[[Rožnov pod Radhoštěm]]'''&nbsp;• [[Růžďka]]&nbsp;• [[Seninka]]&nbsp;• [[Střelná]]&nbsp;• [[Střítež nad Bečvou]]&nbsp;• [[Ústí (okres Vsetín)|Ústí]]&nbsp;• [[Valašská Bystřice]]&nbsp;• [[Valašská Polanka]]&nbsp;• [[Valašská Senice]]&nbsp;• '''[[Valašské Meziříčí]] {{Malé|([[Bynina]]&nbsp;• [[Hrachovec (okres Vsetín)|Hrachovec]]&nbsp;• [[Juřinka]]&nbsp;• [[Krásno nad Bečvou]]&nbsp;• [[Lhota (Valašské Meziříčí)|Lhota]]&nbsp;• [[Podlesí (Valašské Meziříčí)|Podlesí]]&nbsp;• [[Valašské Meziříčí (místní část)|Valašské Meziříčí]])}}'''&nbsp;• [[Velká Lhota]] {{Malé|([[Malá Lhota (Velká Lhota)|Malá Lhota]])}}&nbsp;• [[Velké Karlovice]] {{Malé|([[Malé Karlovice]])}}&nbsp;• [[Vidče]]&nbsp;• [[Vigantice]]&nbsp;• '''[[Vsetín]] {{Malé|([[Horní Jasenka]]&nbsp;• [[Roketnice (Vsetín)|Roketnice]])}}'''&nbsp;• [[Zašová]] {{Malé|([[Veselá (Zašová)|Veselá]])}}&nbsp;• [[Zděchov]]&nbsp;• '''[[Zubří]]''' {{DEFAULTSORT:Vsetín, Districte}} [[Categoria:Republica Chèca]] 9ii6jz3jmia67rlixttit3a9y4to80g 2510939 2510938 2026-10-17T07:10:03Z Jfblanc 104 /* Lista de las comunas deu districte de Vsetín */ 2510939 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} Lo '''districte de Vsetín''' es una anciana division administrativa e una division estatistica de la [[Republica Chèca]], dens la [[Region de Zlín]]. ==Istoric== * 11 d'abriu de 1960: creacion deu districte de Vsetín dens la region de Moràvia deu Nòrd. * 1èr de genèr de 2021: supression deus districtes com divisions administrativas. Lo districte de Vsetín deisha la plaça a tres arrondiments, [[Arrondiment de Vsetín|Vsetín]], [[Arrondiment de Valašské Meziříčí|Valašské Meziříčí]] e [[Arrondiment de Rožnov pod Radhoštěm|Rožnov pod Radhoštěm]]. Los districtes segueishen com unitats estatisticas. Las comunas de [[]] e [[]] passan dens lo districte estatistic de [[Zlín]]. ==Lista de las comunas deu districte de Vsetín== Legenda: comuna, '''comuna de l’estatut de vila''', ''comuna de l’estatut de vila de mercat'', {{Malé|(seccion)}} [[Branky]]&nbsp;• [[Bystřička]]&nbsp;• [[Dolní Bečva]]&nbsp;• [[Francova Lhota]] {{Malé|([[Pulčín]])}}&nbsp;• [[Halenkov]]&nbsp;• [[Horní Bečva]]&nbsp;• [[Horní Lideč]]&nbsp;• [[Hošťálková]]&nbsp;• [[Hovězí (okres Vsetín)|Hovězí]]&nbsp;• [[Huslenky]]&nbsp;• [[Hutisko-Solanec]] {{Malé|([[Hutisko]]&nbsp;• [[Solanec pod Soláněm]])}}&nbsp;• [[Choryně]]&nbsp;• [[Jablůnka]]&nbsp;• [[Janová]]&nbsp;• [[Jarcová]]&nbsp;• '''[[Karolinka]]'''&nbsp;• [[Kateřinice (okres Vsetín)|Kateřinice]]&nbsp;• '''[[Kelč]] {{Malé|([[Babice (Kelč)|Babice]]&nbsp;• [[Komárovice (Kelč)|Komárovice]]&nbsp;• [[Lhota (Kelč)|Lhota]]&nbsp;• [[Němetice]])}}'''&nbsp;• [[Kladeruby]]&nbsp;• [[Krhová]]&nbsp;• [[Kunovice (okres Vsetín)|Kunovice]]&nbsp;• [[Lačnov]]&nbsp;• [[Leskovec]]&nbsp;• [[Lešná]] {{Malé|([[Jasenice (Lešná)|Jasenice]]&nbsp;• [[Lhotka nad Bečvou]]&nbsp;• [[Mštěnovice]]&nbsp;• [[Perná (Lešná)|Perná]]&nbsp;• [[Příluky (Lešná)|Příluky]]&nbsp;• [[Vysoká (Lešná)|Vysoká]])}}&nbsp;• [[Lhota u Vsetína]]&nbsp;• [[Lidečko]]&nbsp;• [[Liptál]]&nbsp;• [[Loučka (okres Vsetín)|Loučka]] {{Malé|([[Lázy (Loučka)|Lázy]])}}&nbsp;• [[Lužná (okres Vsetín)|Lužná]]&nbsp;• [[Malá Bystřice]]&nbsp;• [[Mikulůvka]]&nbsp;• ''[[Nový Hrozenkov]]''&nbsp;• [[Oznice]]&nbsp;• [[Podolí (okres Vsetín)|Podolí]]&nbsp;• [[Police (okres Vsetín)|Police]]&nbsp;• [[Poličná]]&nbsp;• [[Pozděchov]]&nbsp;• [[Prlov]]&nbsp;• [[Prostřední Bečva]]&nbsp;• [[Pržno (okres Vsetín)|Pržno]]&nbsp;• [[Ratiboř (okres Vsetín)|Ratiboř]]&nbsp;• '''[[Rožnov pod Radhoštěm]]'''&nbsp;• [[Růžďka]]&nbsp;• [[Seninka]]&nbsp;• [[Střelná]]&nbsp;• [[Střítež nad Bečvou]]&nbsp;• [[Študlov (okres Zlín)|Študlov]]&nbsp;• [[Ústí (okres Vsetín)|Ústí]]&nbsp;• [[Valašská Bystřice]]&nbsp;• [[Valašská Polanka]]&nbsp;• [[Valašské Příkazy]]&nbsp;• [[Valašská Senice]]&nbsp;• '''[[Valašské Meziříčí]] {{Malé|([[Bynina]]&nbsp;• [[Hrachovec (okres Vsetín)|Hrachovec]]&nbsp;• [[Juřinka]]&nbsp;• [[Krásno nad Bečvou]]&nbsp;• [[Lhota (Valašské Meziříčí)|Lhota]]&nbsp;• [[Podlesí (Valašské Meziříčí)|Podlesí]]&nbsp;• [[Valašské Meziříčí (místní část)|Valašské Meziříčí]])}}'''&nbsp;• [[Velká Lhota]] {{Malé|([[Malá Lhota (Velká Lhota)|Malá Lhota]])}}&nbsp;• [[Velké Karlovice]] {{Malé|([[Malé Karlovice]])}}&nbsp;• [[Vidče]]&nbsp;• [[Vigantice]]&nbsp;• '''[[Vsetín]] {{Malé|([[Horní Jasenka]]&nbsp;• [[Roketnice (Vsetín)|Roketnice]])}}'''&nbsp;• [[Zašová]] {{Malé|([[Veselá (Zašová)|Veselá]])}}&nbsp;• [[Zděchov]]&nbsp;• '''[[Zubří]]''' {{DEFAULTSORT:Vsetín, Districte}} [[Categoria:Republica Chèca]] 5kuox13jpxtbhh0jatm2c101e3hsoz1 2510940 2510939 2026-10-17T07:10:38Z Jfblanc 104 /* Lista de las comunas deu districte de Vsetín */ 2510940 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} Lo '''districte de Vsetín''' es una anciana division administrativa e una division estatistica de la [[Republica Chèca]], dens la [[Region de Zlín]]. ==Istoric== * 11 d'abriu de 1960: creacion deu districte de Vsetín dens la region de Moràvia deu Nòrd. * 1èr de genèr de 2021: supression deus districtes com divisions administrativas. Lo districte de Vsetín deisha la plaça a tres arrondiments, [[Arrondiment de Vsetín|Vsetín]], [[Arrondiment de Valašské Meziříčí|Valašské Meziříčí]] e [[Arrondiment de Rožnov pod Radhoštěm|Rožnov pod Radhoštěm]]. Los districtes segueishen com unitats estatisticas. Las comunas de [[]] e [[]] passan dens lo districte estatistic de [[Zlín]]. ==Lista de las comunas deu districte de Vsetín== Legenda: comuna, '''comuna de l’estatut de vila''', ''comuna de l’estatut de vila de mercat'', {{Malé|(seccion)}} [[Branky]]&nbsp;• [[Bystřička]]&nbsp;• [[Dolní Bečva]]&nbsp;• [[Francova Lhota]] {{Malé|([[Pulčín]])}}&nbsp;• [[Halenkov]]&nbsp;• [[Horní Bečva]]&nbsp;• [[Horní Lideč]]&nbsp;• [[Hošťálková]]&nbsp;• [[Hovězí (okres Vsetín)|Hovězí]]&nbsp;• [[Huslenky]]&nbsp;• [[Hutisko-Solanec]] {{Malé|([[Hutisko]]&nbsp;• [[Solanec pod Soláněm]])}}&nbsp;• [[Choryně]]&nbsp;• [[Jablůnka]]&nbsp;• [[Janová]]&nbsp;• [[Jarcová]]&nbsp;• '''[[Karolinka]]'''&nbsp;• [[Kateřinice (okres Vsetín)|Kateřinice]]&nbsp;• '''[[Kelč]] {{Malé|([[Babice (Kelč)|Babice]]&nbsp;• [[Komárovice (Kelč)|Komárovice]]&nbsp;• [[Lhota (Kelč)|Lhota]]&nbsp;• [[Němetice]])}}'''&nbsp;• [[Kladeruby]]&nbsp;• [[Krhová]]&nbsp;• [[Kunovice (okres Vsetín)|Kunovice]]&nbsp;• [[Lačnov]]&nbsp;• [[Leskovec]]&nbsp;• [[Lešná]] {{Malé|([[Jasenice (Lešná)|Jasenice]]&nbsp;• [[Lhotka nad Bečvou]]&nbsp;• [[Mštěnovice]]&nbsp;• [[Perná (Lešná)|Perná]]&nbsp;• [[Příluky (Lešná)|Příluky]]&nbsp;• [[Vysoká (Lešná)|Vysoká]])}}&nbsp;• [[Lhota u Vsetína]]&nbsp;• [[Lidečko]]&nbsp;• [[Liptál]]&nbsp;• [[Loučka (okres Vsetín)|Loučka]] {{Malé|([[Lázy (Loučka)|Lázy]])}}&nbsp;• [[Lužná (okres Vsetín)|Lužná]]&nbsp;• [[Malá Bystřice]]&nbsp;• [[Mikulůvka]]&nbsp;• ''[[Nový Hrozenkov]]''&nbsp;• [[Oznice]]&nbsp;• [[Podolí (okres Vsetín)|Podolí]]&nbsp;• [[Police (okres Vsetín)|Police]]&nbsp;• [[Poličná]]&nbsp;• [[Pozděchov]]&nbsp;• [[Prlov]]&nbsp;• [[Prostřední Bečva]]&nbsp;• [[Pržno (okres Vsetín)|Pržno]]&nbsp;• [[Ratiboř (okres Vsetín)|Ratiboř]]&nbsp;• '''[[Rožnov pod Radhoštěm]]'''&nbsp;• [[Růžďka]]&nbsp;• [[Seninka]]&nbsp;• [[Střelná]]&nbsp;• [[Střítež nad Bečvou]]&nbsp;• [[Študlov (okres Zlín)|Študlov]]&nbsp;• [[Ústí (okres Vsetín)|Ústí]]&nbsp;• [[Valašská Bystřice]]&nbsp;• [[Valašská Polanka]]&nbsp;• [[Valašská Senice]]&nbsp;• '''[[Valašské Meziříčí]] {{Malé|([[Bynina]]&nbsp;• [[Hrachovec (okres Vsetín)|Hrachovec]]&nbsp;• [[Juřinka]]&nbsp;• [[Krásno nad Bečvou]]&nbsp;• [[Lhota (Valašské Meziříčí)|Lhota]]&nbsp;• [[Podlesí (Valašské Meziříčí)|Podlesí]]&nbsp;• [[Valašské Meziříčí (místní část)|Valašské Meziříčí]])}}'''&nbsp;• [[Valašské Příkazy]]&nbsp;• [[Velká Lhota]] {{Malé|([[Malá Lhota (Velká Lhota)|Malá Lhota]])}}&nbsp;• [[Velké Karlovice]] {{Malé|([[Malé Karlovice]])}}&nbsp;• [[Vidče]]&nbsp;• [[Vigantice]]&nbsp;• '''[[Vsetín]] {{Malé|([[Horní Jasenka]]&nbsp;• [[Roketnice (Vsetín)|Roketnice]])}}'''&nbsp;• [[Zašová]] {{Malé|([[Veselá (Zašová)|Veselá]])}}&nbsp;• [[Zděchov]]&nbsp;• '''[[Zubří]]''' {{DEFAULTSORT:Vsetín, Districte}} [[Categoria:Republica Chèca]] s0dw86y0xfan0pehi205ra3a5a3lewm 2510941 2510940 2026-10-17T07:11:34Z Jfblanc 104 /* Istoric */ 2510941 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} Lo '''districte de Vsetín''' es una anciana division administrativa e una division estatistica de la [[Republica Chèca]], dens la [[Region de Zlín]]. ==Istoric== * 11 d'abriu de 1960: creacion deu districte de Vsetín dens la region de Moràvia deu Nòrd. * 1èr de genèr de 2021: supression deus districtes com divisions administrativas. Lo districte de Vsetín deisha la plaça a tres arrondiments, [[Arrondiment de Vsetín|Vsetín]], [[Arrondiment de Valašské Meziříčí|Valašské Meziříčí]] e [[Arrondiment de Rožnov pod Radhoštěm|Rožnov pod Radhoštěm]]. Los districtes segueishen com unitats estatisticas. Las comunas de [[Študlov (okres Zlín)|Študlov]] e [[Valašské Příkazy]] passan dens lo districte estatistic de [[Zlín]]. ==Lista de las comunas deu districte de Vsetín== Legenda: comuna, '''comuna de l’estatut de vila''', ''comuna de l’estatut de vila de mercat'', {{Malé|(seccion)}} [[Branky]]&nbsp;• [[Bystřička]]&nbsp;• [[Dolní Bečva]]&nbsp;• [[Francova Lhota]] {{Malé|([[Pulčín]])}}&nbsp;• [[Halenkov]]&nbsp;• [[Horní Bečva]]&nbsp;• [[Horní Lideč]]&nbsp;• [[Hošťálková]]&nbsp;• [[Hovězí (okres Vsetín)|Hovězí]]&nbsp;• [[Huslenky]]&nbsp;• [[Hutisko-Solanec]] {{Malé|([[Hutisko]]&nbsp;• [[Solanec pod Soláněm]])}}&nbsp;• [[Choryně]]&nbsp;• [[Jablůnka]]&nbsp;• [[Janová]]&nbsp;• [[Jarcová]]&nbsp;• '''[[Karolinka]]'''&nbsp;• [[Kateřinice (okres Vsetín)|Kateřinice]]&nbsp;• '''[[Kelč]] {{Malé|([[Babice (Kelč)|Babice]]&nbsp;• [[Komárovice (Kelč)|Komárovice]]&nbsp;• [[Lhota (Kelč)|Lhota]]&nbsp;• [[Němetice]])}}'''&nbsp;• [[Kladeruby]]&nbsp;• [[Krhová]]&nbsp;• [[Kunovice (okres Vsetín)|Kunovice]]&nbsp;• [[Lačnov]]&nbsp;• [[Leskovec]]&nbsp;• [[Lešná]] {{Malé|([[Jasenice (Lešná)|Jasenice]]&nbsp;• [[Lhotka nad Bečvou]]&nbsp;• [[Mštěnovice]]&nbsp;• [[Perná (Lešná)|Perná]]&nbsp;• [[Příluky (Lešná)|Příluky]]&nbsp;• [[Vysoká (Lešná)|Vysoká]])}}&nbsp;• [[Lhota u Vsetína]]&nbsp;• [[Lidečko]]&nbsp;• [[Liptál]]&nbsp;• [[Loučka (okres Vsetín)|Loučka]] {{Malé|([[Lázy (Loučka)|Lázy]])}}&nbsp;• [[Lužná (okres Vsetín)|Lužná]]&nbsp;• [[Malá Bystřice]]&nbsp;• [[Mikulůvka]]&nbsp;• ''[[Nový Hrozenkov]]''&nbsp;• [[Oznice]]&nbsp;• [[Podolí (okres Vsetín)|Podolí]]&nbsp;• [[Police (okres Vsetín)|Police]]&nbsp;• [[Poličná]]&nbsp;• [[Pozděchov]]&nbsp;• [[Prlov]]&nbsp;• [[Prostřední Bečva]]&nbsp;• [[Pržno (okres Vsetín)|Pržno]]&nbsp;• [[Ratiboř (okres Vsetín)|Ratiboř]]&nbsp;• '''[[Rožnov pod Radhoštěm]]'''&nbsp;• [[Růžďka]]&nbsp;• [[Seninka]]&nbsp;• [[Střelná]]&nbsp;• [[Střítež nad Bečvou]]&nbsp;• [[Študlov (okres Zlín)|Študlov]]&nbsp;• [[Ústí (okres Vsetín)|Ústí]]&nbsp;• [[Valašská Bystřice]]&nbsp;• [[Valašská Polanka]]&nbsp;• [[Valašská Senice]]&nbsp;• '''[[Valašské Meziříčí]] {{Malé|([[Bynina]]&nbsp;• [[Hrachovec (okres Vsetín)|Hrachovec]]&nbsp;• [[Juřinka]]&nbsp;• [[Krásno nad Bečvou]]&nbsp;• [[Lhota (Valašské Meziříčí)|Lhota]]&nbsp;• [[Podlesí (Valašské Meziříčí)|Podlesí]]&nbsp;• [[Valašské Meziříčí (místní část)|Valašské Meziříčí]])}}'''&nbsp;• [[Valašské Příkazy]]&nbsp;• [[Velká Lhota]] {{Malé|([[Malá Lhota (Velká Lhota)|Malá Lhota]])}}&nbsp;• [[Velké Karlovice]] {{Malé|([[Malé Karlovice]])}}&nbsp;• [[Vidče]]&nbsp;• [[Vigantice]]&nbsp;• '''[[Vsetín]] {{Malé|([[Horní Jasenka]]&nbsp;• [[Roketnice (Vsetín)|Roketnice]])}}'''&nbsp;• [[Zašová]] {{Malé|([[Veselá (Zašová)|Veselá]])}}&nbsp;• [[Zděchov]]&nbsp;• '''[[Zubří]]''' {{DEFAULTSORT:Vsetín, Districte}} [[Categoria:Republica Chèca]] 86hbqu4mghipckmqu0ls67lzh71xj6c 0 151390 2510929 2499842 2026-10-17T06:34:50Z Jfblanc 104 2510929 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} <!-- Article redigit en gascon --> {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="290px" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<font size="+1">Vsetín<br /><small>''Wsetin''</small></font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan="2" | [[File:Vsetinsky_zamek.jpg|200px|Lo castèth de Vsetín]] |- | align="center" width="140px" | [[Imatge:Flag of Vsetín.svg|border|140px]] | align="center" width="140px" | [[Imatge:Coat_of_arms_of_Vsetín.svg|70px]] |- | Districte | [[Districte_de_Vsetín|Vsetín]] |- | [[Regions_de_la_Republica_Chèca|Region]] | [[Zlín (region)|Zlín]] |- | [[Lista dels païses del mond|Estat]] | {{Republica Chèca}} |- | Conse | Jiří Čunek |- | Sit oficiau | [https://web.archive.org/web/20220612133754/http://www.mestovsetin.cz/ www.mestovsetin.cz] |} {{omon|Vsetin (omonimia)}} '''Vsetín''' qu'ei ua comuna [[Chequia|chèca]] de {{formatnum:25000}} abitants, en la [[Zlín (region)|region de Zlín]] en [[Moràvia]]. ==Istòria== Devath l’ocupacion austriaca, se nomenava Wsetin o Settin en alemand. Estot [[districte de Vsetín|caplòc de district]] dinc a la supression qu'aqueth nivèu administratiu en 2003. Vsetín annexèt en [[1949]] las comunas de [[Roketnice (Vsetín)|Roketnice]] e de [[Horní Jasenka]]. [[Categoria:Comuna de Chequia]] 5qd01myi1r0pmycjmf5bw7agj6k2mje 2510932 2510929 2026-10-17T06:41:44Z Jfblanc 104 /* Istòria */ 2510932 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} <!-- Article redigit en gascon --> {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="290px" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<font size="+1">Vsetín<br /><small>''Wsetin''</small></font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan="2" | [[File:Vsetinsky_zamek.jpg|200px|Lo castèth de Vsetín]] |- | align="center" width="140px" | [[Imatge:Flag of Vsetín.svg|border|140px]] | align="center" width="140px" | [[Imatge:Coat_of_arms_of_Vsetín.svg|70px]] |- | Districte | [[Districte_de_Vsetín|Vsetín]] |- | [[Regions_de_la_Republica_Chèca|Region]] | [[Zlín (region)|Zlín]] |- | [[Lista dels païses del mond|Estat]] | {{Republica Chèca}} |- | Conse | Jiří Čunek |- | Sit oficiau | [https://web.archive.org/web/20220612133754/http://www.mestovsetin.cz/ www.mestovsetin.cz] |} {{omon|Vsetin (omonimia)}} '''Vsetín''' qu'ei ua comuna [[Chequia|chèca]] de {{formatnum:25000}} abitants, en la [[Zlín (region)|region de Zlín]] en [[Moràvia]]. ==Istòria== Devath l’ocupacion austriaca, se nomenava Wsetin o Settin en alemand. Vsetín estot [[districte de Vsetín|caplòc de district]] dinc a la supression qu'aqueth nivèu administratiu en 2021.<ref>La lei deu 20 de genèr de 2020 sus la division administrativa de la Republica checa non mentav pas mei los districtes. L’estat es devesit en regions, en arrondiments e en comunas.</ref> Uei es ua comuna deus poders administratius estenuts caplòc d’un arrondiment. Vsetín annexèt en [[1949]] las comunas de [[Roketnice (Vsetín)|Roketnice]] e de [[Horní Jasenka]]. ==Nòtas e referéncias== <references/> [[Categoria:Comuna de Chequia]] otvuuitgvw92osmesr8ofjhjf0cc9a8 0 165650 2510979 2431158 2026-10-17T11:21:18Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Gorg de Tasana]] cap a [[Gorg de Tasenac]] 2431158 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en auvernhat--> {{Infobox Lac | nom=Gorg de Tasenat | imatge=Gour de Tazenat.JPG | país={{França}} | region=[[Auvèrnhe Ròse Aups]] | tipe=Lac naturau | origina=Volcanica | superfícia=0.30 | latitud =45.980 | longitud=2.991 | altitud=713 | prigondor=66 | alimentacion=Fluviala, pluviala | emissari=Fluviau }} Le '''gorg de Tasenat''' (o '''gorg de Tasenac''') z-es un lac de cratèr o estanh d'origina volcanica situat a l'extrème nòrd de la [[Monts Domas|Linha daus Puèis]]<ref>Johannes Baier: ''Das Vulkanfeld Chaîne des Puys.'' In: Aufschluss 72 (6), S. 310–321, 2021.</ref>. === Situacion === [[Fichièr:Gour de Tazenat en automne.jpg|thumb|left|upright=0.8|alt=Lo gorg en novembre vist dau chaminon|Le gorg en novembre vegut dau viòu]] Se tròba a una vintena de quilomètres au nòrd-oèst de [[Riam]], a {{NaU|5|km}} au nòrd-èst de [[Manzat]] e a {{NaU|2.5|km}} au sud de [[Charbonèiras las Vèlhas]]. z-Es defendut de lai nadar. === Topografia === Le cratèr a una plondor de {{NaU|66|m}} (o de {{NaU|80|m}} en tenent compte daus sediments) e un diamètre de {{NaU|700|m}} en mejana. Un chaminon de {{NaU|2.8|km}} fai le torn de l'estanh entre bòsc e ròcs. == Geologia == S'agís d'un maar, un cratèr volcanic produit per una explosion freatomagmatica. Se formèt fai {{formatnum:29000}} ans aumens, segon l'estudi daus sediments. Après l'arrèst de l'activitat eruptiva le gorg se rempliguèt progressivament d'aiga provenent dau riu de Ròcha Aguda, que rajava près dau volcan. == Fauna == La fauna aqüatica se compausa mai que mai de pèrchas, de bechets, de carpas, de pèrchas solelh, de peissons blancs ''Rutilus rutilus'', de [[Salmo trutta fario|trueitas]], de [[Salmonidae|saumonids]] ''Salvelinus alpinus'', d'anguilhas, de [[cranc (crustacèu)|chambres]] e de medusas d'aiga doça ''Craspedacusta sowerbyi''. {{Portal Auvèrnhe}} [[Categoria:Lac d'Occitània]] [[Categoria:Geomorfologia volcanica]] l297120ngqhd8j3vr7kf8hd6b5hz8ii 2510983 2510979 2026-10-17T11:24:57Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2510983 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Lac | nom=Gorg de Tasenac | nom2=''Gour de Tazenat'' | imatge=Gour de Tazenat.JPG | país={{França}} | region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] | tipe=Lac naturau | origina=Volcanica | superfícia=0.30 | latitud =45.980 | longitud=2.991 | altitud=713 | prigondor=66 | alimentacion=Fluviala, pluviala | emissari=Fluviau }} Le '''gorg de Tasenac''' z-es un lac de cratèr o estanh d'origina volcanica situat a l'extrème nòrd de la [[Monts Domas|Linha daus Puèis]]<ref>Johannes Baier: ''Das Vulkanfeld Chaîne des Puys.'' In: Aufschluss 72 (6), S. 310–321, 2021.</ref>. === Situacion === [[Fichièr:Gour de Tazenat en automne.jpg|thumb|left|upright=0.8|alt=Lo gorg en novembre vist dau chaminon|Le gorg en novembre vegut dau viòu]] Se tròba a una vintena de quilomètres au nòrd-oèst de [[Riòm]], a {{NaU|5|km}} au nòrd-èst de [[Manzac]] e a {{NaU|2.5|km}} au sud de [[Charbonèiras las Vèlhas]]. z-Es defendut de lai nadar. === Topografia === Le cratèr a una plondor de {{NaU|66|m}} (o de {{NaU|80|m}} en tenent compte daus sediments) e un diamètre de {{NaU|700|m}} en mejana. Un chaminon de {{NaU|2.8|km}} fai le torn de l'estanh entre bòsc e ròcs. == Geologia == S'agís d'un maar, un cratèr volcanic produit per una explosion freatomagmatica. Se formèt fai {{formatnum:29000}} ans aumens, segon l'estudi daus sediments. Après l'arrèst de l'activitat eruptiva le gorg se rempliguèt progressivament d'aiga provenent dau riu de Ròcha Aguda, que rajava près dau volcan. == Fauna == La fauna aqüatica se compausa mai que mai de pèrchas, de bechets, de carpas, de pèrchas solelh, de peissons blancs ''Rutilus rutilus'', de [[Salmo trutta fario|trueitas]], de [[Salmonidae|saumonids]] ''Salvelinus alpinus'', d'anguilhas, de [[cranc (crustacèu)|chambres]] e de medusas d'aiga doça ''Craspedacusta sowerbyi''. {{Portal Auvèrnhe}} [[Categoria:Lac d'Occitània]] [[Categoria:Geomorfologia volcanica]] 2vyoconxxld32fropu7f6kh65bzy1uc 0 194782 2510977 2453429 2026-10-17T11:08:48Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2510977 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Volcan | carta=oc | nom=Puèi de Croèla | nom2=''Puy de Crouël'' | imatge=A71 - 20100523 Sortie 16 NS.JPG | legenda=Veguda dau puèi de Croèla despuèi l'[[autorota A75]] embei a l'orizont le [[planesa de Gergòvia]]. | altitud=427 | massís=[[Massís Central|Massís Centrau]] | latitud=45/46/21/N | longitud=3/08/11/E | país=Occitània | país2=França | region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] | ligam region=[[Region francesa|Region]] | subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] | ligam subdivision=[[Departament francés|Departament]] | via=versant sud | edat=15 a 20 millions d'annadas | ròcas=[[calcari]] [[Bitum|bituminós]], peperins, lussatitis. | tipe= | geolocalizacion=França/Puèi de Doma }} Le '''puèi de Croèla''' (''Puy de Crouel/Crouël'' en francés) z-es un suc dau [[Massís Central|Massís Centrau]] en [[França]]. z-Es situat sobre la comuna de [[Clarmont-Ferrand]], en periferia de la viala. == Geografia == === Situacion === Aquel suc se situa dins le perimètre urban de [[Clarmont-Ferrand]]. z-Es bordat a l'èst per l'[[autorota A75]]. Culmina a {{Nombre amb unitat|427|mètres}} de nautor. === Geologia === Atjat de 15 a 20 milions d’annadas, le puèi de Croèla z-es constituit per las rèstas d’una chaminèia volcanica desgajada per l'[[erosion]]. Podèm destriar mai d'un tipe de ròchas : * de [[calcari]] [[Bitum|bituminós]] ; * de peperins ; * de lussatitis. Le puèi de Croèla z-aguèt son ora de glòria a l'epòca de la batusta entre neptunistas et plutonistas. La presença de bitum mesclat embei de fragments de ròchas volcanicas forniguèt alòrs un argument en favor de l'origina ignèa dau [[petròli]]. Sabèm avora que son origina z-es biologica e sedimentària, e que sa presença aquí ven de la rencontra de petitas pòchas de petròli per le mescladís d'aiga e de magma pendent sa remontada vèrs la surfaça per formar un diatrèma. == Istòria == === [[Antiquitat]] === De tombas e sepulturas de l'[[Edat del Bronze|Atge dau Bronze]] siguèron retrobadas en bas dau puèi de Croèla<ref>Frédéric Trément, « La Limagne des Marais : dynamique des paysages et du peuplement », ''Les Arvernes et leurs voisins du Massif Central à l'époque romaine'', Clermont-Ferrand, Alliance Universitaire d'Auvergne,‎ 2011, <abbr>p.</abbr> 215-296. </ref>. === [[Edat Mejana|Moian Atge]] === Le puèi de Croèla z-es mencionat dins los tèxtes aumens despuèi le {{S-|XII}}<ref>Emmanuel Grélois, « ''Une histoire ecclésiastique de Montferrand au XIIe siècle » [« An Ecclesiastical History of Montferrand in the 12th Century »]'', ''Siècles'', Clermont-Ferrand, Presses universitaires Blaise-Pascal, <abbr>vol.</abbr> 48 « Les lieux de culte dans les agglomérations secondaires antiques et petites villes médiévales dans le Massif central »,‎ 2020.</ref> 'bei de mencions en [[occitan ancian]], d'aquel temps z-èra apelat ''Lo poi de Croela''<ref>Atestat ''Lo poi de Croela'' entre 1282 e 1287 dins los ''Comptes daus Cònsols de Montfarrand''. https://web.archive.org/web/20160505204300/http://elec.enc.sorbonne.fr/montferrand/C1282#CC3.49</ref>. === Periòde modèrne === De vestigis d'un ancian site militar son presents. Una estèla siguèt erigida a la cima en memòria dau sergent Marcel Truc, mòrt le 9 dau mes de julhet 1939, tocat a la tèsta per un avion sobre l'aerodròme d'[[Aunac (Puèi de Doma)|Aunac]] situat debàs dau puèi de Croèla. {{Multibendèl|Portal geografia|Portal Auvèrnhe|Portal Occitània}} == Nòtas e referéncias == {{reflist}} [[Categoria:Clarmont]] [[Categoria:Som dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Montanha del Massís Central]] [[Categoria:Auvèrnhe]] [[Categoria:Puèi de Doma]] 9m8zfzjvgualafgz6mwbmw5mqbmr4s7 1 196212 2510981 2431164 2026-10-17T11:21:18Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Discutir:Gorg de Tasana]] cap a [[Discutir:Gorg de Tasenac]] 2431164 wikitext text/x-wiki == Fauta dins lo titre == Lo titre de la paja deu èsser : '''Gorg de Tasenat''' (o '''Gorg de Tasenac'''). La -e- de '''Tasenat''' (prononciada [ə] localament) es tanben sovent realisada franc badada, quasi coma [a] ([taza'na]) mas aquò es una -e- ''(Tasenat / Tasenac < Tasunac < Tasgunnacon)''. Quauqu'un lo podriá pas chamjar, que ieu sabe pas coma faire… Gramacés. ([[utilizaire:Donacian]]) [[Special:Contribucions/81.185.166.74|81.185.166.74]] ([[Discussion Utilizaire:81.185.166.74|d]]) 24 març de 2024 a 23.30 (UTC) o8ll7bf83wzt7f7pbxobti3m4x6houo 0 198683 2510954 2463330 2026-10-17T07:43:22Z Nicolas Eynaud 6858 2510954 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} [[Fichièr:Paul_Dirac,_1933,_head_and_shoulders_portrait,_bw.jpg|vinheta|[[Paul Dirac]]]] L''''equacion de Dirac''' qu'ei ua une [[equacion]] formulada per [[Paul Dirac]] en [[1928]] dens l'encastre de la sua mecanica quantica relativista de l'[[electron]]. Que s'ageish a la cauç d'ua ensajada entà incorporar la [[Relativitat especiala|Relativitat especiau]] a modèles [[Mecanica quantica|quantics]], dab ua escritura lineara enter la [[massa]] e l'impulsion. == Explic == Aquesta equacion que descriu lo comportament de [[Particula elementària|particulas elementàrias]] d'[[Espin|espins]] miei sancèrs, com los electrons. Dirac que cercava a transformar l'[[equacion de Schrödinger]] entà la hèr invarianta per l'accion deu grop de Lorentz, qu'ei a díser tà la hèr compatible dab los principis de la [[Relativitat especiala|relativitat especiau]]. Aquesta equacion que hè compte d'un biaish naturau de la nocion d'espin introdusida chic de temps abans e que permetó de predíser l'existéncia de las [[Antiparticula|antiparticulas]]. En efèit, en mei de la solucion correspondenta a l'electron, Dirac que descobrí ua navèra solution correspondenta a ua particula de carga opausada e autes nombres quantics opausats a la e los de l'electron. En 1932, [[Carl David Anderson]], mentre qu'estudiava la [[Rai cosmic|radiacion cosmica]] (shens ligam dab los tribalhs de Dirac), qu'observa, dab ua une crampa de brum, ua particula de carga opausada a la de l'electron e de massa hèra inferiora a la deu proton [[proton]] (soleta particula cargada positivament coneishuda a l'epòca). Aquesta particula que's confirmè au seguit estar la qui estó conjecturada per Dirac, lo [[positron]]<ref>{{Ouvrage|auteur1=[[Etienne Klein]]|titre=Il était sept fois la révolution|passage=p. 114-115|éditeur=Flammarion|date=2016|isbn=978-2-0813-7559-8}}.</ref>. Qu'ei de mei de notar que l'operator de Dirac, descobèrt per rasons absoludament fisicas (e teoricas), qu'a en [[matematicas]] un usatge indispensable dens le teorème de l'indici demostrat en 1963. == Formulacion matématica == La vertadèra equacion : {| align="center" border="1" |<math> \mathrm{i} \hbar \frac{\partial\psi}{\partial t} (\mathbf{x},t) = \left(mc^2\alpha_0 -\mathrm{i}\hbar c \sum_{j = 1}^3 \alpha_j \frac{\partial}{\partial x_j}\, \right) \psi (\mathbf{x},t) </math> |} on ''m'' qu'ei la [[massa]] de la particula, ''c'' la [[Velocitat de la lutz|velocitat de la lum]], <math>\hbar</math> la [[constanta de Planck]] arredusida, '''x''' e ''t'' las coordinadas dens l'[[espaci]] e dens lo [[temps]], e ''ψ''('''x''', ''t'') ua foncion d'onde de quate composants. (La foncion d'onde qu'a d'estar formulada per un espinor a quate composants, meilèu que per un simple camp escalar, pr'amor de las exigéncias de la [[Relativitat especiala|relativitat especiau]].) Per la fin <math>\alpha_j, \ j=0,1,2,3</math> que son matriças de dimension {{Nobr|4 × 4}} hant sus l'espinor <math>\psi\,</math> e aperadas matriças de Dirac. En foncion de las matriças de Pauli <math>\vec\sigma</math>, que s'i pòt escríver las matriças de Dirac, en la representacion de Dirac (d'autas que son possiblas, com la representacion de Weyl o la representacion de Majorana), en :<center> <math> \begin{matrix} \alpha_0=\left(\begin{matrix}I&0\\0&-I\end{matrix}\right) &,& \vec\alpha=\left(\begin{matrix}0&\vec\sigma\\\vec\sigma&0 \end{matrix}\right) \end{matrix} </math> </center>Qu'ei commun en mecanica quantica de considerar l'operator [[quantitat de movement]] <math>\vec p\equiv -\mathrm{i}\hbar\vec\nabla\,</math> e en aqueth cas l'equacion de Dirac que's torna escríver de mòda condensada :<center> <math> \mathrm{i} \hbar \frac{\partial\psi}{\partial t} (\mathbf{p},t) = \left(mc^2\alpha_0 + c \vec\alpha \cdot \vec p\, \right) \psi (\mathbf{p},t) </math> </center>Que mei, qu'ei naturau de cercar ua formulacion covarianta, çò qui hèm en pausar <math>\gamma^0=\gamma_0=\alpha_0</math> e <math>\gamma^i=-\gamma_i=\alpha_0\alpha_i</math> (metrica ({{Nobr|+ – – –}})), se lo cas ei qu'avem (en adoptar las convencions <math>c=1</math> e <math>\hbar=1</math>) une notacion enqüera mei compacta :<center> <math>\left(\not\!p-m\right)\psi(\mathbf{p},t)=0</math> </center>on adoptèm la notacion de Feynman <math>\not\!a=\gamma_\mu a^\mu</math>. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} == Véger tanben == === Articles connèxs === * Mecanica quantica relativista * Paradòxa de Klein * Zitterbewegung * Equacion de Klein-Gordon * [[Teoria quantica dei camps|Teoria quantica deus camps]] * Matriça de Dirac * Equacion de Rarita-Schwinger === Bibliografia === ==== Òbras de referéncia ==== * {{Messiah}} * James Bjorken et Sidney Drell, ''{{Lang|en|Relativistic Quantum Mechanics}}'', {{Lang|en|McGraw-Hill}} (1964) {{ISBN|0-07-005493-2}}. * Lewis H. Ryder, ''{{Lang|en|Quantum Field Theory}}'', {{Lang|en|Cambridge University Press}} (1985) {{ISBN|0-521-33859-X}}. * Claude Itzykson et Jean-Bernard Zuber, ''{{Lang|en|Quantum Field Theory}}'', McGraw Hill (1985) {{ISBN|9780486445687}}. ==== Libièr virtuau ==== * Alain Comtet, ''Équation de Dirac'' (2004) {{lire en ligne|lien=http://cel.archives-ouvertes.fr/cel-00092970/fr/}} {{Pdf}}. * J.-Y. Ollitrault, ''Mécanique quantique relativiste'', DEA Champs, particules, matière et Magistère interuniversitaire de physique {{2e|année}} (1998-1999) {{lire en ligne|lien=http://www-spht.cea.fr/articles/T98/129/}} {{Pdf}}. === Ligam extèrne === * {{En}} [http://scienceworld.wolfram.com/physics/DiracEquation.html Entrée dans l'encyclopédie Wolfram sur l'équation de Dirac]. [[Categoria:Fisica teorica]] [[Categoria:Fisica quantica]] [[Categoria:Relativitat]] [[Categoria:Fermions]] 3i7csgz3ec1ft8855vqoihf46v41hfk 0 201627 2510917 2510797 2026-10-16T20:49:53Z Alaric 506 44932 /* Composicion */ 2510917 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Gropament de comunas |nom={{PAGENAME}} |pais=França|lenga=oc |imatges= |reg= {{Novela Aquitània}} |dept= {{Cruesa}} |créacion= 1èr de genier [[2017]] |nbcom=50 |caplòc= [[Ausança]] |president= Mickaël Nore |pop= 13 041 |datapop=[[2022]] |superf= 964,80 |ectaras= 96 480 |dens= 14 |budget= |sitweb= https://marcheetcombraille.fr/ |imatgesfin= |}} La '''Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània''' es una intercomunalitat [[França|de la Republica Francesa]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Son còdi SIREN es 200067593. La lenga autoctòna es l'occitan [[auvernhat]] o [[marchés]]. * Ficha Banatic : [https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200067593-cc-marche-et-combraille-en-aquitaine] * Ficha INSEE : [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200067593]. [[File:23-Intercos2019-200067593.png|thumb|left|600px|Mapa de la CC (mapa erronèa au Sud)]] [[File:23-Intercos2019-200067593-Densités.png|thumb|left|600px|Densitat per comuna]] {{clr}} ==Istòria== La comunautat de comunas fuguet creada lo 1er de genier [[2017]] per arrestat dau 2 de novembre 2016 <ref>pdf http://www.creuse.gouv.fr/content/download/7834/63173/file/Sp%C3%A9cial%2023-2016-023.pdf ''Arrestat n°2016-11-02-004 que pòrta fusion de las comunautats de comunas de Charnalhas, d’Ausança-Belagarda e Naut País Marchés'' Prefectura de Cruesa, p 3-14, 3/11/2016</ref>. Se formet per la fusion de la Comunautat de comunas de Charnalhas (10 comunas, residéncia [[Charnalhas]]) de la Comunautat de comunas d'Ausança-Belagarda (25 comunas, residéncia [[Ausança]]) e de la Comunautat de comunas dau Naut País Marchés (13 comunas, residéncia [[Cròc (vila)|Cròc]]) <ref> https://www.lamontagne.fr/chenerailles/institutions/2018/01/04/le-conseil-communautaire-reuni_12689118.html ''Com-com Marche et combrailles en aquitaine - Le conseil communautaire réuni'', 4 de genier 2018 site lamontagne.fr </ref>. ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat !Canton davant 2015 |- |[[Basvila]] |23017 | 22,57 | {{popfr23|017}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|017}}/22.57) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Cròc (vila)|Cròc]] |23069 | 14,16 | {{popfr23|069}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|069}}/14.16) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Flaiac (Marcha)|Flaiac]] |23081 | 43,53 | {{popfr23|081}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|081}}/43.53) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[La Masèira|La Masiera]] |23129 | 10,24 | {{popfr23|129}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|129}}/10.24) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Mairinchal]] |23131 | 45,45 | {{popfr23|131}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|131}}/45.45) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Pontcharrau]] |23156 | 9,56 | {{popfr23|156}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|156}}/9.56) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Anhan de Cròc]] |23178 | 25,51 | {{popfr23|178}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|178}}/25.51) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Bar]] |23184 | 9,36 | {{popfr23|184}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|184}}/9.36) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Jòrge Nègremont]] |23198 | 18,59 | {{popfr23|198}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|198}}/18.59) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Maurzis (Cruesa)|Sent Maurzis]] |23218 | 14,1 | {{popfr23|218}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|218}}/14.1) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Orador de Cròc]] |23225 | 13,36 | {{popfr23|225}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|225}}/13.36) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Pardós d'Arnèt]] |23226 | 16,44 | {{popfr23|226}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|226}}/16.44) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[La Viala Nuèva]] |23265 | 4,45 | {{popfr23|265}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|265}}/4.45) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |'''[[Ausança]]''' (residéncia) |23013 | 7,08 | {{popfr23|013}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|013}}/7.08) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Brossa (Cruesa)|Brossa]] |23034 | 3,63 | {{popfr23|034}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|034}}/3.63) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- | [[Bussiera Novela]] |23037 | 8,52 | {{popfr23|037}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Char (Cruesa)|Char]] |23053 | 14,12 | {{popfr23|053}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|053}}/14.12) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Charoms|Charon]] |23054 | 30,11 | {{popfr23|054}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|054}}/30.11) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Lo Chastelar]] |23055 | 2,42 | {{popfr23|055}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|055}}/2.42) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Lo Compàs]] |23066 | 16,54 | {{popfr23|066}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|066}}/16.54) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Dontrés]] |23073 | 47,45 | {{popfr23|073}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|073}}/47.45) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Lion las Monjas]] |23110 | 7,32 | {{popfr23|110}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|110}}/7.32) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Los Març]] |23123 | 12,90 | {{popfr23|123}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|123}}/12.9) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] |23164 | 41,01 | {{popfr23|164}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|164}}/41.01) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Sermur|Sarmur]] |23171 | 19,50 | {{popfr23|171}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|171}}/19.5) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Arfuelha Chastenh]] |23005 | 20,5 | {{popfr23|005}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|005}}/20.5) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Fontanieras]] |23083 | 15,91 | {{popfr23|083}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|083}}/15.91) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Retiarra]] |23160 | 17,54 | {{popfr23|160}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|160}}/17.54) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Sannac]] |23167 | 34,0 | {{popfr23|167}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|167}}/34.) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Sent Priech]] |23234 | 22,34 | {{popfr23|234}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|234}}/22.34) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Belagarda (Cruesa)|Belagarda]] |23020 | 3,14 | {{popfr23|020}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|020}}/3.14) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Bòsc Rogier]] |23028 | 7,56 | {{popfr23|028}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|028}}/7.56) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]] |23048 | 28,82 | {{popfr23|048}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|048}}/28.82) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[La Chauçada]] |23059 | 7,19 | {{popfr23|059}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|059}}/7.19) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Luperçac|Libàrçac]] |23113 | 32,64 | {{popfr23|113}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|113}}/32.64) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Minçac]] |23116 | 34,81 | {{popfr23|116}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|116}}/34.81) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Mautas]] |23127 | 22,67 | {{popfr23|127}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|127}}/22.67) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Sent Domèt]] |23190 | 15,33 | {{popfr23|190}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|190}}/15.33) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Sent Sàuvan de Belagarda]] |23241 | 20,85 | {{popfr23|241}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|241}}/20.85) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Charnalhas]] |23061 | 7,77 | {{popfr23|061}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|061}}/7.77) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Lo Chauchèt|Le Chàuchet]] |23058 | 10,62 | {{popfr23|058}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|058}}/10.62) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Eissodun|Eissoudun]] |23097 | 26,43 | {{popfr23|097}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|097}}/26.43) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Peirac]] |23151 | 41,4 | {{popfr23|151}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|151}}/41.4) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Pueg Malsinhac|Le Pueg Mausinhat]] |23159 | 12,61 | {{popfr23|159}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|159}}/12.61) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Sent Chabrais]] |23185 | 24,94 | {{popfr23|185}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|185}}/24.94) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Sent Desíer la Tor]] |23187 | 16,99 | {{popfr23|187}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|187}}/16.99) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Sent Medard e la Rocheta]] |23220 | 38,92 | {{popfr23|220}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|220}}/38.92) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Sent Pardós los Cars]] |23229 | 24,76 | {{popfr23|229}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|229}}/24.76) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[La Serra e Bussiera Vielha]] |23172 | 14,41 | {{popfr23|172}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|172}}/14.41) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[La Vave]] |23105 | 4,71 | {{popfr23|105}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|105}}/4.71) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |} {{clr}} ==Las intercomunalitats== [[Imatge:23-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats de Cruesa]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} [[Categoria:Comunautat de comunas de Cruesa]] sihql5o7epomi6ckt4xrcd6uijthowq 2510920 2510917 2026-10-16T21:21:53Z Alaric 506 44932 /* Composicion */ 2510920 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Gropament de comunas |nom={{PAGENAME}} |pais=França|lenga=oc |imatges= |reg= {{Novela Aquitània}} |dept= {{Cruesa}} |créacion= 1èr de genier [[2017]] |nbcom=50 |caplòc= [[Ausança]] |president= Mickaël Nore |pop= 13 041 |datapop=[[2022]] |superf= 964,80 |ectaras= 96 480 |dens= 14 |budget= |sitweb= https://marcheetcombraille.fr/ |imatgesfin= |}} La '''Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània''' es una intercomunalitat [[França|de la Republica Francesa]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Son còdi SIREN es 200067593. La lenga autoctòna es l'occitan [[auvernhat]] o [[marchés]]. * Ficha Banatic : [https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200067593-cc-marche-et-combraille-en-aquitaine] * Ficha INSEE : [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200067593]. [[File:23-Intercos2019-200067593.png|thumb|left|600px|Mapa de la CC (mapa erronèa au Sud)]] [[File:23-Intercos2019-200067593-Densités.png|thumb|left|600px|Densitat per comuna]] {{clr}} ==Istòria== La comunautat de comunas fuguet creada lo 1er de genier [[2017]] per arrestat dau 2 de novembre 2016 <ref>pdf http://www.creuse.gouv.fr/content/download/7834/63173/file/Sp%C3%A9cial%2023-2016-023.pdf ''Arrestat n°2016-11-02-004 que pòrta fusion de las comunautats de comunas de Charnalhas, d’Ausança-Belagarda e Naut País Marchés'' Prefectura de Cruesa, p 3-14, 3/11/2016</ref>. Se formet per la fusion de la Comunautat de comunas de Charnalhas (10 comunas, residéncia [[Charnalhas]]) de la Comunautat de comunas d'Ausança-Belagarda (25 comunas, residéncia [[Ausança]]) e de la Comunautat de comunas dau Naut País Marchés (13 comunas, residéncia [[Cròc (vila)|Cròc]]) <ref> https://www.lamontagne.fr/chenerailles/institutions/2018/01/04/le-conseil-communautaire-reuni_12689118.html ''Com-com Marche et combrailles en aquitaine - Le conseil communautaire réuni'', 4 de genier 2018 site lamontagne.fr </ref>. ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat !Canton davant 2015 |- |[[Arfuelha Chastenh]] |23005 | 20,5 | {{popfr23|005}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|005}}/20.5) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |'''[[Ausança]]''' (residéncia) |23013 | 7,08 | {{popfr23|013}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|013}}/7.08) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Basvila]] |23017 | 22,57 | {{popfr23|017}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|017}}/22.57) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Belagarda (Cruesa)|Belagarda]] |23020 | 3,14 | {{popfr23|020}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|020}}/3.14) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Bòsc Rogier]] |23028 | 7,56 | {{popfr23|028}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|028}}/7.56) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Brossa (Cruesa)|Brossa]] |23034 | 3,63 | {{popfr23|034}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|034}}/3.63) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- | [[Bussiera Novela]] |23037 | 8,52 | {{popfr23|037}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]] |23048 | 28,82 | {{popfr23|048}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|048}}/28.82) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Char (Cruesa)|Char]] |23053 | 14,12 | {{popfr23|053}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|053}}/14.12) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Charnalhas]] |23061 | 7,77 | {{popfr23|061}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|061}}/7.77) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Charoms|Charon]] |23054 | 30,11 | {{popfr23|054}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|054}}/30.11) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Lo Chastelar]] |23055 | 2,42 | {{popfr23|055}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|055}}/2.42) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[La Chauçada]] |23059 | 7,19 | {{popfr23|059}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|059}}/7.19) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Lo Chauchèt|Le Chàuchet]] |23058 | 10,62 | {{popfr23|058}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|058}}/10.62) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Lo Compàs]] |23066 | 16,54 | {{popfr23|066}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|066}}/16.54) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Cròc (vila)|Cròc]] |23069 | 14,16 | {{popfr23|069}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|069}}/14.16) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Dontrés]] |23073 | 47,45 | {{popfr23|073}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|073}}/47.45) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Eissodun|Eissoudun]] |23097 | 26,43 | {{popfr23|097}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|097}}/26.43) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Flaiac (Marcha)|Flaiac]] |23081 | 43,53 | {{popfr23|081}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|081}}/43.53) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Fontanieras|Fontasnieras]] |23083 | 15,91 | {{popfr23|083}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|083}}/15.91) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Lion las Monjas]] |23110 | 7,32 | {{popfr23|110}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|110}}/7.32) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Luperçac|Libàrçac]] |23113 | 32,64 | {{popfr23|113}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|113}}/32.64) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Mairinchal]] |23131 | 45,45 | {{popfr23|131}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|131}}/45.45) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Los Març]] |23123 | 12,90 | {{popfr23|123}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|123}}/12.9) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[La Masèira|La Masiera]] |23129 | 10,24 | {{popfr23|129}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|129}}/10.24) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Mautas]] |23127 | 22,67 | {{popfr23|127}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|127}}/22.67) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Minçac]] |23116 | 34,81 | {{popfr23|116}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|116}}/34.81) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Peirac]] |23151 | 41,4 | {{popfr23|151}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|151}}/41.4) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Pontcharrau]] |23156 | 9,56 | {{popfr23|156}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|156}}/9.56) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Pueg Malsinhac|Le Pueg Mausinhat]] |23159 | 12,61 | {{popfr23|159}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|159}}/12.61) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Retiarra]] |23160 | 17,54 | {{popfr23|160}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|160}}/17.54) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] |23164 | 41,01 | {{popfr23|164}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|164}}/41.01) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Sannac]] |23167 | 34,0 | {{popfr23|167}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|167}}/34.) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Sermur|Sarmur]] |23171 | 19,50 | {{popfr23|171}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|171}}/19.5) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Sent Anhan de Cròc]] |23178 | 25,51 | {{popfr23|178}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|178}}/25.51) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Bar]] |23184 | 9,36 | {{popfr23|184}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|184}}/9.36) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Chabrais]] |23185 | 24,94 | {{popfr23|185}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|185}}/24.94) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Sent Desíer la Tor]] |23187 | 16,99 | {{popfr23|187}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|187}}/16.99) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Sent Domèt]] |23190 | 15,33 | {{popfr23|190}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|190}}/15.33) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Sent Jòrge Nègremont]] |23198 | 18,59 | {{popfr23|198}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|198}}/18.59) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Maurzis (Cruesa)|Sent Maurzis]] |23218 | 14,1 | {{popfr23|218}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|218}}/14.1) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Medard e la Rocheta]] |23220 | 38,92 | {{popfr23|220}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|220}}/38.92) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Sent Orador de Cròc]] |23225 | 13,36 | {{popfr23|225}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|225}}/13.36) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Pardós d'Arnèt]] |23226 | 16,44 | {{popfr23|226}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|226}}/16.44) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Pardós los Cars]] |23229 | 24,76 | {{popfr23|229}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|229}}/24.76) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Sent Priech]] |23234 | 22,34 | {{popfr23|234}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|234}}/22.34) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Sent Sàuvan de Belagarda]] |23241 | 20,85 | {{popfr23|241}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|241}}/20.85) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[La Serra e Bussiera Vielha]] |23172 | 14,41 | {{popfr23|172}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|172}}/14.41) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[La Vave]] |23105 | 4,71 | {{popfr23|105}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|105}}/4.71) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[La Viala Nuèva]] |23265 | 4,45 | {{popfr23|265}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|265}}/4.45) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |} {{clr}} ==Las intercomunalitats== [[Imatge:23-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats de Cruesa]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} [[Categoria:Comunautat de comunas de Cruesa]] jpcf6m4x1bertf1sddnoy2yxqbuu0si 2510921 2510920 2026-10-16T21:27:03Z Alaric 506 44932 2510921 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Gropament de comunas |nom={{PAGENAME}} |pais=França|lenga=oc |imatges= |reg= {{Novela Aquitània}} |dept= {{Cruesa}} |créacion= 1èr de genier [[2017]] |nbcom=50 |caplòc= [[Ausança]] |president= Mickaël Nore |pop= 13 041 |datapop=[[2022]] |superf= 964,80 |ectaras= 96 480 |dens= 14 |budget= |sitweb= https://marcheetcombraille.fr/ |imatgesfin= |}} La '''Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània''' es una intercomunalitat [[França|de la Republica Francesa]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Son còdi SIREN es 200067593. La lenga autoctòna es l'occitan [[auvernhat]] o [[marchés]]. * Ficha Banatic : [https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200067593-cc-marche-et-combraille-en-aquitaine] * Ficha INSEE : [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200067593]. [[File:23-Intercos2019-200067593.png|thumb|left|600px|Mapa de la CC (mapa erronèa au Sud)]] [[File:23-Intercos2019-200067593-Densités.png|thumb|left|600px|Densitat per comuna]] {{clr}} ==Istòria== La comunautat de comunas fuguet creada lo 1er de genier [[2017]] per arrestat dau 2 de novembre 2016 <ref>pdf http://www.creuse.gouv.fr/content/download/7834/63173/file/Sp%C3%A9cial%2023-2016-023.pdf ''Arrestat n°2016-11-02-004 que pòrta fusion de las comunautats de comunas de Charnalhas, d’Ausança-Belagarda e Naut País Marchés'' Prefectura de Cruesa, p 3-14, 3/11/2016</ref>. Se formet per la fusion de la Comunautat de comunas de Charnalhas (10 comunas, residéncia [[Charnalhas]]) de la Comunautat de comunas d'Ausança-Belagarda (25 comunas, residéncia [[Ausança]]) e de la Comunautat de comunas dau Naut País Marchés (13 comunas, residéncia [[Cròc (vila)|Cròc]]) <ref> https://www.lamontagne.fr/chenerailles/institutions/2018/01/04/le-conseil-communautaire-reuni_12689118.html ''Com-com Marche et combrailles en aquitaine - Le conseil communautaire réuni'', 4 de genier 2018 site lamontagne.fr </ref>. ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat !Canton davant 2015 |- |[[Arfuelha Chastenh]] |23005 | 20,5 | {{popfr23|005}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|005}}/20.5) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |'''[[Ausança]]''' (residéncia) |23013 | 7,08 | {{popfr23|013}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|013}}/7.08) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Basvila]] |23017 | 22,57 | {{popfr23|017}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|017}}/22.57) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Belagarda (Cruesa)|Belagarda]] |23020 | 3,14 | {{popfr23|020}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|020}}/3.14) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Bòsc Rogier]] |23028 | 7,56 | {{popfr23|028}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|028}}/7.56) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Brossa (Cruesa)|Brossa]] |23034 | 3,63 | {{popfr23|034}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|034}}/3.63) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- | [[Bussiera Novela]] |23037 | 8,52 | {{popfr23|037}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|037}}/8.52) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]] |23048 | 28,82 | {{popfr23|048}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|048}}/28.82) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Char (Cruesa)|Char]] |23053 | 14,12 | {{popfr23|053}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|053}}/14.12) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Charnalhas]] |23061 | 7,77 | {{popfr23|061}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|061}}/7.77) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Charoms|Charon]] |23054 | 30,11 | {{popfr23|054}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|054}}/30.11) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Lo Chastelar]] |23055 | 2,42 | {{popfr23|055}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|055}}/2.42) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[La Chauçada]] |23059 | 7,19 | {{popfr23|059}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|059}}/7.19) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Lo Chauchèt|Le Chàuchet]] |23058 | 10,62 | {{popfr23|058}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|058}}/10.62) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Lo Compàs]] |23066 | 16,54 | {{popfr23|066}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|066}}/16.54) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Cròc (vila)|Cròc]] |23069 | 14,16 | {{popfr23|069}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|069}}/14.16) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Dontrés]] |23073 | 47,45 | {{popfr23|073}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|073}}/47.45) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Eissodun|Eissoudun]] |23097 | 26,43 | {{popfr23|097}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|097}}/26.43) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Flaiac (Marcha)|Flaiac]] |23081 | 43,53 | {{popfr23|081}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|081}}/43.53) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Fontanieras|Fontasnieras]] |23083 | 15,91 | {{popfr23|083}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|083}}/15.91) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Lion las Monjas]] |23110 | 7,32 | {{popfr23|110}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|110}}/7.32) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Luperçac|Libàrçac]] |23113 | 32,64 | {{popfr23|113}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|113}}/32.64) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Mairinchal]] |23131 | 45,45 | {{popfr23|131}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|131}}/45.45) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Los Març]] |23123 | 12,90 | {{popfr23|123}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|123}}/12.9) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[La Masèira|La Masiera]] |23129 | 10,24 | {{popfr23|129}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|129}}/10.24) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Mautas]] |23127 | 22,67 | {{popfr23|127}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|127}}/22.67) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Minçac]] |23116 | 34,81 | {{popfr23|116}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|116}}/34.81) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Peirac]] |23151 | 41,4 | {{popfr23|151}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|151}}/41.4) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Pontcharrau]] |23156 | 9,56 | {{popfr23|156}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|156}}/9.56) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Pueg Malsinhac|Le Pueg Mausinhat]] |23159 | 12,61 | {{popfr23|159}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|159}}/12.61) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Retiarra]] |23160 | 17,54 | {{popfr23|160}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|160}}/17.54) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] |23164 | 41,01 | {{popfr23|164}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|164}}/41.01) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Sannac]] |23167 | 34,0 | {{popfr23|167}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|167}}/34.) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Sermur|Sarmur]] |23171 | 19,50 | {{popfr23|171}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|171}}/19.5) round 2}}}} | [[Canton d'Ausança|Ausança]] |- |[[Sent Anhan de Cròc]] |23178 | 25,51 | {{popfr23|178}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|178}}/25.51) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Bar]] |23184 | 9,36 | {{popfr23|184}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|184}}/9.36) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Chabrais]] |23185 | 24,94 | {{popfr23|185}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|185}}/24.94) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Sent Desíer la Tor]] |23187 | 16,99 | {{popfr23|187}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|187}}/16.99) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Sent Domèt]] |23190 | 15,33 | {{popfr23|190}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|190}}/15.33) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[Sent Jòrge Nègremont]] |23198 | 18,59 | {{popfr23|198}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|198}}/18.59) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Maurzis (Cruesa)|Sent Maurzis]] |23218 | 14,1 | {{popfr23|218}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|218}}/14.1) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Medard e la Rocheta]] |23220 | 38,92 | {{popfr23|220}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|220}}/38.92) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Sent Orador de Cròc]] |23225 | 13,36 | {{popfr23|225}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|225}}/13.36) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Pardós d'Arnèt]] |23226 | 16,44 | {{popfr23|226}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|226}}/16.44) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |[[Sent Pardós los Cars]] |23229 | 24,76 | {{popfr23|229}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|229}}/24.76) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[Sent Priech]] |23234 | 22,34 | {{popfr23|234}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|234}}/22.34) round 2}}}} | [[Canton d'Eváun|Eváun]] |- |[[Sent Sàuvan de Belagarda]] |23241 | 20,85 | {{popfr23|241}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|241}}/20.85) round 2}}}} | [[Canton de Belagarda|Belagarda]] |- |[[La Serra e Bussiera Vielha]] |23172 | 14,41 | {{popfr23|172}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|172}}/14.41) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[La Vave]] |23105 | 4,71 | {{popfr23|105}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|105}}/4.71) round 2}}}} | [[Canton de Charnalhas|Charnalhas]] |- |[[La Viala Nuèva]] |23265 | 4,45 | {{popfr23|265}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|265}}/4.45) round 2}}}} | [[Canton de Cròc|Cròc]] |- |} {{clr}} ==Las intercomunalitats de Cruesa== [[Imatge:23-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats de Cruesa]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} [[Categoria:Comunautat de comunas de Cruesa]] d7c9blj5ti9kxq6hr9bf3bpf5cqx001 0 201658 2510881 2510879 2026-10-16T11:59:52Z ~2026-55380-17 65690 /* */ 2510881 wikitext text/x-wiki {{Infobox Cap d'Estat | nom =António José Seguro |carta=cap | imatge =file:António José Seguro 2026-04-21.png | talha imatge = | títol=[[Lista dels presidents de Portugal|President de la Republica de Portugal]] | foncion1 = | debuta mandat1 = [[9 de març]] de [[2026]] | fin mandat1 = uéi | predecessor1 = [[Marcelo Rebelo de Sousa]] | successor1 = | naissença = [[11 de març]] de [[1962]] | luòc naissença = [[Penamacor]] | decès = | luòc decès = | conjunt = | profession = | nacionalitat = | partit = | emblèma = | religion = | lista = }} '''António José Seguro''' (n. a [[Penamacor]] lo [[11 de març]] de [[1962]]) es lo president de la Republica de Portugal dempuèi lo [[9 de març]] de [[2026]] {{dinastia|color1=|color2=lightblue|abans= [[Marcelo Rebelo de Sousa]]|aprèp= elegit|nom=[[Imatge:Flag of the President of Portugal.svg|50px]] <br /> [[Lista dels presidents de Portugal|President de Portugal]] <br /> [[9 de març]] de [[2026]] -<br />}} {{ORDENA:José Seguro,António}} e9wjkqjifcf6c0qkz9texd8wf9ny7pv 0 201659 2510882 2026-10-16T13:27:01Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Crèa en tradusissent la pagina « [[:fr:Special:Redirect/revision/235062356|Puy de Lassolas]] » 2510882 wikitext text/x-wiki {{Infobox Montanha|nom=Puy de Lassolas|ref coord=<ref name="Géoportail">{{Géoportail|latitude=45.710877|longitude=2.958198}}</ref>|subdivision=[[Puy-de-Dôme]]|type=Volcan de rift}} Le '''puèi de Las Olas''', maitot apelat '''puèi de la Gravossa''' o enquèra '''le Meitat Puèi''' es un [[volcan]] [[Basalt|basaltic]] de la [[Monts Domas|linha daus Puèis]], dins le [[Massís Central|Massís Centrau]], en [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnha]]. == Toponimia == Son nom vendriá de l'[[occitan ancian]] ''las olas''<ref>{{Ref-web|lenga=français|url=https://www.dom-en-ligne.de/dom.php?lhid=2kieB5VHPxsooRv2UQ6dQI|site=dom-en-ligne.de ; Dictionnaire de l'Occitan Médiéval en ligne}}.</ref>, en referença embei los cratèrs dau volcan e d'aquels de l'entorn. Pasmens, sobre la [[Mapa de Cassini|carta de Cassini]], le volcan s'apèla ''Puy de la Gravousse'' (de l'[[auvernhat]] ''grava'', "calhau/pèira") e localament le monde de [[Nabosac]] l'apèlan ''le Meitat Puèi'' [lə metˈa pø]. [[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]] pnslf8n3gc8iozu6lz41fw7e4vlk4fw 2510888 2510882 2026-10-16T14:38:28Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Geografia, istòria. 2510888 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Montanha |nom=Puèi de Las Olas |nom2=Puèi de la Gravossa |nom3= Le Meitat Puèi |imatge=PuydeLassolas.JPG |legenda=Cratèr dau puèi de Las Olas. |mapa=PuydeLassolas.JPG |altitud=1183 |ref altitud=<ref name="Géoportail"/> |massís=[[Monts Domas]]<br>[[Massís Central|Massís Centrau]] |ref coord=<ref name="Géoportail">{{Géoportail|latitude=45.710877|longitude=2.958198}}</ref> |latitud=45.710877 |longitud=2.958198 |país={{França}} |region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] |subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] |edat={{unitat|8400|ans}}<ref>{{pdf}} [https://www.chainedespuys-failledelimagne.com/wp-content/uploads/2019/07/Candidature-UNESCO-MAJ062019-partie2Bis.pdf Historique et développement : une construction à plusieurs vitesses].</ref> |ròcas=[[Basalt]]s ([[Bomba volcanica|bombas]], [[Ejeccion volcanica|escòrias]], [[lapilli]]) |morfologia=Cône de scories |activitat=Tuat |erupcion=6020 {{Av JC}} |identifiant=210020 |observatòri=Ges |geolocalization=França/Puèi de Doma}} Le '''puèi de Las Olas''', maitot apelat '''puèi de la Gravossa''' o enquèra '''le Meitat Puèi''' es un [[volcan]] [[Basalt|basaltic]] de la [[Monts Domas|linha daus Puèis]], dins le [[Massís Central|Massís Centrau]], en [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnha]]. == Toponimia == Son nom vendriá de l'[[occitan ancian]] ''las olas''<ref>{{Ligam web |lenga=francés |títol=Dictionnaire de l'Occitan Médiéval |url=https://www.dom-en-ligne.de/dom.php?lhid=2kieB5VHPxsooRv2UQ6dQI |luòc=[[Munic]] |editor=[[Acadèmia bavaresa de las sciéncias]] ([[Union de las acadèmias de las sciéncias alemandas]]) |data=2020}}</ref>, en referença embei los cratèrs dau volcan e d'aquels de l'entorn. Pasmens, sobre la [[Mapa de Cassini|carta de Cassini]], le volcan s'apèla ''Puy de la Gravousse'' (de l'[[auvernhat]] ''grava'', "calhau/pèira") e localament le monde de [[Nabosac]] l'apèlan ''le Meitat Puèi'' [lə metˈa pø]. == Geografia == [[Fichièr:Puy de Lassolas.png|thumb|upright=1.5|gauche|Carta topografica dau puèi de Las Olas.]] Le puèi de Las Olas, que culmina a {{unitat|1183|mètres}} d'altitud, e son besson le [[puèi de la Vacha]] son dos [[Volcan monogenic|volcans monogenics]], quò es dire naissits d'un sol episòdi [[Erupcion volcanica|eruptiu]], de [[Erupcion estromboliana|tipe estrombolian]], situats sobre la comuna de [[Sent Ginès de Champanèlas]], au sud-oèst de [[Clarmont-Ferrand]]. Forman dos cònes d'[[Còne d'escòrias|escòrias]], que la color vai dau roge (per aquelas d'aquí demoradas expausadas embei la chalor dau cratèr, que favorizèt lhora oxidacion) au nèir. Lhora colada de lava conjunta percorreguèt quinze quilomètres en direccion dau sud-èst, atenguèt los sites de las vialas actualas de [[Sent Sadornin (Puèi de Doma)|Sent Sadornin]] e [[Sent Amanç de Talende]]. Las escòrias retombadas sobre l'eschina de la colada faguèron venir la surfàcia caotica, çò que formèt la [[chèira d'Aidac]]. La colada creèt, en barrar de [[val|valada]]s, diferents lacs dont le [[lac de la Cassèira]] au nòrd e le [[lac d'Aidac]] au sud dins la valada de la [[Vaira (afluent d'Alèir)|Vaira]]. == Istòria == Atjats de {{formatnum:8400}} ans, constituïsson los volcans los mai joines de la chadena daus Puèis. Naissits de la mèma [[Volcan fissurau|fissura eruptiva]], afichan la mèma forma esgolada en direccion dau sud. La forma esgolada d'un cratèr es deguda a l'emission d'una [[colada de lava]] simultanèament a la projeccion de las escòrias. La colada empòrta doncas las escòrias embei le biais d'un tapís rotlant, e empaicha le [[Cratèr volcanic|cratèr]] de se resarrar d'un costat. [[Imatge:PanoramaPuyVache.jpg|thumb|center|upright=3.2|Veguda panoramica en direccion dau sud despuèi la cresta septentrionala dau puèi de Las Olas.]] == Nòtas e referéncias == {{referéncias}} == Veire maitot == [[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]] 50ng1n4q2wdv1hdj1487o0thwznfdev 2510889 2510888 2026-10-16T14:40:25Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2510889 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Montanha |nom=Puèi de Las Olas |nom2=Puèi de la Gravossa |nom3= Le Meitat Puèi |imatge=PuydeLassolas.JPG |legenda=Cratèr dau puèi de Las Olas. |mapa=PuydeLassolas.JPG |altitud=1183 |ref altitud=<ref name="Géoportail"/> |massís=[[Monts Domas]]<br>[[Massís Central|Massís Centrau]] |ref coord=<ref name="Géoportail">{{Géoportail|latitude=45.710877|longitude=2.958198}}</ref> |latitud=45.710877 |longitud=2.958198 |país={{França}} |region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] |subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] |edat={{unitat|8400|ans}}<ref>{{pdf}} [https://www.chainedespuys-failledelimagne.com/wp-content/uploads/2019/07/Candidature-UNESCO-MAJ062019-partie2Bis.pdf Historique et développement : une construction à plusieurs vitesses].</ref> |ròcas=[[Basalt]]s ([[Bomba volcanica|bombas]], [[Ejeccion volcanica|escòrias]], [[lapilli]]) |morfologia=Cône de scories |activitat=Tuat |erupcion=6020 {{Av JC}} |identifiant=210020 |observatòri=Ges |geolocalization=França/Puèi de Doma}} Le '''puèi de Las Olas''', maitot apelat '''puèi de la Gravossa''' o enquèra '''le Meitat Puèi''' es un [[volcan]] [[Basalt|basaltic]] de la [[Monts Domas|linha daus Puèis]], dins le [[Massís Central|Massís Centrau]], en [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnha]]. == Toponimia == Son nom vendriá de l'[[occitan ancian]] ''las olas''<ref>{{Ligam web |lenga=francés |títol=Dictionnaire de l'Occitan Médiéval |url=https://www.dom-en-ligne.de/dom.php?lhid=2kieB5VHPxsooRv2UQ6dQI |luòc=[[Munic]] |editor=[[Acadèmia bavaresa de las sciéncias]] ([[Union de las acadèmias de las sciéncias alemandas]]) |data=2020}}</ref>, en referença embei los cratèrs dau volcan e d'aquels de l'entorn. Pasmens, sobre la [[Mapa de Cassini|carta de Cassini]], le volcan s'apèla ''Puy de la Gravousse'' (de l'[[auvernhat]] ''grava'', "calhau/pèira") e localament le monde de [[Nabosac]] l'apèlan ''le Meitat Puèi'' [lə metˈa pø]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. == Geografia == [[Fichièr:Puy de Lassolas.png|thumb|upright=1.5|gauche|Carta topografica dau puèi de Las Olas.]] Le puèi de Las Olas, que culmina a {{unitat|1183|mètres}} d'altitud, e son besson le [[puèi de la Vacha]] son dos [[Volcan monogenic|volcans monogenics]], quò es dire naissits d'un sol episòdi [[Erupcion volcanica|eruptiu]], de [[Erupcion estromboliana|tipe estrombolian]], situats sobre la comuna de [[Sent Ginès de Champanèlas]], au sud-oèst de [[Clarmont-Ferrand]]. Forman dos cònes d'[[Còne d'escòrias|escòrias]], que la color vai dau roge (per aquelas d'aquí demoradas expausadas embei la chalor dau cratèr, que favorizèt lhora oxidacion) au nèir. Lhora colada de lava conjunta percorreguèt quinze quilomètres en direccion dau sud-èst, atenguèt los sites de las vialas actualas de [[Sent Sadornin (Puèi de Doma)|Sent Sadornin]] e [[Sent Amanç de Talende]]. Las escòrias retombadas sobre l'eschina de la colada faguèron venir la surfàcia caotica, çò que formèt la [[chèira d'Aidac]]. La colada creèt, en barrar de [[val|valada]]s, diferents lacs dont le [[lac de la Cassèira]] au nòrd e le [[lac d'Aidac]] au sud dins la valada de la [[Vaira (afluent d'Alèir)|Vaira]]. == Istòria == Atjats de {{formatnum:8400}} ans, constituïsson los volcans los mai joines de la chadena daus Puèis. Naissits de la mèma [[Volcan fissurau|fissura eruptiva]], afichan la mèma forma esgolada en direccion dau sud. La forma esgolada d'un cratèr es deguda a l'emission d'una [[colada de lava]] simultanèament a la projeccion de las escòrias. La colada empòrta doncas las escòrias embei le biais d'un tapís rotlant, e empaicha le [[Cratèr volcanic|cratèr]] de se resarrar d'un costat. [[Imatge:PanoramaPuyVache.jpg|thumb|center|upright=3.2|Veguda panoramica en direccion dau sud despuèi la cresta septentrionala dau puèi de Las Olas.]] == Nòtas e referéncias == {{referéncias}} == Veire maitot == [[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]] cllu851yi4j9dllm8i7k7pyi8jlu2bi 0 201660 2510891 2026-10-16T15:06:59Z Alaric 506 44932 Alaric 506 a desplaçat la pagina [[Bassa Comba (mètro de Tolosa)]] cap a [[Bassa Camba (mètro de Tolosa)]] : Títol mal escrit : Comba sembla una invencion d'un contributor 2510891 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Bassa Camba (mètro de Tolosa)]] kprgu0ya6utz95bey31820obs0umyh3 1 201661 2510893 2026-10-16T15:06:59Z Alaric 506 44932 Alaric 506 a desplaçat la pagina [[Discutir:Bassa Comba (mètro de Tolosa)]] cap a [[Discutir:Bassa Camba (mètro de Tolosa)]] : Títol mal escrit : Comba sembla una invencion d'un contributor 2510893 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Discutir:Bassa Camba (mètro de Tolosa)]] arken0hjag1acebvnt18uhxvwyd5i5x 0 201662 2510900 2026-10-16T18:31:22Z Alaric 506 44932 Alaric 506 a desplaçat la pagina [[Sent Chabrés]] cap a [[Sent Chabrais]] : Títol mal escrit : segon Ives Lavalada (Caprasius) 2510900 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Sent Chabrais]] ktsk0ldaqfrlkz7g1mldw1xxbwf7bz9 0 201663 2510902 2026-10-16T18:44:21Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Puèi de Coma]] cap a [[Puèi de Còsme]] 2510902 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Puèi de Còsme]] 9xyhrq82a5pminb91iovh35z04j8bd0 0 201664 2510904 2026-10-16T18:45:01Z Alaric 506 44932 Alaric 506 a desplaçat la pagina [[La Vavetz]] cap a [[La Vave]] : Títol mal escrit : segon Ives Lavalada e fòrmas ancianas 2510904 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[La Vave]] op7ivbdsv1kz3zr45fwf568pz5n6yno 0 201665 2510906 2026-10-16T18:54:33Z Alaric 506 44932 Creacion de la pagina amb « {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Charnalhas |imatge = Map canton code 23 11.svg | reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]] | dept= {{Cruesa}} | arrt= [[Arrondiment dau Buçon|Arrondiment d'Aubuçon]] |vila= [[Charnalhas]] |nbcom= 11 |canton=2311 |km² = 223,56 |cons= Patrice Morançais (divers dreita puei [[UMP]]) |datas= [[2010]]-[[2015]] |}} Lo '''canton de Charnalhas''' es una anciana division administrativa de ... » 2510906 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Charnalhas |imatge = Map canton code 23 11.svg | reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]] | dept= {{Cruesa}} | arrt= [[Arrondiment dau Buçon|Arrondiment d'Aubuçon]] |vila= [[Charnalhas]] |nbcom= 11 |canton=2311 |km² = 223,56 |cons= Patrice Morançais (divers dreita puei [[UMP]]) |datas= [[2010]]-[[2015]] |}} Lo '''canton de Charnalhas''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins l'[[arrondiment dau Buçon]], lo [[departaments franceses|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lemosin (region)|Lemosin]], avòra de [[Novela Aquitània]]. Dempuei [[2015]], 10 comunas de las 11 son dins lo [[canton de Gosom]], l'autra, [[La Serra e Bussiera Vielha]] es dins lo [[canton dau Buçon]]. </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment dau Buçon]] davant 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |'''[[Charnalhas]]''' |23061 | 7,77 | {{popfr23|061}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|061}}/7.77) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Lo Chauchèt|Le Chàuchet]] |23058 | 10,62 | {{popfr23|058}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|058}}/10.62) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Eissodun|Eissoudun]] |23097 | 26,43 | {{popfr23|097}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|097}}/26.43) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Peirac]] |23151 | 41,4 | {{popfr23|151}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|151}}/41.4) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Pueg Malsinhac|Le Pueg Mausinhat]] |23159 | 12,61 | {{popfr23|159}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|159}}/12.61) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Chabrais]] |23185 | 24,94 | {{popfr23|185}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|185}}/24.94) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Desíer la Tor]] |23187 | 16,99 | {{popfr23|187}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|187}}/16.99) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Medard e la Rocheta]] |23220 | 38,92 | {{popfr23|220}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|220}}/38.92) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Pardós los Cars]] |23229 | 24,76 | {{popfr23|229}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|229}}/24.76) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[La Serra e Bussiera Vielha]] |23172 | 14,41 | {{popfr23|172}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|172}}/14.41) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[La Vave]] |23105 | 4,71 | {{popfr23|105}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|105}}/4.71) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, las comunas de [[ èran dau [[canton d]] , la comuna de èra dau canton de [[Minçac]], las autras comunas èran dau canton de . En 1801, quand lo nombre daus cantons saguet demenit, lo canton de Minçac fuguet suprimit e totas las comunas citadas passèren au canton de Charnalhas <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguèren una refòrma cantonala, lo canton de Charnalhas fuguet suprimit per las eleccions departamentalas de 2015 e passet dins lo [[canton de Gosom]], fòra de la comuna de [[La Serra e Bussiera Vielha]], que passet dins lo canton dau Buçon, en aplicacion dau decret dau 17 de feurier de 2014, en seguda de las leis dau 17 de mai de 2013 (lei organique 2013-402 e lei 2013-403) <ref>http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414225&categorieLien= ''Lei n° 2013-403 dau 17 de mai de 2013 relativa a l'eleccion daus conselhiers departamentaus, daus conselhiers municipaus e daus conselhiers comunautaris, e que modifica lo chalendier electorau'', 17 de mai de 2013, Jornau oficiau de la Republica Francesa n° 0114 dau 18 de mai de 2013, p. 8242</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} t4as038loc38tszc2cwi6jw9zv4bxre 2510908 2510906 2026-10-16T19:13:18Z Alaric 506 44932 2510908 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Charnalhas |imatge = Map canton code 23 11.svg | reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]] | dept= {{Cruesa}} | arrt= [[Arrondiment dau Buçon|Arrondiment d'Aubuçon]] |vila= [[Charnalhas]] |nbcom= 11 |canton=2311 |km² = 223,56 |cons= Patrice Morançais (divers dreita puei [[UMP]]) |datas= [[2010]]-[[2015]] |}} Lo '''canton de Charnalhas''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins l'[[arrondiment dau Buçon]], lo [[departaments franceses|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lemosin (region)|Lemosin]], avòra de [[Novela Aquitània]]. Dempuei [[2015]], 10 comunas de las 11 son dins lo [[canton de Gosom]], l'autra, [[La Serra e Bussiera Vielha]] es dins lo [[canton dau Buçon]]. </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment dau Buçon]] davant 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |'''[[Charnalhas]]''' |23061 | 7,77 | {{popfr23|061}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|061}}/7.77) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Lo Chauchèt|Le Chàuchet]] |23058 | 10,62 | {{popfr23|058}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|058}}/10.62) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Eissodun|Eissoudun]] |23097 | 26,43 | {{popfr23|097}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|097}}/26.43) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Peirac]] |23151 | 41,4 | {{popfr23|151}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|151}}/41.4) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Pueg Malsinhac|Le Pueg Mausinhat]] |23159 | 12,61 | {{popfr23|159}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|159}}/12.61) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Chabrais]] |23185 | 24,94 | {{popfr23|185}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|185}}/24.94) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Desíer la Tor]] |23187 | 16,99 | {{popfr23|187}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|187}}/16.99) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Medard e la Rocheta]] |23220 | 38,92 | {{popfr23|220}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|220}}/38.92) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[Sent Pardós los Cars]] |23229 | 24,76 | {{popfr23|229}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|229}}/24.76) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[La Serra e Bussiera Vielha]] |23172 | 14,41 | {{popfr23|172}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|172}}/14.41) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |[[La Vave]] |23105 | 4,71 | {{popfr23|105}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|105}}/4.71) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, las comunas dau [[Lo Chauchèt|Chàuchet]] e de [[La Serra e Bussiera Vielha]] èran dau canton de [[Minçac]], la comuna de La Rochita (avòra dins |[[Sent Medard e la Rocheta]]) èra dau [[canton dau Buçon]], las autras comunas èran dau canton de Charnalhas. En 1801, quand lo nombre daus cantons saguet demenit, lo canton de Minçac fuguet suprimit e totas las comunas citadas (fòra La Rochita, La Vave existissiá pas) passèren au canton de Charnalhas <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguèren una refòrma cantonala, lo canton de Charnalhas fuguet suprimit per las eleccions departamentalas de 2015 e passet dins lo [[canton de Gosom]], fòra de la comuna de [[La Serra e Bussiera Vielha]], que passet dins lo canton dau Buçon, en aplicacion dau decret dau 17 de feurier de 2014, en seguda de las leis dau 17 de mai de 2013 (lei organique 2013-402 e lei 2013-403) <ref>http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414225&categorieLien= ''Lei n° 2013-403 dau 17 de mai de 2013 relativa a l'eleccion daus conselhiers departamentaus, daus conselhiers municipaus e daus conselhiers comunautaris, e que modifica lo chalendier electorau'', 17 de mai de 2013, Jornau oficiau de la Republica Francesa n° 0114 dau 18 de mai de 2013, p. 8242</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} 1b8gcugz1v3gzifygwkwpavlcsm3y2u 0 201666 2510907 2026-10-16T19:02:07Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Crèa en tradusissent la pagina « [[:fr:Special:Redirect/revision/235203193|Puy de la Mey]] » 2510907 wikitext text/x-wiki {{Infobox Montanha|nom=Puy de la Mey|ref coord=<ref name="Géoportail">{{Géoportail|latitude=45/42/38/N|longitude=2/57/49/E}}</ref>|subdivision=[[Puy-de-Dôme]]|type=Volcan de rift}} Le '''puèi de la Mey''' o le '''puèi Nèir''' es un suc d'origina [[Volcan|volcanica]] que culmina a {{Nombre amb unitat|1136|m}} d'altitud dins le departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]]. == Geografia == Le puèi de la Mey es situat dins los [[Monts Domas]], au sen dau [[Massís Central|Massís centrau]]. Le puèi Nèir a la particularitat d'aveire un cratèr esgolat coma sos vesins los puèis de [[Puèi de Las Olas|Las Olas]] e de la Vacha. == Nòtas e referéncias == == Veire maitot == [[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]] gbu1bsz7vkcf6p6am3ufu74b889upuo 2510909 2510907 2026-10-16T19:18:28Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Oronimia. 2510909 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Montanha |nom=Puèi de la Mait |nom2=Puèi Nèir |latitud=45/42/38/N |longitud=2/57/49/E |país={{França}} |region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] |subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] |edat={{unité|9700|ans}}<ref>{{pdf}} [https://www.chainedespuys-failledelimagne.com/wp-content/uploads/2019/07/Candidature-UNESCO-MAJ062019-partie2Bis.pdf Historique et développement : une construction à plusieurs vitesses].</ref> |type=Volcan de rift}} Le '''puèi de la Mait''' o le '''puèi Nèir''' es un suc d'origina [[Volcan|volcanica]] que culmina a {{Nombre amb unitat|1136|m}} d'altitud dins le departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]]. == Oronimia == Sobre la [[mapa de Cassini|carta de Cassini]], le volcan s'apèla ''Puy de la Meye ou Puy Noir'' e sobre la carta de l'Estat Major ''P. Meye''. Dins le parlar de [[Nabosac]], le puèi se ditz [pø də la me]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. Le nom dau puèi podriá venir de l'occitan ''mait'' "prestidor, caissa" en liam embei sa forma, de raprochar embei le biais de nommar le [[puèi de Las Olas]]. == Geografia == Le puèi de la Mey es situat dins los [[Monts Domas]], au sen dau [[Massís Central|Massís centrau]]. Le puèi Nèir a la particularitat d'aveire un cratèr esgolat coma sos vesins los puèis de [[Puèi de Las Olas|Las Olas]] e de la Vacha. == Nòtas e referéncias == == Veire maitot == [[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]] h88jbdi9no6yc89f59nurip6sqod3sw 2510910 2510909 2026-10-16T19:18:47Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Puèi de la Mey]] cap a [[Puèi de la Mait]] 2510909 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Montanha |nom=Puèi de la Mait |nom2=Puèi Nèir |latitud=45/42/38/N |longitud=2/57/49/E |país={{França}} |region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] |subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] |edat={{unité|9700|ans}}<ref>{{pdf}} [https://www.chainedespuys-failledelimagne.com/wp-content/uploads/2019/07/Candidature-UNESCO-MAJ062019-partie2Bis.pdf Historique et développement : une construction à plusieurs vitesses].</ref> |type=Volcan de rift}} Le '''puèi de la Mait''' o le '''puèi Nèir''' es un suc d'origina [[Volcan|volcanica]] que culmina a {{Nombre amb unitat|1136|m}} d'altitud dins le departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]]. == Oronimia == Sobre la [[mapa de Cassini|carta de Cassini]], le volcan s'apèla ''Puy de la Meye ou Puy Noir'' e sobre la carta de l'Estat Major ''P. Meye''. Dins le parlar de [[Nabosac]], le puèi se ditz [pø də la me]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. Le nom dau puèi podriá venir de l'occitan ''mait'' "prestidor, caissa" en liam embei sa forma, de raprochar embei le biais de nommar le [[puèi de Las Olas]]. == Geografia == Le puèi de la Mey es situat dins los [[Monts Domas]], au sen dau [[Massís Central|Massís centrau]]. Le puèi Nèir a la particularitat d'aveire un cratèr esgolat coma sos vesins los puèis de [[Puèi de Las Olas|Las Olas]] e de la Vacha. == Nòtas e referéncias == == Veire maitot == [[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]] h88jbdi9no6yc89f59nurip6sqod3sw 2510913 2510910 2026-10-16T20:07:42Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Oronimia. 2510913 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Montanha |nom=Puèi de la Mai |nom2=Puèi Nèir |latitud=45/42/38/N |longitud=2/57/49/E |país={{França}} |region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] |subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] |edat={{unité|9700|ans}}<ref>{{pdf}} [https://www.chainedespuys-failledelimagne.com/wp-content/uploads/2019/07/Candidature-UNESCO-MAJ062019-partie2Bis.pdf Historique et développement : une construction à plusieurs vitesses].</ref> |type=Volcan de rift}} Le '''puèi de la Mai''' o le '''puèi Nèir''' es un suc d'origina [[Volcan|volcanica]] que culmina a {{Nombre amb unitat|1136|m}} d'altitud dins le departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]]. == Oronimia == Sobre la [[mapa de Cassini|carta de Cassini]], le volcan s'apèla ''Puy de la Meye ou Puy Noir'' e sobre la carta de l'Estat Major ''P. Meye''. Dins le parlar de [[Nabosac]], le puèi se ditz [pø də la me]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. [[Alain de Goër de Hervé]] baila doas explicacions possiblas : * Le nom de ''Mey'' seriá una cacografia de ''Ney'' (nèir), allusion embei la color de las escòrias, pasmens, aquela explicacion es pauc probabla. * Le nom podriá aveire coma origina un nom d'òme gallés ''Maius'' o un latin ''Magilius'' o enquèra le mot gallés ''magos'' (merchat/champ). Podriá maitot, mai probablament, venir d'una basa oronimica preceltica mag- o mal/mel (nautor rochosa)<ref>[[Alain de Goër de Hervé]], ''Approche toponymique des volcans de la Chaîne des Puys'', 1999. Legir en linha : https://www.persee.fr/doc/rsna_0373-2851_1999_num_63_1_3154</ref>. == Geografia == Le puèi de la Mai es situat dins los [[Monts Domas]], au sen dau [[Massís Central|Massís centrau]]. Le puèi Nèir a la particularitat d'aveire un cratèr esgolat coma sos vesins los puèis de [[Puèi de Las Olas|Las Olas]] e de la Vacha. == Nòtas e referéncias == == Veire maitot == [[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]] 031dvgembr2a4gaj3goijr2ukkeq6t9 2510914 2510913 2026-10-16T20:07:49Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Puèi de la Mait]] cap a [[Puèi de la Mai]] 2510913 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Montanha |nom=Puèi de la Mai |nom2=Puèi Nèir |latitud=45/42/38/N |longitud=2/57/49/E |país={{França}} |region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] |subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] |edat={{unité|9700|ans}}<ref>{{pdf}} [https://www.chainedespuys-failledelimagne.com/wp-content/uploads/2019/07/Candidature-UNESCO-MAJ062019-partie2Bis.pdf Historique et développement : une construction à plusieurs vitesses].</ref> |type=Volcan de rift}} Le '''puèi de la Mai''' o le '''puèi Nèir''' es un suc d'origina [[Volcan|volcanica]] que culmina a {{Nombre amb unitat|1136|m}} d'altitud dins le departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]]. == Oronimia == Sobre la [[mapa de Cassini|carta de Cassini]], le volcan s'apèla ''Puy de la Meye ou Puy Noir'' e sobre la carta de l'Estat Major ''P. Meye''. Dins le parlar de [[Nabosac]], le puèi se ditz [pø də la me]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. [[Alain de Goër de Hervé]] baila doas explicacions possiblas : * Le nom de ''Mey'' seriá una cacografia de ''Ney'' (nèir), allusion embei la color de las escòrias, pasmens, aquela explicacion es pauc probabla. * Le nom podriá aveire coma origina un nom d'òme gallés ''Maius'' o un latin ''Magilius'' o enquèra le mot gallés ''magos'' (merchat/champ). Podriá maitot, mai probablament, venir d'una basa oronimica preceltica mag- o mal/mel (nautor rochosa)<ref>[[Alain de Goër de Hervé]], ''Approche toponymique des volcans de la Chaîne des Puys'', 1999. Legir en linha : https://www.persee.fr/doc/rsna_0373-2851_1999_num_63_1_3154</ref>. == Geografia == Le puèi de la Mai es situat dins los [[Monts Domas]], au sen dau [[Massís Central|Massís centrau]]. Le puèi Nèir a la particularitat d'aveire un cratèr esgolat coma sos vesins los puèis de [[Puèi de Las Olas|Las Olas]] e de la Vacha. == Nòtas e referéncias == == Veire maitot == [[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]] 031dvgembr2a4gaj3goijr2ukkeq6t9 0 201667 2510911 2026-10-16T19:18:47Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Puèi de la Mey]] cap a [[Puèi de la Mait]] 2510911 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Puèi de la Mait]] lqvf6jk9k3voz75cf0ls8dqqhxk1ni1 0 201668 2510915 2026-10-16T20:07:49Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Puèi de la Mait]] cap a [[Puèi de la Mai]] 2510915 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Puèi de la Mai]] mta33y2wdlahq9bw2e9g2x17596b0i5 0 201669 2510916 2026-10-16T20:11:50Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Crèa en tradusissent la pagina « [[:fr:Special:Redirect/revision/230366051|Puy de Louchadière]] » 2510916 wikitext text/x-wiki {{Infobox Montanha|nom=Puèi de l'Oschadèira|ref coord=|subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]]|type=Volcan de rift|region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]|país={{França}}|altitud=1 198m}} [[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]] 98uwxzu5j8nnr6krer3we40usju98vx 2510918 2510916 2026-10-16T20:56:02Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2510918 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Montanha |nom=Puèi de l'Oschadèira |mapa=Puy de la Louchadière.jpg |legenda=Veguda dau puèi de l'Oschadèira despuèi l'èst dau vialatge de Biauregard, sobre la comuna de [[Sent Ors (Puèi de Doma)|Sent Ors]]. |subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] |type=Volcan de rift |region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] |país={{França}} |altitud=1 198 |massís=[[Monts Domas]]<br>[[Massís Central|Massís Centrau]] |latitud=45/51/11/N |longitud=2/57/03/E |edat={{unitat|38000|ans}}<ref>{{pdf}} [https://www.chainedespuys-failledelimagne.com/wp-content/uploads/2019/07/Candidature-UNESCO-MAJ062019-partie2Bis.pdf Historique et développement : une construction à plusieurs vitesses].</ref> |nom2=''Puy de Louchadière''}} Le '''puèi de l'Oschadèira''' (''puy de Louchadière'' en [[francés]]) es un [[volcan]] daus [[Monts Domas]], situat dins le [[Massís Central|Massís Centrau]], dins le [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]], en [[França]]. == Geografia == Coronat per un [[Cratèr volcanic|cratèr]] en forma de fèrre de chavau badat en direccion dau sud-oèst, culmina a {{unité|1198|m}} d'altitud. Quò es le darrèir « grand volcan » au nòrd daus Monts Domas per çò que, levat los vestigis dau [[puy de Ténuzet|puèi de Ténuzet]] explotat per sa pozzolana, los mai septentrionaus despassan pas {{unité|1000|m}} d'altitud. <gallery mode="packed"> Fichièr:Au fond Puy de Louchadière.jpg|Veguda dau puèi de l'Oschadèira despuèi le [[Puèi de Còsme]]. Fichièr:Chaîne des Puys - 139.jpg|Veguda dau versant septentrionau daus Monts Domas despuèi le [[puèi Parion]] embei, de gaucha a dreita, le [[puèi de Fraisse]] (derrière le conifère), le [[puèi de las Gotas]], le [[puèi Chopina]], le puèi de l'Oschadèira, le [[puèi de la Cauquilha]] e le [[puèi de Jume]], le [[puèi de Chaumont]] e le [[puèi de la Nugèira]]. </gallery> ==Oronimia== [[Alain de Goër de Hervé]] baila la forma anciana ''Oschadeyra'' (1273), de l'[[occitan ancian]] ''oscar/oschar'' que signifia "esbrechat". La forma modèrna francesa ''Louchadière'' ven de l'aglutinacion de l'article embei le nom. Le teoria segon la quanha le nom vendriá de l'[[auvernhat]] ''chadèira'' es completament faussa e fantasista. == Accident aerian == [[Fichièr:Beechcraft F-BOSR.jpg|thumb|left|Rèsta de la carcassa de l'avion, la cabina es anuèit trasconduda.]] A quauquas detzenas de mètres sos la cima, sobre le costat èst dau volcan, se tròba la carcassa d'un avion leugèir. Ce sont les restes du Beechcraft A23-24 Musketeer Super {{III}} immatriculat F-BOSR<ref>[http://www.aviationfanatic.com/ent_show.php?ent=5&AC_Regno=F-BOSR Encyclopédie des immatriculations d'avion]</ref> qu'aperteniá embei un industriau originari de [[Briva]]. Le 19 dau mes de junh de 1967, le pilòte Claude Klush deu tornar menar l'avion vèrs [[Briva]]. Aqueste jorn, le temps es cobèrt. Partit a l'entorn de las 7 d'[[Aunac (Puèi de Doma)|Aunac]], le pilòte se tròba viste dins la cobèrta neblosa e informa la tor de contraròtle que la visibilitat en vòu es pas bona. Quauquas minutas après, percutís le volcan. Los obrèirs de la peirèira de pozzolana dau puèi de Ténuzet, situada a mens d'un quilomètre d'alai, ausisson le brut de l'impacte. Après quauquas oras de rechèrcha, le còrs carbonizat es trobat dins la carcassa de l'avion<ref>[http://drames-aeriens.monsite-orange.fr/file/5b0edc8d6fb9ba0b7d5c91a29546cefe.pdf Drames aériens dans le département du Puy-de-Dôme], pages 9-10.</ref>. ==Nòtas e referéncias== {{referéncias}} ==Veire maitot== [[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]] pkflxawv9f3q86znfdxfjm18oea7w1f 2510984 2510918 2026-10-17T11:44:33Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2510984 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Volcan |nom=Puèi de l'Oschadèira |carta=oc |imatge=Puy de la Louchadière.jpg |legenda=Veguda dau puèi de l'Oschadèira despuèi l'èst dau vialatge de Biauregard, sobre la comuna de [[Sent Ors (Puèi de Doma)|Sent Ors]]. |subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] |tipe=Volcan de rift |region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] |país=França |altitud=1 198 |massís=[[Monts Domas]]<br>[[Massís Central|Massís Centrau]] |latitud=45° 51′ 11″ N |longitud=2° 57′ 03″ E |edat={{unitat|38000|ans}}<ref>{{pdf}} [https://www.chainedespuys-failledelimagne.com/wp-content/uploads/2019/07/Candidature-UNESCO-MAJ062019-partie2Bis.pdf Historique et développement : une construction à plusieurs vitesses].</ref> |nom2=''Puy de Louchadière''}} Le '''puèi de l'Oschadèira''' (''puy de Louchadière'' en [[francés]]) es un [[volcan]] daus [[Monts Domas]], situat dins le [[Massís Central|Massís Centrau]], dins le [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]], en [[França]]. == Geografia == Coronat per un [[Cratèr volcanic|cratèr]] en forma de fèrre de chavau badat en direccion dau sud-oèst, culmina a {{unité|1198|m}} d'altitud. Quò es le darrèir « grand volcan » au nòrd daus Monts Domas per çò que, levat los vestigis dau [[puy de Ténuzet|puèi de Ténuzet]] explotat per sa pozzolana, los mai septentrionaus despassan pas {{unité|1000|m}} d'altitud. <gallery mode="packed"> Fichièr:Au fond Puy de Louchadière.jpg|Veguda dau puèi de l'Oschadèira despuèi le [[Puèi de Còsme]]. Fichièr:Chaîne des Puys - 139.jpg|Veguda dau versant septentrionau daus Monts Domas despuèi le [[puèi Parion]] embei, de gaucha a dreita, le [[puèi de Fraisse]] (derrière le conifère), le [[puèi de las Gotas]], le [[puèi Chopina]], le puèi de l'Oschadèira, le [[puèi de la Cauquilha]] e le [[puèi de Jume]], le [[puèi de Chaumont]] e le [[puèi de la Nugèira]]. </gallery> ==Oronimia== [[Alain de Goër de Hervé]] baila la forma anciana ''Oschadeyra'' (1273), de l'[[occitan ancian]] ''oscar/oschar'' que signifia "esbrechat". La forma modèrna francesa ''Louchadière'' ven de l'aglutinacion de l'article embei le nom. Le teoria segon la quanha le nom vendriá de l'[[auvernhat]] ''chadèira'' es completament faussa e fantasista<ref>[[Alain de Goër de Hervé]], ''Approche toponymique des volcans de la Chaîne des Puys'', 1999. Legir en linha : https://www.persee.fr/doc/rsna_0373-2851_1999_num_63_1_3154</ref>. == Accident aerian == [[Fichièr:Beechcraft F-BOSR.jpg|thumb|left|Rèsta de la carcassa de l'avion, la cabina es anuèit trasconduda.]] A quauquas detzenas de mètres sos la cima, sobre le costat èst dau volcan, se tròba la carcassa d'un avion leugèir. Ce sont les restes du Beechcraft A23-24 Musketeer Super {{III}} immatriculat F-BOSR<ref>[http://www.aviationfanatic.com/ent_show.php?ent=5&AC_Regno=F-BOSR Encyclopédie des immatriculations d'avion]</ref> qu'aperteniá embei un industriau originari de [[Briva]]. Le 19 dau mes de junh de 1967, le pilòte Claude Klush deu tornar menar l'avion vèrs [[Briva]]. Aqueste jorn, le temps es cobèrt. Partit a l'entorn de las 7 d'[[Aunac (Puèi de Doma)|Aunac]], le pilòte se tròba viste dins la cobèrta neblosa e informa la tor de contraròtle que la visibilitat en vòu es pas bona. Quauquas minutas après, percutís le volcan. Los obrèirs de la peirèira de pozzolana dau puèi de Ténuzet, situada a mens d'un quilomètre d'alai, ausisson le brut de l'impacte. Après quauquas oras de rechèrcha, le còrs carbonizat es trobat dins la carcassa de l'avion<ref>[http://drames-aeriens.monsite-orange.fr/file/5b0edc8d6fb9ba0b7d5c91a29546cefe.pdf Drames aériens dans le département du Puy-de-Dôme], pages 9-10.</ref>. ==Nòtas e referéncias== {{referéncias}} ==Veire maitot== [[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]] dtrrca90pndh6fckfldqn3r28d3j90h 10 201670 2510935 2026-10-17T06:53:09Z Jfblanc 104 Creacion de la pagina amb « {{Styl|velikost = malé|{{{1}}}{{#if:{{{2|}}}|&#124;{{{2}}}}}{{#if:{{{3|}}}|&#124;{{{3}}}}}}}<noinclude> </noinclude> » 2510935 wikitext text/x-wiki {{Styl|velikost = malé|{{{1}}}{{#if:{{{2|}}}|&#124;{{{2}}}}}{{#if:{{{3|}}}|&#124;{{{3}}}}}}}<noinclude> </noinclude> ksl0byy239hpu6s6wmsbak1uw9mqqpj 10 201671 2510936 2026-10-17T06:53:43Z Jfblanc 104 Creacion de la pagina amb « <includeonly><span {{#if:{{{text|{{{1|}}}}}}|style="{{#if:{{{barva|}}}|color: {{{barva}}};}} {{#if:{{{pozadí|}}}|background-color: {{{pozadí}}};}} {{#if:{{{velikost|}}}|font-size: {{#switch: {{{velikost|normální}}}|malé=smaller|velké=larger|normální=medium|{{{velikost}}}}};}} {{#if:{{{dekorace|}}}|text-decoration: {{#switch: {{{dekorace|žádná}}}|přeškrtnutí=line-through|podtržení=underline|blikání=blink|nadtržení=overline|žádná=none|{{{... » 2510936 wikitext text/x-wiki <includeonly><span {{#if:{{{text|{{{1|}}}}}}|style="{{#if:{{{barva|}}}|color: {{{barva}}};}} {{#if:{{{pozadí|}}}|background-color: {{{pozadí}}};}} {{#if:{{{velikost|}}}|font-size: {{#switch: {{{velikost|normální}}}|malé=smaller|velké=larger|normální=medium|{{{velikost}}}}};}} {{#if:{{{dekorace|}}}|text-decoration: {{#switch: {{{dekorace|žádná}}}|přeškrtnutí=line-through|podtržení=underline|blikání=blink|nadtržení=overline|žádná=none|{{{dekorace}}}}};}}{{#if:{{{transformace|}}}|text-transform: {{#switch: {{{transformace|žádná}}}|verzálky=uppercase|minusky=lowercase|kapitalizace=capitalize|žádná=none|{{{transformace}}}}};}} {{#if:{{{varianta|}}}|font-variant: {{#switch: {{{varianta|normální}}}|kapitálky=small-caps|normální=normal|{{{varianta}}}}};}}"}}>{{{text|{{{1|}}}}}}</span></includeonly><noinclude> </noinclude> r94rxm2svuucuoq74n5urrl717kk33u 0 201672 2510943 2026-10-17T07:15:32Z Nicolas Eynaud 6858 Redireccion cap a [[Efèctes especials]] 2510943 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Efèctes especials]] gynndy8tho5z4r0q4ewhhj2d4jisgwj 0 201673 2510944 2026-10-17T07:23:02Z Jfblanc 104 Creacion de la pagina amb « L’'''arrondiment de Vsetín''' (en [[chèc]]: ''Správní obvod obce s rozšířenou působností Vsetín'' - arrondiment de la comuna deus poders estenuts de Vsetín) es una division administrativa de la [[Republica Chèca]], dens la [[region de Zlín]], creada lo 1èr de genèr de [[2021]]. Lo son caplòc es [[Vsetín]]. Es devesit en tres cantons (en chèc: ''Správní obvod obce s pověřeným obecním úřadem'' - arrondiment de la comuna de l’adm... » 2510944 wikitext text/x-wiki L’'''arrondiment de Vsetín''' (en [[chèc]]: ''Správní obvod obce s rozšířenou působností Vsetín'' - arrondiment de la comuna deus poders estenuts de Vsetín) es una division administrativa de la [[Republica Chèca]], dens la [[region de Zlín]], creada lo 1èr de genèr de [[2021]]. Lo son caplòc es [[Vsetín]]. Es devesit en tres cantons (en chèc: ''Správní obvod obce s pověřeným obecním úřadem'' - arrondiment de la comuna de l’administracion estenuda): Vsetín, Karolinka e Horní Lideč. [[Categoria:Arrondiment de la Republica chèca]] cu3fpjsvl8tdph7gai0cgkwib8kd633 2510951 2510944 2026-10-17T07:38:44Z Jfblanc 104 2510951 wikitext text/x-wiki L’'''arrondiment de Vsetín''' (en [[chèc]]: ''Správní obvod obce s rozšířenou působností Vsetín'' - arrondiment de la comuna deus poders estenuts de Vsetín) es una division administrativa de la [[Republica Chèca]], dens la [[region de Zlín]], creada lo 1èr de genèr de [[2021]]. Lo son caplòc es [[Vsetín]]. Es devesit en tres cantons (en chèc: ''Správní obvod obce s pověřeným obecním úřadem'' - arrondiment de la comuna de l’administracion estenuda): Vsetín, Karolinka e Horní Lideč. ==Lista de l’arrondiment de Vsetín== Legenda: comuna, '''comuna de l’estatut de vila''', ''comuna de l’estatut de vila de mercat'', {{Malé|(seccion)}} ===Canton de Horní Lideč=== [[Francova Lhota]] {{Malé|([[Pulčín]])}}&nbsp;• [[Horní Lideč]]&nbsp;• [[Lačnov]]&nbsp;• [[Lidečko]]&nbsp;• [[Střelná]]&nbsp;• [[Valašská Senice]]&nbsp;• ===Canton de Karolinka=== [[Halenkov]]&nbsp;• '''[[Karolinka]]'''&nbsp;• ''[[Nový Hrozenkov]]''&nbsp;• [[Velké Karlovice]] {{Malé|([[Malé Karlovice]])}}&nbsp;• ===Canton de Vsetín=== [[Bystřička]]&nbsp;• [[Hošťálková]]&nbsp;• [[Hovězí (okres Vsetín)|Hovězí]]&nbsp;• [[Huslenky]]&nbsp;• [[Jablůnka]]&nbsp;• [[Janová]]&nbsp;• [[Kateřinice (okres Vsetín)|Kateřinice]]&nbsp;• [[Leskovec]]&nbsp;• [[Lhota u Vsetína]]&nbsp;• [[Liptál]]&nbsp;• [[Lužná (okres Vsetín)|Lužná]]&nbsp;• [[Malá Bystřice]]&nbsp;• [[Pozděchov]]&nbsp;• [[Prlov]]&nbsp;• [[Pržno (okres Vsetín)|Pržno]]&nbsp;• [[Ratiboř (okres Vsetín)|Ratiboř]]&nbsp;• [[Růžďka]]&nbsp;• [[Seninka]]&nbsp;• [[Ústí (okres Vsetín)|Ústí]]&nbsp;• [[Valašská Polanka]]&nbsp;• '''[[Vsetín]] {{Malé|([[Horní Jasenka]]&nbsp;• [[Roketnice (Vsetín)|Roketnice]])}}'''&nbsp;• [[Zděchov]]&nbsp;• [[Categoria:Arrondiment de la Republica chèca]] c92m9chxk8lx60qdflyo0too7bzgi4l 2510953 2510951 2026-10-17T07:40:23Z Jfblanc 104 /* Lista de l’arrondiment de Vsetín */ 2510953 wikitext text/x-wiki L’'''arrondiment de Vsetín''' (en [[chèc]]: ''Správní obvod obce s rozšířenou působností Vsetín'' - arrondiment de la comuna deus poders estenuts de Vsetín) es una division administrativa de la [[Republica Chèca]], dens la [[region de Zlín]], creada lo 1èr de genèr de [[2021]]. Lo son caplòc es [[Vsetín]]. Es devesit en tres cantons (en chèc: ''Správní obvod obce s pověřeným obecním úřadem'' - arrondiment de la comuna de l’administracion estenuda): Vsetín, Karolinka e Horní Lideč. ==Lista de las comunas de l’arrondiment de Vsetín== Legenda: comuna, '''comuna de l’estatut de vila''', ''comuna de l’estatut de vila de mercat'', {{Malé|(seccion)}} ===Canton de Horní Lideč=== [[Francova Lhota]] {{Malé|([[Pulčín]])}}&nbsp;• [[Horní Lideč]]&nbsp;• [[Lačnov]]&nbsp;• [[Lidečko]]&nbsp;• [[Střelná]]&nbsp;• [[Valašská Senice]] ===Canton de Karolinka=== [[Halenkov]]&nbsp;• '''[[Karolinka]]'''&nbsp;• ''[[Nový Hrozenkov]]''&nbsp;• [[Velké Karlovice]] {{Malé|([[Malé Karlovice]])}} ===Canton de Vsetín=== [[Bystřička]]&nbsp;• [[Hošťálková]]&nbsp;• [[Hovězí (okres Vsetín)|Hovězí]]&nbsp;• [[Huslenky]]&nbsp;• [[Jablůnka]]&nbsp;• [[Janová]]&nbsp;• [[Kateřinice (okres Vsetín)|Kateřinice]]&nbsp;• [[Leskovec]]&nbsp;• [[Lhota u Vsetína]]&nbsp;• [[Liptál]]&nbsp;• [[Lužná (okres Vsetín)|Lužná]]&nbsp;• [[Malá Bystřice]]&nbsp;• [[Pozděchov]]&nbsp;• [[Prlov]]&nbsp;• [[Pržno (okres Vsetín)|Pržno]]&nbsp;• [[Ratiboř (okres Vsetín)|Ratiboř]]&nbsp;• [[Růžďka]]&nbsp;• [[Seninka]]&nbsp;• [[Ústí (okres Vsetín)|Ústí]]&nbsp;• [[Valašská Polanka]]&nbsp;• '''[[Vsetín]] {{Malé|([[Horní Jasenka]]&nbsp;• [[Roketnice (Vsetín)|Roketnice]])}}'''&nbsp;• [[Zděchov]] [[Categoria:Arrondiment de la Republica chèca]] 4sl4hnw4togz47xycbtpyctdmoy3jvj 0 201674 2510946 2026-10-17T07:26:08Z Jfblanc 104 Jfblanc a desplaçat la pagina [[Zlín (region)]] cap a [[Region de Zlín]] 2510946 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Region de Zlín]] 2okzzoh127kp9h4pp4zznhgq3me5lyn 0 201675 2510948 2026-10-17T07:35:12Z Nicolas Eynaud 6858 Creacion de la pagina amb « {{Dialècte Vivaroaupenc}} Un '''pion''' es una particula ''π^{<small>0</small>}'', ''ππ^{<small>+</small>}'' o π^{<small>–</small>}''. Las particulas d'aquela categoria son compausaas d'un [[quark]] e d'un antiquark e pòion tenir una charja [[electricitat|electrica]] positiva, negativa o neutra. Son las mai leugieras de la familha dels [[meson]]s e son fòrça instablas. Lor existéncia foguèc prevista en [[1935]] per lo fi... » 2510948 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} Un '''pion''' es una particula ''π^{<small>0</small>}'', ''ππ^{<small>+</small>}'' o π^{<small>–</small>}''. Las particulas d'aquela categoria son compausaas d'un [[quark]] e d'un antiquark e pòion tenir una charja [[electricitat|electrica]] positiva, negativa o neutra. Son las mai leugieras de la familha dels [[meson]]s e son fòrça instablas. Lor existéncia foguèc prevista en [[1935]] per lo [[fisica|fisician]] [[japon|japonés]] [[Hideki Yukawa]] ([[1907]]-[[1981]]) per explicar de fenomenes ligats a l'[[interaccion nucleara fòrta]]. Foguèc confirmaa durant los [[ans 1940]] per plusors observacions que permetèron d'identificar los diferents tipes de pions. == Ligams intèrnes == * [[Fisica]]. * [[Fisica de las particulas]]. * [[Meson]]. == Bibliografia == * '''[[anglés|(en)]]''' G. E. Brown e A. D. Jackson, ''The Nucleon-Nucleon Interaction'', Amsterdam, North-Holland Publishing, 1976. == Nòtas e referéncias == <references/> 3kydlelk41wjv11q6t1lndfp02ogyqy 2510949 2510948 2026-10-17T07:35:22Z Nicolas Eynaud 6858 2510949 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} Un '''pion''' es una particula ''π^{<small>0</small>}'', ''π^{<small>+</small>}'' o π^{<small>–</small>}''. Las particulas d'aquela categoria son compausaas d'un [[quark]] e d'un antiquark e pòion tenir una charja [[electricitat|electrica]] positiva, negativa o neutra. Son las mai leugieras de la familha dels [[meson]]s e son fòrça instablas. Lor existéncia foguèc prevista en [[1935]] per lo [[fisica|fisician]] [[japon|japonés]] [[Hideki Yukawa]] ([[1907]]-[[1981]]) per explicar de fenomenes ligats a l'[[interaccion nucleara fòrta]]. Foguèc confirmaa durant los [[ans 1940]] per plusors observacions que permetèron d'identificar los diferents tipes de pions. == Ligams intèrnes == * [[Fisica]]. * [[Fisica de las particulas]]. * [[Meson]]. == Bibliografia == * '''[[anglés|(en)]]''' G. E. Brown e A. D. Jackson, ''The Nucleon-Nucleon Interaction'', Amsterdam, North-Holland Publishing, 1976. == Nòtas e referéncias == <references/> q0c6lww263turtu0v62tirn38iy6e5r 2510950 2510949 2026-10-17T07:35:39Z Nicolas Eynaud 6858 2510950 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} Un '''pion''' es una particula ''π^{<small>0</small>}'', ''π^{<small>+</small>}'' o ''π^{<small>–</small>}''. Las particulas d'aquela categoria son compausaas d'un [[quark]] e d'un antiquark e pòion tenir una charja [[electricitat|electrica]] positiva, negativa o neutra. Son las mai leugieras de la familha dels [[meson]]s e son fòrça instablas. Lor existéncia foguèc prevista en [[1935]] per lo [[fisica|fisician]] [[japon|japonés]] [[Hideki Yukawa]] ([[1907]]-[[1981]]) per explicar de fenomenes ligats a l'[[interaccion nucleara fòrta]]. Foguèc confirmaa durant los [[ans 1940]] per plusors observacions que permetèron d'identificar los diferents tipes de pions. == Ligams intèrnes == * [[Fisica]]. * [[Fisica de las particulas]]. * [[Meson]]. == Bibliografia == * '''[[anglés|(en)]]''' G. E. Brown e A. D. Jackson, ''The Nucleon-Nucleon Interaction'', Amsterdam, North-Holland Publishing, 1976. == Nòtas e referéncias == <references/> iqmkbn6i3uu8n79xdge39m7307j4ell 0 201677 2510952 2026-10-17T07:39:47Z Nicolas Eynaud 6858 Redireccion cap a [[Fòrça nucleara fòrta]] 2510952 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Fòrça nucleara fòrta]] rsktbaeepz56qupm7y4nl44gcd67b2j 0 201678 2510980 2026-10-17T11:21:18Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Gorg de Tasana]] cap a [[Gorg de Tasenac]] 2510980 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Gorg de Tasenac]] bjuod93ywgd6ht9hnaq41oz7onzvnoi 1 201679 2510982 2026-10-17T11:21:18Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Discutir:Gorg de Tasana]] cap a [[Discutir:Gorg de Tasenac]] 2510982 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Discutir:Gorg de Tasenac]] su66g43zg72my6bhrdzkqami8fs6e4v