Carlos Gardel

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="oc">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipèdia</sitename>
    <dbname>ocwiki</dbname>
    <base>https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mèdia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Especial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Discutir</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Utilizaire</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Discussion Utilizaire</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipèdia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Discussion Wikipèdia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fichièr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Discussion Fichièr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Discussion MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Modèl</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Discussion Modèl</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ajuda</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Discussion Ajuda</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Discussion Categoria</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Discussion Portal</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Projècte</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Discussion Projècte</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Mòdul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Mòdul Discussió</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Carlos Gardel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12341</id>
    <revision>
      <id>2511059</id>
      <parentid>2470126</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3156" sha1="gvhyy3ooujy1udq5mq95pi0x46esjjh" xml:space="preserve">{{Infobox Persona|nom_original=Charles Romulad  Gardès|imatge=Carlos Gardel Rubias de New York.JPG|etnia=[[Occitan]]|art=[[Musica]]|genre=[[Tango]]|votz=''Magic''|legenda=Las polidas blondas amb Charles. (Ne ràbia pas, [[Sinatra]])|nom=Carlos Gardel|alias=''Lo Rei del Tango'', ''Lo Françés'', ''Lo Magician''}}

'''Carlos Gardel''', famós cantaire e autor [[argentina|argentin]] de [[tango]]. Nascut a [[Tolosa]] en [[Occitània]], l'[[11 de decembre]] de [[1890]] dab lo nom de '''Charles Romuald Gardès''' ( a maugrat d'ua controvèrsia suu lòc e la data de la soa neishença, devuda, mei que mei, a la necessitat entad eth, de viatjar dab documents faus per'mor de n'aver pas arrecotit en [[Euròpa]] entà har la [[Primièra Guèrra Mondiala|Guèrra de 14]]), e que's morí en un accident d'avion a l'aeropòrt de [[Medellín]] en [[Colómbia]] lo [[24 de junh]] de [[1935]]. 

La soa mair qu'emigrè en [[Argentina]] e Gardel que creishó a [[Buenos Aires]] en un quartièr nomentat pr'amor deu son mercat &quot;El Abasto&quot; (en vertat El Abasto que demora dens lo quartièr oficiau de [[Balvanera]]). Per aquesta rason (e tanben per'mor qu'era moret) qu'arrecebó lo chafre &quot;el morocho del Abasto&quot; (qu'ei tanben coneishut com &quot;el zorzal criollo&quot;, la trida argentina). La soa carrièra que comencè en duo dab lo cantaire &quot;el oriental&quot; [[José Razzano]]. Puish que hasó l'actor en [[Euròpa]] e en [[America]] e que tribalhè per la companhia americana [[Paramount]] (&quot;El dia que me quieras&quot;, &quot;Tango Bar&quot;, &quot;Melodia de arrabal&quot;, &quot;Cuesta abajo&quot;). Aquestes filmes que's filmèn aus Estats Units e en Euròpa, quitament quan l'accion e s'escad a Buenos Aires. Aquò que balhè lo parat a un mainatge nomat [[Ástor Piazzolla]] (lo famós compositor qui, alavetz, e s'estava aus Estats Units) de debutar au [[cinèma]] en ''El dia que me quieras''. Mantuns deus tangos que cantè Gardel en los sons filmes qu'èran òbras d'[[Alfredo Le Pera]].
Qu'ei sepelit au cemitèri de la [[Chacarita]] on los visitaires alucan ua cigarreta que hican enter los dits de la soa estatua. Que's morí joen e au som de la soa carrièra artistica.
[[Fichièr:Gardel con guitarra.jpg|esquèrra|vinheta|Amb sa guitarra.]]


== Discografia ==

=== Cançons famosas e notables ===
* &quot;Mi Buenos Aires querido&quot;.
* &quot;Cancion de Buenos Aires&quot;.
* &quot;Viva la patria&quot;.
* &quot;Argentina tierra amada&quot;.
* &quot;Lejana tierra mia&quot;.
* &quot;El dia que me quieras&quot;
* &quot;Pobre mi madre querida&quot;
* &quot;Silencio&quot; (un tango sus la guerra de 14 en [[França]]). 
* &quot;Yira Yira&quot;
* &quot;Viejo Smoking&quot;
* &quot;Canchero&quot;
* &quot;Rubias de New York&quot; (fòx tròt)
* &quot;Tomo y obligo&quot;
* &quot;Cuesta abajo&quot;, 
* &quot;Volver&quot;

== Filmografia ==
[[Fichièr:Mona Maris y Carlos Gardel.jpg|vinheta|383x383px|''Lo tango se canta mas se dança tanben.'' &lt;u&gt;'''[[Mona Maris]] e Carlos Gardel dins lo film ''Cuesta Abajo'' 1934'''&lt;/u&gt;]]
{{Multibendèl|Modèl:Portal:Argentina|Lengadòc}}

{{ORDENA:Gardel, Carlos}}
[[Categoria:Cantaire argentin de tango]]
[[Categoria:Personalitat argentina]]
[[Categoria:Naissença en 1890]]
[[Categoria:Decès en 1935]]
[[Categoria:Mòrt accidentala]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Cantaire occitan]]</text>
      <sha1>gvhyy3ooujy1udq5mq95pi0x46esjjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Creissent</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17203</id>
    <revision>
      <id>2511111</id>
      <parentid>2496754</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T06:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>prudéncia</comment>
      <origin>2511111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13311" sha1="tcdnazbxt0zdxadqm3ftop76v75wuai" xml:space="preserve">[[Imatge:Los dialectes de l'occitan.jpg|thumb|right|400px|Mapa daus dialèctes occitans: lo Creissent es a l'extrèm nòrd daus domenis dau lemosin e de l'auvernhat.]]

Lo '''Creissent''' (en gascon: '''Creishent''') es una zona lingüistica dins l'extrèm nòrd del domeni [[Occitània|occitan]], ont òm parla de varietats d'[[occitan]] (de [[lemosin (dialècte)|lemosin]] mai d'[[auvernhat]]) que tenon de traits de transicion vèrs lo [[francés]], pasmens los traits lingüistics occitans i dominan o son pus ancians. 

Lo primèir autor qu'utilizèt lo nom de ''Creissent'' foguèt lo [[lingüistica|lingüista]] occitan [[Juli Ronjat]], dins sa tèsi de 1913.&lt;ref&gt;Jules Ronjat, [http://ieoparis.free.fr/delo/Jules%20RONJAT.%20Essai%20de%20syntaxe%20des%20parlers%20proven%E7aux%20modernes%20(1913).pdf ''Essai de syntaxe des parlers provençaux modernes''], Mâcon: Protat, 1913. Reedicion París: IEO París, 2016.&lt;/ref&gt; 

De còps, los parlars dau Creissent dau costat [[lemosin (dialècte)|lemosin]], a l'oèst, son apelats tanben '''marchés''' mas correspondon pas exactament a l'extension de la província de la [[Marcha_(Lemosin)|Marcha]].

== Lo territòri ==
Lo territòri dau Creissent se compausa:
* D'una benda fina que travèrsa lo mitan dau departament de [[Charanta (departament)|Charanta]], dau sud-oèst au nòrd-èst, en passant ras e ras a l'èst d'[[Engoleime]].
* D'un eslarjament d'aquela benda de l'oèst a l'èst que cuerb lo nòrd daus departaments de la [[Nauta Vinhana]] e de [[Cruesa]], la mitat sud dau departament d'[[Alèir]] e quauques comunas occitanas au sud daus departaments de [[Vinhana]], [[Indre]] e [[Char]].

Las vilas occitanas mai importantas dau Creissent son [[Garait]], [[Montluçon]] e [[Vichèi]].

== L'atribucion dau Creissent a l'occitan ==
La granda majoritat daus lingüistas especializats dins lo Creissent afortisson lo caractèr majoritariament occitan d'aquela zona lingüistica (Tortolon &amp; Bringuièr, Dahmen, Escofier, Chambon &amp; Olivier, Quint). Solet Ronjat exprimís un avís mai prudent en refusant de dire explicitament se lo Creissent relèva mai de l'occitan o dau francés. En seguida de la prudéncia de Ronjat, quauques libres de vulgarizacion occitanista (Bèc, Lafont) esitèron de presentar lo Creissent coma una zona integralament occitana. Pasmens las experiéncias culturalas menadas dins lo Creissent a partir daus ans 1970 (Quint, Mèrle) pròvan que la presa de consciéncia occitana, lingüisticament e culturala, lai se fai sens dificultat. Uei lo jorn, doncas, e dempuèi los ans 1970, las mapas d'[[Occitània]] incluson gaireben totas lo Creissent dedins lo País d'Òc.

Maitot, l'escrivan occitan d'expression francesa [[Valèri Larbaud]] (1881-1957), qu'èra originari de [[Vichèi]], dins lo Creissent, exprimiguèt dins ''Jaune bleu blanc'' (1927) son afeccion per l'idèa d'una granda [[Occitània]] que se desvolopariá dins lo futur.

Totes aqueles faits objectius permeton de considerar que lo Creissent es ben occitan.

== Evolucion istorica, territoriala e lingüistica ==
[[File:Carta_occitan_lemosin.svg|thumb|right|300px|Espaci dialectal de l'occitan Lemosin e dau Marchés]]
Las influéncias dau francés son ancianas dins lo Creissent: tre la segonda mitat dau sègle XIII, los documents administratius e juridics lai foguèron escrits en francés e non pas en occitan, tant dins la [[Marcha_(Lemosin)]] (domeni [[lemosin (dialècte)|lemosin]]) coma en [[Borbonés]] (domeni [[auvernhat]]). Aquò venguèt de la preséncia d'administrators e de senhors francofòns. En Borbonés, quitament, los primèirs documents escrits coneguts en lenga vulgara son d'actes en francés amb quauques formas occitanas inseridas, a partir de 1245. Doncas lo Creissent coneguèt una situacion de [[diglossia]] francooccitana tre aquela epòca, plan longtemps avans la penetracion dau francés dins la rèsta d'Occitània.

Quò es una chausa segura que lo limit entre occitan e francés a reculat long daus sègles e que se trobava mai au nòrd a passat temps. Los parlars francés situats au nòrd dau Creissent (sud de [[Berric]], nòrd de [[Borbonés]]) gardan encara las traças d'un substrat occitan (Dahmen).

L'avançada dau francés vèrs lo Creissent es fenomèn long e progressiu, es diferent de la desoccitanizacion pro rapida de [[Peitau]], [[Santonge]] e [[Engolmés]] que se faguèt entre los sègles XII/XIII e XV.

Dins lo Creissent, la progression dau francismes avança e fragiliza l'occitan. Durant los darrèirs sègles, aquela progression sembla d'aver avançat mai lèu dins la Marcha (domeni lemosin) qu'en Borbonés (domeni auvernhat). Mas dempuèi lo sègle XX, en tot cas, la generalizacion dau francés abotís a una situacion de diglossia e de substitucion lingüistica similara dins l'ensems d'Occitània. Aquò relativiza, uèi, l'aspècte &quot;afrancesat&quot; de l'occitan dau Creissent, perque gaireben totes los parlars occitans s'afrancesan.

== Subdivisions dialectologicas ==
Existís gran de subdivision dialectologica ben clara dins lo Creissent e l'impression generala es aquela d'una fragmentacion granda. I a gran de limit clar entre [[auvernhat]] e [[lemosin (dialècte)|lemosin]] ja que lo &quot;limit&quot; entre aqueles dos dialèctes es una vasta zona de transicion dins l'èst de la region de Lemosin (que vai ben delai lo Creissent).

En tot cas, d'un ponch de vista culturau, e eventualament dialectologic, l'oèst dau Creissent se restacha puslèu a [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]] o a la [[Marcha (Lemosin)|Marcha]] (lai se parla dau ''marchés'' coma sosdialècte dau [[lemosin (dialècte)|lemosin]]) mentre que l'èst dau Creissent se restacha a [[Borbonés]] (e au domeni dialectologic [[auvernhat]]).

Dins lo domeni [[auvernhat]], òm destria una zona d'influéncia dau [[francoprovençau]] dins lo sud-èst de [[Borbonés]] (sud-èst d'[[Alèir]]), vèrs la [[Montanha Borbonesa]]. La ''d'' intervocalica lai es tombada dempuèi una epòca fòrça anciana, en particular dins la terminason ''-aa'' (per ''-ada''), coma en [[vivaroalpenc]] (ont la chasuda de ''d'' maitot s'explica per la proximitat amb lo francoprovençau).

===L'engolmesin===
{{Article principal|Engolmesin (dialecte)}}

== Los traits daus parlars dau Creissent ==
Los parlars dau Creissent son pro eterogenèus (segon Ronjat) mas i trobam sovent las caracteristicas seguentas:
* Segon los testimoniatges daus occitanofòns dau Creissent, l'intercompreneson es un pauc dificila mas sovent possibla amb los autres parlars occitans situats mai au sud. Es fòrça mai dificila amb los parlars francés situats mai au nòrd.
* Las vocalas finalas ''-a'' e ''-e'' sovent son completament mudas. Per contra quò es possible de far ausir las finalas ''-as'' {{IPA|[a(:)]}} e ''-es'' {{IPA|[ej/ij]}} que pòdon eventualament atirar l'accent tonic. Maugrat aquel fenomèn, i a encara de traças de l'accent tonic mobil que pòt chaire sobre l'avantdarrèira sillaba d'un mot (mot paroxitòn) o ben sus la darrèira sillaba (mot oxitòn), contrariament a çò que se passa en francés ont l'accent tonic es totjorn sus la darrèira sillaba.
* Los recors expressius, maugrat l'invasion de formas francesas (per ex. ''était'' fai concurréncia a ''èra''), gardan un grand nombre de traits occitans autentics e mai una granda creativitat lexicala e idiomatica (Escofier).

== Vejatz tanben ==
* [[Occitan]]
** [[Auvernhat]]
** [[Lemosin (dialècte)]]
** [[Roiasc]]
* [[Occitània]]
** [[Borbonés]]
** [[Marcha (Lemosin)|Marcha]]
* [[Lingüistica]]
** [[Dialectologia]]

== Ligams extèrnes ==
* [https://web.archive.org/web/20171107020005/https://lu-chapeu.jimdo.com/lexics/occitan-lemosin/ ''L'occitan marchés per començar'' (lexic marchés de [[L'Ordoer de Sent Micheu]])]
* [http://start10g.ovh.net/~encreuse/pdf/Patois_creusois_limites.pdf ''Patois creusois - limites'']
* [https://web.archive.org/web/20210506184409/http://visualiseur.bnf.fr/CadresFenetre?O=NUMM-19843&amp;I=311&amp;M=tdm ''Études sur le patois marchois'']
* [https://web.archive.org/web/20171107024713/http://www.genea-cestia.fr/Le-PYI/fichiers-pdf/Dictionnaire_V02.pdf Édith e Serge Yvernault, ''Le petit Yvernault illustré'' (dialècte d'[[Archinhac]]), 2nda edicion, novembre de 2008]
* [http://archidatcha.eklablog.com/patois-d-archignat-p1123514/ ''Lo marchés d'Archinhac près de Montluçon, d'Édith e Serge Yvernault'']
* [https://web.archive.org/web/20160304101831/http://www.fresselineshier.fr/Patois/patois.pdf &quot;Le Patois Creusois à Fresselines&quot;, au nòrd de la ''Cruesa, Maurice Roy''].
* [https://www.academia.edu/3263036/Le_parler_marchois_de_Saint-Priest-la-Feuille_Creuse_/ Lo Parlar marchés de [[Sant Prit la Fuèlha|Sant Prit la Feulhe]], de N. Quint]
* [https://web.archive.org/web/20140821152646/http://www.7alimoges.tv/En-Lemosin-le-boulanger-de-Saint-Priest-la-Plaine_v1827.html Documentari filmat a [[Sant Prit la Plana]], per l'IEO lemosin, en marchés]
* [http://la-biaca.org/component/muscol/Z/11-enquete-collective/140-anzeme.html/ Collectatge (contes en marchés) filmat en 2007 a [[Anzesme|Ansesme]]]

== Bibliografia ==
* BÈC Pèire (1995) = BEC Pierre, ''La langue occitane'', coll. Que sais-je? n° 1059, París: Presses Universitaires de France [1a ed.1963]
* BONIN Marcèl (1981) = BONIN Marcel, ''Le patois de Langy et de la Forterre (région de Varennes-sur-Allier)'', Canha de Mar: Cahiers Bourbonnais
* BONIN Marcèl (1984) = BONIN Marcel, ''Dictionnaire général des patois bourbonnais'', Molins: impr. Pottier
* BRUN-TRIGAUD Guylaine (1990) ''Le Croissant: le concept et le mot. Contribution à l’histoire de la dialectologie française au XIXe siècle'' [tèsi], coll. Série dialectologie, Lion: Centre d’Études Linguistiques Jacques Goudet
*BRUN-TRIGAUD Guylaine (1992) Les enquêtes dialectologiques sur les parlers du Croissant : corpus et témoins. ''Langue Française'' 93, 23-52. URL : www.persee.fr/doc/lfr_0023-8368_1992_num_93_1_5809
*BRUN-TRIGAUD Guylaine (1993) ''Le parler de Lourdoueix-Saint-Michel (Indre). (Lexique).'' Guéret : Mémoires de la Société des sciences naturelles et archéologiques de la Creuse (HAL-hal-01360734).
*BRUN-TRIGAUD Guylaine (2021) 2021 Le Croissant : un carrefour linguistique. ''Langues &amp; Cité'', [En ligne], 30-2021. URL : &lt;nowiki&gt;https://www.languesetcite.fr/208&lt;/nowiki&gt;
* CHAMBON Joan Pèire, &amp; OLIVIER Felip (2000) = CHAMBON Jean-Pierre, &amp; OLIVIER Philippe, “L’histoire linguistique de l’Auvergne et du Velay: notes pour une synthèse provisoire”, ''Travaux de linguistique et de philologie'' 38: 83-153
* DAHMEN Wolfgang (1985) ''Étude de la situation dialectale dans le Centre de la France: un exposé basé sur l’‘Atlas linguistique et ethnographique du Centre’'', París: CNRS [1a ed. en alemand, 1983, ''Studien zur dialektalen Situation Zentralfrankreichs: eine Darstellung anhand des ‘Atlas linguistique et ethnographique du Centre’'', coll. Romania Occidentalis vol. 11, Gerbrunn bei Würzburg: Wissenschaftlicher Verlag A. Lehmann]
* ESCOFIER Simona (1958a) = ESCOFFIER Simone, ''La rencontre de la langue d’oïl, de la langue d’oc et du franco-provençal entre Loire et Allier: limites phonétiques et morphologiques'' [tèsi], Macon: impr. Protat [ed. identica de la mesma annada: coll. Publications de l’Institut de Linguistique Romane de Lyon-vol. 11, París: Les Belles Lettres]
* ESCOFIER Simona (1958b) = ESCOFFIER Simone, ''Remarques sur le lexique d’une zone marginale aux confins de la langue d’oïl, de la langue d’oc et du francoprovençal'', coll. Publications de l’Institut de Linguistique Romane de Lyon-vol. 12, París: Les Belles Lettres
* JAGUENEAU Liliane (1987) ''Structuration de l’espace linguistique entre Loire et Gironde: analyse dialectométrique des données phonétiques de l’‘Atlas linguistique et ethnographique de l’Ouest’'' [tèsi], Tolosa: Université de Toulouse-Le Mirail
* LAFONT Robèrt (1987) = LAFONT Robert, ''Clefs pour l’Occitanie'', coll. Clefs, París: Seghers [1a ed. 1971b]
* MÈRLE Renat (1977) = MERLE René, ''Culture occitane per avançar'', París: Éditions Sociales
* QUINT Nicolas (1991) ''Le parler marchois de Saint-Priest-la-Feuille (Creuse)'', Lemòtges: La Clau Lemosina
* QUINT Nicolas (1996) ''Grammaire du parler occitan nord-limousin marchois de Gartempe et de Saint-Sylvain-Montaigut (Creuse)'', Lemòtges: La Clau Lemosina
* QUINT Nicolas (2002) “Le marchois: problèmes de norme aux confins occitans” [CAUBET Dominique, &amp; CHAKER Salem, &amp; SIBILLE Jean (Joan) (2002) (dir.) ''Codification des langues de France'', París: L’Harmattan, actes dau collòqui “Les langues de France et leur codification”, París, Inalco, 29-31 de mai de 2000: 63-76]
* RONJAT Juli (1930-1941) = RONJAT Jules, ''Grammaire istorique [sic] des parlers provençaux modernes'', 4 vol. [reed. 1980, Marselha: Laffitte Reprints, 2 vol.]
* TORTOLON Carles de, &amp; BRINGUIÈR Octavian (1876) = TOURTOULON Charles de, &amp; BRINGUIER Octavien, ''Étude sur la limite géographique de la langue d’oc et de la langue d’oïl (avec une carte)'', París: Imprimerie Nationale [reed. 2004, Masseret-Meuzac: Institut d’Estudis Occitans de Lemosin/Lo Chamin de Sent Jaume]
{{ref}}
{{portal Occitània}}

[[Categoria:Lingüistica]]
[[Categoria:Païses Occitans]]</text>
      <sha1>tcdnazbxt0zdxadqm3ftop76v75wuai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adolfo Bioy Casares</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18379</id>
    <revision>
      <id>2511076</id>
      <parentid>2145904</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2241" sha1="ewqqhzetq0rcm6jkogg9qma492ip6b7" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=255 cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9&quot;
|+ &lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Adolfo Bioy Casares'''
|-
| style=&quot;background:#efefef&quot; align=&quot;center&quot; colspan=2 | [[Image:Adolfo Bioy Casares 1968.png|250px]]
|-
!align=right|Profession:
| [[literatura|escrivan]]
|-
!align=right|País:
| [[Argentina]]
|-
!align=right|Data de naissença:
|[[15 de setembre]] de [[1914]]
|-
!align=right|Luòc de naissença:
|[[Buenos Aires]], [[Argentina]]
|-
!align=right|Data de decès:
|[[8 de març]] de [[1999]]
|-
!align=right|Luòc de decès:
|[[Buenos Aires]], [[Argentina]]
|}


[[Adolfo Bioy Casares]] (n. en [[1914]], m.[[1999]]) foguèt un escrivan [[Argentina|argentin]] de novèlas e ficcion, eissit d'una familha cosmopolita d'origina [[bearn]]esa. Amic e collaborator de [[Jorge Luis Borges]], qu'escrivón amassas e alavetz, que signavan Bustos Domec (per 'mor Domec qu'èra lo nom de l' ajòu bearnés de Bioy Casares).

==Romans (títols en espanhòl)==
* ''La Invención de Morel'' (1940) (ficcion)
* ''Plan de invasión'' (1945)
* ''El sueño de los héroes'' (1954)
* ''Diario de la guerra del cerdo'' (1969)
* ''Dormir al sol'' (1973)
* ''La aventura de un fotógrafo en La Plata'' (1986)

==Libres==
* ''Prólogo'' (''1929)
* ''17 disparos contra el porvenir'' (1933)
* ''La estatua casera'' (1936)
* ''La trama celeste'' (1948)
* ''Luis Greve, muerto'' (1937)
* ''Las vísperas de Fausto'' (1949)
* ''Historia prodigiosa'' (1956)
* ''Guirnalda con amores'' (1959)
* ''El lado de la sombra'' (1962)
* ''El gran serafín'' (1967)
* ''El héroe de las mujeres'' (1978)
* ''Historias desaforadas'' (1986)

==Trabalhs amb la collaboracion de [[Jorge Luis Borges]]==
:(escrichs amb lo pseudonim H. Bustos Domecq)
* ''Un modelo para la muerte''
* ''Libro del Cielo y del Infierno''
* ''Las Crónicas de Bustos Domecq''

{{Modèl:Portal:Argentina}}
{{Modèl:Portal:Bearn}}

{{ORDENA:Bioy Casares, Adolfo}}
[[Categoria:escrivan argentin]]
[[Categoria:Escrivan de lenga espanhòla]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Naissença en 1914]]
[[Categoria:Decès en 1999]]</text>
      <sha1>ewqqhzetq0rcm6jkogg9qma492ip6b7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511077</id>
      <parentid>2511076</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>/* Trabalhs amb la collaboracion de Jorge Luis Borges */</comment>
      <origin>2511077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2236" sha1="q08mx6ka97391ipi3tm033wisep9cam" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=255 cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9&quot;
|+ &lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Adolfo Bioy Casares'''
|-
| style=&quot;background:#efefef&quot; align=&quot;center&quot; colspan=2 | [[Image:Adolfo Bioy Casares 1968.png|250px]]
|-
!align=right|Profession:
| [[literatura|escrivan]]
|-
!align=right|País:
| [[Argentina]]
|-
!align=right|Data de naissença:
|[[15 de setembre]] de [[1914]]
|-
!align=right|Luòc de naissença:
|[[Buenos Aires]], [[Argentina]]
|-
!align=right|Data de decès:
|[[8 de març]] de [[1999]]
|-
!align=right|Luòc de decès:
|[[Buenos Aires]], [[Argentina]]
|}


[[Adolfo Bioy Casares]] (n. en [[1914]], m.[[1999]]) foguèt un escrivan [[Argentina|argentin]] de novèlas e ficcion, eissit d'una familha cosmopolita d'origina [[bearn]]esa. Amic e collaborator de [[Jorge Luis Borges]], qu'escrivón amassas e alavetz, que signavan Bustos Domec (per 'mor Domec qu'èra lo nom de l' ajòu bearnés de Bioy Casares).

==Romans (títols en espanhòl)==
* ''La Invención de Morel'' (1940) (ficcion)
* ''Plan de invasión'' (1945)
* ''El sueño de los héroes'' (1954)
* ''Diario de la guerra del cerdo'' (1969)
* ''Dormir al sol'' (1973)
* ''La aventura de un fotógrafo en La Plata'' (1986)

==Libres==
* ''Prólogo'' (''1929)
* ''17 disparos contra el porvenir'' (1933)
* ''La estatua casera'' (1936)
* ''La trama celeste'' (1948)
* ''Luis Greve, muerto'' (1937)
* ''Las vísperas de Fausto'' (1949)
* ''Historia prodigiosa'' (1956)
* ''Guirnalda con amores'' (1959)
* ''El lado de la sombra'' (1962)
* ''El gran serafín'' (1967)
* ''El héroe de las mujeres'' (1978)
* ''Historias desaforadas'' (1986)

==Trabalhs amb la collaboracion de [[Jorge Luis Borges]]==
:(escrichs amb lo pseudonim H. Bustos Domecq)
* ''Un modelo para la muerte''
* ''Libro del Cielo y del Infierno''
* ''Las Crónicas de Bustos Domecq''

{{Multibendèl|Portal Argentina|Portal Bearn}}

{{ORDENA:Bioy Casares, Adolfo}}
[[Categoria:escrivan argentin]]
[[Categoria:Escrivan de lenga espanhòla]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Naissença en 1914]]
[[Categoria:Decès en 1999]]</text>
      <sha1>q08mx6ka97391ipi3tm033wisep9cam</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511078</id>
      <parentid>2511077</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>/* Trabalhs amb la collaboracion de Jorge Luis Borges */</comment>
      <origin>2511078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2254" sha1="7mm6qmbvc6ysrhdzaqg39cg73uvtcfj" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=255 cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9&quot;
|+ &lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Adolfo Bioy Casares'''
|-
| style=&quot;background:#efefef&quot; align=&quot;center&quot; colspan=2 | [[Image:Adolfo Bioy Casares 1968.png|250px]]
|-
!align=right|Profession:
| [[literatura|escrivan]]
|-
!align=right|País:
| [[Argentina]]
|-
!align=right|Data de naissença:
|[[15 de setembre]] de [[1914]]
|-
!align=right|Luòc de naissença:
|[[Buenos Aires]], [[Argentina]]
|-
!align=right|Data de decès:
|[[8 de març]] de [[1999]]
|-
!align=right|Luòc de decès:
|[[Buenos Aires]], [[Argentina]]
|}


[[Adolfo Bioy Casares]] (n. en [[1914]], m.[[1999]]) foguèt un escrivan [[Argentina|argentin]] de novèlas e ficcion, eissit d'una familha cosmopolita d'origina [[bearn]]esa. Amic e collaborator de [[Jorge Luis Borges]], qu'escrivón amassas e alavetz, que signavan Bustos Domec (per 'mor Domec qu'èra lo nom de l' ajòu bearnés de Bioy Casares).

==Romans (títols en espanhòl)==
* ''La Invención de Morel'' (1940) (ficcion)
* ''Plan de invasión'' (1945)
* ''El sueño de los héroes'' (1954)
* ''Diario de la guerra del cerdo'' (1969)
* ''Dormir al sol'' (1973)
* ''La aventura de un fotógrafo en La Plata'' (1986)

==Libres==
* ''Prólogo'' (''1929)
* ''17 disparos contra el porvenir'' (1933)
* ''La estatua casera'' (1936)
* ''La trama celeste'' (1948)
* ''Luis Greve, muerto'' (1937)
* ''Las vísperas de Fausto'' (1949)
* ''Historia prodigiosa'' (1956)
* ''Guirnalda con amores'' (1959)
* ''El lado de la sombra'' (1962)
* ''El gran serafín'' (1967)
* ''El héroe de las mujeres'' (1978)
* ''Historias desaforadas'' (1986)

==Trabalhs amb la collaboracion de [[Jorge Luis Borges]]==
:(escrichs amb lo pseudonim H. Bustos Domecq)
* ''Un modelo para la muerte''
* ''Libro del Cielo y del Infierno''
* ''Las Crónicas de Bustos Domecq''

{{Multibendèl|Portal Argentina|Portal Bearn|Portal literatura}}

{{ORDENA:Bioy Casares, Adolfo}}
[[Categoria:escrivan argentin]]
[[Categoria:Escrivan de lenga espanhòla]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Naissença en 1914]]
[[Categoria:Decès en 1999]]</text>
      <sha1>7mm6qmbvc6ysrhdzaqg39cg73uvtcfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vincent van Gogh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19092</id>
    <revision>
      <id>2511061</id>
      <parentid>2489217</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>56933</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Vincent Willem van Gogh 076.jpg]] → [[File:Van Gogh - The Night Café (1888).jpg]] Crit 2: More precise</comment>
      <origin>2511061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32699" sha1="m6kcr88qnbgvm31aqjv7wnfmmsqv2f6" xml:space="preserve">{{1000 fondamentals}}{{Infobox Artista
| nom =Vincent van Gogh
| imatge =Vincent_van_Gogh_-_Self-Portrait_-_Google_Art_Project_(454045).jpg
| talha_imatge =
| legenda = Autoretrait
| nom_de_naissença =Vincent Willem Van Gogh
| data_de_naissença =[[30 de març]] de [[1853]]
| luòc_de_naissença =[[Zundert]] [[Païses Basses]]
| data_de_decès =[[29 de julhet]] de [[1890]]
| luòc_de_decès =[[Auvers-sur-Oise]]
| nacionalitat =
| activitats =[[pintura|Pintor]]
| formacion =
| mèstre =
| escolans =
| movement =[[Postimpressionisme]] &lt;br /&gt; [[Simbolisme]]
| òbras  =[[Los manjaires de trufas]]&lt;br /&gt; [[Autoretraches]]&lt;br /&gt; [[Los Virasolelhs]]&lt;br /&gt; [[L'Arlatenca]]&lt;br /&gt; [[La nuèch estelada]]&lt;br /&gt; [[Lo cafè de nuèch]]&lt;br /&gt; [[Lo cambron de l'artista en Arle]] &lt;br /&gt; [[Camp de blat amb volada de còrbs]]&lt;br /&gt;[[Liris d'aiga]]&lt;br /&gt;[[Retrach del doctor Gachet]]&lt;br /&gt;[[A la pòrta de l'eternitat]]
| mecènas =
| influenciat_per =
| influéncia_de =
| recompensas =
|carta=Nl}}
'''Vincent Willem van Gogh''' ([[Zundert]], [[30 de març]] de [[1853]] - [[Auvers-sur-Oise]], [[29 de julhet]] de [[1890]]) foguèt un pintor pòst-[[impressionisme|impressionista]] [[Païses Basses|neerlandés]], {{Referéncia necessària|e occitan d'adopcion,}}. Pintrèt a l'entorn de 900 quadres (que 27 son d'autoretrats) e 1600 dessenhs. Daissèt 800 letras, que 650 d'elas èran dirigidas a son fraire petit [[Theo van Gogh]].

== Biografia ==
[[Fichièr:Maison natale de Vincent Van Gogh.jpg|thumb|200 px|right|Ostal natiu de Vincent van Gogh a Zundert.]]
[[Fichièr:Famille van Gogh.JPG|thumb|200px|right|La familha de Vincent van Gogh:A dalt: los sos parents, Theodorus e Anna Cornelia.

En bais, d'esquerra a dreta: Vincent Willem, Anna Cornelia, Theo, Elisabetha Huberta, Willemina Jacoba, e Cornelius Vincent.]]
=== Zundert fins a 1886 ===
[[Fichièr:Vincent van Gogh 1866.jpg|thumb|200 px|right|Vincent van Gogh en 1866, als 13 ans.]]
==== La familha ====
Se ne coneisson las originas de la familha Van Gogh a partir de la mitat del sègle XVII e tre lo sègle XIX la familha se ne trasmeton de paire en filh l'ofici d'orfebre.

Çò se ne menciona al sègle XIX d'un tal [[Vincent van Gogh]] pastor calvinista e paire d'onze enfants que practicavan mantuna activitat amb tres que fasián de mercants d'art mentre se ne sap qu'en [[Theodorus van Gogh]] [[1822-1885]] èra dempuèi 1844 pastor de [[Groot Zender]], pichon país del [[Brabant]], de 6000 estatjants.

Se maridèt amb n' [[Anna Cornelia Carbetus]], filha d'un religaire de la cort olandesa de [[Brabant]].Li balhèt d'en primièr lo 30 de març de [[1852]] un petiton mòrt a la naissença e batejat [[Vincenç Willem]].Un an apuèi, en [[1853]] naissava un segond filh parivament nomenat, lo futur artista.
Ne seguiguèron autres cinc: [[Anna Cornelia]] [[1855-1930]], [[Theo]] [[10 de mai de 1857 - 25 de genièr de 1891]], [[Elisabeth]] [[1859-1930]], [[Wilhelmina Jacoba]] [[1862-1942]] e [[Cornelis]] [[1867-1900]].

==== Estudis e formacion ====
De [[1851]] fins a [[1854]] va seguir lo jove Vincent los corses de l'escòla de Groot Zender.

A partir del 1èr d'octobre de [[1854]] es mandat a un collègi de la vesina [[Zevenbergen]] ont aprendrà lo francés, l'anglés e l'alemand amai l'art del dessenh.

A partir de [[1866]] va frequentar l'escòla tecnica [[Hannik]]  de [[Tilburg]] mas lo [[19 de març de 1868]] e per encausa del sius resultats insufisents amai los problèmas economics del paire, tornèt a Zundert sens aver clavat los estudis.

==== Lo trabalh a la casa d'art en Goupil ====
La mediocritat dels sius resultats escolars se convencèt la familha que li trobèssen un emplec: l'oncle pairal en Vincent escaissat Cent [[1811-1889]], ja mercand el d'antiquitats, lo recomandèt en [[julhet de 1869]] a la ''[[Casa d'art Goupil &amp; Co]]'', a la quala, per rasons de santat, aviá daissat son activitat a [[L'Aia]].

L'activitat de la casa Goupil ne consistissiá en la venta d'òbras d'art e lo jove Vincent semblèt fòrça interessat pel siu trabalh, que lo s'obligava a un aprigondiment de las tematicas artisticas, lo s'estimulava a legir amai frequentar musèus e colleccions d'art.

Mantenguèt los contactes amb la siá familha que dempuèi lo mes de genièr de [[1871]] aviá mudat a [[Helvoirt]] ont lo paire [[Theodorus]] practicava son activitat pastorala.

Vincent, a de mai de se rescontrar fòrça sovent lo siu fraire Theo a l'Aia, entamenèt amb el una correspondéncia que durarà tota la lor vida.

==== Viatges e sojorns formators... ====
D'a [[Brussèlas]] que lai foguèt transferit en [[1873]] fins a [[Londres]] (idem lo mes de mai) amb lo passatge &quot;obligatòri&quot; per [[París]] e la visita del [[Louvre]] o las mòstras del [[Salon]] que lo se pertoquèron fòrça , comencèt de se congrear de verai lo siu gost artistic amai la siá expression.

Après un sojorn de qualquas mesadas a l'Aia puèi un novèl sojorn a Londres en julhet de 1874, ne mudarà fin finala a París que lai daissèt lo siu trabalh a la ''Casa d'Art Goupil'' tre nadal de 1875 , abandon efectiu e definitiu en abril de 1876.

==== Las annadas d'accion sociala e religiosa ====
[[Fichièr:Vincent van Gogh January 1873.jpeg|vinheta|265x265px|Vincent van Gogh en 1873, als 18 ans.]]
Ensenhaire a [[Ramsgate]] dins la banlèga de Londres a partir de 1876 puèi a [[Isleworth]] ont avián mudada l'escòla, lai comencèt de presicar lo 4 de novembre inspirat en un quadre d'en Boughton ''Pelegrin sus la via de Canterbury al temps de Chaucer''.

Tornat a l'ostal per Nadal lo s'empachèron los sieus que lai tornèsse vist lo siu estat fisic e psiquic tan marrit e fragil.

L'oncle sieu Vincent li trobèt un emplec dins una librariá de [[Dordrecht]].

Viviá solet coma crestian quasi ''menet'' e membre de la [[Glèisa Reformada Olandesa]] quitament se ne sentissiá un amor ''ecumenic'' per totas las glèisas crestianas. Li n'agradava fòrça revirar d'unes passatges de la Bíblia e convencèt lo siu paire lo daissèsse se presentar als examèns de la Facultat de Teologia d'Amsterdam que capitèt ges. 

Contunhèt ça que la lo siu interès per çò tot que religiós mas tanben çò artistic (visitas als musèus) e l'exercici del dessenh.

Après lo refut d'una escòla de [[Laeken]] rasis [[Brussèlas]] de lo se considerar apte a la predicacion, se mudèt dins la region bèlga del [[Borinage]]: lai, a [[Pâturage]] e mai paure que paure, comencèt de presicar als minaires e a s'entrevar dels malauts.[[Fichièr:Cuesmes JPG001.jpg|thumb|267x267px|left|L'ostal de l'artista a Cuesmes [[Belgica]]]]

Autorizat a partir de genièr de 1879 a presicar per l'[[Escòla d'Evangelizacion de Brussèlas]], s'installèt dins lo centre minièr de Wasmes. La siá pauretat tant extrèma coma la dels minaires que se n'entrevava, espauruguèt l'Escòla que decidiguèt de lo remandar de sa carga. 

Contunhèt pr'aquò de se n'ocupar dels malauts e dels paures dins la region vesina de [[Cuesmes]] en quitament d'a vegadas li daissar lo siu lièch als malauts o a sonhar d'esperel de ferits per explosions en los se bendar amb los sieus pròpis vestits.

Foguèt a aquela epòca que lo siu fraire Theo comencèt de li ne parlar de cambiar d'activitat e ''catalizar'' amai ''canalizar'' la siá set d'umanitat, empatia e caritat dins l'activitat artistica.

==== L'encaminament artistic ====
[[Fichièr:Van Gogh Boccale e pere.jpg|thumb|262x262px|right|[[Gòt amb peras]], òli sus tela, 4,5 x 57,5 cm, [[1881]]. Conservat al [[Von Der Heydt Museum Wuppertal]]. ]]Après un tròp brèu passatge per l'[[Academia de las Bèlas Arts]] en [[1860]]-[[1861]] amor d'aquesir las basas tecnicas de l'art pintural, tornèt dins l'ostal familial a [[Etten]] que lai se n'enamorèt de la siá cosina na [[Kate Vos-Stricker]], filha de pastor e jove veusa amb un filh, mas ela li ne tornèt ges son amor.De la ferida que foguèt per el, se cremèt una man amb la flamba d'una lampa...

Comencèt alavetz una vida d'aprenentatge ''sul terren'' amb d'autres pintors que ne recebèt l'ensenhament aital n' [[Anton Mauve]] que per primièr còp en daissar lo dessenh comencèt el de pintar: ''naturas mòrtas'' amb òli e ''figuras'' amb aquarela.Aital de las naturas mòrtas ''Caulet e esclòps'' o ''Bocal amb peras''.&lt;ref&gt; Ara al [[musèu Van Gogh]] d'[[Amsterdam]]... &lt;/ref&gt; 

S'installèt a l'Aia, rasis l'estudio d'en Mauve, que li n'ajudèt economicament amassa amb Theo.
Al cap d'unas mesadas pr'aquò ne trenquèt el tota relacion amb en Mauve, per de motius estetics, que Vincent se ne voliá inspirar sempre de la realitat quand lo siu ''mentor'' l'auriá volgut veire copiar d'unes modèls de gip.

E sempre o quasi n'aurà el en aquela epòca un fum de dificultat dins sas relacions amb los autres pintors que sol lo batau en [[Johan Hendrik Weissenbruch]](1823-1904) pintor a la lòga del jorn dins aquela pontannada lo s'estimèt coma pintor de grand talent e avenidor.

==== Novèlas dralhas de vida e art ====
Aprèp s'èsser fach pendent qualque temps amb na [[Clasina Maria Hoornik]] dicha [[Sien]], anciana poesa trentenària e prenhs quand el la se rescontrèt (que patiguèt una gonorrèa), se n'anèt viure en pel nòrd del país, dins la [[Drenthe]], territòri amb moltas torbièras mas tanben pacans e rafis mai obrièrs que los se retrachèt a boldre, tostemps ars del siu art flamejant. 

A la fin de 1883, tornèt viure dins l'ostal familial qu'avián los sieus mudat a [[Nuenen]] ont son paire fasiá de pastor. 

S'installèt dins l'ostal del sacristan de la parròquia de Nuenen que lai quitament ne poguèt gausir de dos membres.

Contunhèt de trabalhar fòrça en tot quitament ne prene corses de piano que, segon el, en aital se seguir las teorias d'en [[Richard Wagner]] e los [[simbolistas]] , existissiá un ligam rèirefòrt entre musica e color.

== L'escandilhada dins l'exili 1886-1890 ==
[[Fichièr:Paris rue lepic 54.jpg|thumb|250x250px|... ''[[54, carrièra Lepic]]'' cò en Theo [[París]]...]]
=== Sojorns successius ===
* [[1886]]-[[1887]]: [[París]]
* [[1888]]-[[1889]]: [[Arle]]
* [[1889]]-[[1890]]: [[Sant Romieg]]
* [[1890]]: [[Auvers-sur-Oise]]

== La fin tragica ==

L'[[Malautiá mentala|instabilitat mentala]] de van Gogh s'entornèt a la fin de julhet de 1890. Lo 27 de julhet de 1890, après aver acabat sa darriera òbra, ''[[Racinas d'aubres]]'', se tirèt un còp de [[Revòuver|revouvèr]] dins lo pitre. A son retorn a l'aubèrga Ravoux, de gemiments atraguèron l'atencion de l'aubergaire que prevenguèt lei doctors Mazery e [[Paul Gachet|Gachet]]. Incapables de determinar la trajectòria de la bala, poguèron pas realizar d'operacion [[Cirurgia|cirurgicala]]. Avertiguèron donc [[Theo van Gogh]] que poguèt assistir a la mòrt de son fraire lo 29 de julhet a 1h30&lt;ref&gt;Jan Hulsker, ''The Complete Van Gogh'', Oxford, Phaidon, 1980, p. 480-483.&lt;/ref&gt;.

Vincent van Gogh es enterrat dins lo cementèri d'[[Auvers-sur-Oise]], a costat de la tomba de son fraire. D'efiech, tocat per la [[sifilis]], Theo venguèt fòl quauquei setmenas après la mòrt de son fraire. Defuntèt lo 25 de genier de 1891. Fuguèt premier enterrat a [[Utrecht]]. En 1914, sa femna decidiguèt de transferir sei rèstas a Auvers-sur-Oise per reünir lei dos fraires.

== Òbra e estil ==

Au comenaçament dau sègle XXI, 900 pinturas e {{formatnum:1100}} [[Dessenh|dessenhs]] e [[crocadís]] de van Gogh son recensats. Cuerbon dètz ans de trabalh&lt;ref&gt;Leo Jansen, Hans Luijten et Nienke Bakker, ''Les Lettres'', Actes Sud / Van Gogh Museum / Huygens Institute, octobre 2009, vol. 6, « Index des œuvres de Van Gogh ».&lt;/ref&gt;.

Pendent sa vida, van Gogh trabalhèt fòrça per perfeccionar son dessenh e sa pintura, magement a partir de l'estudi e l'analisi de libres e de manuaus. Per exemple, copièt totei lei paginas dau ''Cours de dessin'' de [[Charles Bargue]]&lt;ref&gt;Ingo F. Walther e Rainer Metzger (trad. Françoise Laugier-Morun e Marie-Anne Trémeau-Böhm), ''Van Gogh : L'Œuvre complet - Peinture'', Taschen, 2002, pp. 66-67.&lt;/ref&gt;. La sieuna pintura èra ansin lo fruch d'un trabalh lòng, meticulós e acarnat e assaièt de materiaus divèrs coma la pèira negra, la greda litografica o la pluma de canèu. Èra tanben atentiu e sensible ais evolucions artisticas de la fin dau sègle XIX. Sei letras mòstran un interès viu per lei mèstres olandés dau sègle XVII e per mai d'un artista dau sègle XIX. Son estil personau varièt donc fòrça, mai gardèt un atrach per l'utilizacion dei colors, lei tòcas de pincèu e la vida vidanta&lt;ref&gt;Leo Jansen, Hans Luijten et Nienke Bakker, ''Les Lettres'', Actes Sud / Van Gogh Museum / Huygens Institute, octòbre de 2009, vol. 6, p. 25.&lt;br/&gt;Lorenz Eitner, ''La Peinture du XIXe siècle en Europe'', Hazan, coll. « Bibliothèque des arts », 2007, p. 444.&lt;br/&gt;Cornelia Homburg, ''Les Trésors de Van Gogh'', Suzanne Bélanger Communications, octòbre de 2007.&lt;/ref&gt;. Mai d'un de sei tablèus testimònian egalament de sa personalitat ansiosa e instabla.

&lt;gallery&gt;
Image:Paul Gauguin 104.jpg|Retrach de l'artista al trabalh per en [[Paul Gauguin]]
Image:Henri de Toulouse-Lautrec 056.jpg|Lo gèni batau per [[Enric de Tolosa-Lautrèc]]
Image:Vincent van Gogh - In the café - Agostina Segatori in Le Tambourin - Google Art Project 2.jpg|[[Agostina Segatori (1887)]]
Image:Vincent Willem van Gogh 020.jpg|[[Lo &quot;Café de la Sirène&quot; - Asnièras (1887)]]
Image:Van Gogh - Portrait of Pere Tanguy 1887-8.JPG|[[Retrach del paire Tanguy]] [[1887]]
Image:VanGogh 1887 Selbstbildnis.jpg|[[Autoretrach (1887)]]
Image:Van Gogh - Selbstbildnis mit verbundenem Ohr.jpeg|[[L'òme de l'aurelha talhada]]
Image:Van Gogh self-portrait dedicated to Gauguin.jpg|[[Autoretrach dedicat a Paul Gauguin]]
Image:Portrait of Dr. Gachet.jpg|[[Retrach del Doctor Gachet]]
Image:Van Gogh - Still Life with Absinthe.jpg|[[Natura mòrta amb aussent (1887)]]
Image:Cypresses with two figures.jpg|[[Cipresses]]
&lt;/gallery&gt;
=== 1882 ===
* ''[[Joventa dins un bòsc]]'' [[Musèu Kröller-Müller - Otterlo]]
* ''[[Femnas carrejant de sacs de carbon]]'' [[Musèu Kröller-Müller - Otterlo]]
* ''[[Lagui / Sorrow]] (litografia..) : ''2 tiratges'' al [[Musèu Van Gogh d'Amsterdam]] &amp; ''1 tiratge'' al [[Musèu d'Art Modèrne de Nòva York...]] 

=== 1884 ===
* ''[[Teissedor al telièr]]''  [[Musèu Kröller-Müller - Otterlo]]

=== 1885 ===
* ''[[Los manjaires de trufas]]'' [[Van Gogh Museum - Amsterdam]]
* ''[[Païsatge al luscre]]'' [[Musèu Thysse-Bornemisza - Madrid]]
* ''[[Natura mòrta amb Bíblia]]'' [[Van Gogh Museum - Amsterdam]]

=== 1886 ===
* ''[[Florièr amb passiròsas]]'' [[Kunsthaus Zurich - Zuric]]
* ''[[Clòsca amb cigarro alucat]]'' [[Van Gogh Museum - Amsterdam]]

=== 1887 ===
* ''[[Restaurant de la Sirèna a Asnièras]]'' [[Musèu d'Orsay - París]]
* ''[[Un par de sabatons]]'' [[Van Gogh Museum - Amsterdam]]
* ''[[Dos virasolelhs]]''  [[Metropolitan Museum of Art - Nòva York]]
* ''[[Japonesariá: Oiran]] [[Van Gogh Museum - Amsterdam]]
* ''[[L'Italiana]] [[Musèu d'Orsay - París]]
* ''[[Fritillaria imperiala dins un florièr de coire]]'' [[Musèu d'Orsay - París]]
* ''[[Retrach del paire Tanguy]]''  [[Musèu Rodin - París]]
* ''[[Autoretrach]]'' [[Art Institute - Chicago]]
* ''[[n'Agostina Segatori o Dòna al cafè Lo Tamborin]]'' [[Van Gogh Museum - Amsterdam]]
* ''[[Autoretrach amb capèl de palha]]'' [[Vincent van Gogh - Amsterdam]]
* ''[[Natura mòrta amb aussent]]''  [[Van Gogh Museum - Amsterdam]]

=== 1888 ===
* ''[[Lo pont de Langlois]]'' [[Musèu Kröller-Müller - Otterlo]]
* ''[[La Mosmé assetada]]'' [[National Gallery - Washington, DC]]
* ''[[Semenaire al luscre]]'' [[Musèu Kröller-Müller - Otterlo]]
* ''[[Florièr de virasolelhs]]'' [[Van Gogh Museum - Amsterdam]]
* ''[[Salzes al luscre]]'' [[Musèu Kröller-Müller - Ottrelo]]
* ''[[Lo portaire en Joseph Roulin]]''  [[Museum of Fine Arts - Boston]]
* ''[[Lo filh del portaire]]'' o ''[[L'escolan]]'' [[Musèu d'Art - Sao Paulo]]
* ''[[Retrach de n'Eugène Boch]]'' [[Musèu d'Orsay - París]]
* ''[[Nuèch estelada sus Ròse]]''  [[Musèu d'Orsay - París]]
* ''[[Retrach d'en Millet]]''  [[Musèu Kröller-Müller - Otterlo]]
* ''[[Arle, Terraça del cafè de sera, Plaça del Forum]]'' [[Musèu Kröller-Müller - Otterlo]] 
* ''[[Interior del cafè de nuèch]]'' [[Art Gallery of the University of Yale]]
* ''[[Exterior del cafè de nuèch]]''  [[Musèu d'Orsay - París]]
* ''[[Los Aliscamps]]'' [[Musèu Kröller-Müller - Otterlo]]
* ''[[L'ostal jaune]]''  [[Van Gogh Museum - Amsterdam]]
* ''[[Lo cambron de l'artista en Arle]]''  [[Van Gogh Museum - Amsterdam]]
* ''[[La cadièra d'en Vincent]] [[National Gallery - Londres]]
* ''[[La cadièra d'en Gauguin]]''  [[National Gallery - Londres]]
* ''[[L'Arlatenca]]''  [[Metropolitan Museum of Art - Nòva York]]
* ''[[Espectators dins l'arena]]''  [[Musèu de l'Ermitòri - Sant Petersborg]]
* ''[[Autoretrach de l'aurelha bendada]]''  [[Courtauld Gallery - Londres]] 
* ''[[Ram d'ametlièr florit dins un veire]]'' [[Van Gogh Museum - Amsterdam]]

=== 1889 ===
* ''[[La Breçairòla]]'' [[Musèu Kröller-Müller - Otterlo]]
* ''[[Retrach del doctor Rei]]'' [[Musèu Poshkin - Moscòu]]
* ''[[Davant lo manicòmi de Sant Romieg]]''  [[Musèu d'Orsay - París]]
* ''[[Lo jardin de Sant Pau]]'' (Colleccion privada)
* ''[[Lillac]]'' [[Musèu de l'Ermitòri - Sant Petersborg]]
* ''[[Liris d'aiga]]'' [[Paul Getty Museum - Los Angeles]]
* ''[[Florièr amb liris d'aiga]]'' [[Metropolitan Museum of Art - Nòva York]]
* ''[[Natura mòrta amb chivalet, pipa, ceba e cera]]'' [[Musèu Kröller-Müller - Otterlo]]
* ''[[Nuèch estelada]]'' [[The Museum of Modern Art - Nòva York]]
* ''[[Autoretrach]]'' [[Musèu d'Orsay - París]]
* ''[[Camp de blat amb cipresses]]'' [[National Gallery - Londres]]
* ''[[Camp de blat]]'' [[Národni Galerie - Praga]]

=== 1890 ===
* ''[[La ronda dels preisonièrs]] '' [[Musèu Poshkin - Moscòu]]
* ''[[L'Arlatenca]]'' [[Galleria Nazionale d'Arte Moderna di Roma]]
* ''[[Ramelet d'ametlièr florit]]'' [[Van Gogh - Amsterdam]]
* ''[[Retrach del doctor Gachet]]'' (colleccion privada)
* ''[[Marguerite Gachet dins lo jardin]]'' [[Musèu d'Orsay - París]]
* ''[[Marguerite Gachet al piano]]'' [[Kunstmuseum - Basilèa]]
* ''[[La Glèisa d'Auvers-sus-Oise]]'' [[Musèu d'Orsay - París]]
* ''[[Camp de blat amb volada de còrbs]]'' [[Van Gogh Museum - Amsterdam]]

== Posteritat ==
De preses incommensurables per las òbras de Sant Vincent van Gogh... que n'es lo comèrci de l'art un vertadièr crime contra l'umanitat, contra çò uman!!!

== Citacions ==
[[Fichièr:Vincent_van_Gogh_signature.png|drecha|200x200px]]
*''[[L'art es l'òme agregat amb Natura.]]''
** ''[[Ne cambiar d'aliments estimula l'apetís.]]''
* ''[[Ne pòt téner l'òm, en çò mai prigond de son arma, un còr calentàs e pr'aquò se ne pòt escaire que pas degun n'angue cap a el.]]''
* ''[[D'a vegadas ne conven anar cap al mond e se far amb los òmes que se ne sentís l'òm obligat e clamat, mas lo que li n'agrada mai demorar sol e tranquillament]]'' '' [[dintre l'òbra e ne voldriá sonque aver fòrça pauques amics, es lo que circula amb maita seguretat demest los òmes e lo mond]]''.
* ''[[Es bon d'aimar tant que se ne pòt, per çò que lai s'enrasiga la vertadièra fòrça, e lo qu'aima fòrça realiza de causas grandas e se ne sentís capable, que çò que se fa per amor es ben fach.]]''
* ''[[De qué seriá la vida, n'aguèssem pas la valor de nos ensajar quicòm nòu?]]''
* ''[[Es necessari d'aver aimat, e puèi se pèrdre l'amor, per encar apuèi ne tornar aimar.]]''
* ''[[Apuèi l'experiéncia de las atacas repetidas me ne conven l'umilitat. Aital doncas: paciéncia. Sofrir sens se plànher es l'unica leiçon que devèm aprene dins aicesta vida.]]''
* ''[[Lo que viu sincèrament e rescontra penas vertadièras e desillusions, que se ne daissa pas cap abatre per elas, val melhor que non pas aquel que sempre va amb lo vent en popa e coneis sonqu'una prosperitat relativa.]]''
* ''[[Quanta belesa dins l'art, per fin de se ne poder reténer çò vist. N'es pas jamai aladoncas l'òm sens trabalh ni vertadièrament solitari, es pas jamai sol.]]''
* ''[[Trapa-te polit tot çò que podes:la màger part del mond se ne rescontran pas res sufisentament polit.]]''
* ''[[Ai... una terribla necessitat... se ne dirai lo mot?... de religion. Aladoncas sortissi de nuèch e me pinti l'estelam.]]''
* ''[[Lo resultat de la pensada es pas cap lo sentiment mas l'accion.]]''
* ''[[Un bon imatge es equivalent a una bona accion.]]''  
* ''[[N'anguèri en per aquesta tèrra durant trenta ans e per gratitud vòli daissar qualque membrança.]]'' 
* ''[[Que se lève la tempèsta, que tombe la nuèch; de qu'es de mai redobtar, lo perilh o la paur del perilh? Me ne preferissi la realitat, lo quite perilh.]]''
* ''[[Per d'unes las femnas son eretgiá e diabolisme. Per ieu es exactament çò contrari.]]''
* ''[[Çò que desiri es que tot ne siá circular e que n'i ague pas, per o dire aital, ni debuta ni fin dins la fòrma mas qu'aquesta ne siá, per contra, l'idèa d'un ensemble armoniós, aquel de la vida.]]''
* ''[[Ne son bons los principis sonque se generan d'actes: o me trapi bon perpensar amai se mostrar conscientós per çò qu'aquò se n'acreis l'activitat d'un òme e se ne fai un tot dels sius actes divèrses.]]''
* ''[[... oblidem pas que las pichòtas emocions son los grands capitanis de las nòstras vidas e que li obesissem sens o saber.]]''
* ''[[Quand se ne revela l'òm capable dins quicòm, que se ne compren plan un problèma, ne podem èsser segurs de nos capir un fum d'actes.]]'' 
* ''[[La consciéncia es la bossòla de l'òme.]]''
* ''[[Aital es lo pincèl dins mos dets coma l'arquet al violon e absoludament per lo sol plaser mieu.]]''
* ''[[Soi ges aventurièr per causida, mas per astrada.]]''
* ''[[Vivi ges per ieu mas per la generacion que vendrà.]]''
* ''[[Nombroses son los pintors qu' &quot;an paur&quot; d'una &quot;tela blanca&quot; mas una tela blanca a paur del vertadièr pintor apassionat que gausa - e que sabèt vencir la fascinacion d'aquel &quot;ne siás capable de pas res&quot;.]]''
* ''[[Es pas tant lo lengatge de la pintura que lo se devem sentir mas lo de natura.]]''
* ''[[Ieu sómii la mia pintura e doncas pinti lo miu somiar.]]''
** ''[[L'Art japonés pas jamai ne finís...]] ''
*** ''[[Tristor ne durarà per sempre.]]'' &lt;ref&gt; Sul siu lièch de mòrt.&lt;/ref&gt;

== Filmografia ==
[[Fichièr:Vincent Willem van Gogh 058.jpg|thumb|343x343px|right|[[Camp de blat amb volada de còrbs]]]]
* '''[[Alain Resnais]]''' ''Van Gogh''... documentari (b&amp;n /20') [[França]] [[1947]] 
* '''[[Vincente Minelli]]''': '''''Lust for Life / Lo chale per vida''''' amb [[Kirk Douglas]]... evocacion biografica (c /120') [[USA]] [[1956]]
* [[Thomas Fantl]]: ''Van Gogh'' amb [[Herbert Fleischman]]... telefilme  (b&amp;n /80') [[Alemanha]] [[1969]] 
* [[Max Gérard]]: ''Mon cher Théo van Gogh / Miu car Theo van Gogh'' amb [[Jean Coste]]... evocacion biografica (c /55') [[França]] [[1980]]
* [[Charles Brabant]]: ''Le Voyage du Hollandais / Lo Viatge de l'olandés'' amb [[Gérard Desarthe]]... idem (c) [[1981]]
* [[Horst Seemann]]: ''Besuch bei Van Gogh / Van Gogh en visita'' amb [[Cristiano Grasshof]]... idem (c /105') [[1985]]
* [[Veli-Matti Saikkonen]]: ''Vincent van Gogh'' amb [[Timo Torikka]]... idem (c /81') [[Finlàndia]] [[1988]]
* '''[[Akira Kurosawa]]''': ''Yume / Sòmis '', seria de 8 filmes corts que lo cinquen '''''Los còrbs''''' (amb [[Martin Scorsese]]) es un rescontre-omenatge de n'AK amb en VVG... (c) [[Japon]] [[1990]]
* '''[[Robert Altman]]''': '''''Vincent amb Theo / Vincent e Theo'''''... evocacion biografica amb [[Tim Roth]]... (c /135') [[USA]] [[1990]]
* [[Samy Pavel]]: ''La Veillée / La Velhada'' amb [[Jean Pierre Lorit]]... idem (c /87') 
* [[Maurice Pialat|Maurici Pialat]]: '''''Van Gogh'''''  amb [[Jacques Dutronc]]... idem (c / 158') [[França]] [[1991]]
* [[Bob Caruthers]], [[Ronald Davis]] &amp; [[Dennis Hedluund]]: documentari (c /50') [[USA]] [[2000]]
* [[Mark James]]: ''Vincent:The Full Story / Van Gogh: l'istòria vertadièra''... idem tv (c /50') [[Reialme Unit]] [[2004]]  
* [[Alexander Barnett]]: ''The Eyes of Van Gogh / Los Uèlhs d'en Van Gogh'' amb [[Alexander Barnett]]... evocacion biografica (c) [[USA]] [[2005]]
* [[François Bertrand]]: ''Moi, van Gogh / Ieu, van Gogh'', evocacion... amb la votz de [[Jacques Gamblin]]  (c/40') [[2009]]

== Museografia (catalògs) ==
* [[Jacob Baart de la Faille]]: '''''L'oeuvre de Vincent van Gogh: Catalogue raisonné, ouvrage accompagné de la reproduction de plus de 1600 tableaux, dessins, aquarelles et gravures du Maître'''''... [[París]] &amp; [[Brussèlas]] [[ed. G. van Oest]] [[1928]] ... 6 volums (en francés)
* [[John Leighton]]: ''100 Chefs-d'oeuvre du Van Gogh Museum''... (idem)
* [[The Metropolitan Museum of Art]]: '''''Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers'''''... [[Harry N. Abrams Inc. Publishers]][[1986]] (en anglés)
* [[Musèu d'Arle]] &amp; [[Ronald Pickvance]]: ''Van Gogh et Arles''... Catalòg de la mòstra [[1989]] (en francés)
* [[Ingo Walther]] &amp; [[Rainer Metzger]]: '''''Van Gogh: the Complete Paintings'''''... [[Taschen]] [[Nòva York]] [[1997]] (en anglés)

== Galariá == 
&lt;gallery&gt;
Image:Vincent Willem van Gogh 128.jpg|Arle - Los Virasolelhs 
Image:Van Gogh - The Night Café (1888).jpg|Arle - Cafè de nuèch 
Image:Vincent van Gogh (1853-1890) - The Olive Trees (1889).jpg|Los olivièrs
Image:Vincent Willem van Gogh 030.jpg|Arle - Lo Pont de Trencatalha 
Image:Vincent Willem van Gogh 059.jpg|[L'Arlatenca (1888)
Image:VanGogh-starry night.jpg|Sant Romieg - Nuèch estelada
Image:Van Gogh Entrance to the Public Park in Arles.jpg|Arle - Entrada del jardin d'estiu (1888)
Image:Van Gogh self portrait as an artist.jpg|Autoretrach de l'artista al trabalh
Image:Gogh4.jpg|Arle - Terrassa del cafè de sera, plaça del Forum (1888, setembre)
Image:Van gogh-lallee des alyscamps.jpg|[[Los Aliscamps (1888)]]
Image:Vincent Willem van Gogh 027.jpg|[[Lo Pont de Langlois]] 
Image:L'église d'Auvers-sur-Oise.jpg|[[La Glèisa d'Auvers-sus-Oise]]
Image:Vincent Willem van Gogh 002.jpg|[[A la pòrta de l'eternitat]]
Image:VanGoghIrises2.jpg|[[Liris d'aiga]]
Image:VanGogh-Irises 3.jpg|[[Vas amb liris d'aiga (1890)]]
Image:Vincent Van Gogh 0011.jpg|[[Lo cambron de l'artista en Arle - 1888 (octobre)]]
Image:Starry Night Over the Rhone.jpg|[[Arle - Nuèch estelada sus Ròse (1888)]]
Image:Vincent Willem van Gogh 138.jpg|[[Natura mòrta amb cadièra]]
&lt;/gallery&gt;

== Bibliografia ==
Image:Van Gogh - Selbstbildnis mit verbundenem Ohr und Pfeife.jpeg|thumb|300 px|right|... ''[[L'òme de l'aurelha talhada]]''...]]
[[Fichièr:Vincent Willem van Gogh 037.jpg|thumb|300 px|right|...]]
=== Òbras de Vincent Van Gogh ===
* '''[[Vincent van Gogh]]''': ''Lettres a Van Rappard''... reviradas per en [[Louis Roëlandt]] [[Éditions Grasset &amp; Fasquelle]] [[coll. 'Les cahiers rouges'']] [[París]] [[1950]] (reedicions en [[1991]] [[2009]]...) 242 pp (en francés)
* '''[[Vincent van Gogh]] ''': '''''[[Correspondance complète enrichie de tous les dessins originaux]]'''''... revirat per en [[Maurice Beerblock]] e'n [[Louis Roëdlandt]] prefaci d'en [[Georges Charensol]] [[edicions Gallimard &amp; Grasset]] idem 3 volums ''in quarto'' 563 + 531 + 580 pp (idem)
* '''[[Vincent van Gogh]]''' ''Lettres à son frère Theo''... rev. d'en Louis Roëdlandt [[ed. Gallimard]] (coll. ''[[L'Imaginaire]]'') id [[1988]] 566 pp (id)
* '''[[Vincent van Gogh]]''': '''''[[Les Lettres]]'''''... 16 volums presentats per [[Leo Jansen]], [[Hans Luijten]] e [[Nienke Bakker]]... vol. 1 - 16... [[Actes Sud - Montpelhièr / Van Gogh Museum - Amsterdam &amp; Huygens Institute]] [[Octobre de 2009]] 2148 pp (id)
=== Òbras a l'entorn de l'artista e de l'òme ===
==== En alemand ====
* [[Albert Boime]]: ''Vincent van Gogh: Die Sternenacht-Die Geschichte der Stoffes und der Stoff der Geschichte''... [[Fischer]] [[Francfort]]  [[1989]]
* [[Roland Dorn]]: ''Décoration: Vincent van Goghs Werkreihe für das Gelbe Haus in Arles''... [[Olms Verlag]] [[Hildesheim]] [[Zuric]] [[Nòva York]] [[1990]] 

==== En anglés ====
[[Fichièr:Vincent van Gogh (1853-1890) - The Old Mill (1888).jpg|thumb|300 px|... ''[[Lo Molin vièlh (1888)]]''... ]]
[[Fichièr:Vincent Willem van Gogh 036.jpg|thumb|300 px|right|... ''[[La vinha roja]]'', sol quadre vendut (a n'[[Anna Boch]] pintora belga e amiga siá...) d'el vivent!!!]]
* [[Albert J. Lubin]]: ''Stranger on the earth: A psychological biography of Vincent van Gogh''... [[Holt,Rinehart &amp; Winston]] [[Nòva York]] [[1972]]
* [[Ronald Pickvance]]: ''English Influences on Vincent van Gogh''... [[University of Nottingham &amp; alt.]] [[1974-1975]]
* [[John Revald]]: ''Post-Impressionism: From van Gogh to Gauguin''... [[Secker &amp; Warburg]] [[Londres]] [[1978]]
* [[Jan Hulsker]]: ''The Complete Van Gogh''... [[Phaidon]] [[Oxford]] [[1980]]
* [[Ronald Pickvance]]: ''Van Gogh in Arles''... [[Metropolitan Museum of Art]] - [[Abrams]] [[Nòva York]] [[1984]]
* [[A.M. Hammacher]]: ''Vincent van Gogh: Genius and Disaster''... [[Harry N. Abrams]] [[Nòva York]] [[1985]]
* [[Ronald Pickvance]]: ''Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers''... [[Metr'opolitan Museum of Art]] - [[Abrams]] [[Nòva York]][[1986]]
* [[John Revald]]: ''Studies in Post-Impressionism''... [[Abrams]] [[Nòva York]] [[1986]]
* [[Melissa McQuillan]]:  ''Van Gogh'' ... [[Thames and Hudson]] [[Londres]] [[1989]]
* [[Jan Huslker]]: ''Vincent and Theo van Gogh: A dual biography''... [[Fuller Publications]] [[Ann Arbor - Michigan]] [[1990]]
* [[Philip Callow]]: ''Vincent van Gogh: A Life''... [[Ivan R. Dee]] [[Chicago]] [[1990]]
* [[David Sweetman]]: ''Van Gogh: His Life and His Art''... [[Touchstone]] [[Nòva York]] [[1990]]
* [[Kathleen Powers Erickson]]: ''At Eternity's Gate: The Spiritual Vision of Vincent van Gogh''... [[1998]]
* [[Alfred Nemeczek]]: ''Van Gogh in Arles'' [[Prestel Verlag]] [[1999]]
* [[David I. Grossvogel]]: ''Behind the Van Gogh Forgeries: A Memoir by Bavid I. Grossvogel''... [[Author's Choice Press]] [[San Jose]] [[2001]]
* [[Judy Sund]]: ''Van Gogh''... [[Phaidon]] [[Londres]] [[2002]]
* [[Robert Hughes]](introduccion): ''The Portable Van Gogh'' [[Universe]] [[Nòva York]] [[2002]]
* [[Bruce Bernard]] (edicion) ''Vincent by Himself''... [[Time Warner]] [[Londres]] [[2004]]
* [[Martin Gayford]]: ''The Yellow House : Van Gogh, Gauguin and Nine Turbulent Weeks in Arles''... [[Penguin]] [[Londres]] [[2006]] 
* [[Steven Naifeh]] &amp; [[Gregory White Smith]]: ''Van Gogh: the Life''... [[Random House]] [[Nòva York]] [[2011]]

==== En francés ====
* [[François Mathey]]: ''Van Gogh.Auvers-sur-Oise:Petite encyclopédie de l'art (8)''... [[Fernand Hazan]] [[París]] [[1956]] 
* [[René Huyghe]]: '''''Vincent van Gogh'''''... [[Flammarion]] idem [[1958]] 
* [[Jean Leymarie]]: '''''Qui était Vincent van Gogh'''''... [[Skira]] [[Genèva]] [[1968]] 
* [[Viviane Forrester]]: ''Van Gogh ou l'enterrement dans les blés'' [[Éditions du Seuil]] id [[1983]] 
* [[Ronald Pickvance]]: ''Van Gogh en Arles'' [[Skira]] [[Genèva]] [[1985]] 
* [[Miloslava Neumannova]]: '''''Van Gogh:Aquarelles, gouaches et dessins'''''... revirat per na [[Françoise Tabery]] [[Ars Mundi]] [[París]] [[1987]] 
* [[Kathleen Powers Erickson]]: ''A la porte de l'Éternité: La vision spirituelle de Vincent van Gogh''... (revirat de l'anglés...)  [[1998]]

==== En neerlandés ====
* [[Johannes van der Wolk]]: ''De schetsboeken van Vincent van Gogh''... [[Meulenhoff / Lanshoff]] [[Amsterdam]] [[1986]]

== Annèxas ==

=== Ligams extèrnes ===
* [[Fichièr:Grave of Vincent van Gogh.jpg|thumb|142x142px|right|... ''[[Latz e latz per l'eternitat...]]'' [[Auvers-sus-Oise]] ...]][[Fichièr:Www.gif|16x16px]]

* {{en}} [http://www.artcyclopedia.com/artists/van_gogh_vincent.html  Vincent van Gogh dins ''Artcyclopedia'']
* {{Indicacion de lenga|nl+de+en+es+fr+it+ja}} [http://www.vangoghmuseum.nl Musèu Van Gogh d'Amsterdam]
* {{en}} [http://www.vggallery.com/ Galariá Vincent van Gogh]
* {{en}} {{nl}}[http://www.vangoghletters.org/vg/ Las letras d'en Vincent van Gogh en linha]

=== Ligams videografics ===
* [[Fichièr:Video.jpg|41x41px]]

* [http://www.youtube.com]
* sus '''[[YouTube]]'''... mai de ''[[6450]]'' documents subre en '''[[Vincent van Gogh]]''' en picar coma clau ''[[Vincent van Gogh]]''
{{Clr}}

=== Nòtas e referéncias ===
{{Referéncias}}

{{Multibendèl|Portal biografia|Portal Arts|Portal Païses Basses}}


{{DEFAULTSORT:Van Gogh, Vincent}}
[[Categoria:Pintre neerlandés|Van Gogh, Vincent]]
[[Categoria:Naissença en 1853|Van Gogh, Vincent]]
[[Categoria:Decès en 1890|Van Gogh, Vincent]]</text>
      <sha1>m6kcr88qnbgvm31aqjv7wnfmmsqv2f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pigüé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21750</id>
    <revision>
      <id>2511087</id>
      <parentid>2434046</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17007" sha1="jz6a5vcsjv3x2mi27l88cgkqa409fcn" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{{Dialècte Lengadocian}}
[[File:Blason_de_Pigüé_-_Argentina.JPG|right|thumb|100px|Escut de la vila]]
'''Pigüé''' es una ciutat d’[[Argentina]] situada dins la [[Pampa]], a 584&amp;nbsp;km al sud-oèst de la capitala. La fondèron unes 165 immigrants [[Occitània|occitans]] (e oficialament [[França|franceses]]) de [[Roergue]] ([[Avairon]]) e mai un argentin d’origina [[Irlanda|irlandesa]] dirècta lo [[4 de decembre]] [[1884]]. Sa populacion urbana es ara de {{formatnum:13822}} estatjants (recensament INDEC de [[2001]]) e a montat de 9,5% dempuèi [[1991]]. Pigüé es lo centre administratiu del ''partido'' de [[Saavedra]] dins la província de [[Buenos Aires]].

La lenga [[occitan]]a uèi, se parla pas pus. Los ancians coneisson qualques mots o cançons, mas la lenga de lor generacion èra ja lo francés e per las carrièras se parla [[espanhòl]]. 

==Istòria==
===En paucas paraulas===
Pigüé, ''Pi-Hue'', que vòl dire ''luòc de recampament'' dins la lenga locala del pòble [[mapuche]], es al rescontre de doas cadenas de montanhas, lo Cura Malal al ponent e lo Bravard al levant. Mas Pigüé seriá pas jamai estada venguda la vila qu’es ara sens l’ajuda de [[Clamenç Cabanetas]], un òme nascut en 1851 dins lo vilatjòt d’Ambèc prèp de [[Sant Cosme]] dins lo [[departament]] [[Lengadòc|lengadocian]] d’Avairon. Cabanetas, qu’aviá alara 33 ans, organizèt l’exili volontari de quaranta familhas boratièras arroïnadas de las [[comuna|comunas]] vesinas d’[[Espaliu]], [[Gabriac (Roergue)|Gabriac]], [[Naucèla]], [[Aurèla e Verlac|Aurèla]] e [[Sent Ginièis d'Òlt]], per ne’n citar pas qu’unas, cap a l’America del Sud.&lt;br&gt;

Partits en trin de [[Rodés]], la [[prefectura]] d’Avairon, lo [[23 d'octobre]] de 1884, toquèron lo pòrt de Buenos Aires, en Argentina, amb lo ''Belgrano'', un batèl mixte de vela e de vapor, en provenença de [[Bordèu]] quaranta jorns pus tard, e arribèron a la gara flama nòva de çò que s’anava far Pigüé lo [[3 de decembre]] de 1884. La &quot;colonia occitana&quot;, a rampelar lo [[Mayflower]], aculhiguèt lèu maites compatriòtas de Roergue e se desvelopèt fins a èsser, aprèp un començament plan dificil e carestiós, una de las vilas mai prospèras de la Pampa. Uèi, se comptan unas {{formatnum:20000}} anmas a l’entorn de Pigüé, dins lo districte de Saavedra.&lt;br&gt;
&lt;gallery mode=packed&gt;
Fichièr:Pampa Pigue Argentina 1.JPG
Fichièr:Pampa Pigue Argentina 2.JPG
Fichièr:Pampa Pigue Argentina 3.JPG
Fichièr:Arroyo Pigüé.JPG
&lt;/gallery&gt;

===Contèxt e preparatius===
[[Image:Clément_Cabanettes.jpg|thumb|right|150px|Clamenç Cabanetas]]
En [[1879]], foguèt estat logat lo sosluòctenent [[Clamenç Cabanetas]] pel govèrn de Buenos Aires per entraïnar de soldats argentins. Tre l’an que seguèt, fondèt la primièra companhiá telefonica del país, &quot;El Pan Teléfono&quot; (a vegadas tanben &quot;La Pantelefónica&quot;), abans de demissionar per incompatibilitat d’umor mutuala amb la direccion. Mudèt alavetz per [[Olavarría]] e i trabalhèt dins lo comèrci de meissonadoiras-batedoiras. Es d’aquel temps que li venguèt l’idèa de menar d’avaironeses a Pigüé ont possedissiá 270&amp;nbsp;km² de terren en ermàs que li aviá saldats lo governador de Buenos Aires per paga de sos servicis a la nacion. Cabanetas s’amorosiguèt sul còp de l’endrech: revertava plan son [[Aubrac]] natal. Amb lo sosten financièr e lo saupre-far persuasiu de son amic [[Eduardo Casey]], Cabanetas capitèt a far apondre la gara pigüenca al projècte ferroviari de Ferro Carril Sud. Faguèron bastir tanben d’ostals e mai un silo grandaràs al centre de la colonia pels abitants avenidors, aital coma un potz per totes de se’n servir. &lt;br&gt;

Cabanetas s’entornèt en Avairon ont son companh Francés Issalin aviá ja començat de promòure la vila nòva de Pigüé en balhant a cada colon 2&amp;nbsp;km² de tèrra de cultivar per las sièis annadas venentas a condicion que reversèsse la mitat de sa culhida a la comunitat. Al cap d’aqueste periòde de pròva, recebriá lo colon un títol de proprietat, quina que foguèsse la valor correnta de las cerealas partidas suls 72 meses. Tot çò que lor i caliá contribuir als candidats èra una avança de 5000 francs per la crompa de bestial, de grans e de maquinas, mas bravament d’eles la paguèron pas jamai tota, per dire la vertat, e Cabanetas se’n trobèt encara mai endeutat envèrs Casey, que li n’aviá manlevat un pauc d’argent. Ja que lo caumatge tocava la region de Rodés entièra a causa de licenciaments massisses dins las industrias minièras de [[La Sala]], de campèstres subrepoblats e de la crisi de la [[filloxèra]] entre [[1882]] e [[1890]], l’idèa de Cabanetas manquèt pas de far nàisser d’interès. Mentretant, la premsa roergassa se mostrèt mai que dobtaira al respècte del plan de Cabanetas: acusavan  “aquel aventurièr” d’esplechar la misèria de la pauralha e de far miralhejar un país dangierós e plen de bèstias fèras e viciosas desconegudas.&lt;br&gt;

===Primièrs passes sus la tèrra promesa===
[[Image:Eduardo_Casey.jpg|thumb|right|150px|Eduardo Casey]]
Malgrat aqueles problèmas inicials, unes 163 colons, que se compausavan entre autres d’una regenta, d’un fabre, d’un rodièr, d’un prèire e d’un mercadièr, foguèron amassats e menats a Pigüé ont comencèron amb estrambòrd a cultivar la tèrra, encara que foguèsse la primièra bladada pro decebenta. Las tecnicas borièras qu’utilizavan èran al solid las que foncionavan en Avairon mas èran pas gaire adaptadas al [[clima]], al relèu e mai al sòl sudamericans. L’an d’aprèp que foguèt plan pièger a causa d’una secada que demorèt del mes de març dusca a la fin de setembre. D’unes semenèron de milh e de patanas per dessús lo blat, de paur que res anèsse pas venir. Pr’aquò, los lavacis autonencs asaguèron los camps e totas las cerealas capitèron a créisser, e los occitans del [[America|Mond Nòu]] deguèron se contentar amb una culhida mejancièra mas inesperada. Ça que la, gardèron la fe e degun s’entornèt pas en Roergue. Ben al contrari, maites arribèron. &quot;La [[tèrra promesa]]&quot; valiá plan totes los sacrificis, segon las letras qu’envièron a la parentèla. &quot;En Cabanetas, se pòt pas l’acusar de prometre mai de burre que de pan&quot;.&lt;br&gt;

Pasmens a l’annada tresena, podent pas remborsar Casey a temps, Cabanetas li demandèt un subre-sèit de dotze meses que finiguèt qu’obtenguèt. Mas aquò bastèt pas per que Pigüé faguèsse de profièches e lo celtargentin decidiguèt, coma n’aviá lo drech contractual, de s’apropriar lo territòri tot mas aimèt fin finala mai donar a son amic {{formatnum:50000}} [[peso|pesos]] de mai, e çò fasent lo desliurèt de sos deutes anteriors. Ni per abarir mai de boïna que de fedam ara, la colonia, qu’èra ja bèla, aviá plan de mal per téner pè a la bòla, e coma sas pèrdas cessavan pas de passar sos pauques gasanhs, lo govèrn de Buenos Aires tornèt crompar l’empiri de Cabanetas al prètz de la tèrra nusa, sens prene en compte las bastidas, las cerealas e los estatjantes, en daissant Cabanetas sens argent ni glòria. Cabanetas e Casey se moriguèron encara mai paures que las familhas que salvèron e que lor balhèron l’espèr qu’avián pas pus, mas la lor generositat, lor teneson òrba, assegurèron la naissença, la subrevida e la subrevivença de Pigüé, qu’es fins ara demorat un tròç reconeissent d’Avairon en America del Sud.&lt;br&gt;
&lt;gallery mode=packed&gt;
Fichièr:Buste Eduardo Casey.JPG|Buste d'Eduardo Casey
Fichièr:Clément Cabanettes - Pigüé.JPG|&lt;center&gt;Estatua de Clamenç Cabanetas davant la glèisa
&lt;/gallery&gt;

==Faches d’interès==
*D’abitants de la Pigüé modèrna parlan e comprenon encara lo [[lengadocian]] e de carrièras, coma la ''calle de Rodez'', e d’autres luòcs foguèron batejats en onor de vilas avaironesas, çò que motivèt la creacion d’una associacion que li dison ''Rouergue-Pigüé'' a l’ostal de la comuna de Sant Cosme d’Òlt e l’afrairament de la ciutat de Rodés.
*En [[1858]], la batalha de Pi-Hué veguèt la victòria finala de las tropas del coronèl Nicolás Granada contra las tribús unidas del legendari cap Juan Callvucura a l’endrech de çò qu’anava venir Pigüé unes trenta ans pus tard.
*En [[1876]], la batalha del Cura Malal entre lo coronèl Salvador Maldonado e lo cap Juan José Catriel sagelèt l’astrada de la resisténcia indigèna dins aquela region ont lo trionf de Maldonado permetèt que bastiguèssen plan de fortalesas militaras.
*En [[1878]], lo govèrn nacional argentin li comandèt al luòctenent-coronèl Plaza Montero que renoncièsse a 3000&amp;nbsp;km² dins la zòna de Pi-Hué per i establir de bòrias.
*En 1882, Plaza Montero vendèt sas tèrras a un sindicat britanic que lo representant en Argentina n’èra Eduardo Casey. La companhiá foguèt rebatejada &quot;La Cura-Malal&quot;.
*En [[1898]], un grop de borièrs de Pigüé, malcontents amb las flacas compensacions financièras que lor balhavan los asseguraires de Buenos Aires, deciguèron d’unir lor argent e de se parar eles meteisses contra las granissadas e los autres tempèris. Aital que nasquèt la primièra e pus vièlha cooperativa d’Argentina e mai d’America latina tota: &quot;El Progreso Agrícola de Pigüé&quot;.
*Pigüé es ont se debanèt la primièra conscripcion de la Republica Argentina.
*[[Numa Ayrinhac]], lo celèbre pintre e escalpraire occitano-argentin que faguèt fòrça [[retrach|retraches]] d’[[Eva Perón|Eva]] e de [[Juan Domingo Perón]], èra de Pigüé. Una de sas òbras mòstra lo parelh ensems, çò qu’èra pas jamai estat fach en Argentina.
*Cada an lo 4 de decembre, los abitants de Pigüé fèstan la creacion de lor vila per la [[diaspòra]] avaironesa.
*Dison qu’environ 30 a 40% dels estatjants actuals de Pigüé, es a dire mai de 5000 personas, an de raices occitanas.
*Entre los immigrants que venguèron pus tard, i a d’[[Itàlia|italians]], d’[[Espanha|espanhòls]] e d’[[Alemanha|alemands]] del riu de [[Vòlga]], que los confondon sovent amb de [[Russia|russes]].

==Los 166 fondadors==
Aquí la lista completa dels 165 fondadors avaironeses, sens oblidar '''Eduardo Casey''' (37 ans), un argentin que nasquèt de parents irlandeses en 1847 e l’amic de Cabanetas; sens el, sens son argent, sens son sosten moral, i auriá pas jamai agut de Pigüé:
*Ambèc:
**'''Clamenç Cabanetas''' (33 ans);
**Silvan Cabanetas (28) e sa femna Maria (26);
**Sílvia Cabanetas (19) e Clamença (17)
*[[Arviu]]:
**August Cransac;
**Amanç Verdièr (25), sa femna Rosalia (23) e lor filha Germana (1)
*Aurèla e Verlac:
**Alexandre Braç (51), sa femna Emília (41) e lors sièis dròlles Júlia (18), que foguèt la primièra mèstra de Pigüé, Emília (17), Danís (15), Leon (10), Alexandre (6) e Bèrta (4)&lt;br&gt;
*[[Boason]]:
**Josèp Brosas (24)
*[[Campuac]]:
**Loís Delpòrt (38)
*[[Castèl Marin]]:
**Antòni Blanc (42), sa femna Emília (32) e lor filha Leontina (5)
*[[Cobison]]:
**Joan-Maria Sèrp (27);
**En Vassal
*[[Cossèrgas]]:
**Joan Viguièr (28)
*Espaliu:
**Joan-Pèire Arlabòça (18);
**Agustin Campradonda (30), sa femna Lúcia (20) e lor filh Agustin (2);
**Eugèni Girbal (16);
**Joan Guisard (24)
*Gabriac:
**Bertrand Blasi (33), sa femna Júlia (33) e lors tres dròlles Clamenç (5), Josèp (3) e Anfós (1);
**Basili Bocais (41);
**Francés Gai (45) e sa femna Francesa (55);
**Casimir Poncièr (20)
*[[Gramont (Roergue)|Gramont]]:
**Victor Codèrc (27)
*[[Las Sots]]:
**Alèxis Domèrgue (46), lo prèire
*[[Livinhac|Livinhac lo Nalt]]:
**Adrian Solatges (36), sa femna Ròsa (36) e lors quatre dròlles Maria (13), Victor (8), Leontina (6) e Justina (2)
*[[Montrosièr]]:
**Josèp Ferrand (44), sa femna Júlia (33) e lors quatre dròlles Josèp (11), Francés (9), Enric (5) e Maria (2)
*[[Moirasés]]:
**Amanç Ginestet (27)
*Naucèla:
**Josèp Dellac (15);
**August Fraisse (25) e sa femna Maria (24);
**Loís Lacomba (19)
*[[Nòuviala]]:
**Carles Causse (41) e sa femna Maria (29);
**German Savi (22)
*[[Pradas (Avairon)|Pradas]]:&lt;br&gt;
**Francés Gai (de pas confondre amb lo Francés Gai de Gabriac)
*[[Riupeirós]]:
**Adrian Cofin (29)
*[[Rodés]]:
**Justin Calmels (17)
**Adrian Garabuau (23)
**Francés Robellac (19)
*[[Sent Cristòfa]]:
**Artemon Viala (52), sa femna Maria (36) e lors sèt dròlles Leona (19), Casimir (16), Albina (12), Maria (7), Anaís (6), Aurèlia (5) e Carles (2)
*Sant Cosme d'Òlt:
**Lucian Cabanetas (36), sa femna Lúcia (29) e lor filha Sílvia (6);
**August Matat (22)
*[[Sent Cebrian]]:
**Julian Giron (22) e sa femna Aulària (22);
**Maria Giron (54) e son filh Pèire (16);
**Pèire Masars (25)
*[[Senta Jaleda]]:
**Pèire Alauset (25)
*[[Sant Faliç (canton de Concas)|Sant Faliç de Lunèl]]:
**Marc Issalin (19);
**Valentin Issalin (63) e sos dos filhs '''Francés''' (32), l’autre amic de Cabanetas, e Agustin (16)
*Sent Ginièis d'Òlt:
**Ipolit Vigorós (24)
*[[Sent Partèm]]:
**Julian Cadrieu (20)
*[[Sant Vensan]]:
**Agustin Segond (28), sa femna Catarina (27) e lor filh Frederic (2)
*[[Tremolhas]]:
**Joan Ferrièra (40)
*[[Vilafranca de Roergue]]:
**Nicolau Alric (31) e sa femna Antonieta (25);
**Joan-Baptista Lagarriga (25)
*[[Vimenet]]:
**August Suau (40), sa femna Rosalia (36) e lors sièis dròlles Agustin (14), Xavièr (11), Maria (10), Sílvia (7), Josepina (5) e Albèrt (2)
*[[Castèlnòu de Leveson|Voltach]]:
**Emili Bodon (21)
*[[La Barraca de Fraisse|Vòrs]]:
**Eugèni Galtièr (29);
**Ròsa Galtièr (43) e sos tres dròlles Josèp (20), Remesi (11) e Celina (7)
*Origina desconeguda en Avairon:
**Jacme Andrieu (36);
**Prospèr Arvieu (29);
**Guilhèm Avit (43), sa femna Maria (43) e lors cinc dròlles Camil (17), Pèire (11), Juli (7), Maria (3) e Agustina (3 meses);
**Lerin Vergonhièr (28);
**Pèire Bolhac (40);
**August Boièr (26);
**Fermin Cansé (22); 
**Josèp Cayrade (25);
**Loís Calvet (45);
**Adòlf Colin (19);
**Çubran Cussac (25);
**Fèlix Delbrole (30);
**Enric Delmas (21);
**Aquiles Didas (18);
**Felip Ducasse (30);
**Ector Dulong (17);
**Fermin Durand (38), sa femna Eugènia (44) e lors quatre dròlles Audoard (14), Teofil (11), Adrian (10) e [[Numa Ayrinhac|Numa]] (5);
**Josèp Galtièr, sa femna e lors dos dròlles;
**Marcèl Galtièr e sa femna Victorina;
**Silvan Gastal (36), sa femna Agustina (34) e lor filh Ferrand (1);
**Antòni Gaubèrt (40);
**Onorat Lacomba (38) e sa femna Felícia (26);
**Celina Lafont (25);
**Pèire Lalana (33);
**Raimon Laplaça (36);
**German Lostalòt (17);
**Victor Mervièl (24);
**August Moisset (38), sa femna Victorina (29) e lor filha Maria (4);
**Eugèni Persèc (23);
**Juli Rei (35);
**Adrian Salèras (19);
**Victor Solièr (30)

En resumit: 
*115 òmes (69%) e 50 femnas (31%);
*102 adultes (62%) e 63 minors de mens de 20 ans (38%);
*Atge mejan: 24 ans e 9 meses;
*Atge masculin mejan: 28 ans e 1 mes;
*Atge femenin mejan: 20 ans e 8 meses;
*51 estèrles (50% dels adultes);
*24 parelhs, doas veusas e un veus (50% dels adultes);
*24 adolescents (14%);
*39 mainatjons (24%)

==Aüei en imatges==
&lt;gallery mode=packed&gt;
Fichièr:Tribute board - Pigüé.JPG
Fichièr:Aveyron y Pigüé.JPG
Fichièr:Calle espana - calle de Rodez - Pigue.JPG
Fichièr:Rues Domergue Fournier.JPG
Fichièr:Ste Marie merci Gracias Pigue.JPG
&lt;/gallery&gt;

==Monuments a veire==
&lt;gallery mode=packed&gt;
Fichièr:El Monolito - Pigüé.JPG|&lt;center&gt;Lo monument a la glòria de l'armada argentina
Fichièr:La sierra y el canonito.JPG|&lt;center&gt;Canon prèp del monument
Fichièr:La Ermita - Santa Maria de Lujan.JPG|&lt;center&gt;La capèla Santa María de Luján
Fichièr:Tombe-tumba de Hippolyte Tarayre.JPG|&lt;center&gt;Tomba de H.P. Tarayre escricha en francés
&lt;/gallery&gt;

==Ligams extèrnes==
*{{es}} [https://web.archive.org/web/20020611170141/http://www.pigue.8k.com/ Pigüé.com]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20060523045252/http://membres.lycos.fr/rouerguepigue/ Association Rouergue-Pigüé]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20061206205953/http://www.aurelle-verlac.com/pigue/pigue.htm Les Aveyronnais de Pigüé]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20160303194925/http://www.enjoy-argentina.org/lugares-magazine/lugares-magazine-pigue.php Enjoy Argentina]
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20070927215322/http://www.oni.escuelas.edu.ar/olimpi99/interolimpicos/lapampa/pigue_historia.html Pigüé, un lugar de encuentro]
* {{fr}} {{es}} [https://web.archive.org/web/20060719130835/http://www.tenerunsitio.com.ar/portfolio/cistpigue/sitio/turismo/turismo.htm Cámara de Comercio, Industria, Servicios y Turismo de Pigüé], en castelhan o francés
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20060515013148/http://www.elcorreo.eu.org/article.php3?id_article=1906 El Correo de la Diaspora Argentine]

[[Categoria:Avairon]]
[[Categoria:Vila d'Argentina]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Colonia occitana]]</text>
      <sha1>jz6a5vcsjv3x2mi27l88cgkqa409fcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joan Martin Pueyrredon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23069</id>
    <revision>
      <id>2511073</id>
      <parentid>2414920</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="8xxafkaci7tcj29ty5kcalcbyl6pvzd" xml:space="preserve">{{Dialècte Lengadocian}}
[[Image:Juan_Martin_de_Pueyrredon.jpg|200px|right|thumb|Retrait de Joan Martin Pueyrredon]]
'''Joan Martin de Pueyrredon''' ([[Buenos Aires]], [[18 de deceme]] de [[1776]] - [[13 de març]] de [[1850]]) qu’èra un militar e òmi d'estat [[Argentina|argentin]] d’origina [[Occitània|occitana]].

Que vadó a Buenos Aires. Que comencè los sons estudis en la Universidad Real, mes que'us deishè a partir de [[1791]], arron de la mort deu pair (bearnés de la [[vath de Varetons]], vadut a [[Issòr]]) per ocupà's deus ahars de familha. A partir de [[1795]], que viatgè entà [[Espanha]] puish entà [[França]].

Arron de la purmèra invasion anglesa de Buenos Aires en [[1806]], Pueyrredon qu'amassè e que miè ua armada de volontaris (los ussards de Pueyrredon) qui acacèn los britanics en bèth guardà's la banera deu [[71au batalhon d'escocés]], encara penut, uei lo dia, dehens la [[Catedrau Metropolitana de Buenos Aires]]. En [[1807]] que ho mandat en Espanha com representant de Buenos Aires, mes que tornè en [[1809]] per participar au movement d'independéncia.

La Revolución deu [[25 de mai]] de [[1810]], lo nomè governador de [[Córdoba]], puish, en [[1811]] capdau de l'armada deu [[Haut Peró]] e, en [[1812]], membre deu [[Purmèr Triumvirat (Argentina)|Purmèr Triumvirat]].

De 1812 dinc a [[1815]] que viscó exiliat en la ciutat de [[San Luis]].

Lo [[9 de julhet]] de [[1816]] que ho causit Director Suprem de las [[Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata]] peu [[Congrès de Tucumán]]. Que fondé la purmèra Banca Nacionau. Après la des.hèita de la declaracion d'una constitucion unitària, que devó exilià's a [[Montevideo]]. Arron, que joguè un ròtle politic mendre, ensajant de har ua mediacion enter [[Juan Manuel de Rosas]] y [[Juan Lavalle]] en [[1829]].

Qu'esposé Calixta Tellechea y Caviedes. 

Lo son hilh, [[Prilidiano Pueyrredon]], un famós pintre argentin, que vadó a Buenos Aires lo [[24 de genèr]] de [[1823]].

Lo son arrèr-nebot, [[José Hernández|José Hernández Pueyrredon]], estó un famós poèta argentin.

En [[1997]], la pastorala a [[Lana en Varetons]] (en la vath [[Bearn|bearnesa]] deu medish nom) que celebrè la soa vita aventurosa.

{{Multibendèl|Portal Bearn|portal Argentina|Portal politica}}

{{ORDENA:Pueyrredon, Joan Martin de}}
[[Categoria:Naissença en 1776]]
[[Categoria:decès en 1850]]
[[Categoria:President d'Argentina]]
[[categoria:Personalitat politica argentina]] 
[[categoria:Occitan d'Argentina]]</text>
      <sha1>8xxafkaci7tcj29ty5kcalcbyl6pvzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>José Hernández Pueyrredon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23109</id>
    <revision>
      <id>2511079</id>
      <parentid>2437276</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3369" sha1="04mo01odeodkxq8g85kmrxnlvkk98so" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
'''José Rafael Hernández y Pueyrredon''', mei coneishut com '''José Hernández''' (lo [[10 de noveme]] de [[1834]] - lo [[21 d'octobre]] de [[1886]]), poèta e jornalista [[argentina|argentin]], autor deu [[Martín Fierro]], òbra epica [[gaucho|gauchesca]] e de segur lo libe argentin mei famós.

[[Imatge:José Hernández.jpg|200px|thumb|left|José Hernández]]

Peu costat deu pair qu'èra d'origina espanhòu, e per la mair (ua cosia de [[Joan Martin Pueyrredon]]) qu'èra [[bearn]]o-irlandés. Que vadó dens la proprietat familiau dens lo [[Partit de San Martín]], [[Província de Buenos Aires]]. Orfanin de mair aus nau ans, que devó deishar l'escòla per'mor de la soa santat, e que ho educat dens la proprietat familiau on viscó au miei deus gaucho qui tribalhavan peu son pair en bèth apréner lo lor biais de víver e de parlar qui trobam dens Martín Fierro.

En [[1857]] que s'installè a [[Paraná]] e qu'esposè Carolina González Del Solar en lo [[8 de junh]] de [[1863]]. Qu'avón seis hilhas e un hilh.

Politicament que dehenó, enter [[1852]] e [[1872]] las idèas [[federaus]] contra las pretencions centralizatiças e egemonicas de la capitala. Qu'èran las annadas qui seguivan la caduda deu govern (qui revidicava ua posicion federau) de [[Juan Manuel de Rosas]], vençut peus sons adversaris [[unitaris]] (e per d'autes federaus, com [[Justo José de Urquiza]], qui l'abandonèn fin finala). Au maugrat deu son federalisme, Hernández que s'opausè a Rosas, per'mor de'u jutjat tiranic, en tot oposà's encara mei aus unitaris pro europeus e qui mesprèsavan e regetavan lo pòble e la cultura argentina. Per'mor d'aquò non s'estimava pas hèra la politica d'emigracion europèa qui anava cambiar lo país en impausar un biais de víver mei comerciau e ciutadan. Los massacres de gauchos [[patagonia|patagons]] comés a la debuta deu sègla XXau per l'armada e jus lo govèrn radicau d'[[Hipólito Irigoyen]] (elejut per la classa meiana gessida de l'immigracion), que provèn qu'Hernández, eth medish decendent d'immigrats, non s'enganáva pas tròp.

En [[1871]] que participè a la susmauta gaucha miada per [[López Jordán]] mes la des.hèita que l'obliguè a exilià's a [[Brasil]]. Tornat en Argentina en [[1874]] que continuè a palejà's per la premsa e la politica. La soa mei grana victória que ho l'escaduda de Martín Fierro, un long poèma epic escrivut dens lo [[Espanhòu|castelhan]] un pauc arcaïc e hèra especific deus gauchos, en octosillabs qui expriman las valors d'aunor e de libertat sancèra deus gauchos.En la léger, que cau pensar qu'aquesta òbra que deu estar acompanhada, dens la ficcion, per ua [[guitarra]], com ac hasèvan los gauchos [[payador]]es. Aquò qu'ei exprimit per las purmèras paraulas: 

''&quot;Aquí me pongo a cantar / au compás de la vigüela [...]&quot;'' (Aquiu que'm hiqui a cantar / au ritme de la guitarra).

Que's morí d'ua ataca cardiaca dens çò qui ei uei lo barri de Belgrano (mes qui en aquestas temporas n'èra pas qu'un camp au ras de Buenos Aires) . 

{{Multibendèl|Portal Argentina|Portal literatura}}
{{commons|José Hernández}}

{{ORDENA:Hernandez Pueyrredon, Jose}}
[[Categoria:Escrivan argentin]]
[[Categoria:Escrivan de lenga espanhòla]]
[[Categoria:Naissença en 1834]]
[[Categoria:Decès en 1886]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]</text>
      <sha1>04mo01odeodkxq8g85kmrxnlvkk98so</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Félix Loustau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23168</id>
    <revision>
      <id>2511068</id>
      <parentid>2470673</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1960" sha1="d88zk32xnpczhdnsan5o1upoo10j2v6" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Image:La_Maquina.jpg|thumb|200px|left|La Máquina: Juan C. Muñoz, José M. Moreno, Adolfo Pedernera, Angel Labruna e Félix Loustau]]
[[Imatge:FelixLoustau.jpg|thumb|right|200px|Félix Loustau]]

'''Félix Loustau''' (nom occitanizat eventuau: ''Fèlix Lostau''), [[Avellaneda]], [[província de Buenos Aires]], ([[25 de deceme]] de [[1922]] - [[5 de genèr]] de [[2003]]), jogador de [[fotbòl]] [[Argentina|argentin]] d'origina occitana qui joguè dens la famosa ataca de [[River Plate]] coneguda com ''[[La Maquina|La Máquina]]''.

Que joguè en las divisions inferioras deu [[Racing Club]] dinc au dia qui, aus 17 ans, un recrutaire e'u prepausè de signar per  River Plate. Qu'i debutè en [[1942]], en bèth bastir la ''Máquina'', dab [[Juan Carlos Muñoz]], [[José Manuel Moreno]], [[Adolfo Pedernera]] e [[Ángel Labruna]]. 

Qu'ei atau que comencè ua de las temporas mei bonas de River Plate, qui portè 8 títols deu Campionat argentin dens la veirina deu club ([[1942]], [[1945]], [[1947]], [[1952]], [[1953]], [[1955]], [[1956]] e [[1957]]). Per'mor deu son fisic e deus sons movements, que ho chafrat ''Chaplin''. 

Que portè la camiseta de la [[seleccion argentina de fotbòl]] en 28 partidas, e dab era que ganhè tres edicions de la [[Copa América]] ([[1945]], [[1946]] e [[1947]]). En [[1958]], après aver jogat 365 partidas  dab  River Plate (on e marquè 101 gòls), que passè a [[Estudiantes de La Plata]], on acabè la soa carrièra aqueth quite an. 

Arron, que ho entraïnaire e professor dens l'escòla d'entraïnaires de la Federacion Argentina de Fotbòl.

{{river}}

{{multibendèl|Portal fotbòl|Portal Argentina}}

[[Categoria:Fotbolaire argentin|Loustau, Félix]]
[[categoria:Occitan d'Argentina|Loustau, Félix]]
[[categoria:Naissença en 1922|Loustau, Félix]]
[[categoria:Decès en 2003|Loustau, Félix]]
[[Categoria:Jogador de River|Loustau, Félix]]
[[Categoria:Fotbolaire occitan]]</text>
      <sha1>d88zk32xnpczhdnsan5o1upoo10j2v6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511071</id>
      <parentid>2511068</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1905" sha1="60bglbe2wp5kt43m5qde1hupotl88d4" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Image:La_Maquina.jpg|thumb|200px|left|La Máquina: Juan C. Muñoz, José M. Moreno, Adolfo Pedernera, Angel Labruna e Félix Loustau]]
[[Imatge:FelixLoustau.jpg|thumb|right|200px|Félix Loustau]]

'''Félix Loustau''' (nom occitanizat eventuau: ''Fèlix Lostau''), [[Avellaneda]], [[província de Buenos Aires]], ([[25 de deceme]] de [[1922]] - [[5 de genèr]] de [[2003]]), jogador de [[fotbòl]] [[Argentina|argentin]] d'origina occitana qui joguè dens la famosa ataca de [[River Plate]] coneguda com ''[[La Maquina|La Máquina]]''.

Que joguè en las divisions inferioras deu [[Racing Club]] dinc au dia qui, aus 17 ans, un recrutaire e'u prepausè de signar per  River Plate. Qu'i debutè en [[1942]], en bèth bastir la ''Máquina'', dab [[Juan Carlos Muñoz]], [[José Manuel Moreno]], [[Adolfo Pedernera]] e [[Ángel Labruna]]. 

Qu'ei atau que comencè ua de las temporas mei bonas de River Plate, qui portè 8 títols deu Campionat argentin dens la veirina deu club ([[1942]], [[1945]], [[1947]], [[1952]], [[1953]], [[1955]], [[1956]] e [[1957]]). Per'mor deu son fisic e deus sons movements, que ho chafrat ''Chaplin''. 

Que portè la camiseta de la [[seleccion argentina de fotbòl]] en 28 partidas, e dab era que ganhè tres edicions de la [[Copa América]] ([[1945]], [[1946]] e [[1947]]). En [[1958]], après aver jogat 365 partidas  dab  River Plate (on e marquè 101 gòls), que passè a [[Estudiantes de La Plata]], on acabè la soa carrièra aqueth quite an. 

Arron, que ho entraïnaire e professor dens l'escòla d'entraïnaires de la Federacion Argentina de Fotbòl.

{{river}}

{{multibendèl|Portal fotbòl|Portal Argentina}}

{{ORDENA:Lostau, Felix}}
[[Categoria:Fotbolaire argentin]]
[[categoria:Occitan d'Argentina]]
[[categoria:Naissença en 1922]]
[[categoria:Decès en 2003]]
[[Categoria:Jogador de River]]
[[Categoria:Fotbolaire occitan]]</text>
      <sha1>60bglbe2wp5kt43m5qde1hupotl88d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pau Grossac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23186</id>
    <revision>
      <id>2511062</id>
      <parentid>2369014</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4725" sha1="5zntr59m4j1hjsferweushqdmjyg7qm" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Image:Paul groussac.jpg |right|frame|Pau Grossac]]
'''Pau Francés Grossac''' (en francés Paul-François Groussac, vadut lo [[15 de heurer]] de [[1848]] - mort lo [[27 de julhet]] de [[1929]]), qu'èra un critic literari, istorian, e bibliotecari [[Argentina|argentino]] [[Tolosa|mondin]]. Que vadó a [[Tolosa]] dens ua familha de vielha soca lengadociana, hilh de Catherine Deval e de Pierre Groussac. 

Arron d'estar educat a Tolosa, qu'entrè a l'[[École Navale]] en [[1865]], mes totun per non pas seguir mei tard dens la marina. Un an après que traversè la mar grana per s'anar installar en Argentina per la resta de la soa vita. Durant las setanta annadas seguentas que ho professor e director de l'[[Escòla Normau|Escòla Normau]] de [[Tucumán]]. En [[1883]] que viatgè entà França. En [[1885]], arron deu son retorn, que ho nomat inspector d'education e cap de la [[Biblioteca Nacional de la República Argentina|Biblioteca Nacionau]] çò qui demorè per quaranta quate annadas dinc a la soa mort.

De las soas òbras que podem mentàver &quot;La Biblioteca&quot; (1896) e &quot;Anales de la Biblioteca&quot; (1900), au còp ensags istorics suu [[Rio de la Plata]] e istòria literària de la biblioteca. Que ho tanben capdirector de la revista &quot;Sudamérica&quot;, çò qui, en mei de las soas foncions oficiau en la biblioteca, e hasó d'eth ua figura centrau deu monde literari Argentin. Que ho pròche de grans escrivans com lo [[Nicaragua|Nicaraguian]] [[Ruben Darío]], o lo [[Mexic|mexican]] [[Alfonso Reyes]]. Qu'escrivó tanben : &quot;Estudios de historia argentina&quot;, &quot;Ensayo histórico sobre el Tucumán&quot;, &quot;Mendoza y Garay&quot;, &quot;Los que pasaban&quot;, &quot;Fruto vedado&quot;, &quot;Relatos argentinos&quot;, &quot;Crítica literaria&quot;, &quot;Las islas Malvinas&quot;. De las soas òbras literàrias que podem destacar &quot;La Divisa Punzó&quot; (atau qu'aperavan la benda arroia qui calèva porta har mòstra de sostien de cap au cap deu govern), ua pèça qui s'escad deus temps deu regim de [[Juan Manuel de Rosas]]. 

Alfonso Reyes e [[Jorge Luis Borges]] (qui ocupava, mantuas annadas arron, lo medish pòste de bibliotecari de Grossac abans d'estar autrejat, com castig deu regim [[Peronime|peroniste]], lo pòste d'Inspector d'ausèths e conilhs) que hasón hèra per la memòria de Grossac e de la soa òbra. Dens lo son ensai autobiografic &quot;La Ceguera&quot;, Borges que mentau l'influència deu tolosan suber Alfonso Reyes : &quot;Alfonso Reyes, lo miélher escrivan en pròsa en castelhan de tot los temps que'm digué: 'Groussac que m'ensenhé quin escríver en castelhan'&quot;. (Siete Noches. Fondo de Cultura Economica, Mexico, 1980, p. 156.) Com critic, Groussac qu'èra famós peu son temperament intractable e pelut. Borges qu'analitzè quauques uas de las atacas literàrias de Groussac en 1933 lo son ensag de &quot;Sur&quot; : &quot;Arte de injuriar&quot; .


==Ligams==
*{{es}}[http://www.revistacriterio.com.ar/art_cuerpo.php?numero_id=139&amp;articulo_id=2662 Bruno, Paula, &quot;Paul Groussac en la cultura&quot;, en ''Criterio'', N ° 2321 - Noviembre 2006 - Año 79 ]
*{{es}}[http://www.redalyc.uaemex.mx/redalyc/pdf/282/28281512.pdf Bruno, Paula, “Paul Groussac. Un articulador cultural en el pasaje del siglo XIX al XX argentino”, en Araucaria. Revista Iberoamericana de Filosofía, Política y Humanidades, Universidad de Sevilla, a. 8 núm. 15, primer semestre de 2006, pp. 176-186]
*{{es}}[http://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/libros/10-1658-2005-07-20.html Demarchi, Rogelio, &quot;¿Estratega o piola? Un atractivo ensayo sobre el siempre atractivo Groussac&quot;]
* [http://www.letraslibres.com/index.php?sec=25&amp;qry=groussac&amp;opciones=ALL&amp;bussec1=1&amp;bussec2=2&amp;bussec3=3&amp;bussec4=4&amp;bussec5=5&amp;bussec6=6&amp;bussec7=7&amp;bussec8=8&amp;bussec9=9&amp;bussec10=10&amp;bussec11=11&amp;bussec12=12&amp;bussec13=13&amp;bussec14=14&amp;bussec15=15&amp;bussec16=16&amp;sibuscar=1&amp;totalsec=16&amp;Submit=Buscar. &quot;Groussac en Letras Libres&quot;]
* [http://www.todo-argentina.net/Literatura_argentina/Biografias_de_literatura/paul_groussac.htm]
* [https://web.archive.org/web/20070313003227/http://www.houssay.org.ar/hh/bio/groussac.htm]

== Bibliografia ==

Bruno, Paula, ''Paul Groussac. Un estratega intelectual'', Buenos Aires, Fondo de Cultura Económica, 2005.

Bruno, Paula (Estudio preliminar y selección de textos), ''Travesías intelectuales de Paul Groussac'', Buenos Aires, Editorial de la Universidad Nacional de Quilmes, 2005.

Bruno, Paula, ''Pioneros culturales de la Argentina. Biografías de una época, 1860-1910'', Buenos Aires, Siglo XXI Editores, 2011.

{{Multi bendèl|portal Argentina|Lengadòc}}

{{ORDENA:Grossac, Pau}}
[[categoria:Naissença en 1848]]
[[categoria:Decès en 1929]]
[[categoria:Personalitat argentina]]
[[categoria:Escrivan argentin]]
[[categoria:Occitan d'Argentina e d'Uruguai]]</text>
      <sha1>5zntr59m4j1hjsferweushqdmjyg7qm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511063</id>
      <parentid>2511062</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bibliografia */</comment>
      <origin>2511063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4749" sha1="68ug0eunxka5box2aa6rcoyzoe04fs5" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Image:Paul groussac.jpg |right|frame|Pau Grossac]]
'''Pau Francés Grossac''' (en francés Paul-François Groussac, vadut lo [[15 de heurer]] de [[1848]] - mort lo [[27 de julhet]] de [[1929]]), qu'èra un critic literari, istorian, e bibliotecari [[Argentina|argentino]] [[Tolosa|mondin]]. Que vadó a [[Tolosa]] dens ua familha de vielha soca lengadociana, hilh de Catherine Deval e de Pierre Groussac. 

Arron d'estar educat a Tolosa, qu'entrè a l'[[École Navale]] en [[1865]], mes totun per non pas seguir mei tard dens la marina. Un an après que traversè la mar grana per s'anar installar en Argentina per la resta de la soa vita. Durant las setanta annadas seguentas que ho professor e director de l'[[Escòla Normau|Escòla Normau]] de [[Tucumán]]. En [[1883]] que viatgè entà França. En [[1885]], arron deu son retorn, que ho nomat inspector d'education e cap de la [[Biblioteca Nacional de la República Argentina|Biblioteca Nacionau]] çò qui demorè per quaranta quate annadas dinc a la soa mort.

De las soas òbras que podem mentàver &quot;La Biblioteca&quot; (1896) e &quot;Anales de la Biblioteca&quot; (1900), au còp ensags istorics suu [[Rio de la Plata]] e istòria literària de la biblioteca. Que ho tanben capdirector de la revista &quot;Sudamérica&quot;, çò qui, en mei de las soas foncions oficiau en la biblioteca, e hasó d'eth ua figura centrau deu monde literari Argentin. Que ho pròche de grans escrivans com lo [[Nicaragua|Nicaraguian]] [[Ruben Darío]], o lo [[Mexic|mexican]] [[Alfonso Reyes]]. Qu'escrivó tanben : &quot;Estudios de historia argentina&quot;, &quot;Ensayo histórico sobre el Tucumán&quot;, &quot;Mendoza y Garay&quot;, &quot;Los que pasaban&quot;, &quot;Fruto vedado&quot;, &quot;Relatos argentinos&quot;, &quot;Crítica literaria&quot;, &quot;Las islas Malvinas&quot;. De las soas òbras literàrias que podem destacar &quot;La Divisa Punzó&quot; (atau qu'aperavan la benda arroia qui calèva porta har mòstra de sostien de cap au cap deu govern), ua pèça qui s'escad deus temps deu regim de [[Juan Manuel de Rosas]]. 

Alfonso Reyes e [[Jorge Luis Borges]] (qui ocupava, mantuas annadas arron, lo medish pòste de bibliotecari de Grossac abans d'estar autrejat, com castig deu regim [[Peronime|peroniste]], lo pòste d'Inspector d'ausèths e conilhs) que hasón hèra per la memòria de Grossac e de la soa òbra. Dens lo son ensai autobiografic &quot;La Ceguera&quot;, Borges que mentau l'influència deu tolosan suber Alfonso Reyes : &quot;Alfonso Reyes, lo miélher escrivan en pròsa en castelhan de tot los temps que'm digué: 'Groussac que m'ensenhé quin escríver en castelhan'&quot;. (Siete Noches. Fondo de Cultura Economica, Mexico, 1980, p. 156.) Com critic, Groussac qu'èra famós peu son temperament intractable e pelut. Borges qu'analitzè quauques uas de las atacas literàrias de Groussac en 1933 lo son ensag de &quot;Sur&quot; : &quot;Arte de injuriar&quot; .


==Ligams==
*{{es}}[http://www.revistacriterio.com.ar/art_cuerpo.php?numero_id=139&amp;articulo_id=2662 Bruno, Paula, &quot;Paul Groussac en la cultura&quot;, en ''Criterio'', N ° 2321 - Noviembre 2006 - Año 79 ]
*{{es}}[http://www.redalyc.uaemex.mx/redalyc/pdf/282/28281512.pdf Bruno, Paula, “Paul Groussac. Un articulador cultural en el pasaje del siglo XIX al XX argentino”, en Araucaria. Revista Iberoamericana de Filosofía, Política y Humanidades, Universidad de Sevilla, a. 8 núm. 15, primer semestre de 2006, pp. 176-186]
*{{es}}[http://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/libros/10-1658-2005-07-20.html Demarchi, Rogelio, &quot;¿Estratega o piola? Un atractivo ensayo sobre el siempre atractivo Groussac&quot;]
* [http://www.letraslibres.com/index.php?sec=25&amp;qry=groussac&amp;opciones=ALL&amp;bussec1=1&amp;bussec2=2&amp;bussec3=3&amp;bussec4=4&amp;bussec5=5&amp;bussec6=6&amp;bussec7=7&amp;bussec8=8&amp;bussec9=9&amp;bussec10=10&amp;bussec11=11&amp;bussec12=12&amp;bussec13=13&amp;bussec14=14&amp;bussec15=15&amp;bussec16=16&amp;sibuscar=1&amp;totalsec=16&amp;Submit=Buscar. &quot;Groussac en Letras Libres&quot;]
* [http://www.todo-argentina.net/Literatura_argentina/Biografias_de_literatura/paul_groussac.htm]
* [https://web.archive.org/web/20070313003227/http://www.houssay.org.ar/hh/bio/groussac.htm]

== Bibliografia ==

Bruno, Paula, ''Paul Groussac. Un estratega intelectual'', Buenos Aires, Fondo de Cultura Económica, 2005.

Bruno, Paula (Estudio preliminar y selección de textos), ''Travesías intelectuales de Paul Groussac'', Buenos Aires, Editorial de la Universidad Nacional de Quilmes, 2005.

Bruno, Paula, ''Pioneros culturales de la Argentina. Biografías de una época, 1860-1910'', Buenos Aires, Siglo XXI Editores, 2011.

{{Multibendèl|Portal Argentina|Portal Lengadòc|Portal literatura}}

{{ORDENA:Grossac, Pau}}
[[categoria:Naissença en 1848]]
[[categoria:Decès en 1929]]
[[categoria:Personalitat argentina]]
[[categoria:Escrivan argentin]]
[[categoria:Occitan d'Argentina e d'Uruguai]]</text>
      <sha1>68ug0eunxka5box2aa6rcoyzoe04fs5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511064</id>
      <parentid>2511063</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bibliografia */</comment>
      <origin>2511064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4737" sha1="11t41bhytg9sh9tdwcy8sbw7by77i24" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Image:Paul groussac.jpg |right|frame|Pau Grossac]]
'''Pau Francés Grossac''' (en francés Paul-François Groussac, vadut lo [[15 de heurer]] de [[1848]] - mort lo [[27 de julhet]] de [[1929]]), qu'èra un critic literari, istorian, e bibliotecari [[Argentina|argentino]] [[Tolosa|mondin]]. Que vadó a [[Tolosa]] dens ua familha de vielha soca lengadociana, hilh de Catherine Deval e de Pierre Groussac. 

Arron d'estar educat a Tolosa, qu'entrè a l'[[École Navale]] en [[1865]], mes totun per non pas seguir mei tard dens la marina. Un an après que traversè la mar grana per s'anar installar en Argentina per la resta de la soa vita. Durant las setanta annadas seguentas que ho professor e director de l'[[Escòla Normau|Escòla Normau]] de [[Tucumán]]. En [[1883]] que viatgè entà França. En [[1885]], arron deu son retorn, que ho nomat inspector d'education e cap de la [[Biblioteca Nacional de la República Argentina|Biblioteca Nacionau]] çò qui demorè per quaranta quate annadas dinc a la soa mort.

De las soas òbras que podem mentàver &quot;La Biblioteca&quot; (1896) e &quot;Anales de la Biblioteca&quot; (1900), au còp ensags istorics suu [[Rio de la Plata]] e istòria literària de la biblioteca. Que ho tanben capdirector de la revista &quot;Sudamérica&quot;, çò qui, en mei de las soas foncions oficiau en la biblioteca, e hasó d'eth ua figura centrau deu monde literari Argentin. Que ho pròche de grans escrivans com lo [[Nicaragua|Nicaraguian]] [[Ruben Darío]], o lo [[Mexic|mexican]] [[Alfonso Reyes]]. Qu'escrivó tanben : &quot;Estudios de historia argentina&quot;, &quot;Ensayo histórico sobre el Tucumán&quot;, &quot;Mendoza y Garay&quot;, &quot;Los que pasaban&quot;, &quot;Fruto vedado&quot;, &quot;Relatos argentinos&quot;, &quot;Crítica literaria&quot;, &quot;Las islas Malvinas&quot;. De las soas òbras literàrias que podem destacar &quot;La Divisa Punzó&quot; (atau qu'aperavan la benda arroia qui calèva porta har mòstra de sostien de cap au cap deu govern), ua pèça qui s'escad deus temps deu regim de [[Juan Manuel de Rosas]]. 

Alfonso Reyes e [[Jorge Luis Borges]] (qui ocupava, mantuas annadas arron, lo medish pòste de bibliotecari de Grossac abans d'estar autrejat, com castig deu regim [[Peronime|peroniste]], lo pòste d'Inspector d'ausèths e conilhs) que hasón hèra per la memòria de Grossac e de la soa òbra. Dens lo son ensai autobiografic &quot;La Ceguera&quot;, Borges que mentau l'influència deu tolosan suber Alfonso Reyes : &quot;Alfonso Reyes, lo miélher escrivan en pròsa en castelhan de tot los temps que'm digué: 'Groussac que m'ensenhé quin escríver en castelhan'&quot;. (Siete Noches. Fondo de Cultura Economica, Mexico, 1980, p. 156.) Com critic, Groussac qu'èra famós peu son temperament intractable e pelut. Borges qu'analitzè quauques uas de las atacas literàrias de Groussac en 1933 lo son ensag de &quot;Sur&quot; : &quot;Arte de injuriar&quot; .


==Ligams==
*{{es}}[http://www.revistacriterio.com.ar/art_cuerpo.php?numero_id=139&amp;articulo_id=2662 Bruno, Paula, &quot;Paul Groussac en la cultura&quot;, en ''Criterio'', N ° 2321 - Noviembre 2006 - Año 79 ]
*{{es}}[http://www.redalyc.uaemex.mx/redalyc/pdf/282/28281512.pdf Bruno, Paula, “Paul Groussac. Un articulador cultural en el pasaje del siglo XIX al XX argentino”, en Araucaria. Revista Iberoamericana de Filosofía, Política y Humanidades, Universidad de Sevilla, a. 8 núm. 15, primer semestre de 2006, pp. 176-186]
*{{es}}[http://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/libros/10-1658-2005-07-20.html Demarchi, Rogelio, &quot;¿Estratega o piola? Un atractivo ensayo sobre el siempre atractivo Groussac&quot;]
* [http://www.letraslibres.com/index.php?sec=25&amp;qry=groussac&amp;opciones=ALL&amp;bussec1=1&amp;bussec2=2&amp;bussec3=3&amp;bussec4=4&amp;bussec5=5&amp;bussec6=6&amp;bussec7=7&amp;bussec8=8&amp;bussec9=9&amp;bussec10=10&amp;bussec11=11&amp;bussec12=12&amp;bussec13=13&amp;bussec14=14&amp;bussec15=15&amp;bussec16=16&amp;sibuscar=1&amp;totalsec=16&amp;Submit=Buscar. &quot;Groussac en Letras Libres&quot;]
* [http://www.todo-argentina.net/Literatura_argentina/Biografias_de_literatura/paul_groussac.htm]
* [https://web.archive.org/web/20070313003227/http://www.houssay.org.ar/hh/bio/groussac.htm]

== Bibliografia ==

Bruno, Paula, ''Paul Groussac. Un estratega intelectual'', Buenos Aires, Fondo de Cultura Económica, 2005.

Bruno, Paula (Estudio preliminar y selección de textos), ''Travesías intelectuales de Paul Groussac'', Buenos Aires, Editorial de la Universidad Nacional de Quilmes, 2005.

Bruno, Paula, ''Pioneros culturales de la Argentina. Biografías de una época, 1860-1910'', Buenos Aires, Siglo XXI Editores, 2011.

{{Multibendèl|Portal Argentina|Portal Lengadòc|Portal literatura}}

{{ORDENA:Grossac, Pau}}
[[categoria:Naissença en 1848]]
[[categoria:Decès en 1929]]
[[categoria:Personalitat argentina]]
[[categoria:Escrivan argentin]]
[[categoria:Occitan d'Argentina]]</text>
      <sha1>11t41bhytg9sh9tdwcy8sbw7by77i24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alejandro Agustín Lanusse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23251</id>
    <revision>
      <id>2511067</id>
      <parentid>2449837</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ligams */</comment>
      <origin>2511067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7430" sha1="f1ihzxaejfhi53y8mvcb79rwlkn0x6l" xml:space="preserve">{{Cap d'estat o govèrn
| carta= arg
| Nom= Alejandro Agustín Lanusse Gelly
| Imatge= [[Imatge:Alejandro Agustín Lanusse.jpg|180px]]
| Títol_politic=President d'
| Nacion= {{ARG}}
| Periòde_govèrn1= entre lo [[22 de març]] de [[1971]] e lo [[25 de mai]] de [[1973]]
| Predecessor1= [[Roberto Marcelo Levingston]]
| Successor1= [[Héctor José Cámpora]]
| Periòde_govèrn2=
| Jorn_Naissença= [[28 d'agost]] de [[1918]]
| Luòc_Naissença= [[Buenos Aires]], [[Argentina]]
| Jorn_Mòrt= [[26 d'agost]] de [[1996]]
| Luòc_Mòrt= [[Buenos Aires]], [[Argentina]]
| Maridat_amb= 
| Profession= militar (general)
| Partit=  }}

'''Alejandro Agustín Lanusse Gelly''' ([[28 d'agost]] de [[1918]] - [[26 d'agost]] de [[1996]]) foguèt un [[militar]] [[Argentina|argentin]] d'origina [[Bearn]]esa qui ocupè ''[[de facto]]'' la presidéncia d'Argentina enter lo [[22 de març]] de [[1971]] e lo [[25 de mai]] de [[1973]]. 
Que s'oposè au [[peronisme]] d'un biais anticonstitucional mes que savó li tornar lo poder democraticament. La soa anticonstitucionalitat (dens un contexte istoric e politic on la constitucionalitat non ho que chic de còps la nòrma) que pòt envitar a mantuns jutjaments, mes non se 'u pòt pas con·hóner dab la dictatura argentina a laquau be s'opausè, ne ho victima, e testimoniè contra quan, tornada la democracia, l'autobatejat ''Processus de Reorganizacion Nacional'' (qu'ei a díser, la [[Dictatura Militara Argentina (1976 - 1983)|Dictatura Militara Argentina]]) e ho jutjat.

== Carrièra militara ==

Lanusse qu'entrè au ''Colegio Militar de la Nación'' en [[1935]] puish, en [[1938]], que vadó membre de la Cavaleria de l'Armada Argentina e que formè part deu prestigiós regiment de [[Grenadiers a Chivau]], fondat peu ''Liberator'' general [[José de San Martín]]. Arron divèrsas afectacions (Mendoza, Salta, Campo de Mayo, Chajarí) que participè au [[Còp d'estat|còp d'Estat]] orquestrat peu generau [[Benjamín Menéndez]] contra [[Juan Domingo Perón]] lo [[28 de seteme]] de [[1951]]. Condemnat a la preson a vita, que demorè durament en carcer en [[Rawson]] e en [[Río Gallegos]] dinc a la soa liberacion lo [[19 de seteme]] de [[1955]], un dia abans la caduda de Perón, acassat per la ''Revolución Libertadora'', lo còp d'Estat gavidat per [[Eduardo Lonardi]] e qui exilié Perón.

Enter octobre de [[1955]] e març de [[1958]] foguèt cap del Regiment de Grenadiers a Chivau (escòrta presidenciau).

En [[1956]] que ho mandat com embaishador especial e extraordinari au [[Vatican]] per festejar los 80 ans de [[Pie XII]]. Que tornè en [[1960]] per'mor d'estar nomat susdirector de l'Escòla Superiora de l'Armada. Durant la presidéncia de [[José María Guido]] ([[1962]]-[[1963]]) que militè dab los ''Azul'' (partisants d'un viste restabliment de la democracia). Antiperonista convençut, que ho ligat au còp d'Estat de [[Juan Carlos Onganía]] contra [[Arturo Umberto Illia]], qui s'escadè lo [[28 de junio]] de [[1966]], e aperat ''Revolucion Argentina''. En [[1962]] que comandadava la Purmèra Division Blindada, e en [[1968]] que ho nomat cap comandant en cap de l'Armada.

== La pujada cap a la presidéncia ==

Las divergéncias dab la politica d'Onganía e l'aflaquiment de la Revolucion Argentina qui afrontava las susmautas d'organizacions armadas clandestinas arron deu [[Cordobazo]], que'u mièn a exigir la demission deu president e, per'mor deu son refús, de'u har cáder.

La Junta deus comandants en cap de las Hòrças Armadas, dont Lanusse e hasèva partida com cap de l'Armada, que remplacè de tira Onganía per [[Roberto Marcelo Levingston]], qui, après un brèu temps com president, e ho au son torn destituit e remplat per Lanusse en març de [[1971]].

== Govèrn ==

Durant lo son mandat que hasó mòstra d'un pragmatisme agut, en bèth restablir las relacions diplomaticas dab China, en repatriant lo cadabre d'[[Eva Perón]] e en bèth envitar Perón a tornar deu son exili en 1972. Suu plan economic que realizè o comencè òbras infrastructuraus de las importantas com rotas, centraus electricas, ponts, etc. Totun la soa gestion non podó pas jamei cambiar lo maucontenter generau e popular de cap a las duas etapas anterioras de l'auto nomada ''Revolución Argentina''.

Entà adobar ua sortida de cap a la democracia, Lanusse que nomè Arturo Mor Roig, un òmi politic de simpatias radicaus, com Ministre de l'Interior. Qu'hore l'arquitècte deu ''Gran Acòrd Nacionau'', un ensai de trovar ua sortida politica peu regim militar. En abriu de 1971, Mor Roig qu'anonciè que los partits politica non serèn pas mei vedats, e qu'us tornè los lors bens.

Dens un clima politic cada còp mei violent en lo quau, enter mantuns eveniments sagnós, s'escadó lo [[Massacre de Trelew]], Lanusse se prometó de convocar eleccions en [[1973]]; [[Héctor José Cámpora]] (l'òmi de palha que Perón e mandè per estar candidat a la soa plaça e atau non pas tornar d'exili avan qui agi avut un govern amistós per eth) que ho elejut president, e arron de la soa pujada, Lanusse que's retirè.


== Ministres deu govèrn de Lanusse ==

Ministre de l'Economia e deu Tribalh: [[Aldo Ferrer]]

Ministre deu budget e de las Finanças: Juan Alberto Quillici; Cayetano Antonio Licciardo; Jorge Wehbe

Ministre de l'Educacion: Gustavo Malek

Ministre de l'Interior: Arturo A. Cordón Aguirre; Arturo Mor Roig

Ministre deu Comèrci: Alfredo José Girelli

Ministre de las Òbras e deus Servicis Publics: Oscar J. Colombo; Oscar M. Chescotta

Ministre deu Benestar Sociau: Francisco Manrique; Gervasio R. Colombres; Oscar R. Puiggrós

Ministre de la Dehensa Nacionau: José R. Cáceres Monié; Eduardo Aguirre Obarrio

Ministre de la Justícia: Jaime L. Perriaux; Ismael Bruno Quijano; Gervasio R. Colombres

Ministre de l'Exterior e deu Culte: Luis María de Pablo Pardó; Eduardo F. Mac Loughlin;

Ministre deu Tribalh: Rubens San Sebastián

== Activitats publicas posterioras ==

Lanusse que ho un critic actiu deus actes de las juntas militaras durant lo Processus de Reorganizacion Nacional, e que testimoniè durant los sons jutjaments qui's debanèn au parat deu retorn de la democracia en [[1985]]. La dictatura que toquè los sons tanhents. En [[1977]], lo son ancian Secretari de premsa, Edgardo Sajón, que ho sequestrat e aucit sus ua taula de tortura dens un [[centre clandestin de detencion]], en [[Buenos Aires]]. En deceme de [[1978]], la soa cosia Elena Angélica Holmberg que ho sequestrada e assassinada a [[París]] per comandòs clandestins de l'Armada Argentina. Qu'escrivó los libes &quot;Mi testimonio&quot; (lo men testimoniatge) e &quot;Confesiones de un general&quot;.

== Ligams ==

*[https://web.archive.org/web/20020617134645/http://www.nuncamas.org/testimon/lanusse.htm Testimoniatge, en castelhan, d'Alejandro Lanusse au procès de las  Juntas militaras de la dictatura]

{{Modèl:SobeiranArgentina| carta= arg|abans=general [[Roberto Marcelo Levingston]] |aprèp= [[Héctor José Cámpora]]}}

{{Modèl:Portal:Argentina}}

[[Categoria:Militar argentin|Lanusse]]
[[Categoria:Istòria d'Argentina|Lanusse]]
[[Categoria:Naissença en 1918|Lanusse, Alejandro Agustín]]
[[Categoria:Decès en 1996|Lanusse, Alejandro Agustín]]
[[Categoria:President d'Argentina|Lanusse, Alejandro Agustín]]
[[categoria:Personalitat politica argentina|Lanusse, Alejandro Agustín]] 
[[categoria:Occitan d'Argentina|Lanusse, Alejandro Agustín]]</text>
      <sha1>f1ihzxaejfhi53y8mvcb79rwlkn0x6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agustin Pichòt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23266</id>
    <revision>
      <id>2511075</id>
      <parentid>2470189</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4824" sha1="l483zicwcvjkiwampivhwpwd7xbbp66" xml:space="preserve">{{Dialècte Lengadocian}}
{{Infobox rugbyman
|carta=oc
|nom=Agustín Pichòt
|imatge=Agustín Pichot - En Casa Rosada - 08FEB07 -presidencia-govar.jpg
|nom_complet=
|data_de_naissença={{Data de naissença e atge|1974|08|22|df=yes}} 
|vila=[[Buenos Aires]]
|país={{Argentina}}
|talha=1,75 m
|pes=77 kg
|club_actual=Retirat
|posicion=[[Mièg de mesclada (rugbi de XV)|Mièg de mesclada]]
|sason =1992-1997&lt;br /&gt;1997-1999&lt;br /&gt;1999-2003&lt;br /&gt; 2003-2007&lt;br /&gt; 2007-2008&lt;br /&gt; 2008-2009
|club  =[[CASI]] &lt;br /&gt;[[Richmond]]&lt;br /&gt;[[Bristol Rugby]]&lt;br /&gt;[[Estadi Francés París]]&lt;br /&gt;[[Racing Club de França]]&lt;br /&gt;[[Estadi Francés París]]
|partidas_punts=? (?)&lt;br /&gt; 25 (35)&lt;br /&gt; 65 (48)&lt;br /&gt; 53 (40)&lt;br /&gt; 17 (0)&lt;br /&gt; 4 (0)
|annada_nacionala= 1995-2017
|equipa_nacionala={{ARG}}
|partidas_punts_nacionala= 71 (60) 
|sason_entraïnaire=
|club_entraïnaire=
}}
'''Agustin Pichòt''' (en espanhòu, ''Augustín Pichot'', [[Buenos Aires]] lo [[22 d'agost]] de [[1974]]), jogador de [[rugbi de XV]] [[Argentina|argentin]] d'origina [[Occitània|occitana]], actuau capitani de l'[[equipa d'Argentina]] e ancian capitani de l'equipa de rugbi de [[Bristol]]. Qu'ei considerat uns deus [[miei de mesclanha]] los mielhers de las [[annadas 2000]]. Que joguè en Argentina dab lo CASI (&quot;[[Club Atlético de San Isidro]]&quot;) dinc a [[1997]], puish en [[Anglatèrra]] dab lo [[Bristol Rugby]] e, adara, que jòga dens lo [[Campionat de França]] peu [[Stade Français]].

== Carrièra ==

Pichòt que comencè la soa carrièra en abriu de [[1995]] pendent lo viatge deus [[Pumas]] entà [[Austràlia]]. Qu'i marquè lo sol [[ensai]], Argentina d'un partit ganhat peus [[Wallabies]] 53 a 7 a [[Brisbane]]. La medisha annada que ho causit tres còps mei peus Pumas per jogar los partits tests contra [[Romania]], [[Itàlia]] e [[França]] en octobre. L'annada seguenta que jogué dus autes partits tests contra França e un contra [[Uruguai]] en junh (qu'i marquè un ensai). En [[1997]], au mes de octobre e noveme que joguè quate tests contra Itàlia, França e Austràlia en bèth marcar un ensai contra los  Wallabies. Que's mudè a [[Richmond]] durant la sason 1997/98 per passar a [[Bristol]].

Pichòt que joguè seis còps durant la sason internacionau [[1998]]: tres còps contra França, contra Itàlia, Romania e [[Galas]], en bèth marcar contra Galas e Romania.  La [[Copa deu monde de Rugby]] en Galas que balhè a Pichòt lo parat de jogar tests contra l'òste en junh, e d'autes tests contra [[Escòcia]] e [[Irlanda]] en agost, marcant un ensai en aqueth darrèr. Que joguè cinc partits durant la [[Copa deu Monde]] e que qu'ajudè Argentina a arribar aus quarts de finau on, cap a França, que perdén 26-47 (Pichòt que ho enter los qui marquèn ensais per Argentina).

Arron la Copa deu Monde, Pichòt que vadó peu purmèr còp capitani de l'equipa d'Argentina per lo test contra Irlanda en junh de [[2000]] que ganhè Argentina 34 points a 23. Que i avó quate autes partits, dus contra lo campion, Austràlia, e après contra [[Africa deu Sud]] e Anglatèrra en noveme. Que joguè ueit tests en [[2001]], e qu'avó lo parat d'estar capitani d'Argentina tres còp mei, contra Uruguai, los [[Estats Units d'America]] e [[Canadà]] en mai.  Que joguè seis tests l'annada seguenta com capitani per dus partits (en junh contra Anglatèrra e Africa deu Sud).

Arron, en [[2003]], Pichòt que passè au ''Stade Français'' on junté los autes jogadors argentins [[Juan Martín Hernández]], [[Ignacio Corleto]] e [[Diego Domínguez]]. Que joguè dus tests durant lo mes d'agost 2003, en estant capitani deus Pumas contra Uruguai. Que ho tanben causit per lo partit d'ubertura de la [[Copa deu Monde]] 2003 contra, Austràlia, l'òste. Los Wallabies que ganhèn lo partit 24 a 8. Que marquè tanben essais en los partits per ''pool'' contra Uruguai e Canadà. Que continuè d'estar capitani contra Irlanda, perdut 15 a 16. Que demorè capitani peus partits tests seguents.

== Ligam ==
*{{es}} [https://web.archive.org/web/20050707030308/http://www.apichot.com/ Site Official]
*{{fr}} [http://www.stade.fr/fr/stade/equipe/joueur.phtml?joueurID=116&amp;sessionID=3bae3fb4418dd6d871ab236bf1db55b5&amp;lang=fr Perhiu deu Stade Français]
*{{fr}} [http://www.itsrugby.fr/joueur_383.html Perhiu deu jogador e estatisticas]
*{{en}} [https://web.archive.org/web/20190309021354/http://www.itsrugby.co.uk/player_383.html Perhiu deu jogador e estatisticas]
*[https://web.archive.org/web/20050526075506/http://www.bristolrugby.co.uk/25_1841.php Pichot a Bristol]

{{Modèl:Portal:Argentina}}

{{ORDENA:Pichot, Agustin}}
[[categoria:naissença en 1974]]
[[categoria:occitan d'Argentina]]
[[categoria:personalitat argentina]]
[[Categoria:Jogaire occitan de rugbi de XV]]
[[Categoria:Rugbi de XV]]
[[Categoria:Jogaire internacional de rugbi]]</text>
      <sha1>l483zicwcvjkiwampivhwpwd7xbbp66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prilidiano Pueyrredon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23398</id>
    <revision>
      <id>2511074</id>
      <parentid>2427243</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4357" sha1="iuyw1manyp4lmh5xxywje2b3tuakbvj" xml:space="preserve">[[Image:Prilidiano Pueyrredón-Autorretrato.jpg|thumb|'''Autopertrèit de Pueyrredon''']]
'''Prilidiano Pueyrredon''' ([[Buenos Aires]], [[24 de gener]] de [[1823]] – [[3 de noveme]] de [[1870]]) pintre, arquitècte e engenhaire [[Argentina|argentin]] d'originas [[Bearn|bearnesas]] e hilh de [[Joan Martin Pueyrredon]] (purmèr [[cap d'Estat]] argentin). Que ho un precursor de la pintrura nacionau argentina dab temas de salon e tablèus [[costumbristas]] (representant la vita vitanta e las tradicions locaus).

[[Image:Prilidiano Pueyrredón-Un alto en la pulpería.jpg|left|250px|thumb|'''Ua estancada en la ''pulpería''''']]

== Educacion ==

Qu'èra lo sol hilh de l'ancian Director Suprem de las [[Províncias Unidas deu Rio de la Plata]] e de María Calixta Tellechea y Caviedes, originària de Buenos Aires. Mainatge que ho educat dens l'establiment oligarquic [[Colegio de la Independencia]] on e seguí lo cursus primari. En [[1835]] los Pueyrredons que's mudèn a [[París]] on Juan Martin e's dedicava a l'importacion de cuers argentins. Prilidiano, alavetz, que s'estava a París durant l'annada escolara e que passava las vancanças d'estiu en [[Espanha]], a [[Cadix]].

Seis ans arron, que i avó los famós [[Conflicte Argentino Francés]] dab lo regim de [[Juan Manuel de Rosas]] qui obliguè los Pueyrredons a deishar [[França]] per [[Brasil]] e anar installà's a [[Rio de Janeiro]] on Prilidiano desenvolopè la soa vocacion artistica. Qu'obtiengó permission pairau per estudiar a l'[[Institut Politecnic de París]].

== Tornat a Buenos Aires ==

Los Pueyrredons que tornèn a Buenos Aires en 1849. Joan Martin qu'èra malaut e que's morí l'annada seguenta dens la proprietat familiau a San Isidro.

Lo joen Prilidiano que savó pintrar e integrà's dens la societat de Buenos Aires au maugrat d'ua certa reputacion de moralitat flaquejanta qui l'autregèn ; que pintrè los purmèrs nuds femenins argentins ; dus d'aqueths, ''La siesta'' e [[Lo banh]] que demoran en lo Musèu de las Bèras Arts de Buenos Aires). 
[[Imatge:Prilidiano Pueyrredón-El baño.jpg|left|200px|thumb|'''Lo banh''']]

N'èra, de segur, pas aisit de presentar òbras d'aquesta traca dens aquesta vila; quauques annadas arron, l'escultriz [[Lola Mora]] que patire hèra per'mor d'escultar nuds femenins. Prilidiano que pintrè tanben, en 1851 un pertrèit de [[Manuelita Rosas]], la hilha de [[Juan Manuel de Rosas]] e cara amistosa d'aqueth regim tan estricte.

La medisha annada, après ua ruptura amorosa dab la soa cosia Magdalena Costa, que tornè entà Cadix on avó ua hilha d'ua aventura acerà.

Que tornè en [[1854]] e aqueth còp que ho mei que mei com engenhaire civiu qui despleguè lo son capatge en tot participar en mantuns projèctes com la construccion deu pòrt (avan l'acabament d'aqueth obratge que calèva devarar deus vaishèths en barca puish en bròs entà trepar lo sòu de Buenos Aires), las restauracions de la grana glèisa de [[la Recoleta]], de la [[Piramida de Mai]] e de l'[[Ostau Arroset]]. Que desenhè los plans d'un parc au ras deu Paseo de Julio, deu pont de [[Barracas]] e de l'ostau de Miguel Azcuénaga qui auherire a la presidéncia de la nacion.

La annadas 50 e 60 que hon las mei productivas per la soa pintrura. Que hè numerós pertrèits mes tanben que ho un deus purmèrs de desenvolupar la tematica deus camps e deus dehòras de Buenos Aires en i bèth hica l'espiar romantic aquesit en [[Euròpa]].

Que's morí a 47 ans a San Isidro. La soa òbra que ho plan desbrembada dinc a las annadas 30 deu sègle XXau quan començèn a'u destacat com precursor de la pintrura nacionau.


[[Imatge:Prilidiano Pueyrredón-Retrato de la señora de Arredondo de la corte de R. Allende.jpg|left|thumb|'''Pertrèit de Na Arredondo de la Corte''']]

[[Imatge:Prilidiano Pueyrredón-Capataz y peón de campo.jpg|right|thumb|'''Mèste e ''peón''''']]

==Bibliografia==

* Schiaffino, E. ''La pintura y la escultura en la Argentina (1783-1894).'' Buenos Aires: Edición del autor, 1933.

==Ligams==

{{commons|Prilidiano Pueyrredón}}

{{multibendèl|Portal Argentina|Portal Bearn}}

{{ORDENA:Pueyrredon, Prilidiano}}
[[Categoria:Naissença en 1823]]
[[Categoria:decès en 1870]]
[[categoria:Personalitat argentina]] 
[[categoria:Occitan d'Argentina]] 
[[categoria:Pintre argentin]] 
[[categoria:Arquitècte argentin]]</text>
      <sha1>iuyw1manyp4lmh5xxywje2b3tuakbvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sergei Eisenstein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23454</id>
    <revision>
      <id>2511104</id>
      <parentid>2510942</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T04:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Biografia */</comment>
      <origin>2511104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28932" sha1="gn579r49sd8mcouu3hr9x4e8aucwy2e" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Biografia ==

=== Jovença e formacion ===

Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]&lt;ref&gt;Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].&lt;/ref&gt; a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]&lt;ref&gt;Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).&lt;/ref&gt;. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.&lt;/ref&gt;. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.&lt;/ref&gt;. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.&lt;/ref&gt;. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.&lt;/ref&gt;.

A [[Sant Petersborg]]&lt;ref&gt;De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].&lt;/ref&gt; Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.&lt;/ref&gt;. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.&lt;/ref&gt;. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.&lt;/ref&gt;. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.&lt;/ref&gt;.

=== Carriera ===

=== Fin de vida e mòrt ===

== Òbra ==

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.
i

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

[[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]]

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandr Nevskii'' ====

{{veire|Alexandr Nevskii (film)}}

''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.&lt;/ref&gt;, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga.

Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.&lt;/ref&gt;. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.&lt;/ref&gt;). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.&lt;/ref&gt;. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha&lt;ref&gt;Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''&lt;/ref&gt;

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada&lt;ref&gt;A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).&lt;/ref&gt;. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.&lt;/ref&gt;.

Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble.

Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.&lt;/ref&gt;. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma&lt;ref&gt;Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).&lt;/ref&gt;.

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>gn579r49sd8mcouu3hr9x4e8aucwy2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511105</id>
      <parentid>2511104</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T04:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Carriera */</comment>
      <origin>2511105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30002" sha1="gj71m4ie8h4dlnsynm99edq9xgg9xb2" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Biografia ==

=== Jovença e formacion ===

Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]&lt;ref&gt;Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].&lt;/ref&gt; a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]&lt;ref&gt;Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).&lt;/ref&gt;. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.&lt;/ref&gt;. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.&lt;/ref&gt;. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.&lt;/ref&gt;. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.&lt;/ref&gt;.

A [[Sant Petersborg]]&lt;ref&gt;De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].&lt;/ref&gt; Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.&lt;/ref&gt;. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.&lt;/ref&gt;. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.&lt;/ref&gt;. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.&lt;/ref&gt;.

=== Carriera ===

==== Dau teatre au cinèma ====

Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.&lt;/ref&gt;. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças. Durant aqueu periòde, rescontrèt tanben [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.&lt;/ref&gt;.

=== Fin de vida e mòrt ===

== Òbra ==

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.
i

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

[[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]]

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandr Nevskii'' ====

{{veire|Alexandr Nevskii (film)}}

''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.&lt;/ref&gt;, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga.

Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.&lt;/ref&gt;. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.&lt;/ref&gt;). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.&lt;/ref&gt;. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha&lt;ref&gt;Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''&lt;/ref&gt;

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada&lt;ref&gt;A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).&lt;/ref&gt;. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.&lt;/ref&gt;.

Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble.

Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.&lt;/ref&gt;. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma&lt;ref&gt;Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).&lt;/ref&gt;.

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>gj71m4ie8h4dlnsynm99edq9xgg9xb2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511106</id>
      <parentid>2511105</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T04:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dau teatre au cinèma */</comment>
      <origin>2511106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30276" sha1="ckos6s5k5o5diamb3ia70efj7m4eavv" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Biografia ==

=== Jovença e formacion ===

Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]&lt;ref&gt;Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].&lt;/ref&gt; a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]&lt;ref&gt;Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).&lt;/ref&gt;. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.&lt;/ref&gt;. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.&lt;/ref&gt;. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.&lt;/ref&gt;. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.&lt;/ref&gt;.

A [[Sant Petersborg]]&lt;ref&gt;De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].&lt;/ref&gt; Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.&lt;/ref&gt;. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.&lt;/ref&gt;. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.&lt;/ref&gt;. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.&lt;/ref&gt;.

=== Carriera ===

==== Dau teatre au cinèma ====

Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.&lt;/ref&gt;. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças. Durant aqueu periòde, rescontrèt tanben [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.&lt;/ref&gt;. Enfin, tre [[1923]], comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.&lt;/ref&gt;.

=== Fin de vida e mòrt ===

== Òbra ==

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.
i

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

[[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]]

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandr Nevskii'' ====

{{veire|Alexandr Nevskii (film)}}

''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.&lt;/ref&gt;, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga.

Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.&lt;/ref&gt;. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.&lt;/ref&gt;). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.&lt;/ref&gt;. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha&lt;ref&gt;Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''&lt;/ref&gt;

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada&lt;ref&gt;A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).&lt;/ref&gt;. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.&lt;/ref&gt;.

Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble.

Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.&lt;/ref&gt;. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma&lt;ref&gt;Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).&lt;/ref&gt;.

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>ckos6s5k5o5diamb3ia70efj7m4eavv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511107</id>
      <parentid>2511106</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T04:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dau teatre au cinèma */</comment>
      <origin>2511107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30261" sha1="726qyqjlzd7zo03hwhprxi8cifw1odn" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}

[[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]]

'''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
== Biografia ==

=== Jovença e formacion ===

Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]&lt;ref&gt;Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].&lt;/ref&gt; a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]&lt;ref&gt;Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).&lt;/ref&gt;. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.&lt;/ref&gt;. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.&lt;/ref&gt;. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.&lt;/ref&gt;. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.&lt;/ref&gt;.

A [[Sant Petersborg]]&lt;ref&gt;De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].&lt;/ref&gt; Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.&lt;/ref&gt;. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.&lt;/ref&gt;. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.&lt;/ref&gt;. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.&lt;/ref&gt;.

=== Carriera ===

==== Dau teatre au cinèma ====

Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.&lt;/ref&gt;. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.&lt;/ref&gt;. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.&lt;/ref&gt;.

=== Fin de vida e mòrt ===

== Òbra ==

=== Contribucion a l'art cinematografica ===

==== Lo montatge ====

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 42&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.&lt;/ref&gt;. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs&lt;ref name=&quot;Andrew 1976 pp. 57-60&quot;&gt;'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.&lt;/ref&gt;. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 43&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.&lt;/ref&gt;. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra&lt;ref name=&quot;Niney 2002 p. 44&quot;&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.&lt;/ref&gt;.

==== La concepcion de l'espectator ====

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

==== Lo trabalh teoric ====

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.&lt;/ref&gt;, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.&lt;/ref&gt;.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

=== Filmografia e films principaus ===

==== Generalitats ====

En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau.
i

==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ====

[[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]]

{{veire|Cuirassat Potemkin}}

Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion&lt;ref&gt;Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].&lt;/ref&gt;.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

==== ''Alexandr Nevskii'' ====

{{veire|Alexandr Nevskii (film)}}

''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.&lt;/ref&gt;, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga.

Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.&lt;/ref&gt;. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.&lt;/ref&gt;). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film&lt;ref&gt;'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.&lt;/ref&gt;. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha&lt;ref&gt;Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''&lt;/ref&gt;

==== ''Ivan lo Terrible'' ====

{{veire|Ivan lo Terrible (film)}}

''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada&lt;ref&gt;A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).&lt;/ref&gt;. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.&lt;/ref&gt;.

Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble.

Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.&lt;/ref&gt;. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma&lt;ref&gt;Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'',  vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).&lt;/ref&gt;.

== Lei Caps d'òbra ==
[[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]]

Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. 

Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. 

Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. 

Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. 

Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples .

== Filmografia ==

*  '''[[Дневник Ґлумова]]'''.......   ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort''
*  '''[[Стачка]]'''.......  ''[[La grèva]]'' ([[1924]])
*  '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''.......  ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]])
*  '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''.......  ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]])
* '''[[Старое и новое]]'''.......  ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]])
* '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'')
* ''' [[Бежин дүг]]'''.......  ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
* '''[[Александр Невский]]'''.......  ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]])
* '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]])
* '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]])
* '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''.......  ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'')

== Bibliografia ==
=== Òbras de Sergei Eisenstein ===
* [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]]
==== reviradas italianas ====

* '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]])
* ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982]
* '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''...  id id [[1985]] (reed [[2004]])
* ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]]
* ''[[La Regia]]''... id id [[1989]]
* '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]])
* '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''...  id id [[1998]]
* ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]]
* ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]]
* '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]]
* '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]]
* '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]]
==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ====
* [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]]
===== en anglés =====
* [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]]
* [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''...  [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]]
* [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]] &amp; [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]]
* [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]]
* [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]]
* [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id
===== en francés =====
* [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]]
* [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein''  [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]]
* [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] &amp; [[Pierre Sorlin]]:  ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]]
* [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]]
* [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]])
* [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]]
* [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]]
* [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]]
* [[Dominique Chateau]] &amp; [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]]
* [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]]
===== en italian =====
* [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]]
* [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]]
* [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]]
* [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]]

== Ligams extèrnes ==
* [[Fichièr:Www.gif|35 px]]
{{imdb nom| id=0001178}}

== Nòtas e referéncias ==
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Categoria:Personalitat del cinèma]]
[[Categoria:Realizator rus]]
[[Categoria:Propaganda]]
[[Categoria:Teorician del cinèma]]
[[Categoria:Naissença en 1898]]
[[Categoria:Decès en 1948]]
[[Categoria:Decès a Moscòu]]</text>
      <sha1>726qyqjlzd7zo03hwhprxi8cifw1odn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alèxi Peiret</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23652</id>
    <revision>
      <id>2511072</id>
      <parentid>2414785</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4578" sha1="6725im6lzr2k6yi65r7cf7o4f7yndxy" xml:space="preserve">{{Dialècte Gascon}}[[Imatge:Alejo Peyret.jpg|thumb|200px|Alèxi Peiret]]'''Alèxi Peiret''' (en castelhan, Alejo Peyret, [[Sèrra Casteth]], l'[[11 de deceme]] de [[1826]] - [[1902]]), [[escrivan occitan]], engenhaire agronòm e professor d'istòria [[bearn|bearnés]] qui s'estremè en [[Argentina]] per'mor deus sons engatjaments dens la [[Revolucion de 1848]] e de la soa oposicion au regim deu [[IIIen empèri|III{{au}} empèri]]. 

== Vita ==
Peiret que vadó en Bearn dens ua familha conservadora e agricòla. Lo son ajòu e lo son pair qu'èran estats consos de [[Sèrra Castèth]]. Aus detz ans qu'entrè au Collègi Reiau de [[Pau]] (uei Collègi [[Loís Barton]]). Après escàder s'i au bachilierat qu'etudiè au [[Collègi de França]] un deus sons professors èra [[Jules Michelet]]. Que participè a la [[Revolucion de 1848]], en ajudar dab los sons escrits dens lo jornau ''L'Avenir''. Aquò que'u miè entau tribunal on savó virar se las e bèth obtiéner l'aquitament. Totun, en [[1852]], per'mor de l'escaduda de [[Napoleon III]] que s'aviè de cap a l'immigracion, entà [[Montevideo]] puish entà [[Argentina]] qui, arron de la caduda deu son capdau [[Juan Manuel de Rosas]], entrava dens ua temporas de grans cambiaments. En [[1855]] que ho nomat professor d'istòria en la vila Argentina de [[Concepción del Uruguai]]. Lo generau e president [[Justo José de Urquiza]] lo mandè alavetz fondar ua colonia a [[San José]], província d'[[Entre Ríos]] on e's carguè de l'administracion, de la logistica e da la justícia per detz annadas, abans de tornar préner la soa cadièra de professor en tot publicar de contunh un sarròt de libes sus l'istòria argentina. Arron, que ho nomat Inspector de Tèrras e Colonias e que participè a la representacion d'Argentina per l'escadença de l'[[Exposicion Universau de París]] de [[1889]].

== Poesia occitana ==

Qu'ei a Concepción del Uruguai que publiquè la purmèra edicion deus sons ''Contes Biarnés''. Dens la purmèra edicion que conta la soa relacion literària dab l'erudit bearnés [[Vastin Lespin]] e dab l'escrivan [[Xavièr Navarròt]]. Lespin, d'aillors, que citè, deus ''Contes Biarnés'', lo poema ''Los sovenirs de casa'' dens la soa ''Gramatica bearnesa''. Aqueth medish poema que ho hicat en musica peu cantaire bearnés [[Marcèu Amont]]. Peiret, dens l'introduccion de la purmèra edicion, que debana lo topic classic de l'escrivan occitan qui's domanda per qui e escriu puish qu'ei uns deus darrèrs a parlar la lenga. Detz ans arron, totun, dens la dusau edicion, que soslinha que dilhèu e s'enganava en tan que la distància no'u dava pas lo parat de conéisher lo [[Felibritge]], e despuish que's domanda se la lenga non serè pas a reviscolà's. 


''Los sovenirs de casa''


''Òras d'arríder, òras leugèras,''&lt;br&gt;
''De l'amistat e de l'amor,''&lt;br&gt;
''Deu temp passat aimadas messatgèras''&lt;br&gt;
''Per qué tornatz auprès de jo ?''&lt;br&gt;
''Lo sovenir qu'ei ua malaudia''&lt;br&gt;
''Qui hè lo còr mei triste que la nuèit,''&lt;br&gt;
''He negrejar la bèra lutz deu dia,''&lt;br&gt;

''E tot endret, que'u he paréisher vueit,''&lt;br&gt;
''Qu'ei lo veren qui guasta l'aiga neta,''&lt;br&gt;
''On lo sorelh e's vienè miralhar ;''&lt;br&gt;
''Qu'ei lo vent hred qui tòrra la floreta,''&lt;br&gt;
''Quan au printemps s'anava esparpalhar. [...]''&lt;br&gt;


''Vedetz aquiu, deu costat de l'Espanha,''&lt;br&gt;
''Lo pic tot blu, tot coronat de nèu !''&lt;br&gt;
''Qu'aví vint ans quan pujèi la montanha,''&lt;br&gt;
''Tròne deu só, gran escalèr deu cèu.''&lt;br&gt;
''En aqueth temps e'n cantàvem de bèras !''&lt;br&gt;
''Per aqueth ròcs ben hasèm de beths sauts !''&lt;br&gt;

''Lo cabiròu qui ei lo rei de las sèrras,''&lt;br&gt;
''N'èra pas lhèu mei leste que nosauts. [...]''&lt;br&gt;


''On ei l'arriu on se perd la memòri ?''&lt;br&gt;
''Puish tot aquò n'ei pas que saunejar ?''&lt;br&gt;
''Songes d'amor, de bonur e de glòria,''&lt;br&gt;
''Songes daurats, que cau tot desbrombar,''&lt;br&gt;
''Jo per ací tot solet que demori,''&lt;br&gt;
''E vos auts qu'etz a l'aut' part de la mar :''&lt;br&gt;
''Tot qu'ei fenit, e per arren que plori :''&lt;br&gt;
''Lo temps passat non pòt pas mei tornar.''&lt;br&gt;

{{multibendèl|Portal Bearn|portal Argentina|litOc}}
{{DEFAULTSORT:Peiret, Alexi}}
[[Categoria:Literatura argentina]]
[[Categoria:Escrivan argentin]]
[[Categoria:Personalitat argentina]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Literatura occitana]]
[[Categoria:Escrivan occitan]]
[[Categoria:Literatura gascona]]
[[Categoria:Escrivan gascon]]
[[Categoria:Escrivan bearnés]]
[[Categoria:Personalitat bearnesa]]
[[Categoria:Naissença en 1826]]
[[Categoria:Decès en 1902]]</text>
      <sha1>6725im6lzr2k6yi65r7cf7o4f7yndxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monts Domas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33485</id>
    <revision>
      <id>2511028</id>
      <parentid>2510986</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Valentin d'Auvèrnha</username>
        <id>46064</id>
      </contributor>
      <origin>2511028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9282" sha1="0lhn3hesgtiv2zvdlw0cst0b2ifvvpq" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox Geografia fisica}}
Los '''Monts Domas''', la '''Chadena daus Puèis'''&lt;ref&gt;Traduccion literala dau [[francés]].&lt;/ref&gt; o la '''Linha daus/de los Puèis'''&lt;ref&gt;[[Joan Ros (1950-)|Joan Ros]], ''L'Auvergnat de Poche'', Chennevières-sur-Marne (Val-de-Marne), Assimil, &lt;abbr&gt;coll.&lt;/abbr&gt; « Assimil évasion », 2002, 246 &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt;, « Les volcans. Los volcans », &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 70-76.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Çaucle Tèrra d'Auvèrnha]], Bïzà Neirà ([[Nòrma bonaudiana|Bisa Nèira]]), n°166, [[Chambalèira]], p.49. &quot;là lenhà deù Peù&quot;.&lt;/ref&gt;'''&lt;ref&gt;{{Obratge|lenga=fr|autor1=[[Joan Ros]]|títol=L'auvergnat de poche|passage=70-76|luòc=Chennevières-sur-Marne (Val-de-Marne)|editor=[[Assimil]]|colleccion=Assimil évasion|data=2002|paginas totalas=246|isbn=978-2-7005-0319-7|isbn2=2700503198|títol capítol=Les volcans. Los volcans}}&lt;/ref&gt;''' z-es un ensemble d'a l'entorn de 80 &lt;abbr&gt;volcans&lt;/abbr&gt; que s'estiran sobre mai de 45 &lt;abbr&gt;km&lt;/abbr&gt; sobre la planesa daus Domas dins le nòrd dau [[Massís Central|Massís Centrau]] e forman una [[contrada d'Occitània]]&lt;ref&gt;Segon la classificacion de [[Frederic Zégierman]].&lt;/ref&gt; situada en [[Auvèrnhe|Auvèrnha]]. Aquel ensemble fai partida mai dau [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe|pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha]].

Associada embei la [[falha]] de [[Limanha (plana)|Limanha]], la chadena daus Puèis seguèt inscriuta le 2 de julhet 2018 sobre la lista daus sites naturaus dau [[Patrimòni Mondial de l'Umanitat|patrimòni mondiau]] de l'[[UNESCO]] per la &lt;abbr&gt;42&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; session dau Comitat dau patrimòni mondiau, coma « naut luòc [[Tectonica de las placas|tectonic]] ».

Sa viala principala z-es [[Pontgibaud]].

[[Piare Bonaud]] baila tanben las fòrmas ''Leù Mou Doumad'' e ''Leù Doumei'' dins son diccionari francés-auvernhat, mas aquelas formas an gis d'indicacions geograficas e son pas utilizadas&lt;ref&gt;[[Piare Bonaud]], ''Nouveau Dictionnaire Général Français-Auvergnat'', éditions Créer, [[Sant Estève]], 1999, p. 224.&lt;/ref&gt;. Emmanuel Grélois menciona le tèrme ''Monts Domés''&lt;ref&gt;{{Article|lenga=francés|autor1=Emmanuel Grélois|títol=Un lieu incertain dans les monts Dôme (Auvergne) : La Moréno|periodic=(dir. [[Joseph Morsel]]) Communautés d'habitants au Moyen Âge ({{sp-|XI|-|XV|s}})|luòc=[[París]]|editor=[[Sorbonne Université|Presses universitaires de la Sorbonne]]|data=2018|legir en linha=https://books.openedition.org/psorbonne/54063?lang=fr|pages=421-461}}&lt;/ref&gt;. 

==Geografia==
===Situacion===
La linha daus Puèis z-es situada dins le [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe|pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha]], a l'oèst de [[Clarmont-Ferrand]], dins le departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la region [[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse Aups]]. S'agís d'un grop de volcans alinhats segon un aisse orientat nòrd-sud, sobre una benda de 3 a 5 &lt;abbr&gt;km&lt;/abbr&gt; de large per un pauc mai de 45 &lt;abbr&gt;km&lt;/abbr&gt; de lonjor.

Los monts Domas son entorats per las regions naturelas seguentas :

* a l'oèst e au nòrd per la [[Combralha]] ;
* a l'èst per la [[Limanha (contrada)|Limanha]] ;
* au sud-oèst per los [[Monts Dòr]].

===Topografia===

[[Fichièr:Chaîne des Puys - 139.jpg|vinheta|Versant septentrionau de la linha daus Puèis despuèi le puèi Parion ; de gaucha a dreita, le puèi de Fraisse (darrèir le conifère), los puèis de Las Gotas e Chopina, le [[puèi de l'Oschadèira]], los puèis bessons de la Cauquilha e de Jume, le puèi de Chaumont e le puèi de la Nugèira.]]

La linha daus Puèis (1 000–1 465 &lt;abbr&gt;m&lt;/abbr&gt;), orientada nòrd-sud, se tròba sobre la planesa daus Domas (700–1 000 &lt;abbr&gt;m&lt;/abbr&gt;), un [[òrst]] que domina a l'èst le [[graben]] de la plana de [[Limanha (contrada)|Limanha]] ([[rift]] continentau). Los dos ensembles son separats per una [[falha]] normala, escarpament caracterizat per una desclivitat a l'entorn de 30° e una desnivelacion que pòt aténher mai d'una centena de mètres. La linha compòrta una centena d'edificis volcanics apelats ''puèis''.

Aquels [[Volcan|volcans]] datan de l'èra [[Quaternari|quaternària]], las promèiras erupcions aguèron luòc i a autorn de 95 000 ans, las mai recentas i a 8 600 ans, ce que fai dire a la comunautat scientifica qu'una represa de l'activitat volcanica dins aquela region z-es possible. Quauques v-uns d'aquels puèis an de cratèrs, d'autres pas. La quasi totalitat daus puèis, au contrari daus [[Cantal (montanha)|monts dau Cantau]] o daus [[monts Dòr]], son d'edificis monogenics : la construccion daus volcans resulta d'una sola fasa d'activitat eruptiva ; qu'es per de qué aquels volcans son de talha tan modèste.

En efèit, la nautor absoluda daus puèis varia generalament entre 100 e 300 &lt;abbr&gt;m&lt;/abbr&gt; ; sol le [[Puèi de Doma (mont)|Puèi de Doma]] despassa notablament aquela nautor, per ce que s'enauta a 550 &lt;abbr&gt;m&lt;/abbr&gt; au dessús de la planesa daus Domas, [[sòcle ercinian]] (sòcle gneissic froncit que se dislòca i a près de 350 millions d'annadas mentre l'orogenèsi erciniana associada embei la mesa en plaça de ganitoïdes — granits, dioritas, gabros — intrusius dins las ròchas metamorficas) sobre la quna se son installats los volcans. La chadena daus puèis compren maitot de [[maars]] de nautor enquèra mendra.

=== Lista daus volcans ===

Los volcans son dau nòrd au sud :
* le [[maar]] dau [[gorg de Tazenat|gorg de Tasenac]] ;
* le [[puèi de Montiroir]] ;
* le [[puèi de Chalard]] ;
* le [[suc de Beaunit]] ;
* le [[puèi de Monceau]] ;
* le [[puèi de Veirèiras]] ;
* le [[puèi du Teulet]] ;
* le [[puèi de Champ Valleix]] ;
* le [[puèi de Pradet]] ;
* le [[puèi de Paunhac]], prigondament entalhat per una peirèira sarrada en 2001&lt;ref&gt;[http://www.charbonniereslesvarennes.fr/fr/information/16256/le-puy-paugnat Puy de Paugnat sur le site de la mairie de Charbonnières-les-Varennes].&lt;/ref&gt; ;
* le [[puèi de la Banèira]], a l'èst, en bordadura de la falha ;
* le [[puèi la Baneyre]] ;
* le [[puèi daus Marescs]] ;
* le [[puèi de la Gouly]] ;
* le [[puèi de l'Espinassa]] ;
* le [[suc de la Loba]] ;
* le [[puèi de Tressous]] ;
* le [[puèi de la Nugèira]] ;
* le [[puèi de Ténuzet]], en cors de desmantelament per una peirèira ;
* le [[puèi de l'Oschadèira]], esgolat ;
* los puèis bessons de [[Puy de Jumes|Jume]] e de [[Puy de la Coquille|la Cauquilha]] ;
* le [[puèi de Clarmont]] ;
* le [[puèi de Chanac]] ;
* le [[Puèis Chopina e de las Gotas|puèi de las Gotas]], còne d'escòrias traversat per l'edifici traquitic dau [[Puèis Chopina e de las Gotas|puèi Chopina]] ;
* le [[puèi de Chaumont]] ;
* le [[Petit Sarcoui]] ;
* le [[puèi de Porcherolles]] ;
* le [[puèi de Lemptégy]], desmantelat per una peirèira, vengut luòc toristic e d'estudis volcanologics&lt;ref&gt;[http://www.auvergne-volcan.com/presentation/presentation.asp Visite du volcan de Lemptégy].&lt;/ref&gt; ;
* le [[Grand Sarcouy|Grand Sarcoui]] ;
* la [[Croix Mory]] ;
* le [[puèi de las Golas]] ;
* le [[puèi de Fraisse]] ;
* le [[puèi de Còsme]] ;
* le [[puèi Pariou]] ;
* le [[Puèi de Clarzon]] ;
* le [[Grand Suchet]] ;
* le [[Petit Suchet]] ;
* le [[puèi Balmet]] ;
* le [[puèi Fuelhós]] ;
* le [[puèi Plantas]] ;
* le [[puèi de Gorce]] ;
* le [[Petit puèi de Doma]] ;
* le [[puèi de Colèiras]] ;
* le [[puèi de Doma (mont)|puèi de Doma]] ;
* le [[Le Petit Sault|Petit Sault]] ;
* le [[Le Grand Sault|Grand Sault]] ;
* le [[puèi Lacrotz]] ;
* le [[puèi de Besaça]] ;
* le [[puèi des Grosmanaux]] ;
* le [[puèi de Salomon]] ;
* le [[puèi de Gravanèira]], un pauc a part, a l'èst, en bordadura de la falha, prigondament entalhat per una peirèira sarrada en 1978 ;
* le [[puèi de Monchier]] ;
* los [[puèis de Barme]], la partida oèst es entalhada per una peirèira sarrada en 1989 per decision prefectorala&lt;ref&gt;[https://www.legifrance.gouv.fr/affichJuriAdmin.do?idTexte=CETATEXT000007838313 Jugement du conseil d'état].&lt;/ref&gt; ;
* le [[puèi de la Morena]] ;
* le [[Puèi de Las Chalms]] ;
* le [[puèi de Montchar]] ;
* le [[puèi de Biaune]] ;
* le [[puèi Pelat]] ;
* le [[puèi de Cocuset]] ;
* le [[puèi de Mercuer]] ;
* le [[puèi de Montelhet]] ;
* le [[puèi de la Mai]], esgolat ;
* le [[puèi de la Vacha]] e son besson le [[puèi de Las Olas]], esgolats ;
* le [[puèi de Porcharet]] ;
* le [[puèi de Montjuger]] ;
* le [[puèi de Montgy]] ;
* le [[Puèi de Montchalm (Aidac)|puèi de Montchalm]] ;
* le [[puèi de Vichatèl]] ;
* le [[puèi de la Topa]], en cors de desmantelament per una peirèira ;
* le [[puèi de Charmont]] ;
* le [[puèi de Borsós]] ;
* le [[puèi de la Comba Grassa]] ;
* le [[puèi Nan]] ;
* le [[puèi de la Ròda]] ;
* le [[puèi de l'Enfèrn]], chavat per una ribèira ;
* le [[maar]] de la [[narsa d'Espinassa]] ;
* le [[puèi de Monténard]].

==Nòtas==
&lt;ref&gt;Johannes Baier: ''Das Vulkanfeld Chaîne des Puys.'' In: Aufschluss 72 (6), S. 310–321, 2021.&lt;/ref&gt;
&lt;references /&gt;

{{Multibendèl|Portal geografia|Portal environament|Portal Auvèrnhe|Portal Occitània}}

[[Categoria:Monts Domats]]
[[Categoria:Contrada d'Auvèrnhe]]
[[Categoria:Parçan occitan]]
[[Categoria:Massís de montanha del Massís Central]]</text>
      <sha1>0lhn3hesgtiv2zvdlw0cst0b2ifvvpq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511032</id>
      <parentid>2511028</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Valentin d'Auvèrnha</username>
        <id>46064</id>
      </contributor>
      <origin>2511032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9302" sha1="su43w5om8d01mokwpwydc54blqgx8ou" xml:space="preserve">{{Dialècte Auvernhat}}
{{Infobox Geografia fisica}}
Los '''Monts Domas''', la '''Chadena daus Puèis'''&lt;ref&gt;Traduccion literala dau [[francés]].&lt;/ref&gt; o la '''Linha daus/de los Puèis'''&lt;ref&gt;[[Joan Ros (1950-)|Joan Ros]], ''L'Auvergnat de Poche'', Chennevières-sur-Marne (Val-de-Marne), Assimil, &lt;abbr&gt;coll.&lt;/abbr&gt; « Assimil évasion », 2002, 246 &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt;, « Les volcans. Los volcans », &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 70-76.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Çaucle Tèrra d'Auvèrnha]], Bïzà Neirà ([[Nòrma bonaudiana|Bisa Nèira]]), n°166, [[Chambalèira]], p.49. &quot;là lenhà deù Peù&quot;.&lt;/ref&gt;'''&lt;ref&gt;{{Obratge|lenga=fr|autor1=[[Joan Ros]]|títol=L'auvergnat de poche|passage=70-76|luòc=Chennevières-sur-Marne (Val-de-Marne)|editor=[[Assimil]]|colleccion=Assimil évasion|data=2002|paginas totalas=246|isbn=978-2-7005-0319-7|isbn2=2700503198|títol capítol=Les volcans. Los volcans}}&lt;/ref&gt;''' z-es un ensemble d'a l'entorn de 80 &lt;abbr&gt;volcans&lt;/abbr&gt; que s'estiran sobre mai de 45 &lt;abbr&gt;km&lt;/abbr&gt; sobre la planesa daus Domas dins le nòrd dau [[Massís Central|Massís Centrau]] e forman una [[contrada d'Occitània]]&lt;ref&gt;Segon la classificacion de [[Frederic Zégierman]].&lt;/ref&gt; situada en [[Auvèrnhe|Auvèrnha]]. Aquel ensemble fai partida mai dau [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe|pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha]].

Associada embei la [[falha]] de [[Limanha (plana)|Limanha]], la chadena daus Puèis seguèt inscriuta le 2 de julhet 2018 sobre la lista daus sites naturaus dau [[Patrimòni Mondial de l'Umanitat|patrimòni mondiau]] de l'[[UNESCO]] per la &lt;abbr&gt;42&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; session dau Comitat dau patrimòni mondiau, coma « naut luòc [[Tectonica de las placas|tectonic]] ».

Sa viala principala z-es [[Pontgibaud]].

[[Piare Bonaud]] baila tanben las fòrmas ''Leù Mou Doumad'' e ''Leù Doumei'' dins son diccionari francés-auvernhat, mas aquelas formas an gis d'indicacions geograficas e son pas utilizadas&lt;ref&gt;[[Piare Bonaud]], ''Nouveau Dictionnaire Général Français-Auvergnat'', éditions Créer, [[Sant Estève]], 1999, p. 224.&lt;/ref&gt;. Emmanuel Grélois menciona le tèrme ''Monts Domés''&lt;ref&gt;{{Article|lenga=francés|autor1=Emmanuel Grélois|títol=Un lieu incertain dans les monts Dôme (Auvergne) : La Moréno|periodic=(dir. [[Joseph Morsel]]) Communautés d'habitants au Moyen Âge ({{sp-|XI|-|XV|s}})|luòc=[[París]]|editor=[[Sorbonne Université|Presses universitaires de la Sorbonne]]|data=2018|legir en linha=https://books.openedition.org/psorbonne/54063?lang=fr|pages=421-461}}&lt;/ref&gt;. 

==Geografia==
===Situacion===
La linha daus Puèis z-es situada dins le [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe|pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnha]], a l'oèst de [[Clarmont-Ferrand]], dins le departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la region [[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse Aups]]. S'agís d'un grop de volcans alinhats segon un aisse orientat nòrd-sud, sobre una benda de 3 a 5 &lt;abbr&gt;km&lt;/abbr&gt; de large per un pauc mai de 45 &lt;abbr&gt;km&lt;/abbr&gt; de lonjor.

Los monts Domas son entorats per las regions naturelas seguentas :

* a l'oèst e au nòrd per la [[Combralha]] ;
* a l'èst per la [[Limanha (contrada)|Limanha]] ;
* au sud-oèst per los [[Monts Dòr]].

===Topografia===

[[Fichièr:Chaîne des Puys - 139.jpg|vinheta|Versant septentrionau de la linha daus Puèis despuèi le [[puèi Parion]] ; de gaucha a dreita, le puèi de Fraisse (darrèir le conifère), los puèis de Las Gotas e Chopina, le [[puèi de l'Oschadèira]], los puèis bessons de la Cauquilha e de Jume, le puèi de Chaumont e le puèi de la Nugèira.]]

La linha daus Puèis (1 000–1 465 &lt;abbr&gt;m&lt;/abbr&gt;), orientada nòrd-sud, se tròba sobre la planesa daus Domas (700–1 000 &lt;abbr&gt;m&lt;/abbr&gt;), un [[òrst]] que domina a l'èst le [[graben]] de la plana de [[Limanha (contrada)|Limanha]] ([[rift]] continentau). Los dos ensembles son separats per una [[falha]] normala, escarpament caracterizat per una desclivitat a l'entorn de 30° e una desnivelacion que pòt aténher mai d'una centena de mètres. La linha compòrta una centena d'edificis volcanics apelats ''puèis''.

Aquels [[Volcan|volcans]] datan de l'èra [[Quaternari|quaternària]], las promèiras erupcions aguèron luòc i a autorn de 95 000 ans, las mai recentas i a 8 600 ans, ce que fai dire a la comunautat scientifica qu'una represa de l'activitat volcanica dins aquela region z-es possible. Quauques v-uns d'aquels puèis an de cratèrs, d'autres pas. La quasi totalitat daus puèis, au contrari daus [[Cantal (montanha)|monts dau Cantau]] o daus [[monts Dòr]], son d'edificis monogenics : la construccion daus volcans resulta d'una sola fasa d'activitat eruptiva ; qu'es per de qué aquels volcans son de talha tan modèste.

En efèit, la nautor absoluda daus puèis varia generalament entre 100 e 300 &lt;abbr&gt;m&lt;/abbr&gt; ; sol le [[Puèi de Doma (mont)|Puèi de Doma]] despassa notablament aquela nautor, per ce que s'enauta a 550 &lt;abbr&gt;m&lt;/abbr&gt; au dessús de la planesa daus Domas, [[sòcle ercinian]] (sòcle gneissic froncit que se dislòca i a près de 350 millions d'annadas mentre l'orogenèsi erciniana associada embei la mesa en plaça de ganitoïdes — granits, dioritas, gabros — intrusius dins las ròchas metamorficas) sobre la quna se son installats los volcans. La chadena daus puèis compren maitot de [[maars]] de nautor enquèra mendra.

=== Lista daus volcans ===

Los volcans son dau nòrd au sud :
* le [[maar]] dau [[gorg de Tazenat|gorg de Tasenac]] ;
* le [[puèi de Montiroir]] ;
* le [[puèi de Chalard]] ;
* le [[suc de Beaunit]] ;
* le [[puèi de Monceau]] ;
* le [[puèi de Veirèiras]] ;
* le [[puèi du Teulet]] ;
* le [[puèi de Champ Valleix]] ;
* le [[puèi de Pradet]] ;
* le [[puèi de Paunhac]], prigondament entalhat per una peirèira sarrada en 2001&lt;ref&gt;[http://www.charbonniereslesvarennes.fr/fr/information/16256/le-puy-paugnat Puy de Paugnat sur le site de la mairie de Charbonnières-les-Varennes].&lt;/ref&gt; ;
* le [[puèi de la Banèira]], a l'èst, en bordadura de la falha ;
* le [[puèi la Baneyre]] ;
* le [[puèi daus Marescs|puèi Desmarest]] ;
* le [[puèi de la Gouly]] ;
* le [[puèi de l'Espinassa]] ;
* le [[suc de la Loba]] ;
* le [[puèi de Tressous]] ;
* le [[puèi de la Nugèira]] ;
* le [[puèi de Ténuzet]], en cors de desmantelament per una peirèira ;
* le [[puèi de l'Oschadèira]], esgolat ;
* los puèis bessons de [[Puy de Jumes|Jume]] e de [[Puy de la Coquille|la Cauquilha]] ;
* le [[puèi de Clarmont]] ;
* le [[puèi de Chanac]] ;
* le [[Puèis Chopina e de las Gotas|puèi de las Gotas]], còne d'escòrias traversat per l'edifici traquitic dau [[Puèis Chopina e de las Gotas|puèi Chopina]] ;
* le [[puèi de Chaumont]] ;
* le [[Petit Sarcoui]] ;
* le [[puèi de Porcherolles]] ;
* le [[puèi de Lemptégy]], desmantelat per una peirèira, vengut luòc toristic e d'estudis volcanologics&lt;ref&gt;[http://www.auvergne-volcan.com/presentation/presentation.asp Visite du volcan de Lemptégy].&lt;/ref&gt; ;
* le [[Grand Sarcouy|Grand Sarcoui]] ;
* la [[Croix Mory]] ;
* le [[puèi de las Golas]] ;
* le [[puèi de Fraisse]] ;
* le [[puèi de Còsme]] ;
* le [[puèi Parion]] ;
* le [[Puèi de Clarzon]] ;
* le [[Grand Suchet]] ;
* le [[Petit Suchet]] ;
* le [[puèi Balmet]] ;
* le [[puèi Fuelhós]] ;
* le [[puèi Plantas]] ;
* le [[puèi de Gorce]] ;
* le [[Petit puèi de Doma]] ;
* le [[puèi de Colèiras]] ;
* le [[puèi de Doma (mont)|puèi de Doma]] ;
* le [[Le Petit Sault|Petit Sault]] ;
* le [[Le Grand Sault|Grand Sault]] ;
* le [[puèi Lacrotz]] ;
* le [[puèi de Besaça]] ;
* le [[puèi des Grosmanaux]] ;
* le [[puèi de Salomon]] ;
* le [[puèi de Gravanèira]], un pauc a part, a l'èst, en bordadura de la falha, prigondament entalhat per una peirèira sarrada en 1978 ;
* le [[puèi de Monchier]] ;
* los [[puèis de Barme]], la partida oèst es entalhada per una peirèira sarrada en 1989 per decision prefectorala&lt;ref&gt;[https://www.legifrance.gouv.fr/affichJuriAdmin.do?idTexte=CETATEXT000007838313 Jugement du conseil d'état].&lt;/ref&gt; ;
* le [[puèi de la Morena]] ;
* le [[Puèi de Las Chalms]] ;
* le [[puèi de Montchar]] ;
* le [[puèi de Biaune]] ;
* le [[puèi Pelat]] ;
* le [[puèi de Cocuset]] ;
* le [[puèi de Mercuer]] ;
* le [[puèi de Montelhet]] ;
* le [[puèi de la Mai]], esgolat ;
* le [[puèi de la Vacha]] e son besson le [[puèi de Las Olas]], esgolats ;
* le [[puèi de Porcharet]] ;
* le [[puèi de Montjuger]] ;
* le [[puèi de Montgy]] ;
* le [[Puèi de Montchalm (Aidac)|puèi de Montchalm]] ;
* le [[puèi de Vichatèl]] ;
* le [[puèi de la Topa]], en cors de desmantelament per una peirèira ;
* le [[puèi de Charmont]] ;
* le [[puèi de Borsós]] ;
* le [[puèi de la Comba Grassa]] ;
* le [[puèi Nan]] ;
* le [[puèi de la Ròda]] ;
* le [[puèi de l'Enfèrn]], chavat per una ribèira ;
* le [[maar]] de la [[narsa d'Espinassa]] ;
* le [[puèi de Monténard]].

==Nòtas==
&lt;ref&gt;Johannes Baier: ''Das Vulkanfeld Chaîne des Puys.'' In: Aufschluss 72 (6), S. 310–321, 2021.&lt;/ref&gt;
&lt;references /&gt;

{{Multibendèl|Portal geografia|Portal environament|Portal Auvèrnhe|Portal Occitània}}

[[Categoria:Monts Domats]]
[[Categoria:Contrada d'Auvèrnhe]]
[[Categoria:Parçan occitan]]
[[Categoria:Massís de montanha del Massís Central]]</text>
      <sha1>su43w5om8d01mokwpwydc54blqgx8ou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ipolit Bochard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38558</id>
    <revision>
      <id>2511080</id>
      <parentid>2313032</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>/* Formacion */</comment>
      <origin>2511080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="kdy0w96uy967gwf2sc7cjkim9vizbyi" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=istoria
|carta=
}}
[[File:Hipólito_Bouchard.jpg|thumb|right|200px|Ipolit de Bochard]]
'''Ipolit Bochard'''  ([[Bòrmas]], lo [[15 de genèr]] de [[1780]] - [[Peró]], lo [[4 de genèr]] de [[1837]]) que ho un marin [[provença|provençau]] qui vadó [[corsari]] de las [[Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata]] (futura Republica Argentina) a la neishença d'aqueth país e qui lutè (a [[Combat de San Lorenzo|San Lorenzo]] e suber las aigas) per l'independéncia [[argentina]]. 

La soa mission com corsari que ho d'atacar los interèsses [[Espanha|espanhòus]], de perseguir la luta per l'independéncia e de representar Argentina suber las [[mar]]s.

Qu'ei per aqueths motius qu'ataquè navius espanhòus, que liberè esclaus a [[Madagascar]], qu'assegurè ua entrepresa diplomatica dab lo rei de [[Hawaii]], qu'ataquè las còstas de [[Califòrnia]] (que l'annexè formaument a Argentina) e que participè a la liberacion de [[Peró]].

La banèra argentina deu son vaishèth qu'inspirè au son passatge los drapeus de quauques futuras nacions d'[[America Centrau]] (per'mor e ho per eras la purmèra banèra antiespanhòu de l'independéncia e que ho la purmèra banèra de las ancianas [[Províncias Unidas del Centre de l'America|Províncias Unidas dau Centre de l'America]]): [[Guatemala]], [[Lo Salvador]], [[Honduras]], [[Nicaragua]] (mei vededer dens la purmèra version istorica d'aquesta banèra) e l'efemèra [[Republica de Chiapas]].

== Formacion ==
Hilh de Loís Bochard e de Terèsa Brunet e vadut [[Bòrmas]], au ras de [[Sant Tropetz]], Bouchard qu'avó mantuns còps quan èra mainatge lo parat de descobrir la vita de la mar. En [[1798]] qu'entrè dens la [[marina francesa]] qui'u hè exerçar en [[Egipte]] e [[Haití (illa)|Haití]] devath los òrdis de [[Charles-Victor-Emmanuel Leclerc]].

Qu'arribè a Buenos Aires (alavèts [[Vicereiautat de l'Arriu de la Plata]]) chic abans la [[Revolucion de Mai]] e que ho nomat comandant dens la flòta revolucionària; au cap deu son vaishèth (lo ''25 de Mayo'') qu'avó la soa batejada deu huec a [[San Nicolás de lo Arroyos]] lo [[2 de març]] de [[1811]].

Enrollat après dens los [[Granadèrs a Chivau]] deu ''Libertador'' [[José de San Martín]], que participè d'un biaish determinant dens lo famós [[Combat de San Lorenzo]] (que ho destacat per aver presa la banèra enemiga).

{{DEFAULTSORT:Bochard, Ipolit de}}

[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Marin provençau]]
[[Categoria:Corsari]]
[[Categoria:Pirata francés]]
[[Categoria:Pirata occitan]]
[[Categoria:Personalitat francesa]]
[[Categoria:Marin d'Empèri]]
[[Categoria:Naissença en 1780]]
[[Categoria:Decès en 1837]]

{{Multibendèl|Portal Provença|Portal Argentina}}</text>
      <sha1>kdy0w96uy967gwf2sc7cjkim9vizbyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Garbura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42907</id>
    <revision>
      <id>2511033</id>
      <parentid>2496904</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>correccions</comment>
      <origin>2511033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2167" sha1="6a88s3corpavr5rra79in9idve3i8uo" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Imatge:Topin1.jpg|200px|thumb|Topin bearnés]]La '''garbura''' qu'ei la sopa de [[caulet]]s tradicionau e correnta de [[Bearn]] e [[Gasconha]]. 

Que coneish mantua varianta mes, en generau, totas que partatjan ua varietat de legum ([[caulet]]s e [[hava]]s mei que mei, dab combinasons possiblas de [[carròta]]s, [[nap]]s, [[poma de tèrra|pomas de tèrra]], [[porrets]], [[alh]], [[ceba]], [[gerbeta]], [[péber]] e a còps [[tomata]]) qui son borits un par d'òras en un [[topin]] (tanben aperat ''topia'' au femenin) dab un tròç de carn (tradicionaument lo qui n'èra pas emplegat taus autes plats : [[cambajon]] o lo son òs, patas o còth de [[guit]] o de [[garia]]… a còps simpament remplaçat per [[òli]] o grèish de guitentà hornir ua hont de [[graisha|grèisha]]).

Segon lo diccionari de [[Littré]] (citat dens l'article ''Garbure'' deu diccionari bearnés de [[Pau Raimond]] e [[Vastin Lespin]]) la qualitat que's coneish a la densitat e dens las géncers lo culhèr qu'i pòt demorar quilhat tot solet. 

Dens la literatura, la garbura, adaptabla tant a las borsas pleas com a las vueitas, qu'ei lo sol plat economicament accessible au praube [[Lo Capitani Fracasse|Capitani Fracasse]] (lo baron de Sigonhac) dens lo purmèr capítol deu roman de [[Teofil Gautièr]] :

''Le Baron s’assit en silence devant la petite table, après avoir répondu d’un geste de main bienveillant au salut respectueux de Pierre.''

''Celui-ci détacha la marmite de la crémaillère, en versa le contenu sur son pain taillé d’avance dans une écuelle de terre commune qu’il posa devant le Baron ; c’était ce potage vulgaire qu’on mange encore en Gascogne, sous le nom de garbure ;''

Dens lo son libe ''Le bal des célibataires'', lo sociològ bearnés [[Pèir Bordièu|Pèir Bordiu]] qu'escriu que la garbura, plat collectiu qui amassava los qui tribalhavan a l'ostau, que dava a la [[gaha]] de la mestressa de maison l'estatut d'un scèptre qui's transmetèva com simbòl de poder.

{{multibendèl|gastronomia|portal Bearn|portal Gasconha}}

[[Categoria:Gastronomia de Bearn]]
[[Categoria:Gastronomia de Gasconha]]</text>
      <sha1>6a88s3corpavr5rra79in9idve3i8uo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Martín Loustau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59526</id>
    <revision>
      <id>2511069</id>
      <parentid>1873597</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="496" sha1="1p6d57jy2z4z4cp5koteb4jnmxo0dh0" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Imatge:MLousteau.jpg|thumb|200px|Martín Loustau]]'''Martín Lousteau''' (en occitan ''Lostau'' - lo [[8 de deceme]] de [[1970]]) que ho lo purmèr ministre nomat per la presidenta [[argentina]] [[Cristina Fernández de Kirchner]]. Que demissionè a la debuta de [[2008]] per'mor deu conflicte dab los proprietaris agricòlas.

{{portal Argentina}}

[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Ministre argentin de l'economia]]
[[Categoria:Naissença en 1970]]</text>
      <sha1>1p6d57jy2z4z4cp5koteb4jnmxo0dh0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511070</id>
      <parentid>2511069</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="522" sha1="3utilg9it5t8bymooucpzhzp9gr13t6" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Imatge:MLousteau.jpg|thumb|200px|Martín Loustau]]'''Martín Lousteau''' (en occitan ''Lostau'' - lo [[8 de deceme]] de [[1970]]) que ho lo purmèr ministre nomat per la presidenta [[argentina]] [[Cristina Fernández de Kirchner]]. Que demissionè a la debuta de [[2008]] per'mor deu conflicte dab los proprietaris agricòlas.

{{portal Argentina}}

{{ORDENA:Lostau, Martin}}
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Ministre argentin de l'economia]]
[[Categoria:Naissença en 1970]]</text>
      <sha1>3utilg9it5t8bymooucpzhzp9gr13t6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comte de Lautréamont</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61668</id>
    <revision>
      <id>2511057</id>
      <parentid>2401039</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5424" sha1="h3oft4aqltglmpts60vg749gyk2o37d" xml:space="preserve">{{Infobox Escrivan
| nom = Lautréamont
| imatge = Lautréamont.jpg
| talha imatge = 225px
| legenda = 
| nom de naissença = Isidore Lucien Ducasse
| nom aliàs = comte de Lautréamont
| activitat = 
| data de naissença = 4 d'abril de 1846
| luòc de naissença = [[Montevideo]], {{Uruguai}}
| data de decès = 24 de novembre de 1870
| luòc de decès = [[París]], {{França}}
| lenga = [[francés]]
| movement = 
| genre = [[Poesia]]
| distincions = 
| òbra = &lt;div&gt;
*''[[Les Chants de Maldoror|Chants de Maldoror]]''
&lt;/div&gt; 
&lt;!-- | complement = &lt;div&gt;
*
&lt;/div&gt; --&gt;
}}


&lt;ref&gt;Modèl [[Vida]], ''made in Occita[[Imatge:Flag of Occitania (with star).svg|20 px]][[Imatge:Flag of Catalonia.svg|20 px]]lonha...  &lt;/ref&gt;'''Isidòr Lucian deu Casse''' (''Isidore Lucien Ducasse'' per l'estat civil ''francés'' , nascut a [[Montevideo]], [[Uruguai]] lo [[4 d'abril]] de [[1846]], defuntat a [[París]] lo [[24 de novembre]] de [[1870]]), autobatejat '''Comte de Lautréamont''' per causida pròpia, es un escrivan occitan (lo son pair, a [[Tarba]] e vadè) de lenga francesa, autor d'una òbra flamejaira, inclassificabla e irrecuperabla (subretot per '''''tota mena''''' d'entitat o institucion oficialas que siá...), titolada '''''Les Chants de Maldoror'''''.

Aquesta òbra (publicada per primièra vegada a [[Brussèlas]], [[Belgica]] en [[1868]]), de VI Cants (de pròsa) es lèumens considerada coma precursora del ''[[surrealisme]]'' mas subretot simbolica e exemple sendent de la ''[[libertat de crear]]'' per tot artista, fòra dògmas e fòra capèlas, e d'afortir la preminéncia de l' '''''[[albir]]''''' de cada èsser uman a causir la siá destinada, la siá astrada e lo siu destin, fàcias a las fòrças senhorejairas a l'epòca siá dins la societat del ''bon goût (... &quot; français &quot;...)'' o la ''retenue''.&lt;br/&gt;Alandèt, en çò far, las pòrtas de la creacion poetica desliurada, amb lo siu Trobar miraudiós.

== l''''Òme''' ==
[[Imatge:Lautréamont by Vallotton.jpg|thumb|300 px|right|... ''[[Lo Comte de Lautreamont]]'' per en [[Felix Vallotton]]... ]]

== La Vida ==
== L' Òbra ==
===Lo '''Cap d'òbra'''===
===='''''Les Chants de Maldoror'''''====
==Citacions==
[[Imatge:Maldoror-Chant VI-paragraphe1-Beau comme-2.jpg|thumb|300 px|right|... ]]
* ''[[Cada còp que me legiguèri Shakespeare, me ne semblèt qu'esbocinavi la cervèla d'un jaguar.]]'' &lt;ref&gt; Poesias II &lt;/ref&gt; 
* ''[[Tota l'aiga de la mar ne sufiriá pas per lavar una flapa de sang intellectuala.]]'' &lt;ref&gt; Poesias I&lt;/ref&gt;
* ''[[Me ne coneissi ges obstacle que se passe las fòrças de l'esperit uman, franc vertat.]]'' &lt;ref&gt; Poesias II&lt;/ref&gt;
* ''[[Lo roman es un genre fals per çò que descriu las passions per elas meteissas:la conclusion morala es absenta.Descriure las passions es pas res: ne sufís d'èsser un pauc chacal, un pauc voltor, un pauc pantèra.]]'' &lt;ref&gt; Poesias...&lt;/ref&gt;
* ''[[Aritmetica!Algèbra!Geometria!trinitat grandiòsa!triangle lumenós!Lo que vos coneguèt pas es un èsser dessenat.]]'' &lt;ref&gt; Los Cants de Maldoror... &lt;/ref&gt;
** ... '''''[[Ieu te saludi Pèugue vièlh!]]''''' &lt;ref&gt;... Cant I § 9 p 54 de l'edicion de 1963, amb opinions e avejaires d'en [[Poulet Malassis]] e'n [[Valéry Larbaud]].Tèxt establit per en [[Maurice Saillet]], colleccion [[Le Livre de poche]] [[Librairie Générale Française]]&lt;/ref&gt;
*** ... '''''[[Mas sapiatz que la poesia es en pertot que se tròba, lai ont n'es pas lo risolet, e tan trufaire que n'es pèc, de l'òme de la cara de Guit.]]&lt;ref&gt; ... Cant VI § 1 p 319 ''op cit'' &lt;/ref&gt;
**** ... '''''[[Es tan polit (...) coma lo rescontre fortuït sus una taula de disseccion entre una maquina de cóser e un virapluèja!]]''''' &lt;ref&gt;... ''idem'' p 322&lt;/ref&gt;

==Bibliografia generala==
[[Imatge:Wikisource logo suggestion - curved books.png|75 px]]
[[Imatge:Accessories-text-editor.png|100 px]]

=== Bibliografia de l'òbra ===
==== edicions originalas ====
===== Los Cants de Maldoror =====
** '''[[Comte de Lautréamont...]]''' '''''Les Chants de Maldoror'''''  cò en [[Lacroix, Verboeckhoven et Cie]] [[Brussèlas]] [[1868]]

===== Poesias =====
** ''' [[Comte de Lautréamont...]]''' ''Poesies I &amp; Poesies II'' ''brocaduras'' estampadas per en [[Balitout, Questroy et Cie]] [[París]] [[1870]]

==== Òbras completas ==== 
** '''[[Comte de Lautréamont]]''': '''''Oeuvres complètes'''''... editadas per [[Jean-Luc Steinmetz]] [[Bibliothèque de la Pléiade]] [[Gallimard]] [[París]] [[2009]]

=== Bibliografia a l'entorn de l'òbra ===

== Vejatz tanben ==
== Ligams extèrnes ==
* [[Imatge:Www.gif|50 px]]

* {{fr}} [http://www.maldoror.org  Maldoror '''''Lo''''' sit]
* {{fr}} [http://www.operademaldoror.blogspot.com  L'Opera de Maldoror d'en Jean-Louis Manceau - Tarba 2007]

== Ligams videografics ==
* [[Imatge:Video.jpg|75 px]]

* [http://www.youtube.com]

** sus '''[[YouTube]]'''... mai de ''[[46]]''  documents subre lo '''[[Comte de Lautréamont]]''' en picar coma clau ''[[Comte de Lautreamont]]''

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references /&gt;


{{Portal literatura}}

{{DEFAULTSORT:Lautreamont, Comte de}}

[[Categoria:Poèta simbolista]]
[[Categoria:Nom de pluma]]
[[Categoria:Escrivan francés del sègle XIX]]
[[Categoria:Poèta francés del sègle XIX]]
[[Categoria:Escrivan occitan]]
[[Categoria:Occitan d'Uruguai]]
[[Categoria:Naissença en 1846]]
[[Categoria:Naissença a Montevideo]]
[[Categoria:Decès en 1870]]
[[Categoria:Decès a París]]</text>
      <sha1>h3oft4aqltglmpts60vg749gyk2o37d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Juan Cassoulet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61732</id>
    <revision>
      <id>2511084</id>
      <parentid>2146290</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="386" sha1="35371tru59jk6pozly1bhwl0m31xl3x" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
'''Juan Cassoulet''' ([[Azul]], província de [[Buenos Aires]], [[1873]] - [[Buenos Aires]], [[9 d'octobre]] de [[1949]]) que ho un deus purmèr pilòt de competicion e campion de corrudas [[automobila]]s d'[[Argentina]], a la debuta deu [[sègle XX]].

{{modèl:Portal:Argentina}}

[[Categoria:Automobila en Argentina]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]</text>
      <sha1>35371tru59jk6pozly1bhwl0m31xl3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511085</id>
      <parentid>2511084</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="479" sha1="etl3a6ar51ygrfdvycq8uua7ajpxt6c" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
'''Juan Cassoulet''' (que se pòt occitanizar coma ''Joan Caçolet''; [[Azul]], província de [[Buenos Aires]], [[1873]] - [[Buenos Aires]], [[9 d'octobre]] de [[1949]]) que ho un deus purmèr pilòt de competicion e campion de corrudas [[automobila]]s d'[[Argentina]], a la debuta deu [[sègle XX]].

{{modèl:Portal:Argentina}}

{{ORDENA:Cacolet, Joan}}&lt;!--Joan Caçolet--&gt;
[[Categoria:Automobila en Argentina]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]</text>
      <sha1>etl3a6ar51ygrfdvycq8uua7ajpxt6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dalmiro Varela Castex</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61976</id>
    <revision>
      <id>2511083</id>
      <parentid>2146201</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="411" sha1="qjq01gcu8i3fyuwd651nux27dse0wk0" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
'''Dalmiro Varela Castex''' que ho la purmèra persona e gavidar veïculs automobils en [[Argentina]] (en purmèr un tricicle de [[Dion Bouton]], puish ua veitura [[Decauville]] e, arron ua auta veitura de [[Benz]]). Qu'ei tanben lo fondator de l'[[Automóvil Club Argentino]].

{{modèl:Portal:Argentina}}

[[Categoria:Automobila en Argentina]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]</text>
      <sha1>qjq01gcu8i3fyuwd651nux27dse0wk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Numa Ayrinhac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63294</id>
    <revision>
      <id>2511082</id>
      <parentid>1937577</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="924" sha1="306xtc6eml4yh1dkglb6emrq24mmxcr" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
'''Numa Camille Ayrinhac''' ([[Espaliu]], [[5 de setembre]] de [[1881]]&lt;ref&gt;Archius departamentals d'Avairon, Estat-civil d'Espaliu, Naissenças en 1881, acte n°78 del 6 de setembre&lt;/ref&gt; - [[Buenos Aires]], lo [[23 de març]] de [[1951]]) que ho un pintre argentin d'origina [[roergue|roergata]] qui realizè portrèits oficiaus d'[[Evita|Eva Peron]], de la soa familha e deu cople presidenciau. Lo son retrèit d'Evita que he la cobertura deu libe dedicat a Eva Peron per la propaganda peronista : ''la razón de mi vida''. Qu'èra gessit de la comunautat roergata qui emigrè dens la ciutat argentina de [[Pigüé]], parçan que representè tanben dens las soas òbras.
==Referéncias==
&lt;references /&gt;

{{Portal|Roergue|Argentina}}
{{DEFAULTSORT:Ayrinhac, Numa}}
[[Categoria:Naissença en 1881]]
[[Categoria:Decès en 1951]]
[[Categoria:Pintre argentin]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]</text>
      <sha1>306xtc6eml4yh1dkglb6emrq24mmxcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pairac (Cruesa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66158</id>
    <revision>
      <id>2511031</id>
      <parentid>2510957</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:53:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2511031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4959" sha1="8fkjtx2w1xppw27cdtf6p1g4ay574bp" xml:space="preserve">{{Dialecte Lemosin}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Pairac 
 | nom2          = ''Peyrat-la-Nonière''
 | imatge        = Peyrat la noniere mairie.JPG
 | descripcion   = L'ostau de comuna.
 | lògo          = 
 | escut         = Blason_Peyrat-la-Nonière_23.svg
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]
 | insee         = 23151 
 | cp            = 23130
 | cònsol        = Michel Nicolaon
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | latitud       = 46.0883333333
 | longitud      = 2.25722222222
 | alt mini      = 409
 | alt maxi      = 556
 | km²           = 41.4
 |}}

'''Pairac (l'Anonièra)''' (''Peyrat-la-Nonière'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 23151.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Pairac
 | nòrd       = [[Sent Julian lo Chastel]] 
 | nòrd-èst   = [[Lo Chauchèt|Lo Chàuchet]]
 | èst        = [[Sent Priech|Sent Prich]] &lt;/br&gt; [[La Serra e Bussiera Vielha]]
 | sud-èst    = [[Sent Domèt]]
 | sud        = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]]
 | sud-oèst   = [[Pueg Malsinhac]]
 | oèst       = [[Eissoudun]]
 | nòrd-oèst  = [[Sent Chabrais]]
}}

==Toponimia==
La prononciacion es / péi'ra /. Las fòrmas ancianas son ''Patriacus'', sens data, ''Pairiaco'' en 1158, ''Pairac'' en 1188, etc, ''decima de tot Pairases'' en 1204, ''de Peyrato'' au segle XIV, ''Peyraci l'Anonière'' en 1434, ''de Peyraco l'Asnonier'' en 1440, ''Peyrat le Nouger'' en 1500, ''Peyrat l'Annonier'' en 1520, ''Peyrat-la-Nonnier'' en 1555 e 1571, etc.

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23151 
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= març de [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Michel Nicolaon |Partit= |Qualitat= retirat de quadre }}
{{Elegit |Debuta= 2 de junh [[2017]] |Fin= 2026 |Identitat= Alain Luquet |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[2010]] |Fin= 2017 |Identitat=Jean-Denis Bourcy |Partit= sens |Qualitat= retirat de l'ensenhament}}
{{Elegit |Debuta= [[1977]] |Fin= 5 d'abriau 2010 (mòrt en foncions) |Identitat= Guy de Lamberterie|Partit= [[UDF]] puei [[UMP]]  |Qualitat= agricultor, conselhier generau (1994-2010), conselhier regionau, president de la CC de Charnalhas }}
{{Elegit |Debuta= [[1961]] |Fin= 1977 |Identitat= Georges Fradet |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1961 |Identitat=Alphonse Fradet |Partit= radicau |Qualitat= agricultor}}
{{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1944 |Identitat= Henri Alhéritière |Partit= radicau |Qualitat= conselhier generau (1914-1940), senator (1938-1940)}}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1919 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 23151 
|1793=1509
|1800=1380
|1806=1453
|1821=1531
|1831=1635
|1836=1636
|1841=1687
|1846=1763
|1851=1800
|1856=1733
|1861=1680
|1866=1618
|1872=1617
|1876=1621
|1881=1602
|1886=1632
|1891=1638
|1896=1635
|1901=1553
|1906=1509
|1911=1443
|1921=1205
|1926=1180
|1931=1148
|1936=1097
|1946=1016
|1954=926
|1962=883
|1968=786
|1975=663
|1982=609
|1990=506
|1999=499
|2004=474
|cassini=26654
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|151}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|151}}/41.4) round 2}}}} ab/km².

== Luecs e monuments ==
* [[Abadiá de Bon Luec]]
* [[Chasteu]] dau *Maseu 
[[Fichièr:Peyrat la noniere mazeau.JPG|thumb|300px|left|Lo Chasteu dau *Maseu]]
&lt;gallery&gt;
Peyrat_la_noniere_stade.JPG|L'estadi Alphonse Fradet
Vue_aérienne_Nord-Sud.jpg|Abadiá de Bonluec.
Vue_aérienne_Est-Ouest.jpg|Idem.
Eglise_de_Peyrat.jpg|La gleisa
Château_du_Chiroux_2.jpg|Lo chastiau dau ''Chiroux'' (en francés)
Peyrat-la-Nonière_monument_aux_morts_(2).jpg|Monument aus mòrts.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats liadas amb la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams extèrnes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>8fkjtx2w1xppw27cdtf6p1g4ay574bp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511037</id>
      <parentid>2511031</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2511037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5648" sha1="p1h3k2ub9bdwg1logpiiypi9hf88se4" xml:space="preserve">{{Dialecte Lemosin}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Pairac 
 | nom2          = ''Peyrat-la-Nonière''
 | imatge        = Peyrat la noniere mairie.JPG
 | descripcion   = L'ostau de comuna.
 | lògo          = 
 | escut         = Blason_Peyrat-la-Nonière_23.svg
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]
 | insee         = 23151 
 | cp            = 23130
 | cònsol        = Michel Nicolaon
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | latitud       = 46.0883333333
 | longitud      = 2.25722222222
 | alt mini      = 409
 | alt maxi      = 556
 | km²           = 41.4
 |}}

'''Pairac (l'Anonièra)''' (''Peyrat-la-Nonière'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 23151.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Pairac
 | nòrd       = [[Sent Julian lo Chastel]] 
 | nòrd-èst   = [[Lo Chauchèt|Lo Chàuchet]]
 | èst        = [[Sent Priech|Sent Prich]] &lt;/br&gt; [[La Serra e Bussiera Vielha]]
 | sud-èst    = [[Sent Domèt]]
 | sud        = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]]
 | sud-oèst   = [[Pueg Malsinhac]]
 | oèst       = [[Eissoudun]]
 | nòrd-oèst  = [[Sent Chabrais]]
}}

==Toponimia==
La prononciacion es / péi'ra /. Las fòrmas ancianas son ''Patriacus'', sens data, ''Pairiaco'' en 1158, ''Pairac'' en 1188, etc, ''decima de tot Pairases'' en 1204, ''de Peyrato'' au segle XIV, ''Peyraci l'Anonière'' en 1434, ''de Peyraco l'Asnonier'' en 1440, ''Peyrat le Nouger'' en 1500, ''Peyrat l'Annonier'' en 1520, ''Peyrat-la-Nonnier'' en 1555 e 1571, etc. ''Pairac'' ven dau nom latin d'òme ''Patrius'' amel sufixe ''-acum''. Lo determinant eventual es pas ''lo nogier'' o ''la nogiera'' coma la fòrma de 1500 pòt zo laissar supausar; mas es sola. L'adjectiu ''anonier'' o ''anoniera'' pòt venir dau nom latin d'òme ''Anno'', ''Annonis'' (qu'explica [[Anonai]]) o d'''annonaria'' (merchat), ''annonarium'' (granier), ''annonarius'' (charjat de las subsisténcias), etc. Lo masculin o lo femenin de las fòrmas ancianas depend dau nom : ''fundum'' o ''villa'', ''terra''. Ives Lavalada chausís ''L'Anonièra'' coma determinant facultatiu &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 150-151&lt;/ref&gt;.

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23151 
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= març de [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Michel Nicolaon |Partit= |Qualitat= retirat de quadre }}
{{Elegit |Debuta= 2 de junh [[2017]] |Fin= 2026 |Identitat= Alain Luquet |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[2010]] |Fin= 2017 |Identitat=Jean-Denis Bourcy |Partit= sens |Qualitat= retirat de l'ensenhament}}
{{Elegit |Debuta= [[1977]] |Fin= 5 d'abriau 2010 (mòrt en foncions) |Identitat= Guy de Lamberterie|Partit= [[UDF]] puei [[UMP]]  |Qualitat= agricultor, conselhier generau (1994-2010), conselhier regionau, president de la CC de Charnalhas }}
{{Elegit |Debuta= [[1961]] |Fin= 1977 |Identitat= Georges Fradet |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1961 |Identitat=Alphonse Fradet |Partit= radicau |Qualitat= agricultor}}
{{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1944 |Identitat= Henri Alhéritière |Partit= radicau |Qualitat= conselhier generau (1914-1940), senator (1938-1940)}}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1919 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 23151 
|1793=1509
|1800=1380
|1806=1453
|1821=1531
|1831=1635
|1836=1636
|1841=1687
|1846=1763
|1851=1800
|1856=1733
|1861=1680
|1866=1618
|1872=1617
|1876=1621
|1881=1602
|1886=1632
|1891=1638
|1896=1635
|1901=1553
|1906=1509
|1911=1443
|1921=1205
|1926=1180
|1931=1148
|1936=1097
|1946=1016
|1954=926
|1962=883
|1968=786
|1975=663
|1982=609
|1990=506
|1999=499
|2004=474
|cassini=26654
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|151}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|151}}/41.4) round 2}}}} ab/km².

== Luecs e monuments ==
* [[Abadiá de Bon Luec]]
* [[Chasteu]] dau *Maseu 
[[Fichièr:Peyrat la noniere mazeau.JPG|thumb|300px|left|Lo Chasteu dau *Maseu]]
&lt;gallery&gt;
Peyrat_la_noniere_stade.JPG|L'estadi Alphonse Fradet
Vue_aérienne_Nord-Sud.jpg|Abadiá de Bonluec.
Vue_aérienne_Est-Ouest.jpg|Idem.
Eglise_de_Peyrat.jpg|La gleisa
Château_du_Chiroux_2.jpg|Lo chastiau dau ''Chiroux'' (en francés)
Peyrat-la-Nonière_monument_aux_morts_(2).jpg|Monument aus mòrts.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats liadas amb la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams extèrnes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>p1h3k2ub9bdwg1logpiiypi9hf88se4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511038</id>
      <parentid>2511037</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Alaric 506  a desplaçat la pagina [[Peirac]] cap a [[Pairac (Cruesa)]] : Títol mal escrit : segon Ives Lavalada </comment>
      <origin>2511037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5648" sha1="p1h3k2ub9bdwg1logpiiypi9hf88se4" xml:space="preserve">{{Dialecte Lemosin}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Pairac 
 | nom2          = ''Peyrat-la-Nonière''
 | imatge        = Peyrat la noniere mairie.JPG
 | descripcion   = L'ostau de comuna.
 | lògo          = 
 | escut         = Blason_Peyrat-la-Nonière_23.svg
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]
 | insee         = 23151 
 | cp            = 23130
 | cònsol        = Michel Nicolaon
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | latitud       = 46.0883333333
 | longitud      = 2.25722222222
 | alt mini      = 409
 | alt maxi      = 556
 | km²           = 41.4
 |}}

'''Pairac (l'Anonièra)''' (''Peyrat-la-Nonière'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 23151.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Pairac
 | nòrd       = [[Sent Julian lo Chastel]] 
 | nòrd-èst   = [[Lo Chauchèt|Lo Chàuchet]]
 | èst        = [[Sent Priech|Sent Prich]] &lt;/br&gt; [[La Serra e Bussiera Vielha]]
 | sud-èst    = [[Sent Domèt]]
 | sud        = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]]
 | sud-oèst   = [[Pueg Malsinhac]]
 | oèst       = [[Eissoudun]]
 | nòrd-oèst  = [[Sent Chabrais]]
}}

==Toponimia==
La prononciacion es / péi'ra /. Las fòrmas ancianas son ''Patriacus'', sens data, ''Pairiaco'' en 1158, ''Pairac'' en 1188, etc, ''decima de tot Pairases'' en 1204, ''de Peyrato'' au segle XIV, ''Peyraci l'Anonière'' en 1434, ''de Peyraco l'Asnonier'' en 1440, ''Peyrat le Nouger'' en 1500, ''Peyrat l'Annonier'' en 1520, ''Peyrat-la-Nonnier'' en 1555 e 1571, etc. ''Pairac'' ven dau nom latin d'òme ''Patrius'' amel sufixe ''-acum''. Lo determinant eventual es pas ''lo nogier'' o ''la nogiera'' coma la fòrma de 1500 pòt zo laissar supausar; mas es sola. L'adjectiu ''anonier'' o ''anoniera'' pòt venir dau nom latin d'òme ''Anno'', ''Annonis'' (qu'explica [[Anonai]]) o d'''annonaria'' (merchat), ''annonarium'' (granier), ''annonarius'' (charjat de las subsisténcias), etc. Lo masculin o lo femenin de las fòrmas ancianas depend dau nom : ''fundum'' o ''villa'', ''terra''. Ives Lavalada chausís ''L'Anonièra'' coma determinant facultatiu &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 150-151&lt;/ref&gt;.

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23151 
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= març de [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Michel Nicolaon |Partit= |Qualitat= retirat de quadre }}
{{Elegit |Debuta= 2 de junh [[2017]] |Fin= 2026 |Identitat= Alain Luquet |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[2010]] |Fin= 2017 |Identitat=Jean-Denis Bourcy |Partit= sens |Qualitat= retirat de l'ensenhament}}
{{Elegit |Debuta= [[1977]] |Fin= 5 d'abriau 2010 (mòrt en foncions) |Identitat= Guy de Lamberterie|Partit= [[UDF]] puei [[UMP]]  |Qualitat= agricultor, conselhier generau (1994-2010), conselhier regionau, president de la CC de Charnalhas }}
{{Elegit |Debuta= [[1961]] |Fin= 1977 |Identitat= Georges Fradet |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1961 |Identitat=Alphonse Fradet |Partit= radicau |Qualitat= agricultor}}
{{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1944 |Identitat= Henri Alhéritière |Partit= radicau |Qualitat= conselhier generau (1914-1940), senator (1938-1940)}}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1919 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 23151 
|1793=1509
|1800=1380
|1806=1453
|1821=1531
|1831=1635
|1836=1636
|1841=1687
|1846=1763
|1851=1800
|1856=1733
|1861=1680
|1866=1618
|1872=1617
|1876=1621
|1881=1602
|1886=1632
|1891=1638
|1896=1635
|1901=1553
|1906=1509
|1911=1443
|1921=1205
|1926=1180
|1931=1148
|1936=1097
|1946=1016
|1954=926
|1962=883
|1968=786
|1975=663
|1982=609
|1990=506
|1999=499
|2004=474
|cassini=26654
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|151}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|151}}/41.4) round 2}}}} ab/km².

== Luecs e monuments ==
* [[Abadiá de Bon Luec]]
* [[Chasteu]] dau *Maseu 
[[Fichièr:Peyrat la noniere mazeau.JPG|thumb|300px|left|Lo Chasteu dau *Maseu]]
&lt;gallery&gt;
Peyrat_la_noniere_stade.JPG|L'estadi Alphonse Fradet
Vue_aérienne_Nord-Sud.jpg|Abadiá de Bonluec.
Vue_aérienne_Est-Ouest.jpg|Idem.
Eglise_de_Peyrat.jpg|La gleisa
Château_du_Chiroux_2.jpg|Lo chastiau dau ''Chiroux'' (en francés)
Peyrat-la-Nonière_monument_aux_morts_(2).jpg|Monument aus mòrts.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats liadas amb la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams extèrnes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>p1h3k2ub9bdwg1logpiiypi9hf88se4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alfredo di Stéfano-Laulhèr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66198</id>
    <revision>
      <id>2511056</id>
      <parentid>2473868</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1761" sha1="0lo4sq2oi235k5m9r2b8nw7bl979t20" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Imatge:Di stefano river plate.png|thumb|left|200px|Alfredo di Stéfano-Laulhèr (1947)]][[Imatge:Distafanomillonarios.JPG|thumb|200px|Malhòts de River e deus Millonarios portats per Di Stafano-Laulhèr]]'''Alfredo di Stéfano-[[pastre|Laulhèr]]''' - ''Laulhé'' per l'estat civiu e en grafia [[França|francesa]] - ([[Buenos Aires]], lo [[4 de julh]] de [[1926]]) que ho un fotbolaire deus màgers dens l'istòria d'aqueth [[espòrt]]. Sa mair qu'èra d'origina [[bearn]]esa, mes qu'èra vadut [[Argentina|argentin]] e nacionalizat (en tot demorar argentin) [[espanha|espanhòl]]. Que joguè entà las seleccion d'ambdos país e que marquè mei que mei l'istòria de tres clubs : [[River Plate]] (lo club de la soa origina), lo [[Millonarios]] de [[Colómbia]] e lo [[Real Madrid]].

== Carrièra e clubs ==
{| align=center cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #F9F9F9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot; width=50%
|- bgcolor=#DDDDDD style=&quot;color:black;&quot;
!width=&quot;240&quot;|Club
!width=&quot;200&quot;|País
!width=&quot;120&quot;|Annada
|-
|[[River Plate]]
|{{Argentina}}
|[[1945]]
|-
|[[Club Atlético Huracán|Huracán]]
|{{Argentina}}
|[[1946]]
|-
|[[River Plate]]
|{{Argentina}}
|[[1947]]-[[1949]]
|-
|[[Club Deportivo Los Millonarios|Millonarios]]
|{{Colómbia}}
|[[1949]]-[[1952]]
|-
|[[Real Madrid]]
|{{Espnazi}}
|[[1953]]-[[1963]]
|-
|[[Real Club Deportivo Español]]
|{{Espnazi}}
|[[1963]]-[[1965]]
|}

{{River}}


{{multibendèl|Portal Argentina|Portal Bearn}}

[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Fotbolaire bearnés]]
[[Categoria:Fotbolaire argentin]]
[[Categoria:Fotbolaire espanhòl]]
[[Categoria:Jogador de River]]
[[Categoria:Fotbolaire occitan]]
[[Categoria:Esportiu Occitan]]</text>
      <sha1>0lo4sq2oi235k5m9r2b8nw7bl979t20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubaldo Fillol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66269</id>
    <revision>
      <id>2511060</id>
      <parentid>2470017</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="799" sha1="ke88a0petgich5fhd2y7qac2ldtwoyk" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Fichièr:Ubaldo Fillol 2006.jpg|thumb|Ubaldo Fillol (2006)]]
'''Ubaldo Fillol''' ([[San Miguel del Monte]], [[Província de Buenos Aires]], lo [[21 de julhet]] de [[1950]]) - chafrat ''el Pato'', qu'ei a díser lo [[guit]] - que ho un portèr [[argentina|argentin]] [[Copa deu Monde de fotbòl de 1978|campion mondiau]] dab la [[seleccion Nacionau de fotbòl d'Argentina|Seleccion Nacionau]] e un deus grans jogadors istorics de [[River Plate]].

{{river}}

{{multibendèl|Portal fotbòl|Portal Argentina}}
{{commonscat|Ubaldo Fillol}}

{{ORDENA:Fillol, Ubaldo}}
[[Categoria:Jogador de River]]
[[Categoria:Naissença en 1950]]
[[Categoria:Fotbolaire argentin]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Naissença en Argentina]]
[[Categoria:Fotbolaire occitan]]</text>
      <sha1>ke88a0petgich5fhd2y7qac2ldtwoyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eugèni Py</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73427</id>
    <revision>
      <id>2511086</id>
      <parentid>1926569</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="742" sha1="fkjzxv8nxg99q88wl4l190llnye1woy" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Imatge:Eugeniopy.JPG|thumb|200px|Eugèni Py]]
'''Eugèni Py''' (en [[francés]] ''Eugène Py'', en [[castelhan]] ''Eugenio Py''; [[Carcassona]], lo [[19 de mai]] de [[1859]] -  [[San Martín (Partit de San Martín)|San Martín]], [[Província de Buenos Aires]], lo [[26 d'agost]] de [[1924]]) que ho un cameraman [[lengadòc|lengadocian]] e autor mei que mei de filmes documentaris qui hèn que sia considerat com lo fondator deu cinema [[argentina|argentin]].

{{multibendèl|Portal Lengadòc|Portal Argentina}}

{{DEFAULTSORT:Py, Eugeni}}
[[Categoria:realizator argentin]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Naissença en 1859]]
[[Categoria:Naissença a Carcassona]]
[[Categoria:Decès en 1924]]</text>
      <sha1>fkjzxv8nxg99q88wl4l190llnye1woy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peirat la Noniera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76380</id>
    <redirect title="Pairac (Cruesa)" />
    <revision>
      <id>2511043</id>
      <parentid>932056</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T01:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>4312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Pairac (Cruesa)]]</comment>
      <origin>2511043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="jt0keevpomdxwqp6ewx10i141pnx3l2" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Pairac (Cruesa)]]</text>
      <sha1>jt0keevpomdxwqp6ewx10i141pnx3l2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wittes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79206</id>
    <revision>
      <id>2511136</id>
      <parentid>2470619</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T11:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2511136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5701" sha1="ononr85955y61sd7gh9hfohrp8rt9mg" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | nomcomuna     = Wittes
 |carta=fr
 | nomcomuna2    = Wittes
 | lògo=
 | imatge=Wittes (Pas-de-Calais, Fr) mairie et monument aux morts.JPG
 | descripcion=
 |escut=Blason ville fr Wittes (Pas-de-Calais).svg
 |escais=
 | region        = {{Nòrd-Pas de Calais}}
 | region ist    =
 |parçan=
 | departament   = {{Pas de Calais}}
 
 
 | arrondiment= [[Arrondiment de Saint-Omer|Saint-Omer]]
 | canton= [[Canton d'Aire-sur-la-Lys|Aire-sur-la-Lys]]
 | insee          = 62901
 | sitweb=
 | cp             = 62120
 | cònsol          = Hervé Faucon
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]] 
 
 | gentilici =
 | latitud       = 50.6702777778
 | longitud      = 2.3925
|alt mej=
| alt mini       = 17
 | alt maxi       = 41
 | ectaras       = 
 | km²            = 3.92
}}
'''{{PAGENAME}}'''  es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Pas de Calais (departament)|Pas de Calais]] e la [[regions francesas|region]] del [[Nòrd-Pas de Calais]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Wittes]]'''Wittes'''}}
{{Image label|x=0.579305097938|y=0.31272500819|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2034 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Blaringhem]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.757895026693|y=0.570223454756|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 767 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Boëseghem]] (3,2km)}}}}
{{Image label|x=0.520960048325|y=0.764289533649|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 9645 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aire-sur-la-Lys]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.318790049944|y=0.294502567375|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2247 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Racquinghem]] (3,6km)}}}}
{{Image label|x=0.234853930861|y=0.496206914181|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1739 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Roquetoire]] (3,6km)}}}}
{{Image label|x=0.66108329778|y=0.124693055786|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 641 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lynde]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.2843117394|y=0.153693001523|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1153 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Wardrecques]] (5,3km)}}}}
{{Image label|x=0.910963848558|y=0.638808155481|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 811 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Thiennes]] (5,4km)}}}}
{{Image label|x=0.0987972697771|y=0.419293539652|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 654 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Quiestède]] (5,5km)}}}}
{{Image label|x=0.543309138899|y=0.965197289561|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1041 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lambres]] (5,9km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

{{Apertium|fr}}
Wittes: Cohem(caseriu Ligat l'an 1 821)

Prieur&amp;eacute; sant Jean-Baptiste de Cohem &amp;egrave;ra un prieur&amp;eacute; b&amp;eacute;n&amp;eacute;dictin.
Creat a l'aperaqu&amp;iacute; de 1095 per cinc chevaliers flamencs e una madama aum&amp;ocirc;ni&amp;egrave;re, a apertengut al abbaye de Molesmes continuament a una entrevista amb lo comte de Flandre&lt;ref&gt;Archiu del cartulaire de Molesmes en C&amp;ograve;sta d'Aur&lt;/ref&gt; de contunh als jesu&amp;iuml;tes wallons (bulle del pape Sixte V lo 31 de julhet de 1586)
Aquela possession (La n&amp;ograve;stra-Madama-de-Cohem) ser&amp;agrave; contest&amp;eacute;e per Fran&amp;ccedil;ois del Cl&amp;egrave;rgue, abb&amp;eacute; e sieur de la Rochefoucauld, abb&amp;eacute; de la abbaye de Molesmes ; #encobrir donar&amp;agrave; lu&amp;ograve;c a un proc&amp;egrave;s l'an 1717 contra los jesu&amp;iuml;tes del coll&amp;egrave;gi de Sant-Omer (veire las mem&amp;ograve;rias de las antiquaires de la Morinie e las œuvres de Cochin).

{{Original|fr}}
Wittes: Cohem(hameau rattaché en 1 821)

Prieuré saint Jean-Baptiste de Cohem était un prieuré bénédictin.
Créé au environ de 1095 par cinq chevaliers flamands et une dame aumônière, il a appartenu à l'abbaye de Molesmes suite à une entrevue avec le comte de Flandre&lt;ref&gt;Archives du cartulaire de Molesmes en Côte d'Or&lt;/ref&gt; puis aux jésuites wallons (bulle du pape Sixte V le 31 juillet 1586)
Cette possession (Notre-Dame-de-Cohem) sera contestée par François du Clerc, abbé et sieur de la Rochefoucauld, abbé de l'abbaye de Molesmes ; cela donnera lieu à un procès en 1717 contre les jésuites du collège de Saint-Omer (voir les mémoires des antiquaires de la Morinie et les œuvres de Cochin).

==Administracion==
{{ElegitDebuta |insee= 62901
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Hervé Faucon|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 62901
|1793=204
|1800=379
|1806=365
|1821=386
|1831=611
|1836=618
|1841=626
|1846=595
|1851=564
|1856=544
|1861=567
|1866=545
|1872=578
|1876=561
|1881=536
|1886=502
|1891=530
|1896=505
|1901=511
|1906=473
|1911=484
|1921=465
|1926=450
|1931=414
|1936=414
|1946=390
|1954=404
|1962=379
|1968=382
|1975=389
|1982=434
|1990=572
|1999=687
|2004=
|2005=
|2006=797
|2007=813
|2008=828
|2009=865
|cassini=41316
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Veire tanben==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas del Pas de Calais}}

[[Categoria:Comuna del Pas de Calais]]</text>
      <sha1>ononr85955y61sd7gh9hfohrp8rt9mg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wardrecques</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79227</id>
    <revision>
      <id>2511137</id>
      <parentid>2218804</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T11:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2511137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8697" sha1="1vabp02iu74xd1sp09fbczeb3tlb7f8" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França

 |carta=fr
 | nom2= Wardrecques
 | nomcomuna     = Wardrecques
 | lògo=
 | imatge=cap
 | descripcion=
 |escut=Blason Wardrecques.svg
 |escais=
 | region        = {{Nòrd-Pas de Calais}}
 | region ist    =
 |parçan=
 | departament   = {{Pas de Calais}}
 | arrondiment= [[Arrondiment de Saint-Omer|Saint-Omer]]
 | canton= [[Canton d'Aire-sur-la-Lys|Aire-sur-la-Lys]]

 | sitweb=
 | cp= 62120
 | insee          = 62875
 | cònsol          = Pierre Demilly
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]] 
 | gentilici =
|alt mej=
|longitud= 2.34472222222
|latitud= 50.7111111111
| alt mini       = 21
 | alt maxi       = 69
 | km²            = 3.72
}}
'''{{PAGENAME}}'''  es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Pas de Calais (departament)|Pas de Calais]] e la [[regions francesas|region]] del [[Nòrd-Pas de Calais]].

==Geografia==

{{Apertium|fr}}
La municipalitat a vorejat al N&amp;ograve;rd-Es pel [[Canal de Neufoss&amp;eacute;]], o ''[[canal (via navigable)|canal]] del [[conca minaire]]'', lududes quitament vorejat d'una anciana via ferr&amp;eacute;e ont de las locomotores a vapor an circulat fins v&amp;egrave;rs 1965, #&amp;ccedil;&amp;ograve; qu'explica l'installacion anciana d'una [[papeterie]] (&amp;laquo; ''Papeterie-cartonnerie de Gondardennes'' &amp;raquo;, establida apr&amp;egrave;s la primi&amp;egrave;ra gu&amp;egrave;rra mondiala sus las ru&amp;iuml;nes d'una anciana huilerie ; Aquela fabrica papeti&amp;egrave;re es ne fa la reconstruction d'una fabrica antany sise sus la [[Aa (fleuve)|Aa]] #que n'a retengut lo nom del lu&amp;ograve;c dich ''&amp;laquo; Gon de Ardennes &amp;raquo;'' en lo sieu nom). Se tr&amp;ograve;ba tanben en la municipalitat vesina una [[tuilerie]].

Los s&amp;ograve;ls argilo-calcaires i son rics, #&amp;ccedil;&amp;ograve; qu'a encoratjat l'agricultura, intensiva dempu&amp;egrave;i la {{s-|XIX|e}}.

Lo relief, plan dins lo vilatge s'el&amp;egrave;va progressivament e en pendent do&amp;ccedil; cap al sud-o&amp;egrave;st ont culmini lo Scenari de Helfaut, #que proteg&amp;iacute;s encara de precioses mi&amp;egrave;ges naturales, reliques de [[lande|landes acides]] e z&amp;ograve;na [[humide]]s, en avent justificat lo sieu classament dins Z&amp;ograve;na Natura 2000, e la creacion de quatre res&amp;egrave;rvas naturalas volont&amp;agrave;rias (RNV) ([[mesura compensatoire|mesuras compensatoires]] al passatge d'una [[exped&amp;iacute;s]] ; la ''via n&amp;ograve;va de la vall&amp;eacute;e de la Aa'' dicha VNVA). Aquelas res&amp;egrave;rvas son vengudas l'an 2007 una [[res&amp;egrave;rva naturala regionala]], gerida per un sindicat mixte ([[Eden 62]]).

Lo lu&amp;ograve;c dich del pont en traversant lo canal a nomenat ''&amp;laquo; Pont de Asquin &amp;raquo;'', o ''&amp;laquo; pont Asquin &amp;raquo;''.&lt;br /&gt;Aquel pont materializa a las fes la [[fronti&amp;egrave;ra]] entre las [[Departament franc&amp;eacute;s|departaments]] del N&amp;ograve;rd e del Passatge-de-Calava e entre tres comunas ; Wardrecques, [[Racquinghem]] e [[Renescure]].

La municipalitat a perdut la si&amp;aacute; [[parca]], mas una via ferr&amp;eacute;e llom lo canal per desservir las fabricas. Las si&amp;aacute;s immeditaeses e aqueles del canal constituisson encara per part lo un dels darri&amp;egrave;rs [[corredors biologics]] de la comuna.

Esp&amp;ograve;rt: Lo FC Wardrecques es lo un del mai grand club de fotb&amp;ograve;l de la region,

{{Original|fr}}
La commune est bordée au Nord-Est par le [[Canal de Neufossé]], ou ''[[canal (voie navigable)|canal]] du [[bassin minier]]'', lui même bordé d'une ancienne voie ferrée où des locomotives à vapeur ont circulé jusque vers 1965, ce qui explique l'installation ancienne d'une [[papeterie]] (« ''Papeterie-cartonnerie de Gondardennes'' », établie après la première guerre mondiale sur les ruines d'une ancienne huilerie ; Cette usine papetière est en fait la reconstruction d'une usine autrefois sise sur l'[[Aa (fleuve)|Aa]] dont elle a retenu le nom du lieu dit ''« Gon d'Ardennes »'' dans son nom). On trouve aussi dans la commune voisine une [[tuilerie]].

Les sols argilo-calcaires y sont riches, ce qui a encouragé l'agriculture, intensive depuis le {{s-|XIX|e}}.

Le relief, plat dans le village s'élève progressivement et en pente douce vers le sud-ouest où culmine le Plateau d'Helfaut, qui abrite encore de précieux milieux naturels, reliques de [[lande|landes acides]] et zone [[humide]]s, ayant justifié son classement en Zone Natura 2000, et la création de quatre réserves naturelles volontaires (RNV) ([[mesure compensatoire|mesures compensatoires]] au passage d'une [[route]] ; la ''voie nouvelle de la vallée de l'Aa'' dite VNVA). Ces réserves sont devenues en 2007 une [[réserve naturelle régionale]], gérée par un syndicat mixte ([[Eden 62]]).

Le lieu dit du pont traversant le canal est nommé ''« Pont d'Asquin »'', ou ''« pont Asquin »''.&lt;br /&gt;Ce pont matérialise à la fois la [[frontière]] entre les [[Département français|départements]] du Nord et du Pas-de-Calais et entre trois communes ; Wardrecques, [[Racquinghem]] et [[Renescure]].

La commune a perdu sa [[gare]], mais une voie ferrée longe le canal pour desservir les usines. Ses abords et ceux du canal constituent encore pour partie l'un des derniers [[corridors biologiques]] de la commune.

Sport: Le FC Wardrecques est l'un des plus grand club de foot de la region,

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Wardrecques]]'''Wardrecques'''}}
{{Image label|x=0.417042122752|y=0.403839127568|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1040 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Campagne-lès-Wardrecques]] (1,8km)}}}}
{{Image label|x=0.547447080367|y=0.641810549539|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2247 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Racquinghem]] (1,9km)}}}}
{{Image label|x=0.617495400138|y=0.334580358785|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2031 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Renescure]] (2,5km)}}}}
{{Image label|x=0.29205299361|y=0.265998779713|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 9656 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Arques (Pas de Calais)|Arques]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.327644664622|y=0.766602338242|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 654 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Quiestède]] (4,1km)}}}}
{{Image label|x=0.80774151275|y=0.660033115173|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2034 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Blaringhem]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.46358407451|y=0.843516258785|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1739 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Roquetoire]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.889454524065|y=0.471999836442|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 641 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lynde]] (4,8km)}}}}
{{Image label|x=0.834164743689|y=0.297007431883|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 580 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ebblinghem]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.13138555646|y=0.637464445368|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1307 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Heuringhem]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.743894597314|y=0.851109377436|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 813 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Wittes]] (5,3km)}}}}
{{Image label|x=0.0732861131007|y=0.386523926878|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5090 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Blendecques]] (5,7km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta |insee= 62875
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Pierre Demilly|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 62875
|1793=208
|1800=244
|1806=316
|1821=353
|1831=404
|1836=418
|1841=421
|1846=394
|1851=379
|1856=383
|1861=347
|1866=344
|1872=378
|1876=417
|1881=424
|1886=445
|1891=383
|1896=390
|1901=360
|1906=320
|1911=362
|1921=502
|1926=506
|1931=513
|1936=554
|1946=520
|1954=562
|1962=518
|1968=530
|1975=541
|1982=946
|1990=1034
|1999=1068
|2004=
|2005=
|2006=1153
|2007=1 153
|2008=1 153
|2009=1163
|cassini=41186
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==
==Personalitats ligadas amb la comuna==
==Veire tanben==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Comunas}}
{{Comunas del Pas de Calais}}

[[Categoria:Comuna del Pas de Calais]]</text>
      <sha1>1vabp02iu74xd1sp09fbczeb3tlb7f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laubrières</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83072</id>
    <revision>
      <id>2511135</id>
      <parentid>2097858</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T11:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2511135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4285" sha1="e06m5pp3sszkwn66ri8k5rwgq0dtytx" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Laubrières
 | nomcomuna2=Laubrières
 | imatge        = cap
 | descripcion   = 
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Laubrières (Mayenne).svg
 | escais        =
 | region ist    = 
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Château-Gontier|Château-Gontier]]
 | canton=[[Canton de Cossé-le-Vivien|Cossé-le-Vivien]]
 | insee =53128
 | sitweb= 
 | cp =53540
 | cònsol =Colette Bréhin
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 | longitud=-1.08305555556
 | latitud=47.9425
 | alt mini =59
 | alt mej = 
 | alt maxi =96 
 | km²            =8.31
|}}

'''Laubrières''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mayenne (departament)|Mayenne]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]].

==Geografia==
{{Apertium|fr}}
La municipalitat a situat en lo [[sud-Mayenne]].

{{Original|fr}}
La commune est située dans le [[sud-Mayenne]].

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
    {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Laubrières|]]'''Laubrières'''}}
{{Image label|x=0.405191317094|y=0.418074367971|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 197 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gastines]] (1,8km)}}}}
{{Image label|x=0.753439270754|y=0.29901815046|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 393 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Poix]] (4,0km)}}}}
{{Image label|x=0.314425143075|y=0.252865590132|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 941 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cuillé]] (4,1km)}}}}
{{Image label|x=0.373769273692|y=0.905962705624|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 243 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Roë]] (5,4km)}}}}
{{Image label|x=0.18587390747|y=0.797960215067|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 367 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fontaine-Couverte]] (5,7km)}}}}
{{Image label|x=0.724286752871|y=0.904273756375|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1192 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ballots]] (5,8km)}}}}
{{Image label|x=0.28935467174|y=0.0982353608916|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 785 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gennes-sur-Seiche]] (5,9km)}}}}

&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Istòria==
{{Apertium|fr}}
Al [[Mi&amp;egrave;ja Edat]] e jos la [[Ancian Regim]], Laubri&amp;egrave;res d&amp;eacute;pendait de la [[s&amp;eacute;n&amp;eacute;chauss&amp;eacute;e d'Angieus]].

La parr&amp;ograve;quia de Laubri&amp;egrave;res levava del [[dioc&amp;egrave;se d'Angieus]]. 

Dempu&amp;egrave;i la creacion del [[Mayenne (departament)|departament de la Mayenne]], Laubri&amp;egrave;res #qu'es en lo [[Nautor-Anjau]], fa partida de la [[Mayenne angevine]].

{{Original|fr}}
Au [[Moyen Âge]] et sous l'[[Ancien Régime]], Laubrières dépendait de la [[sénéchaussée d'Angers]].

La paroisse de Laubrières relevait du [[diocèse d'Angers]]. 

Depuis la création du [[Mayenne (département)|département de la Mayenne]], Laubrières qui est dans le [[Haut-Anjou]], fait partie de la [[Mayenne angevine]].

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=53128
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Colette Bréhin|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=53128
|1793=427
|1800=375
|1806=404
|1821=442
|1831=434
|1836=436
|1841=470
|1846=511
|1851=536
|1856=503
|1861=488
|1866=490
|1872=492
|1876=512
|1881=491
|1886=491
|1891=503
|1896=521
|1901=486
|1906=473
|1911=459
|1921=419
|1926=401
|1931=409
|1936=409
|1946=414
|1954=404
|1962=426
|1968=400
|1975=365
|1982=317
|1990=292
|1999=248
|2004=
|2005=
|2006=290
|2007= 298
|2008=307
|2009=311
|cassini=18889
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee =53128
}}
[[Categoria:Comuna de Mayenne]]</text>
      <sha1>e06m5pp3sszkwn66ri8k5rwgq0dtytx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bretteville-le-Rabet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89274</id>
    <revision>
      <id>2511123</id>
      <parentid>2357444</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T09:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2511123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="sq8lv9lfe1wmxaaif2tuy3lcbqymwqh" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Bretteville-le-Rabet
 | nomcomuna2=Bretteville-le-Rabet
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=Blason ville fr Bretteville-le-Rabet (Calvados).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Normandia}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Caen|Caen]]
 | canton=[[Canton de Bretteville-sur-Laize|Bretteville-sur-Laize]]
 | insee =14097
 | sitweb=
 | cp =14190
| cònsol =Odile Lagrange
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud=-0.258055555556
 | latitud=49.0258333333
| alt mini =75
 | alt mej =100
 | alt maxi =125
 | km²            =4.53
}}
'''Bretteville-le-Rabet''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Normandia|normanda]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Calvadòs (departament)|Calvadòs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Bassa Normandia]].
== Geografia ==

== Istòria ==

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee=14097
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Odile Lagrange|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=14097
|1793=189
|1800=275
|1806=203
|1821=210
|1831=220
|1836=198
|1841=234
|1846=199
|1851=190
|1856=220
|1861=211
|1866=220
|1872=191
|1876=181
|1881=167
|1886=167
|1891=165
|1896=158
|1901=142
|1906=144
|1911=138
|1921=101
|1926=111
|1931=94
|1936=105
|1946=112
|1954=136
|1962=115
|1968=116
|1975=118
|1982=133
|1990=175
|1999=193
|2004=
|2005=
|2006=248
|2007= 257
|2008=260
|2009=259
|cassini=5803
|senscomptesdobles=1962}}

== Luòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

== Véser tanben ==

== Ligams extèrnes ==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Normandia}}
{{Comunas de| insee =14097
}}

[[Categoria:Comuna de Normandia]]
[[Categoria:Comuna de Calvadòs]]</text>
      <sha1>sq8lv9lfe1wmxaaif2tuy3lcbqymwqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cormolain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89930</id>
    <revision>
      <id>2511122</id>
      <parentid>2212874</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T09:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2511122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4393" sha1="qe4ou3rvx9fe4wsdexjaefwot9dp3lt" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Cormolain
 | nomcomuna2=Cormolain
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=Blason ville fr Cormolain (Calvados).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Normandia}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Bayeux|Bayeux]]
 | canton=[[Canton de Caumont-l'Éventé|Caumont-l'Éventé]]
 | insee =14182
 | sitweb=
 | cp =14240
| cònsol =Michel Lecot
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud=-0.854444444444
 | latitud=49.1308333333
| alt mini =68
 | alt mej =130
 | alt maxi =180
 | km²            =11.04
}}
'''Cormolain''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Normandia|normanda]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Calvadòs (departament)|Calvadòs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Bassa Normandia]].
==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Cormolain]]'''Cormolain'''}}
{{Image label|x=0.664969859119|y=0.642112411788|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 276 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sallen]] (2,6km)}}}}
{{Image label|x=0.719742838201|y=0.41061567181|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 160 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Foulognes]] (2,9km)}}}}
{{Image label|x=0.604354202694|y=0.283702382462|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 225 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Planquery]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.353481062754|y=0.684001551294|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 84 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montrabot]] (3,1km)}}}}
{{Image label|x=0.441002446306|y=0.222332353618|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 172 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Bazoque (Calvados)|La Bazoque]] (3,8km)}}}}
{{Image label|x=0.489106967897|y=0.826788803242|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 263 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Vacquerie]] (4,1km)}}}}
{{Image label|x=0.237792657742|y=0.30702543289|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 246 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Litteau]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.153489554353|y=0.572326220556|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 185 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Germain-d'Elle]] (4,8km)}}}}
{{Image label|x=0.260049129519|y=0.780107852852|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 118 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vidouville]] (4,8km)}}}}
{{Image label|x=0.296287303515|y=0.174457806699|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 94 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montfiquet]] (5,1km)}}}}
{{Image label|x=0.791089948628|y=0.841854576725|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1343 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Caumont-l'Éventé]] (5,6km)}}}}
{{Image label|x=0.32195436042|y=0.903989232768|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 165 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Biéville]] (5,7km)}}}}
{{Image label|x=0.605613653073|y=0.0589805518676|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 757 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Balleroy]] (5,8km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=14182
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Michel Lecot|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee=14182
|1793=1010
|1800=911
|1806=1050
|1821=1014
|1831=1003
|1836=982
|1841=937
|1846=981
|1851=945
|1856=942
|1861=952
|1866=885
|1872=866
|1876=796
|1881=807
|1886=807
|1891=752
|1896=740
|1901=678
|1906=680
|1911=667
|1921=617
|1926=666
|1931=578
|1936=600
|1946=619
|1954=610
|1962=560
|1968=544
|1975=436
|1982=451
|1990=397
|1999=356
|2004=
|2005=
|2006=394
|2007= 406
|2008=402
|2009=398
|cassini=10328
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Normandia}}
{{Comunas de| insee =14182
}}

[[Categoria:Comuna de Normandia]]
[[Categoria:Comuna de Calvadòs]]</text>
      <sha1>qe4ou3rvx9fe4wsdexjaefwot9dp3lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Épinay-sur-Odon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90306</id>
    <revision>
      <id>2511121</id>
      <parentid>2215309</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2511121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="6nv4inyqfdz3v80yrudcmt7r8wdza7u" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna=Épinay-sur-Odon
 | nomcomuna2=Épinay-sur-Odon
 | imatge= Epinay-sur-Odon village.jpg
 | descripcion=
 | lògo= 
 | escut= Blason ville fr Épinay-sur-Odon (Calvados).svg
 | escais =
 | region ist     ={{Normandia}}
 | parçan=
 | arrondiment=[[Arrondiment de Caen|Caen]]
 | canton=[[Canton de Villers-Bocage (Calvados)|Villers-Bocage]]
 | insee =14241
 | sitweb=
 | cp =14310
 | cònsol =Jacques Lenault
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= -0.619722222222
 | latitud= 49.0772222222
 | alt mej = 
 | alt mini = 76
 | alt maxi = 209
 | km²            = 11.58
|}}

'''Épinay-sur-Odon''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Normandia|normanda]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Calvadòs (departament)|Calvadòs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Bassa Normandia]].

==Geografia==

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Épinay-sur-Odon]]'''Épinay-sur-Odon'''}}
{{Image label|x=0.642886709856|y=0.338395924516|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 155 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Parfouru-sur-Odon]] (1,8 km)}}}}
{{Image label|x=0.335252376238|y=0.255538573384|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 734 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villy-Bocage]] (2,6 km)}}}}
{{Image label|x=0.208584559853|y=0.445455718386|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2894 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villers-Bocage (Calvados)|Villers-Bocage]] (2,6 km)}}}}
{{Image label|x=0.868752812648|y=0.514480277952|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 340 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Landes-sur-Ajon]] (3,0 km)}}}}
{{Image label|x=0.425029621689|y=0.85558000402|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 329 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Longvillers]] (3,1 km)}}}}
{{Image label|x=0.835553196351|y=0.212063176655|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 369 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tournay-sur-Odon]] (3,7 km)}}}}
{{Image label|x=0.668637857621|y=0.915707962322|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 56 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Mesnil-au-Grain]] (3,7 km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=14241
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jacques Lenault|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee=14241
|1793=845
|1800=982
|1806=948
|1821=919
|1831=972
|1836=920
|1841=871
|1846=813
|1851=797
|1856=792
|1861=776
|1866=722
|1872=734
|1876=656
|1881=612
|1886=631
|1891=622
|1896=580
|1901=518
|1906=520
|1911=522
|1921=464
|1926=470
|1931=465
|1936=446
|1946=494
|1954=427
|1962=443
|1968=347
|1975=368
|1982=442
|1990=549
|1999=536
|2004=
|2005=
|2006=571
|2007= 571
|2008=594
|2009=618
|cassini=12748
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Normandia}}

{{Comunas de| insee =14241}}

[[Categoria:Comuna de Normandia]]
[[Categoria:Comuna de Calvadòs]]</text>
      <sha1>6nv4inyqfdz3v80yrudcmt7r8wdza7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chargey-lès-Gray</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97367</id>
    <revision>
      <id>2511138</id>
      <parentid>2206857</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T11:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>52367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2511138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4620" sha1="iqmm6a5wra3j7e886gji7byx8yv2ygj" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 | carta=fr
 | nomcomuna= Chargey-lès-Gray
 | nomcomuna2=Chargey-lès-Gray
 | imatge=cap
 | descripcion=
 | lògo=
 | escut=Blason ville fr Chargey-lès-Gray 70.svg
 | escais=
 | region ist     = 
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Vesoul|Vesoul]]
 | canton= [[Canton d'Autrey-lès-Gray|Autrey-lès-Gray]]
 | insee = 70132
 | sitweb=
 | cp = 70100
| cònsol = Patrice Lavoye
 | mandat         = [[2008]]-[[2014]]
 | gentilici =
 | longitud= 5.57583333333
 | latitud= 47.4883333333
| alt mini = 192 
 | alt mej = 
 | alt maxi = 250 
 | km²            = 16.56
}}
'''Chargey-lès-Gray''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Sòna]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]].
==Geografia==

{{Apertium|fr}}
Comuna en se trobant a 5&amp;nbsp;km de [[Gray (Anautita-Sa&amp;ocirc;ne)|Gray]], traversada pel ruisseau dels [[&amp;Eacute;coulottes]].
{{Comunas limitrophes
|align  = center
|Comuna = Chargey-l&amp;egrave;s-Gray
|N&amp;ograve;rd   = 
|N&amp;ograve;rd-Es = [[Montureux-e-Prantigny]]
|Si&amp;aacute;s   = [[Rigny]]
|Sud-Es = 
|Sud = [[Nantilly]], [[Arc-l&amp;egrave;s-Gray]] 
|Sud-O&amp;egrave;st = [[Bouhans-e-Feurg]]
|O&amp;egrave;st = [[Auvet-e-la-Chapelotte]]
|N&amp;ograve;rd-O&amp;egrave;st = [[Oyri&amp;egrave;res]]
}}

{{Original|fr}}
Commune se trouvant a 5&amp;nbsp;km de [[Gray (Nauta Sòna)|Gray]], traversée par le ruisseau des [[Écoulottes]].
{{Communes limitrophes
|align  = center
|Commune = Chargey-lès-Gray
|Nord   = 
|Nord-Est = [[Montureux-et-Prantigny]]
|Est   = [[Rigny]]
|Sud-Est = 
|Sud = [[Nantilly]], [[Arc-lès-Gray]] 
|Sud-Ouest = [[Bouhans-et-Feurg]]
|Ouest = [[Auvet-et-la-Chapelotte]]
|Nord-Ouest = [[Oyrières]]
}}

===Comunas vesinas===

&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; width:450px;&quot;&gt;
 [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] 
 {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Chargey-lès-Gray]]'''Chargey-lès-Gray'''}}
{{Image label|x=0.380127832164|y=0.446675963577|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 269 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Auvet-et-la-Chapelotte]] (1,9km)}}}}
{{Image label|x=0.54974300309|y=0.766063926768|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2650 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Arc-lès-Gray]] (3,5km)}}}}
{{Image label|x=0.579314321082|y=0.8310053179|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 6175 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gray (Nauta Sòna)|Gray]] (4,4km)}}}}
{{Image label|x=0.842748110591|y=0.638768440177|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 609 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rigny]] (4,6km)}}}}
{{Image label|x=0.229314992487|y=0.750376958015|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 517 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Nantilly]] (4,9km)}}}}
{{Image label|x=0.877977537683|y=0.369044722786|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 250 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montureux-et-Prantigny]] (5,0km)}}}}
{{Image label|x=0.497709138114|y=0.913687377046|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 989 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gray-la-Ville]] (5,2km)}}}}
{{Image label|x=0.438217403745|y=0.102199853033|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 426 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Oyrières]] (5,3km)}}}}
{{Image label|x=0.108644064241|y=0.582010219092|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 258 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bouhans-et-Feurg]] (5,4km)}}}}

&lt;/div&gt;{{clear|left}}

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 70132
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Patrice Lavoye|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
==Demografia==
{{Demografia
|insee= 70132
|1793=560
|1800=706
|1806=757
|1821=798
|1831=918
|1836=910
|1841=943
|1846=897
|1851=861
|1856=807
|1861=809
|1866=826
|1872=728
|1876=755
|1881=723
|1886=681
|1891=650
|1896=614
|1901=537
|1906=573
|1911=510
|1921=497
|1926=509
|1931=457
|1936=477
|1946=445
|1954=485
|1962=470
|1968=514
|1975=513
|1982=609
|1990=604
|1999=615
|2004=
|2005=
|2006=688
|2007=690
|2008=683
|2009=690
|cassini=8432
|senscomptesdobles=1962}}

==Luòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Comunas}}
{{Comunas de| insee = 70132
}}

[[Categoria:Comuna de la Nauta Sòna]]</text>
      <sha1>iqmm6a5wra3j7e886gji7byx8yv2ygj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aulús</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104891</id>
    <revision>
      <id>2511034</id>
      <parentid>2510869</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5913" sha1="kbsnn442t8c3t91iscdlg4pxpptt6w1" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=oc
 | nomcomuna=Aulús
 | nomcomuna2= ''Aulus-les-Bains''
 | imatge=View of Aulus-les-Bains (1).jpg
 | descripcion=Vista d'Aulús en 2024.
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     ={{Occitània}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Sent Gironç|Sent Gironç]]
 | canton= [[Canton d'Oust]]
 | insee = 09029
 | cp = 09140
| cònsol = Patrick Boyer
 | mandat         = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici = 
|alt mej=
|longitud= 1.3386
|latitud= 42.7917
| alt mini = 719
 | alt mej = 
 | alt maxi = 2698
 | km²            = 52.24
}}
'''Aulús'''{{RepTopMP}} (''Aulus-les-Bains'' en [[francés]]) ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]], situada dins eth [[departaments franceses|departament]] d'[[Arièja (departament)|Arièja]] e era [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus]].

Localizada ara part sud deth departament, era comuna que hè part, istoricament e culturaument, de [[Coserans]], país ambe arraïtzes [[Gasconha|gascoas]] estructurat per eth cors de [[Salat]] (afluent dera [[Garona]]). Expausada a un [[clima montanhòl]], qu'ei drenada peth ''Garbet'', era ribèira d{{'}}''Ars'', eth riu deth ''Fouillet'' (Holhet?) e per divèrses autres petits corses d'aiga. Includida ath [[pargue naturau regionau deths Pirenèus ariegeses]], la comuna compde ambe un patrimòni naturau remarcable: un siti [[Natura 2000]] (eth &quot;mont ''Ceint'', mont ''Béas'', era torbèra de ''Bernadouze''&quot;) e dètz zònas naturalas d'interès ecologic, faunistic e floristic.

==Geografia==
{{...}}
==Toponimia==
===Lòcs dits===
*'''Anhas''' (fr ''Agnes'')&lt;ref name=IEO-9&gt;{{Obratge|títol=La Letra Mesadièra, n° 253|data=mai de 2019||url=https://ieo09.ieo-opm.com/wp-content/uploads/sites/3/2020/12/letra-mai-de-2019.pdf|editor=[[IEO Arièja]]|Luòc=[[Pàmias]]}}&lt;/ref&gt;
*'''Basèth''' (fr ''Bazech'')&lt;ref name=Gasconha.com&gt;{{Ligam web|url=https://gasconha.com/locs/spip.php?page=locs-liste&amp;id_gis=203|sitweb=Gasconha.com|títol=Lòcs / lieux-dits gascons}}&lt;/ref&gt;
*'''Èrs''' (fr ''Ars'' o ''Arse'')&lt;ref name=IEO-9/&gt;

==Istòria==
{{...}}
==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 09029
|Títol=Lista deths cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta = 1977  |Fin = 2001   |Identitat= Jacques Berthoumieux|Partit = [[Partit Socialista (França)|PS]] |Qualitat =Professor }}
{{Elegit |Debuta=[[març]] de [[2001]] |Fin= [[març]] de [[2008]] |Identitat= Jean-Michel Rossell  |Partit= [[Partit Socialista (França)|PS]] |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=[[març]] de [[2008]] |Fin=mai de 2020|Identitat=Michel Veyssière&lt;ref&gt;{{fr}} Répertoire national des élus (RNE) - version de juillet 2020, consulté le 3 juillet 2020&lt;/ref&gt;|Partit=[[Partit Comunista Francés|PCF]]&lt;ref&gt;{{Ligam web |títol=VEYSSIÈRE Michel |url=https://maitron.fr/spip.php?article175559 |sitweb=maitron.fr |consulta=16-04-2023|lenga=fr}}.&lt;/ref&gt;|Qualitat=Retirat}}
{{Elegit |Debuta=mai de 2020|Fin=2032|Identitat= Patrick Boyer&lt;ref&gt;{{Ligam web |url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/repertoire-national-des-elus-1/ |títol= Répertoire national des élus (RNE) - version octobre 2021 |sitweb=le portail des données publiques de l'État |consulta= 2021-11-7|lenga=fr}}.&lt;/ref&gt;|Partit=|Qualitat=Cap d'enterpresa de dètz salariats o pus&lt;br&gt;&lt;small&gt;Reelegit per era mandatura 2026-2032&lt;ref name=RNE/&gt;&lt;/small&gt;}}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 09029
|1962= 162
|1968= 227
|1975= 182
|1982= 208
|1990= 210
|1999= 189
|2006= 203
|cassini=
|senscomptesdobles=1962}}

==Cultura locala e patrimòni==
===Lòcs e monuments===
&lt;!--* [[Thermes d'Aulus-les-Bains|Thermes]] et parc thermal. Acro'lus est un [[parcours acrobatique en hauteur]] dans le parc thermal, dès la bonne saison.
* [[Église (édifice)|Église]] Saint-[[Vincent de Saragosse|Vincent]], elle a reçu deux nouvelles cloches.
*[[Cascade d'Ars]], haute de {{unité|246|mètres}}, en trois étages successifs ; balade de 3 h 30 à 9 heures de marche, de difficulté facile à extrême.
* Les montagnes d'Aulus comptent de nombreux étangs d'origine glaciaire dont les plus vastes sont l'[[étang du Garbet]] et l'[[étang d'Aubé]] ; le plus proche est l'[[étang de Guzet]].
* Le [[sentier de grande randonnée 10]] traverse la commune d'ouest en est, et le [[sentier de grande randonnée de Pays|GRP]] « [[Sentier de grande randonnée de pays Tour du Val du Garbet|Tour du Val de Garbet]] » la traverse du nord au sud&lt;ref name=&quot;geoportl&quot;/&gt;.--&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
File:Etang du Garbet, Aulus les Bains.jpg|&lt;center&gt;[[Estanh deth Garbet]].&lt;/center&gt;
File:Plateau du Garbettou, Aulus les Bains.jpg|&lt;center&gt;Planèr deth Garbeton.&lt;/center&gt;
File:Aulus-les-Bains Panneau d'information sur le chemin de cascade d' ars.jpg|&lt;center&gt;Panèu d'informacion suber eth [[sentier de grande randonnée de pays|GRP]] passent ara [[cascada d'Ars|cascada d{{'}}''Ars'']].&lt;/center&gt;
File:Cascade d'Ars à Aulus-les-Bains.jpg|&lt;center&gt;En mai, la [[cascada d'Ars|cascada d{{'}}''Ars'']] es a son pus hòrt debit.&lt;/center&gt;
File:Le ruisseau d'Ars.jpg|&lt;center&gt;Eth riu en avau dera cascada.&lt;/center&gt;
File:Jonquilles au col d'Agnes.jpg|&lt;center&gt;Deth còu ''d'Agnes'', vista suber eths circs deth Garbetton, deth Garbet e suber era ''pique Rouge de Bassiès''.&lt;/center&gt;
File:Cirque du Garbet.jpg|Eth circ deth Garbet vista deth còu ''d'Agnes''.
&lt;/gallery&gt;

===Personalitats ligadas ambe era comuna===
* [[Adolphe d'Assier]] (1827-1889), explorator e escrivan coseranés que mòrt a Aulús, autor ''de Un Parisien à Aulus'', comèdia-vaudeville en 3 actes, 1881 ; e de ''Souvenirs des Pyrénées - Aulus-les-Bains et ses environs'', {{3e}} edicion complètament refonduda en 1884 purmèra edicion 1873.

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Occitània}}
{{Comunas d'Arièja}}
[[Categoria:Comuna d'Occitània]]
[[Categoria:Comuna d'Arièja]]</text>
      <sha1>kbsnn442t8c3t91iscdlg4pxpptt6w1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511035</id>
      <parentid>2511034</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lòcs e monuments */</comment>
      <origin>2511035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5873" sha1="sez0qdw8i0y9l65q6j3jgf8uexkuj5r" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=oc
 | nomcomuna=Aulús
 | nomcomuna2= ''Aulus-les-Bains''
 | imatge=View of Aulus-les-Bains (1).jpg
 | descripcion=Vista d'Aulús en 2024.
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     ={{Occitània}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Sent Gironç|Sent Gironç]]
 | canton= [[Canton d'Oust]]
 | insee = 09029
 | cp = 09140
| cònsol = Patrick Boyer
 | mandat         = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici = 
|alt mej=
|longitud= 1.3386
|latitud= 42.7917
| alt mini = 719
 | alt mej = 
 | alt maxi = 2698
 | km²            = 52.24
}}
'''Aulús'''{{RepTopMP}} (''Aulus-les-Bains'' en [[francés]]) ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]], situada dins eth [[departaments franceses|departament]] d'[[Arièja (departament)|Arièja]] e era [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus]].

Localizada ara part sud deth departament, era comuna que hè part, istoricament e culturaument, de [[Coserans]], país ambe arraïtzes [[Gasconha|gascoas]] estructurat per eth cors de [[Salat]] (afluent dera [[Garona]]). Expausada a un [[clima montanhòl]], qu'ei drenada peth ''Garbet'', era ribèira d{{'}}''Ars'', eth riu deth ''Fouillet'' (Holhet?) e per divèrses autres petits corses d'aiga. Includida ath [[pargue naturau regionau deths Pirenèus ariegeses]], la comuna compde ambe un patrimòni naturau remarcable: un siti [[Natura 2000]] (eth &quot;mont ''Ceint'', mont ''Béas'', era torbèra de ''Bernadouze''&quot;) e dètz zònas naturalas d'interès ecologic, faunistic e floristic.

==Geografia==
{{...}}
==Toponimia==
===Lòcs dits===
*'''Anhas''' (fr ''Agnes'')&lt;ref name=IEO-9&gt;{{Obratge|títol=La Letra Mesadièra, n° 253|data=mai de 2019||url=https://ieo09.ieo-opm.com/wp-content/uploads/sites/3/2020/12/letra-mai-de-2019.pdf|editor=[[IEO Arièja]]|Luòc=[[Pàmias]]}}&lt;/ref&gt;
*'''Basèth''' (fr ''Bazech'')&lt;ref name=Gasconha.com&gt;{{Ligam web|url=https://gasconha.com/locs/spip.php?page=locs-liste&amp;id_gis=203|sitweb=Gasconha.com|títol=Lòcs / lieux-dits gascons}}&lt;/ref&gt;
*'''Èrs''' (fr ''Ars'' o ''Arse'')&lt;ref name=IEO-9/&gt;

==Istòria==
{{...}}
==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 09029
|Títol=Lista deths cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta = 1977  |Fin = 2001   |Identitat= Jacques Berthoumieux|Partit = [[Partit Socialista (França)|PS]] |Qualitat =Professor }}
{{Elegit |Debuta=[[març]] de [[2001]] |Fin= [[març]] de [[2008]] |Identitat= Jean-Michel Rossell  |Partit= [[Partit Socialista (França)|PS]] |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=[[març]] de [[2008]] |Fin=mai de 2020|Identitat=Michel Veyssière&lt;ref&gt;{{fr}} Répertoire national des élus (RNE) - version de juillet 2020, consulté le 3 juillet 2020&lt;/ref&gt;|Partit=[[Partit Comunista Francés|PCF]]&lt;ref&gt;{{Ligam web |títol=VEYSSIÈRE Michel |url=https://maitron.fr/spip.php?article175559 |sitweb=maitron.fr |consulta=16-04-2023|lenga=fr}}.&lt;/ref&gt;|Qualitat=Retirat}}
{{Elegit |Debuta=mai de 2020|Fin=2032|Identitat= Patrick Boyer&lt;ref&gt;{{Ligam web |url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/repertoire-national-des-elus-1/ |títol= Répertoire national des élus (RNE) - version octobre 2021 |sitweb=le portail des données publiques de l'État |consulta= 2021-11-7|lenga=fr}}.&lt;/ref&gt;|Partit=|Qualitat=Cap d'enterpresa de dètz salariats o pus&lt;br&gt;&lt;small&gt;Reelegit per era mandatura 2026-2032&lt;ref name=RNE/&gt;&lt;/small&gt;}}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 09029
|1962= 162
|1968= 227
|1975= 182
|1982= 208
|1990= 210
|1999= 189
|2006= 203
|cassini=
|senscomptesdobles=1962}}

==Cultura locala e patrimòni==
===Lòcs e monuments===
&lt;!--* [[Thermes d'Aulus-les-Bains|Thermes]] et parc thermal. Acro'lus est un [[parcours acrobatique en hauteur]] dans le parc thermal, dès la bonne saison.
* [[Église (édifice)|Église]] Saint-[[Vincent de Saragosse|Vincent]], elle a reçu deux nouvelles cloches.
*[[Cascade d'Ars]], haute de {{unité|246|mètres}}, en trois étages successifs ; balade de 3 h 30 à 9 heures de marche, de difficulté facile à extrême.
* Les montagnes d'Aulus comptent de nombreux étangs d'origine glaciaire dont les plus vastes sont l'[[étang du Garbet]] et l'[[étang d'Aubé]] ; le plus proche est l'[[étang de Guzet]].
* Le [[sentier de grande randonnée 10]] traverse la commune d'ouest en est, et le [[sentier de grande randonnée de Pays|GRP]] « [[Sentier de grande randonnée de pays Tour du Val du Garbet|Tour du Val de Garbet]] » la traverse du nord au sud&lt;ref name=&quot;geoportl&quot;/&gt;.--&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
File:Etang du Garbet, Aulus les Bains.jpg|&lt;center&gt;[[Estanh deth Garbet]].&lt;/center&gt;
File:Plateau du Garbettou, Aulus les Bains.jpg|&lt;center&gt;Planèr deth Garbeton.&lt;/center&gt;
File:Aulus-les-Bains Panneau d'information sur le chemin de cascade d' ars.jpg|&lt;center&gt;Panèu d'informacion suber eth [[sentier de grande randonnée de pays|GRP]] passent ara [[cascada de l'Èrs]].&lt;/center&gt;
File:Cascade d'Ars à Aulus-les-Bains.jpg|&lt;center&gt;En mai, la [[cascada de l'Èrs]] es a son pus hòrt debit.&lt;/center&gt;
File:Le ruisseau d'Ars.jpg|&lt;center&gt;Eth riu en avau dera cascada.&lt;/center&gt;
File:Jonquilles au col d'Agnes.jpg|&lt;center&gt;Deth [[còl d'Anhas]], vista suber eths circs deth Garbetton, deth Garbet e suber era ''pique Rouge de Bassiès''.&lt;/center&gt;
File:Cirque du Garbet.jpg|Eth circ deth Garbet vista deth còl d'Anhas.
&lt;/gallery&gt;

===Personalitats ligadas ambe era comuna===
* [[Adolphe d'Assier]] (1827-1889), explorator e escrivan coseranés que mòrt a Aulús, autor ''de Un Parisien à Aulus'', comèdia-vaudeville en 3 actes, 1881 ; e de ''Souvenirs des Pyrénées - Aulus-les-Bains et ses environs'', {{3e}} edicion complètament refonduda en 1884 purmèra edicion 1873.

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Occitània}}
{{Comunas d'Arièja}}
[[Categoria:Comuna d'Occitània]]
[[Categoria:Comuna d'Arièja]]</text>
      <sha1>sez0qdw8i0y9l65q6j3jgf8uexkuj5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511036</id>
      <parentid>2511035</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5842" sha1="a77ytxh91ofqj5qa6idm2sgkvhu474c" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=oc
 | nomcomuna=Aulús
 | nomcomuna2= ''Aulus-les-Bains''
 | imatge=View of Aulus-les-Bains (1).jpg
 | descripcion=Vista d'Aulús en 2024.
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     ={{Occitània}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Sent Gironç|Sent Gironç]]
 | canton= [[Canton d'Oust]]
 | insee = 09029
 | cp = 09140
| cònsol = Patrick Boyer
 | mandat         = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici = 
|alt mej=
|longitud= 1.3386
|latitud= 42.7917
| alt mini = 719
 | alt mej = 
 | alt maxi = 2698
 | km²            = 52.24
}}
'''Aulús'''{{RepTopMP}} (''Aulus-les-Bains'' en [[francés]]) ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]], situada dins eth [[departaments franceses|departament]] d'[[Arièja (departament)|Arièja]] e era [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus]].

Localizada ara part sud deth departament, era comuna que hè part, istoricament e culturaument, de [[Coserans]], país ambe arraïtzes [[Gasconha|gascoas]] estructurat per eth cors de [[Salat]] (afluent dera [[Garona]]). Expausada a un [[clima montanhòl]], qu'ei drenada peth Garbet, era ribèira d'Èrs, eth riu deth Folhet e per divèrses autres petits corses d'aiga. Includida ath [[pargue naturau regionau deths Pirenèus ariegeses]], era comuna compde ambe un patrimòni naturau remarcable: un siti [[Natura 2000]] (eth &quot;mont ''Ceint'', mont ''Béas'', era torbèra de Vernadosa&quot;) e dètz zònas naturalas d'interès ecologic, faunistic e floristic.

==Geografia==
{{...}}
==Toponimia==
===Lòcs dits===
*'''Anhas''' (fr ''Agnes'')&lt;ref name=IEO-9&gt;{{Obratge|títol=La Letra Mesadièra, n° 253|data=mai de 2019||url=https://ieo09.ieo-opm.com/wp-content/uploads/sites/3/2020/12/letra-mai-de-2019.pdf|editor=[[IEO Arièja]]|Luòc=[[Pàmias]]}}&lt;/ref&gt;
*'''Basèth''' (fr ''Bazech'')&lt;ref name=Gasconha.com&gt;{{Ligam web|url=https://gasconha.com/locs/spip.php?page=locs-liste&amp;id_gis=203|sitweb=Gasconha.com|títol=Lòcs / lieux-dits gascons}}&lt;/ref&gt;
*'''Èrs''' (fr ''Ars'' o ''Arse'')&lt;ref name=IEO-9/&gt;

==Istòria==
{{...}}
==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 09029
|Títol=Lista deths cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta = 1977  |Fin = 2001   |Identitat= Jacques Berthoumieux|Partit = [[Partit Socialista (França)|PS]] |Qualitat =Professor }}
{{Elegit |Debuta=[[març]] de [[2001]] |Fin= [[març]] de [[2008]] |Identitat= Jean-Michel Rossell  |Partit= [[Partit Socialista (França)|PS]] |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=[[març]] de [[2008]] |Fin=mai de 2020|Identitat=Michel Veyssière&lt;ref&gt;{{fr}} Répertoire national des élus (RNE) - version de juillet 2020, consulté le 3 juillet 2020&lt;/ref&gt;|Partit=[[Partit Comunista Francés|PCF]]&lt;ref&gt;{{Ligam web |títol=VEYSSIÈRE Michel |url=https://maitron.fr/spip.php?article175559 |sitweb=maitron.fr |consulta=16-04-2023|lenga=fr}}.&lt;/ref&gt;|Qualitat=Retirat}}
{{Elegit |Debuta=mai de 2020|Fin=2032|Identitat= Patrick Boyer&lt;ref&gt;{{Ligam web |url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/repertoire-national-des-elus-1/ |títol= Répertoire national des élus (RNE) - version octobre 2021 |sitweb=le portail des données publiques de l'État |consulta= 2021-11-7|lenga=fr}}.&lt;/ref&gt;|Partit=|Qualitat=Cap d'enterpresa de dètz salariats o pus&lt;br&gt;&lt;small&gt;Reelegit per era mandatura 2026-2032&lt;ref name=RNE/&gt;&lt;/small&gt;}}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 09029
|1962= 162
|1968= 227
|1975= 182
|1982= 208
|1990= 210
|1999= 189
|2006= 203
|cassini=
|senscomptesdobles=1962}}

==Cultura locala e patrimòni==
===Lòcs e monuments===
&lt;!--* [[Thermes d'Aulus-les-Bains|Thermes]] et parc thermal. Acro'lus est un [[parcours acrobatique en hauteur]] dans le parc thermal, dès la bonne saison.
* [[Église (édifice)|Église]] Saint-[[Vincent de Saragosse|Vincent]], elle a reçu deux nouvelles cloches.
*[[Cascade d'Ars]], haute de {{unité|246|mètres}}, en trois étages successifs ; balade de 3 h 30 à 9 heures de marche, de difficulté facile à extrême.
* Les montagnes d'Aulus comptent de nombreux étangs d'origine glaciaire dont les plus vastes sont l'[[étang du Garbet]] et l'[[étang d'Aubé]] ; le plus proche est l'[[étang de Guzet]].
* Le [[sentier de grande randonnée 10]] traverse la commune d'ouest en est, et le [[sentier de grande randonnée de Pays|GRP]] « [[Sentier de grande randonnée de pays Tour du Val du Garbet|Tour du Val de Garbet]] » la traverse du nord au sud&lt;ref name=&quot;geoportl&quot;/&gt;.--&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
File:Etang du Garbet, Aulus les Bains.jpg|&lt;center&gt;[[Estanh deth Garbet]].&lt;/center&gt;
File:Plateau du Garbettou, Aulus les Bains.jpg|&lt;center&gt;Planèr deth Garbeton.&lt;/center&gt;
File:Aulus-les-Bains Panneau d'information sur le chemin de cascade d' ars.jpg|&lt;center&gt;Panèu d'informacion suber eth [[sentier de grande randonnée de pays|GRP]] passent ara [[cascada de l'Èrs]].&lt;/center&gt;
File:Cascade d'Ars à Aulus-les-Bains.jpg|&lt;center&gt;En mai, la [[cascada de l'Èrs]] es a son pus hòrt debit.&lt;/center&gt;
File:Le ruisseau d'Ars.jpg|&lt;center&gt;Eth riu en avau dera cascada.&lt;/center&gt;
File:Jonquilles au col d'Agnes.jpg|&lt;center&gt;Deth [[còl d'Anhas]], vista suber eths circs deth Garbetton, deth Garbet e suber era ''pique Rouge de Bassiès''.&lt;/center&gt;
File:Cirque du Garbet.jpg|Eth circ deth Garbet vista deth còl d'Anhas.
&lt;/gallery&gt;

===Personalitats ligadas ambe era comuna===
* [[Adolphe d'Assier]] (1827-1889), explorator e escrivan coseranés que mòrt a Aulús, autor ''de Un Parisien à Aulus'', comèdia-vaudeville en 3 actes, 1881 ; e de ''Souvenirs des Pyrénées - Aulus-les-Bains et ses environs'', {{3e}} edicion complètament refonduda en 1884 purmèra edicion 1873.

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Occitània}}
{{Comunas d'Arièja}}
[[Categoria:Comuna d'Occitània]]
[[Categoria:Comuna d'Arièja]]</text>
      <sha1>a77ytxh91ofqj5qa6idm2sgkvhu474c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511042</id>
      <parentid>2511036</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T21:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6034" sha1="ekbts9ncd5mfonlxbtmzxkx1w1zeibp" xml:space="preserve">{{Infobox Comuna de França
 |carta=oc
 | nomcomuna=Aulús
 | nomcomuna2= ''Aulus-les-Bains''
 | imatge=View of Aulus-les-Bains (1).jpg
 | descripcion=Vista d'Aulús en 2024.
 | lògo=
 | escut=
 | escais=
 | region ist     ={{Occitània}}
 | parçan=
 | arrondiment= [[Arrondiment de Sent Gironç|Sent Gironç]]
 | canton= [[Canton d'Oust]]
 | insee = 09029
 | cp = 09140
| cònsol = Patrick Boyer
 | mandat         = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici = 
|alt mej=
|longitud= 1.3386
|latitud= 42.7917
| alt mini = 719
 | alt mej = 
 | alt maxi = 2698
 | km²            = 52.24
}}
'''Aulús'''{{RepTopMP}} (''Aulus-les-Bains'' en [[francés]]) ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]], situada dins eth [[departaments franceses|departament]] d'[[Arièja (departament)|Arièja]] e era [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus]].

Localizada ara part sud deth departament, era comuna que hè part, istoricament e culturaument, de [[Coserans]], país ambe arraïtzes [[Gasconha|gascoas]] estructurat per eth cors de [[Salat]] (afluent dera [[Garona]]). Expausada a un [[clima montanhòl]], qu'ei drenada peth Garbet, era ribèira d'Èrs, eth riu deth Folhet e per divèrses autres petits corses d'aiga. Includida ath [[pargue naturau regionau deths Pirenèus ariegeses]], era comuna compde ambe un patrimòni naturau remarcable: un siti [[Natura 2000]] (eth &quot;mont ''Ceint'', mont ''Béas'', era torbèra de Vernadosa&quot;) e dètz zònas naturalas d'interès ecologic, faunistic e floristic.

Aulús qu'ei ua comuna rurau qui compta 132 abitants en 2023, après aver coneishut un pic de populacion de 1 026 abitants en 1806. Es sòns abitants son aperats eths aulusians o aulusianas.

==Geografia==
{{...}}
==Toponimia==
===Lòcs dits===
*'''Anhas''' (fr ''Agnes'')&lt;ref name=IEO-9&gt;{{Obratge|títol=La Letra Mesadièra, n° 253|data=mai de 2019||url=https://ieo09.ieo-opm.com/wp-content/uploads/sites/3/2020/12/letra-mai-de-2019.pdf|editor=[[IEO Arièja]]|Luòc=[[Pàmias]]}}&lt;/ref&gt;
*'''Basèth''' (fr ''Bazech'')&lt;ref name=Gasconha.com&gt;{{Ligam web|url=https://gasconha.com/locs/spip.php?page=locs-liste&amp;id_gis=203|sitweb=Gasconha.com|títol=Lòcs / lieux-dits gascons}}&lt;/ref&gt;
*'''Èrs''' (fr ''Ars'' o ''Arse'')&lt;ref name=IEO-9/&gt;

==Istòria==
{{...}}
==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 09029
|Títol=Lista deths cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta = 1977  |Fin = 2001   |Identitat= Jacques Berthoumieux|Partit = [[Partit Socialista (França)|PS]] |Qualitat =Professor }}
{{Elegit |Debuta=[[març]] de [[2001]] |Fin= [[març]] de [[2008]] |Identitat= Jean-Michel Rossell  |Partit= [[Partit Socialista (França)|PS]] |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=[[març]] de [[2008]] |Fin=mai de 2020|Identitat=Michel Veyssière&lt;ref&gt;{{fr}} Répertoire national des élus (RNE) - version de juillet 2020, consulté le 3 juillet 2020&lt;/ref&gt;|Partit=[[Partit Comunista Francés|PCF]]&lt;ref&gt;{{Ligam web |títol=VEYSSIÈRE Michel |url=https://maitron.fr/spip.php?article175559 |sitweb=maitron.fr |consulta=16-04-2023|lenga=fr}}.&lt;/ref&gt;|Qualitat=Retirat}}
{{Elegit |Debuta=mai de 2020|Fin=2032|Identitat= Patrick Boyer&lt;ref&gt;{{Ligam web |url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/repertoire-national-des-elus-1/ |títol= Répertoire national des élus (RNE) - version octobre 2021 |sitweb=le portail des données publiques de l'État |consulta= 2021-11-7|lenga=fr}}.&lt;/ref&gt;|Partit=|Qualitat=Cap d'enterpresa de dètz salariats o pus&lt;br&gt;&lt;small&gt;Reelegit per era mandatura 2026-2032&lt;ref name=RNE/&gt;&lt;/small&gt;}}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 09029
|1962= 162
|1968= 227
|1975= 182
|1982= 208
|1990= 210
|1999= 189
|2006= 203
|cassini=
|senscomptesdobles=1962}}

==Cultura locala e patrimòni==
===Lòcs e monuments===
&lt;!--* [[Thermes d'Aulus-les-Bains|Thermes]] et parc thermal. Acro'lus est un [[parcours acrobatique en hauteur]] dans le parc thermal, dès la bonne saison.
* [[Église (édifice)|Église]] Saint-[[Vincent de Saragosse|Vincent]], elle a reçu deux nouvelles cloches.
*[[Cascade d'Ars]], haute de {{unité|246|mètres}}, en trois étages successifs ; balade de 3 h 30 à 9 heures de marche, de difficulté facile à extrême.
* Les montagnes d'Aulus comptent de nombreux étangs d'origine glaciaire dont les plus vastes sont l'[[étang du Garbet]] et l'[[étang d'Aubé]] ; le plus proche est l'[[étang de Guzet]].
* Le [[sentier de grande randonnée 10]] traverse la commune d'ouest en est, et le [[sentier de grande randonnée de Pays|GRP]] « [[Sentier de grande randonnée de pays Tour du Val du Garbet|Tour du Val de Garbet]] » la traverse du nord au sud&lt;ref name=&quot;geoportl&quot;/&gt;.--&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
File:Etang du Garbet, Aulus les Bains.jpg|&lt;center&gt;[[Estanh deth Garbet]].&lt;/center&gt;
File:Plateau du Garbettou, Aulus les Bains.jpg|&lt;center&gt;Planèr deth Garbeton.&lt;/center&gt;
File:Aulus-les-Bains Panneau d'information sur le chemin de cascade d' ars.jpg|&lt;center&gt;Panèu d'informacion suber eth [[sentier de grande randonnée de pays|GRP]] passent ara [[cascada de l'Èrs]].&lt;/center&gt;
File:Cascade d'Ars à Aulus-les-Bains.jpg|&lt;center&gt;En mai, la [[cascada de l'Èrs]] es a son pus hòrt debit.&lt;/center&gt;
File:Le ruisseau d'Ars.jpg|&lt;center&gt;Eth riu en avau dera cascada.&lt;/center&gt;
File:Jonquilles au col d'Agnes.jpg|&lt;center&gt;Deth [[còl d'Anhas]], vista suber eths circs deth Garbetton, deth Garbet e suber era ''pique Rouge de Bassiès''.&lt;/center&gt;
File:Cirque du Garbet.jpg|Eth circ deth Garbet vista deth còl d'Anhas.
&lt;/gallery&gt;

===Personalitats ligadas ambe era comuna===
* [[Adolphe d'Assier]] (1827-1889), explorator e escrivan coseranés que mòrt a Aulús, autor ''de Un Parisien à Aulus'', comèdia-vaudeville en 3 actes, 1881 ; e de ''Souvenirs des Pyrénées - Aulus-les-Bains et ses environs'', {{3e}} edicion complètament refonduda en 1884 purmèra edicion 1873.

==Véser tanben==

==Ligams extèrnes==

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Occitània}}
{{Comunas d'Arièja}}
[[Categoria:Comuna d'Occitània]]
[[Categoria:Comuna d'Arièja]]</text>
      <sha1>ekbts9ncd5mfonlxbtmzxkx1w1zeibp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eissoudun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107154</id>
    <revision>
      <id>2511026</id>
      <parentid>2511016</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Toponimia */</comment>
      <origin>2511026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4839" sha1="95t0m493aqupj61ew4wv1uek1x8emjl" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Eissoudun
 | nom2          = ''Issoudun-Létrieix''
 | imatge        = Issoudun-Létrieix_bourg.jpg
 | descripcion   = Lo borg.
 | lògo          = 
 | escut         = Blason_ville_fr_Issoudun-Létrieix_(Creuse).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]
 | insee         = 23097
 | cònsol        = Jean-Claude Conchon
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = lòs eissouduns
 | longitud      = 2.14388888889
 | latitud       = 46.0611111111
 | alt mini      = 384
 | alt maxi      = 598
 | km²           = 26.43
|}}

'''Eissoudun''' (''Issoudun-Létrieix'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
L'Autriér es un vilatge important, situat a 4 km au nòrd-èst a un caireforc sus la RD 990, ancian relais de diligéncia &lt;ref name = ilav&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 111&lt;/ref&gt;.
[[Imatge:Map commune FR insee code 23097.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Eissoudun
 | nòrd       = [[Charnalhas]]
 | nòrd-èst   = [[Sent Chabrais]]
 | èst        = [[Peirac]]
 | sud-èst    = [[Pueg Malsinhac|Pueg Mausinhat]]
 | sud        = [[Sent Medard e la Rocheta]]
 | sud-oèst   = 
 | oèst       = [[Sent Marçau lo Mont]]
 | nòrd-oèst  = [[Sent Pardós los Cars]]
}}

==Toponimia==
La prononciacion / éissô'du / justifica la grafia '''Eissoudun''' (e pas ''Eissodun'': i a aviá ''-ol-'' &gt; ''òw''). las fòrmas ancianas son ''Exolduni'' vers 1150, ''Exoudunum'' en 1198, ''Exoudu'' en 1205, ''Exoldu'' en 1206, ''Exauduno'' en 1351, ''Issouldun'' en 1473, ''Eysouldun'' en 1557. Ven del celtic ''uxsello-dunum'', « naut e fòrt ». ''-L-'' s'es vocalizat e a format un diftongue [ɔw], après chanjament de timbre de la vocala situada après. Los abitants son lòs eissouduns. [[Xavier Delamarre]] escriu ''uxsello-dūnon'', fòrt naut o fòrt d'Uxsellos (nom celtic atestat) &lt;ref name = ilav/&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 280, 312, 350&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 278 e 363&lt;/ref&gt;.
* L'Autriér / lô'trié / &lt;ref name = ilav/&gt;.

==Istòria==
{{...}}

==Administracion==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23097
|Títol= Lista daus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2017]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Claude Conchon |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2017 |Identitat= Dòna Dominique Latour |Partit=[[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat= |Partit=  |Qualitat=  }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 23097
|1793=1172
|1800=1102
|1806=1164
|1821=1272
|1831=1243
|1836=1285
|1841=1317
|1846=1350
|1851=1339
|1856=1240
|1861=1220
|1866=1184
|1872=1143
|1876=1116
|1881=1087
|1886=1060
|1891=1075
|1896=1050
|1901=990
|1906=1008
|1911=861
|1921=762
|1926=739
|1931=663
|1936=654
|1946=647
|1954=550
|1962=503
|1968=452
|1975=387
|1982=341
|1990=287
|1999=277
|cassini=17655
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|097}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|097}}/26.43) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==
&lt;gallery&gt;
Tête_de_Taranis_3.jpg|Jupitèr a la Ròda de la Vileta, en realitat Taranis.
Issoudun-Létrieix_mairie.jpg|L'ostau de comuna.
Issoudun-Létrieix_église.jpg|La gleisa Sent Estèfe.
Issoudun-Létrieix_église_nef_(1).jpg|Sa nau.
Issoudun-Létrieix_église_portail.jpg|Son portau.
Issoudun-Létrieix_cippe_(2).jpg|Lo cip galloroman.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>95t0m493aqupj61ew4wv1uek1x8emjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sent Chabrais</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107160</id>
    <revision>
      <id>2511113</id>
      <parentid>2510963</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026, perimètre del territòri, toponimia, etc</comment>
      <origin>2511113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4623" sha1="p62zllrdnbnlg3yudw3uzipt9evx0cm" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Sent Chabrais
 | nom2          = ''Saint-Chabrais'' 
 | imatge        = Saint-Chabrais_bourg.jpg
 | descripcion   = Lo borg.
 | lògo          = 
 | escut         = 
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]
 | insee         = 23185
 | cònsol        = Patrice Morançais
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | latitud       = 46.1330555556
 | longitud      = 2.20527777778
 | alt mini      = 389
 | alt maxi      = 542
 | km²           = 24.94
|}}

'''Sent Chabrais''' (''Saint-Chabrais'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==

[[Imatge:Map commune FR insee code 23185.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre dau territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Sent Chabrais
 | nòrd       = [[Gosom]] 
 | nòrd-èst   = [[Peirafita (Marcha)|Peirafita]]
 | èst        = [[Sent Julian lo Chastel]]
 | sud-èst    = [[Pairac (Cruesa)|Pairac]]
 | sud        = [[Eissoudun]]
 | sud-oèst   = [[Charnalhas]]
 | oèst       = [[Sent Desíer la Tor]]
 | nòrd-oèst  = 
}}

==Toponimia==
Dins queus luecs près dau [[Creissent]], Ives Lavalada dona pas la prononciacion. Las fòrmas ancianas son ''De sancto Caprasio'' en 1199, ''Saint-Chabraiz'' en 1407, etc. ''Sent Chabrais'' representa ''Caprasius'', prumier evesque d'[[Agen]], martirizat vers 303, o un abat de Lerins mòrt en 430. La palatalizacion de ''Ca-'' iniciau es regulara, la sonorizacion  de ''-pr-'' z'es pas &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 168&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 590&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://nominis.cef.fr/contenus/saint/8626/Saint-Caprais.html&lt;/ref&gt;.

== Istòria ==
Entre 1795 e 1800, Los Peirós (101 abitants en 1793) fuguet incorporat a la comuna &lt;ref&gt;http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=30846&lt;/ref&gt;. Los Peirós es au nòrd de la comuna; i a tanben au nòrd-oèst Los Peirós Vielh.

== Administracion ==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23185
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta=març [[2001]] |Fin= [[2032]] |Identitat=Patrice Morançais |Partit=[[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= foncionari, conselhièr generau ([[2010]]-[[2015]]) puei departamentau ([[2015]]-) }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat=  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 23185
|1793=917
|1800=785
|1806=1133
|1821=1202
|1831=1189
|1836=1222
|1841=1235
|1846=1275
|1851=1235
|1856=1200
|1861=1151
|1866=1139
|1872=1179
|1876=1203
|1881=1102
|1886=1112
|1891=1117
|1896=1062
|1901=1054
|1906=969
|1911=921
|1921=797
|1926=800
|1931=782
|1936=709
|1946=673
|1954=607
|1962=564
|1968=537
|1975=469
|1982=399
|1990=379
|1999=335
|cassini=30846
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|185}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|185}}/24.94) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==
&lt;gallery&gt;
Saint-Chabrais_Étangsannes_château_(4).jpg|Chastel d'''Étangsannes'' (nom francés).
Saint-Chabrais_mairie.jpg|La mairariá.
Saint-Chabrais_Carte_postale_10.jpg|Las escòlas comunalas vers 1920.
Saint-Chabrais_église_(1).jpg|La gleisa Sent Chabrais (Caprasius).
Saint-Chabrais_église_nef_(3).jpg
Saint-Chabrais_monument_aux_morts.jpg
Saint-Chabrais_parterre.jpg|Perterra de flors au nom de la comuna.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>p62zllrdnbnlg3yudw3uzipt9evx0cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pueg Malsinhac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107197</id>
    <revision>
      <id>2511041</id>
      <parentid>2510962</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T21:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2511041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7402" sha1="nie6065iulrjdt1l6it4hnyg5iyqyko" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Pueg Mau Sinhat
 | nom2          = ''Puy-Malsignat''
 | lògo          =
 | imatge        = Église Saint-Thomas de Cantorbéry.jpg
 | descripcion   = 
 | escut         = Blason_ville_fr_Puy-Malsignat_(Creuse).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]
 | insee         = 23159
 | cònsol        = Félix Berger
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | longitud      = 2.21916666667
 | latitud       = 46.0388888889
 | gentilici     =
 | alt mini      = 496
 | alt maxi      = 616
 | km²           = 12.61
|}}

'''Pueg Mau Sinhat''' (''Puy-Malsignat'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

== Geografia ==
{{...}}
[[Imatge:Map commune FR insee code 23159.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre dau territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Lo Pueg Mau Sinhat
 | nòrd       =
 | nòrd-èst   = [[Pairac (Cruesa)|Pairac]]
 | èst        = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]]
 | sud-èst    = 
 | sud        = [[Sent Maissenç (Cruesa)|Sent Maissenç]]
 | sud-oèst   = 
 | oèst       = [[Sent Medard e la Rocheta]]
 | nòrd-oèst  = [[Eissoudun]]
}}

=== Comunas vesinas ===
&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]]
    {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Pueg Malsinhac]] '''Pueg Malsinhac'''}}
{{Image label|x=0.465777754258|y=0.80146370303|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 228 habitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Maissenç (Cruesa)|Sent Maissenç]] &lt;/br&gt;(5,1 km)}}}}
{{Image label|x=0.804673754025|y=0.637202089329|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 417 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]] &lt;/br&gt;(5,4 km)}}}}
{{Image label|x=0.59064554217|y=0.82941534531|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 114 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Chauçada|&lt;/br&gt;La Chauçada]] (5,6 km)}}}}
{{Image label|x=0.663405595439|y=0.809202650717|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 96 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bòsc Rogier]] (5,7 km)}}}}
{{Image label|x=0.682892565367|y=0.184052415749|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 463 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Peirac]] &lt;/br&gt;(6,2 km)}}}}
{{Image label|x=0.880956849883|y=0.47800834348|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 176 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Domèt]] &lt;/br&gt;(6,3 km)}}}}
{{Image label|x=0.468250621594|y=0.871011435082|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 516 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Amand (Cruesa)|&lt;/br&gt;Sent &lt;/br&gt;Amand]] &lt;/br&gt;(6,3 km)}}}}
{{Image label|x=0.176262843145|y=0.361767389987|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 298 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Eissoudun]] &lt;/br&gt;(6,4 km)}}}}
{{Image label|x=0.604013306579|y=0.901377762668|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 290 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Auprian]] &lt;/br&gt;(6,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.0926618857928|y=0.661491671614|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 576 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Medard e la Rocheta]] &lt;/br&gt;(7,8 km)}}}}
{{Image label|x=0.187605870434|y=0.826933657444|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 152 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Alairac (Cruesa)|Alairac]] &lt;/br&gt;(7,9 km)}}}}
&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Toponimia==
La fòrma grafica de ''Pueg Mau Sinhat'' presenta dos problèmas.

Lo prumier es que los parlars lemosins (e benlèu marchés) practican la vocalizacion de ''-l'' implosiva : lo vedeu, mau, l'ostau. Donc ''Mau(sinhac)'' semblariá convenir mielhs que ''Malsinhac''. Adara los parlars auvernhats amudisson sovent ''-l'' dins 'quela posicion : lo vedè(l); çò que pòt justificar benlèu ''Malsinhac''.

Lo segond es que l'usatge dempuei Alibèrt es d'escriure ''Puègmiròl'', ''Puègsiuran'', ''Puèglaurenç'' &lt;ref&gt;Loïs Alibèrt, ''Gramatica occitana'', segonda edicion, Centre d'Estudis Occitans, Montpelhièr, 1976, p. 466&lt;/ref&gt;. ''Puegm-'' es obligatòri aicí, fòra de tota autra question.

(Puegmaussinhac ?), varianta modèrna eventuala de Puegmalsinhac, vendriá de ''podium'' (nautor, suquet) e dau nom ancian dau vilatge, format d'un nom d'òme latin ''*Malcinius'', derivat de ''Malcius'', ambe lo sufixe ''-acum''&lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, Paris, reedicion 1984, p. 523&lt;/ref&gt;, latinizacion dau sufixe celtic ''-*ako-''. Lo vilatge seriá donc a l'origina la propietat gallo-romana de ''*Malcinius''. Sa posicion sus un petit suquet o bòrd de «plateu» que domina leugierament lo paisatge a l'oèst e al nòrd, aprofiechada per una tor medievala, justifica plan la prumiera partida dau nom. Adara, es pas impossible que la ''villa'' d'origina siá a un emplaçament leugierament diferent, çò qu'explicariá lo passatge de ''Malsinhac-'' a ''*Pògmalsinhac''&gt; Puegmalsinhac.

==Istòria==
Entre 1795 e 1800, Pueg Mau Sinhat fuguèt annexat per [[Sent Medard e la Rocheta|Sent Medard]] e tornèt préner son independéncia comunala en 1879.
{{...}}

==Administracion==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23159
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Félix Berger|Partit= |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat= Henri Alhéritière|Partit= divers dreita  |Qualitat= retirat }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Robert Dorot |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= març de [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 23159
|1793=190
|1881=310
|1886=338
|1891=342
|1896=323
|1901=341
|1906=384
|1911=521
|1921=324
|1926=346
|1931=355
|1936=338
|1946=313
|1954=254
|1962=256
|1968=244
|1975=215
|1982=213
|1990=194
|1999=194
|max=521
|cassini=28326
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|159}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|159}}/12.61) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>nie6065iulrjdt1l6it4hnyg5iyqyko</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511108</id>
      <parentid>2511041</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T05:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Daissi als contributors la causida de renomenar l'article coma vòlon, o non.</comment>
      <origin>2511108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7459" sha1="bk0bi70id83jb4zapzzxp3jzvhx1hyr" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Lo Pue Mausinhat
 | nom2          = ''Puy-Malsignat''
 | lògo          =
 | imatge        = Église Saint-Thomas de Cantorbéry.jpg
 | descripcion   = La gleisa Sent Tomàs de Canterbury.
 | escut         = Blason_ville_fr_Puy-Malsignat_(Creuse).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]
 | insee         = 23159
 | cònsol        = Félix Berger
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | longitud      = 2.21916666667
 | latitud       = 46.0388888889
 | gentilici     =
 | alt mini      = 496
 | alt maxi      = 616
 | km²           = 12.61
|}}

'''Lo Pue Mausinhat''' (''Puy-Malsignat'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

== Geografia ==
{{...}}
[[Imatge:Map commune FR insee code 23159.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre dau territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Lo Pue Mausinhat
 | nòrd       =
 | nòrd-èst   = [[Pairac (Cruesa)|Pairac]]
 | èst        = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]]
 | sud-èst    = 
 | sud        = [[Sent Maissenç (Cruesa)|Sent Maissenç]]
 | sud-oèst   = 
 | oèst       = [[Sent Medard e la Rocheta]]
 | nòrd-oèst  = [[Eissoudun]]
}}

=== Comunas vesinas ===
&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]]
    {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Pueg Malsinhac]] '''Pueg Malsinhac'''}}
{{Image label|x=0.465777754258|y=0.80146370303|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 228 habitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Maissenç (Cruesa)|Sent Maissenç]] &lt;/br&gt;(5,1 km)}}}}
{{Image label|x=0.804673754025|y=0.637202089329|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 417 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]] &lt;/br&gt;(5,4 km)}}}}
{{Image label|x=0.59064554217|y=0.82941534531|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 114 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Chauçada|&lt;/br&gt;La Chauçada]] (5,6 km)}}}}
{{Image label|x=0.663405595439|y=0.809202650717|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 96 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bòsc Rogier]] (5,7 km)}}}}
{{Image label|x=0.682892565367|y=0.184052415749|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 463 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Peirac]] &lt;/br&gt;(6,2 km)}}}}
{{Image label|x=0.880956849883|y=0.47800834348|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 176 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Domèt]] &lt;/br&gt;(6,3 km)}}}}
{{Image label|x=0.468250621594|y=0.871011435082|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 516 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Amand (Cruesa)|&lt;/br&gt;Sent &lt;/br&gt;Amand]] &lt;/br&gt;(6,3 km)}}}}
{{Image label|x=0.176262843145|y=0.361767389987|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 298 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Eissoudun]] &lt;/br&gt;(6,4 km)}}}}
{{Image label|x=0.604013306579|y=0.901377762668|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 290 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Auprian]] &lt;/br&gt;(6,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.0926618857928|y=0.661491671614|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 576 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Medard e la Rocheta]] &lt;/br&gt;(7,8 km)}}}}
{{Image label|x=0.187605870434|y=0.826933657444|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 152 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Alairac (Cruesa)|Alairac]] &lt;/br&gt;(7,9 km)}}}}
&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Toponimia==
Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, lo nom vendriá de ''podium'' (nautor, suquet) e dau nom ancian dau vilatge, format d'un nom d'òme latin ''*Malcinius'', derivat de ''Malcius'', amel sufixe ''-acum''&lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, Paris, reedicion 1984, p. 523&lt;/ref&gt;. Lo vilatge seriá donc a l'origina la propietat gallo-romana de ''*Malcinius''. Sa posicion sus un petit suquet o bòrd de planetge que domina leugierament lo paisatge a l'oèst e al nòrd, aprofieitada per una tor medievala, justifica plan la prumiera partida dau nom.&lt;/br&gt;
La prononciacion es de pauc d'ajuda : / le peu /. Las fòrmas ancianas son ''Montem Malsenat'' en 1195, ''Al Pue Mausignat'', ''Poi Mausignat'' au segle XII, ''del Poi'' en 1203, ''Le Pui Mausegnat'' en 1262, ''Podium Malesynacum'' en 1340, ''Le Puy Malseignat'' en 1459, ''Le Puy Malesaigne'', sens data, etc. L'explicacion, segon Ives Lavalada, seriá una gana, un estanh bòrlhe (''sinhat''), près dau borg. L'autor escriu ''Le Peug'' &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 155&lt;/ref&gt;, fòrma grafica estranja (observem l'excellenta grafia dau segle XII, ''Al Pue-'' (i a jamai agut de ''-g'' final, coma en Gasconha). Una grafia conservatritz, sens l'article francizat moderne, seriá benleu '''Lo Pue Mausinhat'''.

==Istòria==
Entre 1795 e 1800, Lo Pue Mausinhat fuguèt annexat per [[Sent Medard e la Rocheta|Sent Medard]] e tornèt préner son independéncia comunala en 1879.
{{...}}

==Administracion==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23159
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Félix Berger|Partit= |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat= Henri Alhéritière|Partit= divers dreita  |Qualitat= retirat }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Robert Dorot |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= març de [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 23159
|1793=190
|1881=310
|1886=338
|1891=342
|1896=323
|1901=341
|1906=384
|1911=521
|1921=324
|1926=346
|1931=355
|1936=338
|1946=313
|1954=254
|1962=256
|1968=244
|1975=215
|1982=213
|1990=194
|1999=194
|max=521
|cassini=28326
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|159}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|159}}/12.61) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==

&lt;gallery&gt;
Château_de_Margeleix.jpg|Chastel de ''Margeleix'' (nom francés)
Tour_de_Puy-Malsignat.jpg|Tor dau Pue Mausinhat. 
Puy-Malsignat_Carte_postale_10.jpg
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>bk0bi70id83jb4zapzzxp3jzvhx1hyr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511109</id>
      <parentid>2511108</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T05:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Toponimia */</comment>
      <origin>2511109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7459" sha1="jjzmhbpppcfdt2z5e0yrmqqhlpkypc0" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Lo Pue Mausinhat
 | nom2          = ''Puy-Malsignat''
 | lògo          =
 | imatge        = Église Saint-Thomas de Cantorbéry.jpg
 | descripcion   = La gleisa Sent Tomàs de Canterbury.
 | escut         = Blason_ville_fr_Puy-Malsignat_(Creuse).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lemosin}}
 | parçan        =
 | region        = [[Novela Aquitània]]
 | arrondiment   = [[Arrondiment dau Buçon|Au Buçon]]
 | canton        = [[canton de Gosom|Gosom]] ([[canton de Charnalhas|Charnalhas]] davant 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Marcha e Combralha en Aquitània|CC de Marcha e Combralha en Aquitània]]
 | insee         = 23159
 | cònsol        = Félix Berger
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | longitud      = 2.21916666667
 | latitud       = 46.0388888889
 | gentilici     =
 | alt mini      = 496
 | alt maxi      = 616
 | km²           = 12.61
|}}

'''Lo Pue Mausinhat''' (''Puy-Malsignat'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

== Geografia ==
{{...}}
[[Imatge:Map commune FR insee code 23159.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]
===Perimètre dau territòri===
{{Communes limitrophes
 | comuna     = Lo Pue Mausinhat
 | nòrd       =
 | nòrd-èst   = [[Pairac (Cruesa)|Pairac]]
 | èst        = [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]]
 | sud-èst    = 
 | sud        = [[Sent Maissenç (Cruesa)|Sent Maissenç]]
 | sud-oèst   = 
 | oèst       = [[Sent Medard e la Rocheta]]
 | nòrd-oèst  = [[Eissoudun]]
}}

=== Comunas vesinas ===
&lt;div style=&quot;position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;&quot;&gt;
    [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]]
    {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Pueg Malsinhac]] '''Pueg Malsinhac'''}}
{{Image label|x=0.465777754258|y=0.80146370303|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 228 habitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Maissenç (Cruesa)|Sent Maissenç]] &lt;/br&gt;(5,1 km)}}}}
{{Image label|x=0.804673754025|y=0.637202089329|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 417 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]] &lt;/br&gt;(5,4 km)}}}}
{{Image label|x=0.59064554217|y=0.82941534531|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 114 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Chauçada|&lt;/br&gt;La Chauçada]] (5,6 km)}}}}
{{Image label|x=0.663405595439|y=0.809202650717|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 96 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bòsc Rogier]] (5,7 km)}}}}
{{Image label|x=0.682892565367|y=0.184052415749|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 463 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Peirac]] &lt;/br&gt;(6,2 km)}}}}
{{Image label|x=0.880956849883|y=0.47800834348|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 176 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Domèt]] &lt;/br&gt;(6,3 km)}}}}
{{Image label|x=0.468250621594|y=0.871011435082|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 516 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Amand (Cruesa)|&lt;/br&gt;Sent &lt;/br&gt;Amand]] &lt;/br&gt;(6,3 km)}}}}
{{Image label|x=0.176262843145|y=0.361767389987|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 298 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Eissoudun]] &lt;/br&gt;(6,4 km)}}}}
{{Image label|x=0.604013306579|y=0.901377762668|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 290 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Auprian]] &lt;/br&gt;(6,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.0926618857928|y=0.661491671614|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 576 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Medard e la Rocheta]] &lt;/br&gt;(7,8 km)}}}}
{{Image label|x=0.187605870434|y=0.826933657444|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 152 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Alairac (Cruesa)|Alairac]] &lt;/br&gt;(7,9 km)}}}}
&lt;/div&gt;&lt;br clear=left&gt;

==Toponimia==
Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, lo nom vendriá de ''podium'' (nautor, suquet) e dau nom ancian dau vilatge, format d'un nom d'òme latin ''*Malcinius'', derivat de ''Malcius'', amel sufixe ''-acum''&lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, Paris, reedicion 1984, p. 523&lt;/ref&gt;. Lo vilatge seriá donc a l'origina la propietat gallo-romana de ''*Malcinius''. Sa posicion sus un petit suquet o bòrd de planetge que domina leugierament lo paisatge a l'oèst e al nòrd, aprofieitada per una tor medievala, justifica plan la prumiera partida dau nom.&lt;/br&gt;
La prononciacion es de pauc d'ajuda : / le peu /. Las fòrmas ancianas son ''Montem Malsenat'' en 1195, ''Al Pue Mausignat'', ''Poi Mausignat'' au segle XII, ''del Poi'' en 1203, ''Le Pui Mausegnat'' en 1262, ''Podium Malesynacum'' en 1340, ''Le Puy Malseignat'' en 1459, ''Le Puy Malesaigne'', sens data, etc. L'explicacion, segon Ives Lavalada, seriá una gana, un estanh bòrlhe (''sinhat''), près dau borg. L'autor escriu ''Le Peug'' &lt;ref&gt;Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 155&lt;/ref&gt;, fòrma grafica estranja; observem l'excellenta grafia dau segle XII, ''Al Pue-'' (i a jamai agut de ''-g'' final, coma en Gasconha). Una grafia conservatritz, sens l'article francizat moderne, seriá benleu '''Lo Pue Mausinhat'''.

==Istòria==
Entre 1795 e 1800, Lo Pue Mausinhat fuguèt annexat per [[Sent Medard e la Rocheta|Sent Medard]] e tornèt préner son independéncia comunala en 1879.
{{...}}

==Administracion==
===Lista daus maires===
{{ElegitDebuta|insee= 23159
|Títol= Lista daus maires successius}}
{{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Félix Berger|Partit= |Qualitat= agricultor }}
{{Elegit |Debuta=  [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat= Henri Alhéritière|Partit= divers dreita  |Qualitat= retirat }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Robert Dorot |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= març de [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
===Intercomunalitat===

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 23159
|1793=190
|1881=310
|1886=338
|1891=342
|1896=323
|1901=341
|1906=384
|1911=521
|1921=324
|1926=346
|1931=355
|1936=338
|1946=313
|1954=254
|1962=256
|1968=244
|1975=215
|1982=213
|1990=194
|1999=194
|max=521
|cassini=28326
|senscomptesdobles= 1962}}
* En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|159}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|159}}/12.61) round 2}}}} ab/km².

==Luecs e monuments==

&lt;gallery&gt;
Château_de_Margeleix.jpg|Chastel de ''Margeleix'' (nom francés)
Tour_de_Puy-Malsignat.jpg|Tor dau Pue Mausinhat. 
Puy-Malsignat_Carte_postale_10.jpg
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
===Liams connexes===
* [[Comunas de Cruesa]]

===Liams externes===

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }}

{{Comunas de Cruesa}}

[[Categoria:Comuna de Cruesa]]
[[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]]</text>
      <sha1>jjzmhbpppcfdt2z5e0yrmqqhlpkypc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bassacamba (Mètro de Tolosa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114907</id>
    <redirect title="Bassa Camba (mètro de Tolosa)" />
    <revision>
      <id>2511049</id>
      <parentid>2134910</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T01:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>4312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Bassa Camba (mètro de Tolosa)]]</comment>
      <origin>2511049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="kprgu0ya6utz95bey31820obs0umyh3" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Bassa Camba (mètro de Tolosa)]]</text>
      <sha1>kprgu0ya6utz95bey31820obs0umyh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Discutir:Bassacamba (Mètro de Tolosa)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>114908</id>
    <redirect title="Discutir:Bassa Camba (mètro de Tolosa)" />
    <revision>
      <id>2511046</id>
      <parentid>2134912</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T01:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>4312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Discutir:Bassa Camba (mètro de Tolosa)]]</comment>
      <origin>2511046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="arken0hjag1acebvnt18uhxvwyd5i5x" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Discutir:Bassa Camba (mètro de Tolosa)]]</text>
      <sha1>arken0hjag1acebvnt18uhxvwyd5i5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wurmberg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144599</id>
    <revision>
      <id>2511096</id>
      <parentid>1953727</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258" sha1="teemiq7c74tcvov1u3fu2tvgg8wxven" xml:space="preserve">'''Wurmberg''' (pr. Vormberg) es una comuna d’[[Alemanha]], dins lo país de Bada e Vortemberg. S’i parlèt occitan dins lo vilatge de Lucerne, entrò 1952.

{{Vaudés en Alemanha}}

[[Categoria:Comuna de Baden-Württemberg]]
[[Categoria:Comuna valdesa]]</text>
      <sha1>teemiq7c74tcvov1u3fu2tvgg8wxven</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511097</id>
      <parentid>2511096</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="fc10x8p92j2ivyi56qz7dntmfrffdzq" xml:space="preserve">'''Wurmberg''' (pr. Vormberg) es una comuna d’[[Alemanha]], dins lo país de Bada e Vortemberg. S’i parlèt occitan dins lo vilatge de Lucerne, entrò 1952.

{{Vaudés en Alemanha}}

[[Categoria:Comuna de Baden-Württemberg]]
[[Categoria:Colonia valdesa]]</text>
      <sha1>fc10x8p92j2ivyi56qz7dntmfrffdzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Efièches especials</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150371</id>
    <revision>
      <id>2511125</id>
      <parentid>1976284</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T09:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sovenhic  a desplaçat la pagina [[Efèctes especials]] cap a [[Efièches especials]] : usatge occitan</comment>
      <origin>1976284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6775" sha1="2nzm6gqwk6fr9l26dvppcrje0hk45a9" xml:space="preserve">Lo tèrme d’'''efèctes especials''' designa l'ensems de las tecnicas utilizadas al [[cinèma]] per crear l’illusion d’accions e simular d'objèctes, de personatges o de fenomèns qu'esxistisson pas dins la realitat o que poirian gaire èsser preses al moment del filmatge.

== Principis ==
[[Imatge:Smoke Machine engineer.jpg|thumb|Utilizacion d'una maquina fumigèna sul luòc filmatge]]
Popularizats pels films [[fantastic]]s de [[sciéncia-ficcion]] e de catastròfa, los eèctes especials utilizan diferents processus en rapòrt a l’imatge e al son: [[sintèsi d'imatge 3D]], [[tractament numeric]], [[maquèta]]s, [[animacion]] imatge per imatge, [[ralentit]] e [[accelerat]], [[maquilhatge]], [[efèctes sonors]], ea. Se podon realizar pendent lo quite filmatge o aprèp (en [[postproduccion]]), o per la mèscla d'ambedos.

Los cineastas utilizan los efèctes especials per de besonhs diverses:
* Per donar una atmosfèra (pluèja, nevada, bruma, eca.)
* Per crear una realitat visuala amb d’elements imaginaris (monstres, extraterrèstres, sietons volaires, univèrs cosmic, eca.)
* Per aparar l'integritat dels actors o dels decòrs (explosions, accidents, [[violéncia]]s, [[catastròfa naturala]], scèna d'action, eca.)

Aqueles efèctes devon patréisser tan real possible. La tòca es que s'amague. Melhor: a besonh del real per existir. Un film qu’utilisariá sonque d'efèctes especials mostrariá çò « meravelhós » ont tot es possible, coma dins las [[dessenhs animats]] per exemple, e perdrián de realisme als espectators.

== Istòria ==

Las primièras illusions visualas venon de las [[Lantèrna magia|lantèrnas magicas]] e als [[praxinoscòpi]]s, mas es a la naissença avec del cinèma que verritadièrament los efèctes especials se desvolopèron. Lo prestidigitator [[Georges Méliès]], davanièr del cinematografe, es lo primièr a los realizar, utilizant subretot d'efèctes d'engana-l’uèlh, des arrèstes de camèra (se cambia la posicion dels objèctes o dels actors entre dos imatges) e de surimpressions (s'embobina atras lo film e se filma d'imatges nòus en dessús de las primièras).

Al meteis temps, en espanha [[Segundo de Chomón]] utilizèt de processus semblables, e d'autres tecnicas, per exemple filmar del naut fasent creire que la camèra es posada al sol, permetent atal d'acrobacias impossiblas. Als Estats Unis, lo cineasta burlesc [[Charles R. Bowers|Charley Bowers]] utilizèt fòrça d'efèctes especials, coma las animacions d'objèctes [[imatge per imatge]].

En 1914, l’invencion del [[rotoscopiá|rotoscòpi]] pels fraires [[Dave Fleischer|Dave]] e [[Max Fleischer (animator)|Max Fleischer]], que permetava de transformar une scèna filmada en un dessenh animat, permetèt de tecnicas nòvas de trucatge, coma la [[Retòa d'imatge|retòca]] e le descopatge d’imatges per suprimir d'elements o n'apondre.

Los cineastas de l'[[cinèma expressionnista|expressionnisme]] alemand adoptèron lèu los efèctes especials, que donèron l'identitat a de films coma ''[[Metropolis (film, 1927)|Metropolis]]'' de [[Fritz Lang]] ([[1927]]) o ''[[Faust]]'' de [[Friedrich Wilhelm Murnau|F. W. Murnau]] ([[1926]]).

En 1933, lo film ''[[King Kong (film, 1933)|King kong]]'' de [[Merian C. Cooper|Cooper]] e [[Ernest B. Schoedsack|Schoedsack]] utiliza dos tipes d'efèctes especials: l’[[animacion en volum]] e la [[surimpression]] pels plans largs, e la manipulacion d’una monaca pels plans curts. Ne fasent d'aquel film lo davancièr de l’[[animatronic]], una tecnica que consistís a animar une creatura [[robòt|robotizada]] per li donar una apparéncia de vida, e que foguèt fòrça utilzat coma pels [[dinosaures]] de ''[[Jurassic Park]]'' en 1993.

Dins l’''[[L'Òme invisible (film, 1933)|Òme invisible]]'' de [[James Whale]], (1933), es lo precessus del ''« ecran contra ectan »'' qu'es utilizat per amagar lo comedian e restablir las partidas recobèrtas del decòr. Aquela tecnica donèt l’[[incrustacion]], l’un dels principals progrès dels efètes especials.

Fòrça mai tecnicas inventadas dins los ans 1920-1930 son encara utilizada, coma l'emplec de cables (que s'amagan per [[tractament numeric]]) per simuler lo desplaçament en l'aire d’un personatge o d’un objècte, los decòrs pintats (tecnica del [[matte painting]]) e l’utilizacion de maquètas.

== Efèctes especials mecanics ==
Fòrça films de cinèma o de televison s’apièjan sus de maquètas per simular de bastits, veïculs e naus espacialas.

L’exemple mai espectacular es ''[[2001, una odissèa de l'espaci]]'', de [[Stanley Kubrick]], qu'impausa un modèl a fòrça quantité films et de seriás de television, de ''[[Cosmos 1999]]'' a ''[[Star Wars]]''. Per ontraròtlar melhor lo mouvement de las maquètas e de la camèra par ordinator, [[John Dykstra]] desvelopèt lo [[Dykstraflex]] dins lo filmatge de ''[[Star Wars, episòdi IV : Un esper novèl]]''. Creèt aprèp amb [[George Lucas]] los estudiós [[Industrial Light &amp; Magic|ILM]].

Un autre biais de presentar de personatges imaginaris es utilizar de monacas. Qualques especialistas son [[Jim Henson]] e [[Frank Oz]] (creators del ''[[Muppet Show]]'') que faguèron viure de personatges coma ''[[Dark Crystal]]'' e [[Yoda]] dins ''[[Star Wars, episòdi V : L'Emperi contraataca]]''.

Fin finala, lo [[maquilhatge]] e la creacion de costums originals son sovent associats als efèctes especials.

== Efètes especials numerics ==
Dins los ans 1980, amb l'arribada dels [[ordinator]]s e lor còst totjorn mai abordable los realisators podavan imaginar de produccion nouvèlas amb los imatges calculats e de sintèsis. Las primièras mèsclas d’images filmats e dels numerics foguèron realizadas dins ''[[Tron]]'' ([[Steven Lisberger]], [[1982]]) e dans ''[[The Last Starfighter]]'' ([[Nick Castle]], [[1984]]).

Las evoluions tecnicas permetèron de vertadièrs trucatges numerics, coma lo ''[[morphing]]'', utiliza per exemple per la transformacion de Fin Raziel dins ''[[Willow (film)|Willow]]'' ([[Ron Howard]], [[1988]]), o l’animacion en 3D, qui permet de personnificar l'« Australian », lo coutèl qu'obeís a ''Louison'' (Dominique Pinon) dins ''[[Delicatessen]]'' ([[Jean-Pierre Jeunet]] e [[Marc Caro]], [[1991]]).

Dins los ans 1990 se multupliquèron los estudiós especializats coma l'ostal Duboi (''[[Alien IV]]'') o la ''Buf Compagnie'' (''[[Matrix Reloaded]]'', ''[[Harry Potter e la Copa de fuòc (film)|Harry Potter e la Copa de fuòc]]'', ''[[Spider-Man 3]]'').
Mai recentament, de realizators cercan escapar al tot numeric, coma [[Peter Jackson]] dins la trilogia del ''[[Lo Senhor dels Anèls (films de Peter Jackson)|Senhor dels Anèls]]'', que mèscla maquilhatge, tractament numeric e trucatges analogics.</text>
      <sha1>2nzm6gqwk6fr9l26dvppcrje0hk45a9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511127</id>
      <parentid>2511125</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T10:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>correccions</comment>
      <origin>2511127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6935" sha1="c5l1l7wyb6cw06cocx6m4s4pe4og38m" xml:space="preserve">Los '''efièches especials''' (var. '''efiechs especiaus, efiechs especials, efieits especials, efieits especiaus''') son l'ensemble de las tecnicas utilizadas al [[cinèma]] per crear l’illusion d’accions e per simular d'objèctes, de personatges o de fenomèns qu'existisson pas dins la realitat o que se poirián pas gaire prene al moment del filmatge.

== Principis ==
[[Imatge:Smoke Machine engineer.jpg|thumb|Utilizacion d'una maquina fumigèna sul luòc de filmatge]]
Popularizats pels filmes [[fantastic]]s, de [[sciéncia-ficcion]] e de catastròfa, los efièches especials utilizan diferents procèsses en rapòrt amb l’imatge e al son: [[sintèsi d'imatge 3D]], [[tractament numeric]], [[maquèta|maqueta]]s, [[animacion]] imatge per imatge, [[ralentit|alentit]] e [[accelerat]], [[maquilhatge]], [[efèctes sonors|efièches sonors]], etc. Se pòdon realizar pendent lo quite filmatge o aprèp (en [[postproduccion|pòstproduccion]]), o per la mescla d'ambedós.

Los cineastas utilizan los efièches especials per de besonhs divèrses:
* Per donar una atmosfèra (pluèja, nevada, bruma, etc.)
* Per crear una realitat visuala amb d’elements imaginaris (mostres, extraterrèstres, sietons volaires, univèrs cosmic, etc.)
* Per aparar l'integritat dels actors o dels decòrs (explosions, accidents, [[violéncia]]s, [[catastròfa naturala]], scèna d'accion, etc.)

Aqueles efièches devon patréisser tan real possible. La tòca es que s'amague. Melhor: a besonh del real per existir. Un film qu’utilisariá sonque d'efièches especials mostrariá çò « meravelhós » ont tot es possible, coma dins las [[dessenhs animats]] per exemple, e perdrián de realisme als espectators.

== Istòria ==

Las primièras illusions visualas venon de las [[Lantèrna magia|lantèrnas magicas]] e als [[praxinoscòpi]]s, mas es a la naissença avec del cinèma que verritadièrament los efièches especials se desvolopèron. Lo prestidigitator [[Georges Méliès]], davanièr del cinematografe, es lo primièr a los realizar, utilizant subretot d'efièches d'engana-l’uèlh, des arrèstes de camèra (se cambia la posicion dels objèctes o dels actors entre dos imatges) e de surimpressions (s'embobina atras lo film e se filma d'imatges nòus en dessús de las primièras).

Al meteis temps, en espanha [[Segundo de Chomón]] utilizèt de procèsses semblables, e d'autras tecnicas, per exemple filmar del naut en fasent creire que la camèra es pausada al sol, en permetent atal d'acrobacias impossiblas. Als Estats Unis, lo cineasta burlesc [[Charles R. Bowers|Charley Bowers]] utilizèt fòrça d'efièches especials, coma las animacions d'objèctes [[imatge per imatge]].

En 1914, l’invencion del [[rotoscopiá|rotoscòpi]] pels fraires [[Dave Fleischer|Dave]] e [[Max Fleischer (animator)|Max Fleischer]], que permetava de transformar une scèna filmada en un dessenh animat, permetèt de tecnicas nòvas de trucatge, coma la [[Retòa d'imatge|retòca]] e le descopatge d’imatges per suprimir d'elements o n'apondre.

Los cineastas de l'[[cinèma expressionnista|expressionnisme]] alemand adoptèron lèu los efièches especials, que donèron l'identitat a de films coma ''[[Metropolis (film, 1927)|Metropolis]]'' de [[Fritz Lang]] ([[1927]]) o ''[[Faust]]'' de [[Friedrich Wilhelm Murnau|F. W. Murnau]] ([[1926]]).

En 1933, lo film ''[[King Kong (film, 1933)|King kong]]'' de [[Merian C. Cooper|Cooper]] e [[Ernest B. Schoedsack|Schoedsack]] utiliza dos tipes d'efièches especials: l’[[animacion en volum]] e la [[surimpression]] pels plans largs, e la manipulacion d’una monaca pels plans curts. Ne fasent d'aquel film lo davancièr de l’[[animatronic]], una tecnica que consistís a animar une creatura [[robòt|robotizada]] per li donar una apparéncia de vida, e que foguèt fòrça utilzat coma pels [[dinosaures]] de ''[[Jurassic Park]]'' en 1993.

Dins l’''[[L'Òme invisible (film, 1933)|Òme invisible]]'' de [[James Whale]], (1933), es lo procès de l'''«ecran contra ecran»'' qu'es utilizat per amagar lo comedian e restablir las partidas recobèrtas del decòr. Aquela tecnica donèt l’[[incrustacion]], l’un dels principals progrès dels efièches especials.

Fòrça mai tecnicas inventadas dins los ans 1920-1930 son encara utilizada, coma l'emplec de cables (que s'amagan per [[tractament numeric]]) per simuler lo desplaçament en l'aire d’un personatge o d’un objècte, los decòrs pintats (tecnica del [[matte painting]]) e l’utilizacion de maquètas.

== Efièches especials mecanics ==
Fòrça films de cinèma o de televison s’apièjan sus de maquètas per simular de bastits, veïculs e naus espacialas.

L’exemple mai espectacular es ''[[2001, una odissèa de l'espaci]]'', de [[Stanley Kubrick]], qu'impausa un modèl a fòrça quantité films et de seriás de television, de ''[[Cosmos 1999]]'' a ''[[Star Wars]]''. Per ontraròtlar melhor lo mouvement de las maquètas e de la camèra par ordinator, [[John Dykstra]] desvelopèt lo [[Dykstraflex]] dins lo filmatge de ''[[Star Wars, episòdi IV : Un esper novèl]]''. Creèt aprèp amb [[George Lucas]] los estudiós [[Industrial Light &amp; Magic|ILM]].

Un autre biais de presentar de personatges imaginaris es utilizar de monacas. Qualques especialistas son [[Jim Henson]] e [[Frank Oz]] (creators del ''[[Muppet Show]]'') que faguèron viure de personatges coma ''[[Dark Crystal]]'' e [[Yoda]] dins ''[[Star Wars, episòdi V : L'Emperi contraataca]]''.

Fin finala, lo [[maquilhatge]] e la creacion de costums originals son sovent associats als efièches especials.

== Efièches especials numerics ==
Dins los ans 1980, amb l'arribada dels [[ordinator]]s e lor còst totjorn mai abordable los realisators podavan imaginar de produccion nouvèlas amb los imatges calculats e de sintèsis. Las primièras mèsclas d’images filmats e dels numerics foguèron realizadas dins ''[[Tron]]'' ([[Steven Lisberger]], [[1982]]) e dans ''[[The Last Starfighter]]'' ([[Nick Castle]], [[1984]]).

Las evoluions tecnicas permetèron de vertadièrs trucatges numerics, coma lo ''[[morphing]]'', utiliza per exemple per la transformacion de Fin Raziel dins ''[[Willow (film)|Willow]]'' ([[Ron Howard]], [[1988]]), o l’animacion en 3D, qui permet de personnificar l'« Australian », lo coutèl qu'obeís a ''Louison'' (Dominique Pinon) dins ''[[Delicatessen]]'' ([[Jean-Pierre Jeunet]] e [[Marc Caro]], [[1991]]).

Dins los ans 1990 se multupliquèron los estudiós especializats coma l'ostal Duboi (''[[Alien IV]]'') o la ''Buf Compagnie'' (''[[Matrix Reloaded]]'', ''[[Harry Potter e la Copa de fuòc (film)|Harry Potter e la Copa de fuòc]]'', ''[[Spider-Man 3]]'').
Mai recentament, de realizators cercan escapar al tot numeric, coma [[Peter Jackson]] dins la trilogia del ''[[Lo Senhor dels Anèls (films de Peter Jackson)|Senhor dels Anèls]]'', que mèscla maquilhatge, tractament numeric e trucatges analogics.</text>
      <sha1>c5l1l7wyb6cw06cocx6m4s4pe4og38m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511132</id>
      <parentid>2511127</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T10:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <origin>2511132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6955" sha1="ts31f0pu51ivducjovg8754q0fsv1y3" xml:space="preserve">Los '''efièches especials''' (var. '''efiechs especiaus, efiechs especials, efieits especials, efieits especiaus, efièits especials''') son l'ensemble de las tecnicas utilizadas al [[cinèma]] per crear l’illusion d’accions e per simular d'objèctes, de personatges o de fenomèns qu'existisson pas dins la realitat o que se poirián pas gaire prene al moment del filmatge.

== Principis ==
[[Imatge:Smoke Machine engineer.jpg|thumb|Utilizacion d'una maquina fumigèna sul luòc de filmatge]]
Popularizats pels filmes [[fantastic]]s, de [[sciéncia-ficcion]] e de catastròfa, los efièches especials utilizan diferents procèsses en rapòrt amb l’imatge e al son: [[sintèsi d'imatge 3D]], [[tractament numeric]], [[maquèta|maqueta]]s, [[animacion]] imatge per imatge, [[ralentit|alentit]] e [[accelerat]], [[maquilhatge]], [[efèctes sonors|efièches sonors]], etc. Se pòdon realizar pendent lo quite filmatge o aprèp (en [[postproduccion|pòstproduccion]]), o per la mescla d'ambedós.

Los cineastas utilizan los efièches especials per de besonhs divèrses:
* Per donar una atmosfèra (pluèja, nevada, bruma, etc.)
* Per crear una realitat visuala amb d’elements imaginaris (mostres, extraterrèstres, sietons volaires, univèrs cosmic, etc.)
* Per aparar l'integritat dels actors o dels decòrs (explosions, accidents, [[violéncia]]s, [[catastròfa naturala]], scèna d'accion, etc.)

Aqueles efièches devon patréisser tan real possible. La tòca es que s'amague. Melhor: a besonh del real per existir. Un film qu’utilisariá sonque d'efièches especials mostrariá çò « meravelhós » ont tot es possible, coma dins las [[dessenhs animats]] per exemple, e perdrián de realisme als espectators.

== Istòria ==

Las primièras illusions visualas venon de las [[Lantèrna magia|lantèrnas magicas]] e als [[praxinoscòpi]]s, mas es a la naissença avec del cinèma que verritadièrament los efièches especials se desvolopèron. Lo prestidigitator [[Georges Méliès]], davanièr del cinematografe, es lo primièr a los realizar, utilizant subretot d'efièches d'engana-l’uèlh, des arrèstes de camèra (se cambia la posicion dels objèctes o dels actors entre dos imatges) e de surimpressions (s'embobina atras lo film e se filma d'imatges nòus en dessús de las primièras).

Al meteis temps, en espanha [[Segundo de Chomón]] utilizèt de procèsses semblables, e d'autras tecnicas, per exemple filmar del naut en fasent creire que la camèra es pausada al sol, en permetent atal d'acrobacias impossiblas. Als Estats Unis, lo cineasta burlesc [[Charles R. Bowers|Charley Bowers]] utilizèt fòrça d'efièches especials, coma las animacions d'objèctes [[imatge per imatge]].

En 1914, l’invencion del [[rotoscopiá|rotoscòpi]] pels fraires [[Dave Fleischer|Dave]] e [[Max Fleischer (animator)|Max Fleischer]], que permetava de transformar une scèna filmada en un dessenh animat, permetèt de tecnicas nòvas de trucatge, coma la [[Retòa d'imatge|retòca]] e le descopatge d’imatges per suprimir d'elements o n'apondre.

Los cineastas de l'[[cinèma expressionnista|expressionnisme]] alemand adoptèron lèu los efièches especials, que donèron l'identitat a de films coma ''[[Metropolis (film, 1927)|Metropolis]]'' de [[Fritz Lang]] ([[1927]]) o ''[[Faust]]'' de [[Friedrich Wilhelm Murnau|F. W. Murnau]] ([[1926]]).

En 1933, lo film ''[[King Kong (film, 1933)|King kong]]'' de [[Merian C. Cooper|Cooper]] e [[Ernest B. Schoedsack|Schoedsack]] utiliza dos tipes d'efièches especials: l’[[animacion en volum]] e la [[surimpression]] pels plans largs, e la manipulacion d’una monaca pels plans curts. Ne fasent d'aquel film lo davancièr de l’[[animatronic]], una tecnica que consistís a animar une creatura [[robòt|robotizada]] per li donar una apparéncia de vida, e que foguèt fòrça utilzat coma pels [[dinosaures]] de ''[[Jurassic Park]]'' en 1993.

Dins l’''[[L'Òme invisible (film, 1933)|Òme invisible]]'' de [[James Whale]], (1933), es lo procès de l'''«ecran contra ecran»'' qu'es utilizat per amagar lo comedian e restablir las partidas recobèrtas del decòr. Aquela tecnica donèt l’[[incrustacion]], l’un dels principals progrès dels efièches especials.

Fòrça mai tecnicas inventadas dins los ans 1920-1930 son encara utilizada, coma l'emplec de cables (que s'amagan per [[tractament numeric]]) per simuler lo desplaçament en l'aire d’un personatge o d’un objècte, los decòrs pintats (tecnica del [[matte painting]]) e l’utilizacion de maquètas.

== Efièches especials mecanics ==
Fòrça films de cinèma o de televison s’apièjan sus de maquètas per simular de bastits, veïculs e naus espacialas.

L’exemple mai espectacular es ''[[2001, una odissèa de l'espaci]]'', de [[Stanley Kubrick]], qu'impausa un modèl a fòrça quantité films et de seriás de television, de ''[[Cosmos 1999]]'' a ''[[Star Wars]]''. Per ontraròtlar melhor lo mouvement de las maquètas e de la camèra par ordinator, [[John Dykstra]] desvelopèt lo [[Dykstraflex]] dins lo filmatge de ''[[Star Wars, episòdi IV : Un esper novèl]]''. Creèt aprèp amb [[George Lucas]] los estudiós [[Industrial Light &amp; Magic|ILM]].

Un autre biais de presentar de personatges imaginaris es utilizar de monacas. Qualques especialistas son [[Jim Henson]] e [[Frank Oz]] (creators del ''[[Muppet Show]]'') que faguèron viure de personatges coma ''[[Dark Crystal]]'' e [[Yoda]] dins ''[[Star Wars, episòdi V : L'Emperi contraataca]]''.

Fin finala, lo [[maquilhatge]] e la creacion de costums originals son sovent associats als efièches especials.

== Efièches especials numerics ==
Dins los ans 1980, amb l'arribada dels [[ordinator]]s e lor còst totjorn mai abordable los realisators podavan imaginar de produccion nouvèlas amb los imatges calculats e de sintèsis. Las primièras mèsclas d’images filmats e dels numerics foguèron realizadas dins ''[[Tron]]'' ([[Steven Lisberger]], [[1982]]) e dans ''[[The Last Starfighter]]'' ([[Nick Castle]], [[1984]]).

Las evoluions tecnicas permetèron de vertadièrs trucatges numerics, coma lo ''[[morphing]]'', utiliza per exemple per la transformacion de Fin Raziel dins ''[[Willow (film)|Willow]]'' ([[Ron Howard]], [[1988]]), o l’animacion en 3D, qui permet de personnificar l'« Australian », lo coutèl qu'obeís a ''Louison'' (Dominique Pinon) dins ''[[Delicatessen]]'' ([[Jean-Pierre Jeunet]] e [[Marc Caro]], [[1991]]).

Dins los ans 1990 se multupliquèron los estudiós especializats coma l'ostal Duboi (''[[Alien IV]]'') o la ''Buf Compagnie'' (''[[Matrix Reloaded]]'', ''[[Harry Potter e la Copa de fuòc (film)|Harry Potter e la Copa de fuòc]]'', ''[[Spider-Man 3]]'').
Mai recentament, de realizators cercan escapar al tot numeric, coma [[Peter Jackson]] dins la trilogia del ''[[Lo Senhor dels Anèls (films de Peter Jackson)|Senhor dels Anèls]]'', que mèscla maquilhatge, tractament numeric e trucatges analogics.</text>
      <sha1>ts31f0pu51ivducjovg8754q0fsv1y3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511133</id>
      <parentid>2511132</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T10:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>correccions</comment>
      <origin>2511133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7095" sha1="ex5wy46fp8m5dudgw1xz0ys8ehobt3s" xml:space="preserve">Los '''efièches especials''' (var. '''efiechs especiaus, efiechs especials, efieits especials, efieits especiaus, efièits especials''') son l'ensemble de las tecnicas utilizadas al [[cinèma]] per crear l’illusion d’accions e per simular d'objèctes, de personatges o de fenomèns qu'existisson pas dins la realitat o que se poirián pas gaire prene al moment del filmatge.

== Principis ==
[[Imatge:Smoke Machine engineer.jpg|thumb|Utilizacion d'una maquina fumigèna sul luòc de filmatge]]
Popularizats pels filmes [[fantastic]]s, de [[sciéncia-ficcion]] e de catastròfa, los efièches especials utilizan diferents procèsses en rapòrt amb l’imatge e al son: [[sintèsi d'imatge 3D]], [[tractament numeric]], [[maquèta|maqueta]]s, [[animacion]] imatge per imatge, [[ralentit|alentit]] e [[accelerat]], [[maquilhatge]], [[efèctes sonors|efièches sonors]], etc. Se pòdon realizar pendent lo quite filmatge o aprèp (en [[postproduccion|pòstproduccion]]), o per la mescla d'ambedós.

Los cineastas utilizan los efièches especials per de besonhs divèrses:
* Per donar una atmosfèra (pluèja, nevada, bruma, etc.)
* Per crear una realitat visuala amb d’elements imaginaris (mostres, extraterrèstres, sietons volaires, univèrs cosmic, etc.)
* Per aparar l'integritat dels actors o dels decòrs (explosions, accidents, [[violéncia]]s, [[catastròfa naturala]], scèna d'accion, etc.)

Aqueles efièches devon paréisser tan reals coma possible. La tòca es que s'amaguen. Melhor: a besonh del real per existir. Un filme qu’utilizariá sonque d'efièches especials mostrariá çò «meravelhoses» ont tot seriá possible, coma dins los [[dessenhs animats]] per exemple, i perdrián de realisme per los espectators.

== Istòria ==

Las primièras illusions visualas venon de las [[Lantèrna magia|lantèrnas magicas]] e dels [[praxinoscòpi]]s, mas es a la naissença del cinèma que de verai los efièches especials se desvolopèron. Lo prestidigitator [[Georges Méliès]], davancièr del cinematograf, foguèt lo primièr a los realizar, en utilizant subretot d'efièches d'engana-l’uèlh, d'arrèstes de camèra (se càmbia la posicion dels objèctes o dels actors entre dos imatges) e de subreimpressions (s'embobina darrièr lo filme e se filma d'imatges nòus en dessús dels primièrs).

A l'emcòp, en Espanha, [[Segundo de Chomón]] utilizèt de procèsses semblables, e d'autras tecnicas, per exemple filmar d'ailamont en fasent creire que la camèra es pausada al sòl, en permetent atal d'acrobacias impossiblas. Als Estats Unis, lo cineasta burlesc [[Charles R. Bowers|Charley Bowers]] utilizèt fòrça efièches especials, coma las animacions d'objèctes [[imatge per imatge]].

En 1914, l’invencion del [[rotoscopiá|rotoscòpi]] pels fraires [[Dave Fleischer|Dave]] e [[Max Fleischer (animator)|Max Fleischer]], que permetiá de transformar una scèna filmada en un dessenh animat, permetèt de tecnicas nòvas de trucatge, coma la [[Retòa d'imatge|retòca]] e la talhada d’imatges per suprimir d'elements o n'apondre.

Los cineastas de l'[[cinèma expressionnista|expressionnisme]] alemand adoptèron lèu los efièches especials, que donèron lor identitat a de filmes coma ''[[Metropolis (film, 1927)|Metropòlis]]'' de [[Fritz Lang]] ([[1927]]) o ''[[Faust]]'' de [[Friedrich Wilhelm Murnau|F. W. Murnau]] ([[1926]]).

En 1933, lo filme ''[[King Kong (film, 1933)|King kong]]'' de [[Merian C. Cooper|Cooper]] e [[Ernest B. Schoedsack|Schoedsack]] utilizèt dos tipes d'efièches especials: l’[[animacion en volum]] e la [[surimpression|subreimpression]] pels plans largs, e la manipulacion d’una monaca pels plans corts. Faguèt d'aquel filme lo davancièr de l’[[animatronic]], una tecnica que consistís a animar una creatura [[robòt|robotizada]] per li donar una aparéncia de vida, e que s'utilizèt fòrça, coma pels [[dinosaures]] de ''[[Jurassic Park]]'' en 1993.

Dins l’''[[L'Òme invisible (film, 1933)|Òme invisible]]'' de [[James Whale]], (1933), es lo procès de l'''«ecran contra ecran»'' qu'es utilizat per amagar lo comedian e restablir las partidas recobèrtas del decòr. Aquela tecnica donèt l’[[incrustacion]], un dels principals progrèsses dels efièches especials.

Fòrça mai de tecnicas inventadas dins los ans 1920-1930 son encara utilizadas, coma l'emplec de cables (que s'amagan per [[tractament numeric]]) per simular lo desplaçament en l'aire d’un personatge o d’un objècte, los decòrs pintats (tecnica del [[matte painting]]) e l’utilizacion de maquetas.

== Efièches especials mecanics ==
Fòrça filmes de cinèma o de televison s’apièjan sus de maquetas per simular de bastiments, de veïculs e de naus espacialas.

L’exemple mai espectaclós es ''[[2001, una odissèa de l'espaci]]'', d'[[Stanley Kubrick]], qu'impausa un modèl a fòrça filmes e sèrias de television, en anant de ''[[Cosmos 1999]]'' a ''[[Star Wars]]''. Per contrarotlar melhor lo movement de las maquetas e de la camèra per ordenador, [[John Dykstra]] desvolopèt lo [[Dykstraflex]] dins lo filmatge d'''[[Star Wars, episòdi IV : Un esper novèl|Star Wars, episòdi IV: Un espèr novèl]]''. Creèt puèi amb [[George Lucas]] los estúdios [[Industrial Light &amp; Magic|ILM]].

Un autre biais de presentar de personatges imaginaris es d'utilizar de monacas. Qualques especialistas son [[Jim Henson]] e [[Frank Oz]] (creators del ''[[Muppet Show]]'') faguèron viure de personatges coma los eròis de ''[[Dark Crystal]]'' e coma [[Yoda]] dins ''[[Star Wars, episòdi V : L'Emperi contraataca|Star Wars, episòdi V: L'Empèri contrataca]]''.

Fin finala, lo [[maquilhatge]] e la creacion de costums originals son sovent associats als efièches especials.

== Efièches especials numerics ==
Dins los ans 1980, amb l'arribada dels [[ordinator|ordenador]]s e lor còst totjorn mai abordable, los cineastas podián imaginar de produccions novèlas amb los imatges calculats e faguèron de sintèsis. Las primièras mesclas d’imatges filmats e numerics foguèron realizadas dins ''[[Tron]]'' ([[Steven Lisberger]], [[1982]]) e ''[[The Last Starfighter]]'' ([[Nick Castle]], [[1984]]).

Las evolucions tecnicas permetèron de vertadièrs trucatges numerics, coma lo ''[[morphing]]'', que s'utiliza per exemple per la transformacion de Fin Raziel dins ''[[Willow (film)|Willow]]'' ([[Ron Howard]], [[1988]]), o l’animacion en 3D, que permet de personificar l'«Australian», lo cotèl qu'obesís a ''Louison'' (Dominique Pinon) dins ''[[Delicatessen]]'' ([[Jean-Pierre Jeunet]] e [[Marc Caro]], [[1991]]).

Dins los ans 1990 se multipliquèron los estúdios especializats coma l'ostal Duboi (''[[Alien IV]]'') o la ''Buf Compagnie'' (''[[Matrix Reloaded]]'', ''[[Harry Potter e la Copa de fuòc (film)|Harry Potter e la Copa de fuòc]]'', ''[[Spider-Man 3]]''). Mai recentament, de cineastas cèrcan d'escapar al tot-numeric, coma [[Peter Jackson]] dins la trilogia del ''[[Lo Senhor dels Anèls (films de Peter Jackson)|Senhor dels Anèls]]'', que mescla maquilhatge, tractament numeric e trucatges analogics.</text>
      <sha1>ex5wy46fp8m5dudgw1xz0ys8ehobt3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Palais dei papas d'Avinhon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153771</id>
    <revision>
      <id>2511114</id>
      <parentid>2446317</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>56933</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Giáo hoàng John XXII.jpg]] → [[File:Jean XXII 1316.JPG]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Jean XXII 1316.JPG]]</comment>
      <origin>2511114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4915" sha1="afnhqfi2spp18nmpm6efy0y8zgitm8q" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}[[File:Avignon, Palais des Papes depuis Tour Philippe le Bel by JM Rosier.jpg|thumb|250px|right|Lo Palais deis papas, vista generala]]

Lo '''Palais dei papas d'Avinhon''', sovent apelat lo '''palais dei papas''' (o ''palays d’Avinhon'' en [[occitan ancian]]&lt;ref&gt;{{PichòtTalamus|P|palays d'Avinhon}}&lt;/ref&gt;), es la pus granda construccion gotica de l'Atge Mejan. Foguèt bastit dins lo centre d'Avinhon, sus un pueg rocassós, la ròca de Dòm, que susplomba la riba gaucha de Ròse.  

A l'encòp fortalesa e palais, foguèt la residéncia dei papas e lo sèti de la Glèisa Catolica Romana au siècle XIV&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;. Set papas e dos antipapas li restèron : lei premiers de 1309 a 1376, lei segonds entre 1378 e 1413. Sièis conclaus se tenguèron dins lo palais, que menèron a l'eleccion de [[Beneset XII]] en [[1335]], [[Clamenç VI]] en [[1342]], Inocent VI en [[1352]], [[Urban V]] en [[1362]], Gregòri XI en [[1370]], e Beneset XIII en [[1394]]. 

Lo Palais dei papas es classat coma monument istoric en 1840, e l'UNESCO l'inscriu en 1995 sus la lista dau patrimòni mondiau de l'umanitat, amb lo rèste de la vila vièlha d'Avinhon. 

Dubert au public en 1907, es ara un dei monuments lei mai visitats de França : 774.325 personas l'an visitat en 2023.

== Istòria ==
Au siècle XIII&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;, avans que lei papas arribèsson en Avinhon, sus la ròca ont sariá puei bastit lo palais li aviá de molins de vent e d'ostaus, amb lo palais dau podestat que s'auborava en-dessús, pròche dau palais de l'evèsque e de la glèisa de Nòstra-Dama de Dòm.&lt;ref&gt;VIOLLET-LE-DUC, Eugène-Emmanuel. (1864). ''Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; au XVI&lt;abbr&gt;&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; siècle'', &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 24-25. Banc.&lt;/ref&gt;

=== La chausida d'Avinhon ===
Au siècle XIII&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;, la cort dau papa es bolegadissa. Demòra gaire a Roma e rèsta a cha una dins lei diversei vilas de seis Estats. Au virar dau siècle XIV&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;, una gròssa garrolha opausa lo rei de França Felipe lo Bèu e lo papa Bonifaci VIII. En 1303, l'afaire vai talamen que lo rei comanda un atemptat còntra lo papa qu'èsta dins son palais d'Anagni. En 1305, Bertrand de Gòt, archevèsque de Bordèus, es elegit papa sota lo nom de Clamenç V : demòra en França per decidir especialament de l'avenidor de l'Òrdre dau Temple, que lo rei de França li fai de graveis acusacions. En 1309, son vanegatge lo mena en Avinhon e dins la Comtat de Venissa, ont rèsta un pauc. En nomant de cardinaus, Clamenç V bastìs una majoritat francesa dintre lo Sant Collegi dei cardinaus, e bota fin a la dominacion italiana. Lei sieis papas elegits après eu son tanben francés e chausisson Avinhon coma luòc de residéncia fixa.

Es, d'aqueu temps, una chausida pron racionala : la vila apartèn au còmte de Provença, Carles II d'Anjó, rei de Naples e de Sicília, qu'es puei lo vassau dau papa, en qu pòrge son ajuda. En mai d'aquò, Avinhon es a costat de la Comtat de Venissa, una possession de la Glèisa despuei la fin dau siècle XIII&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;. Aqueu territòri, au jonhent de Ròse amb Durença, pròche dau reiaume de França que li mena lo famós pònt Sant-Beneset, es una terra de patz e d'estabilitat. Plaçat a-n una crosiera, es au còr de l'Euròpa crestiana mai que Roma.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Camin de visita dau Palais dei papas d'Avinhon.&lt;/ref&gt;

=== Lo promier palais ===
[[Fichièr:Jean XXII 1316.JPG|vinheta|223x223px|Lo papa Joan XXII, bastisseire dau promier palais pontificau d'Avinhon.]]
Après la mòrt de Clamenç V e dos annadas de negociacion, en 1316 Jacques Duèse, evèsque d'Avinhon, es elegit a Lion sota lo nom de Joan XXII. Per amor de son atge, lei cardinaus se creson alòr d'elegir mai que mai un papa de transicion. Mai viu mai de temps que l'avián previst, e eu mena una politica de centralisacion e de desvolopament de l'administracion de la Glèisa que li fai transformar l'ancian palais evescau.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Lei òbras, menadas per Guilhèm de Cucuron, s'acaban en 1322.&lt;ref&gt;VINGTAIN, Dominique. (1998). ''Le palais des papes.'' La Pierre-qui-Vire, ed. Zodiaque.&lt;/ref&gt;

=== Lo palais vièlh de Beneset XII ===

=== Lo palais nòu de Clamenç VI ===

=== Après Clamenç VI ===

=== Lei sietges dau palais ===

=== Lo palais après lei papas ===

=== Dau siècle XIX&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt; au jorn d'uei ===

== Situacion d'ara ==

=== Proprietat e manejament ===

=== Eveniments e festenau d'Avinhon ===

=== Autreis usanças ===

== Arquitectura ==

=== Faciada ponentesa ===

=== Torres ===

=== Salas principalas ===

=== Capèlas ===

=== Corts ===

=== Jardins ===

== Representacions ==

=== Dins la literatura ===

=== Dins l'art ===

=== Filatelia ===

=== Medias ===

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

[[Categoria:Patrimòni Mondial en Occitània]]
[[Categoria:Patrimòni Mondial en França]]
[[Categoria:Avinhon]]</text>
      <sha1>afnhqfi2spp18nmpm6efy0y8zgitm8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luciana Aymar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153943</id>
    <revision>
      <id>2511081</id>
      <parentid>2470660</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1064" sha1="i5o38pq484pi6efj6jefi1a04bdyuwd" xml:space="preserve">{{esbòs}}
[[Fichièr:Luciana Aymar.jpg|thumb|right|Luciana Aymar.]]
'''Luciana Aymar''' es una ex-jogaira [[argentina]] de [[oquei pelena]]. Nascuda lo [[10 d'agost]] de [[1977]] a [[Rosario (Santa Fe)|Rosario]]. Foguèt la melhora jogaira de oquei del mond durant 8 còps. Ganhèt 22 títols en total.

== Vejatz tanben ==
=== Ligams extèrnes ===
{{commonscat|Luciana Aymar}}
* [http://www.olympic.org/medallists-results?athletename=luciana%20aymar&amp;category=1&amp;games=&amp;sport=&amp;event=&amp;mengender=false&amp;womengender=false&amp;mixedgender=false&amp;teamclassification=false&amp;individualclassification=false&amp;continent=&amp;country=&amp;goldmedal=false&amp;silvermedal=false&amp;bronzemedal=false&amp;worldrecord=false&amp;olympicrecord=false&amp;targetresults=true www.olympic.org - Luciana Aymar] en anglés
* [https://web.archive.org/web/20120206102854/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ay/lucha-aymar-1.html www.sports-reference.com - Luciana Aymar] en anglés
=== Referéncias ===
&lt;references/&gt;

{{ORDENA:Aymar, Luciana}}
[[Categoria:Naissença en 1977]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]</text>
      <sha1>i5o38pq484pi6efj6jefi1a04bdyuwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modèl:Valdés en Alemanha</title>
    <ns>10</ns>
    <id>154787</id>
    <revision>
      <id>2511095</id>
      <parentid>2381387</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2027" sha1="axwq81le9fu9gz9f10dld4fkb4xli44" xml:space="preserve">{{Metapaleta de navigacion
|modèl      = Valdés en Alemanha
|tematica = geografia
|carta = 
|títol = Vilatges occitans en [[Alemanha]]
|sostítol  =
|imatge=
|estillista  = text-align:center
|lista1 = &lt;div&gt;[[Charlottenberg]] ([[Union de comunas de Diez]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Corres]] (comuna d’[[Ötisheim]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Mühlacker|Dürrmenz (comuna de  Mühlacker)]]&amp;nbsp;&amp;#124; [[Dornholzhausen (Bad Homburg)]]&amp;nbsp;&amp;#124; [[Gewissenruh]] (comuna d’[[Oberweser]])&amp;nbsp;&amp;#124;  [[Gottstreu]] (comuna d’[[Oberweser]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Großvillars]] (comuna d’[[Oberderdingen]])&amp;nbsp;&amp;#124;  [[Wembach-Hahn|Hahn]] (ciutat d’[[Ober-Ramstadt]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Kleinvillars]] (ciutat de [[Knittlingen]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Louisendorf]] (comuna de [[Frankenberg]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Neuhengstett]] (comuna d’[[Althengstett]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Neu-Isenburg]]&amp;nbsp;&amp;#124; [[Nordhausen (Nordheim)]] (comuna de [[Nordheim (Württemberg)|Nordheim]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Palmbach]] ([[Karlsruhe]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Perouse]] (ciutat de [[Rutesheim]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Pforzheim]]&amp;nbsp;&amp;#124; [[Wiernsheim#Pinache|Pinache]] (comuna de [[Wiernsheim]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Roure (Rohrbach)]] (comuna d’[[Ober-Ramstadt]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Schönenberg]] (comuna d’[[Ötisheim]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Schwabendorf (Rauschenberg)|Schwabendorf]] (comuna de [[Rauschenberg]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Mühlacker|Sengach (Enzberg)]] (comuna de [[Mühlacker]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Wiernsheim#Serres|Serres]] (comuna de [[Wiernsheim]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Todenhausen (Wetter)|Todenhausen]] (comuna de [[Wetter (Hessen)|Wetter]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Untermutschelbach]] (comuna de [[Karlsbad]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Waldensberg]] (comuna de [[Wächtersbach]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Walldorf (Hessen)|Walldorf]] (ciutat de [[Mörfelden-Walldorf]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Welschneureut]] ([[Karlsruhe]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Wembach-Hahn|Wembach]] (ciutat d’[[Ober-Ramstadt]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Wiesenfeld]] (comuna de [[Burgwald]])&amp;nbsp;&amp;#124; [[Wurmberg]] (Quartièr de Lucerne)
&lt;/div&gt;
|estildejós =
|dejós =
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axwq81le9fu9gz9f10dld4fkb4xli44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ernesto Laclau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158099</id>
    <revision>
      <id>2511065</id>
      <parentid>2178145</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4741" sha1="n39zw21e9w753d1wnxrb66wzwq5u1ah" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=295 cellspacing=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9&quot;
|+ &lt;big&gt;&lt;big&gt; 
|-
| style=&quot;background:#efefef&quot; align=&quot;center&quot; colspan=2|[[Fichièr:Presentación del Documental CATASTROIKA y Presentación de la Revista Debates y Combates (7215329954).jpg|270px]]
|-
!align=right|Profession:
| [[literatura|escrivan]], [[filosofia|filosòf]]
|-
!align=right|País:
| [[Argentina]]
|-
!align=right|Data de naissença:
|[[6 d'octobre]] de [[1935]]
|-
!align=right|Luòc de naissença:
|[[Buenos Aires]], Argentina
|-
!align=right|Data de decès:
|[[13 d'abril]] de [[2014]]
|-
!align=right|Luòc de decès:
|[[Sevilha]], Espanha
|}

'''Ernesto Laclau''' ([[Buenos Aires]], 1935-[[Sevilha]], [[13 d'abril]] de [[2014]]) es un filosòf politic argentin de las raices occitanas.
==Biografia==
Sortit d’una familha de [[Baradero]], son paire Ernesto èra un avocat e militant irigoienista, sa maire èra una Gastellu (de [[Sus]] en [[Bearn]]).&lt;ref&gt;[http://www.baraderoteinforma.com.ar/ernesto-laclau-y-su-vinculo-familiar-con-baradero/ &quot;Ernesto Laclau y su vinculo familiar con Baradero&quot;], ''Baradero Informa''&lt;/ref&gt;

Maridat amb la filosòfa belga [[Chantal Mouffe]], agèt tres enfants, Santiago, Soledad e [http://es.calameo.com/read/000706717f69cbde7a9a7 Natalia].&lt;ref&gt;https://www.dateas.com/es/obituario/laclau-ernesto-650366&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aviá tanben dos fraires [http://www.martinlaclau.com.ar/publicaciones.html Martín] https://www.dateas.com/es/obituario/laclau-ernesto-650367 e Ricardo https://www.dateas.com/es/obituario/laclau-ernesto-650368&lt;/ref&gt;

Installat en Anglatèrra, moriguèt que viatjava a Sevilha per donar una conferéncia.

==Pensada e influéncias==
Filosòf politic, Ernesto Laclau es considerat coma l’inspirator de mai d’un politician: los Kirchner, o tanben lo partit espanhòl Podemos&lt;ref&gt;Razmig Keucheyan, Renaud Lambert. [http://www.monde-diplomatique.fr/2015/09/KEUCHEYAN/53712 &quot;Ernesto Laclau, inspirateur de Podemos&quot;], ''Le Monde Diplomatique'', setembre de 2015&lt;/ref&gt; e lo movement grec Syriza&lt;ref&gt;Dan Hancox, [http://www.theguardian.com/commentisfree/2015/feb/09/ernesto-laclau-intellectual-figurehead-syriza-podemos &quot;Why Ernesto Laclau is the intellectual figurehead for Syriza and Podemos&quot;], ''The Guardian'', 9 de febrièr de 2015&lt;/ref&gt;.

==Òbras==
* Ernesto Laclau, ''Política e ideología en la teoría marxista: capitalismo, fascismo, populismo'', Siglo XXI, México, 1978.
* Ernesto Laclau (entre otros) ''Tres ensayos sobre América Latina'', Fondo de Cultura Económica, Buenos Aires, 1980.
* Ernesto Laclau e Chantal Mouffe, ''Hegemonía y estrategia socialista'' [1985], Fondo de Cultura Económica, Buenos Aires, 2004.
* Ernesto Laclau, ''Nuevas reflexiones sobre la revolución de nuestro tiempo'' [1990], Nueva Visión, Buenos Aires, 2000.
* Ernesto Laclau, ''Emancipación y diferencia'', Buenos Aires, Ariel, 1996.
* Ernesto Laclau, &quot;Deconstrucción, Pragmatismo y Hegemonía&quot;, in ''Deconstrucción y Pragmatismo'', Chantal Mouffe (comp.), Buenos Aires, Paidós, 1998.
* Ernesto Laclau, ''Misticismo, retórica y política'', Fondo de Cultura Económica, México, 2002.
* Ernesto Laclau (entre otros), &quot;Contingencia, hegemonía, universalidad&quot; Fondo de Cultura Económica, Buenos Aires, 2003.
* Ernesto Laclau, ''La Razón Populista'', Fondo de Cultura Económica, Buenos Aires, 2005.
* Ernesto Laclau, ''Debates y Combates'', Fondo de Cultura Económica, Buenos Aires, 2008.
* Ernesto Laclau, ''La ragione populista'', Roma-Bari, Laterza, 2008. ISBN 978-88-420-8546-1.
* Ernesto Laclau, ''Dialoghi sulla sinistra. Contingenza, egemonia, universalità'', amb [[Judith Butler]] e [[Slavoj Žižek]], Roma-Bari, Laterza, 2010. ISBN 978-88-420-8545-4.
* Ernesto Laclau, ''Egemonia e strategia socialista. Verso una politica democratica radicale'', amb [[Chantal Mouffe]], Genova, Il melangolo, 2011. ISBN 978-88-7018-776-2.
* Ernesto Laclau, ''Emancipazione/i'', Napoli, [[Orthotes Editrice]], 2012. ISBN 978-88-97806-10-3.
* Ernesto Laclau, ''Populismo e democrazia radicale. In dialogo con Ernesto Laclau'', s.d. [[Marco Baldassari]] e [[Diego Melegari]], Verona, Ombre Corte, 2012. ISBN 978-88-97522-22-5.
* Ernesto Laclau. ''La Raison populiste'', Seuil, París, 2008.
* Ernesto Laclau, Chantal Mouffe. ''Hégémonie et stratégie socialiste. Vers une politique démocratique radicale'', Les Solitaires intempestifs, coll. « Expériences philosophiques », París, 2009.

== Referéncias ==
&lt;references&gt;&lt;/references&gt;

{{ORDENA:Laclau, Ernest}}
{{datas|1935|2014}}
[[Categoria:Filosòf]]
[[Categoria:Occitan d'Argentina]]
[[Categoria:Occitan d'Espanha]]</text>
      <sha1>n39zw21e9w753d1wnxrb66wzwq5u1ah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bassacamba (mètro de Tolosa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166996</id>
    <redirect title="Bassa Camba (mètro de Tolosa)" />
    <revision>
      <id>2511050</id>
      <parentid>2134911</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T01:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>4312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Bassa Camba (mètro de Tolosa)]]</comment>
      <origin>2511050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="kprgu0ya6utz95bey31820obs0umyh3" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Bassa Camba (mètro de Tolosa)]]</text>
      <sha1>kprgu0ya6utz95bey31820obs0umyh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Discutir:Bassacamba (mètro de Tolosa)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>166997</id>
    <redirect title="Discutir:Bassa Camba (mètro de Tolosa)" />
    <revision>
      <id>2511047</id>
      <parentid>2134913</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T01:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>4312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Discutir:Bassa Camba (mètro de Tolosa)]]</comment>
      <origin>2511047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="arken0hjag1acebvnt18uhxvwyd5i5x" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Discutir:Bassa Camba (mètro de Tolosa)]]</text>
      <sha1>arken0hjag1acebvnt18uhxvwyd5i5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valdese</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169203</id>
    <revision>
      <id>2511098</id>
      <parentid>2316124</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>/* Luecs e monuments */</comment>
      <origin>2511098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5830" sha1="aguq9qxz3gg3qbol2hjhq04pj7tpsho" xml:space="preserve">{{Dialecte Vivaroalpenc}}{{Dialècte Lengadocian}}
{{Infobox Vila
|carta=usa
|nom=Valdese
|nom2=
|imatge=Valdese-Main-St-nc1.jpg
|legenda=Main Street (Rota principala), qu'es la [[Rota 70 dels EUA|Rota 70]]
|blason=
|bandièra=
|nom de division1=País
|division1={{Estats Units}}
|títol autoritat= 
|autoritat= 
|nom de division2=estat
|division2=[[Carolina dal Nòrd]]
|títol autoritat2=
|cp= 
|mapa= 
|imatge de mapa=
|latitud= 35.743333
|longitud= -81.558611
|estatut= 
|altitud= 371 m
|altmax = 
|populacion= {{formatnum:4689}}
|annada-pop=[[2020]]
|superfícia= 20.39&lt;ref name=&quot;CenPopGazetteer2019&quot;&gt;{{cite web|title=2019 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2019_Gazetteer/2019_gaz_place_37.txt|publisher=United States Census Bureau|access-date=July 27, 2020}}&lt;/ref&gt;
|sits-toristics=
|divèrs= 
|url= http://townofvaldese.com/
|imatgeloc=NCMap-doton-Valdese.PNG
}}
'''Valdese''' (mot [[italian]] per dire &quot;[[valdeses|Valdés]]&quot;) es una [[vila]] situada dins lo [[Comtat de Burke]], dins l'estat de [[Carolina del Nòrd|Carolina dal Nòrd]] als [[Estats Units d'America]]. La vila foguèt fondada per 29 emigrants dels [[Alps Còcis]]&lt;ref&gt;https://archive.org/details/historyheritageo00vald/page/4/mode/2up?q=Cottian&lt;/ref&gt;, en las [[Valadas Occitanas]], lo [[29 de mai]] de [[1893]]&lt;ref name=&quot;Valdman&quot;&gt;{{Obratge|títol=Vernacular French Communities in the United States: A General Survey|autor=Albert Valdman|editor=The French Review|vol=80, no. 6|annada=2007|pagina=1218-34|url=http://www.jstor.org/stable/25480949|data d'accès=24 mai 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;p14&quot;/&gt;. En [[2020]], la poplacion era de 4 689 abitants&lt;ref name=&quot;Census 2020&quot;&gt;{{cite web| url=https://data.census.gov/cedsci/profile?g=1600000US3769520| title=Valdese town, North Carolina - Census Bureau Profile| publisher=U.S. Census Bureau | access-date=May 24, 2022}}&lt;/ref&gt;.

==[[Istòria]]==
Lhi emigrants originals ont per líder lor pastor Dr. Charles Albert Tron&lt;ref name=&quot;p14&quot;/&gt;.

...

Al corrent l'annada 1893, mai de colonistas occitanas di [[Valadas Valdesas]]&lt;ref&gt;Ortografia (lo libre es lengadocian mas &quot;li valadas vaudesas&quot; sembla èsser lo vivaroaupenc de las valadas; sembla que a [[La Torre de Pèlis]] escriurem &quot;valdesa&quot;): https://books.google.com/books?id=YL0iAQAAIAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=Pignerol&lt;/ref&gt; e qualques familhas d'[[Utah]] (tots valdés) jonhent la colonia. A la fin de l'annada, la colonia èra de 225 colonistas valdés&lt;ref&gt;https://archive.org/details/historyheritageo00vald/page/18/mode/2up&lt;/ref&gt;.

...

Lo [[27 d'octobre]] de [[1943]], 50 ans après sa fondacion, lhi abitants valdés dediquèron un monument per onorar lhi emigrants originals&lt;ref name=&quot;p79&quot;&gt;https://archive.org/details/historyheritageo00vald/page/78/mode/2up&lt;/ref&gt;.

{{...}}

===Istòria [[lingüistica]]===
Lhi emigrants de Valdese conservèron una triglòssia complèxa de lor [[Piemont]] natiu, mas la perduda progressivament a l'[[anglés]]. L'[[occitan]] [[vivaroaupenc]] èra lor [[lenga]] vernaculara, lo [[francés]] la lenga administrativa locala e ecclesiastica, e l'[[italian]] la lenga oficiala extèrna. A Valdese, l'italian èra remplaçat per l'anglés. La comunautat contunhèt d'utilizar la lenga francesa pels servicis religiós fins a [[1920]]. Malgrat aquò, lo francés conservava un ròtle emblematic per la comunautat valdesa fins a las [[annadas 1960]]&lt;ref name=&quot;Valdman&quot;/&gt;.

En [[1990]], [[Cathy Pons]], descendenta di locutors occitans originals, faguèt un estudi lingüistic de la vila. En aquesta annada, èran 250 familhas valdesas dins una populacion de 3 000. Segon son enquèsta sociolingüistica de 72 subjèctes, 76 % pensavan que l'occitan locala, dich ''lu patua'', meritava d'èsser preservat, mentre que sonque 1 % pensavan que l'occitan o lo francés avián una utilitat foncionala&lt;ref name=&quot;Valdman&quot;/&gt;.

===Lhi fondators===
A l'origina, la colonia era de 29 emigrants e lo pastor Dr. Charles Albert Tron&lt;ref name=&quot;p14&quot;&gt;https://archive.org/details/historyheritageo00vald/page/14/mode/2up&lt;/ref&gt;

*Jean Giraud (34);
*Louis Guigou (41), sa femna Catherine (nascuda Guigou, 31), lors filhs Louis Philippe (10), Étienne (7), Alexis (5), e lor filha Naomi (3);
*Jaubert Micol (40), sa femna Jeanne (nascuda Tron, 38), lors filhs Jean (15), Emmanuel (7), Victor (2), e lor filha Marguerite (12);
*Albert Pons (35);
*François Pons (24);
*Jean Henri Pons (29);
*Jean Refour (42), son filh Jean (15);
*Philippe Richard (33), sa femna Marianna Louise (nascuda Ribet, 38), lors filhs Felip (9) e Étienne (4);
*François Tron (18), sa femna Marguerite (nascuda Garrou, 31);
*Jacques Henri Tron (44);
*Pierre Tron (39), sa femna Louise (nascuda Pons, 34), lor filh Albert (5), lor filha Madeleine (3).

==Parlar==
Segon Pons, existís qualques particularitats dins lo dialecte:
# Generalizacion semantica, dont un mot particular pren lo sens de sa categoria: &quot;truito&quot; (truita) designa tots lhi peis.
# Convergéncia semantica dins una categoria: &quot;ghèpo&quot; (guèpa) designa tanben una abelha.
# Lo remplaçament de paraulas singulas per d'elements parafrastics construchs de constitüents generals: &quot;far d'üu&quot; per &quot;ovrar&quot;; &quot;maire dë mun om/dë ma fenno&quot; per dire &quot;madonna&quot;&lt;ref name=&quot;Valdman&quot;/&gt;.

==Administracion==
===Vila bessona===
* [[File:Flag_of_Italy.svg|20px|border]][[File:Flag of Occitania (with star).svg|20px|border]] [[La Torre de Pèlis]]

==Luecs e monuments==
{{messatge galariá}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Valdese High School, Valdese, N. C.jpg|Lo licèu.
(Power House, Hosiery Mill, and Box Factory, Valdese, N. C.).jpg
Valdese-Jacumin-Plaza-nc.jpg|Plaça Jacumin.
Jean-Pierre Auguste Dalmas House.jpg|Maison de Jean-Pierre Auguste Dalmas.
&lt;/gallery&gt;

[[Categoria:Vila de Carolina del Nòrd]]
[[Categoria:Occitan dels Estats Units]]
[[Categoria:Colonia valdesa]]</text>
      <sha1>aguq9qxz3gg3qbol2hjhq04pj7tpsho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511099</id>
      <parentid>2511098</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5831" sha1="d570jmw159e3l3nvail6wbsnha7dvnt" xml:space="preserve">{{Dialecte Vivaroalpenc}}{{Dialècte Lengadocian}}
{{Infobox Vila
|carta=usa
|nom=Valdese
|nom2=
|imatge=Valdese-Main-St-nc1.jpg
|legenda=Main Street (Rota principala), qu'es la [[Rota 70 dels EUA|Rota 70]]
|blason=
|bandièra=
|nom de division1=País
|division1={{Estats Units}}
|títol autoritat= 
|autoritat= 
|nom de division2=estat
|division2=[[Carolina dal Nòrd]]
|títol autoritat2=
|cp= 
|mapa= 
|imatge de mapa=
|latitud= 35.743333
|longitud= -81.558611
|estatut= 
|altitud= 371 m
|altmax = 
|populacion= {{formatnum:4689}}
|annada-pop=[[2020]]
|superfícia= 20.39&lt;ref name=&quot;CenPopGazetteer2019&quot;&gt;{{cite web|title=2019 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2019_Gazetteer/2019_gaz_place_37.txt|publisher=United States Census Bureau|access-date=July 27, 2020}}&lt;/ref&gt;
|sits-toristics=
|divèrs= 
|url= http://townofvaldese.com/
|imatgeloc=NCMap-doton-Valdese.PNG
}}
'''Valdese''' (mot [[italian]] per dire &quot;[[Vaudesiá|Valdés]]&quot;) es una [[vila]] situada dins lo [[Comtat de Burke]], dins l'estat de [[Carolina del Nòrd|Carolina dal Nòrd]] als [[Estats Units d'America]]. La vila foguèt fondada per 29 emigrants dels [[Alps Còcis]]&lt;ref&gt;https://archive.org/details/historyheritageo00vald/page/4/mode/2up?q=Cottian&lt;/ref&gt;, en las [[Valadas Occitanas]], lo [[29 de mai]] de [[1893]]&lt;ref name=&quot;Valdman&quot;&gt;{{Obratge|títol=Vernacular French Communities in the United States: A General Survey|autor=Albert Valdman|editor=The French Review|vol=80, no. 6|annada=2007|pagina=1218-34|url=http://www.jstor.org/stable/25480949|data d'accès=24 mai 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;p14&quot;/&gt;. En [[2020]], la poplacion era de 4 689 abitants&lt;ref name=&quot;Census 2020&quot;&gt;{{cite web| url=https://data.census.gov/cedsci/profile?g=1600000US3769520| title=Valdese town, North Carolina - Census Bureau Profile| publisher=U.S. Census Bureau | access-date=May 24, 2022}}&lt;/ref&gt;.

==[[Istòria]]==
Lhi emigrants originals ont per líder lor pastor Dr. Charles Albert Tron&lt;ref name=&quot;p14&quot;/&gt;.

...

Al corrent l'annada 1893, mai de colonistas occitanas di [[Valadas Valdesas]]&lt;ref&gt;Ortografia (lo libre es lengadocian mas &quot;li valadas vaudesas&quot; sembla èsser lo vivaroaupenc de las valadas; sembla que a [[La Torre de Pèlis]] escriurem &quot;valdesa&quot;): https://books.google.com/books?id=YL0iAQAAIAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=Pignerol&lt;/ref&gt; e qualques familhas d'[[Utah]] (tots valdés) jonhent la colonia. A la fin de l'annada, la colonia èra de 225 colonistas valdés&lt;ref&gt;https://archive.org/details/historyheritageo00vald/page/18/mode/2up&lt;/ref&gt;.

...

Lo [[27 d'octobre]] de [[1943]], 50 ans après sa fondacion, lhi abitants valdés dediquèron un monument per onorar lhi emigrants originals&lt;ref name=&quot;p79&quot;&gt;https://archive.org/details/historyheritageo00vald/page/78/mode/2up&lt;/ref&gt;.

{{...}}

===Istòria [[lingüistica]]===
Lhi emigrants de Valdese conservèron una triglòssia complèxa de lor [[Piemont]] natiu, mas la perduda progressivament a l'[[anglés]]. L'[[occitan]] [[vivaroaupenc]] èra lor [[lenga]] vernaculara, lo [[francés]] la lenga administrativa locala e ecclesiastica, e l'[[italian]] la lenga oficiala extèrna. A Valdese, l'italian èra remplaçat per l'anglés. La comunautat contunhèt d'utilizar la lenga francesa pels servicis religiós fins a [[1920]]. Malgrat aquò, lo francés conservava un ròtle emblematic per la comunautat valdesa fins a las [[annadas 1960]]&lt;ref name=&quot;Valdman&quot;/&gt;.

En [[1990]], [[Cathy Pons]], descendenta di locutors occitans originals, faguèt un estudi lingüistic de la vila. En aquesta annada, èran 250 familhas valdesas dins una populacion de 3 000. Segon son enquèsta sociolingüistica de 72 subjèctes, 76 % pensavan que l'occitan locala, dich ''lu patua'', meritava d'èsser preservat, mentre que sonque 1 % pensavan que l'occitan o lo francés avián una utilitat foncionala&lt;ref name=&quot;Valdman&quot;/&gt;.

===Lhi fondators===
A l'origina, la colonia era de 29 emigrants e lo pastor Dr. Charles Albert Tron&lt;ref name=&quot;p14&quot;&gt;https://archive.org/details/historyheritageo00vald/page/14/mode/2up&lt;/ref&gt;

*Jean Giraud (34);
*Louis Guigou (41), sa femna Catherine (nascuda Guigou, 31), lors filhs Louis Philippe (10), Étienne (7), Alexis (5), e lor filha Naomi (3);
*Jaubert Micol (40), sa femna Jeanne (nascuda Tron, 38), lors filhs Jean (15), Emmanuel (7), Victor (2), e lor filha Marguerite (12);
*Albert Pons (35);
*François Pons (24);
*Jean Henri Pons (29);
*Jean Refour (42), son filh Jean (15);
*Philippe Richard (33), sa femna Marianna Louise (nascuda Ribet, 38), lors filhs Felip (9) e Étienne (4);
*François Tron (18), sa femna Marguerite (nascuda Garrou, 31);
*Jacques Henri Tron (44);
*Pierre Tron (39), sa femna Louise (nascuda Pons, 34), lor filh Albert (5), lor filha Madeleine (3).

==Parlar==
Segon Pons, existís qualques particularitats dins lo dialecte:
# Generalizacion semantica, dont un mot particular pren lo sens de sa categoria: &quot;truito&quot; (truita) designa tots lhi peis.
# Convergéncia semantica dins una categoria: &quot;ghèpo&quot; (guèpa) designa tanben una abelha.
# Lo remplaçament de paraulas singulas per d'elements parafrastics construchs de constitüents generals: &quot;far d'üu&quot; per &quot;ovrar&quot;; &quot;maire dë mun om/dë ma fenno&quot; per dire &quot;madonna&quot;&lt;ref name=&quot;Valdman&quot;/&gt;.

==Administracion==
===Vila bessona===
* [[File:Flag_of_Italy.svg|20px|border]][[File:Flag of Occitania (with star).svg|20px|border]] [[La Torre de Pèlis]]

==Luecs e monuments==
{{messatge galariá}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Valdese High School, Valdese, N. C.jpg|Lo licèu.
(Power House, Hosiery Mill, and Box Factory, Valdese, N. C.).jpg
Valdese-Jacumin-Plaza-nc.jpg|Plaça Jacumin.
Jean-Pierre Auguste Dalmas House.jpg|Maison de Jean-Pierre Auguste Dalmas.
&lt;/gallery&gt;

[[Categoria:Vila de Carolina del Nòrd]]
[[Categoria:Occitan dels Estats Units]]
[[Categoria:Colonia valdesa]]</text>
      <sha1>d570jmw159e3l3nvail6wbsnha7dvnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baisha Coma (mètro de Tolosa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172031</id>
    <redirect title="Bassa Camba (mètro de Tolosa)" />
    <revision>
      <id>2511051</id>
      <parentid>2134907</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T01:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>4312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Bassa Camba (mètro de Tolosa)]]</comment>
      <origin>2511051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="kprgu0ya6utz95bey31820obs0umyh3" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Bassa Camba (mètro de Tolosa)]]</text>
      <sha1>kprgu0ya6utz95bey31820obs0umyh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Discutir:Baisha Coma (mètro de Tolosa)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>172032</id>
    <redirect title="Discutir:Bassa Camba (mètro de Tolosa)" />
    <revision>
      <id>2511048</id>
      <parentid>2134909</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T01:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>4312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Discutir:Bassa Camba (mètro de Tolosa)]]</comment>
      <origin>2511048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="arken0hjag1acebvnt18uhxvwyd5i5x" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Discutir:Bassa Camba (mètro de Tolosa)]]</text>
      <sha1>arken0hjag1acebvnt18uhxvwyd5i5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wiernsheim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173396</id>
    <revision>
      <id>2511091</id>
      <parentid>2370714</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="751" sha1="rnj0vd8cg6wva2m86nc4xoodeq7uqrl" xml:space="preserve">[[File:DEU Wiernsheim COA.svg|right|200px]]
[[File:Wiernsheim, Andreas Kieser.png|thumb|right|200px|''Wiernsheim'' en 1682 per lu [[Andreas Kieser]]]] 
'''Wiernsheim''' es 'na comuna de [[Baden-Württemberg]] en [[Alemanha]], 'la es situada dins l'arrondiment d'[[Enz]], dins l'aira urbana ''Nordschwarzwald'', dins lu district de [[Karlsruhe]]. N-i 'ribeten mai d'una familha '''vaudesa''' deu [[Piemont]]. 'Las fondeten lu vilatge de [[Serres (Wiernsheim)|Serres]] ente podem trobar la ''Waldenserstraße'', la ruá deus vaudés. L'occitan [[vivaroaupenc]] n-i era parlat enquera dins l'annadas 40.

==Bessonatges==

* [[New Harmony]] (Indiana, [[Estats Units]])
* [[Pinasca]] ([[Itàlia]])
* [[Ayancık]] ([[Turquia]])

[[Categoria:Comuna valdesa]]</text>
      <sha1>rnj0vd8cg6wva2m86nc4xoodeq7uqrl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511092</id>
      <parentid>2511091</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bessonatges */</comment>
      <origin>2511092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="752" sha1="h4was2rt6kbq3kjhhudlzgvej0azfh9" xml:space="preserve">[[File:DEU Wiernsheim COA.svg|right|200px]]
[[File:Wiernsheim, Andreas Kieser.png|thumb|right|200px|''Wiernsheim'' en 1682 per lu [[Andreas Kieser]]]] 
'''Wiernsheim''' es 'na comuna de [[Baden-Württemberg]] en [[Alemanha]], 'la es situada dins l'arrondiment d'[[Enz]], dins l'aira urbana ''Nordschwarzwald'', dins lu district de [[Karlsruhe]]. N-i 'ribeten mai d'una familha '''vaudesa''' deu [[Piemont]]. 'Las fondeten lu vilatge de [[Serres (Wiernsheim)|Serres]] ente podem trobar la ''Waldenserstraße'', la ruá deus vaudés. L'occitan [[vivaroaupenc]] n-i era parlat enquera dins l'annadas 40.

==Bessonatges==

* [[New Harmony]] (Indiana, [[Estats Units]])
* [[Pinasca]] ([[Itàlia]])
* [[Ayancık]] ([[Turquia]])

[[Categoria:Colonia valdesa]]</text>
      <sha1>h4was2rt6kbq3kjhhudlzgvej0azfh9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511093</id>
      <parentid>2511092</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="775" sha1="dl5jt9vdfreau23xjqgi7hmzdx35cw4" xml:space="preserve">[[File:DEU Wiernsheim COA.svg|right|200px]]
[[File:Wiernsheim, Andreas Kieser.png|thumb|right|200px|''Wiernsheim'' en 1682 per lu [[Andreas Kieser]]]] 
'''Wiernsheim''' es 'na comuna de [[Baden-Württemberg]] en [[Alemanha]], 'la es situada dins l'arrondiment d'[[Enz]], dins l'aira urbana ''Nordschwarzwald'', dins lu district de [[Karlsruhe]]. N-i 'ribeten mai d'una familha '''vaudesa''' deu [[Piemont]]. 'Las fondeten lu vilatge de [[Serres (Wiernsheim)|Serres]] ente podem trobar la ''Waldenserstraße'', la ruá deus vaudés. L'occitan [[vivaroaupenc]] n-i era parlat enquera dins l'annadas 40.

==Bessonatges==

* [[New Harmony]] (Indiana, [[Estats Units]])
* [[Pinasca]] ([[Itàlia]])
* [[Ayancık]] ([[Turquia]])

{{Vilatges occitans}}

[[Categoria:Colonia valdesa]]</text>
      <sha1>dl5jt9vdfreau23xjqgi7hmzdx35cw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511094</id>
      <parentid>2511093</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bessonatges */</comment>
      <origin>2511094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="ldi3596zzgj1pqkef2pke6z2kbez905" xml:space="preserve">[[File:DEU Wiernsheim COA.svg|right|200px]]
[[File:Wiernsheim, Andreas Kieser.png|thumb|right|200px|''Wiernsheim'' en 1682 per lu [[Andreas Kieser]]]] 
'''Wiernsheim''' es 'na comuna de [[Baden-Württemberg]] en [[Alemanha]], 'la es situada dins l'arrondiment d'[[Enz]], dins l'aira urbana ''Nordschwarzwald'', dins lu district de [[Karlsruhe]]. N-i 'ribeten mai d'una familha '''vaudesa''' deu [[Piemont]]. 'Las fondeten lu vilatge de [[Serres (Wiernsheim)|Serres]] ente podem trobar la ''Waldenserstraße'', la ruá deus vaudés. L'occitan [[vivaroaupenc]] n-i era parlat enquera dins l'annadas 40.

==Bessonatges==

* [[New Harmony]] (Indiana, [[Estats Units]])
* [[Pinasca]] ([[Itàlia]])
* [[Ayancık]] ([[Turquia]])

{{Valdés en Alemanha}}

[[Categoria:Colonia valdesa]]</text>
      <sha1>ldi3596zzgj1pqkef2pke6z2kbez905</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gorg de Tazenat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174369</id>
    <redirect title="Gorg de Tasenac" />
    <revision>
      <id>2511044</id>
      <parentid>2160336</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T01:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>4312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Gorg de Tasenac]]</comment>
      <origin>2511044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="bjuod93ywgd6ht9hnaq41oz7onzvnoi" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Gorg de Tasenac]]</text>
      <sha1>bjuod93ywgd6ht9hnaq41oz7onzvnoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maria I de Portugal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175287</id>
    <revision>
      <id>2511040</id>
      <parentid>2458146</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T21:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>65448</id>
      </contributor>
      <comment>/* Exili e Mòrt */ Tomb of Maria I of Portugal 86.jpg</comment>
      <origin>2511040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8377" sha1="ogha851d4h1mkzkbvkv5qoozr0wu6du" xml:space="preserve">{{Infobox Politician
 | carta                        = Monarca
 | nom                           = Maria I&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''La Pietosa''&lt;small&gt;&lt;small&gt; (Portugal)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''La Fòla''&lt;small&gt;&lt;small&gt; (Brasil)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
 | imatge                         = D._Maria_I,_Rainha_de_Portugal_-_Giuseppe_Troni,_atribuído.png
 | legenda                       = La reina Maria Ia,&lt;br /&gt;per [[Giuseppe Troni]].
 | foncion1                     = [[Lista dels reis de Portugal|Reina de de Portugal e dels Algarves]]
 | a partir del foncion1         = 24 de febrièr de 1777
 | fins al foncion1            = 20 de març de 1816
 | cotitular 1                = [[Pèire III de Portugal|Pèire III]] &lt;small&gt;(1777-1786)&lt;/small&gt;
 | predecessor 1                = [[Josèp I de Portugal|Josèp I]]
 | successor 1                  = [[Joan VI de Portugal|Joan VI]]
 | foncion2                     = [[Lista dels reis de Portugal|Reina del Reilma Unit de Portugal, del Brasil e dels Algarves]]
 | a partir del foncion2         = 16 de dezembro de 1815
 | fins al foncion2            = 20 de març de 1816
 | cotitular 2                = [[Pèire III de Portugal|Pèire III]] &lt;small&gt;(1777-1786)&lt;/small&gt;
 | predecessor 2                = creacion
 | successor 2                  = [[Joan VI de Portugal|Joan VI]]
 | dinastia                      = [[Ostal de Bragança]]
 | nom de naissença              = Maria Francisca Isabel Josefa Antonia Gertrudes Rita Joana de Bragança
 | data de naissença             = 17 de  decembre de 1734
 | luòc de naissença             = [[Palais de Ribeira]], [[Lisbona]] ([[Portugal]])
 | data de decès                 = 20 de març de 1816
 | luòc de decès                 = [[Rio de Janeiro]] ([[Brasil]])
 | nature du décès               = 
 | sepultura                     = [[Basilica d'Estrela]]
 | paire                          = [[Josèp I de Portugal|Josèp I de Portugal]]
 | maire                          = [[Maria Ana Victòria d'Espanha]]
 | fratrie                       = 
 | conjunt                      = [[Pèire III de Portugal]]
 | enfants                       = [[Josèp de Portugal|Josèp]]&lt;br /&gt;[[Joan VI de Portugal|Joan VI]]&lt;br /&gt;[[Maria Ana Victòria de Portugal|Maria Ana]]
 | entourage                     = 
 | profession                    = 
 | religion                      = 
 | résidence                     = 
 | signature                     = 
 | emblèma                      = Coat of Arms of the Kingdom of Portugal (1640-1910).png
 | lista                         = [[Lista dels reis de Portugal|Monarcas de Portugal]]
}}

'''Maria Ira de Portugal''', dicha ''la Piosa'' (al Portugal) o ''la Fòla'' (al Brasil), de son nom complet en [[portugués]], ''Maria Francisca Isabel Josefa Antónia Gertrudes Rita Joana de Bragança'', nascuda lo 17 de decembre de 1734 a [[Lisbona]] e mòrte lo 20 de març de 1816 a [[Rio de Janeiro]], es [[Lista dels reis de Portugal|reina de Portugal]] del 24 de febrièr de 1777 20 al Març de 1816. Foguèt tanben [[Reialme Unit de Portugal, del Brasil dels Algarves|Reina de Brasil]], de [[1815]] a 1816, pendent tres meses.

== Biografia ==
Es l'aïnada de las quatre filhas de [[Josèp Ièr de Portugal|Josèp I de Portugal]] e de Maria Ana Victòria d'Espanha, d'esperela, filha de [[Felip V d'Espanha]] e d'Elisabèt Farnèse.

=== Princesa eritièra ===
[[Fichièr:Retrato_duplo_de_D._Maria_I_e_D._Pedro_III_-_século_XVIII_(Museu_Nacional_dos_Coches,_Antigo_Picadeiro_Real).png|esquèrra|vinheta|Maria I e Pèire III]]
A 26 ans d'edat, esposa en 1760 son oncle, l'infant [[Pèire III de Portugal|Pèire III]], fraire cabdet de son paire, de 17 ans son aïnat, qu'aviá començat en 1747 la construccion del [[palais reial de Queluz]], que volgava èsser a l'imatge de Versalhas. Après lo [[Tèrratrem de Lisbona de 1755|tèrratrem de 1755]] que destruguèt lo palais reial de Lisbona, lo rei Josèp Ier s'èra retirat a [[Ajuda (Lisbona)]], dins un palais de fusta ricament descorat, alara que l'infant Pèira transformèt Queluz en un oasi d'òci e de plaser.

=== Règne ===
[[Fichièr:4_escudos_en_or_à_l'effigie_de_Marie_I_et_Pierre_III,_1785.jpg|esquèrra|vinheta|4 escudos d'aur amb cara Maria I e Pèira III, 1785]]
A la mòrt do Josèp I son paire l 24 de febrièr de 1777, Maria li succedís et son espós ven rei de ''jure uxoris'' sul quita [[Reialme de Portugal|Portugal]], mas demora rei consòrt dins l'Empèri e pren lo nom de Pèire III a la demanda de son esposa.

Son premièr acte coma reina es de remandar l'impopular primièr ministre, lo [[marqués de Pombal]], après l'esandal dels [[Procés dels Távoras|Távoras]] que foguèron torturats puèi executats per un assag d'assassinat sul rei Josèp. Los eveniments remarcables d'aquestre periòde son la cession en 1781 de la baia de Maputo per l'Arquiducat d'Àustria al [[Reialme de Portugal|Portugal]] e l'adesion del Portugal a la [[liga de neutralitat armada]] en julhet de 1782.

Sa vida es banhada dins una fòrça granda pietat, que vira a vegada a la [[Cresenças popularas|supersticion]]. Comença la construccion de la [[basilica d'Estrela]] a Lisbona.

Après lo decès de son marit en 1786 e de dos de sos enfants dos ans mai tard, que n'èras son Aïnat qu'aviá refusat, per escrupul religiós, de far vaccinar contra la [[veròla]], e prigondament trebolada per la [[Revolucion Francesa|Revolucion francesa]], la sobeirana s'embaujuga a partir de 1791. Son filh, [[Joan VI de Portugal|Joan]], assegura la regéncia.

=== Exili e Mòrt ===
[[Fichièr:Tomb of Maria I of Portugal 86.jpg|drecha|vinheta|Lo tombèl de la reina Marie I, a Lisbona.]]
En 1801, amb l'ajuda de [[Napoleon Bonaparte]], lo dictator espanhòl [[Manuel Godoy]] envasís lo Portugal que refusa d'aplicar lo blocus que la França vòl impausar a la [[Grand Bretanha]]. Lo conflicte, nomenat [[Guèrra de las Iranjas]] dura pas e, par lo [[Tractat de Badajoz (1801)|tractat de Badajoz]] del 6 de junh de 1801, lo Portugal deu abandonar [[Olivenza]] a l'Espanha e una partida de la [[Guaiana]] a la França.

Lo [[Tracta de Fontainebleau (1807)|tracta de Fontainebleau]] en 1807 parteja lo Portugal entre la França e l’Espanha. L’invasion del reialme per Junot obliga Jean VI e a familha reiala a se refugiar al Brasil, ont morís Maria en 1816, a 82 ans d'edat. Mas tard, se tornèt lo còrs al Portugal e es enterrada dins la basilica d'Estrela, ont un tombèl monumental contunha sa memòria.

=== Descendéncia ===
Set enfants son eissits del maridatge de Mari I e de Pièira III :

# [[Josèp de Portugal]], prince del Brasil (1761-1788), esposa en 1777 sa tanta Maria Benedicta de Portugal (1746-1829) e demora sens posteritat.
# Joan de Portugal (Mòrt recent nascut en 1762)
# Joan Francés de Portugal (mòrt en jovent en 1763)
# [[Joan VI de Portugal]], rei de Portugal (1767-1826), esposa en 1790 [[Carlòta Joaquima d'Espanha]] (1775-1830), d'ont posteritat.
# [[Maria Ana Victòria de Portugal]] (1768-1788), esposa en 1785 [[Gabrièl Antòni de Borbon]], infant d'Espanha, d'ont posteritat.
# Maria Clementina de Portugal (1774-1776)
# Maria Isabèla de Portugal (1776-1777)

== Titulatura completa ==
''[[Lista dels reis de Portugal|Reina del Reialme Unit de Portugal]], del [[Brasil]] e dels [[Algarve|Algarves]], de cada costat de la mar en [[Africa]], duquesa de [[Guinèa]] e de la conquista, de la navigatcon e del comèrci d'[[Etiopia]], d'[[Arabia]], de [[Empèri Pèrsa|Pèrsa]] e d'[[Índia]] per la gràcia de dieu''

== Fonts ==

* ''Portugal'', collection Guides Bleus, Hachette, 2004
* Généalogie des rois et des princes de Jean-Charles Volkmann Edit. Jean-Paul Gisserot (1998)

{{Clr}}
{{dinastia|color1=|color2=white|abans= [[Josèp I de Portugal|Josèp I]]|aprèp=[[Joan VI de Portugal|Joan VI]]|nom=[[Fichièr:Coat_of_Arms_of_the_Kingdom_of_Portugal_(1640-1910).png|50px]] &lt;br /&gt;[[Lista dels reis de Portugal|Rei de Portugal e Algarves]] &lt;br /&gt; 24 de febrièr de 1777 - 20 de març de 1816}}
{{dinastia|color1=|color2=white|abans= creacion|aprèp=[[Joan VI de Portugal|Joan VI]]|nom=[[Fichièr:Coat_of_arms_of_the_United_Kingdom_of_Portugal%2C_Brazil_and_the_Algarves.svg|50px]] &lt;br /&gt;[[Rei de Brasil]] &lt;br /&gt; 16 de decembre de 1815 – 20 de març de 1816 }}

[[Categoria:Rei de Portugal]]
[[Categoria:Naissença en 1734]]
[[Categoria:Decès en 1816]]</text>
      <sha1>ogha851d4h1mkzkbvkv5qoozr0wu6du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cuneïfòrme</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183997</id>
    <revision>
      <id>2511134</id>
      <parentid>2301387</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T10:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JackyM59</username>
        <id>60827</id>
      </contributor>
      <comment>Photograph updated</comment>
      <origin>2511134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3624" sha1="hvwndl7bgcl5v0fgbreroefvg7o3pir" xml:space="preserve">[[Fichièr:Bill of sale Louvre AO3765.jpg|thumb|right|250px|Acte de venda d'un esclau e d'un ostal a [[Shuruppak]], [[Dinastias arcaïcas]] III A, v. 2500 abC. [[Musèu del Louvre]].]]
[[Fichièr:Tablette en sumérien - Uruk (Louvre AO 6457).jpg|vinheta|Taula sumeriana, grafia cuneifòrma. Tèxte divinatòri que descriu cossí predire l'avenir en observant d'organs animals, Musèu del Louvre &lt;ref&gt;https://badwcai-ebl01.srv.mwn.de/library/AO.6457&lt;/ref&gt;]]
L’'''escritura cuneïfòrma''' es un sistèma d'[[escritura]] inventat en Bassa [[Mesopotamia]] entre 3400 e 3300 ab JC, que s'es puèi espandit dins tot l'[[Orient Pròche ancian]], abans de desaparéisser dins los primièrs sègles de l'[[Anno Domini|èra crestiana]]. Al començament [[pictograma|pictografica]] e lineara, la [[grafia]] d'aquesta escritura evoluïguèt progressivament cap a de signes constituïts de traits en forma de clavèls (latin ''cuneus''), que donèron lo nom de cuneïfòrme, als sègles XVIII e XIX. Aquesta escritura se practica per entalha amb un [[calam]] sus de [[Tauletas d'argila|tauletas d'argila]], o sus una granda varietat d'autres supòrts.

Las condicions d'elaboracion d'aquesta forma d'escritura, qu'es la pus vièlha coneguda amb los [[ieroglifs egipcians]], son encara escuras. Dispausa de traits caracteristics que  sempre gardèt long de son istòria. Lo sistèma cuneïfòrme es constituït de plusors centenas de signes que pòdon prene mantunas valors. Son en general de signes [[Fonetica|fonetics]] ([[fonograma]]s), transcrivent unicament un son, pus precisament una [[sillaba]]. Mas una autra categoria importanta de signes son los [[logograma]]s sovent designats comme d'[[ideogram]]s, que representon abans tot una causa e remandan pas que segondariament cap a un son. D'autres tipes de signes complementaris existisson (signes numerics, complements fonetics e determinatius).

A partir de son fogal sud-mesopotamian ont viviá lo pòble que n'es probablament lo creator, los [[Sumèr|sumerians]], lo sistèma d'escritura cuneïfòrme foguèt adaptat dins d'autras lengas, a començar per l'[[akkadian]] parlat en [[Mesopotamia]], puèi de lengas d'autres pòbles de l'Orient pròche ancian ([[elamita]], [[itita (lenga)|itita]], [[orritas|orrita]] entre autres), e foguèt lo sistèma dominant dins aquelas regions pendent tot lo [[millenni II abC]]. La grafia cuneïfòrma es de còps adaptada a de sistèmas d'escritura obeïssent a des principis diferents de l'original : l'[[alfabet]] dins lo [[Levant]] de la segonda mitat del [[millenni II abC]], e un [[sillabari]] dins la Pèrsa de la segonda mitat del [[millenni I abC]]. L'escritura cuneïfòrme declinèt puèi, abans de se replegar sus son fogal de Mesopotamia meridionala ont desapareguèt al començament de l'èra crestiana.

Lo cuneïfòrme foguèt un element determinant de las culturas de l'Orient pròche ancian que desvolopèron un rapòrt a l'escrit e de literaturas a partir d'aquel sistèma. Sa redescobèrta a l'[[epòca modèrna]], son deschiframent al sègle XIX e la traduccion dels tèxtes que notava donèron naissença a las disciplinas especializadas dins l'estudi de las civilizacions de l'Orient pròche ancian, en commençar per l'[[assiriologia]], e aital mostrèron los compliments d'aquelas civilizacions deslembradas. L'estudi dels tipes de tèxtes e de las practicas d'escritura metèt tanben en evidéncia l'existéncia d'una &quot;cultura cuneïfòrme&quot; comuna als pòbles que faguèron servir aquesta escritura, fortament marcada per l'emprenta mesopotamiana.
[[Categoria:Escritura logografica]]
[[Categoria:Mesopotamia]]</text>
      <sha1>hvwndl7bgcl5v0fgbreroefvg7o3pir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naut Tage (Portugal)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187599</id>
    <revision>
      <id>2511052</id>
      <parentid>2486573</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="725" sha1="l1hdgsc4szaxohxlg6zgfmc2a9tu0rs" xml:space="preserve">{{Confusion|Pargue natural del Naut Tage}}
Lo '''Naut [[Tage]]''' (''Alto Tejo'' en [[portugués]]) es una region de [[Portugal]] situat entre [[Beira]] e [[Alentejo]]. Es coneguda per aver poblat per de colons occitans [[lengadocians]] e [[provençals]] pendent la [[Reconquista]]&lt;ref name=OT&gt;https://www.altotejo.org/acafa/docsn5/o_occitejano.pdf&lt;/ref&gt;. Lor parlar donèt mantes toponimes occitans a aquela region, e mai d'un occitanisme dins lor parlar, apelat recentament &quot;occitejano&quot; (traduccion: ''occitajan''*?)&lt;ref name=OT/&gt;.

==Nòtas e referéncias==
{{Referéncias}}

{{Multibendèl|Portal Portugal|Portal Edat Mejana|Portal lingüistica|Portal Occitània}}

[[Categoria:Portugal]]
[[Categoria:Diaspòra occitana]]</text>
      <sha1>l1hdgsc4szaxohxlg6zgfmc2a9tu0rs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511053</id>
      <parentid>2511052</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Briantin de Montrei  a desplaçat la pagina [[Naut Tage]] cap a [[Naut Tage (Portugal)]] : Omonimia. Existis un &quot;pargue natural del Naut Tage&quot;,  tanben apelat &quot;Naut Tage&quot; en brèu, en Espanha.</comment>
      <origin>2511052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="725" sha1="l1hdgsc4szaxohxlg6zgfmc2a9tu0rs" xml:space="preserve">{{Confusion|Pargue natural del Naut Tage}}
Lo '''Naut [[Tage]]''' (''Alto Tejo'' en [[portugués]]) es una region de [[Portugal]] situat entre [[Beira]] e [[Alentejo]]. Es coneguda per aver poblat per de colons occitans [[lengadocians]] e [[provençals]] pendent la [[Reconquista]]&lt;ref name=OT&gt;https://www.altotejo.org/acafa/docsn5/o_occitejano.pdf&lt;/ref&gt;. Lor parlar donèt mantes toponimes occitans a aquela region, e mai d'un occitanisme dins lor parlar, apelat recentament &quot;occitejano&quot; (traduccion: ''occitajan''*?)&lt;ref name=OT/&gt;.

==Nòtas e referéncias==
{{Referéncias}}

{{Multibendèl|Portal Portugal|Portal Edat Mejana|Portal lingüistica|Portal Occitània}}

[[Categoria:Portugal]]
[[Categoria:Diaspòra occitana]]</text>
      <sha1>l1hdgsc4szaxohxlg6zgfmc2a9tu0rs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511103</id>
      <parentid>2511053</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T04:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="757" sha1="cberd4536x7rm2m07hfnh6rfaxkbflu" xml:space="preserve">{{Confusion|Pargue natural del Naut Tage}}
Lo '''Naut [[Tage]]''' (''Alto Tejo'' en [[portugués]]) es una region de [[Portugal]] situat entre [[Beira]] e [[Alentejo]]. Es coneguda per aver poblat per de colons occitans [[lengadocians]] e [[provençals]] pendent la [[Reconquista]]&lt;ref name=OT&gt;https://www.altotejo.org/acafa/docsn5/o_occitejano.pdf&lt;/ref&gt;. Lor parlar donèt mantes toponimes occitans a aquela region, e mai d'un occitanisme dins lor parlar, apelat recentament &quot;occitejano&quot; (traduccion: ''occitajan''*?)&lt;ref name=OT/&gt;.

==Nòtas e referéncias==
{{Referéncias}}

{{Multibendèl|Portal Portugal|Portal Edat Mejana|Portal lingüistica|Portal Occitània}}

[[Categoria:Portugal]]
[[Categoria:Occitan de Portugal]]
[[Categoria:Colonia occitana]]</text>
      <sha1>cberd4536x7rm2m07hfnh6rfaxkbflu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louisendorf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191535</id>
    <revision>
      <id>2511090</id>
      <parentid>2383175</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2697" sha1="b1hxzlg3u8c1g2n2wgnxuclnqzr2zlo" xml:space="preserve">{{Infobox Vila
|carta= deu
|nom=Louisendorf
|nom2=
|blason=
|bandièra=
|nom de division1=Estat
|division1= [[Èssa]]
|títol autoritat=
|autoritat=
|nom de division2=Comuna
|division2=Frankenau
|títol autoritat2=
|nom de division3=Anciana comuna
|division3=Louisendorf
|títol autoritat3=
|cp=35110
|mapa=
|imatge de mapa=
|latitud= 51.0979
|longitud= 8.8771
|estatut= 
|altitud=404
|altmax =
|populacion= {{formatnum:130}} 
|annada-pop=[[2019]]
|superfícia= 8.11
|sits-toristics=
|divèrs= 
|imatge=
|talha imatge=
|legenda=
|url= 
|imatgeloc=
}}
'''Louisendorf''' es una colonia uganauda e una anciana comuna, ara part de la comuna de [[Frankenau]] dins lo país d’[[Èssa]], en [[Alemanha]].&lt;ref&gt;[https://www.lagis-hessen.de/de/subjects/idrec/sn/ol/id/635010060 &quot;Louisendorf&quot;]. ''Historisches Ortslexikon für Hessen''.&lt;/ref&gt; Aviá {{formatnum:130}} abitants en 2009.
[[File:Comunas occitanas d'Alemanha.svg|thumb|left|Las enclavas occitanas en Alemanha]]
==Istòria==
&lt;mapframe zoom=11 latitude=51.0432 longitude=8.8203 height=600 width=600 align=center text=&quot;Louisendorf&quot; &gt;
[{  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q249066&quot;,  &quot;properties&quot;: {  &quot;fill&quot;: &quot;#fc3&quot;,  &quot;stroke&quot;: &quot;#ff9010&quot;  }},
{  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q560980&quot;,  &quot;properties&quot;: {  &quot;fill&quot;: &quot;#fc3&quot;,  &quot;stroke&quot;: &quot;#ff9010&quot;  }},
{  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q1482040&quot;,  &quot;properties&quot;: {  &quot;fill&quot;: &quot;#fc3&quot;,  &quot;stroke&quot;: &quot;#ff1010&quot;  }},
{  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q2569426&quot;,  &quot;properties&quot;: {  &quot;fill&quot;: &quot;#fc3&quot;,  &quot;stroke&quot;: &quot;#ff1010&quot;  }},
{  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geopoint&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q1482040&quot;,  &quot;properties&quot;: {  &quot;fill&quot;: &quot;#ff0&quot;,  &quot;stroke&quot;: &quot;#ff0000&quot;, &quot;marker-color&quot;: &quot;ff1111&quot;, &quot;title&quot;: &quot;Louisendorf&quot; }},
{  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geopoint&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q2569426&quot;,  &quot;properties&quot;: {  &quot;fill&quot;: &quot;#ff0&quot;,  &quot;stroke&quot;: &quot;#ff0000&quot;, &quot;marker-color&quot;: &quot;ff1111&quot;, &quot;title&quot;: &quot;Wiesenfeld&quot; }}]
&lt;/mapframe&gt;
La colonia es fondada en 1698 per d'[[uganauds]] sortits de [[Diá]]. S'i parlèt occitan fins a 1965.&lt;ref&gt;Peter Wiesinger, &quot;Die Einteilung der deutschen Dialekte&quot;. In: ''Dialektologie. Ein Handbuch zur deutschen und allgemeinen Dialektforschung''. Herausgegeben von Werner Besch, Ulrich Knoop, Wolfgang Putschke, Herbert Ernst Wiegand. Zweiter Halbband. Berlin, New York: Walter de Gruyter. 1983. ISBN 3-11-009571-87. pp. 819-820.&lt;/ref&gt;

Lo 31 de decembre de 1971, es reünida a la comuna de [[Frankenau]].

==Ligams extèrnes==
* [https://www.frankenau.de/seite/185599/louisendorf.html Louisendorf sul sit de Frankenau]

{{ref}}
{{Valdés en Alemanha}}
[[Categoria:Colonia valdesa]]
[[Categoria:Anciana comuna d’Èssa]]</text>
      <sha1>b1hxzlg3u8c1g2n2wgnxuclnqzr2zlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Colonia valdesa</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195573</id>
    <revision>
      <id>2511089</id>
      <parentid>2422809</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="ss8y056upgb2u7w9pvtr38v0flej09j" xml:space="preserve">[[Categoria:Colonia occitana]]
[[Categoria:Istòria valdesa]]</text>
      <sha1>ss8y056upgb2u7w9pvtr38v0flej09j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teofil Casanòva (1740-1811)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198737</id>
    <revision>
      <id>2511100</id>
      <parentid>2464094</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T04:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1012" sha1="mzbhx1hfyqu1pkm8uow5g1g0p9u8y36" xml:space="preserve">{{Infobox Persona}}
{{esbòs persona}}
'''Teofil Casanòva''' (dich, dins autras lengas, ''Théophile Cazenove'' o ''Theofilus Cazenove'') foguèt un banquièr neerlandés, puèi american, dels sègles XVIII e XIX.

Sos grandparents èran d'[[uganaud]]s emigrats de [[França]], inclusent dos originaris de [[Lengadòc]]: Pèire Casanòva ([[Andusa]]) e [[Pau de Rapin]] de Toiràs ([[Castras]]).

{{Multibendèl|Portal biografia|Portal Economia|Portal Païses Basses|Portal EUA}}
{{DEFAULTSORT:Casanova, Teofil}}

[[Categoria:Naissença en 1740]]
[[Categoria:Naissença a Amsterdam]]
[[Categoria:Decès en 1811]]
[[Categoria:Decès a París]]
[[Categoria:Banquièr neerlandés del sègle XVIII]]
[[Categoria:Banquièr neerlandés del sègle XIX]]
[[Categoria:Personalitat neerlandesa del mond dels afars]]
[[Categoria:Decès a 70 ans]]
[[Categoria:Neerlandés descendent d'uganauds]]
[[Categoria:American descendent d'uganauds]]

[[Categoria:Occitan dels Païses Basses]]
[[Categoria:Occitan dels Estats Units]]</text>
      <sha1>mzbhx1hfyqu1pkm8uow5g1g0p9u8y36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marquis Calmes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201348</id>
    <revision>
      <id>2511102</id>
      <parentid>2504628</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T04:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4039" sha1="40gdo6uafmj2c62l18usgqevnaz8gpp" xml:space="preserve">{{Infobox Persona}}
'''Marquis Calmes IV''' (26 febrièr 1755 - 27 febrièr 1834) èra un militar e proprietari american qu'aperten a la familha nòbla occitana de Calmés.

==Biografia==
Calmes èra d'ascendéncia uganauda. Son paire èra William Waller Calmes, 1727–1773. La maire de Calmes èra Lucy Neville.&lt;ref name=&quot;Blakemore1963&quot; /&gt; Lo grand-paire patrilineal de Calmes èra lo marqués Guilhèm de Calmés II, que nasquèt en [[Reialme de França|França]] en [[1705]]. Los de Calmés èran una familha uganauda de [[Trebes]] qu'emigrèron a la Colonia de Virgínia al començament del [[sègle XVIII]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Nasquèt lo 26 de febrièr de 1755 a Frederick, en Virgínia. De jove, foguèt mandat a l'estrangièr per èsser educat. Quand la [[Revolucion Americana]] comencèt, tornèt en Virgínia. Levèt e equipèt una companhiá a sas pròprias despensas, e rejonhèt lo 2nd Regiment de Virgínia coma luòctenent.&lt;!--

At the Battle of Brandywine, Colonel Thomas Marshall, the commander of the Second Regiment, was seriously injured. Calmes replaced Marshall at the battle. Calmes was then promoted to captain.

Calmes served in the Second Regiment until the conclusion of his term of service in 1779. He married Priscilla Heale in Faquier in 1782. He left Virginia and made his way to Kentucky, where he eventually founded a plantation, Caneland, adjacent to Colonel Marshall's Buck Pond, in Woodford County, Kentucky. Calmes was one of the founders of Versailles, Kentucky. He married Priscilla Hale. At Caneland, Calmes enslaved multiple people, including field laborers, a sawyer, a carpenter, a blacksmith, and a shoemaker.

Calmes was a longtime member of the county court in Versailles. In 1795, he served in the Kentucky State Legislature.

During the War of 1812, Calmes was promoted to Brigadier General and given command of a brigade of Kentucky riflemen. He served under William Henry Harrison.

Following the War of 1812, Calmes returned again to his estate near Versailles, Kentucky. He was widowed in 1821, and afterwards embarked on a lengthy hunting trip in Arkansas. He also briefly hosted the Marquis de Lafayette, who he had befriended during the Revolutionary War, on the latter's American tour in 1825.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Steele |first=Jno. A. |date=1906 |title=GENERAL MARQUIS CALMES of &quot;Caneland,&quot; A Revolutionary Hero of Woodford Co., Ky. |url=https://www.jstor.org/stable/23366243?seq=4 |journal=Register of the Kentucky State Historical Society |volume=4 |issue=10 |pages=47–51 |issn=2328-8183}}&lt;/ref&gt; He died on February 27, 1834.&lt;ref&gt;The Register of the Kentucky State Historical Society, Volume 18, Issue 53, May, 1920, pp. 77-79.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Kentucky Encyclopedia By John E. Kleber, University Press of Kentucky, 1992, p. 153&lt;/ref&gt; He is buried in a plain stone mausoleum on the property of Caneland. It was restored in 1990.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Calmes Tomb |url=https://history.ky.gov/markers/calmes-tomb |access-date=2025-05-13 |website=KY Historical Society |language=en}}&lt;/ref&gt;

Calmes and his wife and children were painted by [[Jacob Frymire]] in 1806.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=i066132 |url=https://images.chicagohistory.org/asset/28573/ |access-date=2025-05-14 |website=Chicago History Museum |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Project Gutenberg eBook of Tea Drinking in 18th-Century America: Its Etiquette and Equipage, by Rodris Roth |url=https://www.gutenberg.org/files/46775/46775-h/46775-h.htm |access-date=2025-05-14 |website=www.gutenberg.org}}&lt;/ref&gt;--&gt;

==Nòtas e referéncias==
{{Traduccion/Referéncia|en|Marquis Calmes}}
{{Referéncias}}

{{Multibendèl|Portal Estats Units d'America}}

[[Categoria:Naissença en 1755]]
[[Categoria:Decès en 1834]]
[[Categoria:Personalitat de Virgínia]]
[[Categoria:Occitan dels Estats Units]]
[[Categoria:Militar american]]
[[Categoria:Personalitat americana de la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units]]
[[Categoria:Personalitat occitana de la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units]]</text>
      <sha1>40gdo6uafmj2c62l18usgqevnaz8gpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Puèi de la Mey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201667</id>
    <redirect title="Puèi de la Mai" />
    <revision>
      <id>2511045</id>
      <parentid>2510911</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T01:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>4312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Puèi de la Mai]]</comment>
      <origin>2511045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="mta33y2wdlahq9bw2e9g2x17596b0i5" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Puèi de la Mai]]</text>
      <sha1>mta33y2wdlahq9bw2e9g2x17596b0i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Puèi Fuelhós</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201683</id>
    <revision>
      <id>2511025</id>
      <timestamp>2026-10-18T12:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Valentin d'Auvèrnha</username>
        <id>46064</id>
      </contributor>
      <comment>Crèa en tradusissent la pagina « [[:fr:Special:Redirect/revision/235231509|Puy Fillu]] »</comment>
      <origin>2511025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="tc1b3j0dcae91bh2op9gxtit7g2bfyw" xml:space="preserve">
{{Infobox Montanha|nom=Puy Fillu|ref coord=&lt;ref name=&quot;Géoportail&quot;&gt;{{Géoportail|latitude=45/47/00/N|longitude=2/56/33/E}}&lt;/ref&gt;|subdivision=[[Puy-de-Dôme]]|type=Volcan de rift}}

Le '''puèi Fuelhós''' es un suc d'origina [[Volcan|volcanica]] que culmina a {{Nombre amb unitat|1078|m}} d'altitud dins le departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]].

== Geografia ==
Le puèi Fuelhós es situat dins los [[Monts Domas]], au sen dau [[Massís Central|Massís Centrau]].

== Nòtas e referéncias ==

== Veire maitot ==

[[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]]</text>
      <sha1>tc1b3j0dcae91bh2op9gxtit7g2bfyw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511027</id>
      <parentid>2511025</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Valentin d'Auvèrnha</username>
        <id>46064</id>
      </contributor>
      <origin>2511027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1232" sha1="5x2441d58oqa8edfzfh5tcl9rfe8kdt" xml:space="preserve">{{dialècte Auvernhat}}
{{Infobox Volcan
|nom=Puèi Fuelhós
|nom2=''Puy Fillu''
|latitud=45/47/00/N
|longitud=2/56/33/E
|altitud=1078
|massís=[[Monts Domas]]&lt;br&gt;[[Massís Central|Massís Centrau]]
|país=Occitània
|país2=França
|region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]
|subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]]
|edat=13 000 ans
|activitat=tuat
|tipe=Volcan de rift}}

Le '''puèi Fuelhós''' es un suc d'origina [[Volcan|volcanica]] que culmina a {{Nombre amb unitat|1078|m}} d'altitud dins le departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]].

== Geografia ==
Le puèi Fuelhós es situat dins los [[Monts Domas]], au sen dau [[Massís Central|Massís Centrau]].

== Oronimia ==
Alain de Goër de Hervé baila las diferentas grafias ''Filhu'', ''Fillu'' e ''Filioux'' e l'atestacion anciana ''Folhos'' au sègle XIII&lt;ref&gt;[[Alain de Goër de Hervé]], ''Approche toponymique des volcans de la Chaîne des Puys'', 1999.

Legir en linha : https://www.persee.fr/doc/rsna_0373-2851_1999_num_63_1_3154&lt;/ref&gt;.

Vèrs [[Ceissac]], le puèi se ditz [pø fiˈjy]&lt;ref&gt;Collectatge IEO 63.&lt;/ref&gt;.

== Nòtas e referéncias ==

== Veire maitot ==

[[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]]</text>
      <sha1>5x2441d58oqa8edfzfh5tcl9rfe8kdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Puèi Parrion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201684</id>
    <revision>
      <id>2511029</id>
      <timestamp>2026-10-18T13:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Valentin d'Auvèrnha</username>
        <id>46064</id>
      </contributor>
      <comment>Crèa en tradusissent la pagina « [[:fr:Special:Redirect/revision/235012993|Puy Pariou]] »</comment>
      <origin>2511029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="972" sha1="sfjx0ljdfi7qm6vzbiil8l1mkm8jyan" xml:space="preserve">{{Infobox Montanha|nom=Puèi Parion|ref coord=|subdivision=[[Puy-de-Dôme]]|type=Volcan de rift|nom2=''Puy Pariou''|massís=[[Monts Domas]]&lt;br&gt;&lt;nowiki&gt;[[Massís Central|Massís Centrau]&lt;/nowiki&gt;|latitud=45.795462|longitud=2.970257|país=Occitània|region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]}}

Le '''puèi Parion''', de còps simplament '''le Parion''', es un [[volcan]] daus [[Monts Domas]], dins le [[Massís Central|Massís Centrau]]. Format per la superposicion de dos cònes [[Erupcion estromboliana|estrombolians]] e d'un anèl de [[Tuf volcanic|tuf]],  aquel ensemble produsèt tres coladas de lava au cors de son istòria eruptiva.

Es istoricament l'emblèma de las aigas de [[Vorvic]]&lt;ref&gt;{{Ref-web|lenga=fr-FR|url=https://www.clermontauvergnetourisme.com/fiches/le-puy-de-pariou/|site=Clermont Auvergne Tourisme|consulté le=2022-07-13}}&lt;/ref&gt; maugrat qu'aquel puèi siage pas dins l'aira d'aquela fònt.
[[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]]</text>
      <sha1>sfjx0ljdfi7qm6vzbiil8l1mkm8jyan</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511030</id>
      <parentid>2511029</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Valentin d'Auvèrnha</username>
        <id>46064</id>
      </contributor>
      <comment>Oronimia.</comment>
      <origin>2511030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2784" sha1="2xa0y8t1sbtklva7sl84hlz19gnmip9" xml:space="preserve">{{dialècte Auvernhat}}
{{Infobox Volcan
|nom=Puèi Parion
|nom2=''Puy Pariou''
|imatge=Puy de Pariou 2001-07-30.jpg
|legenda=Le puèi Parion vegut despuèi le [[Grand Suchet]].
|altitud=1209
|subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]]
|tipe=Volcan de rift
|massís=[[Monts Domas]]&lt;br&gt;[[Massís Central|Massís Centrau]]
|latitud=45.795462
|longitud=2.970257
|país=Occitània
|país2=França
|region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]
|edat={{unitat|9500|ans}}&lt;ref&gt;{{pdf}} [https://www.chainedespuys-failledelimagne.com/wp-content/uploads/2019/07/Candidature-UNESCO-MAJ062019-partie2Bis.pdf Historique et développement : une construction à plusieurs vitesses].&lt;/ref&gt;
|ròcas=[[Traqui-basalt]], [[traqui-andesita]], [[traquita]]
|morfologia=[[Còne d'escòrias]]
|activitat=Tuat
|erupcion=6 250 dav. J.-C.
|identificant=210020
|observatòri=Ges
}}

Le '''puèi Parion''', de còps simplament '''le Parion''', es un [[volcan]] daus [[Monts Domas]], dins le [[Massís Central|Massís Centrau]]. Format per la superposicion de dos cònes [[Erupcion estromboliana|estrombolians]] e d'un anèl de [[Tuf volcanic|tuf]],  aquel ensemble produsèt tres coladas de lava au cors de son istòria eruptiva.

Es istoricament l'emblèma de las aigas de [[Vorvic]]&lt;ref&gt;''Le puy de Pariou'', https://www.clermontauvergnetourisme.com/fiches/le-puy-de-pariou/, Clermont Auvergne Tourisme, (2018-05-02), consultat le (2022/07/13)&lt;/ref&gt; maugrat qu'aquel puèi siage pas dins l'aira d'aquela fònt.
[[Categoria:Portal:Geografia/Articles ligats]]

== Oronimia ==
Segon [[Alain de Goër de Hervé]], d'una basa oronimica pre-indoeuropèa ''par-'' (de comparar embei la ''Grande Paréi'' en [[Savòia]]) e d'un diminutiu ''-on''. Le [[Puèi Parion|Parion]] seriá doncas le ''petit suc/mont''&lt;ref&gt;[[Alain de Goër de Hervé]], ''Approche toponymique des volcans de la Chaîne des Puys'', 1999.

Legir en linha : https://www.persee.fr/doc/rsna_0373-2851_1999_num_63_1_3154&lt;/ref&gt;. 

Vèrs [[Nabosac]], le puèi se ditz [pø də pɒrˈju] e vèrs [[Ceissac]] [pø də parˈjy]&lt;ref&gt;Collectatges IEO 63.&lt;/ref&gt;. 

== Geografia ==
=== Situacion geografica ===
[[Fichièr:Puy Pariou.png|vinheta|upright=1.5|left|Carta topografica dau puèi Parion.]]
Le puèi Parion se situa  a l'entorn de {{unitat|10|km}} a l'oèst de [[Clarmont-Ferrand]] e a un pauc mai de {{unitat|2|km}} d'[[Orsinas]], juste au sud de la rota que passa per le [[pas de las Golas]]. Le [[puèi de las Golas]] es situat a mens de {{unitat|400|m}} au nòrd, le [[puèi de Clarzon]], le [[Grand Suchet]] e le [[Petit Suchet]] a quauquas centenas de mètres a l'oèst e au sud-oèst, e le [[Puèi de Doma (mont)|puèi de Doma]] a {{unitat|2|km}} au sud.

== Nòtas e referéncias ==
{{referéncias}}

== Veire maitot ==</text>
      <sha1>2xa0y8t1sbtklva7sl84hlz19gnmip9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peirac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201685</id>
    <redirect title="Pairac (Cruesa)" />
    <revision>
      <id>2511039</id>
      <timestamp>2026-10-18T19:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Alaric 506  a desplaçat la pagina [[Peirac]] cap a [[Pairac (Cruesa)]] : Títol mal escrit : segon Ives Lavalada </comment>
      <origin>2511039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="jt0keevpomdxwqp6ewx10i141pnx3l2" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Pairac (Cruesa)]]</text>
      <sha1>jt0keevpomdxwqp6ewx10i141pnx3l2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naut Tage</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201686</id>
    <redirect title="Naut Tage (Portugal)" />
    <revision>
      <id>2511054</id>
      <timestamp>2026-10-19T02:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>Briantin de Montrei  a desplaçat la pagina [[Naut Tage]] cap a [[Naut Tage (Portugal)]] : Omonimia. Existis un &quot;pargue natural del Naut Tage&quot;,  tanben apelat &quot;Naut Tage&quot; en brèu, en Espanha.</comment>
      <origin>2511054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="fzuol18p9tizgzei8boceyajpwmxx6a" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Naut Tage (Portugal)]]</text>
      <sha1>fzuol18p9tizgzei8boceyajpwmxx6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Occitan d'Argentina</title>
    <ns>14</ns>
    <id>201687</id>
    <revision>
      <id>2511055</id>
      <timestamp>2026-10-19T02:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>Creacion de la pagina amb « [[Categoria:Occitan d'Argentina e d'Uruguai]] »</comment>
      <origin>2511055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="enag4dbedmnlxf9bmzi2xaymrm09zhs" xml:space="preserve">[[Categoria:Occitan d'Argentina e d'Uruguai]]</text>
      <sha1>enag4dbedmnlxf9bmzi2xaymrm09zhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Occitan d'Uruguai</title>
    <ns>14</ns>
    <id>201688</id>
    <revision>
      <id>2511058</id>
      <timestamp>2026-10-19T02:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>Creacion de la pagina amb « [[Categoria:Occitan d'Argentina e d'Uruguai]] »</comment>
      <origin>2511058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="enag4dbedmnlxf9bmzi2xaymrm09zhs" xml:space="preserve">[[Categoria:Occitan d'Argentina e d'Uruguai]]</text>
      <sha1>enag4dbedmnlxf9bmzi2xaymrm09zhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Occitan d'Espanha</title>
    <ns>14</ns>
    <id>201689</id>
    <revision>
      <id>2511066</id>
      <timestamp>2026-10-19T02:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>Creacion de la pagina amb « [[Categoria:Diaspòra occitana]] [[Categoria:Personalitat espanhòla]] »</comment>
      <origin>2511066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="e3eeerb4560ib3oe0wadea4atbpjf5g" xml:space="preserve">[[Categoria:Diaspòra occitana]]
[[Categoria:Personalitat espanhòla]]</text>
      <sha1>e3eeerb4560ib3oe0wadea4atbpjf5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Colonia occitana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>201690</id>
    <revision>
      <id>2511088</id>
      <timestamp>2026-10-19T03:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>Creacion de la pagina amb « [[Categoria:Diaspòra occitana]] »</comment>
      <origin>2511088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="ch0q8b8lbbnx8v8a85pllrv1agyvvvv" xml:space="preserve">[[Categoria:Diaspòra occitana]]</text>
      <sha1>ch0q8b8lbbnx8v8a85pllrv1agyvvvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Occitan dels Païses Basses</title>
    <ns>14</ns>
    <id>201691</id>
    <revision>
      <id>2511101</id>
      <timestamp>2026-10-19T04:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>Creacion de la pagina amb « [[Categoria:Diaspòra occitana]] [[Categoria:Personalitat neerlandesa]] »</comment>
      <origin>2511101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="7pe33khp249r4n8w3ik2ug7zjxjwa5t" xml:space="preserve">[[Categoria:Diaspòra occitana]]
[[Categoria:Personalitat neerlandesa]]</text>
      <sha1>7pe33khp249r4n8w3ik2ug7zjxjwa5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corsa d'escultura cinetica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201692</id>
    <revision>
      <id>2511110</id>
      <timestamp>2026-10-19T06:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <comment>Creacion de la pagina amb « [[File:TeamMelvin2010Water.jpg|right|thumb|300px|''Team Melvin'' travèrsa la [[Baia de Humboldt]] pendent lo Grand Campionat Cinetic de 2010.]] La '''corsa d'escultura cinetica''' (en [[anglés]]: ''kinetic sculpture race'') es una competicion organizada de [[òbra d'art|òbras d'art]] [[veïcul amfibí|amfibís]] [[veïcul tot-terren|tot-terren]] de [[propulsion umana]].  L'eveniment original, la World Championship Great Arcata To Ferndale Cross Country Kin... »</comment>
      <origin>2511110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3833" sha1="just1mp5wtwkqutkj6a22xmdmdi47cl" xml:space="preserve">[[File:TeamMelvin2010Water.jpg|right|thumb|300px|''Team Melvin'' travèrsa la [[Baia de Humboldt]] pendent lo Grand Campionat Cinetic de 2010.]]
La '''corsa d'escultura cinetica''' (en [[anglés]]: ''kinetic sculpture race'') es una competicion organizada de [[òbra d'art|òbras d'art]] [[veïcul amfibí|amfibís]] [[veïcul tot-terren|tot-terren]] de [[propulsion umana]].

L'eveniment original, la World Championship Great Arcata To Ferndale Cross Country Kinetic Sculpture Race,&lt;ref&gt;{{cite web | cognòm =Stein | nom =Mark | títol =Truly Moving Art : Zany Race Features Human_Powered Sculptures  | òbra =Los Angeles Times| data =27 de mai de 1985 | url =https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-05-27-mn-6287-story.html | consulta = 10 de mai de 2014 }}&lt;/ref&gt; ara conegut coma la Kinetic Grand Championship (&quot;Grand Campionat Cinetic&quot;) al [[Comtat de Humboldt (Califòrnia)|Comtat de Humboldt]], en [[Califòrnia]], es tanben apelat lo &quot;Triathlon of the Art World&quot; (&quot;[[Triatlon]] del [[Monde de l'art|Monde de l'Art]]&quot;) pr'amor que l'[[art]] e l'[[engenhariá]] son combinats amb l'[[endurança]] fisica pendent una corsa cross-country de tres jorns qu'inclús de [[sabla]], de [[fanga]], de [[betum]], una traversada de [[baia]], una traversada de [[ribièra]], e de grandas [[còlas]].&lt;ref&gt;{{cite web   | títol =Weird and wonderful in Humboldt: Art hits the road in Northern California's annual Kinetic Sculpture Race    | editor =Sunset Magazine  | data =24 de mai de 2006  | url =http://www.sunset.com/travel/california/weird-and-wonderful-in-humboldt-00400000015478/  | consulta = 1 d'agost de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | títol =Humboldt County: A place apart  | editor =Salt Lake City, Utah Deseret News  | data =1 de junh de 2003  | url =http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&amp;p_multi=DSNB&amp;d_place=DSNB&amp;p_theme=newslibrary2&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0FB69E1A21DD9C1D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM  | consulta = 1 d'agost de 2011}}&lt;/ref&gt;

==Referéncias==
{{Referéncias}}

==Ligams extèrnes==
* [http://khum.com KHUM radio], which covers the Humboldt County event.
* [https://www.amazon.com/Kinetic-Kompendium-Years-Sculpture-Racing/dp/0692057412/ Kinetic Kompendium]: 50 Years of Kinetic Sculpture Racing libre per Dawn Thomas

===Campionat Mondial===
*[http://kineticgrandchampionship.com Kinetic Grand Championship] race information for the Annual Grand Championship Kinetic Sculpture Race.
*[https://web.archive.org/web/20070929013310/http://rutabagaqueen.com/ Rutabaga Queens]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr06.aspx/ Photographs of 2006 race in the water]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr08.aspx/ Photos of the 2008 Race in Eureka ]

===Autras corsas===
* [https://www.lowellkinetic.com/ Lowell Kinetic Sculpture Race] Lowell, Massachusetts
* [https://kineticbaltimore.com/ KineticBaltimore.com] including an extensive photo history of the East Coast Championship; Baltimore, Maryland
* [https://www.klamathkinetic.org/ Klamath Kinetic Challenge] Klamath Falls, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20070822191444/http://www.davinci-days.org/kinetic_challenge.php Da Vinci Days Kinetic Challenge] in Corvallis, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20071201191413/http://www.pvksr.org/ Prescott Valley, Arizona Kinetic Sculpture Race]
* [https://www.ptkineticrace.org/ Port Townsend, Washington Kinetic Sculpture Race]
* [https://web.archive.org/web/20071110183037/http://www.kineticrace.com/ Kinetic Sculpture Race of Ventura, California]
* [http://www.kineticists.org/ Colorado Kinetic Sculpture Events]

{{Multibendèl|Portal Arts|&lt;!--Portal espòrt|Portal Califòrnia|Portal Maryland|--&gt;Portal EUA}}

[[Categoria:Transpòrt de propulsion umana]]
[[Categoria:Comtat de Humboldt (Califòrnia)]]</text>
      <sha1>just1mp5wtwkqutkj6a22xmdmdi47cl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511112</id>
      <parentid>2511110</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3960" sha1="hgfox6mrwabu5dj1ioyul7wtwn9jx23" xml:space="preserve">[[File:TeamMelvin2010Water.jpg|right|thumb|300px|''Team Melvin'' travèrsa la [[Baia de Humboldt]] pendent lo Grand Campionat Cinetic de 2010.]]
La '''corsa d'escultura cinetica''' (en [[anglés]]: ''kinetic sculpture race'') es una competicion organizada de [[òbra d'art|òbras d'art]] [[veïcul amfibí|amfibís]] [[veïcul tot-terren|tot-terren]] de [[propulsion umana]].

L'eveniment original, la World Championship Great Arcata To Ferndale Cross Country Kinetic Sculpture Race (''Campionat del Mond Granda Corsa d'Escultura Cinetica Cross-Country de Arcata a Ferndale''),&lt;ref&gt;{{cite web | cognòm =Stein | nom =Mark | títol =Truly Moving Art : Zany Race Features Human_Powered Sculptures  | òbra =Los Angeles Times| data =27 de mai de 1985 | url =https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-05-27-mn-6287-story.html | consulta = 10 de mai de 2014 }}&lt;/ref&gt; ara conegut coma la Kinetic Grand Championship (''Grand Campionat Cinetic'') al [[Comtat de Humboldt (Califòrnia)|Comtat de Humboldt]], en [[Califòrnia]], es tanben apelat lo &quot;Triathlon of the Art World&quot; (''[[Triatlon]] del [[Monde de l'art|Monde de l'Art]]'') pr'amor que l'[[art]] e l'[[engenhariá]] son combinats amb l'[[endurança]] fisica pendent una corsa cross-country de tres jorns qu'inclús de [[sabla]], de [[fanga]], de [[betum]], una traversada de [[baia]], una traversada de [[ribièra]], e de grandas [[còlas]].&lt;ref&gt;{{cite web   | títol =Weird and wonderful in Humboldt: Art hits the road in Northern California's annual Kinetic Sculpture Race    | editor =Sunset Magazine  | data =24 de mai de 2006  | url =http://www.sunset.com/travel/california/weird-and-wonderful-in-humboldt-00400000015478/  | consulta = 1 d'agost de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | títol =Humboldt County: A place apart  | editor =Salt Lake City, Utah Deseret News  | data =1 de junh de 2003  | url =http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&amp;p_multi=DSNB&amp;d_place=DSNB&amp;p_theme=newslibrary2&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0FB69E1A21DD9C1D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM  | consulta = 1 d'agost de 2011}}&lt;/ref&gt;

==Referéncias==
{{Referéncias}}

==Ligams extèrnes==
* [http://khum.com KHUM radio], que cobrís l'eveniment al Comtat de Humboldt.
* [https://www.amazon.com/Kinetic-Kompendium-Years-Sculpture-Racing/dp/0692057412/ Kinetic Kompendium]: 50 Years of Kinetic Sculpture Racing, libre per Dawn Thomas

===Campionat Mondial===
*[http://kineticgrandchampionship.com Kinetic Grand Championship] d'informacions de la corsa per l'Annual Grand Championship Kinetic Sculpture Race.
*[https://web.archive.org/web/20070929013310/http://rutabagaqueen.com/ Rutabaga Queens]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr06.aspx/ Fotografias de la corsa de 2006 dins l'aiga]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr08.aspx/ Fotòs de la corsa de 2008 a Eureka ]

===Autras corsas===
* [https://www.lowellkinetic.com/ Lowell Kinetic Sculpture Race] Lowell, Massachusetts
* [https://kineticbaltimore.com/ KineticBaltimore.com] inclusent una istòria fotografica extensiva de l'East Coast Championship; Baltimore, Maryland
* [https://www.klamathkinetic.org/ Klamath Kinetic Challenge] Klamath Falls, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20070822191444/http://www.davinci-days.org/kinetic_challenge.php Da Vinci Days Kinetic Challenge] a Corvallis, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20071201191413/http://www.pvksr.org/ Prescott Valley, Arizona Kinetic Sculpture Race]
* [https://www.ptkineticrace.org/ Port Townsend, Washington Kinetic Sculpture Race]
* [https://web.archive.org/web/20071110183037/http://www.kineticrace.com/ Kinetic Sculpture Race of Ventura, California]
* [http://www.kineticists.org/ Colorado Kinetic Sculpture Events]

{{Multibendèl|Portal Arts|&lt;!--Portal espòrt|Portal Califòrnia|Portal Maryland|--&gt;Portal EUA}}

[[Categoria:Transpòrt de propulsion umana]]
[[Categoria:Comtat de Humboldt (Califòrnia)]]</text>
      <sha1>hgfox6mrwabu5dj1ioyul7wtwn9jx23</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511115</id>
      <parentid>2511112</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4410" sha1="r5yf6g9l7qp2rbwfsxpeki3feyqvt0p" xml:space="preserve">[[File:TeamMelvin2010Water.jpg|right|thumb|300px|''Team Melvin'' travèrsa la [[Baia de Humboldt]] pendent lo Grand Campionat Cinetic de 2010.]]
La '''corsa d'escultura cinetica''' (en [[anglés]]: ''kinetic sculpture race'') es una competicion organizada de [[òbra d'art|òbras d'art]] [[veïcul amfibí|amfibís]] [[veïcul tot-terren|tot-terren]] de [[propulsion umana]].

L'eveniment original, la World Championship Great Arcata To Ferndale Cross Country Kinetic Sculpture Race (''Campionat del Mond Granda Corsa d'Escultura Cinetica Cross-Country de Arcata a Ferndale''),&lt;ref&gt;{{cite web | cognòm =Stein | nom =Mark | títol =Truly Moving Art : Zany Race Features Human_Powered Sculptures  | òbra =Los Angeles Times| data =27 de mai de 1985 | url =https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-05-27-mn-6287-story.html | consulta = 10 de mai de 2014 }}&lt;/ref&gt; ara conegut coma la Kinetic Grand Championship (''Grand Campionat Cinetic'') al [[Comtat de Humboldt (Califòrnia)|Comtat de Humboldt]], en [[Califòrnia]], es tanben apelat lo &quot;Triathlon of the Art World&quot; (''[[Triatlon]] del [[Monde de l'art|Monde de l'Art]]'') pr'amor que l'[[art]] e l'[[engenhariá]] son combinats amb l'[[endurança]] fisica pendent una corsa cross-country de tres jorns qu'inclús de [[sabla]], de [[fanga]], de [[betum]], una traversada de [[baia]], una traversada de [[ribièra]], e de grandas [[còlas]].&lt;ref&gt;{{cite web   | títol =Weird and wonderful in Humboldt: Art hits the road in Northern California's annual Kinetic Sculpture Race    | editor =Sunset Magazine  | data =24 de mai de 2006  | url =http://www.sunset.com/travel/california/weird-and-wonderful-in-humboldt-00400000015478/  | consulta = 1 d'agost de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | títol =Humboldt County: A place apart  | editor =Salt Lake City, Utah Deseret News  | data =1 de junh de 2003  | url =http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&amp;p_multi=DSNB&amp;d_place=DSNB&amp;p_theme=newslibrary2&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0FB69E1A21DD9C1D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM  | consulta = 1 d'agost de 2011}}&lt;/ref&gt;

==Luòcs de corsa==
===Campionat del Mond===
[[File:kinetic sculpture race.jpg|right|thumb|300px|L{{'}}''Extreme Makeover'' de Duane Flatmo travèrsa la baia de Humboldt pendent lo Grand Campionat de 2005]]
[[File:kinetic sculpture race 2.jpg|right|thumb|300px|''Wet Paint'' arriba a [[Old Town Eureka]]]]

===Campionat de la Còsta Èst a Baltimore===

==Rutabaga Queens e d'autras numeràrias==
&lt;!--rutabagà en lengadocian, rutabaga en gascon--&gt;

==Referéncias==
{{Referéncias}}

==Ligams extèrnes==
* [http://khum.com KHUM radio], que cobrís l'eveniment al Comtat de Humboldt.
* [https://www.amazon.com/Kinetic-Kompendium-Years-Sculpture-Racing/dp/0692057412/ Kinetic Kompendium]: 50 Years of Kinetic Sculpture Racing, libre per Dawn Thomas

===Campionat Mondial===
*[http://kineticgrandchampionship.com Kinetic Grand Championship] d'informacions de la corsa per l'Annual Grand Championship Kinetic Sculpture Race.
*[https://web.archive.org/web/20070929013310/http://rutabagaqueen.com/ Rutabaga Queens]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr06.aspx/ Fotografias de la corsa de 2006 dins l'aiga]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr08.aspx/ Fotòs de la corsa de 2008 a Eureka ]

===Autras corsas===
* [https://www.lowellkinetic.com/ Lowell Kinetic Sculpture Race] Lowell, Massachusetts
* [https://kineticbaltimore.com/ KineticBaltimore.com] inclusent una istòria fotografica extensiva de l'East Coast Championship; Baltimore, Maryland
* [https://www.klamathkinetic.org/ Klamath Kinetic Challenge] Klamath Falls, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20070822191444/http://www.davinci-days.org/kinetic_challenge.php Da Vinci Days Kinetic Challenge] a Corvallis, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20071201191413/http://www.pvksr.org/ Prescott Valley, Arizona Kinetic Sculpture Race]
* [https://www.ptkineticrace.org/ Port Townsend, Washington Kinetic Sculpture Race]
* [https://web.archive.org/web/20071110183037/http://www.kineticrace.com/ Kinetic Sculpture Race of Ventura, California]
* [http://www.kineticists.org/ Colorado Kinetic Sculpture Events]

{{Multibendèl|Portal Arts|&lt;!--Portal espòrt|Portal Califòrnia|Portal Maryland|--&gt;Portal EUA}}

[[Categoria:Transpòrt de propulsion umana]]
[[Categoria:Comtat de Humboldt (Califòrnia)]]</text>
      <sha1>r5yf6g9l7qp2rbwfsxpeki3feyqvt0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511116</id>
      <parentid>2511115</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4407" sha1="sgp9t4p74ew30evwgvpj4ko3okaiswp" xml:space="preserve">[[File:TeamMelvin2010Water.jpg|right|thumb|300px|''Team Melvin'' travèrsa la [[Baia de Humboldt]] pendent lo Grand Campionat Cinetic de 2010.]]
La '''corsa d'escultura cinetica''' (en [[anglés]]: ''kinetic sculpture race'') es una competicion organizada de [[òbra d'art|òbras d'art]] [[veïcul amfibí|amfibís]] [[veïcul tot-terren|tot-terren]] de [[propulsion umana]].

L'eveniment original, la World Championship Great Arcata To Ferndale Cross Country Kinetic Sculpture Race (''Campionat del Mond Granda Corsa d'Escultura Cinetica Tot-Terren de Arcata a Ferndale''),&lt;ref&gt;{{cite web | cognòm =Stein | nom =Mark | títol =Truly Moving Art : Zany Race Features Human_Powered Sculptures  | òbra =Los Angeles Times| data =27 de mai de 1985 | url =https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-05-27-mn-6287-story.html | consulta = 10 de mai de 2014 }}&lt;/ref&gt; ara conegut coma la Kinetic Grand Championship (''Grand Campionat Cinetic'') al [[Comtat de Humboldt (Califòrnia)|Comtat de Humboldt]], en [[Califòrnia]], es tanben apelat lo &quot;Triathlon of the Art World&quot; (''[[Triatlon]] del [[Monde de l'art|Monde de l'Art]]'') pr'amor que l'[[art]] e l'[[engenhariá]] son combinats amb l'[[endurança]] fisica pendent una corsa cross-country de tres jorns qu'inclús de [[sabla]], de [[fanga]], de [[betum]], una traversada de [[baia]], una traversada de [[ribièra]], e de grandas [[còlas]].&lt;ref&gt;{{cite web   | títol =Weird and wonderful in Humboldt: Art hits the road in Northern California's annual Kinetic Sculpture Race    | editor =Sunset Magazine  | data =24 de mai de 2006  | url =http://www.sunset.com/travel/california/weird-and-wonderful-in-humboldt-00400000015478/  | consulta = 1 d'agost de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | títol =Humboldt County: A place apart  | editor =Salt Lake City, Utah Deseret News  | data =1 de junh de 2003  | url =http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&amp;p_multi=DSNB&amp;d_place=DSNB&amp;p_theme=newslibrary2&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0FB69E1A21DD9C1D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM  | consulta = 1 d'agost de 2011}}&lt;/ref&gt;

==Luòcs de corsa==
===Campionat del Mond===
[[File:kinetic sculpture race.jpg|right|thumb|300px|L{{'}}''Extreme Makeover'' de Duane Flatmo travèrsa la baia de Humboldt pendent lo Grand Campionat de 2005]]
[[File:kinetic sculpture race 2.jpg|right|thumb|300px|''Wet Paint'' arriba a [[Old Town Eureka]]]]

===Campionat de la Còsta Èst a Baltimore===

==Rutabaga Queens e d'autras numeràrias==
&lt;!--rutabagà en lengadocian, rutabaga en gascon--&gt;

==Referéncias==
{{Referéncias}}

==Ligams extèrnes==
* [http://khum.com KHUM radio], que cobrís l'eveniment al Comtat de Humboldt.
* [https://www.amazon.com/Kinetic-Kompendium-Years-Sculpture-Racing/dp/0692057412/ Kinetic Kompendium]: 50 Years of Kinetic Sculpture Racing, libre per Dawn Thomas

===Campionat Mondial===
*[http://kineticgrandchampionship.com Kinetic Grand Championship] d'informacions de la corsa per l'Annual Grand Championship Kinetic Sculpture Race.
*[https://web.archive.org/web/20070929013310/http://rutabagaqueen.com/ Rutabaga Queens]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr06.aspx/ Fotografias de la corsa de 2006 dins l'aiga]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr08.aspx/ Fotòs de la corsa de 2008 a Eureka ]

===Autras corsas===
* [https://www.lowellkinetic.com/ Lowell Kinetic Sculpture Race] Lowell, Massachusetts
* [https://kineticbaltimore.com/ KineticBaltimore.com] inclusent una istòria fotografica extensiva de l'East Coast Championship; Baltimore, Maryland
* [https://www.klamathkinetic.org/ Klamath Kinetic Challenge] Klamath Falls, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20070822191444/http://www.davinci-days.org/kinetic_challenge.php Da Vinci Days Kinetic Challenge] a Corvallis, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20071201191413/http://www.pvksr.org/ Prescott Valley, Arizona Kinetic Sculpture Race]
* [https://www.ptkineticrace.org/ Port Townsend, Washington Kinetic Sculpture Race]
* [https://web.archive.org/web/20071110183037/http://www.kineticrace.com/ Kinetic Sculpture Race of Ventura, California]
* [http://www.kineticists.org/ Colorado Kinetic Sculpture Events]

{{Multibendèl|Portal Arts|&lt;!--Portal espòrt|Portal Califòrnia|Portal Maryland|--&gt;Portal EUA}}

[[Categoria:Transpòrt de propulsion umana]]
[[Categoria:Comtat de Humboldt (Califòrnia)]]</text>
      <sha1>sgp9t4p74ew30evwgvpj4ko3okaiswp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511117</id>
      <parentid>2511116</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4406" sha1="81cfpkn8lxkmkljoaejkwscsj9i1t5g" xml:space="preserve">[[File:TeamMelvin2010Water.jpg|right|thumb|300px|''Team Melvin'' travèrsa la [[Baia de Humboldt]] pendent lo Grand Campionat Cinetic de 2010.]]
La '''corsa d'escultura cinetica''' (en [[anglés]]: ''kinetic sculpture race'') es una competicion organizada de [[òbra d'art|òbras d'art]] [[veïcul amfibí|amfibís]] [[veïcul tot-terren|tot-terren]] de [[propulsion umana]].

L'eveniment original, la World Championship Great Arcata To Ferndale Cross Country Kinetic Sculpture Race (''Campionat del Mond Granda Corsa d'Escultura Cinetica Tot-Terren de Arcata a Ferndale''),&lt;ref&gt;{{cite web | cognòm =Stein | nom =Mark | títol =Truly Moving Art : Zany Race Features Human_Powered Sculptures  | òbra =Los Angeles Times| data =27 de mai de 1985 | url =https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-05-27-mn-6287-story.html | consulta = 10 de mai de 2014 }}&lt;/ref&gt; ara conegut coma la Kinetic Grand Championship (''Grand Campionat Cinetic'') al [[Comtat de Humboldt (Califòrnia)|Comtat de Humboldt]], en [[Califòrnia]], es tanben apelat lo &quot;Triathlon of the Art World&quot; (''[[Triatlon]] del [[Monde de l'art|Mond de l'Art]]'') pr'amor que l'[[art]] e l'[[engenhariá]] son combinats amb l'[[endurança]] fisica pendent una corsa cross-country de tres jorns qu'inclús de [[sabla]], de [[fanga]], de [[betum]], una traversada de [[baia]], una traversada de [[ribièra]], e de grandas [[còlas]].&lt;ref&gt;{{cite web   | títol =Weird and wonderful in Humboldt: Art hits the road in Northern California's annual Kinetic Sculpture Race    | editor =Sunset Magazine  | data =24 de mai de 2006  | url =http://www.sunset.com/travel/california/weird-and-wonderful-in-humboldt-00400000015478/  | consulta = 1 d'agost de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | títol =Humboldt County: A place apart  | editor =Salt Lake City, Utah Deseret News  | data =1 de junh de 2003  | url =http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&amp;p_multi=DSNB&amp;d_place=DSNB&amp;p_theme=newslibrary2&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0FB69E1A21DD9C1D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM  | consulta = 1 d'agost de 2011}}&lt;/ref&gt;

==Luòcs de corsa==
===Campionat del Mond===
[[File:kinetic sculpture race.jpg|right|thumb|300px|L{{'}}''Extreme Makeover'' de Duane Flatmo travèrsa la baia de Humboldt pendent lo Grand Campionat de 2005]]
[[File:kinetic sculpture race 2.jpg|right|thumb|300px|''Wet Paint'' arriba a [[Old Town Eureka]]]]

===Campionat de la Còsta Èst a Baltimore===

==Rutabaga Queens e d'autras numeràrias==
&lt;!--rutabagà en lengadocian, rutabaga en gascon--&gt;

==Referéncias==
{{Referéncias}}

==Ligams extèrnes==
* [http://khum.com KHUM radio], que cobrís l'eveniment al Comtat de Humboldt.
* [https://www.amazon.com/Kinetic-Kompendium-Years-Sculpture-Racing/dp/0692057412/ Kinetic Kompendium]: 50 Years of Kinetic Sculpture Racing, libre per Dawn Thomas

===Campionat Mondial===
*[http://kineticgrandchampionship.com Kinetic Grand Championship] d'informacions de la corsa per l'Annual Grand Championship Kinetic Sculpture Race.
*[https://web.archive.org/web/20070929013310/http://rutabagaqueen.com/ Rutabaga Queens]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr06.aspx/ Fotografias de la corsa de 2006 dins l'aiga]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr08.aspx/ Fotòs de la corsa de 2008 a Eureka ]

===Autras corsas===
* [https://www.lowellkinetic.com/ Lowell Kinetic Sculpture Race] Lowell, Massachusetts
* [https://kineticbaltimore.com/ KineticBaltimore.com] inclusent una istòria fotografica extensiva de l'East Coast Championship; Baltimore, Maryland
* [https://www.klamathkinetic.org/ Klamath Kinetic Challenge] Klamath Falls, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20070822191444/http://www.davinci-days.org/kinetic_challenge.php Da Vinci Days Kinetic Challenge] a Corvallis, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20071201191413/http://www.pvksr.org/ Prescott Valley, Arizona Kinetic Sculpture Race]
* [https://www.ptkineticrace.org/ Port Townsend, Washington Kinetic Sculpture Race]
* [https://web.archive.org/web/20071110183037/http://www.kineticrace.com/ Kinetic Sculpture Race of Ventura, California]
* [http://www.kineticists.org/ Colorado Kinetic Sculpture Events]

{{Multibendèl|Portal Arts|&lt;!--Portal espòrt|Portal Califòrnia|Portal Maryland|--&gt;Portal EUA}}

[[Categoria:Transpòrt de propulsion umana]]
[[Categoria:Comtat de Humboldt (Califòrnia)]]</text>
      <sha1>81cfpkn8lxkmkljoaejkwscsj9i1t5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511118</id>
      <parentid>2511117</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4632" sha1="8yg7q2ypgdfklkpwhupvl1pyiifiv3d" xml:space="preserve">[[File:TeamMelvin2010Water.jpg|right|thumb|300px|''Team Melvin'' travèrsa la [[Baia de Humboldt]] pendent lo Grand Campionat Cinetic de 2010.]]
La '''corsa d'escultura cinetica''' (en [[anglés]]: ''kinetic sculpture race'') es una competicion organizada de [[òbra d'art|òbras d'art]] [[veïcul amfibí|amfibís]] [[veïcul tot-terren|tot-terren]] de [[propulsion umana]].

L'eveniment original, la World Championship Great Arcata To Ferndale Cross Country Kinetic Sculpture Race&lt;ref&gt;{{cite web | cognòm =Stein | nom =Mark | títol =Truly Moving Art : Zany Race Features Human_Powered Sculptures  | òbra =Los Angeles Times| data =27 de mai de 1985 | url =https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-05-27-mn-6287-story.html | consulta = 10 de mai de 2014 }}&lt;/ref&gt; (''Campionat del Mond Granda Corsa d'Escultura Cinetica Cross-Country de Arcata a Ferndale''),&lt;ref group=nt&gt;Dins lo mond francofòn de l'espòrt, l'adjectiu anglés &quot;cross-country&quot; (es a dire &quot;al travèrs del terren&quot;) se traduís pas. Per manca d'una traduccion dirècta occitana, aqueste estil s'emplega aicí.&lt;/ref&gt; ara conegut coma la Kinetic Grand Championship (''Grand Campionat Cinetic'') al [[Comtat de Humboldt (Califòrnia)|Comtat de Humboldt]], en [[Califòrnia]], es tanben apelat lo &quot;Triathlon of the Art World&quot; (''[[Triatlon]] del [[Monde de l'art|Mond de l'Art]]'') pr'amor que l'[[art]] e l'[[engenhariá]] son combinats amb l'[[endurança]] fisica pendent una corsa cross-country de tres jorns qu'inclús de [[sabla]], de [[fanga]], de [[betum]], una traversada de [[baia]], una traversada de [[ribièra]], e de grandas [[còlas]].&lt;ref&gt;{{cite web   | títol =Weird and wonderful in Humboldt: Art hits the road in Northern California's annual Kinetic Sculpture Race    | editor =Sunset Magazine  | data =24 de mai de 2006  | url =http://www.sunset.com/travel/california/weird-and-wonderful-in-humboldt-00400000015478/  | consulta = 1 d'agost de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | títol =Humboldt County: A place apart  | editor =Salt Lake City, Utah Deseret News  | data =1 de junh de 2003  | url =http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&amp;p_multi=DSNB&amp;d_place=DSNB&amp;p_theme=newslibrary2&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0FB69E1A21DD9C1D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM  | consulta = 1 d'agost de 2011}}&lt;/ref&gt;

==Luòcs de corsa==
===Campionat del Mond===
[[File:kinetic sculpture race.jpg|right|thumb|300px|L{{'}}''Extreme Makeover'' de Duane Flatmo travèrsa la baia de Humboldt pendent lo Grand Campionat de 2005]]
[[File:kinetic sculpture race 2.jpg|right|thumb|300px|''Wet Paint'' arriba a [[Old Town Eureka]]]]

===Campionat de la Còsta Èst a Baltimore===

==Rutabaga Queens e d'autras numeràrias==
&lt;!--rutabagà en lengadocian, rutabaga en gascon--&gt;

==Referéncias==
{{Referéncias}}

==Ligams extèrnes==
* [http://khum.com KHUM radio], que cobrís l'eveniment al Comtat de Humboldt.
* [https://www.amazon.com/Kinetic-Kompendium-Years-Sculpture-Racing/dp/0692057412/ Kinetic Kompendium]: 50 Years of Kinetic Sculpture Racing, libre per Dawn Thomas

===Campionat Mondial===
*[http://kineticgrandchampionship.com Kinetic Grand Championship] d'informacions de la corsa per l'Annual Grand Championship Kinetic Sculpture Race.
*[https://web.archive.org/web/20070929013310/http://rutabagaqueen.com/ Rutabaga Queens]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr06.aspx/ Fotografias de la corsa de 2006 dins l'aiga]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr08.aspx/ Fotòs de la corsa de 2008 a Eureka ]

===Autras corsas===
* [https://www.lowellkinetic.com/ Lowell Kinetic Sculpture Race] Lowell, Massachusetts
* [https://kineticbaltimore.com/ KineticBaltimore.com] inclusent una istòria fotografica extensiva de l'East Coast Championship; Baltimore, Maryland
* [https://www.klamathkinetic.org/ Klamath Kinetic Challenge] Klamath Falls, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20070822191444/http://www.davinci-days.org/kinetic_challenge.php Da Vinci Days Kinetic Challenge] a Corvallis, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20071201191413/http://www.pvksr.org/ Prescott Valley, Arizona Kinetic Sculpture Race]
* [https://www.ptkineticrace.org/ Port Townsend, Washington Kinetic Sculpture Race]
* [https://web.archive.org/web/20071110183037/http://www.kineticrace.com/ Kinetic Sculpture Race of Ventura, California]
* [http://www.kineticists.org/ Colorado Kinetic Sculpture Events]

{{Multibendèl|Portal Arts|&lt;!--Portal espòrt|Portal Califòrnia|Portal Maryland|--&gt;Portal EUA}}

[[Categoria:Transpòrt de propulsion umana]]
[[Categoria:Comtat de Humboldt (Califòrnia)]]</text>
      <sha1>8yg7q2ypgdfklkpwhupvl1pyiifiv3d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511119</id>
      <parentid>2511118</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4697" sha1="92zo47qleclcrf58w25h3xgxnzgy93n" xml:space="preserve">[[File:TeamMelvin2010Water.jpg|right|thumb|300px|''Team Melvin'' travèrsa la [[Baia de Humboldt]] pendent lo Grand Campionat Cinetic de 2010.]]
La '''corsa d'escultura cinetica''' (en [[anglés]]: ''kinetic sculpture race'') es una competicion organizada de [[òbra d'art|òbras d'art]] [[veïcul amfibí|amfibís]] [[veïcul tot-terren|tot-terren]] de [[propulsion umana]].

L'eveniment original, la World Championship Great Arcata To Ferndale Cross Country Kinetic Sculpture Race&lt;ref&gt;{{cite web | cognòm =Stein | nom =Mark | títol =Truly Moving Art : Zany Race Features Human_Powered Sculptures  | òbra =Los Angeles Times| data =27 de mai de 1985 | url =https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-05-27-mn-6287-story.html | consulta = 10 de mai de 2014 }}&lt;/ref&gt; (''Campionat del Mond Granda Corsa d'Escultura Cinetica Cross-Country de Arcata a Ferndale''),&lt;ref group=nt&gt;Dins lo mond francofòn de l'espòrt, l'adjectiu anglés &quot;cross-country&quot; (es a dire &quot;al travèrs del terren&quot;) se traduís pas. Per manca d'una traduccion dirècta occitana, aqueste estil s'emplega aicí.&lt;/ref&gt; ara conegut coma la Kinetic Grand Championship (''Grand Campionat Cinetic'') al [[Comtat de Humboldt (Califòrnia)|Comtat de Humboldt]], en [[Califòrnia]], es tanben apelat lo &quot;Triathlon of the Art World&quot; (''[[Triatlon]] del [[Monde de l'art|Mond de l'Art]]'') pr'amor que l'[[art]] e l'[[engenhariá]] son combinats amb l'[[endurança]] fisica pendent una corsa cross-country de tres jorns qu'inclús de [[sabla]], de [[fanga]], de [[betum]], una traversada de [[baia]], una traversada de [[ribièra]], e de grandas [[còlas]].&lt;ref&gt;{{cite web   | títol =Weird and wonderful in Humboldt: Art hits the road in Northern California's annual Kinetic Sculpture Race    | editor =Sunset Magazine  | data =24 de mai de 2006  | url =http://www.sunset.com/travel/california/weird-and-wonderful-in-humboldt-00400000015478/  | consulta = 1 d'agost de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | títol =Humboldt County: A place apart  | editor =Salt Lake City, Utah Deseret News  | data =1 de junh de 2003  | url =http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&amp;p_multi=DSNB&amp;d_place=DSNB&amp;p_theme=newslibrary2&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0FB69E1A21DD9C1D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM  | consulta = 1 d'agost de 2011}}&lt;/ref&gt;

==Luòcs de corsa==
===Campionat del Mond===
[[File:kinetic sculpture race.jpg|right|thumb|300px|L{{'}}''Extreme Makeover'' de Duane Flatmo travèrsa la baia de Humboldt pendent lo Grand Campionat de 2005]]
[[File:kinetic sculpture race 2.jpg|right|thumb|300px|''Wet Paint'' arriba a [[Old Town Eureka]]]]

===Campionat de la Còsta Èst a Baltimore===

==Reinas rutabagas e d'autras numeràrias==
&lt;!--rutabagà en lengadocian, rutabaga en gascon--&gt;

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=nt/&gt;
===Referéncias===
{{Referéncias}}

==Ligams extèrnes==
* [http://khum.com KHUM radio], que cobrís l'eveniment al Comtat de Humboldt.
* [https://www.amazon.com/Kinetic-Kompendium-Years-Sculpture-Racing/dp/0692057412/ Kinetic Kompendium]: 50 Years of Kinetic Sculpture Racing, libre per Dawn Thomas

===Campionat Mondial===
*[http://kineticgrandchampionship.com Kinetic Grand Championship] d'informacions de la corsa per l'Annual Grand Championship Kinetic Sculpture Race.
*[https://web.archive.org/web/20070929013310/http://rutabagaqueen.com/ Rutabaga Queens]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr06.aspx/ Fotografias de la corsa de 2006 dins l'aiga]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr08.aspx/ Fotòs de la corsa de 2008 a Eureka ]

===Autras corsas===
* [https://www.lowellkinetic.com/ Lowell Kinetic Sculpture Race] Lowell, Massachusetts
* [https://kineticbaltimore.com/ KineticBaltimore.com] inclusent una istòria fotografica extensiva de l'East Coast Championship; Baltimore, Maryland
* [https://www.klamathkinetic.org/ Klamath Kinetic Challenge] Klamath Falls, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20070822191444/http://www.davinci-days.org/kinetic_challenge.php Da Vinci Days Kinetic Challenge] a Corvallis, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20071201191413/http://www.pvksr.org/ Prescott Valley, Arizona Kinetic Sculpture Race]
* [https://www.ptkineticrace.org/ Port Townsend, Washington Kinetic Sculpture Race]
* [https://web.archive.org/web/20071110183037/http://www.kineticrace.com/ Kinetic Sculpture Race of Ventura, California]
* [http://www.kineticists.org/ Colorado Kinetic Sculpture Events]

{{Multibendèl|Portal Arts|&lt;!--Portal espòrt|Portal Califòrnia|Portal Maryland|--&gt;Portal EUA}}

[[Categoria:Transpòrt de propulsion umana]]
[[Categoria:Comtat de Humboldt (Califòrnia)]]</text>
      <sha1>92zo47qleclcrf58w25h3xgxnzgy93n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2511120</id>
      <parentid>2511119</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Briantin de Montrei</username>
        <id>37340</id>
      </contributor>
      <origin>2511120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4695" sha1="hqy4ingblfekjbiud3d1d0ja33egx9q" xml:space="preserve">[[File:TeamMelvin2010Water.jpg|right|thumb|300px|''Team Melvin'' travèrsa la [[Baia de Humboldt]] pendent lo Grand Campionat Cinetic de 2010.]]
La '''corsa d'escultura cinetica''' (en [[anglés]]: ''kinetic sculpture race'') es una competicion organizada de [[òbra d'art|òbras d'art]] [[veïcul amfibí|amfibís]] [[veïcul tot-terren|tot-terren]] de [[propulsion umana]].

L'eveniment original, la World Championship Great Arcata To Ferndale Cross Country Kinetic Sculpture Race&lt;ref&gt;{{cite web | cognòm =Stein | nom =Mark | títol =Truly Moving Art : Zany Race Features Human_Powered Sculptures  | òbra =Los Angeles Times| data =27 de mai de 1985 | url =https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-05-27-mn-6287-story.html | consulta = 10 de mai de 2014 }}&lt;/ref&gt; (''Campionat del Mond Granda Corsa d'Escultura Cinetica Cross-Country de Arcata a Ferndale''),&lt;ref group=nt&gt;Dins lo mond francofòn de l'espòrt, l'adjectiu anglés &quot;cross-country&quot; (es a dire &quot;a travèrs lo terren&quot;) se traduís pas. Per manca d'una traduccion dirècta occitana, aqueste estil s'emplega aicí.&lt;/ref&gt; ara conegut coma la Kinetic Grand Championship (''Grand Campionat Cinetic'') al [[Comtat de Humboldt (Califòrnia)|Comtat de Humboldt]], en [[Califòrnia]], es tanben apelat lo &quot;Triathlon of the Art World&quot; (''[[Triatlon]] del [[Monde de l'art|Mond de l'Art]]'') pr'amor que l'[[art]] e l'[[engenhariá]] son combinats amb l'[[endurança]] fisica pendent una corsa cross-country de tres jorns qu'inclús de [[sabla]], de [[fanga]], de [[betum]], una traversada de [[baia]], una traversada de [[ribièra]], e de grandas [[còlas]].&lt;ref&gt;{{cite web   | títol =Weird and wonderful in Humboldt: Art hits the road in Northern California's annual Kinetic Sculpture Race    | editor =Sunset Magazine  | data =24 de mai de 2006  | url =http://www.sunset.com/travel/california/weird-and-wonderful-in-humboldt-00400000015478/  | consulta = 1 d'agost de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | títol =Humboldt County: A place apart  | editor =Salt Lake City, Utah Deseret News  | data =1 de junh de 2003  | url =http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&amp;p_multi=DSNB&amp;d_place=DSNB&amp;p_theme=newslibrary2&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0FB69E1A21DD9C1D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM  | consulta = 1 d'agost de 2011}}&lt;/ref&gt;

==Luòcs de corsa==
===Campionat del Mond===
[[File:kinetic sculpture race.jpg|right|thumb|300px|L{{'}}''Extreme Makeover'' de Duane Flatmo travèrsa la baia de Humboldt pendent lo Grand Campionat de 2005]]
[[File:kinetic sculpture race 2.jpg|right|thumb|300px|''Wet Paint'' arriba a [[Old Town Eureka]]]]

===Campionat de la Còsta Èst a Baltimore===

==Reinas rutabagas e d'autras numeràrias==
&lt;!--rutabagà en lengadocian, rutabaga en gascon--&gt;

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=nt/&gt;
===Referéncias===
{{Referéncias}}

==Ligams extèrnes==
* [http://khum.com KHUM radio], que cobrís l'eveniment al Comtat de Humboldt.
* [https://www.amazon.com/Kinetic-Kompendium-Years-Sculpture-Racing/dp/0692057412/ Kinetic Kompendium]: 50 Years of Kinetic Sculpture Racing, libre per Dawn Thomas

===Campionat Mondial===
*[http://kineticgrandchampionship.com Kinetic Grand Championship] d'informacions de la corsa per l'Annual Grand Championship Kinetic Sculpture Race.
*[https://web.archive.org/web/20070929013310/http://rutabagaqueen.com/ Rutabaga Queens]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr06.aspx/ Fotografias de la corsa de 2006 dins l'aiga]
*[http://gregvanderlaan.com/ksr08.aspx/ Fotòs de la corsa de 2008 a Eureka ]

===Autras corsas===
* [https://www.lowellkinetic.com/ Lowell Kinetic Sculpture Race] Lowell, Massachusetts
* [https://kineticbaltimore.com/ KineticBaltimore.com] inclusent una istòria fotografica extensiva de l'East Coast Championship; Baltimore, Maryland
* [https://www.klamathkinetic.org/ Klamath Kinetic Challenge] Klamath Falls, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20070822191444/http://www.davinci-days.org/kinetic_challenge.php Da Vinci Days Kinetic Challenge] a Corvallis, Oregon
* [https://web.archive.org/web/20071201191413/http://www.pvksr.org/ Prescott Valley, Arizona Kinetic Sculpture Race]
* [https://www.ptkineticrace.org/ Port Townsend, Washington Kinetic Sculpture Race]
* [https://web.archive.org/web/20071110183037/http://www.kineticrace.com/ Kinetic Sculpture Race of Ventura, California]
* [http://www.kineticists.org/ Colorado Kinetic Sculpture Events]

{{Multibendèl|Portal Arts|&lt;!--Portal espòrt|Portal Califòrnia|Portal Maryland|--&gt;Portal EUA}}

[[Categoria:Transpòrt de propulsion umana]]
[[Categoria:Comtat de Humboldt (Califòrnia)]]</text>
      <sha1>hqy4ingblfekjbiud3d1d0ja33egx9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Tor Sent Austrilh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201693</id>
    <revision>
      <id>2511124</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Creacion de la pagina amb « [[imatge:Saint-Dizier-la-Tour_la_Tour_petites_mottes_(1).jpg|thumb|right|300px|Las doas petitas mòtas bessonas]] '''La Tor Sent Austrilh''' &lt;ref&gt;Avèm chausit ''Sent Austrilh'' pusleu que ''Sent Austrilhe'' pr'amor de la preséncia del patronime ''Autry'' dins lo [[departament francés|departament]] de [[Char (departament)|Char]]&lt;/ref&gt; (''La-Tour-Saint-Austrille'' en [[francés]]) es una anciana [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en Lemosin... »</comment>
      <origin>2511124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1928" sha1="cbx6nuoxack2y5rhuvixnho3jmitm24" xml:space="preserve">[[imatge:Saint-Dizier-la-Tour_la_Tour_petites_mottes_(1).jpg|thumb|right|300px|Las doas petitas mòtas bessonas]]
'''La Tor Sent Austrilh''' &lt;ref&gt;Avèm chausit ''Sent Austrilh'' pusleu que ''Sent Austrilhe'' pr'amor de la preséncia del patronime ''Autry'' dins lo [[departament francés|departament]] de [[Char (departament)|Char]]&lt;/ref&gt; (''La-Tour-Saint-Austrille'' en [[francés]]) es una anciana [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], &lt;small&gt;ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
La Tor Sent Austrilh es au nòrd-nòrd-oèst de [[Sent Desíer la Tor|Sent Desíer]].
La mairariá es a La Tor e non pas a Sent Desíer &lt;ref&gt;https://lannuaire.service-public.gouv.fr/nouvelle-aquitaine/creuse/0a774803-e054-40ee-ac31-ff46cb6e83d8&lt;/ref&gt;.

==Toponimia==

==Istòria==
En 1848, La Tor Sent Austrilh, anciana paròcha (mapa de Cassini), fuguet incorporada a [[Sent Desíer la Tor|Sent Desíer]] &lt;ref&gt;http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=17783&lt;/ref&gt;.

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 15023
|1793=166
|1800=137
|1806=146
|1821=157
|1831=139
|1836=156
|1841=155
|1846=165
|cassini=17783
|}}

==Luecs e monuments==
&lt;gallery&gt;
Saint-Dizier-la-Tour_mairie.jpg|La mairariá.
Saint-Dizier-la-Tour_la_Tour_grande_motte_(4).jpg|La granda mòta castrala.
Goze_Saint-Dizier-la-Tour_la_Tour_étang_(2).jpg|Estanh de la Tor.
Saint-Dizier-la-Tour_la_Tour_église_(1).jpg|La gleisa Sent Michel.
Saint-Dizier-la-Tour_la_Tour_église_nef_(1).jpg|Sa nau.
Saint-Dizier-la-Tour_la_Tour_église_statue_st_Michel.jpg|Sent Michel rodelant lo demòni.
&lt;/gallery&gt;
{{messatge galariá}}

==Personalitats liadas a la comuna==

==Veire tanben==
* [[Comunas de Cruesa]]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lemosin}}</text>
      <sha1>cbx6nuoxack2y5rhuvixnho3jmitm24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Efèctes especials</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201694</id>
    <redirect title="Efièches especials" />
    <revision>
      <id>2511126</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>Sovenhic  a desplaçat la pagina [[Efèctes especials]] cap a [[Efièches especials]] : usatge occitan</comment>
      <origin>2511126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="crdi9marqcezd8gwfe0mjwg1qfyp06s" xml:space="preserve">#REDIRECCION [[Efièches especials]]</text>
      <sha1>crdi9marqcezd8gwfe0mjwg1qfyp06s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Efiechs especials</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201695</id>
    <redirect title="Efièches especials" />
    <revision>
      <id>2511128</id>
      <timestamp>2026-10-19T10:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>Redireccion cap a [[Efièches especials]]</comment>
      <origin>2511128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="0d23wmr53indpz9au3vw3np0l868evy" xml:space="preserve">#REDIRECT [[efièches especials]]</text>
      <sha1>0d23wmr53indpz9au3vw3np0l868evy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Efieits especials</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201696</id>
    <redirect title="Efièches especials" />
    <revision>
      <id>2511129</id>
      <timestamp>2026-10-19T10:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>Redireccion cap a [[Efièches especials]]</comment>
      <origin>2511129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="0d23wmr53indpz9au3vw3np0l868evy" xml:space="preserve">#REDIRECT [[efièches especials]]</text>
      <sha1>0d23wmr53indpz9au3vw3np0l868evy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Efièits especials</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201697</id>
    <redirect title="Efièches especials" />
    <revision>
      <id>2511130</id>
      <timestamp>2026-10-19T10:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>Redireccion cap a [[Efièches especials]]</comment>
      <origin>2511130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="0d23wmr53indpz9au3vw3np0l868evy" xml:space="preserve">#REDIRECT [[efièches especials]]</text>
      <sha1>0d23wmr53indpz9au3vw3np0l868evy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Efieits especiaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201698</id>
    <redirect title="Efièches especials" />
    <revision>
      <id>2511131</id>
      <timestamp>2026-10-19T10:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>Redireccion cap a [[Efièches especials]]</comment>
      <origin>2511131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="0d23wmr53indpz9au3vw3np0l868evy" xml:space="preserve">#REDIRECT [[efièches especials]]</text>
      <sha1>0d23wmr53indpz9au3vw3np0l868evy</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>