Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 10352 2511257 2367663 2026-10-22T11:05:05Z Kontributor 2K 52367 2511257 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox Comuna de França | carta=oc | nomcomuna=Charreç | nomcomuna2=''Charras'' | imatge=Charras 09.jpg | descripcion=Vuda sus Charreç e l'egleisa de Sent Bebian. | lògo = | escut = Blason ville fr Charras (Charente).svg | escais= | ist = {{Engolmés}} | parçan={{Òrta e Tardoira}},<br>{{Charanta Occitana}} | region={{Novela Aquitània}} | arrondiment= [[Arrondiment d'Engoleime|Engoleime]] | canton= [[Canton de Vau de Tardoira|Vau de Tardoira]] | intercom=[[Comunautat de comunas La Ròcha Focaud e Pòrta de Perigòrd|La Ròcha Focaud e Pòrta de Perigòrd]] | insee = 16084 | cp = 16380 | cònsol = Michel Nicolas | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = (en [[francés]]) | alt mini = 125 | alt mej = | alt maxi = 202 | km² = 15.12 |longitud= 0.4169 |latitud= 45.5433 }} '''Charreç'''<ref>{{Liam web|url=http://ujan.free.fr/charanto.htm|títol=Los noms de las comunas en Charanta occitana|editor=Confolontés occitan}}</ref><ref name="Oocities">{{Liam web|url=http://www.oocities.org/toponimiaoccitana/16b.html|títol=Charanta|editor=Toponimiaoccitana}}.</ref><ref>https://www.libraria-occitana.org/produit/charras-charrec/</ref> o benlèu ''Charraç'' (cf. [[Luçac]]) (''Charras'' en [[francés]]) es una comuna situada dins lo [[departaments francés|departament]] de [[Charanta (departament)|Charanta]] e la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Peitau-Charantas]]</small>. ==Geografia== ===Comunas limitròfas=== {{Comunas limitròfas |elision = |comuna = Charreç |nòrd = [[Graçac]] |nòrd-est = [[Folhada]] |est = [[Minzac (Charanta)|Minzac]] |sud-est = [[Maruelh en Perigòrd]]<br/><small>([[Dordonha (departament)|Dordonha]])</small> |sud = [[Combier]] |sud-oest = |oest = [[Ronhac (Perigòrd)|Ronhac]] |nòrd-oest = }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son, per luec: * - ''<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/XXXXXXXXX|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>; au [[segle XVIII]] ([[mapa de Cassini|Cassini]])<ref name="MapaCassini">{{Cite web|url=https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini|títol=Carte de Cassini|editor=Géoportail}}</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== [[Imatge:charras mairie.JPG|miniatura|gaucha|La novela mairariá.]] {{ElegitDebuta|insee= 16084 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[març]] de [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Michel Nicolas |Partit= |Qualitat= Institutor retirat}} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= març de 2014 |Identitat= Jimmy Maizière |Partit= [[Sens etiqueta|SE]] |Qualitat= Chap d'entrepresa}} {{Elegit |Debuta= [[1971]] |Fin= 1995 |Identitat= Christiane Ennuyer |Partit= |Qualitat= Proprietari espleitant}} {{Elegit |Debuta= [[1963]] |Fin= 1971 |Identitat= Jean d'Aviau de Ternay |Partit= |Qualitat= Employé de bureau}} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1963 |Identitat= Roger Fort |Partit= |Qualitat= Proprietari espleitant}} {{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1945 |Identitat= Pierre Bossard |Partit= |Qualitat= Proprietari espleitant}} {{Elegit |Debuta= [[1927]] |Fin= 1944 |Identitat= Léon Chabasse |Partit= |Qualitat= Inspector generau d'assegurança}} {{Elegit |Debuta= [[1922]] |Fin= 1927 |Identitat= Joseph Lavoix |Partit= |Qualitat= Rendier}} {{Elegit |Debuta= [[1908]] |Fin= 1922 |Identitat= Léopold Lombard |Partit= |Qualitat= Avocat}} {{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= 1908 |Identitat= Henri Bourgeois |Partit= |Qualitat= Artisan mareschau}} {{Elegit |Debuta= [[1892]] |Fin= 1904 |Identitat= Jean Montion |Partit= |Qualitat= Institutor retirat}} {{Elegit |Debuta= [[1888]] |Fin= 1892 |Identitat= Numa Noël |Partit= |Qualitat= Banquier a Engoleime}} {{Elegit |Debuta= [[1882]] |Fin= 1888 |Identitat= Jean Montion |Partit= |Qualitat= Institutor retirat}} {{Elegit |Debuta= [[1881]] |Fin= 1882 |Identitat= Raymond Chabasse |Partit= |Qualitat= Proprietari espleitant}} {{Elegit |Debuta= [[1878]] |Fin= 1881 |Identitat= Jean Montion |Partit= |Qualitat= Institutor retirat}} {{Elegit |Debuta= [[1869]] |Fin= 1878 |Identitat= Louis Edmond Sibilet |Partit= |Qualitat= Rendier}} {{Elegit |Debuta= [[1865]] |Fin= 1869 |Identitat= Martial Bourzac |Partit= |Qualitat= Ancian provisor dau liceu d'Engoleime}} {{Elegit |Debuta= [[1850]] |Fin= 1865 |Identitat= Jean Texier |Partit= |Qualitat= Proprietari espleitant}} {{Elegit |Debuta= [[1846]] |Fin= 1850 |Identitat= François Giboin |Partit= |Qualitat= Proprietari espleitant}} {{Elegit |Debuta= [[1843]] |Fin= 1846 |Identitat= Simon Texier |Partit= |Qualitat= Proprietari espleitant}} {{Elegit |Debuta= [[1834]] |Fin= 1843 |Identitat= François Baynaud |Partit= |Qualitat= Rendier}} {{Elegit |Debuta= [[1809]] |Fin= 1834 |Identitat= Charles Decescaud |Partit= |Qualitat= Rendier}} {{Elegit |Debuta= [[1795]] |Fin= 1809 |Identitat= [[Pabot du Chatelard|Jean Pabot Lamorinie]] |Partit= |Qualitat= Ancian gendarma dau Rei}} {{Elegit |Debuta= [[1790]] |Fin= 1795 |Identitat= Louis Peyraud |Partit= |Qualitat= Proprietari}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== [[Imatge:Comunas e lengas de Charanta - CC La Ròcha Focaud e Pòrta de Perigòrd.png|miniatura|dreita|Roge: La [[Comunautat de comunas de La Ròcha Focaud e Pòrta de Perigòrd|CC de La Ròcha Focaud e Pòrta de Perigòrd]] dins [[Charanta (departament)|Charanta]]<br />A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas [[occitan]]as<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas [[peitavin-sentongés|peitavinas-sentongesas]]]] ==Demografia== {{Demografia |insee= 16084 |1793=745 |1800=685 |1806=689 |1821=801 |1831=823 |1836= |1841=824 |1846=832 |1851=843 |1856=793 |1861=765 |1866=685 |1872=665 |1876=658 |1881=640 |1886=605 |1891=595 |1896=599 |1901=594 |1906=567 |1911=506 |1921=489 |1926=484 |1931=504 |1936=464 |1946=411 |1954=390 |1962=382 |1968=336 |1975=324 |1982=339 |1990=328 |1999=298 |2004= |2005= |2006=315 |2007=319 |2008=324 |2009=338 |cassini=8515 |senscomptesdobles=1962}} ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Charanta]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== <references group="N"/> {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Engolmés | Portal Occitània | Portal Charanta | Portal Comunas de França }} {{Comunas de| insee = 16084}} [[Categoria:Comuna de la Charanta Occitana]] [[Categoria:Comuna de Charanta]] [[Categoria:Comuna d'Engolmés]] iv136blw75jcixu37o1zuzuwtj4oqvm 0 23454 2511237 2511222 2026-10-22T04:49:49Z Nicolas Eynaud 6858 /* Dau teatre au cinèma */ 2511237 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovieticas utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, p. 16.</ref>. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] ajdebwo5483w32m2lerdsk5zk6kirvr 2511238 2511237 2026-10-22T05:01:50Z Nicolas Eynaud 6858 /* Dau teatre au cinèma */ 2511238 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovieticas utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961])). Aleksandrov èra un realiztor e un scenarista que trabalhèt sus plusors films majors dau cinèma sovietic e Tisse èra un realizator que venguèt [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] dcji4cicllf3qjpjxn2mbfl5xfccfuk 2511239 2511238 2026-10-22T05:02:37Z Nicolas Eynaud 6858 /* Dau teatre au cinèma */ 2511239 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovieticas utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961])). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator que venguèt [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] lb5cmax7197zqd8k7mw7l3itnuxnmpm 2511243 2511239 2026-10-22T05:05:19Z Nicolas Eynaud 6858 /* Dau teatre au cinèma */ 2511243 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Sergei Eisenstein 02.jpg|thumb|300 px|right|Sergei Eisenstein en 1935.]] '''Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein''' (en [[rus]]: ''Сергей Михайлович Эйзенштейн'') o '''Sergejs Eizenšteins''' (en [[leton]]) (nascut a [[Riga]] lo [[23 de genièr|23 de genier]] de [[1898]] - mòrt a [[Moscòu]] l'[[11 de febrièr|11 de febrier]] de [[1948]]) foguèt un cineasta [[Letònia|leton]] e [[Russia|rus]] (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'[[URSS]] e dins l'istòria dau [[cinèma]]. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma. == Biografia == === Jovença e formacion === Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de [[1888]]<ref>Lo 22 de genier de [[1888]] dins lo [[calendier gregorian]].</ref> a [[Riga]] dins lo [[govèrn de Livònia]], una subdivision de l'[[Russia|Empèri Rus]]<ref>Au sen de l'Empèri, lei regions balticas tengudas per lei [[Suècia|Suedés]] avián conservat divèrsei privilègis, especialament dins lei domenis [[religions|religiós]] (proteccion dau [[protestantisme]]) e [[drech|juridics]] (mantenement d'un drech locau d'origina germanica).</ref>. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de la [[classa sociala|classa mejana]]. Son paire, [[Mikhail Eisenstein]] ([[1867]]-[[1920]]), èra un [[arquitectura|arquitècte]] d'origina [[judaïsme|jusieva]] convertit au [[cristianisme]] [[ortodoxia|ortodòx]] avans son [[maridatge]] en [[1897]]<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Роман Соколов e Анна Сухорукова « Новые данные о предках Сергея Михайловича Эйзенштейна », ''Киноведческие записки'', vol. 102-103, 2013, pp. 314—323.</ref>. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil [[Art Nouveau]] a [[Riga]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Janis Krastins, ''Jugendstilmetropole. Art Nouveau Metropolis. Jugendstila Metropole'', Riga, Baltika, 1996, p. 30.</ref>. Sa maire, Iuliia Konetzkaia ([[1875]]-[[1946]]) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Cambridge, Harvard University Press, 1993, p. 1.</ref>. Durant la [[Revolucion Russa de 1905]], Sergei e sa maire desmainatjèron a [[Sant Petersborg]]. Son paire quitèt [[Riga]] en [[1910]] per lei rejónher, mai lo pareu [[divòrci|divorcièt]] rapidament après sa reünion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 20-22.</ref>. A [[Sant Petersborg]]<ref>De [[1914]] a [[1924]], la vila portèt lo nom de [[Petrograd]].</ref> Sergei Eisenstein estudièt l'[[arquitectura]] e l'[[engenhariá]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 28.</ref>. Pasmens, en [[1918]], decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'[[Armada Roja]]. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a [[Berlin]] onte moriguèt en [[1920]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, pp. 34-35.</ref>. Durant la [[Guèrra Civila Russa|guèrra civila]], Sergei foguèt afectat a [[Petrograd]], [[Vologda]], [[Dvinsk]] e [[Minsk]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 35.</ref>. S'interessèt tanben au [[teatre]] ''[[kabuki]]'' e aprenguèt 300 [[kanji]]s, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions [[art|artisticas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 37.</ref>. === Carriera === ==== Dau teatre au cinèma ==== Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a [[Moscòu]] en [[1920]] e comencèt una carriera de decoraire de [[teatre]] au sen dau ''Proletkult'', una organizacion artistica cercant de transformar lei formas [[art|artisticas]] per crear una [[estetica]] [[Proletariat|proletariana]] e [[comunisme|revolucionària]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', L'Âge d'homme, 1980, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Marie Seton, ''Sergei M. Eisenstein: A Biography'', Nòva York, A. A. Wyn, 1952, p. 41.</ref>. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ian Christie e Richard Taylor, ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', Nòva York, Routledge, 1994, pp. 87-89.</ref>. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb [[Vsevolod Meyerhold]] ([[1874]]-[[1940]]), director dau [[teatre de Moscòu]], que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Irène Perelli-Contos, « Stanislavski et Meyerhold : pionniers de la pédagogie théâtrale », ''Études littéraires'', vol. 20, n° 3,‎ 1988, pp. 13–25.</ref>. Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, ''[[Lo Jornau de Glumov]]'', un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça ''Un Òme Savi'' d'[[Alexandre Ostrovskii]] ([[1823]]-[[1886]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', Urbana, University of Illinois Press, 1993, p. 32.</ref>. L'òbra èra en realitat un film de [[propaganda]] sus la situacion politica de l'[[URSS]]. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovieticas utilizavan la [[parodia]], lo [[borlesc]] ò la [[caricatura]] per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt [[Boris Mikhin]] ([[1881]]-[[1963]]), lo fondator deis estudiòs [[Mosfilm]]. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau ''Proletkult''<ref>'''[[rus|(ru)]]''' Rostislav Yurenev, ''Эйзенштейн в воспоминаниях современников'', Iskusstvo, 1974, p. 170.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Jay Leyda e Zina Voynow, ''Eisenstein at Work'', Nòva York, Pantheon, p. 16.</ref>. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de [[Grigorii Aleksandrov]] ([[1903]]-[[1983]]) e d'[[Eduard Tisse]] ([[1897]]-[[1961])). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de [[director de la fotografia]] sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein. === Fin de vida e mòrt === == Òbra == === Contribucion a l'art cinematografica === ==== Lo montatge ==== La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'[[art]] [[cinèma|cinematografic]] pertòca lo montatge, es a dire l'[[art]] d'assemblar lei diferents plans d'un [[film]]. D'efiech, dins lo corrent deis [[ans 1920]], lo [[cinèma]] dominant, mai que mai [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat [[narracion|narrativa]] dau racònte<ref name="Niney 2002 p. 42">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 42.</ref><ref>Aquela tecnica inspira totjorn de realizators que permet de ben conservar la realitat espaciala e la logica de l'intriga.</ref>. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref><ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una [[emocion]] absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. La [[musica]] pòu tanben renforçar aqueleis efiechs<ref name="Andrew 1976 pp. 57-60">'''[[anglés|(en)]]''' J. Dudley Andrew, ''The Major Film Theories. An Introduction'', Oxford University Press, 1976, pp. 57-60.</ref>. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus. Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau »<ref name="Niney 2002 p. 43">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 43.</ref>. Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la [[revolucion]] [[URSS|sovietica]], aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra<ref name="Niney 2002 p. 44">'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, p. 44.</ref>. ==== La concepcion de l'espectator ==== La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors [[politica|politic]] d'Eisenstein, inscrich dins la vida [[politica]] de l'[[URSS]] deis [[ans 1920]]. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo [[cinèma]] coma un [[art]] au servici de la [[revolucion]]. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments [[comunisme|procomunistas]]. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu. ==== Lo trabalh teoric ==== Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau [[cinèma]]. Una part significativa de son importància dins l'[[istòria]] d'aquel [[art]] provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis [[art]]s ([[literatura]], [[pintura]], [[teatre]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' James Goodwin, ''Eisenstein, Cinema, and History'', University of Illinois Press, 1993, p. 36.</ref>, etc.) e de teorias [[sciéncia|scientificas]] recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Niney, ''L'épreuve du réel à l'écran. Essai sur le principe de réalité documentaire'', Brussèlas, De Boeck Supérieur, 2{{a}} edicion, 2002, pp. 44-45.</ref>. Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa [[mòrt]], aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma. === Filmografia e films principaus === ==== Generalitats ==== En despiech de son importància dins l'[[istòria]] dau [[cinèma]], l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, ''[[lo Prat de Bezhin]]'', foguèt destruch per leis autoritats [[URSS|sovieticas]] e reconstituït a partir de [[fotograma]]s descubèrts dins lo corrent deis [[ans 1960]]. Un cort metratge, ''[[Death Day]]'' sortit ais [[USA|Estats Units]] en [[1934]], es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre [[1923]] e [[1948]], mai la partida finala d'''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' sortiguèt en [[1958]], 14 ans après la mòrt d'Eisenstein. D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de [[1923]] a [[1929]] e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas [[comunisme|comunistas]] e [[URSS|sovieticas]] (''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'', ''[[Lo Cuirassat Potemkin]]'', ''[[Octòbre (film)|Octòbre]]'' e ''[[La Linha Generala]]''). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de [[1930]] a [[1937]], Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (''[[¡Que viva México!]]'', ''[[Lo Prat de Bezhin]]''). Enfin, de [[1938]] a [[1948]], realizèt ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevski]]'' e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]''. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte [[istòria|istoric]], de personatges marcants e un estil monumentau. i ==== ''Lo Cuirassat Potemkin'' ==== [[Fichièr:Potemkinmarch.jpg|thumb|right|Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'[[Odessa]] dins lo ''[[Cuirassat Potemkin]]''.]] {{veire|Cuirassat Potemkin}} Lo ''[[Cuirassat Potemkin]]'' es un film mut istoric e politic sortit en [[1925]] que s'inspira de la [[mutinariá dau cuirassat Potemkin]]. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat ''[[La Grèva (film)|La Grèva]]'' dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la [[mutinariá]], l'[[assassinat]] dau menaire deis insurgents per un [[oficier]], l'omenatge de la populacion d'[[Odessa]] au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la [[marina militara|flòta]] ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public [[URSS|sovietic]] foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion<ref>Per exemple, en [[França]], sa projeccion publica foguèt quasi enebida de [[1927]] a [[1952]] (Christophe Triollet, Benjamin Campion, Chloé Delaporte e Alan Deprez, ''Darkness, censure et cinéma'', LettMotif, 2018, p. 86). Au [[Reiaume Unit]], lo [[British Board of Film Classification]] refusèt d'acordar un visat de difusion en [[1926]]. Puei, lo film foguèt [[classament X|classat X]] de [[1953]] a [[1987]].</ref>. L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion [[tradicion]]ala e [[literatura|literària]] dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau [[cuirassat]] ò la repression dins leis escaliers. En [[1925]], aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge. ==== ''Alexandr Nevskii'' ==== {{veire|Alexandr Nevskii (film)}} ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' es un [[film]] istoric sortit en [[1938]]. Comandat per lo [[govèrn]] [[URSS|sovietic]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 307-308.</ref>, s'inspira de la [[batalha dau lac Peipus|victòria]] d'[[Alexandr Nevskii]] obtenguda en [[1242]] còntra una armada de [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]] que menacava [[Republica de Novgorod|Novgorod]]. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de [[Novgorod]], accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga. Lo film èra un avertiment clar a [[Alemanha]] dins un contèxte de tensions extrèmas entre [[Berlin]] e [[Moscòu]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, p. 308.</ref>. Dispareguèt brèvament après la signatura dau [[Pacte Germanosovietic]] e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la [[Guèrra Germanosovietica]]. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la [[propaganda]] [[Estalin|estaliniana]] (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Barthélemy Amengual, ''Que viva Eisenstein!'', Age d'homme, 1980, pp. 308-309.</ref>). Au nivèu tecnic, ''[[Alexandr Nevskii (film)|Alexandr Nevskii]]'' foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'[[estetica]] foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei [[Cavaèrs Teutonics|chivaliers teutonics]], e lo montatge integrèt una musica de [[Serguei Prokofiev|Prokofiev]]. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jay Leyda (trad. Claude-Henri Rochat), ''Kino : histoire du cinéma russe et soviétique'', Lausana, Éditions l'Age d'homme, 1980, p. 405.</ref>. Leis [[efiechs especiaus]] èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha<ref>Per exemple, inspirèt lei batalhas presentas dins lei films [[Enric V (film)|Enric V]] ([[1944]]), ''[[Espartac (film)|Espartac]]'' ([[1960]]) e [[L'Empèri còntra-ataca]]'' ([[1980]]).''</ref> ==== ''Ivan lo Terrible'' ==== {{veire|Ivan lo Terrible (film)}} ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en [[1948]] e en [[1958]]. L'escart s'explica per la [[censura]] d'[[Estalin]] que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada<ref>A l'origina, Eisenstein aviá escrich doas partidas, mai après lo filmatge, aviá pron de materiau per realizar tres films. Obtenguèt donc l'autorizacion de realizar una tresena partida, autorizacion que foguèt annulada après la censura dau segond film (Joan Neuberger, ''Ivan the Terrible: The Film Companion'', Bloomsbury Publishing, 2003, p. 21). Quauquei scenas e elements de scenaris deis elements addicionaus imaginats per aqueu film son estats descubèrts (Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 6, 24, 35, 141, 151 e 222).</ref>. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a [[Iòssif Stàlin|Estalin]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp. 40 e 123-124 e pp. 298-299.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Gillespie, « Sergei Eisenstein and the Articulation of Masculinity », ''New Zealand Slavonic Journal'', vol. 42, 2008, pp. 1-53.</ref><ref>'''[[rus|(ru)]]''' Neya Zorkaya, ''История советского кино'', Sant Petersborg, Алетейя, 2006, p. 275.</ref>. Durant la premiera partida, lo grand-duc [[Ivan IV lo Terrible|Ivan IV]] i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei [[noblesa|nòbles]], dei [[boiar]]s e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se [[maridatge|marida]] amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei [[Tatars]]. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de [[Moscòu]] s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la [[mòrt]] d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'[[assassinat]] dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin [[assassinat]] a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble. Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu [[teatre|teatrau]] amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Joan Neuberger, ''This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia'', Cornell University Press, 2019, pp.301-304.</ref>. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e ''[[Ivan lo Terrible (film)|Ivan lo Terrible]]'' es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma<ref>Dempuei lo corrent deis [[ans 1960]]-[[ans 1980|1980]], èra ansin regularament mencionat dins lei classaments dei melhors films prepausats per de critics de cinèma (Jim Hillier, ''Cahiers du Cinéma. The 1950s: Neo-realism, Hollywood, New Wave'', Cambridge, Harvard University Press, 1985, p. 287 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 31, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1961–1962, p. 10 ; « Top/Ten », ''Sight and Sound'', vol. 41, n° 1, British Film Institute, Ivèrn 1971–1972, p. 12 ; Leonid Kozlov, « Творчество С. М. Эйзенштейна », ''Iskusstvo Kino'', 1961, pp. 88-90 ; David Bordwell, ''The Cinema of Eisenstein'', Harvard University Press, 1993, p. 266).</ref>. == Lei Caps d'òbra == [[Fichièr:Russia-2000-stamp-Sergei Eisenstein.jpg|thumb|300 px|right|...]] Realizèt l'òbra geniala ''Octòbre'' ([[1927]]), reconstruccion dei fachs decisius de [[1917]], basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc [[John Reed]] ''Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond''. Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais [[Estats Units]]. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en [[Mexic]], que i rodèt lo filme incomplet ''¡Que viva México!'', una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ''¡Viva Villa!''; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments ''Tormenta subre Mexic''. Una quita amiga d'Eisenstein, [[Mary Seaton]], n'utilizèt una autra part dins lo filme ''Temps au soleu'', d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican. Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en [[URSS]]. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau ''Prat de Bezhin'', basat sus un cònte d'[[Ivan Turgenev]], foguèt interromput per la [[censura]]. Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]), son primier filme sonòr, amb la musica de [[Serguei Prokofiev]], amb lo quau ganhèt lo prèmi [[Stalin]]. Amb ''Ivan lo Terrible'' ([[1942]]) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar [[Ivan IV]], que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, ''La conjuracion dei boiars'', foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en [[1953]], cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic. Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma ''Teoria e tecnica cinematografica,'' ''La forma dins lo cinèma'', ''Reflexions d'un cineasta'' e ''Realizacion cinematografica'', en mai d'articles e d'assais multiples . == Filmografia == * '''[[Дневник Ґлумова]]'''....... ''[[Lo jornau de Glumov]]'' ([[1923]]) ''filme cort'' * '''[[Стачка]]'''....... ''[[La grèva]]'' ([[1924]]) * '''[[Lo cuirassat Potemkin|Броненосец Потёмкин]]'''....... ''[[Lo cuirassat Potemkin]]'' ([[1925]]) * '''[[Octobre (filme, 1928)|Oктябрь]]'''....... ''[[Octobre (filme, 1928)|Octòbre]]'' ([[1928]]) * '''[[Старое и новое]]'''....... ''[[Çò vielh e çò nòu]]'' ([[1926]]-[[1929]]) * '''[[¡Que viva México!]]''' ([[1931]]) (''inacabat'') * ''' [[Бежин дүг]]'''....... ''[[Lo prat de Bezhin]]'' ([[1936]]) (''inacabat''... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana) * '''[[Александр Невский]]'''....... ''[[Aliexandr Nevskii]]'' ([[1938]]) * '''[[Иван Гросный (1-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible I]]'' ([[1942]]) * '''[[Иван Гросный (2-я cepия , сказ второй - ''Боярский заговор'')]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars]]'' ([[1946]]) * '''[[Иван Гросный (неоконченный, 3-я cepия)]]'''....... ''[[Ivan lo Terrible III]]'' (''inacabat'') == Bibliografia == === Òbras de Sergei Eisenstein === * [[Fichièr:Accessories-text-editor.png|120 px]] ==== reviradas italianas ==== * '''''[[La natura non-indifferente]]'''''... [[Marsilio Editori]] [[Venècia]] [[1981]] (reed. [[2003]]) * ''[[Il Colore]]''... idem id [[1982] * '''''[[Teoria generala del montaggio]]'''''... id id [[1985]] (reed [[2004]]) * ''[[Il Montaggio]]''... id id [[1986]] * ''[[La Regia]]''... id id [[1989]] * '''''[[Stili di regia]]'''''... id id [[1993]] (reed [[2003]]) * '''''[[Il Movimento espressivo]]'''''... id id [[1998]] * ''[[Lezioni di regia]]''... id id [[2000]] * ''[[Walt Disney]]'' SE [[2004]] * '''''[[Charlie Chaplin]]''''' id [[2005]] * '''''[[La forma cimematografica]]''''' [[Einaudi]] [[Turin]] [[id]] * '''''[[Memorie]]'''''... Marsilio Editori Venècia [[2006]] ==== a l'entorn de l'òme e de l'artista ==== * [[Fichièr:Wikisource logo suggestion - curved books.png|120 px]] ===== en anglés ===== * [[Kristin Thompson]]: ''Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis''... [[Princeton University Press]] [[1981]] * [[Jay Leyda]]: '''''Eisenstein at work'''''... [[Pantheon books]] [[The museum of modern art]] [[1982]] * [[David Bordwell]]: '''''The cinema of Eisenstein''''' [[Harvard University Press]] [[Londres]] [[1993]] * [[Richard Taylor]] & [[I. Christie]]... ''Eisenstein rediscovered''... [[Routledge]] [[1993]] * [[Richard Taylor]]: ''The Eisenstein reader''... [[British Film Institute]] [[1998]] * [[Richard Taylor]]: ''October''... idem [[2002]] * [[Yuri Tsivian]]: ''Ivan the terrible''... id id ===== en francés ===== * [[Léon Moussinac]]: ''Serge Eisenstein'' (''sic!'')... [[Seghers]] [[París]] [[1964]] * [[Dominique Fernandez]]: ''Eisenstein'' [[Bernard Grasset ed.]] id [[1975]] * [[Marie-Claire Roparz-Wuilleumier]] & [[Pierre Sorlin]]: ''Octobre: écriture et idéologie''... [[Éd. Albatros]] id [[1976]] * [[Jean Mitry]]: '''''S.M. Eisenstein'''''... [[Éditions Universitaires]] id [[1978]] * [[Jacques Aumont]]: ''Montage Eisenstein''... [[Éd. Albatros]] id [[1979]] (reed [[2005]]) * [[Barthélémy Amengual]]: '''''Que viva Eisenstein'''''... [[Lausana]] [[L'Âge d'homme]] [[1980]] * [[François Albera]]: ''Eisenstein et le constructivisme russe''... idem [[1990]] * [[François Albera]] '''''Eisenstein dans le texte'''''... òbra collectiva bailejada per F. Albera, [[CINéMAS]] [[2001]] * [[Dominique Chateau]] & [[François Jost]] (bailejar): ''Eisenstein, l'ancien et le nouveau'' [[Publications de la Sorbonne]] [[París]] [[2002]] * [[Jrean-Louis Leutrat]]: ''Échos d'Ivan le terrible''... [[De Boeck Université]] [[Brussèlas]] [[2006]] ===== en italian ===== * [[Viktor Sklovskij]]: ''Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista'' [[De Donato]] [[1974]] * [[Pier-Marco De Santi]] (causida): '''''[[I disegni di Eisenstein]]'''''... [[Laterza]] [[1981]] * [[Pietro Montani]]: '''''Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema'''''... [[Venècia]] [[La Biennale di Venezia]] [[1991]] * [[Aldo Grasso]]: ''Sergej M. Ėjzenštejn''... [[Il Castro Cinema num. 6]] [[Editrice Il Castoro]] [[Milan]] [[2007]] == Ligams extèrnes == * [[Fichièr:Www.gif|35 px]] {{imdb nom| id=0001178}} == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}} [[Categoria:Personalitat del cinèma]] [[Categoria:Realizator rus]] [[Categoria:Propaganda]] [[Categoria:Teorician del cinèma]] [[Categoria:Naissença en 1898]] [[Categoria:Decès en 1948]] [[Categoria:Decès a Moscòu]] cy69k73pevs784ibn325w81j7ndr149 0 36368 2511235 2454647 2026-10-22T00:07:49Z Kontributor 2K 52367 2511235 wikitext text/x-wiki {{Omon|Agassac (omonimia)}} <!-- Article redigit en --> {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Agaçac | nom2 = ''Aguessac'' | imatge = Aguessac_bourg_depuis_Paulhe_(1).jpg | descripcion = Lo borg de N'Agaçac vist dempuèi la comuna de [[Paulhe]]. | lògo = cap | escut = Blason fr Aguessac (Aveyron).svg | escais = | ist = {{Roergue}}<br/>{{Guiana}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | departament = {{Avairon}} | arrondiment = [[Arrondiment de Milhau|Milhau]] | canton = Milhau-2 ([[canton de Milhau Èst|Milhau Èst]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Milhau Grands Causses|CC de Milhau Grands Causses]] | insee = 12002 | sitweb = | cp = 12520 | cònsol = Anne Pailhas | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = nagaçòls, nagaçòlas | latitud = 44.1575 | longitud = 3.09916666667 | alt mej = | alt mini = 367 | alt maxi = 869 | km² = 17.64 |}} '''Agaçac'''<ref>Nom segon las preconizacions d'Alibèrt e del CLO</ref> {{RepTopMP}} (''Aguessac'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Roergue|roergassa]] situada dins lo departament d'[[Avairon (departament)|Avairon]] e la region d'{{Ocreg}}, ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]. Lo vilatge es situat a 7 km de la vila de [[Milhau]]. == Geografia == {{...}} === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Agaçac]] '''Agaçac'''}} {{Image label|x=0.534243040403|y=0.474156433944|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 532 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Compèire]] (0,5 km)}}}} {{Image label|x=0.542275759756|y=0.542839315463|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 351 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Paulhe]] <br/>(0,7 km)}}}} {{Image label|x=0.691744750296|y=0.351816265333|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 309 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Cressa]] <br/>(3,5 km)}}}} {{Image label|x=0.695149390561|y=0.265418335099|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1020 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ribièira]] <br/>(4,5 km)}}}} {{Image label|x=0.308416942754|y=0.174007097782|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 375 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Verièiras]] <br/>(5,9 km)}}}} {{Image label|x=0.411753281566|y=0.914925357164|scale=400|text=[[Fichièr:Dot-yellow.svg|20px|Comuna amb 22041 abitants (2000)]]{{mida|80%| [[Milhau]] (6,5 km)}}}} </div><br clear=left> ==Toponimia== L'origina del nom d'Agaçac es ''Acatiacum'', del nom d'òme latin ''Acatius'' (o ''Acaciacum'', de la siá varianta ''Acacius''), amb lo sufixe ''-acum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, a ''Agassac'', p. 3, e a ''Aguessac'', p. 4</ref>, latinizacion del sufixe celtic ''-ācon-''. Agaçac qu'èra una grand proprietat romana qu'aviá per mèstre ''Acacius''. La bona grafia es donc '''Agaçac'''<ref name="Oc-Avairon CVVs">{{Ligam web|url=https://www.occitan-aveyron.fr/fr/thematiques/communes-villes-villages|títol=Comunas, vilas e vilatges|editor=Occitan Avairon|annada=2021}}</ref> <ref>lo nom en occitan de la comuna segon Christian-Pierre Bedel dins lo libre ''Les racines occitanes de l'Aveyron, al canton'' es ''Agassac''</ref> o '''N'Agaçac''' <ref>Christian-Pierre Bedel, ''Milhau-est, N'Agassac, Compèire, Paulhe'', Rodez, ed Mission départementale de la culture, 2003, colleccion Al canton isbn=2-907279-59-9|issn=1151-8375|bnf=39107182x</ref> o '''Nagaçac''' <ref>http://toponimiaoc.webs.com/12avairon.htm</ref>. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=12002 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta=[[2020]] |Fin=[[2026]] |Identitat= Anne Pailhas|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=març de [[2008]] |Fin=2020 |Identitat= Aimé Heral|Partit=sense |Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Jacques Commayras|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=abans [[1995]] |Fin= ? |Identitat=Louis Valès |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=12002 |1793=575 |1800=629 |1806= |1821= |1831=748 |1836=771 |1841=763 |1846=773 |1851=760 |1856=747 |1861=789 |1866=822 |1872=753 |1876=1165 |1881=786 |1886=775 |1891=709 |1896=644 |1901=668 |1906=686 |1911=631 |1921=597 |1926=579 |1931=645 |1936=608 |1946=596 |1954=712 |1962=731 |1968=709 |1975=714 |1982=615 |1990=811 |1999=833 |2005= |2006=832 |2007= |2008= |2009= |max=1165 |cassini=186 |senscomptesdobles= 1962}} * en 1806 e 1821, Agaçac es recensada amb una autra comuna, probablament [[Compèire]] (las donadas juntan plan). * En 1876, se remarca una creissença de la populacion per la meteissa data dins d'unas comunas vesinas, mas pas tant espectaclosa. ==Luòcs e monuments== ==Economia== * [[Vin de Milhau]] (Cava dels ''Vinhairons de las Gòrgas de Tarn'') ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas d'Avairon]] == Ligams extèrnes == ==Nòtas== <references/> {{Portal Roergue}} {{Portal Guiana}} {{Comunas d'Avairon}} [[Categoria:Comuna membre del Pargue Natural Regional dels Grands Causses]] [[Categoria:Comuna d'Avairon]] [[Categoria:Comuna de Roergue]] [[Categoria:Comuna de Guiana]] o1crt55d83sxt302rwzut9mtf8n0dkx 0 52672 2511259 2392695 2026-10-22T11:58:45Z Martin Macha 2111 41985 /* Republica Democratica de Romania (1989 fins a uèi) */ 2511259 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Flag of the Prime Minister of Romania.svg|thumb|right|100px|Bandièra del primièr ministre de Romania.]] Lo [[primièr ministre]] es lo [[cap de govèrn]] de [[Romania]]. La carga foguèt creada en [[1862]], aprèp l'union dels principats del [[Danubi]] ([[Valaquia]] e [[Moldàvia]]) e la formacion dels [[Principats Units de Valaquia e Moldàvia]]. Vaquí la lista dels primièrs ministres de [[Romania]] dempuèi [[1862]]. == Principats Units de [[Danubi]] ([[1859]]-[[1881]]) == {| class="wikitable" ! Nom ! Començament del govèrn ! Fin del govèrn |- | [[Barbu Catargiu]] | align=right | [[15 de febrièr]] de [[1862]] | align=right | [[20 de junh]] de [[1862]] |- | [[Nicolae Creţulescu]] | align=right | [[20 de junh]] de [[1862]] | align=right | [[24 d'octobre]] de [[1863]] |- | [[Mihail Kogălniceanu]] | align=right | [[24 d'octobre]] de [[1863]] | align=right | [[6 de febrièr]] de [[1865]] |- | [[Nicolae Creţulescu]] | align=right | [[6 de febrièr]] de [[1865]] | align=right | [[24 de mai]] de [[1866]] |- | [[Lascăr Catargiu]] | align=right | [[24 de mai]] de [[1866]] | align=right | [[28 de julhet]] de [[1866]] |- | Prince [[Ion Ghica]] | align=right | [[28 de julhet]] de [[1866]] | align=right | [[13 de març]] de [[1867]] |- | [[Nicolae Creţulescu]] | align=right | [[13 de març]] de [[1867]] | align=right | [[26 de novembre]] de [[1867]] |- | [[Ştefan Golescu]] | align=right | [[26 de novembre]] de [[1867]] | align=right | [[12 de mai]] de [[1868]] |- | [[Nicolae Constantin Golescu]] | align=right | [[12 de mai]] de [[1868]] | align=right | julhet de [[1868]] |- | [[Ion C. Brătianu]] | align=right | julhet de [[1868]] | align=right | [[28 de novembre]] de [[1868]] |- | Prince [[Dimitrie Ghica]] | align=right | [[28 de novembre]] de [[1868]] | align=right | [[14 de febrièr]] de [[1870]] |- | [[Alexandru G. Golescu]] | align=right | [[14 de febrièr]] de [[1870]] | align=right | [[1 de mai]] de [[1870]] |- | [[Manolache Costache Epureanu]] | align=right | [[1 de mai]] de [[1870]] | align=right | [[26 de decembre]] de [[1870]] |- | Prince [[Ion Ghica]] | align=right | [[26 de decembre]] de [[1870]] | align=right | [[24 de març]] de [[1871]] |- | [[Lascăr Catargiu]] | align=right | [[24 de març]] de [[1871]] | align=right | [[17 d'abril]] de [[1876]] |- | [[Emanoil Ion Florescu]] | align=right | [[17 d'abril]] de [[1876]] | align=right | [[6 de mai]] de [[1876]] |- | [[Manolache Costache Epureanu]] | align=right | [[6 de mai]] de [[1876]] | align=right | [[5 d'agost]] de [[1876]] |- | [[Ion C. Brătianu]] | align=right | [[5 d'agost]] de [[1876]] | align=right | [[19 d'abril]] de [[1881]] |} == Renhe de Romania (1881-1947) == {| class="wikitable" ! Nom ! Començament del govèrn ! Final del govèrn |- | [[Dimitrie Brătianu]] | align=right | [[19 d'abril]] de [[1881]] | align=right | [[21 de junh]] de [[1881]] |- | [[Ion C. Brătianu]] | align=right | [[21 de junh]] de [[1881]] | align=right | [[13 d'abril]] de [[1888]] |- | [[Teodor Rosetti]] | align=right | [[13 d'abril]] de [[1888]] | align=right | [[11 d'abril]] de [[1889]] |- | [[Lascăr Catargiu]] | align=right | [[11 d'abril]] de [[1889]] | align=right | [[2 de març]] de [[1891]] |- | [[Emanoil Ion Florescu]] | align=right | [[2 de març]] de [[1891]] | align=right | [[29 de decembre]] de [[1891]] |- | [[Lascăr Catargiu]] | align=right | [[29 de decembre]] de [[1891]] | align=right | [[15 d'octobre]] de [[1895]] |- | [[Dimitrie Sturdza]] | align=right | [[15 d'octobre]] de [[1895]] | align=right | [[2 de decembre]] de [[1896]] |- | [[Petre S. Aurelian]] | align=right | [[2 de decembre]] de [[1896]] | align=right | [[12 d'abril]] de [[1897]] |- | [[Dimitrie Sturdza]] | align=right | [[12 d'abril]] de [[1897]] | align=right | [[23 d'abril]] de [[1899]] |- | Prince [[Gheorghe Cantacuzino]] | align=right | [[23 d'abril]] de [[1899]] | align=right | [[19 de julhet]] de [[1900]] |- | [[Petre P. Carp]] | align=right | [[19 de julhet]] de [[1900]] | align=right | [[27 de febrièr]] de [[1901]] |- | [[Dimitrie Sturdza]] | align=right | [[27 de febrièr]] de [[1901]] | align=right | [[4 de genièr]] de [[1906]] |- | Prince [[Gheorghe Cantacuzino]] | align=right | [[4 de genièr]] de [[1906]] | align=right | [[24 de març]] de [[1907]] |- | [[Dimitrie Sturdza]] | align=right | [[24 de març]] de [[1907]] | align=right | [[9 de genièr]] de [[1909]] |- | [[Ion I. C. Brătianu]] | align=right | [[9 de genièr]] de [[1909]] | align=right | [[14 de genièr]] de [[1911]] |- | [[Petre P. Carp]] | align=right | [[14 de genièr]] de [[1911]] | align=right | [[10 d'abril]] de [[1912]] |- | [[Titu Liviu mairescu]] | align=right | [[10 d'abril]] de [[1912]] | align=right | [[15 de genièr]] de [[1914]] |- | [[Ion I. C. Brătianu]] | align=right | [[15 de genièr]] de [[1914]] | align=right | [[9 de febrièr]] de [[1918]] |- | [[Alexandru Averescu]] | align=right | [[9 de febrièr]] de [[1918]] | align=right | [[15 de març]] de [[1918]] |- | [[Alexandru Marghiloman]] | align=right | [[15 de març]] de [[1918]] | align=right | [[24 d'octobre]] de [[1918]] |- | [[Constantin Coandă]] | align=right | [[24 d'octobre]] de [[1918]] | align=right | [[14 de decembre]] de [[1918]] |- | [[Ion I. C. Brătianu]] | align=right | [[14 de decembre]] de [[1918]] | align=right | [[1 d'octobre]] de [[1919]] |- | [[Artur Văitoianu]] | align=right | [[1 d'octobre]] de [[1919]] | align=right | [[9 de decembre]] de [[1919]] |- | [[Alexandru Vaida-Voevod]] | align=right | [[9 de decembre]] de [[1919]] | align=right | [[19 de març]] de [[1920]] |- | [[Alexandru Averescu]] | align=right | [[19 de març]] de [[1920]] | align=right | [[18 de decembre]] de [[1921]] |- | [[Take Ionescu]] | align=right | [[18 de decembre]] de [[1921]] | align=right | [[19 de genièr]] de [[1922]] |- | [[Ion I. C. Brătianu]] | align=right | [[19 de genièr]] de [[1922]] | align=right | [[20 de març]] de [[1926]] |- | [[Alexandru Averescu]] | align=right | [[20 de març]] de [[1926]] | align=right | [[4 de junh]] de [[1927]] |- | Prince [[Barbu Ştirbey]] | align=right | [[4 de junh]] de [[1927]] | align=right | [[21 de junh]] de [[1927]] |- | [[Ion I. C. Brătianu]] | align=right | [[21 de junh]] de [[1927]] | align=right | [[24 de novembre]] de [[1927]] |- | [[Vintilă Brătianu]] | align=right | [[24 de novembre]] de [[1927]] | align=right | [[11 de novembre]] de [[1928]] |- | [[Iuliu Maniu]] | align=right | [[11 de novembre]] de [[1928]] | align=right | [[8 de junh]] de [[1930]] |- | [[Gheorghe G. Mironescu]] | align=right | [[8 de junh]] de [[1930]] | align=right | [[13 de junh]] de [[1930]] |- | [[Iuliu Maniu]] | align=right | [[13 de junh]] de [[1930]] | align=right | [[10 d'octobre]] de [[1930]] |- | [[Gheorghe G. Mironescu]] | align=right | [[10 d'octobre]] de [[1930]] | align=right | [[19 d'abril]] de [[1931]] |- | [[Nicolae Iorga]] | align=right | [[19 d'abril]] de [[1931]] | align=right | [[6 de junh]] de [[1932]] |- | [[Alexandru Vaida-Voevod]] | align=right | [[6 de junh]] de [[1932]] | align=right | [[19 d'octobre]] de [[1932]] |- | [[Iuliu Maniu]] | align=right | [[19 d'octobre]] de [[1932]] | align=right | [[14 de genièr]] de [[1933]] |- | [[Alexandru Vaida-Voevod]] | align=right | [[14 de genièr]] de [[1933]] | align=right | [[14 de novembre]] de [[1933]] |- | [[Ion Duca]] | align=right | [[14 de novembre]] de [[1933]] | align=right | [[29 de decembre]] de [[1933]] |- | [[Constantin Angelescu]] | align=right | [[29 de decembre]] de [[1933]] | align=right | [[2 de genièr]] de [[1934]] |- | [[Gheorghe Tătărescu]] | align=right | [[2 de genièr]] de [[1934]] | align=right | [[28 de decembre]] de [[1937]] |- | [[Octavian Goga]] | align=right | [[28 de decembre]] de [[1937]] | align=right | [[11 de febrièr]] de [[1938]] |- | [[Miron Cristea]] | align=right | [[11 de febrièr]] de [[1938]] | align=right | [[6 de març]] de [[1939]] |- | [[Armand Călinescu]] | align=right | [[7 de març]] de [[1939]] | align=right | [[21 de setembre]] de [[1939]] |- | [[Gheorghe Argeşanu]] | align=right | [[21 de setembre]] de [[1939]] | align=right | [[28 de setembre]] de [[1939]] |- | [[Constantin Argetoianu]] | align=right | [[28 de setembre]] de [[1939]] | align=right | [[24 de novembre]] de [[1939]] |- | [[Gheorghe Tătărescu]] | align=right | [[24 de novembre]] de [[1939]] | align=right | [[4 de julhet]] de [[1940]] |- | [[Ion Gigurtu]] | align=right | [[4 de julhet]] de [[1940]] | align=right | [[4 de setembre]] de [[1940]] |- | [[Ion Antonescu]] | align=right | [[4 de setembre]] de [[1940]] | align=right | [[23 d'agost]] de [[1944]] |- | [[Iuliu Maniu]] | align=right | [[23 d'agost]] de [[1944]] | align=right | [[27 d'agost]] de [[1944]] |- | [[Constantin Sănătescu]] | align=right | [[27 d'agost]] de [[1944]] | align=right | [[2 de decembre]] de [[1944]] |- | [[Nicolae Rădescu]] | align=right | [[2 de decembre]] de [[1944]] | align=right | [[6 de març]] de [[1945]] |- | [[Petru Groza]] | align=right | [[6 de març]] de [[1945]] | align=right | [[30 de decembre]] de [[1947]] |} == Republica Socialista de Romania (1947-1989) == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! # ! Nom ! Imatge ! Naissença-mòrt ! començament del govèrn ! Fin del govèrn ! Partit |- bgcolor=#FFAEA5 |rowspan=2|46 |rowspan=2|[[Petru Groza]] |rowspan=2|[[Fichièr:Petru Groza joben.jpg|60px]] |rowspan=2| [[1884]] - [[1958]] | [[30 de decembre]] de [[1947]] | [[14 d'abril]] de [[1948]] |rowspan=2| FP |- bgcolor=#FFAEA5 | [[15 d'abril]] de [[1948]] | [[2 de junh]] de [[1952]] |- bgcolor=#FF8C87 |rowspan=2|47 |rowspan=2|[[Gheorghe Gheorghiu-Dej]] |rowspan=2|[[Fichièr:Dej cropped.jpg|60px]] |rowspan=2| [[1901]] - [[1965]] | [[2 de junh]] de [[1952]] | [[28 de genièr]] de [[1953]] |rowspan=2| Partit comunista de Romania |- bgcolor=#FF8C87 | [[28 de genièr]] de [[1953]] | [[4 d'octobre]] de [[1955]] |- bgcolor=#FF8C87 |rowspan=2|48 |rowspan=2|[[Chivu Stoica]] |rowspan=2|[[Fichièr:Chivu Stoica.jpg|60px]] |rowspan=2|1908 - [[1975]] | [[4 d'octobre]] de [[1955]] | [[19 de març]] de [[1957]] |rowspan=2| Partit comunista de Romania |- bgcolor=#FF8C87 | [[20 de març]] de [[1957]] | [[20 de març]] de [[1961]] |- bgcolor=#FF8C87 |rowspan=5|49 |rowspan=5|[[Ion Gheorghe Maurer]] |rowspan=5|[[Fichièr:Ion Gheorghe Maurer.jpg|60px]] |rowspan=5|[[1902]] - [[2000]] | [[21 de març]] de [[1961]] | [[17 de març]] de [[1975]] |rowspan=5| Partit comunista de Romania |- bgcolor=#FF8C87 | [[18 de març]] de [[1965]] | [[20 d'agost]] de [[1965]] |- bgcolor=#FF8C87 | [[21 d'agost]] de [[1965]] | [[8 de decembre]] de [[1967]] |- bgcolor=#FF8C87 | [[9 de decembre]] de [[1967]] | [[12 de març]] de [[1969]] |- bgcolor=#FF8C87 | [[13 de març]] de [[1969]] | [[27 de febrièr]] de [[1974]] |- bgcolor=#FF8C87 |rowspan=2|50 |rowspan=2|[[Manea Mănescu]] |rowspan=2|[[Fichièr:Manea Manescu.jpg|60px]] |rowspan=2|[[1916]] - [[2009]] | [[27 de febrièr]] de [[1974]] | [[18 de març]] de [[1975]] |rowspan=2| Partit comunista de Romania |- bgcolor=#FF8C87 | [[18 de març]] de [[1975]] | [[30 de març]] de [[1979]] |- bgcolor=#FF8C87 |rowspan=2|51 |rowspan=2|[[Ilie Verdeţ]] |rowspan=2|[[Fichièr:Ilie Verdet.jpg|60px]] |rowspan=2|[[1925]] - [[2001]] | [[30 de març]] de [[1979]] | [[29 de març]] de [[1980]] |rowspan=2| Partit comunista de Romania |- bgcolor=#FF8C87 | [[29 de març]] de [[1980]] | [[20 de mai]] de [[1982]] |- bgcolor=#FF8C87 |rowspan=2|52 |rowspan=2|[[Constantin Dăscălescu]] |rowspan=2|[[Fichièr:Constantin Dascalescu.jpg|60px]] |rowspan=2| [[1923]] - [[2003]] | [[21 de mai]] de [[1982]] | [[28 de març]] de [[1985]] |rowspan=2| Partit comunista de Romania |- bgcolor=#FF8C87 | [[29 de març]] de [[1985]] | [[22 de decembre]] de [[1989]] |} == Republica Democratica de Romania (1989 fins a uèi) == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! # ! Nom ! Imatge ! Naissença-decès ! Començament del govèrn ! Fin de govèrn ! Partit |- bgcolor=#D7D9EA |rowspan=3|53 |rowspan=3|[[Petre Roman]] |rowspan=3|[[Fichièr:Petre Roman.jpg|60px]] |rowspan=3| [[1946]] - | [[26 de decembre]] de [[1989]] | [[16 d'octobre]] de [[1991]] |rowspan=3| FSN |- bgcolor=#D7D9EA | [[28 de junh]] de [[1990]] | [[30 d'abril]] de [[1991]] |- bgcolor=#D7D9EA | [[30 d'abril]] de [[1991]] | [[16 d'octobre]] de [[1991]] |- bgcolor=#D7D9EA |54 | [[Theodor Stolojan]] | [[Fichièr:Conventia PD-L 2013 - Theodor Stolojan (2).jpg|60px]] | [[1943]] - | [[16 d'octobre]] de [[1991]] | [[19 de novembre]] de [[1992]] | FSN |- bgcolor=#FFAEA5 |55 | [[Nicolae Văcăroiu]] | [[Fichièr:Nicolae Văcăroiu.jpg|60px]] | [[1943]] - | [[19 de novembre]] de [[1992]] | [[11 de decembre]] de [[1996]] | PDSR |- style="background:#E6E6AA" | 56 | [[Victor Ciorbea]] | [[Fichièr:Victor Ciorbea (1).JPG|60px]] | [[1954]] - | [[12 de decembre]] de [[1996]] | [[17 d'abril]] de [[1998]] | PNŢCD |- style="background:#E6E6AA" |— |''[[Gavril Dejeu]]'' (per interim) | [[Fichièr:Gavril Dejeu.PNG|60px]] | [[1932]] - | [[30 de març]] de [[1998]] | [[17 d'abril]] de [[1998]] | PNŢCD |- style="background:#E6E6AA" | 57 | [[Radu Vasile]] | [[Fichièr:Radu Vasile(2).tif|60px]] | [[1942]] - [[2013]] | [[17 d'abril]] de [[1998]] | [[22 de decembre]] de [[1999]] | PNŢCD |- bgcolor=#FFAEA5 |— | ''[[Alexandru Athanasiu]]'' (per interim) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[1955]] - | [[13 de decembre]] de [[1999]] | [[22 de decembre]] de [[1999]] | PSDR |- style="background:white" | 58 | [[Mugur Isărescu]] | [[Fichièr:Mugur Isărescu.jpg|60px]] | [[1949]] - | [[22 de decembre]] de [[1999]] | [[28 de decembre]] de [[2000]] | cap |- bgcolor=#FFAEA5 | 59 | [[Adrian Năstase]] | [[Fichièr:Adrian Năstase.jpg|60px]] | [[1950]] - | [[28 de decembre]] de [[2000]] | [[21 de decembre]] de [[2004]] | PSDR/PSD |- bgcolor=#FFAEA5 | — | ''[[Eugen Bejinariu]]'' (per interim) | [[Fichièr:Eugen Bejinariu 2014-03-17.jpg|60px]] | [[1959]] - | [[21 de decembre]] de [[2004]] | [[28 de decembre]] de [[2004]] | PSD |- bgcolor=#FFF89D |rowspan=2|60 |rowspan=2|[[Călin Popescu-Tăriceanu]] |rowspan=2|[[Fichièr:Călin Popescu-Tăriceanu at a government meeting.jpg|60px]] |rowspan=2|[[1952]] - | [[29 de decembre]] de [[2004]] | [[5 d'abril]] de [[2007]] |rowspan=2| PNL |- bgcolor=#FFF89D | [[5 d'abril]] de [[2007]] | [[22 de decembre]] de [[2008]] |- style="background:#ffddaa" |rowspan=2|61 |rowspan=2|[[Emil Boc]] |rowspan=2|[[Fichièr:BocSpeaking1.jpg|60px]] |rowspan=2| [[1966]] - | [[22 de decembre]] de [[2008]] | [[23 de decembre]] de [[2009]] |rowspan=2| PD-L |- style="background:#ffddaa" | [[23 de decembre]] de [[2009]] | [[6 de febrièr]] de [[2012]] |- | — | [[Cătălin Predoiu]] (''per interim'') | [[Fichièr:Cătălin Predoiu 2008.jpg|60px]] | [[1968]] - | [[6 de febrièr]] de [[2012]] | [[9 de febrièr]] de [[2012]] | ''cap'' |- | 62 | [[Mihai Răzvan Ungureanu]] | [[Fichièr:Mihai Răzvan Ungureanu (nov 2013) (cropped).JPG|60px]] | [[1968]] - | [[9 de febrièr]] de [[2012]] | [[7 de mai]] de [[2012]] | ''cap'' |- bgcolor=#FFAEA5 | 63 | [[Victor Ponta]] | [[Fichièr:Wiki ponta.jpg|60px]] | [[1972]] - | [[7 de mai]] de [[2012]] | [[5 de novembre]] [[2015]] | PSD |- | — | [[Sorin Cîmpeanu]] (''per interim'') | [[Fichièr:Sorin Grindeanu in Geneva - 2018 (25019917997) (cropped).jpg|60px]] | [[1968]] - | [[5 de novembre]] de [[2015]] | [[17 de novembre]] de [[2015]] | ''cap'' |- | 64 | [[Dacian Cioloș]] | [[Fichièr:Press Conference Strasbourg January 2020 (49384271242) (cropped).jpg|60px]] | [[1969]] - | [[17 de novembre]] de [[2015]] | [[4 de genièr]] de [[2017]] | ''cap'' |- bgcolor=#FFAEA5 | 65 | [[Sorin Grindeanu]] | [[Fichièr:Sorin Grindeanu, interview Feb 2015.jpg|60px]] | [[1973]] - | [[4 de genièr]] de [[2017]] | [[29 de junh]] de [[2017]] | PSD |- bgcolor=#FFAEA5 | 66 | [[Mihai Tudose]] | [[Fichièr:Mihai Tudose 2018.jpg|60px]] | [[1967]] - | [[29 de junh]] de [[2017]] | [[16 de genièr]] de [[2018]] | PSD |- bgcolor=#FFAEA5 | — | [[Mihai Fifor]] (''per interim'') | [[Fichièr:Mihai Fifor (cropped).jpg|60px]] | [[1970]] - | [[16 de genièr]] de [[2018]] | [[29 de genièr]] de [[2018]] | PSD |- bgcolor=#FFAEA5 | 67 | [[Viorica Dăncilă]] | [[Fichièr:Outgoing Romanian Council Presidency. (48298861301) (cropped).jpg|60px]] | [[1963]] - | [[16 de genièr]] de [[2018]] | [[4 de novembre]] de [[2019]] | PSD |- bgcolor=#FFF89D | 68 | [[Ludovic Orban]] | [[Fichièr:Ludovic Orban (cropped).jpg|60px]] | [[1963]] - | [[4 de novembre]] de [[2020]] | [[6 de decembre]] de [[2020]] | PNL |- bgcolor=#FFF89D | — | [[Nicolae Ciucă]] (''per interim'') | [[Fichièr:NicolaeCiuca 2019 (cropped).jpg|60px]] | [[1967]] - | [[6 de decembre]] de [[2020]] | [[23 de decembre]] de [[2020]] | PNL |- bgcolor=#FFF89D | 69 | [[Florin Cîțu]] | [[Fichièr:Florin Cîțu - jan 2020 (cropped).jpg|60px]] | [[1972]] - | [[2 de decembre]] de [[2020]] | [[25 de novembre]] de [[2021]] | PNL |- bgcolor=#FFF89D | 70 | [[Nicolae Ciucă]] | [[Fichièr:NicolaeCiuca 2019 (cropped).jpg|60px]] | [[1967]] - | [[25 de novembre]] de [[2021]] | [[12 de junh]] de [[2023]] | PNL |- bgcolor=#FFF89D | — | [[Cătălin Predoiu]] (''per interim'') | [[Fichièr:Catalin Predoiu (portrait crop).jpg|60px]] | [[1968]] - | [[12 de junh]] de [[2023]] | [[15 de junh]] de [[2023]] | PNL |- bgcolor=#FFAEA5 | 71 | [[Marcel Ciolacu]] | [[Fichièr:Marcel Ciolacu (18 January 2024) (cropped).jpg|60px]] | [[1967]] - | [[15 de junh]] de [[2023]] | [[6 de mai]] de [[2025]] | PSD |- bgcolor=#FFF89D | — | [[Cătălin Predoiu]] (''per interim'') | [[Fichièr:Catalin Predoiu (portrait crop).jpg|60px]] | [[1968]] - | [[6 de mai]] de [[2025]] | [[23 de junh]] de [[2025]] | PNL |- bgcolor=#FFF89D | 72 | [[Ilie Bolojan]] | [[Fichièr:Ilie Bolojan (16 April 2026) (cropped).jpg|60px]] | [[1969]] - | [[23 de junh]] de [[2025]] | [[20 d'octobre]] de [[2026]] | PNL |- style="background:white" | 73 | [[Luca Niculescu]] | [[Fichièr:First press conference of PM Luca Niculescu (cropped).jpg|60px]] | [[1971]] - | [[20 d'octobre]] de [[2026]] | uèi | cap |} == Vejatz tanben == * [[Lista dels presidents de Romania]] [[Categoria:Primièr ministre de Romania| ]] [[Categoria:Lista de caps de govèrn|Romania]] igatyzsoslll6hhp3wh4klylk8ldshp 0 68011 2511224 2508673 2026-10-21T14:58:32Z Ziv 56933 ([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg]] → [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]]) 2511224 wikitext text/x-wiki {{Cap d'estat o govèrn | Nom= Thomas Isidore Noël Sankara | Imatge= |Títol_politic= President | Nacion= de {{Burkina Faso}} |Periòde_govèrn1= [[4 d'agost]] de [[1983]] - [[15 d'octobre]] de [[1987]] |Predecessor1= [[Jean-Baptiste Ouédraogo]] |Successor1 = [[Blaise Compaoré]] | Periòde_govèrn2= |Jorn_Naissença= [[21 de decembre]] de [[1949]] |Luòc_Naissença= Yako, [[Burkina Faso]] |Jorn_Mòrt= [[15 d'octobre]] de [[1987]] | Luòc_Mòrt= [[Ouagadougou]], [[Burkina Faso]] | Maridat_amb= Mariam Sankara | Profession= militar (capitani) | Partit= }} '''Thomas Isidore Noël Sankara''', militar (capitani), foguèt [[president]] de [[Burkina Faso]] entre [[1983]] e [[1987]]. {{dinastia|color1=|color2=lightblue|abans= [[Jean-Baptiste Ouédraogo]] | aprèp = [[Blaise Compaoré]] | nom=[[Fichièr:Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg|50px]]<br />[[Lista dels presidents de Burkina Faso|President de Burkina Faso]]<br />[[1983]] - [[1987]]}} {{DEFAULTSORT:Sankara, Thomas}} [[Categoria:president de Burkina Faso]] [[Categoria:Naissença en 1949]] [[Categoria:Decès en 1987]] 9x4q7p5se2si2aidwwey5d9weqzod08 0 71179 2511251 2511203 2026-10-22T09:36:18Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2511251 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Volcan | nom=Puèi de Sancí | nom2=Puèi de la Crotz | imatge=Vue du puy de Sancy.JPG | legenda=Vista del Puèi de Sancí, pendís sud | altitud=1 886 | ref altitud= | massís=[[Massís Central|Massís Centrau]] | latitud=45/31/42/N | longitud=2/48/51/E | ref coord= | país=Occitània | país2= França | region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] | ligam region=[[Region francesa|Region]] | subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] | ligam subdivision=[[Departament francés|Departament]] | primièra ascension= | via= | edat=Fin de l'èra terciària | ròcas= | tipe=Estratovolcan | geolocalizacion=França }} Le '''Puèi de Sancí''' o le '''Puèi de la Crotz<ref>Vejatz la partida ''Toponimia'' dins l'article.</ref>''' (en francés ''le Puy de Sancy'') es un [[volcan]] tuat situat dins le [[Massís Central|Massís Centrau]], dins le departament del [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]]. Es situat a 35 quilomètres elh sud-oèst de [[Clarmont-Ferrand]]. Es la cima mai nauta del [[Massís Central|Massís Centrau]] embei 1&nbsp;886 mètres. Es un ancian [[volcan]] de tipe [[estratovolcan]] qu'apareguèt fai près de {{formatnum:220000}} ans. Dos torrents an lor fònt elh Puèi de la Crotz: ''Dòr'' a 1 680 mètres d'altitud, e ''Donha'' a 1 640 mètres d'altitud, e se rejonhon a 1 370 mètres d'altitud per faire nàisser le grand riu de [[Dordonha (aiga)|Dordonha]]<ref>Carte IGN 2432 ET au 1/25 000.</ref>. ==Toponimia== * '''''Le Puèi de Sancí''''' (embei de variacions coma '''''L<u>o</u> Puèi de San<u>t Circ</u>'''''...), que se pronóncia en [[occitan]] [[auvernhat]] [lə pe də sã ˈʃi], [lə pɸɥi də sɛ̃ˈʃə]<ref>Collectatge IEO 63. Dins los parlars de vèrs [[Picharanda]] e [[Orsinas]].</ref> o enquèra [lu ˈpɥej de saⁿˈʃi]<ref>En auvernhat central e meridional.</ref>, es una forma atestada: se tròba le tipe ''Sancí'' dins le diccionari occitan de [[Frederic Mistral]], [[Lou Tresor dóu Felibrige|''Lo Tresaur dau Felibritge (Lou Tresor dóu Felibrige)'']] [https://www.lexilogos.com/provencal/felibrige.php?q=sanci (tòme II, p. 840)] e dins la ''[https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/puei-de-sanci Gran Enciclopèdia Catalana]''. A partir de 1786, es apelat en [[francés]] ''le puy de Sancy'', tanben ''pic de Sancy'' en 1801, ''puy Sancy'' en 1823 e ''mont Sancy'' en 1840... ''Sancy'' es una grafia francizada de la forma occitana ''Sancí''. Se podriá tractar d'una prononciacion locala [sã ˈʃi] que representariá a l'origina ''Sant Sixt'' o ''Sant Circ'' segon las ipotèsis de [[Piare Bonaud]] dins la revista ''Bisa Nèira ([[Nòrma bonaudiana|Bïzà Neirà]])'' (nº 121, p. 4, 2004). # L'ipotèsi de ''Sancí'' venent de ''Sant Circ'' repren una suposicion de [[Beneset Vidal|Benezet Vidal]] (Benoît Vidal) dins ''L'Auvergne littéraire, artistique et historique'' (nº 97, 1939). Pas luenh dau puèi, una glèisa es citada en 1096 coma ''ecclesiam sanctorum martyrum Cyrici et Julite'': en aquel cas le [[latin]] ''Cyrici'' (cas genitiu) o ''Cyricus'' (cas nominatiu) correspondriá ben embei ''Sant Circ''. # L'ipotèsi de ''Sancí'' venent de la fèsta de ''Sant Sixt'' se basa maitot sus d'arguments interessants. La fèsta de Sant Sixt se celèbra le 6 d'aost. Marcava autres còps la data d'un important pelegrinatge a la cima de la montanha ente anavan los abitants de las comunas vesinas, especialament los parrochians de [[Sant Donat (Puèi de Doma)|Sant Donat]] que Sant Sixt n'es le patron. Dins aquesta ipotèsi, la forma occitana locala qu'es en circulacion, ''Sancí'' [sã ˈʃi], representariá ''Sant Sixt'' pusliau que ''Sant Circ''. * '''''Le Puei de la Crotz''''' es encara una forma viva en [[occitan]] [[auvernhat]]: trobèm le tipe [pe də la kʁu] dins la revista ''Parlem!'' nº 53, p. 18[https://web.archive.org/web/20190524085435/https://www.macarel.net/files/parlem/Parlem_2-053.pdf] e dins un collectatge de l'IEO 63, dins le parlar de [[Picharanda]]. Jusca elh sègle XIX, le nom ''le'' ''Puèi de la Crotz'' èra d'usatge generau en rason d'una crotz de fèrre monumentala situada a sa cima. * N'i a que supausan que ''le Mont Dòr'' seriá maitot un nom istoric del puèi. A la fin de la Nauta Edat Mejana, elh pè del puèi, se trobava, citada en 955-985, un domeni presentat coma quò en [[latin]]: ''cortem ... que vocatur Monteaurum'', valent a dire, l'actuala viala de [[Boenhs]]. Pendent tota la Nauta Edat Mejana e l'[[Ancian Regim]], le suc se seriá ''«Mondor» o'' ''«Mont Dor»'', del nom del domeni de la Nauta Edat Mejana. ==Referéncias== <references /> [[Categoria:Montanha d'Occitània]] [[Categoria:Montanha del Massís Central]] [[Categoria:Massís Central]] [[Categoria:Punt culminant]] {{Portal Auvèrnhe}} 0k53vurrgszb9jyy0haaqgrn6t04grh 0 97482 2511244 2174657 2026-10-22T07:12:06Z Briantin de Montrei 37340 Supression de la mala traduccion d'Apertium. Adicion d'una imatge del borg. 2511244 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=bre | nomcomuna=Tourig | nomcomuna2=Thourie | imatge=Thourie (35) Le Bourg vu du cimetière.jpg | descripcion=Lo borg de Tourig vist del cementèri. | lògo=cap | escut=cap | escais= | region ist ={{Bretanha}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Felger|Felger]] | canton= [[Canton de Retiers|Retiers]] | insee =35335 | sitweb= | cp =35134 | cònsol =Daniel Bordier | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Thourisien, Thourisienne (en [[francés]]) | longitud=-1.47972222222 | latitud=47.855 | alt mini =34 | alt mej =56 | alt maxi =97 | km² =24.04 }} '''Tourig''' en [[breton]] ('' Thourie'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Ille et Vilaine]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]]. == Geografia == == Istòria == == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=35335 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Daniel Bordier|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=35335 |1793=1060 |1800=939 |1806=958 |1821=1125 |1831=1047 |1836=1217 |1841=1123 |1846=1200 |1851=1304 |1856=1212 |1861=1282 |1866=1315 |1872=1368 |1876=1349 |1881=1354 |1886=1352 |1891=1302 |1896=1314 |1901=1226 |1906=1160 |1911=1102 |1921=1004 |1926=1012 |1931=992 |1936=1014 |1946=1009 |1954=969 |1962=913 |1968=828 |1975=690 |1982=591 |1990=501 |1999=526 |2004= |2005= |2006= 660 |2007= 671 |2008=684 |2009=696 |cassini=37566 |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == == Ligams extèrnes == ==Nòtas== <references/> {{Portal Bretanha}} {{Comunas de| insee =35335 }} [[Categoria:Comuna de Bretanha]] [[Categoria:Comuna d'Ille et Vilaine]] 9oqx2ctyg96khe0rj0d80bh7axvlu6x 2511245 2511244 2026-10-22T07:23:45Z Briantin de Montrei 37340 Mesa a jorn dels elegits. 2511245 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=bre | nomcomuna=Tourig | nomcomuna2=Thourie | imatge=Thourie (35) Le Bourg vu du cimetière.jpg | descripcion=Lo borg de Tourig vist del cementèri. | lògo=cap | escut=cap | escais= | region ist ={{Bretanha}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Felger|Felger]] | canton= [[Canton de Retiers|Retiers]] | insee =35335 | sitweb= | cp =35134 | cònsol =Daniel Bordier | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Thourisien, Thourisienne (en [[francés]]) | longitud=-1.47972222222 | latitud=47.855 | alt mini =34 | alt mej =56 | alt maxi =97 | km² =24.04 }} '''Tourig''' en [[breton]] (''Thourie'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Ille et Vilaine]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]]. == Geografia == == Istòria == == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=35335 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]]<ref>{{Lien web|url= https://www.ouest-france.fr/bretagne/thourie-35134/le-maire-daniel-bordier-presente-sa-liste-bien-vivre-thourie-1949684 |titre= Le maire Daniel Bordier présente sa liste Bien vivre à Thourie |éditeur= ''[[Ouest-France]]'' |site= ouest-france.fr |consulté le= 10 janvier 2016 }}.</ref> |Fin= [[2032]] |Identitat=Daniel Bordier<ref>« [https://www.ouest-france.fr/municipales-thourie-second-mandat-pour-daniel-bordier-2084843 Municipales à Thourie. Second mandat pour Daniel Bordier] », [[Ouest-France]], 4 avril 2014.</ref>|Partit= [[divèrs drecha|DVD]]-[[Los Republicans (partit francés)|LR]]<ref>{{Lien web |auteur1=Rédaction Vitré |titre=Législatives. Des maires apportent leur soutien à Isabelle Le Callennec, députée sortante de Vitré |url=https://actu.fr/bretagne/vitre_35360/legislatives-maires-apportent-leur-soutien-isabelle-callennec-deputee-sortante-vitre_4414531.html |site=actu.fr |date=06-06-2017 |consulté le=6 septembre 2026}}.</ref> |Qualitat= Formator tecnic retirat.<br/><small>Relegit en 2014, 2020 e 2026</small> }} {{Elegit |Debuta= març de 1989 |Fin= març de 2008 |Identitat= Bernard Guérif |Partit= [[divèrs drecha|DVD]] |Qualitat= Quadre technico-comercial retirat}} {{Elegit |Debuta= octobre de 1947 |Fin= març de 1989 |Identitat= Henri Verron |Partit= |Qualitat= Retirat}} {{Elegit |Debuta= ca. 1935 |Fin= |Identitat= ''M.'' Lorée |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= junh de 1925 |Identitat= [[Auguste Pavie]] |Partit= |Qualitat= Explorator e diplomata<br><small>Defuntat en foncion</small> }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=35335 |1793=1060 |1800=939 |1806=958 |1821=1125 |1831=1047 |1836=1217 |1841=1123 |1846=1200 |1851=1304 |1856=1212 |1861=1282 |1866=1315 |1872=1368 |1876=1349 |1881=1354 |1886=1352 |1891=1302 |1896=1314 |1901=1226 |1906=1160 |1911=1102 |1921=1004 |1926=1012 |1931=992 |1936=1014 |1946=1009 |1954=969 |1962=913 |1968=828 |1975=690 |1982=591 |1990=501 |1999=526 |2004= |2005= |2006= 660 |2007= 671 |2008=684 |2009=696 |cassini=37566 |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == == Ligams extèrnes == ==Nòtas== <references/> {{Portal Bretanha}} {{Comunas de| insee =35335 }} [[Categoria:Comuna de Bretanha]] [[Categoria:Comuna d'Ille et Vilaine]] cb4ct3suntg7owuac47v93i3pbnfbxt 2511246 2511245 2026-10-22T07:28:38Z Briantin de Montrei 37340 /* Administracion */ 2511246 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=bre | nomcomuna=Tourig | nomcomuna2=Thourie | imatge=Thourie (35) Le Bourg vu du cimetière.jpg | descripcion=Lo borg de Tourig vist del cementèri. | lògo=cap | escut=cap | escais= | region ist ={{Bretanha}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Felger|Felger]] | canton= [[Canton de Retiers|Retiers]] | insee =35335 | sitweb= | cp =35134 | cònsol =Daniel Bordier | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Thourisien, Thourisienne (en [[francés]]) | longitud=-1.47972222222 | latitud=47.855 | alt mini =34 | alt mej =56 | alt maxi =97 | km² =24.04 }} '''Tourig''' en [[breton]] (''Thourie'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Ille et Vilaine]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]]. == Geografia == == Istòria == == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=35335 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]]<ref>{{Ligam web|url= https://www.ouest-france.fr/bretagne/thourie-35134/le-maire-daniel-bordier-presente-sa-liste-bien-vivre-thourie-1949684 |títol= Le maire Daniel Bordier présente sa liste Bien vivre à Thourie |editor= ''[[Ouest-France]]'' |site= ouest-france.fr |consulta= 10 de genièr de 2016 |lenga=fr }}.</ref> |Fin= [[2032]] |Identitat=Daniel Bordier<ref> « [https://www.ouest-france.fr/municipales-thourie-second-mandat-pour-daniel-bordier-2084843 Municipales à Thourie. Second mandat pour Daniel Bordier] » (en francés), [[Ouest-France]], 4 d'abril de 2014.</ref>|Partit= [[divèrs drecha|DVD]]-[[Los Republicans (partit francés)|LR]]<ref>{{Ligam web |autor1=Rédaction Vitré |títol=Législatives. Des maires apportent leur soutien à Isabelle Le Callennec, députée sortante de Vitré |url=https://actu.fr/bretagne/vitre_35360/legislatives-maires-apportent-leur-soutien-isabelle-callennec-deputee-sortante-vitre_4414531.html |site=actu.fr |data=06-06-2017 |consulta=6 de setembre de 2026 |lenga=fr}}.</ref> |Qualitat= Formator tecnic retirat.<br/><small>Relegit en 2014, 2020 e 2026</small> }} {{Elegit |Debuta= març de 1989 |Fin= març de 2008 |Identitat= Bernard Guérif |Partit= [[divèrs drecha|DVD]] |Qualitat= Quadre technico-comercial retirat}} {{Elegit |Debuta= octobre de 1947 |Fin= març de 1989 |Identitat= Henri Verron |Partit= |Qualitat= Retirat}} {{Elegit |Debuta= ca. 1935 |Fin= |Identitat= ''M.'' Lorée |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= junh de 1925 |Identitat= [[Auguste Pavie]] |Partit= |Qualitat= Explorator e diplomata<br><small>Defuntat en foncion</small> }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=35335 |1793=1060 |1800=939 |1806=958 |1821=1125 |1831=1047 |1836=1217 |1841=1123 |1846=1200 |1851=1304 |1856=1212 |1861=1282 |1866=1315 |1872=1368 |1876=1349 |1881=1354 |1886=1352 |1891=1302 |1896=1314 |1901=1226 |1906=1160 |1911=1102 |1921=1004 |1926=1012 |1931=992 |1936=1014 |1946=1009 |1954=969 |1962=913 |1968=828 |1975=690 |1982=591 |1990=501 |1999=526 |2004= |2005= |2006= 660 |2007= 671 |2008=684 |2009=696 |cassini=37566 |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == == Ligams extèrnes == ==Nòtas== <references/> {{Portal Bretanha}} {{Comunas de| insee =35335 }} [[Categoria:Comuna de Bretanha]] [[Categoria:Comuna d'Ille et Vilaine]] bjrybtvc7b2x0r9svuq9qurtvzr9ng5 2511247 2511246 2026-10-22T07:29:08Z Briantin de Montrei 37340 2511247 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=bre | nomcomuna=Tourig | nomcomuna2=Thourie | imatge=Thourie (35) Le Bourg vu du cimetière.jpg | descripcion=Lo borg de Tourig vist del cementèri. | lògo= | escut= | escais= | region ist ={{Bretanha}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Felger|Felger]] | canton= [[Canton de Retiers|Retiers]] | insee =35335 | sitweb= | cp =35134 | cònsol =Daniel Bordier | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Thourisien, Thourisienne (en [[francés]]) | longitud=-1.47972222222 | latitud=47.855 | alt mini =34 | alt mej =56 | alt maxi =97 | km² =24.04 }} '''Tourig''' en [[breton]] (''Thourie'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Ille et Vilaine]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]]. == Geografia == == Istòria == == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=35335 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]]<ref>{{Ligam web|url= https://www.ouest-france.fr/bretagne/thourie-35134/le-maire-daniel-bordier-presente-sa-liste-bien-vivre-thourie-1949684 |títol= Le maire Daniel Bordier présente sa liste Bien vivre à Thourie |editor= ''[[Ouest-France]]'' |site= ouest-france.fr |consulta= 10 de genièr de 2016 |lenga=fr }}.</ref> |Fin= [[2032]] |Identitat=Daniel Bordier<ref> « [https://www.ouest-france.fr/municipales-thourie-second-mandat-pour-daniel-bordier-2084843 Municipales à Thourie. Second mandat pour Daniel Bordier] » (en francés), [[Ouest-France]], 4 d'abril de 2014.</ref>|Partit= [[divèrs drecha|DVD]]-[[Los Republicans (partit francés)|LR]]<ref>{{Ligam web |autor1=Rédaction Vitré |títol=Législatives. Des maires apportent leur soutien à Isabelle Le Callennec, députée sortante de Vitré |url=https://actu.fr/bretagne/vitre_35360/legislatives-maires-apportent-leur-soutien-isabelle-callennec-deputee-sortante-vitre_4414531.html |site=actu.fr |data=06-06-2017 |consulta=6 de setembre de 2026 |lenga=fr}}.</ref> |Qualitat= Formator tecnic retirat.<br/><small>Relegit en 2014, 2020 e 2026</small> }} {{Elegit |Debuta= març de 1989 |Fin= març de 2008 |Identitat= Bernard Guérif |Partit= [[divèrs drecha|DVD]] |Qualitat= Quadre technico-comercial retirat}} {{Elegit |Debuta= octobre de 1947 |Fin= març de 1989 |Identitat= Henri Verron |Partit= |Qualitat= Retirat}} {{Elegit |Debuta= ca. 1935 |Fin= |Identitat= ''M.'' Lorée |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= junh de 1925 |Identitat= [[Auguste Pavie]] |Partit= |Qualitat= Explorator e diplomata<br><small>Defuntat en foncion</small> }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=35335 |1793=1060 |1800=939 |1806=958 |1821=1125 |1831=1047 |1836=1217 |1841=1123 |1846=1200 |1851=1304 |1856=1212 |1861=1282 |1866=1315 |1872=1368 |1876=1349 |1881=1354 |1886=1352 |1891=1302 |1896=1314 |1901=1226 |1906=1160 |1911=1102 |1921=1004 |1926=1012 |1931=992 |1936=1014 |1946=1009 |1954=969 |1962=913 |1968=828 |1975=690 |1982=591 |1990=501 |1999=526 |2004= |2005= |2006= 660 |2007= 671 |2008=684 |2009=696 |cassini=37566 |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == == Ligams extèrnes == ==Nòtas== <references/> {{Portal Bretanha}} {{Comunas de| insee =35335 }} [[Categoria:Comuna de Bretanha]] [[Categoria:Comuna d'Ille et Vilaine]] ciljfj87mxfzudxk4wzkp77ojbl7jl6 2511248 2511247 2026-10-22T07:30:01Z Briantin de Montrei 37340 /* Administracion */ 2511248 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=bre | nomcomuna=Tourig | nomcomuna2=Thourie | imatge=Thourie (35) Le Bourg vu du cimetière.jpg | descripcion=Lo borg de Tourig vist del cementèri. | lògo= | escut= | escais= | region ist ={{Bretanha}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Felger|Felger]] | canton= [[Canton de Retiers|Retiers]] | insee =35335 | sitweb= | cp =35134 | cònsol =Daniel Bordier | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Thourisien, Thourisienne (en [[francés]]) | longitud=-1.47972222222 | latitud=47.855 | alt mini =34 | alt mej =56 | alt maxi =97 | km² =24.04 }} '''Tourig''' en [[breton]] (''Thourie'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Ille et Vilaine]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]]. == Geografia == == Istòria == == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=35335 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]]<ref>{{Ligam web|url= https://www.ouest-france.fr/bretagne/thourie-35134/le-maire-daniel-bordier-presente-sa-liste-bien-vivre-thourie-1949684 |títol= Le maire Daniel Bordier présente sa liste Bien vivre à Thourie |editor= ''[[Ouest-France]]'' |site= ouest-france.fr |consulta= 10 de genièr de 2016 |lenga=fr }}.</ref> |Fin= [[2032]] |Identitat=Daniel Bordier<ref> « [https://www.ouest-france.fr/municipales-thourie-second-mandat-pour-daniel-bordier-2084843 Municipales à Thourie. Second mandat pour Daniel Bordier] » (en francés), [[Ouest-France]], 4 d'abril de 2014.</ref>|Partit= [[divèrs drecha|DVD]]-[[Los Republicans (partit francés)|LR]]<ref>{{Ligam web |autor1=Rédaction Vitré |títol=Législatives. Des maires apportent leur soutien à Isabelle Le Callennec, députée sortante de Vitré |url=https://actu.fr/bretagne/vitre_35360/legislatives-maires-apportent-leur-soutien-isabelle-callennec-deputee-sortante-vitre_4414531.html |site=actu.fr |data=06-06-2017 |consulta=6 de setembre de 2026 |lenga=fr}}.</ref> |Qualitat= Formator tecnic retirat.<br/><small>Reelegit en 2014, 2020 e 2026</small> }} {{Elegit |Debuta= març de 1989 |Fin= març de 2008 |Identitat= Bernard Guérif |Partit= [[divèrs drecha|DVD]] |Qualitat= Quadre technico-comercial retirat}} {{Elegit |Debuta= octobre de 1947 |Fin= març de 1989 |Identitat= Henri Verron |Partit= |Qualitat= Retirat}} {{Elegit |Debuta= ca. 1935 |Fin= |Identitat= ''M.'' Lorée |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= junh de 1925 |Identitat= [[Auguste Pavie]] |Partit= |Qualitat= Explorator e diplomata<br><small>Defuntat en foncion</small> }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=35335 |1793=1060 |1800=939 |1806=958 |1821=1125 |1831=1047 |1836=1217 |1841=1123 |1846=1200 |1851=1304 |1856=1212 |1861=1282 |1866=1315 |1872=1368 |1876=1349 |1881=1354 |1886=1352 |1891=1302 |1896=1314 |1901=1226 |1906=1160 |1911=1102 |1921=1004 |1926=1012 |1931=992 |1936=1014 |1946=1009 |1954=969 |1962=913 |1968=828 |1975=690 |1982=591 |1990=501 |1999=526 |2004= |2005= |2006= 660 |2007= 671 |2008=684 |2009=696 |cassini=37566 |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == == Ligams extèrnes == ==Nòtas== <references/> {{Portal Bretanha}} {{Comunas de| insee =35335 }} [[Categoria:Comuna de Bretanha]] [[Categoria:Comuna d'Ille et Vilaine]] 5f3n4qamyjo94nlvgn68wslsdxl36dc 0 102259 2511236 2423074 2026-10-22T00:23:27Z Kontributor 2K 52367 2511236 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Ronha | nom2 = ''Rognes'' | imatge = La digue du Moulin du Rossignol.jpg|290px | descripcion = La paissièra dau molin dau Rossinhòu | lògo = cap|150px | escut = Blason fr Rognes (Bouches-du-Rhône).svg | escais = | region ist = {{Provença}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment d'Ais de Provença|Ais de Provença]] | canton = de [[Pelissana|Peliçana]], <small>ancianament de [[Canton de Lambesc|Lambesc]]</small> | intercom = [[Metropòli d'Ais Marselha Provença]] SIREN 200054807 ([[Territòri dau País d'Ais|País d'Ais]]) | insee = 13082 | sitweb = | cp = 13840 | cònsol = Jean-François Corno | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = ''Rognens, Rognenques'' <br/>(en [[francés]]) | latitud = 43.6644736842 | longitud = 5.3467543860 | alt mej = 324 | alt mini = 160 | alt maxi = 501 | km² = 58.32 }} '''Ronha''' ò '''Ronhas''' (''Rognes'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Provença|provençala]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dei [[Bocas de Ròse]] e la [[regions francesas|region]] de [[Provença-Aups-Còsta d'Azur]]. Se tròba a l'èst de [[Lambesc]] e a 21 km au nòrd-oèst d'[[Ais de Provença]]. Fondada a l'entorn d'un castèu durant la segonda mitat de l'[[Edat Mejana]], es un vilatge [[agricultura|agricòla]] e [[periurbanisme|periurban]]. == Toponimia == Las fòrmas ancianas son ''de Rognas'' en 1092, ''de Roinas'', en 1118, ''de Ronhis'', en 1351. ''Ronhas'' vendriá d'un nom [[latin]] d'òme, ''Rŭnius'' o ''Ronius'', ''villa'' sosentendut (Dauzat e Rostaing), ''Runnius'' (los Féniés) <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 572</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 142</ref>. Ronhas èra donc probablament una anciana granda proprietat [[Antiquitat|antica]] qu'aviá per mèstre ''Rŭnius'', ''Ronius'' ò ''Runnius''. == Geografia == [[Fichièr:Basalt dau volcan de Bèuluòc.png|thumb|left|[[Basalt]] dau [[volcan de Bèuluòc]].]] Ronha se situa sus lo pendís septentrionau de la cadena de [[Trevaressa]] e son territòri descend vèrs la vau de [[Durença]] qu'es situada au nòrd dau [[vilatge]]. Lei cimas pus autas se tròban donc dins lo sud onte certanei còlas passan 400 m d'[[altitud]] amb un maximom a 501 m. La [[selva|seuva]] [[seuva mediterranèa|mediterranèa]] e lei zònas [[agricultura|agricòlas]], principalament de [[vinha]]s, dominan lo païsatge. Ges de [[riu]] important passa sus lo territòri de Ronha. Lo [[clima]] es de tipe [[clima mediterranèu|mediterranèu]]. Au nivèu [[geologia|geologic]], la particularitat dau vilatge es lo [[volcan de Bèuluòc]], situat au sud-èst, qu'es l'unic [[volcan]] present dins lei [[Bòcas dau Ròse]]. De tipe [[maar]], foguèt actiu i a 18,2 milions d'ans. Fòrça usat per l'[[erosion]], l'edifici principau a quasi disparegut. Pasmens, de jaç de [[ròca volcanica|ròcas volcanicas]] ([[basalt]]...) son visiblas sus una zòna de 2 a 3 km². == Istòria == [[Fichièr:Ronha - Roïnas après lo tèrratrem de 1909.png|thumb|left|Roïnas de Ronha apèrs lo [[Tèrratremol de Lambesc de 1909|tèrratrem de 1909]].]] Lei traças de preséncia umana pus vièlhas identificadas sus lo territòri de Ronha datan de l'[[Antiquitat]]. Après la conquista romana de la region, de construccions foguèron edificadas sus la còla dau Fossat, benlèu en liame amb lei [[peiriera]]s esplechadas a aqueu periòde. Pasmens, l'[[istòria]] dau territòri es mau coneguda fins a la fin de l'[[Edat Mejana]]. D'efiech, au sègle XIV, plusors senhors de Ronha son mencionats dins de documents ([[Ricavi d'Alamanon]], [[Pèire d'Alamanon]]...). Membre d'un [[Ostau d'Alamanon|ostau poderós]] dins aquela partida de [[Provença]], ocupèron una plaça importanta dins la noblesa dau [[Comtat de Provença|Comtat]]. En particular, Ricavi e Pèire foguèron nomats [[amirau de Provença]]. Au sègle XVI, lo vilatge passèt dins lo domeni de l'[[Ostau d'Agoult]]. Demorèt un centre agricòla pron important per aver de cònsols. A la [[Revolucion Francesa]], la populacion recensada foguèt de {{formatnum:1919}} abitants. Declinèt lentament en causa de l'[[exòde rurau]]. Lo [[Tèrratremol de Lambesc de 1909|tèrratrem de 1909]] agravèt la situacion car Ronha faguèt partida dei vilatges pus tocats per la [[catastròfa naturala|catastròfa]] amb 14 [[mòrt]]s. Ansin, après la [[Premiera Guèrra Mondiala]], la populacion aviá demenit fins a un minimom de 918 estatjants en [[1921]]. Après un lòng periòde d'estagnacion, lo desvolopament dei zònas periurbanas situadas a l'entorn d'[[Ais de Provença|Ais]] entraïnèt una aumentacion rapida de la populacion que passèt de {{formatnum:1183}} abitants en [[1968]] a {{formatnum:4518}} en [[2006]]. Dempuei aquela data, la demografia sembla de s'estabilizar. == Cultura == Una part significativa dau patrimòni culturau de Ronha foguèt destrucha per lo [[Tèrratremol de Lambesc de 1909|tèrratrem de 1909]], especialament dins lo quartier istoric dau Fossat. Pasmens, leis edificis pus solids an subreviscut coma la glèisa dau vilatge (bastida en [[1607]]) e doas capèlas. Lo territòri comuna assosta tanben lei rèstas d'un mausolèu roman dau sègle II apC, lei roïnas dau castèu medievau (destruch en [[1595]]) e un castèu de la fin dau sègle XVIII. Au nivèu [[gastronomia|gastronomic]], Ronha es una zòna de produccion de [[rabassa]] e, subretot, de [[vin]] ([[còstas d'Ais de Provença]]). == Annèxas == === Liames intèrnes === * [[Còstas d'Ais de Provença]]. * [[Volcan de Bèuluòc]]. === Personalitats liadas a la comuna === * [[Jules Mougin|Mougin (Jules)]], [[poesia|poèta]] dau sègle XX. * [[Antòni Pagi|Pagi (Antòni)]], [[istòria|istorian]] e [[religion|religiós]] dau sègle XVII. === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' Les Amis du Vieux Rognes, ''Rognes. Le Temps Retrouvé'', Equinoxe, 1997. * '''[[anglés|(en)]]''' Emmanuel Baroux, Nicola Alessandro Pino, Gianluca Valensise, Oona Scotti e Marc E. Cushing, « Source parameters of the 11 June 1909, Lambesc (Provence, southeastern France) earthquake: A reappraisal based on macroseismic, seismological, and geodetic observations », ''Journal of Geophysical Research'', vol. 108, B9, 30 de setembre de 2003. * '''[[francés|(fr)]]''' Simonne Gueirard, « Le « volcan » de Beaulieu, pres Rognes (Bouches-du-Rhone) », ''Bulletin de la Société Géologique de France'', (7), VI, 1964, pp. 443–455. * '''[[francés|(fr)]]''' Marie Taÿ, ''Monographie du village de Rognes'', 1883. === Nòtas e referéncias === <references/> {{Portal Provença}} {{Comunas dei Bocas de Ròse}} [[Categoria:Comuna dei Bocas de Ròse]] [[Categoria:Comuna de Provença]] hbvj9nwvtrqsydra8ymmqgg2xuorwkz 0 105685 2511223 2292260 2026-10-21T13:33:53Z Ziv 56933 ([[c:GR|GR]]) [[File:Mougon1.jpg]] → [[File:Pont de Pigerat sur le Lambon à Mougon.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise and not just a meaningless one word name 2511223 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna= | nomcomuna2=Mougon | imatge=Blason ville fr Mougon 79.svg | descripcion= | lògo=cap | escut= Blason ville fr Mougon 79.svg | escais= | region ist ={{Peitau}} | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Niort|Niort]] | canton=[[Canton de Celles-sur-Belle|Celles-sur-Belle]] | insee =79185 | sitweb= | cp =79370 | cònsol =Nicole Lahmiti | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Mougonais, Mougonaises (en [[francés]]) |alt mej= |longitud=-0.286111 |latitud=46.294724 | alt mini =44 | alt mej = | alt maxi =131 | km² =21.29 }} '''Mougon''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Peitau|peitavina]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Doas Sèvras]] e la [[regions francesas|region]] de [[Peitau-Charantas]]. ==Geografia== <gallery> Image:Pont de Pigerat sur le Lambon à Mougon.jpg|Paysage de Mougon - Bord du Lambon à Montaillon Image:Mougon2.jpg|Paysage de Mougon - Côté plaine Image:Mougon_Vuduciel.jpg|Vue aérienne N&B du bourg de Mougon au début des années 90 </gallery> {{message galerie}} '''Communes limitrophes :''' {{Localisation ville |ville nord=[[Fressines]] |Nord-Est=[[Aigonnay]] |ville ouest=[[Vouillé (Deux-Sèvres)|Vouillé]] |ville principale=Mougon (79) |ville est=[[Thorigné (Deux-Sèvres)|Thorigné]] |ville sud=[[Prahecq]] |Sud-Est=[[Sainte-Blandine (Deux-Sèvres)|Sainte-Blandine]] }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son, per lhuec: * - ''<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/XXXXXXXXX|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=79185 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Nicole Lahmiti|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=79185 |1793=996 |1800=1147 |1806=997 |1821=1083 |1831=1160 |1836=1170 |1841=1201 |1846=1256 |1851=1330 |1856=1401 |1861=1335 |1866=1336 |1872=1330 |1876=1413 |1881=1377 |1886=1382 |1891=1390 |1896=1356 |1901=1342 |1906=1332 |1911=1311 |1921=1187 |1926=1180 |1931=1146 |1936=1124 |1946=1113 |1954=1077 |1962=1081 |1968=1054 |1975=1127 |1982=1199 |1990=1358 |1999=1511 |2004= |2005= |2006=1 765 |2007=1 841 |2008=1 918 |2009=1 994 |cassini=24164 |senscomptesdobles=1962}} ==Lhuecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams internes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Comunas}} {{Comunas de las Doas Sèvras}} [[Categoria:Comuna de Peitau]] [[Categoria:Comuna de las Doas Sèvras]] tmdlpomrc3qpv4f4awd3pv4sb59zw7v 0 120442 2511258 2082341 2026-10-22T11:40:55Z Kontributor 2K 52367 2511258 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=otramar | nomcomuna= Nomea | nomcomuna2= Nouméa | imatge= Noumea centre 1402561139 375c811796 o.jpg | descripcion= Vista de Port-Moselle, de la Catedrala e del centre-vila | lògo= | escut= Blason ville Nouméa (Nouvelle-Calédonie).svg | escais= | region ist = | parçan= | insee = 98818 | cp = 98800 | cònsol = [[Jean Lèques]] | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Nouméen(s), Nouméenne(s) (en [[francés]]) | longitud= 166.4580 | latitud= -22.2758 | alt mini = 0 | alt mej = | alt maxi = 168 | km² = 45 }} '''Nomea''' (en [[numee]]: ''Numea'', en [[francés]]: ''Nouméa'') es una [[Comuna francesa|comuna]] [[otramar|ultramarina]] administrada per la [[collectivitat d'otramar]] de [[Nòva Caledònia]] ([[Província Sud (Nòva Caledònia)|Província Sud]]) == Geografia == {{...}} == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 98818 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= [[Jean Lèques]]|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 98818 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2005= |2006= |2007= |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == == Ligams extèrnes == == Nòtas == <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 98818 }} [[Categoria:Comuna de la Nòva Caledònia]] 6g690nb1z0pfbun8xjek6pr71s3rhlg 0 138778 2511256 2486799 2026-10-22T10:52:18Z ~2026-56326-52 65770 /* */ 2511256 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila |carta= |nom= 부산 |nom2=Busan |blason= Symbol of Busan (2023–).svg |bandièra= |nom de division1=País |division1={{Corèa del Sud}} |títol autoritat= prefècte |autoritat= |nom de division2= |division2= |títol autoritat2= |cp= |mapa=South Korea-Busan.svg |imatge de mapa= |latitud= 35° 6′ 0″ N |longitud= 129° 2′ 0″ E |estatut= |altitud= |altmax = |populacion= 3 525 913 |annada-pop=[[2014]] |superfícia= |sits-toristics= |divèrs= |imatge= Busan montage.png |talha imatge= |legenda=. |url= [http://english.busan.go.kr/ busan.go.kr] |imatgeloc= }} '''Busan''' ([[hangeul]]:부산; [[hanja]]: 釜山;prononciat en [[corean]]: /pusʰan/), oficialament '''Ciutat metropolitana de Busan '''), es la segonda pus granda vila de [[Corèa del Sud]] aprèp [[Seol]], amb una populacion d'aperaquí 3.6 milions d'abitants. La populacion de l'aira metropolitana, qu'inclutz las vilas vesinas de [[Gimhae]] e [[Yangsan]], es d'aperaquí 4.6 milions. Es situada dins la region de [[Yeongnam]], al extrèm sud-èst de la peninsula de [[Corèa]] en riba de la [[Mar de Japon]]. La vila es un centre per la cultura, l'educacion e un pòl economic dins la region. Es lo pòrt pus important de Corèa del Sud e lo cinquen al nivèl mondial en tonatge.<ref name="fifth">http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=ah2Znx0vQ580 Empty Containers Clog Busan Port as Trade Slumps, bloomberg.com – March 3, 2009 02:12 EST</ref>La vila presenta una extension importanta, amb de quartièrs separats per las montanhas que l'enròdan al nòrd e a l'oèst e per la val del [[riu Nakdong]]. Lo quartièr de ''Jagalchi'' (자갈치 시장) situat prèp del pòrt es fòrça famós per son mercat dels peisses, sas carrièras estrechas e sas nombrosas botigas. === Divisions administrativas=== En [[1957]], Busan reformèt sa division administrativa amb la creacion de 6 novèls districtes o ''gu'': Busanjin-gu, Dong-gu, Dongnae-gu, Jung-gu, Seo-gu, e Yeongdo-gu. Actualament, la vila compta 15 ''gu'' e 1 ''gun'' (comtat): * [[Buk-gu]] (북구; 北區) * [[Busanjin-gu]] (부산진구; 釜山鎭區) * [[Dong-gu]] (동구; 東區) * [[Dongnae-gu]] (동래구; 東萊區) * [[Gangseo-gu]] (강서구; 江西區) * [[Geumjeong-gu]] (금정구; 金井區) * [[Haeundae-gu]] (해운대구; 海雲臺區) * [[Jung-gu]] (중구; 中區) * [[Nam-gu]] (남구; 南區) * [[Saha-gu]] (사하구; 沙下區) * [[Sasang-gu]] (사상구; 沙上區) * [[Seo-gu]] (서구; 西區) * [[Suyeong-gu]] (수영구; 水營區) * [[Yeongdo-gu]] (영도구; 影島區) * [[Yeonje-gu]] (연제구; 蓮堤區) * [[Gijang-gun]] (기장군; 機張郡) ===Referéncias=== <references /> [[Categoria:Vila de Corèa del Sud]] n6n1a95hmej3a6re8mh51zcs8ha1tan 0 151252 2511240 2352934 2026-10-22T05:03:16Z Nicolas Eynaud 6858 2511240 wikitext text/x-wiki Lo '''director de la fotografia''' es lo responsable de la [[Presa de vistas cinematograficas|fotografia cinematografica]] durant la realizacion d'un filme. Es el que dirigís las còlas de cameramans e de tecnicians encargats dels esclairatges. dxwxx5f13kui0c76jidkn88kxg9ktky 2511242 2511240 2026-10-22T05:04:25Z Nicolas Eynaud 6858 2511242 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} Lo '''director de la fotografia''' es lo responsable de la [[Presa de vistas cinematograficas|fotografia cinematografica]] durant la realizacion d'un filme. Es el que dirigís las còlas de cameramans e de tecnicians encargats dels esclairatges. == Ligams intèrnes == * [[Cinèma]] == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> 7mn508yleaf9y0cl49lb7ewjxo0unxj 0 157775 2511255 2141250 2026-10-22T10:46:53Z ~2026-56326-52 65770 /* */ 2511255 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila |carta= |nom= 울산 |nom2=Ulsan |blason= |bandièra= |nom de division1=País |division1={{Corèa del Sud}} |títol autoritat= prefècte |autoritat= |nom de division2= |division2=[[Yeongnam]] |títol autoritat2= |cp= |mapa=South Korea-Ulsan.svg |imatge de mapa= |latitud= |longitud= |estatut= 17 |altmax = |populacion= 1,163,690 |annada-pop=[[2014]] |superfícia= 1,057.136 |sits-toristics= |divèrs= |imatge=Ulsan montage.png |talha imatge= |legenda=. |url= http: |imatgeloc= }} '''Ulsan''' (en [[corean]]: [[hangeul]]: 울산; [[hanja]]: 蔚山) o oficialament '''Ciutat Metropolitana d'Ulsan''', es la setena pus granda metropòli de [[Corèa del Sud]] amb una populacion de mai de 1.1 milions d'abitants.<ref>{{cite web|títol=SOUTH KOREA: Cities (registered population)|url=http://www.citypopulation.de/KoreaSouth-MunRegPop.html|publisher=Citypopulation|accessdate=21 August 2013}}</ref> Es situada al sud-èst del país, vesina de [[Busan]] al sud e de [[Gyeongju]] al nòrd. Ulsan es lo còr industrial de la Corèa del Sud, amb la pus granda unitat mondiala d'assemblatge [[automobila]]: la [[Hyundai Motor Company]],<ref name="yonhapnews.co.kr">{ [http://www.yonhapnews.co.kr/society/2010/01/11/0706000000AKR20100111098900057.HTML?template=2086 연합뉴스 : 바른언론 빠른뉴스]. Yonhapnews.co.kr (2009-10-16). Retrieved on 2013-07-12.</ref> lo pus grand obrador de construccion navala, [[Hyundai Heavy Industries]]<ref name="ohmynews.com">[http://www.ohmynews.com/NWS_Web/view/at_pg.aspx?CNTN_CD=A0001214440 천혜 절경 바닷가가 세계 최대 조선소로 변모 - 오마이뉴스]. Ohmynews.com (2013-01-18). Retrieved on 2013-07-12.</ref> e la segonda pus granda unitat de rafinatge de petròli al mond:, [[SK Energy]].<ref name="pda.ulsan.go.kr">http://pda.ulsan.go.kr/Common/Detail.neo?id=U0010711</ref> En 2012, Ulsan aviá un [[PIB per capita]] de $79,623, lo pus enauçat de Corèa del sud, mas tanben que lo dels [[Estats Units]], levat pel [[Washington, DC|Districte de Colúmbia]], ont lo PIB per capita èra de $145,663, e comparable lo de [[Luxemborg]]. ==Divisions administrativas== Ulsan esvdevesit en 4 ''[[Administrative divisions of South Korea#Gu (District)|gu]]'' (districtes) e 1 ''[[Administrative divisions of South Korea#Gun (County)|gun]]'' (comtat). {| class="wikitable" |- ! Mapa ! Nom ![[Hangeul]] ![[Hanja]] |- |rowspan=8|<div style="position: relative; font-size:85%"> [[File:Ulsan BlankMap.png|300px]] {{Image label|x=230|y=070|text=[[Buk (Ulsan)|Buk]]}} {{Image label|x=260|y=155|text=[[Dong (Ulsan)|Dong]]}} {{Image label|x=185|y=110|text=[[Jung (Ulsan)|Jung]]}} {{Image label|x=210|y=150|text=[[Nam (Ulsan)|Nam]]}} {{Image label|x=075|y=110|text=[[Ulju]]}} </div> ! colspan="5" style="background:#f0f0f0;"|[[Administrative divisions of South Korea#Gu (District)|Gu]] (Districtes) |- |[[Buk (Ulsan)|Buk]] |북구 ||北區 |- |[[Dong (Ulsan)|Dong]] |동구 |東區 |- |[[Jung (Ulsan)|Jung]] |중구 |中區 |- |[[Nam (Ulsan)|Nam]] |남구 |南區 |- ! colspan="5" style="background:#f0f0f0;"| [[Administrative divisions of South Korea#Gun (County)|Gun]] (Comtat) |- |[[Ulju]] |울주군 |蔚州郡}} |} ===Referéncias=== <references /> [[Categoria:Vila de Corèa del Sud]] ga3tuaag2y1nmezmgvsys6wptpzq24j 0 180636 2511225 2508672 2026-10-21T14:58:32Z Ziv 56933 ([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg]] → [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]]) 2511225 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg|thumb|200px|Blason de Burkina Faso.]] Lo '''president''' es lo [[cap d'Estat]] e [[cap de govèrn]] di [[Burkina Faso]]. Lo país devenèt region autonoma de la [[Comunautat Francesa]] lo [[6 de setembre]] de [[1958]], e aprèp lo [[5 d'agost]][[1960]], país independent. Vaquí la lista dels caps d’Estat de Burkina Faso de [[1958]] (territòri francés autonòm) fins a uèi. {| class="wikitable" style="font-size:85%;text-align:center" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" |Nom ! rowspan="2" |Imatge ! colspan="2" |Periòde de govèrn ! rowspan="2" |Eleccion ! colspan="2" rowspan="2" | Partit ! rowspan="2" |Primièr(s) ministre(s) |- ! Començament ! Final |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="9" align="center" |'''Republica d’Alta Vòlta''' |- !1 ![[Maurice Yaméogo]]<br><small>(1921–1993) | [[Fichièr:Maurice_Yaméogo,_1960.jpg|60px]] | [[5 d'agost]] de [[1960]] | [[3 de genièr]] de [[1966]]<br><small>(depausat) | 1959<br>1965 ! style="background: Black;" | | UDV-RDA |''carga non creada'' |- !2 ![[Sangoulé Lamizana]]<br><small>(1916–2005) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[3 de genièr]] de [[1966]] | [[25 de novembre]] de [[1980]]<br><small>(depausat) | 1978 ! style="background: #D3D3D3;" | | militar / sense partit | [[Gérard Kango Ouédraogo]]<br>el pròpri<br>[[Joseph Conombo]] |- !3 ![[Saye Zerbo]]<br><small>(1932–2013) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[25 de novembre]] de [[1980]] | [[7 de novembre]] de [[1982]]<br><small>(depausat) |– ! style="background: #808000;" | | militar | el pròpri |- !4 ![[Jean-Baptiste Ouédraogo]]<br><small>(1941–) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[9 de novembre]] de [[1982]] | [[4 d'agost]] de [[1983]]<br><small>(depausat) |– ! style="background: #808000;" | | militar | [[Thomas Sankara]] |- !5 ![[Thomas Sankara]]<br><small>(1949–1987) | | [[4 d'agost]] de [[1983]] | [[4 d'agost]] de [[1984]] |– ! style="background: #808000;" | | militar | ''Carga abolida'' |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="9" align="center" |'''[[Burkina Faso]]''' |- ! <small>(5)</small> ![[Thomas Sankara]]<br><small>(1949–1987) | | [[4 d'agost]] de [[1984]] | [[15 d'octobre]] de [[1987]]<br><small>(assassinat) |– ! style="background: #808000;" | | militar |''Carga abolida'' |- !6 ! [[Blaise Compaoré]]<br><small>(1951–) | [[Fichièr:Blaise_Compaoré_2014_White_House.png|60px]] | [[15 d'octobre]] de [[1987]] | [[31 d'octobre]] de [[2014]]<br><small>(depausat) | 1991<br>1998<br>2005<br>2010 ! style="background: Red;" | | militar / FP /ODP-MT / CDP | [[Youssouf Ouédraogo]] [[Roch Marc Christian Kaboré]]<br>[[Kadré Désiré Ouedraogo]]<br>[[Paramanga Ernest Yonli]]<br>[[Tertius Zongo]]<br>[[Luc-Adolphe Tiao]] |- style="background:#e6e6aa;" |– |'''[[Honoré Traoré]]'''<br><small>(1957–)<br>(postulant a lo poder) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[31 d'octobre]] de [[2014]] | [[1 de novembre]] de [[2014]] |– ! style="background: #808000;" | |militar |''Vacant'' |- style="background:#e6e6aa;" |– |'''[[Yacouba Isaac Zida]]'''<br><small>(1964–) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[1 de novembre]] de [[2014]] | [[18 de novembre]] de [[2014]] |– ! style="background: #808000;" | | Militar<br>(RSP) |''Vacant'' |- style="background:#e6e6aa;" |– |'''[[Michel Kafando]]'''<br><small>(1942–) | | [[18 de novembre]] de [[2014]] | [[17 de setembre]] de [[2015]]<br><small>(depausat) |– ! style="background: #D3D3D3;" | | sense partit |''[[Yacouba Isaac Zida]]'' |- !7 ![[Gilbert Diendéré]]<br><small>(c. 1960–) | [[Fichièr:Gilbert_Diendéré_2010-05-01.jpg|60px]] | [[17 de setembre]] de [[2015]] | [[23 de setembre]] de [[2015]]<br><small>(cedèt lo poder) |– ! style="background: #808000;" | | militar<br>(RSP) |''Vacant'' |- style="background:#c0c0c0;" | |'''[[Chérif Sy]]'''<br><small>(1960–)<br>(en oposicion a Diendéré) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[17 de setembre]] de [[2015]] | [[23 de setembre]] de [[2015]] |– ! style="background: #D3D3D3;" | | sense partit |''Vacant'' |- style="background:#e6e6aa;" |– |'''[[Michel Kafando]]'''<br><small>(1942–) | | [[23 de setembre]] de [[2015]]<br><small>(assumiguèt nòvament lo poder) | [[29 de decembre]] de [[2015]] |– ! style="background: #D3D3D3;" | | sense partit |''[[Yacouba Isaac Zida]]'' |- !8 ! [[Roch Marc Christian Kaboré]]<br><small>(1957–) | [[Fichièr:Roch_Marc_Christian_Kaboré_MSC_2018_(cropped).jpg|60px]] | [[29 de decembre]] de [[2015]] | [[24 de genièr]] de [[2022]]<br><small>(depausat) | 2015 ! style="background: Orange;" | | ''Mouvement du peuple pour le progrès'' - MPP | [[Paul Kaba Thieba]]<br>[[Christophe Joseph Marie Dabiré]]<br>[[Lassina Zerbo]] |- !9 ![[Paul-Henri Sandaogo Damiba]]<br><small>(1981–) | [[Fichièr:No image.png|60px]] | [[24 de genièr]] de [[2022]] | [[30 de setembre]] de [[2022]]<br><small>(depausat) |– ! style="background: #808000;" | | militar<br>(RSP) | [[Albert Ouédraogo]] |- !10 ![[Ibrahim Traoré]]<br><small>(1988–) | [[Fichièr:No image.png|60px]] | [[30 de setembre]] de [[2022]] | uèi |– ! style="background: #808000;" | | militar<br>(RSP) | [[Apollinaire de Tambèla]] |} == Vejatz tanben == * [[lista dels primièrs ministres Burkina Faso]] [[Categoria:President de Burkina Faso| ]] d6qxysoo7kzjgt7nqfzmv3v6b7gclph 0 189764 2511241 2352933 2026-10-22T05:03:45Z Nicolas Eynaud 6858 2511241 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} La '''presa de vistas cinematograficas''' es l'accion de filmar un subjècte. Dins la còla tecnica d'un filmatge, es generalament assegurada per lo cap operator ò per lo [[director de la fotografia]]. D'efiech, per de rasons [[istòria|istoricas]], la presa de vistas cinematograficas es sovent dicha « fotografia ». Son mestritge necessita de [[conoissença]]s dins de domenis [[tecnologia|tecnologics]] e [[art]]istics variats : esclairatge, [[optica]] fotografica, tecnicas de laboratòri cinematografic, aparelhs de presa de vistas, efiechs especiaus, decòr, maquilhatge, costum, cultura generala ([[literatura]]...) e gestion de budget. Per aquela rason, lo [[director de la fotografia]] es sovent un collaborator important dau [[realizator]]. == Liames intèrnes == * [[Cinèma]]. == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> 0v9hxi8maa87b80dbns5v839xef2qvs 0 193746 2511254 2490746 2026-10-22T09:59:29Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Mercés de respectar los articles escriuts en auvernhat e de pas redigir en lengadocian. 2511254 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Geografia fisica}} [[Fichièr:Vue aérienne des monts Dore et du Puy de Sancy.jpg|thumb|right|250px|Vista aeriana daus monts Dòr embei, en rèireplan, los lacs [[Lac Chambon|Chambon]] (a gaucha) e [[Lac Pavent|Pavent]] (a dreita).]] Los '''monts Dòr''' son un massís volcanic situat a l'oèst dau departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e au centre dau [[Massís Central|Massís Centrau]]. Fan partida dau [[Pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe]]. La region es semenada de lacs, d'estacions termalas e de glèisas romanicas. S'i practica l'[[esquí]] en [[ivèrn]], las escorregudas en [[estiu]]. Es la zona principala de produccion dau [[Sent Nectari (formatge)|Sent Netère]]. == Etimologia == A la fin dau naut Atge Meian, au pè dau puèi se trobava, citada en 955-985, una ''cortem ... que vocatur Monteaurum'', l'actuala viala de [[Boenhs]]. ==Geologia== Los monts Dòr son un massís montanhós d'origina [[volcan]]ica, pus ancian que los [[Monts Domas]] puèi que data de la fin de l'èra [[Terciari (geologia)|terciària]]. Son un [[estratovolcan]], analòg a aquel dau [[Monts de Cantal|Cantau]], mas pus reduit en susfàcia e en volum. Son Istòria<ref>[https://web.archive.org/web/20100209010722/http://www2.brgm.fr/volcan/ Les volcans de France], site du BRGM</ref> es marcada per doas fasas distintas. La promèira concernís la part nòrd ([[volcan de Gueris]]) e comencèt i a 3 Ma per una erupcion cataclismica ([[erupcion pliniana]]) que menèt a la formacion d'una vasta [[caldera]] que los contorns son pas encara clarament definits anuèit. Aquela [[Erupcion volcanica|erupcion]] s'es traduita per l'emission d'una [[ignimbrita]] [[riolita|riolitica]] de pèira esponga que cobriguèt una superfícia de {{unitat|100|km|2}} e que le volum espandit foguèt evaluat a mai de {{unitat|11|km|3}}<ref>Jean-François Pastre, Jean-Marie Cantagrel, « Téphrostratigraphie du Mont Dore / The Mont Dore tephrostratigraphy (Massif Central, France) », ''Quaternaire'', vol. 12, {{n°|4}}, 2001, p. 249-267 {{legir en linha|url=https://www.persee.fr/doc/quate_1142-2904_2001_num_12_4_1697}}</ref>. Pus tard, a l'exterior de la caldera, se botèron en plaça los [[Dòma de lava|dòmas]] de [[fonolita]] de las ròchas Tulhèira e Sanadoira e las coladas de [[traquiandesita]] de la [[Bana d'Ordancha]]. Se'n seguèt un periòde de calma entre 1,5 et 1 Ma au quau succedèt la segonda fasa eruptiva que concernís la partida sud dau massís e se caracteriza per una segonda erupcion pliniana que forma le massís dau [[Puèi de Sancí|Puèi de la Crotz]] (entre 1 et 0,2 Ma). L'existéncia d'una segonda caldera emboitada dins la promèira demòra bravament ipotetica. Aquesta erupcion s'achabèt per l'aparicion de dòmas e de [[dyke]]s ([[dent de la Rancuna]]). Un petit massís adventiu s'es tanben format entre 0,5 et 0,2 Ma a {{unitat|5|km}} au NNE dau [[Puèi de Sancí|Puèi de la Crotz]] (Puèi de l'Angle, Puèi de la Tacha), caracterizat per de [[Còn volcanic|cònes de lavas]] acidas, de [[tuf volcanic|tuf]]s e de depaus de [[Flux piroclastic|flus piroclastics]] e la preséncia de [[maar]]s. ==Referéncias== {{reflist}} {{Multibendèl|Portal geografia|Portal environament|Portal Auvèrnhe|Portal Occitània}} [[Categoria:Massís de montanha del Massís Central]] [[Categoria:Contrada d'Auvèrnhe]] aqqtypehnu7p54x9d7nfscshwd7oeo3 0 194615 2511252 2464568 2026-10-22T09:44:20Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2511252 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Volcan | carta=oc | nom=Puèi de Montchau | nom2=''Puy de Montchal'' | imatge=Besse Lac Pavin1.JPG | legenda=Veguda dau puèi de Montchaum despuèi le [[lac Pavent]]. | altitud=1407 | ref altitud=<ref name="Géoportail"/> | massís=[[Monts Dòr]] ([[Massís Centrau]]) | latitud=45/29/16/N | longitud=2/53/00/E | ref coord=<ref name="Géoportail">{{Géoportail|latitude=45/29/16/N|longitude=2/53/00/E}}</ref> | país=Occitània | país2=França | region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] | ligam region=[[Region francesa|Region]] | subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] | ligam subdivision=[[Departament francés|Departament]] | primièra ascension= | via= | atge={{unitat|7000|ans}} | morfologia=Còne d'escòrias | ròcas= | tipe=Volcan de rift | activitat=Tuat | erupcion={{unitat|7000|ans}} | identificant=Ges | observatòri=Ges | geolocalizacion=França/Puèi de Doma }} Le '''puèi de Montchaum''' (''le puy de Montchal'' en [[francés]]) es un suc d'origina volcanica (format per una acumulacion d'escòrias) que culmina a {{Nombre amb unitat|1407|m}} de nautor dins le [[Departament francés|departament]] del [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. == Geografia == Le puèi de Montchaum es situat dins los [[Monts Dòr]], elh cuer del [[Massís Central|Massís Centrau]]. Domina le lac Pavent elh nòrd en contrabas e fòrma, embei aquel darrèir, e le puèi de Montcinèira mai elh sud, la zòna volcanica la mai recenta de [[França metropolitana]]. == Oronimia == Segon los Fénié ven del preceltic ''*calmis'', "''plana escarpada e denudada/nautor denudada''". Una autra explicacion, mai populara que scientifica, joa sobre l'omofonia de ''chaum'' e ''chaud'' ([ttsaɔ̯] dins los parlars de la zòna), seriá donca le "''Montchaud''", en referença embei son passat volcanic. Vèrs [[Picharanda]], la prononciacion es [pe də mɔ̃ˈtsaɔ̯]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. == Nòtas e referéncias == {{referéncias}} == Veire tanben == {{Multibendèl|Portal geografia|Portal Auvèrnhe|Portal Occitània}} [[Categoria:Volcan de França]] [[Categoria:Som dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Montanha d'Occitània]] [[Categoria:Geografia d'Auvèrnhe]] [[Categoria:Massís Central]] [[Categoria:Sit natural d'Occitània]] i7kaw2c4452fgfj9h5qqn5wjeo3qyjq 2511253 2511252 2026-10-22T09:44:48Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2511253 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Volcan | carta=oc | nom=Puèi de Montchau | nom2=''Puy de Montchal'' | imatge=Besse Lac Pavin1.JPG | legenda=Veguda dau puèi de Montchaum despuèi le [[lac Pavent]]. | altitud=1407 | ref altitud=<ref name="Géoportail"/> | massís=[[Monts Dòr]] ([[Massís Centrau]]) | latitud=45/29/16/N | longitud=2/53/00/E | ref coord=<ref name="Géoportail">{{Géoportail|latitude=45/29/16/N|longitude=2/53/00/E}}</ref> | país=Occitània | país2=França | region=[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]] | ligam region=[[Region francesa|Region]] | subdivision=[[departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] | ligam subdivision=[[Departament francés|Departament]] | primièra ascension= | via= | atge={{unitat|7000|ans}} | morfologia=Còne d'escòrias | ròcas= | tipe=Volcan de rift | activitat=Tuat | erupcion={{unitat|7000|ans}} | identificant=Ges | observatòri=Ges | geolocalizacion=França/Puèi de Doma }} Le '''puèi de Montchaum''' (''le puy de Montchal'' en [[francés]]) es un suc d'origina volcanica (format per una acumulacion d'escòrias) que culmina a {{Nombre amb unitat|1407|m}} de nautor dins le [[Departament francés|departament]] del [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. == Geografia == Le puèi de Montchaum es situat dins los [[Monts Dòr]], elh cuer del [[Massís Central|Massís Centrau]]. Domina le lac Pavent elh nòrd en contrabas e fòrma, embei aquel darrèir, e le puèi de Montcinèira mai elh sud, la zòna volcanica la mai recenta de [[França metropolitana]]. == Oronimia == Segon los Fénié ven del preceltic ''*calmis'', "''plana escarpada e denudada/nautor denudada''". Una autra explicacion, mai populara que scientifica, joa sobre l'omofonia de ''chaum'' e ''chaud'' ([tsaɔ̯] dins los parlars de la zòna), seriá donca le "''Montchaud''", en referença embei son passat volcanic. Vèrs [[Picharanda]], la prononciacion es [pe də mɔ̃ˈtsaɔ̯]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. == Nòtas e referéncias == {{referéncias}} == Veire tanben == {{Multibendèl|Portal geografia|Portal Auvèrnhe|Portal Occitània}} [[Categoria:Volcan de França]] [[Categoria:Som dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Montanha d'Occitània]] [[Categoria:Geografia d'Auvèrnhe]] [[Categoria:Massís Central]] [[Categoria:Sit natural d'Occitània]] 5hk1b80hqq4sho10r0qq71d20n346y2 2 195410 2511249 2503560 2026-10-22T08:54:59Z Briantin de Montrei 37340 /* */ 2511249 wikitext text/x-wiki http://www.geocities.ws/diaspora.occitana/MA_18_EUA_Exil_economic.htm =[[Mond de l'art]]= [[:en:Art world]] [[:fr:Monde de l’art]] There aren't articles in any of the other Romance langs EN Intro, History, Sociological definition, Roles in the art world (Production, distribution, evaluation (incl. Art critics), Change FR Intro, Le monde de l’art dans la tradition analytique, Le monde de l’art en sociologie de l’art ^English has a paragraph intro w/ 5 varying sections; French has a short intro w/ two long sections. Lo '''monde de l'art''' ... =[[EMDR]]= Lo '''EMDR''' es un tipe d'intervencion psicoterapeutica mesa al punt per Francine Shapiro a partir de 1987. Es uèi utilizada coma un dels tractements per la presa en carga del [[troble d'estrès post-traumatic]] (TSPT). La particularitat de l'EMDR resida dins l'estimulacion sensoriala, generalament aplicada jos una fòrma bilaterala alternada e lo mai sovent a travèrs per de movements oculars. Aquò es nomenada "estimulacion bilaterala alternada" o ABS, que designa l'utilizacion d'una alternança regulara d'estimulacion esquèrra-drecha — a travèrs de movements dels uèlhs, de sons o de picadas — per fin d'activar lo "tractament de l'informacion adaptatiu" (es a dire, dins aquel contèxte, un mecanisme per lo qual lo cervèl reorganiza e integra las memòrias traumaticas per reduire lor carga emocionala). FR L'intégration neuro-émotionnelle par les mouvements oculaires ou plus couramment EMDR, d'après l'anglais eye movement desensitization and reprocessing, est un type d'intervention à visée psychothérapeutique mis au point par Francine Shapiro à partir de 1987. Elle est utilisée aujourd'hui comme un des traitements pour la prise en charge du trouble de stress post-traumatique (TSPT). La particularité de l’EMDR réside dans la stimulation sensorielle généralement appliquée sous une forme bilatérale alternée et le plus souvent par le biais des mouvements oculaires. On parle alors de « stimulation bilatérale alternée » ou SBA, qui désigne l'utilisation d'une alternance régulière de stimulations gauche‑droite — par des mouvements oculaires, des sons ou des tapotements — afin d'activer un « traitement adaptatif de l’information » (c’est‑à‑dire, dans ce contexte, un mécanisme par lequel le cerveau réorganise et intègre des souvenirs traumatiques pour réduire leur charge émotionnelle). ^The particularity of EMDR lies in the sensory stimulation generally applied in an alternating bilateral form and most often through eye movements. We then speak of “alternating bilateral stimulation” or SBA, which refers to the use of a regular alternation of left-right stimulations – through eye movements, sounds or tapping – in order to activate “adaptive information processing” (that is to say, in this context, a mechanism by which the brain reorganizes and integrates traumatic memories to reduce their emotional charge). EN Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) is a form of psychotherapy designed to treat post-traumatic stress disorder (PTSD). Devised by Francine Shapiro in 1987, it involves talking about traumatic memories while engaging in side-to-side eye movements or other forms of bilateral stimulation. It is also used for some other psychological conditions. EMDR is recommended for the treatment of PTSD by various government and medical bodies citing varying levels of evidence, including the World Health Organization, the UK National Institute for Health and Care Excellence, the Australian National Health and Medical Research Council, and the US Departments of Veterans Affairs and Defense. The American Psychological Association does not endorse EMDR as a first-line treatment, but indicates that it is probably effective for treating adult PTSD. Systematic analyses published since 2013 generally indicate that EMDR treatment efficacy for adults with PTSD is equivalent to trauma-focused cognitive and behavioral therapies (TF-CBT), such as prolonged exposure therapy (PE) and cognitive processing therapy (CPT). However, bilateral stimulation does not substantially contribute to treatment effectiveness, if at all. The predominant therapeutic factors in EMDR and TF-CBT are exposure and various components of cognitive-behavioral therapy. Because eye movements and other bilateral stimulation techniques do not uniquely contribute to EMDR treatment efficacy, EMDR has been characterized as a purple hat therapy, i.e., its effectiveness is due to the same therapeutic methods found in other evidence-based psychotherapies for PTSD, namely exposure therapy and CBT techniques, without any contribution from its distinctive add-ons. ==Terminologia== Lo tèrme EMDR ven de l'anglés ''Eye movement desensitization and reprocessing'', es a dire "desensibilizacion e reprocessament per de movements oculars". En França utilizon lo tèrme ''intégration neuro-émotionnelle par les mouvements oculaires'', en occitan "integracion neuroemocionala per de movements oculars". L'abreviacion anglesa s'es emplegada en francés, catalan, italian e castelhan. =compositors barròcs del Miègjorn= *[[:fr:Jacques de Gouy]] actiu e [[Ambrun]] e a [[París]] *[[:fr:Antoine Lardenois]] parisenc actiu en Occitània, Aguiaina, e Arpitània, mòrt a [[Dacs]]. *[[:fr:Philibert de Lavigne]] en servici del comte d'[[Aient]]? *[[:fr:J. C. dit Perdigal]], escaisnom occitan ==Aguiaina== *[[:fr:Louis Grénon]] (plan actiu en Occitània) *[[:fr:Pierre de La Garde]] *[[:fr:Jean Mignon]] ??? ==Bascoat== <!--*[[:fr:Durocher (claveciniste)]], [[:fr:Pierre Dandrieu]]... looks like they were just on a Basque organ, not actually in the Basque country?--> ==Berric== *[[:fr:François Bourgoing (chantre)]] *[[:fr:François Dufaut]] *[[:fr:A. Fleury]] *[[:fr:Pierre Lauverjat]] [L’Auvergat, Lauvergat] *[[:fr:Nicolas Pacotat]] *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: =compositors d'opèra occitans= [[Léopold Aimon]] • [[Pierre Ancelin]] =[[Lista dels senhors d'Alès]]= {{Obratge|url=https://www.calameo.com/books/000357550bc0f73648054|títol=Histoire & généalogie de la famille Pelet et de ses alliances|autor=Marc Gauer|annada=19 de març de 2015}} https://roglo.eu/roglo?lang=fr;m=TT;sm=S;p=d%27Al%C3%A8s <!--*Bernat I Pelet--> *Raimon I "lo Crosat" *Bermond I Pelet *Bernat II Pelet *Bertran de Pelet *Raimon II de Pelet *Bernat III de Pelet *Bernat IV de Pelet *Pèire I de Pelet *Raimond III (de) Pelet (-1315/8) *Raimond IV (de) Pelet (-1347/8) *Bernat V (de) Pelet (-1402) *Gui "Guiòt" (de) Pelet (1347-debuta de 1446) *Antonieta (-ap. jun 1468), m. Jean de Châteauneuf-Randon =[[Pistòla (moneda)]]= La '''pistòla''' (var. '''pistola'''){{TdF}} foguèt inicialament utilizada en italian e francés per indicar lo [[doblon]] espanhòl, e èra tanben una pèça de 6,76 g d'aur de 22 [[carat]]s. La moneda de la meteissa valor conia en Itàlia amb lo nom de [[:it:Doppia (moneta)|doppia]] (pistola mai rarament), quitament s'es realizada en França amb lo [[loís d'aur]] (pistolet mai rarament). Lo pistolet èra tanben connectat a un autre estat, e foguèt cambiat pel nom de la moneda francesa. La pistole est une appellation qui servait, en français, à qualifier notamment certaines pièces d'or émises d'abord en Italie et en Espagne à partir du XVIe siècle. Un détenu en prison était dit « à la pistole » lorsqu'il payait pour avoir des conditions d'emprisonnement plus douces : cellule particulière, draps propres, livres, meilleure nourriture. Pistola es el nombre italiano dado a una moneda de plata española usada en 1537; era el doble de un escudo, moneda de oro. También se dio ese nombre al luis de oro de Juan XIII y a otras monedas de oro europeas con un valor similar a la moneda española. Una pistola equivalía aproximadamente a diez libras francesas.1​ Pistola (in francese pistole) era inizialmente il nome usato in italiano e francese per indicare il doblón spagnolo, detto anche escudo de a dos era una moneta di 6,76 g d'oro a 22 carati. Le monete di ugual valore coniate in Italia presero il nome di doppia (pistola più raramente), mentre quelle realizzate in Francia furono chiamate louis d'or (più raramente pistole e pistolet). La pistola fu coniata anche da altri stati, che mutuarono il nome dalla moneta francese.[1][2] ......................................... (they've got regional examples!) Pistole is the French name given to a Spanish gold coin in use from 1537; it was a doubloon or double escudo, the gold unit. The name was also given to the Louis d'Or of Louis XIII of France, and to other European gold coins of about the value of the Spanish coin.[1] One pistole was worth approximately ten livres or three écus, but higher figures are also seen.[2] == Originas del nom == <!--Traduccion dels articles anglés, italian, e francés, favorizant l'anglés--> La derivacion es incèrta; lo tèrme pòt venir del [[Chèc (lenga)|chèc]] píšťala ("fiulet", un tèrme per un [[canon de man]]), de la vila italiana de [[Pistòia]], o del tèrme italo-espanhòl ''piastola'' significant piccola piastra:<ref name = Martinori>Martinori: ''La moneta''...</ref><ref name = Klutz>Klütz: ''Münznamen''...</ref> "pichòta pèça", d’aquí, benlèu, e per corrupcion, lo mot piastra.<ref name=CNRTL/> Segon d'unes, èra a l'origina grafiada ''pistolet'' e s'originèt dins l'argòt militar, e a probablament la meteissa racina que [[pistolet]].<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=r-0IAAAAQAAJ&q=pistole+etymology&pg=PA297|títol=An Etymological Dictionary of the French Language|nom=Auguste|cognòm=Brachet|data=April 8, 1878|editor=Clarendon Press|via=Google Books|access-data=January 14, 2023|archive-data=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130152/https://books.google.com/books?id=r-0IAAAAQAAJ&q=pistole+etymology&pg=PA297|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VigsBojU2c4C&q=pistole+etymology&pg=PT35|títol=An Etymological Dictionary of Modern English|first=Ernest|last=Weekley|data=July 18, 2012|editor=Courier Corporation|isbn=9780486122861|via=Google Books|access-data=January 14, 2023|archive-data=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130130/https://books.google.com/books?id=VigsBojU2c4C&q=pistole+etymology&pg=PT35|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qYHPuEwaBswC&q=czech++pistole+coin&pg=PA700|títol=Concise English Dictionary|first=Wordsworth Editions|last=Limited|data=July 5, 1993|editor=Wordsworth Editions|isbn=9781840224979|via=Google Books|access-data=January 14, 2023|archive-data=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130130/https://books.google.com/books?id=qYHPuEwaBswC&q=czech++pistole+coin&pg=PA700|url-status=live}}</ref> Segon d'autres, lo ligam amb lo mot "pistolet" es pas establit.<ref name=CNRTL>[https://www.cnrtl.fr/definition/pistole « Pistole »], base lexicographique du CNRTL.</ref> Dato il valore di doppio [[Escudo spagnolo|escudo]] era chiamata anche [[doblone]], ''onza de oro'', ''peso duro de oro''; la doppia pistola era chiamata "quadrupla" o ''"quadrupet"''. ==Istòria== <!--===[[Espanha]]===--> ===[[França]] e [[Occitània Granda]]=== {{Veire|Loís d'aur}} Inizialmente fu usato in Francia per indicare le nuove monete d'oro spagnole e poi il nome fu dato al [[luigi (moneta)|Louis d'Or]] di [[Luigi XIII di Francia]]. Una ''pistole'' valeva inizialmente dieci [[livre tournois|livre]].<ref name=Martinori/> Con il termine di ''pistolet'' veniva indicata la mezza ''pistole'' coniata nel [[XVII secolo|XVII]] e [[XVIII secolo]].<ref name = Klutz/> Nel 1689 il valore della moneta d'oro era diventato di 11 [[livre]] e 12 [[sou (moneta)|sou]]. In seguito divenne una moneta di conto dal valore di 10 livre. Si usava l'espressione "''être cousu de Pistoles''"<ref>letteralmente "Essere cucito di pistole"</ref> nel senso di essere ricco sfondato.<ref name=Martinori/> Nel romanzo di [[Alexandre Dumas (padre)|Dumas]] ''[[I tre moschettieri (romanzo)|I tre moschettieri]]'', ambientato negli [[anni 1620]] si apprende che 35 pistole e 20 corone facevano 465 livre. La zecca di [[Besançon]] emise dal 1537 al 1579 delle pistole dal valore di un doppio [[ducato (moneta)|ducato]], assieme a delle doppie a quadruple pistole. Nella stessa sede furono coniate nel 1654 con il nome di ''pistolet'' delle monete d'oro che recavano il busto di [[Carlo V]]. L'imperatore aveva infatti concesso alla città il diritto di coniare moneta e quindi tutte le monete di questa zecca recavano sempre il busto dell'imperatore, anche dopo la sua morte. Una delle prime emissioni fu quella del [[Elenco dei reggenti di Lorena|duca]] [[Carlo III di Lorena]] (1545-1608) dal 1587 assieme ai pezzi da mezza, doppia e quadrupla pistola. Era anche chiamata ''écu pistolet'' o pistola di [[Nancy]]. La pistola di Carlo aveva lo stemma al dritto e la [[croce di Gerusalemme]] al rovescio.<ref name="Martinori" /> Fu coniata fino al 1709. Dans le royaume de France, en tous les cas, le terme désigna de façon certaine l'écu d'or espagnol ou « doublon » (doblón), une grosse pièce donc. Ce terme se rencontre dans de très nombreux écrits rédigés entre le XVIe et le XIXe siècle, entre autres dans la littérature qui met en scène des pirates et des corsaires. La pistole y devient, dans l'intervalle, une unité de compte, assez informelle, entre la fin du XVIIe et le début du XVIIIe siècle ; elle est l'équivalent d'un louis d'or de 10 livres tournois. Une double pistole était appelée quadrupla, en français : un « quadrupet ». Ont été produits sous le règne de Lous XIV des poids monétaires aux armes de France indiquant « 1 pistol », et pesant 6,72 g (cf. ci-contre)2. The coin appears repeatedly in Dumas' fiction. He has his character state, in The Three Musketeers set in the 1620s, that one hundred pistoles were worth a thousand livres tournois when Athos bargains for the horse he takes to the battle of La Rochelle.[12] It was also referred to by Raphael Sabatini; who wrote 'swashbuckling' tales of the 17th and 18th centuries; in his book, St Martin's Summer. The coin gave its name to the town of Trois-Pistoles, Quebec, where according to local legend an explorer lost a goblet worth three pistoles in the river.[13] En la novela Los tres mosqueteros, de Alexandre Dumas, cuya acción transcurre en la década de 1620, cuando Athos negocia por un caballo para ir al Asedio de La Rochelle, se muestra que 100 pistolas equivalen a mil libras de Tours.2​ Como tres libras equivalían a un escudo francés, cien pistolas eran 333,3 escudos franceses. Esta moneda dio nombre a la ciudad de Trois-Pistoles en Quebec, donde según la leyenda local, un explorador perdió en el río una copa que valía tres pistolas.4​ En [[Occitània]], la pistòla èra encara usitada al [[sègle XIX]] en [[Gasconha]] (notadament en [[Bearn]]) e [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnhe]], valant 10 francs o 10 liuras.<ref name=Laus>{{títol=Dictionnaire Occitan-Français|autor=[[Cristian Laus]]|annada=[[2001]]}}</ref><ref name=Lespin>{{DBAEM}}</ref>{{TdF}}<!--Laus: pistòla "pistole (ancienne monnaie de compte valant 10 francs)."; Lespy: 'Pistole - ancienne monnaie d'or d'Espagne; aujourd'hui encore monnaie de compte en Béarn (10 fr.)'; Mistral: 'Pistolo, Pistoulo (rouerg.), monnaie de compte qui valait dix livres, encore usitée en Gascogne et en Auvergne; pièce d'une prison.'--> ===[[Itàlia]]=== {{Veire|Doppia (moneta)}} [[Imatge:Pius VII Doppia 1817.jpg|vinheta|...]] {{Coin image box 1 double | header = Pio VII: pistola o doppia | hbkg = #abcdef | image = Image:Pius VII Doppia 1817.jpg | caption_left = Stemma dei Chiaramonti con sopra le chiavi decussate e la tiara | caption_right = San Pietro in trono tra nuvole di fronte che tiene le chiavi; sotto le armi del cardinale responsabile della zecca. | width = 300 | footer = AV Doppia 5,45 g, 12h, zecca di Roma. Anno di pontificato XVIII (1817). | position = right | margin = 0 }} In Italia il nome fu dato ad una moneta d'oro coniata a Genova dal valore di 50 [[lira genovese|lire genovesi]]. Questa moneta circolava a Roma per un valore di 8 [[scudo pontificio|scudi romani]] e 6 [[baiocco|baiocchi]]. Pistole furono coniate a [[Modena]] dai [[duchi di Modena e Reggio]] [[Cesare d'Este]] nel 1608, [[Francesco I d'Este|Francesco I]] nel 1631 e [[Alfonso IV d'Este|Alfonso IV]] nel 1660.<ref name=Martinori/><ref name=Crespellani>Crespellani: ''Zecca''...</ref> La moneta di Cesare pesava 6,33 grammi ed aveva al dritto il ritratto del duca e la legenda CESAR DVX MVT REG C. In esergo "L S" le iniziali dello zecchiere Lodovico Salvatico. Al rovescio era raffigurata la Pazienza stante con la legenda OMNIA VINCIT<ref name=Crespellani/> La pistola di Francesco pesava 6,50 g e quella di Alfonso 3,22.<ref name=Martinori/> Le vecchie doppie di Parma erano chiamate pistole ancora nel XIX secolo, mentre col nome di pistole papali o di Roma si indicavano nello stesso periodo i doppi zecchini o doppi scudi d'oro coniati da Pio VI e Pio VII.<ref name= Martinori/> Prese il nome di pistola la moneta dei [[Casa Savoia|Savoia]] da 24 lire, detta anche "[[Doppia (moneta)|doppia]] di Piemonte" <!--===[[Danemarc]]=== ===[[Malta]]=== ===[[Soïssa]]===--> ===[[Alemanha]]=== In molti stati della Germania settentrionale e centrale la pistola fu la principale moneta aurea durante il XVII e la prima metà del XIX secolo.<ref name=Klutz/> "''Pistole''" era il nome con cui veniva chiamata la moneta da d'oro dal valore di 5 [[tallero|talleri]] e doppia pistola era la moneta da 10 talleri. La prima ''Pistole'' fu coniata in [[Prussia]] nel 1737; spesso erano anche chiamate con il nome del sovrano ad imitazione del [[luigi (moneta)|Luis d'or]]; quindi ''Friedrich d'or'', ''Georg d'or'', ''Jérôme d'or'' o ''Karl d'or''. In [[Baviera]] fu chiamata ''Pistole'' la ''Karolin'' o ''Karldor'', una moneta coniata dall'allora principe [[Carlo VII di Baviera|Carlo Alberto]] (1726-1745) ad imitazione del Louis d'or francese.<ref name=Klutz/> Valeva 10 fiorini. Fu coniata anche nel [[Elettorato del Palatinato|Palatinato]] sotto il principe elettore [[Carlo III Filippo del Palatinato|Carlo Filippo]]<ref name=Klutz/> En royaume de Prusse, on ne mit à frapper au XVIIIe siècle des pièces d'or d'une valeur de 5⅔ de thalers, en référence à la pistole espagnole et au louis d'or de France : cette monnaie fut appelée frédéric d'or, car il figurait le profil du roi Frédéric de Prusse3. <!--===[[Escòcia]]===--> ===[[Irlanda]]=== {{Coin image box 1 double | header = Pistola | hbkg = #abcdef | image = File:Irish pistole.jpg | caption_left = 4:9^tt_w: 7:gr: | caption_right = 4:9^tt_w: 7:gr: | width = 300 | footer = AV Pistola 6,61 g; anni 1642-1649 | position = right | margin = 0 }} [[File:Irish pistole.jpg|left|thumb|Irish gold pistole, bearing its weight (4 ''[[Pennyweight|dwt]]'' 7 ''[[Grain (unit)|gr]]'') ([[National Museum of Ireland – Decorative Arts and History]])]] A small number of gold pistoles and double pistoles were minted in Ireland in 1646, during the Irish Confederate Wars and the reign of Charles I. James Butler, 1st Duke of Ormond authorised the issue in order to prevent troop defections, as there was a shortage of silver coins for paying soldiers. The coins had an approximate value of 13 shillings (26 s. for the double pistole); they are today worth over £65,000, as only eleven examples are known to survive.[6][7] They are the only gold coins ever struck in Ireland, except for a small number of proof and ECU issues.[8] The pistole weighed 103 grains (6.67 grams; 0.215 troy oz) while the double pistole was 206 grains (13.35 grams; 0.429 troy oz); the fineness was 19 karat.[9] The coins (also called "pieces" or "pledges") did not bear any royal symbols, simply their weight (4 dwt 7 gr, or 8 dwt 14 gr) on both sides.[10] In Irlanda ci fu una moneta con questo nome. Fa parte delle [[Inchiquin money]]. le [[notgeld|moneta di necessità]] coniata durante la [[ribellione irlandese del 1641]], che prendono il nome da [[Murrough O'Brien]], lord di [[Inchiquin]], che aveva il comando delle truppe protestanti periodo 1642-1647. Se ne conoscono pochissimi esemplari individuati solo nel XIX secolo.<ref name="Grueber" /> Sono le uniche monete d'oro conosciute che siano state coniate in Irlanda.<ref name="Grueber" /> =Modèl:MonedaOccitana= What a MESS! So we have the general medieval Carolingian/French system. But then we have local variations. But Occitania also includes Aran, bits of Navarre, Provence, the Valleys, etc. Regions which weren't under French control traditionally, and either had their own currencies or shared with their larger neighbors. So do we divide it by NAME (LOCAL, LOCAL, LOCAL, LOCAL)? By MONETARY SYSTEM? (K. OF FRANCE: SOL, DENIER, FRANC, ETC.; V. OF BEARN; ETC.)? [[Monde Antic]]: *[[Moneda gallesa]] *[[Moneda romana]]<!--lo nom del [[talent (moneda)|talent]] es conegut en occitan, mas es d'utilizacion grèga.--> [[Regim Ancian]]: *[[Sistèma monetari del Reialme de França|moneda francesa]]: [[malha francesa|francesa]], double tournois, liard, gros blanc, gros tournois, 1/5 escut, [[franc a caval|franc]], [[escut francés|escut]], [[loís (moneda)|loís]]<!-- d'aur--> *Moneda bearnesa, "[[morlan (moneda)|morlan]]s": dinèr, escut, liura, malha, sòu<!--Mistral: mourlan 'sòu mourlan/so mourla, malho mourlano, lièuro mourlano'; Palay: mourlâ/mourlâs 'so mourlâ, dinè mourlâ, escut mourlâ, liure mourlane'--> *Moneda navarresa: sanchet<!--Palay: sanchét--> *Moneda provençala, "coronats/-adas": denièr, liura, reiau d'aur, sòu<!--Lei "coronats/coronadas" (denièr, liura, reiau, sòu) son de monedas provençalas.--> *Moneda tolosana, "tolzans": Edat Revolucionària: *Moneda francesa *Moneda espanhòla Abans l'Eurò: *Moneda francesa: [[franc francés]] () *Moneda espanhòla: [[pesseta]] {{Metapaleta de navigacion | modèl = MonedaOccitana | tematica =numismatica | carta = oc | estildejós = {{Geografia|coloroc}} | estilgrop = {{Geografia|coloroc}}vertical-align:middle | estiltítol = {{Geografia|coloroc}} | títol = [[Imatge:Flag of Occitania (with star).svg|30px]] {{títolcolor|oc|La moneda en Occitània}} | sostítol = | estilcòs = line-height:1.2 | estillista = text-align:justify | estilpar = background:#FFECEC | imatge = | grop1 = Monedas oficialas d'Estats | lista1 = [[èuro]] | grop2 = Monedas localas contemporanèas | lista2 = [[Abeille (moneda)|abeille]] de [[Vilanuèva d'Òlt]] •&nbsp;[[céou (moneda)|céou]] de [[Gordon]] •&nbsp;[[cers (moneda)|cers]] de [[Narbona]] •&nbsp;[[cigalonde (moneda)|cigalonde]] de las [[Mauras]] •&nbsp;[[doume (moneda)|doume]] dau [[Puèi de Doma]] •&nbsp;[[eureu]] de [[Dacs]] •&nbsp;[[eusko]] de [[Baiona]] e deu Bascoat •&nbsp;[[Luciole (moneda)|luciole]] d’[[Ardecha (departament)|Ardecha]] •&nbsp;[[Mesure (moneda)|mesure]] de [[Rumans d'Isèra|Rumans]] •&nbsp;[[Miel (moneda)|miel]] de [[Liborna]] •&nbsp;[[nissart]] de [[Niça]] •&nbsp;[[Occitan (moneda)|occitan]] de [[Pesenàs]] •&nbsp;[[pyrène (moneda)|pyrène]] de [[Fois]] •&nbsp;[[Roue (moneda)|roue]] de [[Vauclusa (departament)|Vauclusa]] •&nbsp;[[sol-Olympe (moneda)|sol-olympe]] de [[Montalban]] •&nbsp;[[sol Si(moneda)|sol si]] de [[Caors]] •&nbsp;[[sol-Violette (moneda)|sol-siolette]] de [[Tolosa]] •&nbsp;[[Tinda (moneda)|tinda]] de [[Bearn]] •&nbsp;[[Touselle (moneda)|touselle]] de [[Comenge]] | grop3 = Monedas ancianas | lista3 = [[moneda gallesa]]<!-- --> • [[ardit (moneda)|ardit]]<!--Identic al Liard--><!-- --> • [[denièr]] ([[Aureus|roman]], [[denièr franc|franc]], [[denièr angevin|angevin]], [[denièr coronat|coronat]], [[denièr pogés|pogés]], [[denièr tornés|tornés]])<!--Palay: dinè--><!-- --> • [[escut (moneda)|escut]] ([[escut espanhòl|espanhòl]], [[escut francés|francés]])<!-- --> • [[franc francés]]<!-- --> • [[galabin]] de [[Bearn]]<!--Mistral: Galabin, Galabi (b.); Palay: galabî--><!-- --> • [[guilhòt (moneda)|guilhòt]] de [[Comtat de Fois|Fois]]<!--Palay: guilhòt--><!-- --> • [[liard]] (daufinenc, francés)<!--Identic a l'Ardit; originari de Daufinat mas adoptat en tot lo Reialme de França, dont l'Ardit.--> e [[liarda]]<!-- --> • [[liura]] ([[Liura aranesa|aranesa]], [[liura coronada|coronada]], [[Liura francesa|francesa]] [''[[liura parisis|parisis]]'' e ''[[liura tornesa|tornesa]]''], [[Liura italiana|italiana]])<!--Palay: liure (i a la liure carnissère, la liure bouderère, trés liures primes, etc.--><!-- --> • <!-- --> • [[Malha (moneda)|malha]] ([[Malha arnaudenca|arnaudenca]], [[malha francesa|francesa]], [[Malha morlana|morlana]], [[malha pogesa|pogesa]])<!-- --> • [[Napoleon (moneda)|napoleon]]<!-- --> • [[obòla]] ([[obòla provençala|provençala]]<!--l'obòla d'aur, fach pels comtes de Provença-->)<!-- --> • [[patac]] ([[Patac provençau|provençau]]; [[Patac de clau|de clau]]<!--[avinhonenc]-->; [[Patac de rei|de rei]]<!-- [francés?]-->)<!-- --> • [[patar]]<!--'Patar' es la grafia mistralenca. 'Patard' en francés.--> avinhonenca o daufinenca<!-- --> • [[piastra]]<!-- --> • [[Reial (moneda)|reial]] ([[Reiau d'aur coronat|coronat]], [[Reial espanhòl|espanhòl]]<!--veire dins lo Tresaur dau Felibritge-->)<!-- --> • [[sòu]]<!--var. sòl; fam. ''soflon''--> ([[Solidus|roman]], [[sòu coronat|coronat]], [[Sòu melgoirés|melgoirés]], [[Sòu pogés|pogés]]<!--Sòu del Puèi-->, [[sòu tolosenc|tolosenc]]) [[Regim Ancian]]: • [[Sistèma monetari del Reialme de França|moneda francesa]]: [[malha francesa|francesa]], double tournois, liard, gros blanc, gros tournois, 1/5 escut, [[franc a caval|franc]], [[escut francés|escut]], [[loís (moneda)|loís]]<!-- d'aur--> • Moneda espanhòla: • [[coronat (moneda Provençala)|coronat]] de Provença: denièr, liura, reiau d'aur, sòu<!--Lei "coronats/coronadas" (denièr, liura, reiau, sòu) son de monedas provençalas.--> • [[morlan (moneda)|morlan]] de [[Vescomtat de Bearn|Bearn]]: dinèr, escut, liura, malha, sòu<!--Mistral: mourlan 'sòu mourlan/so mourla, malho mourlano, lièuro mourlano'; Palay: mourlâ/mourlâs 'so mourlâ, dinè mourlâ, escut mourlâ, liure mourlane'--> <!-- Dins lo diccionari de Palay: monedas especificas: papalhoû, testoû, doubloû [doublon], aràmẹ/aràm, assignat, talén, piastre, carlî -ne/caroulî/caròli, blanc, tinquét, mitralhe [mitraille], cinquét, thaboû/chaboû, doublét -e, baquéte (de Biarn), pille, picalhoû, bousét,-e/bouséti, patàc, dardéno -dèno, toulousâ (anc. tousâ, toulzâ) (de Tolosa), quoadruple,-truple (unitats de francs), jàques (d'Aragon), flourî (de Gasconha), patàr/patàrrou [fr patard, mist. patar], pecéte (0.5-2 francs; fr piécette), medalhe (=fr maille), marboutî, pistole tèrmes generals? mounicioû/municioû, mousilhe, pialhe, pic, ?coussure?, ?tàrie/tàrye?, pìtrẹ, ?piòcou?, piè--> }}<noinclude><!-- Inseriscatz PAS CAP de blanc o saut de linha abans < noinclude > o aprèp < /noinclude >.--> {{Documentacion modèl}} <noinclude> [[Categoria:Paleta de navigacion]] [[Categoria:Modèl Occitània]] </noinclude> =article biografic= {{Omon|XXXX}} {{Infobox Persona}} <!--{{esbòs persona}}--> ==Fonts==<!--Nòtas e referéncias--> ===Nòtas=== <references group=nt/> ===Referéncias=== {{Traduccion/Referéncia|XX|XXXXXXXX}} {{Referéncias}} ===Bibliografia=== ==Veire tanben== ===Articles connèxes=== ===Ligams extèrnes=== {{Multibendèl|Portal biografia|Portal XXXX|Portal XXXX}} {{Autoritats}} {{ORDENA:XXXX}} [[Categoria:XXXXX]]<!-- [[Categoria:Naissença en XXXX]] [[Categoria:Naissença a XXXX]] [[Categoria:Decès en XXXX]] [[Categoria:Decès a XXXX]] --> =Agadés= ===Comtat d'Agadés=== Lo comtat d'Agadés es sovent mencionat, mas un comte d'Agadés es pas mencionat qu'un sol còp. Los istorians supausan que los avesques aurián aquerit lo poder temporal sul comtat, en l'exercissent pel mejan dels vescomtes d'Agde-Besièrs.<ref name=MedLands/> ===Lista dels comtes d'Agadés=== *Apollòni, sègle IX<ref name=MedLands>{{Obratge|https://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE%20NOBILITY.htm#_Toc496685188|títol=Toulouse - Languedoc|colleccion=Medieval Lands|autor=Charles Cawley}}</ref> ===Vescomtat d'Agadés=== Lo [[vescomtat]] d'[[Agde]], o d'Agadés, foguèt una entitat politica que nasquèt al sègle X. En 993, lo vescomtat passèt a las mans dels [[comtes de Carcassona]], en 1067 als vescomtes d'Albi e de Nimes e en 1187 a l'avesque d'Agde. En 1271, venguèt una possession de la corona francesa coma mantes autres territòris occitans de l'ostal de [[Tolosa]]. ====Lista dels verscomtes d'Agadés==== {| class="wikitable float-left" |- align="left" valign="top" bgcolor="lavender" ! |Nom ! |maridat a ! |enfants ! |Longevitat ! |Titulari ! |Nòtas |- valign="top" <!--|Antòni |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- --> |Rainard I |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Boson |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Teudon [cawiki ''Teude''] |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Audon |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Guilhèm I |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Rainard II |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Guilhèm II |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Garsenda |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |[[Bernat Aton IV Trencavèl|Bernat Aton I]]<br><small>(filh, IV Trencavèl)</small><ref name=MedLands/> |maridat a |enfants |longevitat |1082-1129 |vescomte de Carcassona, Rasés, Agde, Albi e Nimes. |- |Rogièr de Besièrs<br><small>(filh)</small><ref name=MedLands/> |<small>{28 abr 1139} </small>Bernarda de Comenge<br><small>(?-ap.1250)</small><ref name=MedLands/> | |?-12 ago 1150<ref name=MedLands/> |?-12 ago 1150<ref name=MedLands/> |Bernarda es filha del comte [[Bernat I de Comenge]]. |- |Ramond Trencavèl de Besièrs<br><small>(fraire)</small><ref name=MedLands/> |maridat a |enfants |?-15 oct 1167<ref name=MedLands/> |?-15 oct 1167<ref name=MedLands/> |- |[[Bernat Aton V Trencavèl|Bernat Aton II]]<br><small>(filh, V Trencavèl)</small> |maridat a |enfants |?-1159? |?-1159? |- |Bernat Aton III<br><small>(filh, VI Trencavèl)</small> |maridat a |enfants |longevitat |1159-ap.1214 |- |Nom |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |} etc. {{Refnec| * Boson c. 880-900 * Adelaïda vescomtessa de Besièrs c. 900-? * ''Teude'' (filh) ?-936 * ''Jonus'' (filh) 936-960 * ''Reinard'' II (filh) 960-967 * Guilhèm I (filh) 967-994 * Garsenda (filha) 994-1034 * Guilhèm de Carcassona (filh) 1034 * Pèire I (II de Carcassona) 1034-1059 * Rogèr I (III de Carcassona) 1059-1067 * Ramond I (II de Carcassona) (filh de Guilhèm) 1067-1068 * Garsenda, Adelaïda, Ermengarda, comtesses de Carcassona e Rasés 1068-1069 * [[Ermengarda de Carcassona]] (a Besièrs e Agde) 1069-1101 * [[Bernat Aton IV Trencavèl|Bernat Aton I]] (filh, IV Trencavèl) 1082-1129 (vescomte de Carcassona, Rasés, Agde, Albi e Nimes) * [[Bernat Aton V Trencavèl|Bernat Aton II]] (filh, V Trencavèl) 1129-1159 * Bernat Aton III (filh, VI Trencavèl) 1159-1214 * [[Simon IV de Montfòrt|Simon de Montfòrt]] 1214-1218 * [[Amauric de Montfòrt]] 1218-1224 * Ramond II Trencavèl 1224-1227 * A França 1227-1240 * Ramond II Trencavèl 1240-1247 * cedit a la corona francesa 1247}} =Tria de linhatges incomplèta= La '''tria de linhatges incomplèta''' / '''tria de linhatge incomplèta''' [[:en:Incomplete lineage sorting]] [[:fr:Tri de lignées incomplet]] =[[Republica païsana]]= ==Exemples== Okay, the German, French & English pages all divide it up into the same groupings, BUT the French has some groupings (appears they split German Frisia & Lower-Elbe) and the German some info the others don't. Let's see... ===[[Frisa]] e Bas [[Elba]]=== [[Fichièr:Ostfriesland um 1300.png|vinheta|280px|Mapa de [[Frisa orientala]] e de sas particions a la debuta del {{s|XIV}}.]] OC {{...}} FR [[Fichier:Ostfriesland um 1300.png|vignette|280px|Carte de la [[Frise orientale]] et de ses partitions au début du {{s|XIV}}.]] Les ''Bauernrepubliken'' se sont particulièrement développées en [[Frise (région historique)|Frise]], expression directe de l'idéal de [[liberté frisonne]]. On cite tout particulièrement le cas de la [[péninsule de Butjadingen]]<ref>{{de}} [http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte ''Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick''] Histoire de la commune de Butjadingen</ref>, de la région de [[Stadland]], du [[pays de Stedinge]] {{incise|aujourd'hui [[arrondissement de Wesermarsch]]}} et du [[pays de Wursten]] {{incise|aujourd'hui [[arrondissement de Cuxhaven]]}} tous les quatre en [[Basse-Saxe]] actuelle, ainsi que la [[Dithmarse]], aujourd'hui [[arrondissement de Dithmarse]] en [[Schleswig-Holstein]]. Toutes ces zones côtières étaient régulièrement sujettes aux inondations de grandes envergures {{incise|par exemple l'[[inondation de la Toussaint en 1532]]}}, ce qui poussait leurs habitants à se réunir pour construire ensemble des digues et garantir leur entretien, actions garantissant la survie de leurs communautés. De la même manière, la conquête de terres arables se faisait au prix d'entreprises de colonisation mobilisant les forces de la communauté. DE Der Begriff ''Bauernrepublik'' wird vor allem auf einige Siedlungsgebiete der [[Friesen]] und [[Sachsen (Volk)|Sachsen]] bezogen und als Verwirklichung des Ideals der [[Friesische Freiheit|Friesischen Freiheit]] gesehen. Beispiele sind in [[Butjadingen (Landschaft)|Butjadingen]],<ref>Gemeinde Butjadingen: [http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte ''Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick'']</ref> im [[Stadland]], in [[Stedingen]],<ref>http://www.bauernkriege.de/Bauernrepublik.html</ref> im [[Land Wursten]] und [[Land Hadeln]] sowie in [[Dithmarschen]] zu finden. Alle genannten Gebiete waren dadurch gekennzeichnet, dass das Land ständig durch Überflutungen gefährdet war, gegen die in Gemeinschaftsarbeit [[Deich]]e errichtet wurden und instand gehalten werden müssen. Die Siedlungsgebiete der Friesen und Sachsen waren typischerweise dadurch gekennzeichnet, dass eine lokale Selbstverwaltung von Dörfern durch eine Selbstverwaltung auf der Ebene von [[Historische Landschaft|Landschaften]] ergänzt wurde. Das [[Kirchspiel]] war das Zentrum des alltäglichen Lebens und schöpfte daraus seine Selbständigkeit. Das Bindeglied zur Landesgemeinde bildete das mehrere Kirchspiele umfassende „fiardandel“, das Landesviertel. In den Landesvierteln, die weitgehende Selbstständigkeit genossen, setzten sich die alten [[Schultheiß|Schulzensprengel]] der Zeit bis zum Anfang des 13. Jahrhunderts (sog. Asegenzeit) fort: aus dem schelta bzw. bonnere (der die Leitung der Schulzensprengel innehatte) ist der orator, kok (= Sprecher) oder hodere (Hutträger), im westerlauwerschen Friesland der grietmann geworden. Die Landesviertel umfassten 12 Kluften. Da sich eine Bauernschaft aus drei Kluften zusammensetzte, bestand ein Landesviertel aus vier Bauernschaften. Die Bauernschaften bestanden ihrerseits aus sogenannten „Fründschoppen“ (Geschlechterverbänden).<ref>Volker Gabriel: {{Webarchiv|url=http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf |wayback=20160303182646 |text=''Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert'' |archiv-bot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }} (PDF-Datei; 1,3&nbsp;MB). 2004, S. 57f.</ref> Zur Bildung von [[Landstände|Provinzialstände]]n oder [[Landtag (historisch)|Landtagen]] mit politischen Einheiten, die diesen Organisationen zugeordnet gewesen wären, kam es in aller Regel nicht, solange die Selbstverwaltungen hinreichend lebens- und widerstandsfähig waren.<ref>Karsten Krüger: ''Die Landständische Verfassung''. München, Oldenbourg Wissenschaftsverlag 2003, S. 81</ref> (Rustringa) Der ursprüngliche Typus der Bauernrepublik blieb am längsten in den abgelegenen Gebieten „jenseits der Jade“ und nördlich ausgedehnter [[Moor]]e an der Mündung der [[Weser]] erhalten. Dort regierten lange Zeit gewählte „[[Redjeve]]n“, die Gericht hielten und über Recht und Ordnung wachten.<ref>Touristikgemeinschaft Wesermarsch: {{Webarchiv | url=http://www.urlaubwesermarsch.de/geschichte-der-wesermarsch.html | wayback=20120315191346 | text=''Die Geschichte der Wesermarsch''}}</ref> Grundlage des Wirkens der [[Rüstringen|rüstringischen]] Redjeven war das [[Asegabuch]]. [[Datei:Sachs1234.jpg|miniatur|Historische Darstellung der [[Schlacht bei Altenesch]], wo 1234 die [[Stedinger]] besiegt wurden]] [[Datei:Hartwarder Landwehr Gedenkstätte.JPG|miniatur|Gedenkstätte an der [[Rodenkirchen (Stadland)|Hartwarder Landwehr]], wo 1514 die Rüstringer Friesen ihre Freiheit verloren]] Das Amt der Redjeven war Ausdruck der ausgeprägten Entwicklung der Landesgemeinden im 13. Jahrhundert. Der Vertrag, der von der Stadt Bremen mit Rüstringen 1220 geschlossen wurde, erwähnte erstmals ein kollegiales Organ als leitende Institution der Landesgemeinde: die „sedecim coniurati de terra“, die sechzehn „Geschworenen des Landes“. Die Bezeichnung „coniurati“ oder „consules“ wird in den lateinischen Quellen, diejenige von den redieven, den Ratgebern dagegen in den friesischen Texten verwandt. Das Amt wechselte jährlich, sei es durch Wahl oder „Umgang“ von einem Hof zum anderen; es war Teil einer genossenschaftlichen Verfassungsstruktur mit der Gemeinde als maßgebender Instanz.<ref>Volker Gabriel: {{Webarchiv|url=http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf |wayback=20160303182646 |text=''Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert'' |archiv-bot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }} (PDF-Datei; 1,3&nbsp;MB). 2004, S. 56</ref> (Frisa orientala e Frisa occitentala) Die Freien Bauernrepubliken gingen teils am Machtstreben der eigenen Großbauern und Häuptlinge<ref>z.&nbsp;B. etzel-ostfriesland.de: {{Webarchiv|url=http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm |wayback=20130316072413 |text=''Ine Widdeken'' |archiv-bot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }}</ref>, teils an dem benachbarter Territorialherren zugrunde.<ref>Heimatkundlicher Arbeitskreis e. V. Weenermoor - Möhlenwarf - St. Georgiwold - Beschotenweg: {{Webarchiv | url=http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm | wayback=20120911022239 | text=''1509 - 2009: 500 Jahre Cosmas- und Damianflut. Die Entstehung des Dollarts''. Abschnitt ''Nicht nur eine Naturgewalt. Menschliche Mitschuld''}}</ref> Die gesellschaftlichen Verhältnisse innerhalb der einzelnen Bauernrepubliken und zwischen ihnen waren nämlich keineswegs durch eine umfassende Harmonie gekennzeichnet: Für das Friesland im Mittelalter war es typisch, dass das Land in eine ganze Reihe kleiner Bauernrepubliken zerfiel, die untereinander vielfach verfeindet waren. Heiraten, Erbschaften und Fehden hatten eine „natürliche Auslese“ der Gutsherren zur Folge, wodurch sich die Hoheitsrechte in der Hand von „Häuptlingen“ konzentrierten. So wurden die verschiedenen Bauernrepubliken in [[Ostfriesland]] (und zeitweise [[Provinz Friesland|Westfriesland]]) unter den Häuptlingen aus dem Hause [[Cirksena]] im 15. Jahrhundert geeint. Unter Ulrich I von Cirksena wurde Ostfriesland 1464 [[Reichsgrafschaft]]. Westfriesland fiel in dieser Zeit an [[Burgundischer Reichskreis|Burgund]] und schied endgültig 1648 im Verbund der [[Niederlande]] aus dem [[Heiliges Römisches Reich|Reich]] aus. (Brèma e Oldenborg) Nach zwei Kriegen waren 1234 nach der [[Schlacht bei Altenesch]] die Stedinger dem [[Erzbistum Bremen|Bremer Erzbischof]] und dem [[Grafschaft Oldenburg|Oldenburger Grafen]] unterworfen, die Bremer Kirchenfürsten unterwarfen auch [[Kehdingen]], das Alte Land und schließlich 1524 das [[Land Wursten]] ihrer Herrschaft. Der Oldenburger Graf vermochte nach langen Wirren in Konkurrenz mit den Bremern 1514 [[Butjadingen (Landschaft)|Butjadingen]] und [[Stadland (Landschaft)|Stadland]] an sich zu bringen. Glück hatten die Bauern des [[Land Hadeln|Landes Hadeln]]; sie fielen im 13. Jahrhundert unter die Herrschaft des schwachen [[Herzogtum Sachsen-Lauenburg|Herzogs von Sachsen-Lauenburg]]. Sie bewahrten ihre genossenschaftlich geprägte Eigenständigkeit bis tief ins 19. Jahrhundert.<ref>Land Niedersachsen: [http://www.niedersachsen.de/portal/live.php?navigation_id=6981&_psmand=1000 ''Die Friesen'']</ref><ref>[http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html ''Landsknechte fallen vor 500 Jahren ein. Freie Friesen an der Niederweser – Vortrag von Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker'']{{Toter Link|url=http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html |date=2023-06 |archivebot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }}. ''[[Nordwestzeitung]]'', 16. Februar 2007</ref> EN The German term ''Bauernrepublik'' was originally coined to refer to autonomous districts in [[Frisia]] and northwest [[Duchy of Saxony|Saxony]], a region in which the tradition of '[[Frisian Freedom]]' remained strong throughout the Middle Ages. Notable 'peasant republics' in this area included [[Butjadingen]],<ref>{{Cite web |website=Gemeinde Butjadingen |url=http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte |title=Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick |language=de |trans-title=An overview of the historical development of Butjadingen}}</ref> [[Stadland]], [[Stedingen]],<ref name="bauernkriege">{{cite web |url=http://www.bauernkriege.de/Bauernrepublik.html |first=Hans Holger |last=Lorenz |website=bauernkriege.de |title=Stedinger Bauernrepublik 1204 bis 1234 |language=de |trans-title=Stedinger Peasant Republic 1204 to 1234 |date=2020-11-24 |access-date=2021-12-24}}</ref> [[Land Wursten]], [[Land Hadeln]] and [[Dithmarschen]]. Some of these peasant republics disappeared through the consolidation of power in the hands of individual farmers, enabling them to set themselves up as petty lords on the feudal model,<ref>z.&nbsp;B. etzel-ostfriesland.de: [http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm ''Ine Widdeken''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130316072413/http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm |date=2013-03-16 }}</ref> while others were annexed or conquered by neighbouring princes.<ref>Heimatkundlicher Arbeitskreis e. V. Weenermoor - Möhlenwarf - St. Georgiwold - Beschotenweg: {{Cite web |url=http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm |title=''1509–2009: 500 Jahre Cosmas- und Damianflut. Die Entstehung des Dollarts''. Abschnitt ''Nicht nur eine Naturgewalt. Menschliche Mitschuld'' |access-date=2021-12-24 |archive-date=2012-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120911022239/http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm |url-status=dead }}</ref> The various peasant republics in [[East Frisia]] were united under the rule of the [[Cirksena]] family in the fifteenth century, and in 1464 Ulrich I von Cirksena was able to declare himself [[County of East Frisia|Count of East Frisia]]. During the same period, [[Friesland]], also known as [[West Frisia]] was subsumed into the [[Burgundian Netherlands]], which later became the [[Spanish Netherlands]] and ultimately the [[Dutch Republic]]. Thus Friesland is today part of the [[Netherlands]], whereas East Frisia is part of modern [[Germany]]. After the 1234 {{ill|Battle of Altenesch|de|Schlacht von Altenesch}}, the Stedinger were subjected to the [[Archbishopric of Bremen|Prince-Archbishop of Bremen]] and to the [[County of Oldenburg|Count of Oldenburg]]. The Prince-Archbishops also subjected [[Kehdingen]], and in 1524 also the [[Land Wursten]] to their rule, while the Counts of Oldenburg acquired [[Butjadingen]] and [[Stadland]] in 1514. The peasants of [[Land Hadeln|Hadeln]] were comparatively lucky; although they fell under the rule of the weak [[Duchy of Saxe-Lauenburg]] in the 13th century, the dukes were too weak to enforce their will and consequently the farmers were able to preserve much of their autonomy right up to the 19th century.<ref>Land Niedersachsen: [http://www.niedersachsen.de/portal/live.php?navigation_id=6981&_psmand=1000 ''Die Friesen'']</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html |title=Landsknechte fallen vor 500 Jahren ein. Freie Friesen an der Niederweser – Vortrag von Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker |language=de |trans-title=Landsknechts invade 500 years ago. Free Frisians on the Niederweser - Lecture by Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker |work=[[Nordwestzeitung]] |date=16 February 2007 }}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> =Quint ... Tors/Chasteu, Contraa, Familha= Lo '''país de Quint''' es un sos-[[contraa]] dau [[Diés]], The Quint Country is a sub-region of the Dyois, based around the Quint Towers. It was controlled by the Quint family as vassals of the Poitiers dynasty, counts of Valentinois and Die, until 1246. https://valdequint.fr/2015/12/21/les-tours-de-quint/ https://www.persee.fr/doc/rga_0035-1121_1920_num_8_2_2796 https://www.ste-croix-en-diois.fr/vallee-de-quint-sainte-croix-drome.html =[[Lista daus comtes de Diá]]= {{Dialecte Vivaroaupenc}} *So how do we do this? History of Die might as well go in the contraa's page bc it pertains to the whole region; therefore this should probably be a list of *counts* linked to [[:en:Count of Dyois]] and [[:ca:Comtat de Diá]]. passes to Valentinois, a few castles are retained by the Counts (later to the Kingdom of France in 1419), but most of it ends up (ceded?sold?donated?) in the hands of the bishops who style themelves counts. ==Comtes feodaus (davant 1178)== {| class="wikitable float-left" |- align="left" valign="top" bgcolor="lavender" ! |Nom ! |Maridat a ! |Enfants ! |Longevitat ! |Titulari ! |Nòtas |- valign="top" |'''''Aleyris''''' (nom fr) |Guilhem de Forcauquier |... |... | v1027 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |... |- valign="top" |'''Pònç de Diá''' |''inconeissut'' |'''Guilhem'''; Guilhelma |? |v1062 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Guilhem de Diá''' |''inconeissut'' |'''Isoard''' |? |v1074 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Isoard I de Diá''' |''inconeissut'' |''benleu'' '''Jauceran''' |dav 1070?-ap 1116 |?-ap 1116 |Senhor de [[Luc de Diés|Luc]], [[Ais de Diés|Ais]], e [[Bèlagarda de Diés|Belagarda]]. Òme d'armas, combatet en [[Espanha]] avans [[1080]], es partit per la [[Primiera Crosada]] en [[1096]]. Comandant dau 11e còrs d'armada au setge d'[[Antiòquia d'Orontes|Antiòquia]] en [[1098]].<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Jauceran de Diá''' |Beatritz |'''Isoard''' |?-dav 1149 |?-dav 1149 |Segon d'unes (QUI?), esposèt Beatritz d'Albon.<ref name=Roglo>[https://roglo.eu/roglo?lang=fr; Généalogie adaptée au PGPD - Roglo]</ref><ref name=MedLands>Charles Cawley, [https://fmg.ac/Projects/MedLands/provvaldi.htm#_Toc97476349 Medieval Lands].</ref> |- valign="top" |'''Isoard II de Diá''' |''inconeissut'' |Peire Isoard; una ''comtessa de Diá'' (nom inconeissut); ''Roais'' (nom fr); '''Isoarda''' |?-ap 1166 |?-ap 1166 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Isoarda de Diá''' |Raimon [[familha d'Agòud|d'Agòud]] |''sens enfants'' |...-v1205 |v1178-v1205 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |} {{...}} Dins una [[Bulla]] dau [[2 d'aost]] [[1178]], l'emperaire [[Frederic Barbarossa]] dona a Robert, avesque de Diá, en [[plena jurisdiccion]] e [[dreches reiaus]]: [[Diá|la vila]], quauques [[chasteu]]s, e totas las tèrras diesas de Guilhem de Peitieus fòra lo [[chasteu de Quint]] (uei ''Las Tours'' a [[Santa Crotz (Droma)|Santa Crotz]]). (REFS... Nantigny, ?). Maugrat aquò, los còmtes de Tolosa dona lo comtat a Aimar de Peitieus en [[1189]] (DUPUY). Veire l'[[Diés#Istòria|istòria de Diés]]. ==Comtes feodaus (après 1178)== -> Aimar de Peitieus, 1189 (already còmte de Valentinés; given Diés by Raimon de Tolosa) (DUPUY) {{Article detalhat|Lista daus còmtes de Valentinés}} ==Avesques-comtes (après 1178)== {{Article detalhat|Lista daus avesques de Diá}} According to the Catalan wikipedia it's sold *back* to Valentinois in 1419 by bishop Joan de Peitieus, to his father Count Loís II de Peitieus. But then it's incorporated/absorbed into Dauphiny in 1423. ==Refs/Biblios== *{{Obratge|url=http://jean.gallian.free.fr/comm2/d/die.htm|títol=de DIE (anciens comte de)|autor=[[Jean Gallian]]}} *https://fmg.ac/Projects/MedLands/provvaldi.htm *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=bwF79FUu-E0C|títol=Histoire de Die|autor=[[André Mailhet]]|editor=Impr. Buttner - Thierry|an=1897}}<!--pp. 37,44-7,49,56,121,132,321--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=442AYZMGg3cC|títol=Essai historique sur l'église et la ville de Die|autor=[[Jules Chevalier]]|an=1888|editor=impr. Bourron}}<!--pp.124,126,132-4,141-2,144,173-6,205,343,415,493-4--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=yWEfAAAAMAAJ|títol=La Provence du premier au douzième siècle|autor=[[Georges de Manteyer]]|editor=A. Picard et fils|an=1908|luòc=Provença}}<!--pp.89-91,306-8, 310--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=butAAAAAcAAJ|títol=Dictionnaire Historique Chronologique, Géographique... Du Dauphiné|autor=[[Guy Allard]]|luòc=Grenòble|editor=impr. Édouard Allier|an=1864|paginas=339,383}}<!--p.339 lista las "contraas de Daufinat": principautats, duchats, marquesats, comtats, baroniás, etc.--><!--p.383 lista quauques còmtes/comtesses de Diés.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=QmnU4NWsUIAC|títol=Traitez touchant les droits du Roy Tres-Chrestien|autor=Pierre Dupuy|luòc=[[Roan]]|editor=impr. de Laurens Maurry|an=1670|pagina=634}}<!--Menciona qu'Aimar de Peitieus es còmte de Valentinés jos Felip August; e que Raimon, duc de Narbona e còmte de Tolosa, li dona lo comtat de Diés en 1189.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=9W9JClF6l3IC|títol=Généalogie de la Chanson de Roland|autor=[[Bernard Gicquel]]|an=2003|pagina=105}}<!--Seems to say Isoard, viscount of Gapencés and Ambrunés, who followed Raimon de Sant Gèli (marquis of Provence) on Crusade at the head of the XIth corps, made him count of Diés "in recognition of his eminent services" when they returned home. Then Isoard has Josserand for a son, who, for Thérould [medieval Norman dude?], represents Provence.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=LhVio4xrqJIC|títol=Les genealogies historiques des rois, duce, comtes, &c. de Bourgogne|autor=[[Louis Chasot de Nantigny]]|luòc=[[París]]|annada=1738|pagina=}}<!--pp. 468,474,569--><!--p.468: According to him, Isoard II (alive in 1116) died childless, so the County of Diois was given to Aimar de Peitieus. HOWEVER, on the '2 de Kalendes' of August 1178, the Holy Roman Emperor Frederick I issues a Bull donating the city (Die), some Diois castles, and all Guilhem de Peitieus's lands in the bishopric except the castle of Quint, in full jurisdiction and royal rights to Die's bishop Robert.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=8H9ZAAAAcAAJ|títol=L'art de vérifier les dates des faits historiques...|autor=De Saint-Allais|an=1818|pagina=267}}<!--Contexte sus la donacion dau comtat per los Raimondins a Aimar de Peitieus--> *[https://books.google.com/books?id=FSwPAQAAIAAJ Bulletin de la Société départementale d'archéologie et de statistique de la Drôme, Volume 31. Secrétariat de la société, 1897 - Dauphiné (France). pp. 201, 247] *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=uvpwsNXS7_kC|títol=La Comtesse de Die|autor=[[Sernin Santy]]|editor=A. Picard & f.|an=1893}}<!--pp. 9,20--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=1h5TZdfMhggC|títol=Bulletin de la Société d'études historiques, scientifiques, artistiques, et littéraires des Haute-Alpes|an=1925|editor=Société d'études des Hautes-Alpes|luòc=Auts Aups}}<!--96,123,125,128--> *[https://books.google.com/books?id=AcNCAAAAYAAJ&pg=PA101&dq=%22comt%C3%A9+de+diois%22+-%22inveftit%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj3pb2m-PmDAxW6JjQIHcUqCb84HhDoAXoECA0QAg#v=onepage&q=%22comt%C3%A9%20de%20diois%22%20-%22inveftit%22&f=false Histoire du Vivarai, vol. 2. Jean Régné. Impr. Mazel, 1921 - Vivarais (France)] *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=xXdBAAAAcAAJ|títol=Encyclopédie Méthodique, Ou Par Ordre De Matieres|vol=25|editor=Panckoucke|an=1804}}, p.480 *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=Mu4UAAAAQAAJ|títol=Dictionnaire de la noblesse ... de France, Volume 1|autor=[[François Alexandre Aubert de la Chenaye Desbois]]|an=1863|pagina=647}} *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=0-RgI9uLIa0C|títol=Nouveau dictionnaire de géographie universelle|autor=[[Louis Vivien de Saint-Martin]], [[Louis Rousselet]], et al.|editor=Hachette et cie|an=1884|paginas=49,378}}<!--Text is weirdly high-contrast so it's hard to read. Could do w/ a better link.--> *Ordonnances des roys de France de la troisieme race, recueillies par ordre *Histoire générale de Languedoc: avec des notes et les pièces ..., Volume 3 *Le Dauphiné en 1698, suivant le mémoire de l'intendant Bouchu sur la ... *Revue drômoise: archéologie, histoire, géographie, Volume 26 less useful? less reliable?: *[https://books.google.com/books?id=4esJAwAAQBAJ&pg=RA2-PA537&dq=%22comt%C3%A9+de+die%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiPxpHD9_mDAxVHMzQIHehyDocQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=%22comt%C3%A9%20de%20die%22&f=false ?tat pr?sent de la noblesse fran?aise, contenant le dictionnaire de la noblesse contemporaine. Noblesse fran?aise. p. 537]<!--menciona l'avesque-còmte en 1702--> =occitania feudala= ==ducats-pariás== ... Borbon? Montpensier albret uzes Mercœur ?Clermont-Tonnerre? (daufinat) Ventadour Joyeuse Biron (perigord) Aiguillon (agenes) Fronsac (gironda, guiana) Lesdiguières Villars-Brancas Puylaurens ( sur la localité d'Aiguillon (département de Lot-et-Garonne, province d'Agenais) ) La Force (perigord) Gramont Lavedan (bigorra) Mortemart (marcha) Arpajon (roergue) Roquelaure Randan Noailles Duras ; Fontanges Lauzun Antin ?Hostun? (daufinat) ?Lévis? (borbones) Lauragais Fleury Ayen Lesparre Mirepoix Rochechouart Gontaut (agenes) Laval (magnac-laval, limousin) La Vauguyon (agenais) La Tour d'Auvergne Civrac (perigord) ?Guiche? Narbonne-Lara Polignac Caylus (carcin) ?Castries? Agenois (agenes) Esclignac ... Angoulême La Rochefoucauld (engolmes doc) La Valette (engolmes doc) Châtellerault Thouars Loudun ?Retz? Montbazon (provincia de torena) Châteauroux Frontenay Noirmoutiers (peitau) Montaut (engolmes doc) La Meilleraye Saint-Aignan Montausier (engolmes doil) Vivonne Charost (berric) Aubigny (berric) Anville (engolmes doil) Châtillon (-sur-Sèvre) Boutteville (engolmes doil) Taillebourg Saint-Maigrin ?Maillé? (torena [region de tors]) ?Amboise? (torena [region de tors]) ... ?Montmorency? ?Chabot? ?Le Châtelet? ==ducats== aquitania (puei guiana, aguiaina) gasconha narbona septimania tolosa auvernhe borbon berric torena (tors, pas lemosin) ==[[Lista istorica dels marquesats occitans]]== Marquis de Latour-Maubourg (titulari, Velai?/Droma?) ==Marquesats medievalas== *[[Marquesat de Gòtia|Gòtia]] *[[Marquesat de Provença|Provença]] *[[Ostal d'Andusa|Andusa]] *''Fos'' ==Títols de cortesiá== ====Albigés==== *[[Castèl d'Ambres|Ambres]] ([[Ambres]]) *Arifat ([[Arifat]]) ===Auvèrnha=== *Alègre ([[Alègre (Auvèrnhe)|Alègre]]) *''Aubijoux'' *Embèrt ([[Embèrt]]) ===Berric=== *''Autry'' ===Daufinat=== ?Arvillard (La Bâtie d')? ?Aux-Lally? ===Gasconha=== *''Amou'' ====Armanhac==== *Aurimont ([[Aurimont]]) ====Bigòrra==== *''Antin'' ===Guiana=== *''Anglade'' ===[[Lemosin (Occitània)|Lemosin]]=== *''Aubepeyre'' Aubapeira*? ([[Sant Ariei la Montanha]]) *''Chalusset'' *''Chamberet'' *''Châteauneuf-la-Forêt'' *''Coux'' *''Nedde ?'' ([[Neda (Lemosin)|Neda]]) ====Marcha==== *Mòrtamar ([[Mòrtamar]]), per l'[[Ostau de Rechoard de Mòrtamar]] *[[Chasteu de Banhac|Banhac]] {[[Sent Bonèt de Belac]]} *Manhac ([[Manhac la Vau]]) ===Lengadòc=== Alphonse Anduze (2x: edat mejana, edat moderna) Aubais Aussonne Auzielle Avéjan Avèze Axat ====Vivarés==== Annonay ===Provença=== *''Albertas'' = Aubèrtas*? *[[Marquesat d'Alenh|Alenh]] ([[Alen|Alenh]]) Les Arcs Argens ====Comtat Venaicin==== *''Alauzier'' *''Aubignan'' ===Engolmés=== *[[Chasteu d'Aubaterra|Aubaterra]] ([[Aubaterra]]) ===Peitau=== Airvault Aizenay Aligre Asnières*-de-la-Châtaigneraye ===Sentonge=== Archiac ===Torena=== Argenson {{DivFeuDau}}<!--Citar: https://books.google.com/books?id=butAAAAAcAAJ, p. 339. Lista las "contraas de Daufinat": principautats, duchats, marquesats, comtats, baroniás, etc.--> {{DivFeuLem}} =Misc= ==Informacions de Revèst per citar== *Mapa dialectala de Revèst: https://opinion.jornalet.com/imatges/articles/carte_linguistique_nouvelle-aquitaine.png ===Toponimia=== * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2209/tracas-de-b-per-v-en-occitan-oriental * https://www.jornalet.com/opinion/19376/toponimia-occitana-en-marcha-lemosina-assai-a-belabre-e * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2534/trace-dexpressions-occitane-populare-en-a-toponimia * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2820/toponimia-occitana-un-rompe-testa-al-nivel-intra-comunal * https://www.jornalet.com/opinion/17349/toponimes-occitans-e-toponimes-corregits *https://www.jornalet.com/opinion/20341/noms-de-luecs-e-noms-de-familhas *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20184/tractament-dals-toponimes-occitans-dins-los-registres-de-don-pacchiero-de-monego|títol=Tractament dals toponimes e patronimes occitans dins los registres de Don Pacchiero de Mónego|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=20 de genièr de 2022}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20476/a-prepaus-da-visibilitat-de-loccitan-gascon-a-biarritz-anglet-baiona|títol=A prepaus d’a visibilitat de l’Occitan gascon a Biàrritz, Anglet, Baiona |nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=11 d'agost de 2022}} *https://www.jornalet.com/opinion/16132/per-una-senhaletica-bilenga-dins-totas-las-comunas-dals-alps-maritimes-i *https://www.jornalet.com/opinion/20553/per-una-senhaletica-bilenga-dins-totas-las-comunas-dals-alps-maritimes-i-1 *https://www.jornalet.com/opinion/20560/per-una-senhaletica-bilenga-dins-totas-las-comunas-dals-alps-maritimes-ii ===Reculada de l'occitan=== *{{Ligam web|url=|títol=|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=}} *https://www.jornalet.com/opinion/19693/interdiccion-e-reculaia-de-la-lenga-i *https://www.jornalet.com/opinion/19703/interdiccion-e-reculaia-de-la-lenga-ii ====Dialectologia==== *https://www.jornalet.com/opinion/21556/disclas-dins-occitania *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18257/lexic-comun-entre-occitan-e-arab|títol=Lexic comun entre occitan e arabi|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=15 d'abril de 2017}} *https://www.jornalet.com/opinion/18768/tracas-de-b-per-v-en-occitan-oriental *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20842/las-chalanchas-a-sant-andrieu-de-la-roca-o-una-traca-de-palatalizacion-de-ca-la-mai-al-sud|títol=Las “Chalanchas” a Sant Andrieu de la Ròca o una traça de palatalizacion de “c+a” la mai al sud possible?|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=15 de junh de 2023}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20485/qualquas-configuracions-de-loccitan-gascon-neguer-clar-al-contacte-de-lairal-linguistic-ba|títol=Qualquas configuracions de l’occitan gascon (néguer, clar) al contacte de l’airal lingüistic basco|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=18 d'agost de 2022}} ====R. en Aguiaina, Borbonés e Berric==== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19229/nota-sus-la-reculada-de-loccitan-en-lo-nord-de-gironda-e-lextrema-sud-de-la-charanta-marit|títol=Nòta sus la reculada de l’occitan en lo nòrd de Gironda e l’extrèma sud de la Charanta maritima|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=23 d'abril de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19223/evocacions-de-la-reculada-dau-nord-occitan-en-peitau-quauques-toponimes-en-las-charantas|títol=Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en Santonja: quauques toponimes en las Charantas|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=16 d'abril de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19264/evocacions-de-la-reculada-dau-nordoccitan-en-lactuau-borbones-doil|títol=Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en l’actuau Borbonés d’Òil|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=7 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19246/evocacions-de-la-reculada-dau-nordoccitan-en-lactuau-berric-doil-1|títol=Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en l’actuau Peitau e dins le Berric d’Òil|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=30 d'abril de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19278/nota-sus-le-comtat-duchat-de-nevers-o-nivernes-e-borgonha-vesina|títol=Nòta sus le Comtat-Duchat de Nevers o Nivernés e Borgonha vesina|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=14 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20676/tracas-de-grafia-occitana-en-barbones-03|títol=Traças de grafia occitana en Barbonés (III)|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=9 de març de 2023}} ====R. recenta dau Lengadocian (fàcia a Provençau)==== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18013/lo-mostre-embarrassa-camin-de-someire|títol=Lo mostre embarrassa camin de Someire|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=6 d'agost de 2016}} ====R. dau Vivaroaupenc==== * https://www.jornalet.com/opinion/20004/tracas-de-reculaa-dal-vivaroalpenc-dins-lo-sud-dals-alps-dauta-provenca *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19066/tracas-de-reculaa-dal-vivaroalpenc-dins-var|títol=Traças de reculaa dal vivaroalpenc dins Var|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=31 d'octòbre de 2019}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18748/tracas-de-reculaa-totala-o-parciala-dal-vivaroalpenc-entorn-de-nica|títol=Traças de reculaa totala o parciala dal vivaroalpenc dins los Alps Maritims|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=20 de setembre de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19296/tracas-de-reculaa-possibla-de-loccitan-en-lo-sud-de-savoia-e-consideracions-linguisticas|títol=Traças de reculaa possibla de l'occitan en lo sud de Savòia e consideracions lingüisticas|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=21 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19314/tracas-de-reculaa-possibla-de-loccitan-en-isera|títol=Traças de reculaa possibla de l'occitan en Isèra|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=28 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18013/lo-mostre-embarrassa-camin-de-someire|títol=Lo mostre embarrassa camin de Someire|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=6 d'agost de 2016}} ===Diaspòra occitana=== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18635/occitans-devenguts-sobeirans-a-lestrangier|títol=Occitans devenguts sobeirans a l'estrangier|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=18 de mai de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18963/los-camins-de-lexili-catar-e-los-luecs-de-valdesisme-a-lest-doccitania-doas-eretgias-dal-p|títol=Los camins de l'exili catar e los luecs de valdesisme a l'èst d'Occitània, doas eretgias dal parier temps|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=13 de junh de 2019}} ====Monde lusofòne==== * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19496/diaspora-occitana-dins-lo-monde-lusofone|títol=Diaspòra occitana dins lo monde lusofòne|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=3 de setembre de 2020}} [inclús Portugau, Brasil, e 1 a Soïssa] * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/21329/passeaia-per-proenca-montalvao-nisa-e-mai-dintre-rodao|títol=Passeaia per Proença, Montalvão, Nisa e mai “dintre” Rodão|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=7 de setembre de 2023}} ====Protestantas (America, etc.)==== * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18026/qualquas-istorias-doccitans-protestants-emigrats|títol=Qualquas istòrias d’occitans protestants emigrats|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 d'agost de 2016}} ====Americas==== * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19508/diaspora-occitana-canada-eua-malta-e-ajustaments|títol=Diaspòra occitana, ajustaments: èst de Canada, EUA, Malta|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=10 de setembre de 2020}} * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19518/tracas-de-diaspora-occitana-en-loest-canadian-1-saskatchewan|títol=Diaspòra occitana en l’oèst canadian 1: traças en Saskatchewan|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=17 de setembre de 2020}} * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19528/diaspora-occitana-en-loest-canadian-2-alberta-e-luecs-isolats|títol=Diaspòra occitana en l’oèst canadian 2: Alberta; e luecs isolats|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=24 de setembre de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17097/rescontres-occitans-amerindians|títol=Rescòntres Occitans-Amerindians|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=27 d'abril de 2014}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17205/un-pantaissaire-e-fondator-occitan-ii-antoni-tonens-de-chornhac-creator-del-reialme-uai-ma|títol=Un pantaissaire e fondator occitan (II): Antòni Tonens de Chornhac. Creator del reialme “Uai Mapo” (Araucània e Patagònia)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=27 de julhet de 2014}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17498/patronimes-occitans-dins-las-americas-i-aiti|títol=Patronims occitans dins las Americas (I): Haití|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=4 d'abril de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17535/toponims-occitans-dins-las-americas-i-bis-haiti|títol=Toponims occitans dins las Americas (I bis): Haití|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=9 de mai de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17569/toponims-occitans-dins-las-americas-i-ter-haiti|títol=Toponims occitans dins las Americas (I tèr): Haití|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=7 de junh de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17597/patronims-occitans-dins-las-americas-ii-guadalope|títol=Patronims occitans dins las Americas (II): Guadalope e nòtas sus Martinica|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=4 de julhet de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17661/patronims-occitans-dins-las-americas-iii-trinitat-e-tobago|títol=Patronims occitans dins las Americas (III): Trinitat e Tobago|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=5 de septembre de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17766/patronims-occitans-dins-las-americas-iiii-a-santa-lucia-e-en-republica-de-dominica|títol=Patronims occitans dins las Americas (IV): a Santa Lúcia, en Republica de Dominica e qualques autres mai|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=5 de decembre de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19654/testimoniatge-dun-sejorn-a-occitania|títol=Testimoniatge d’un sejorn a Occitania (Cuba) I|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=14 de genièr de 2021}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20115/testimoniatge-dun-sejorn-a-occitania-ii|títol=Testimoniatge d’un sejorn a Occitania II|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=9 de decembre de 2021}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20332/testimoniatge-dun-sejorn-a-occitania-cuba-iii|títol=Testimoniatge d’un sejorn a Occitania (Cuba) III|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=14 d'abril de 2022}} ====Africa==== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17814/toponims-occitans-en-africa-dau-nord-argeria|títol=Toponims occitans en Africa (I): en Africa dau Nòrd, Argeria|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=16 de genièr de 2016}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18366/patronims-e-toponims-occitans-en-africa-ii-reunion-republicas-de-maurici-e-de-sechelas|títol=Patronims e toponims occitans en Africa (II): La Reünion, las Republicas de Maurici e de Las Sechelas|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=5 d'agost de 2017}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18380/patronims-e-toponims-occitans-en-africa-iii-africa-dal-sud|títol=Patronims e toponims occitans en Africa (III): Africa dal Sud|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 d'agost de 2017}} ===Autras istòrias=== *https://www.jornalet.com/opinion/19478/francmaconaria-en-occitan-2-exemple-dins-la-region-lengadoc *https://www.jornalet.com/opinion/19332/francmaconaria-en-occitan *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20492/republicas-occitanas|títol=Republicas occitanas|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=25 d'agost de 2022}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18386/listoria-mau-conoissuda-dei-protestants-provencaus-lo-luc|títol=L'istòria mau conoissuda dei protestants provençaus (1): Lo Luc|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=26 d'agost de 2017}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18694/selistoria-mau-conoissuda-dei-protestants-provencaus-2-so-pais-vencenc|títol=Sel'istòria mau conoissuda dei protestants provençaus (2): So país vencenc|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=26 de julhet de 2018}} *https://www.jornalet.com/opinion/21972/lemperi-volhec *https://www.jornalet.com/opinion/16909/frederic-mistral-un-premi-nobel-sempre-confidencial *https://www.jornalet.com/opinion/17113/la-legenda-del-clapas-vielh *https://www.jornalet.com/opinion/17156/un-pantaiaire-e-fondator-occitan-i-jorgi-ros-de-brua-ancuei-brua-e-auriac-creator-duna-com <!--Autonomous commune. Has the largest pigeonery/colombier in Europe, a symbol of wealth.--> *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18682/lo-reiaume-de-liscla-daur-iscleta-sus-la-comuna-de-sant-rafeu|títol=Un tròç d'Occitània inspira la creacion d'un país (I): Lo reiaume de l'illa d'Aur, isoleta sus la comuna de Sant Rafèu|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=12 de julhet de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18687/istoria-dau-frieu-e-de-la-republica-liura-dau-frieu|títol=Un tròç d'Occitània inspira la creacion d'un país (II): Istòria de la Republica dau Frieu|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 de julhet de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18658/reflexion-sus-la-memoria-occitana-e-sus-listoria-doccitania|títol=Istòria (IV) Reflexion sus la memòria occitana e sus l'istòria d'Occitània: 1851|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=14 de junh de 2018}} =====Revòlta e resisténcia===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18641/la-resistencia-a-lanexion-francesa-dau-comtat-de-provenca-en-1480-larmada-de-luberon-de-fo|títol=Istòria (I): la resisténcia a l'anexion francesa dau Comtat de Provença en 1480. L'armada de Leberon de Folc d'Agòud|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=24 de mai de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18647/las-guerras-de-religion-dins-lest-doccitania|títol=Istòria (II): las Guerras de religion dins l'èst d'Occitània: França, independéncia o Savòia?|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=31 de mai de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18652/istoria-iii-una-frema-dal-poble-icona-de-la-resistencia-de-la-primiera-ciutat-de-la-contea|títol=Istòria (III): Una frema dal pòble, icòna de la resisténcia de la primiera ciutat de la Contea de Niça còntra França en lo 1543|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=7 de junh de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18671/istoria-vi-una-de-las-mai-famosas-revoltas-popularias-occitanas-los-tuchins|títol=Istòria (VI): Una de las mai famosas revòltas popularas occitanas, los Tuchins|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=28 de junh de 2018}} =====Catarisme===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20092/catars-entre-seborga-e-preinaud|títol=Catars entre Sebòrga e Preinaud|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=25 de novembre de 2021}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18963/los-camins-de-lexili-catar-e-los-luecs-de-valdesisme-a-lest-doccitania-doas-eretgias-dal-p|títol=Los camins de l'exili catar e los luecs de valdesisme a l'èst d'Occitània, doas eretgias dal parier temps|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=13 de junh de 2019}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18664/istoria-v-un-franciscan-defenseire-dals-bons-omes|títol=Istòria (V): un franciscan defenseire dals Bòns òmes|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=21 de junh de 2018}} =====Rescòntres occitans-otomans===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18986/occitans-e-economia-vii-miqueu-pasha-pasha|títol=Occitans e economia (VII): Miquèu Pasha|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=11 de julhet de 2019}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18992/occitans-e-economia-viii-antoni-clot-dich-clot-bei|títol=Occitans e economia (VIII): Antòni Clòt dich Clòt-Bei|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 de julhet de 2019}} ====Estandardizacion==== *https://www.jornalet.com/opinion/16849/de-la-necessitat-de-loccitan-estandard-o-comun-e-reflexions-sus-la-question * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/3827/un-estandard-per-lo-vivaroalpenc-dins-los-alps-maritimes-avans-lora-lemplec-de-los-las-gen *https://www.jornalet.com/opinion/17080/a-prepaus-destandard-regional-per-loccitan-vivaroalpenc-lo-ponch-sus-la-contraccion-de-lo *https://www.jornalet.com/opinion/19956/un-estandard-per-lo-vivaroalpenc-dins-los-alps-maritimes-avans-lora-lemplec-de-los-las-gen *https://www.jornalet.com/opinion/18755/a-prepaus-destandard-regional-per-loccitan-vivaroalpenc-lo-ponch-sus-lo-sufix-dal-particip *https://www.jornalet.com/opinion/18761/a-prepaus-destandard-regional-per-loccitan-vivaroalpenc-lo-ponch-sus-l-e-de-sosten-avans-s ====Divèrses==== * https://www.jornalet.com/opinion/19998/quarques-patronimes-occitans-tiralhats * https://www.jornalet.com/opinion/19974/gavotina *https://web.archive.org/web/20210119044626/https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2885/recordis-denquistas *https://www.jornalet.com/opinion/18313/occitania-terra-de-las-arts *https://www.jornalet.com/opinion/18167/lo-monde-occitanofon-es-pichon-es-ver *https://www.jornalet.com/opinion/17978/sobrilhe-de-lengatge-subiat-en-paise-mentonasc <!--another one of those 'whistling languages'?--> *https://www.jornalet.com/opinion/20804/entre-grimaud-e-cogolin-que-resta-de-la-giscla *https://www.jornalet.com/opinion/20634/istoria-dals-pobles-lengas-e-genetica *https://www.jornalet.com/opinion/20083/duna-vielha-terra-fiera-e-liura-sem-benleu-la-finicion =====Gavotina===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16417/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (I)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=18 de novembre de 2012}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16453/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar-1|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (II)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=16 de decembre de 2012}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16510/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar-2|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (III)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=3 de febrièr de 2013}} kkomh3ikuybtf3zo1x6poyz2exbfj6u 2511250 2511249 2026-10-22T09:02:03Z Briantin de Montrei 37340 /* Mond de l'art */ 2511250 wikitext text/x-wiki http://www.geocities.ws/diaspora.occitana/MA_18_EUA_Exil_economic.htm =[[Mond de l'art]]= [[:en:Art world]] [[:fr:Monde de l’art]] There aren't articles in any of the other Romance langs EN Intro, History, Sociological definition, Roles in the art world (Production, distribution, evaluation (incl. Art critics), Change FR Intro, Le monde de l’art dans la tradition analytique, Le monde de l’art en sociologie de l’art ^English has a paragraph intro w/ 5 varying sections; French has a short intro w/ two long sections. French reads like a research report on what a couple of authors think the "art world" is and some of the history; English Wikipedia feels much more accessible. Lo '''monde de l'art''' ... =[[EMDR]]= Lo '''EMDR''' es un tipe d'intervencion psicoterapeutica mesa al punt per Francine Shapiro a partir de 1987. Es uèi utilizada coma un dels tractements per la presa en carga del [[troble d'estrès post-traumatic]] (TSPT). La particularitat de l'EMDR resida dins l'estimulacion sensoriala, generalament aplicada jos una fòrma bilaterala alternada e lo mai sovent a travèrs per de movements oculars. Aquò es nomenada "estimulacion bilaterala alternada" o ABS, que designa l'utilizacion d'una alternança regulara d'estimulacion esquèrra-drecha — a travèrs de movements dels uèlhs, de sons o de picadas — per fin d'activar lo "tractament de l'informacion adaptatiu" (es a dire, dins aquel contèxte, un mecanisme per lo qual lo cervèl reorganiza e integra las memòrias traumaticas per reduire lor carga emocionala). FR L'intégration neuro-émotionnelle par les mouvements oculaires ou plus couramment EMDR, d'après l'anglais eye movement desensitization and reprocessing, est un type d'intervention à visée psychothérapeutique mis au point par Francine Shapiro à partir de 1987. Elle est utilisée aujourd'hui comme un des traitements pour la prise en charge du trouble de stress post-traumatique (TSPT). La particularité de l’EMDR réside dans la stimulation sensorielle généralement appliquée sous une forme bilatérale alternée et le plus souvent par le biais des mouvements oculaires. On parle alors de « stimulation bilatérale alternée » ou SBA, qui désigne l'utilisation d'une alternance régulière de stimulations gauche‑droite — par des mouvements oculaires, des sons ou des tapotements — afin d'activer un « traitement adaptatif de l’information » (c’est‑à‑dire, dans ce contexte, un mécanisme par lequel le cerveau réorganise et intègre des souvenirs traumatiques pour réduire leur charge émotionnelle). ^The particularity of EMDR lies in the sensory stimulation generally applied in an alternating bilateral form and most often through eye movements. We then speak of “alternating bilateral stimulation” or SBA, which refers to the use of a regular alternation of left-right stimulations – through eye movements, sounds or tapping – in order to activate “adaptive information processing” (that is to say, in this context, a mechanism by which the brain reorganizes and integrates traumatic memories to reduce their emotional charge). EN Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) is a form of psychotherapy designed to treat post-traumatic stress disorder (PTSD). Devised by Francine Shapiro in 1987, it involves talking about traumatic memories while engaging in side-to-side eye movements or other forms of bilateral stimulation. It is also used for some other psychological conditions. EMDR is recommended for the treatment of PTSD by various government and medical bodies citing varying levels of evidence, including the World Health Organization, the UK National Institute for Health and Care Excellence, the Australian National Health and Medical Research Council, and the US Departments of Veterans Affairs and Defense. The American Psychological Association does not endorse EMDR as a first-line treatment, but indicates that it is probably effective for treating adult PTSD. Systematic analyses published since 2013 generally indicate that EMDR treatment efficacy for adults with PTSD is equivalent to trauma-focused cognitive and behavioral therapies (TF-CBT), such as prolonged exposure therapy (PE) and cognitive processing therapy (CPT). However, bilateral stimulation does not substantially contribute to treatment effectiveness, if at all. The predominant therapeutic factors in EMDR and TF-CBT are exposure and various components of cognitive-behavioral therapy. Because eye movements and other bilateral stimulation techniques do not uniquely contribute to EMDR treatment efficacy, EMDR has been characterized as a purple hat therapy, i.e., its effectiveness is due to the same therapeutic methods found in other evidence-based psychotherapies for PTSD, namely exposure therapy and CBT techniques, without any contribution from its distinctive add-ons. ==Terminologia== Lo tèrme EMDR ven de l'anglés ''Eye movement desensitization and reprocessing'', es a dire "desensibilizacion e reprocessament per de movements oculars". En França utilizon lo tèrme ''intégration neuro-émotionnelle par les mouvements oculaires'', en occitan "integracion neuroemocionala per de movements oculars". L'abreviacion anglesa s'es emplegada en francés, catalan, italian e castelhan. =compositors barròcs del Miègjorn= *[[:fr:Jacques de Gouy]] actiu e [[Ambrun]] e a [[París]] *[[:fr:Antoine Lardenois]] parisenc actiu en Occitània, Aguiaina, e Arpitània, mòrt a [[Dacs]]. *[[:fr:Philibert de Lavigne]] en servici del comte d'[[Aient]]? *[[:fr:J. C. dit Perdigal]], escaisnom occitan ==Aguiaina== *[[:fr:Louis Grénon]] (plan actiu en Occitània) *[[:fr:Pierre de La Garde]] *[[:fr:Jean Mignon]] ??? ==Bascoat== <!--*[[:fr:Durocher (claveciniste)]], [[:fr:Pierre Dandrieu]]... looks like they were just on a Basque organ, not actually in the Basque country?--> ==Berric== *[[:fr:François Bourgoing (chantre)]] *[[:fr:François Dufaut]] *[[:fr:A. Fleury]] *[[:fr:Pierre Lauverjat]] [L’Auvergat, Lauvergat] *[[:fr:Nicolas Pacotat]] *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: =compositors d'opèra occitans= [[Léopold Aimon]] • [[Pierre Ancelin]] =[[Lista dels senhors d'Alès]]= {{Obratge|url=https://www.calameo.com/books/000357550bc0f73648054|títol=Histoire & généalogie de la famille Pelet et de ses alliances|autor=Marc Gauer|annada=19 de març de 2015}} https://roglo.eu/roglo?lang=fr;m=TT;sm=S;p=d%27Al%C3%A8s <!--*Bernat I Pelet--> *Raimon I "lo Crosat" *Bermond I Pelet *Bernat II Pelet *Bertran de Pelet *Raimon II de Pelet *Bernat III de Pelet *Bernat IV de Pelet *Pèire I de Pelet *Raimond III (de) Pelet (-1315/8) *Raimond IV (de) Pelet (-1347/8) *Bernat V (de) Pelet (-1402) *Gui "Guiòt" (de) Pelet (1347-debuta de 1446) *Antonieta (-ap. jun 1468), m. Jean de Châteauneuf-Randon =[[Pistòla (moneda)]]= La '''pistòla''' (var. '''pistola'''){{TdF}} foguèt inicialament utilizada en italian e francés per indicar lo [[doblon]] espanhòl, e èra tanben una pèça de 6,76 g d'aur de 22 [[carat]]s. La moneda de la meteissa valor conia en Itàlia amb lo nom de [[:it:Doppia (moneta)|doppia]] (pistola mai rarament), quitament s'es realizada en França amb lo [[loís d'aur]] (pistolet mai rarament). Lo pistolet èra tanben connectat a un autre estat, e foguèt cambiat pel nom de la moneda francesa. La pistole est une appellation qui servait, en français, à qualifier notamment certaines pièces d'or émises d'abord en Italie et en Espagne à partir du XVIe siècle. Un détenu en prison était dit « à la pistole » lorsqu'il payait pour avoir des conditions d'emprisonnement plus douces : cellule particulière, draps propres, livres, meilleure nourriture. Pistola es el nombre italiano dado a una moneda de plata española usada en 1537; era el doble de un escudo, moneda de oro. También se dio ese nombre al luis de oro de Juan XIII y a otras monedas de oro europeas con un valor similar a la moneda española. Una pistola equivalía aproximadamente a diez libras francesas.1​ Pistola (in francese pistole) era inizialmente il nome usato in italiano e francese per indicare il doblón spagnolo, detto anche escudo de a dos era una moneta di 6,76 g d'oro a 22 carati. Le monete di ugual valore coniate in Italia presero il nome di doppia (pistola più raramente), mentre quelle realizzate in Francia furono chiamate louis d'or (più raramente pistole e pistolet). La pistola fu coniata anche da altri stati, che mutuarono il nome dalla moneta francese.[1][2] ......................................... (they've got regional examples!) Pistole is the French name given to a Spanish gold coin in use from 1537; it was a doubloon or double escudo, the gold unit. The name was also given to the Louis d'Or of Louis XIII of France, and to other European gold coins of about the value of the Spanish coin.[1] One pistole was worth approximately ten livres or three écus, but higher figures are also seen.[2] == Originas del nom == <!--Traduccion dels articles anglés, italian, e francés, favorizant l'anglés--> La derivacion es incèrta; lo tèrme pòt venir del [[Chèc (lenga)|chèc]] píšťala ("fiulet", un tèrme per un [[canon de man]]), de la vila italiana de [[Pistòia]], o del tèrme italo-espanhòl ''piastola'' significant piccola piastra:<ref name = Martinori>Martinori: ''La moneta''...</ref><ref name = Klutz>Klütz: ''Münznamen''...</ref> "pichòta pèça", d’aquí, benlèu, e per corrupcion, lo mot piastra.<ref name=CNRTL/> Segon d'unes, èra a l'origina grafiada ''pistolet'' e s'originèt dins l'argòt militar, e a probablament la meteissa racina que [[pistolet]].<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=r-0IAAAAQAAJ&q=pistole+etymology&pg=PA297|títol=An Etymological Dictionary of the French Language|nom=Auguste|cognòm=Brachet|data=April 8, 1878|editor=Clarendon Press|via=Google Books|access-data=January 14, 2023|archive-data=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130152/https://books.google.com/books?id=r-0IAAAAQAAJ&q=pistole+etymology&pg=PA297|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VigsBojU2c4C&q=pistole+etymology&pg=PT35|títol=An Etymological Dictionary of Modern English|first=Ernest|last=Weekley|data=July 18, 2012|editor=Courier Corporation|isbn=9780486122861|via=Google Books|access-data=January 14, 2023|archive-data=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130130/https://books.google.com/books?id=VigsBojU2c4C&q=pistole+etymology&pg=PT35|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qYHPuEwaBswC&q=czech++pistole+coin&pg=PA700|títol=Concise English Dictionary|first=Wordsworth Editions|last=Limited|data=July 5, 1993|editor=Wordsworth Editions|isbn=9781840224979|via=Google Books|access-data=January 14, 2023|archive-data=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130130/https://books.google.com/books?id=qYHPuEwaBswC&q=czech++pistole+coin&pg=PA700|url-status=live}}</ref> Segon d'autres, lo ligam amb lo mot "pistolet" es pas establit.<ref name=CNRTL>[https://www.cnrtl.fr/definition/pistole « Pistole »], base lexicographique du CNRTL.</ref> Dato il valore di doppio [[Escudo spagnolo|escudo]] era chiamata anche [[doblone]], ''onza de oro'', ''peso duro de oro''; la doppia pistola era chiamata "quadrupla" o ''"quadrupet"''. ==Istòria== <!--===[[Espanha]]===--> ===[[França]] e [[Occitània Granda]]=== {{Veire|Loís d'aur}} Inizialmente fu usato in Francia per indicare le nuove monete d'oro spagnole e poi il nome fu dato al [[luigi (moneta)|Louis d'Or]] di [[Luigi XIII di Francia]]. Una ''pistole'' valeva inizialmente dieci [[livre tournois|livre]].<ref name=Martinori/> Con il termine di ''pistolet'' veniva indicata la mezza ''pistole'' coniata nel [[XVII secolo|XVII]] e [[XVIII secolo]].<ref name = Klutz/> Nel 1689 il valore della moneta d'oro era diventato di 11 [[livre]] e 12 [[sou (moneta)|sou]]. In seguito divenne una moneta di conto dal valore di 10 livre. Si usava l'espressione "''être cousu de Pistoles''"<ref>letteralmente "Essere cucito di pistole"</ref> nel senso di essere ricco sfondato.<ref name=Martinori/> Nel romanzo di [[Alexandre Dumas (padre)|Dumas]] ''[[I tre moschettieri (romanzo)|I tre moschettieri]]'', ambientato negli [[anni 1620]] si apprende che 35 pistole e 20 corone facevano 465 livre. La zecca di [[Besançon]] emise dal 1537 al 1579 delle pistole dal valore di un doppio [[ducato (moneta)|ducato]], assieme a delle doppie a quadruple pistole. Nella stessa sede furono coniate nel 1654 con il nome di ''pistolet'' delle monete d'oro che recavano il busto di [[Carlo V]]. L'imperatore aveva infatti concesso alla città il diritto di coniare moneta e quindi tutte le monete di questa zecca recavano sempre il busto dell'imperatore, anche dopo la sua morte. Una delle prime emissioni fu quella del [[Elenco dei reggenti di Lorena|duca]] [[Carlo III di Lorena]] (1545-1608) dal 1587 assieme ai pezzi da mezza, doppia e quadrupla pistola. Era anche chiamata ''écu pistolet'' o pistola di [[Nancy]]. La pistola di Carlo aveva lo stemma al dritto e la [[croce di Gerusalemme]] al rovescio.<ref name="Martinori" /> Fu coniata fino al 1709. Dans le royaume de France, en tous les cas, le terme désigna de façon certaine l'écu d'or espagnol ou « doublon » (doblón), une grosse pièce donc. Ce terme se rencontre dans de très nombreux écrits rédigés entre le XVIe et le XIXe siècle, entre autres dans la littérature qui met en scène des pirates et des corsaires. La pistole y devient, dans l'intervalle, une unité de compte, assez informelle, entre la fin du XVIIe et le début du XVIIIe siècle ; elle est l'équivalent d'un louis d'or de 10 livres tournois. Une double pistole était appelée quadrupla, en français : un « quadrupet ». Ont été produits sous le règne de Lous XIV des poids monétaires aux armes de France indiquant « 1 pistol », et pesant 6,72 g (cf. ci-contre)2. The coin appears repeatedly in Dumas' fiction. He has his character state, in The Three Musketeers set in the 1620s, that one hundred pistoles were worth a thousand livres tournois when Athos bargains for the horse he takes to the battle of La Rochelle.[12] It was also referred to by Raphael Sabatini; who wrote 'swashbuckling' tales of the 17th and 18th centuries; in his book, St Martin's Summer. The coin gave its name to the town of Trois-Pistoles, Quebec, where according to local legend an explorer lost a goblet worth three pistoles in the river.[13] En la novela Los tres mosqueteros, de Alexandre Dumas, cuya acción transcurre en la década de 1620, cuando Athos negocia por un caballo para ir al Asedio de La Rochelle, se muestra que 100 pistolas equivalen a mil libras de Tours.2​ Como tres libras equivalían a un escudo francés, cien pistolas eran 333,3 escudos franceses. Esta moneda dio nombre a la ciudad de Trois-Pistoles en Quebec, donde según la leyenda local, un explorador perdió en el río una copa que valía tres pistolas.4​ En [[Occitània]], la pistòla èra encara usitada al [[sègle XIX]] en [[Gasconha]] (notadament en [[Bearn]]) e [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnhe]], valant 10 francs o 10 liuras.<ref name=Laus>{{títol=Dictionnaire Occitan-Français|autor=[[Cristian Laus]]|annada=[[2001]]}}</ref><ref name=Lespin>{{DBAEM}}</ref>{{TdF}}<!--Laus: pistòla "pistole (ancienne monnaie de compte valant 10 francs)."; Lespy: 'Pistole - ancienne monnaie d'or d'Espagne; aujourd'hui encore monnaie de compte en Béarn (10 fr.)'; Mistral: 'Pistolo, Pistoulo (rouerg.), monnaie de compte qui valait dix livres, encore usitée en Gascogne et en Auvergne; pièce d'une prison.'--> ===[[Itàlia]]=== {{Veire|Doppia (moneta)}} [[Imatge:Pius VII Doppia 1817.jpg|vinheta|...]] {{Coin image box 1 double | header = Pio VII: pistola o doppia | hbkg = #abcdef | image = Image:Pius VII Doppia 1817.jpg | caption_left = Stemma dei Chiaramonti con sopra le chiavi decussate e la tiara | caption_right = San Pietro in trono tra nuvole di fronte che tiene le chiavi; sotto le armi del cardinale responsabile della zecca. | width = 300 | footer = AV Doppia 5,45 g, 12h, zecca di Roma. Anno di pontificato XVIII (1817). | position = right | margin = 0 }} In Italia il nome fu dato ad una moneta d'oro coniata a Genova dal valore di 50 [[lira genovese|lire genovesi]]. Questa moneta circolava a Roma per un valore di 8 [[scudo pontificio|scudi romani]] e 6 [[baiocco|baiocchi]]. Pistole furono coniate a [[Modena]] dai [[duchi di Modena e Reggio]] [[Cesare d'Este]] nel 1608, [[Francesco I d'Este|Francesco I]] nel 1631 e [[Alfonso IV d'Este|Alfonso IV]] nel 1660.<ref name=Martinori/><ref name=Crespellani>Crespellani: ''Zecca''...</ref> La moneta di Cesare pesava 6,33 grammi ed aveva al dritto il ritratto del duca e la legenda CESAR DVX MVT REG C. In esergo "L S" le iniziali dello zecchiere Lodovico Salvatico. Al rovescio era raffigurata la Pazienza stante con la legenda OMNIA VINCIT<ref name=Crespellani/> La pistola di Francesco pesava 6,50 g e quella di Alfonso 3,22.<ref name=Martinori/> Le vecchie doppie di Parma erano chiamate pistole ancora nel XIX secolo, mentre col nome di pistole papali o di Roma si indicavano nello stesso periodo i doppi zecchini o doppi scudi d'oro coniati da Pio VI e Pio VII.<ref name= Martinori/> Prese il nome di pistola la moneta dei [[Casa Savoia|Savoia]] da 24 lire, detta anche "[[Doppia (moneta)|doppia]] di Piemonte" <!--===[[Danemarc]]=== ===[[Malta]]=== ===[[Soïssa]]===--> ===[[Alemanha]]=== In molti stati della Germania settentrionale e centrale la pistola fu la principale moneta aurea durante il XVII e la prima metà del XIX secolo.<ref name=Klutz/> "''Pistole''" era il nome con cui veniva chiamata la moneta da d'oro dal valore di 5 [[tallero|talleri]] e doppia pistola era la moneta da 10 talleri. La prima ''Pistole'' fu coniata in [[Prussia]] nel 1737; spesso erano anche chiamate con il nome del sovrano ad imitazione del [[luigi (moneta)|Luis d'or]]; quindi ''Friedrich d'or'', ''Georg d'or'', ''Jérôme d'or'' o ''Karl d'or''. In [[Baviera]] fu chiamata ''Pistole'' la ''Karolin'' o ''Karldor'', una moneta coniata dall'allora principe [[Carlo VII di Baviera|Carlo Alberto]] (1726-1745) ad imitazione del Louis d'or francese.<ref name=Klutz/> Valeva 10 fiorini. Fu coniata anche nel [[Elettorato del Palatinato|Palatinato]] sotto il principe elettore [[Carlo III Filippo del Palatinato|Carlo Filippo]]<ref name=Klutz/> En royaume de Prusse, on ne mit à frapper au XVIIIe siècle des pièces d'or d'une valeur de 5⅔ de thalers, en référence à la pistole espagnole et au louis d'or de France : cette monnaie fut appelée frédéric d'or, car il figurait le profil du roi Frédéric de Prusse3. <!--===[[Escòcia]]===--> ===[[Irlanda]]=== {{Coin image box 1 double | header = Pistola | hbkg = #abcdef | image = File:Irish pistole.jpg | caption_left = 4:9^tt_w: 7:gr: | caption_right = 4:9^tt_w: 7:gr: | width = 300 | footer = AV Pistola 6,61 g; anni 1642-1649 | position = right | margin = 0 }} [[File:Irish pistole.jpg|left|thumb|Irish gold pistole, bearing its weight (4 ''[[Pennyweight|dwt]]'' 7 ''[[Grain (unit)|gr]]'') ([[National Museum of Ireland – Decorative Arts and History]])]] A small number of gold pistoles and double pistoles were minted in Ireland in 1646, during the Irish Confederate Wars and the reign of Charles I. James Butler, 1st Duke of Ormond authorised the issue in order to prevent troop defections, as there was a shortage of silver coins for paying soldiers. The coins had an approximate value of 13 shillings (26 s. for the double pistole); they are today worth over £65,000, as only eleven examples are known to survive.[6][7] They are the only gold coins ever struck in Ireland, except for a small number of proof and ECU issues.[8] The pistole weighed 103 grains (6.67 grams; 0.215 troy oz) while the double pistole was 206 grains (13.35 grams; 0.429 troy oz); the fineness was 19 karat.[9] The coins (also called "pieces" or "pledges") did not bear any royal symbols, simply their weight (4 dwt 7 gr, or 8 dwt 14 gr) on both sides.[10] In Irlanda ci fu una moneta con questo nome. Fa parte delle [[Inchiquin money]]. le [[notgeld|moneta di necessità]] coniata durante la [[ribellione irlandese del 1641]], che prendono il nome da [[Murrough O'Brien]], lord di [[Inchiquin]], che aveva il comando delle truppe protestanti periodo 1642-1647. Se ne conoscono pochissimi esemplari individuati solo nel XIX secolo.<ref name="Grueber" /> Sono le uniche monete d'oro conosciute che siano state coniate in Irlanda.<ref name="Grueber" /> =Modèl:MonedaOccitana= What a MESS! So we have the general medieval Carolingian/French system. But then we have local variations. But Occitania also includes Aran, bits of Navarre, Provence, the Valleys, etc. Regions which weren't under French control traditionally, and either had their own currencies or shared with their larger neighbors. So do we divide it by NAME (LOCAL, LOCAL, LOCAL, LOCAL)? By MONETARY SYSTEM? (K. OF FRANCE: SOL, DENIER, FRANC, ETC.; V. OF BEARN; ETC.)? [[Monde Antic]]: *[[Moneda gallesa]] *[[Moneda romana]]<!--lo nom del [[talent (moneda)|talent]] es conegut en occitan, mas es d'utilizacion grèga.--> [[Regim Ancian]]: *[[Sistèma monetari del Reialme de França|moneda francesa]]: [[malha francesa|francesa]], double tournois, liard, gros blanc, gros tournois, 1/5 escut, [[franc a caval|franc]], [[escut francés|escut]], [[loís (moneda)|loís]]<!-- d'aur--> *Moneda bearnesa, "[[morlan (moneda)|morlan]]s": dinèr, escut, liura, malha, sòu<!--Mistral: mourlan 'sòu mourlan/so mourla, malho mourlano, lièuro mourlano'; Palay: mourlâ/mourlâs 'so mourlâ, dinè mourlâ, escut mourlâ, liure mourlane'--> *Moneda navarresa: sanchet<!--Palay: sanchét--> *Moneda provençala, "coronats/-adas": denièr, liura, reiau d'aur, sòu<!--Lei "coronats/coronadas" (denièr, liura, reiau, sòu) son de monedas provençalas.--> *Moneda tolosana, "tolzans": Edat Revolucionària: *Moneda francesa *Moneda espanhòla Abans l'Eurò: *Moneda francesa: [[franc francés]] () *Moneda espanhòla: [[pesseta]] {{Metapaleta de navigacion | modèl = MonedaOccitana | tematica =numismatica | carta = oc | estildejós = {{Geografia|coloroc}} | estilgrop = {{Geografia|coloroc}}vertical-align:middle | estiltítol = {{Geografia|coloroc}} | títol = [[Imatge:Flag of Occitania (with star).svg|30px]] {{títolcolor|oc|La moneda en Occitània}} | sostítol = | estilcòs = line-height:1.2 | estillista = text-align:justify | estilpar = background:#FFECEC | imatge = | grop1 = Monedas oficialas d'Estats | lista1 = [[èuro]] | grop2 = Monedas localas contemporanèas | lista2 = [[Abeille (moneda)|abeille]] de [[Vilanuèva d'Òlt]] •&nbsp;[[céou (moneda)|céou]] de [[Gordon]] •&nbsp;[[cers (moneda)|cers]] de [[Narbona]] •&nbsp;[[cigalonde (moneda)|cigalonde]] de las [[Mauras]] •&nbsp;[[doume (moneda)|doume]] dau [[Puèi de Doma]] •&nbsp;[[eureu]] de [[Dacs]] •&nbsp;[[eusko]] de [[Baiona]] e deu Bascoat •&nbsp;[[Luciole (moneda)|luciole]] d’[[Ardecha (departament)|Ardecha]] •&nbsp;[[Mesure (moneda)|mesure]] de [[Rumans d'Isèra|Rumans]] •&nbsp;[[Miel (moneda)|miel]] de [[Liborna]] •&nbsp;[[nissart]] de [[Niça]] •&nbsp;[[Occitan (moneda)|occitan]] de [[Pesenàs]] •&nbsp;[[pyrène (moneda)|pyrène]] de [[Fois]] •&nbsp;[[Roue (moneda)|roue]] de [[Vauclusa (departament)|Vauclusa]] •&nbsp;[[sol-Olympe (moneda)|sol-olympe]] de [[Montalban]] •&nbsp;[[sol Si(moneda)|sol si]] de [[Caors]] •&nbsp;[[sol-Violette (moneda)|sol-siolette]] de [[Tolosa]] •&nbsp;[[Tinda (moneda)|tinda]] de [[Bearn]] •&nbsp;[[Touselle (moneda)|touselle]] de [[Comenge]] | grop3 = Monedas ancianas | lista3 = [[moneda gallesa]]<!-- --> • [[ardit (moneda)|ardit]]<!--Identic al Liard--><!-- --> • [[denièr]] ([[Aureus|roman]], [[denièr franc|franc]], [[denièr angevin|angevin]], [[denièr coronat|coronat]], [[denièr pogés|pogés]], [[denièr tornés|tornés]])<!--Palay: dinè--><!-- --> • [[escut (moneda)|escut]] ([[escut espanhòl|espanhòl]], [[escut francés|francés]])<!-- --> • [[franc francés]]<!-- --> • [[galabin]] de [[Bearn]]<!--Mistral: Galabin, Galabi (b.); Palay: galabî--><!-- --> • [[guilhòt (moneda)|guilhòt]] de [[Comtat de Fois|Fois]]<!--Palay: guilhòt--><!-- --> • [[liard]] (daufinenc, francés)<!--Identic a l'Ardit; originari de Daufinat mas adoptat en tot lo Reialme de França, dont l'Ardit.--> e [[liarda]]<!-- --> • [[liura]] ([[Liura aranesa|aranesa]], [[liura coronada|coronada]], [[Liura francesa|francesa]] [''[[liura parisis|parisis]]'' e ''[[liura tornesa|tornesa]]''], [[Liura italiana|italiana]])<!--Palay: liure (i a la liure carnissère, la liure bouderère, trés liures primes, etc.--><!-- --> • <!-- --> • [[Malha (moneda)|malha]] ([[Malha arnaudenca|arnaudenca]], [[malha francesa|francesa]], [[Malha morlana|morlana]], [[malha pogesa|pogesa]])<!-- --> • [[Napoleon (moneda)|napoleon]]<!-- --> • [[obòla]] ([[obòla provençala|provençala]]<!--l'obòla d'aur, fach pels comtes de Provença-->)<!-- --> • [[patac]] ([[Patac provençau|provençau]]; [[Patac de clau|de clau]]<!--[avinhonenc]-->; [[Patac de rei|de rei]]<!-- [francés?]-->)<!-- --> • [[patar]]<!--'Patar' es la grafia mistralenca. 'Patard' en francés.--> avinhonenca o daufinenca<!-- --> • [[piastra]]<!-- --> • [[Reial (moneda)|reial]] ([[Reiau d'aur coronat|coronat]], [[Reial espanhòl|espanhòl]]<!--veire dins lo Tresaur dau Felibritge-->)<!-- --> • [[sòu]]<!--var. sòl; fam. ''soflon''--> ([[Solidus|roman]], [[sòu coronat|coronat]], [[Sòu melgoirés|melgoirés]], [[Sòu pogés|pogés]]<!--Sòu del Puèi-->, [[sòu tolosenc|tolosenc]]) [[Regim Ancian]]: • [[Sistèma monetari del Reialme de França|moneda francesa]]: [[malha francesa|francesa]], double tournois, liard, gros blanc, gros tournois, 1/5 escut, [[franc a caval|franc]], [[escut francés|escut]], [[loís (moneda)|loís]]<!-- d'aur--> • Moneda espanhòla: • [[coronat (moneda Provençala)|coronat]] de Provença: denièr, liura, reiau d'aur, sòu<!--Lei "coronats/coronadas" (denièr, liura, reiau, sòu) son de monedas provençalas.--> • [[morlan (moneda)|morlan]] de [[Vescomtat de Bearn|Bearn]]: dinèr, escut, liura, malha, sòu<!--Mistral: mourlan 'sòu mourlan/so mourla, malho mourlano, lièuro mourlano'; Palay: mourlâ/mourlâs 'so mourlâ, dinè mourlâ, escut mourlâ, liure mourlane'--> <!-- Dins lo diccionari de Palay: monedas especificas: papalhoû, testoû, doubloû [doublon], aràmẹ/aràm, assignat, talén, piastre, carlî -ne/caroulî/caròli, blanc, tinquét, mitralhe [mitraille], cinquét, thaboû/chaboû, doublét -e, baquéte (de Biarn), pille, picalhoû, bousét,-e/bouséti, patàc, dardéno -dèno, toulousâ (anc. tousâ, toulzâ) (de Tolosa), quoadruple,-truple (unitats de francs), jàques (d'Aragon), flourî (de Gasconha), patàr/patàrrou [fr patard, mist. patar], pecéte (0.5-2 francs; fr piécette), medalhe (=fr maille), marboutî, pistole tèrmes generals? mounicioû/municioû, mousilhe, pialhe, pic, ?coussure?, ?tàrie/tàrye?, pìtrẹ, ?piòcou?, piè--> }}<noinclude><!-- Inseriscatz PAS CAP de blanc o saut de linha abans < noinclude > o aprèp < /noinclude >.--> {{Documentacion modèl}} <noinclude> [[Categoria:Paleta de navigacion]] [[Categoria:Modèl Occitània]] </noinclude> =article biografic= {{Omon|XXXX}} {{Infobox Persona}} <!--{{esbòs persona}}--> ==Fonts==<!--Nòtas e referéncias--> ===Nòtas=== <references group=nt/> ===Referéncias=== {{Traduccion/Referéncia|XX|XXXXXXXX}} {{Referéncias}} ===Bibliografia=== ==Veire tanben== ===Articles connèxes=== ===Ligams extèrnes=== {{Multibendèl|Portal biografia|Portal XXXX|Portal XXXX}} {{Autoritats}} {{ORDENA:XXXX}} [[Categoria:XXXXX]]<!-- [[Categoria:Naissença en XXXX]] [[Categoria:Naissença a XXXX]] [[Categoria:Decès en XXXX]] [[Categoria:Decès a XXXX]] --> =Agadés= ===Comtat d'Agadés=== Lo comtat d'Agadés es sovent mencionat, mas un comte d'Agadés es pas mencionat qu'un sol còp. Los istorians supausan que los avesques aurián aquerit lo poder temporal sul comtat, en l'exercissent pel mejan dels vescomtes d'Agde-Besièrs.<ref name=MedLands/> ===Lista dels comtes d'Agadés=== *Apollòni, sègle IX<ref name=MedLands>{{Obratge|https://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE%20NOBILITY.htm#_Toc496685188|títol=Toulouse - Languedoc|colleccion=Medieval Lands|autor=Charles Cawley}}</ref> ===Vescomtat d'Agadés=== Lo [[vescomtat]] d'[[Agde]], o d'Agadés, foguèt una entitat politica que nasquèt al sègle X. En 993, lo vescomtat passèt a las mans dels [[comtes de Carcassona]], en 1067 als vescomtes d'Albi e de Nimes e en 1187 a l'avesque d'Agde. En 1271, venguèt una possession de la corona francesa coma mantes autres territòris occitans de l'ostal de [[Tolosa]]. ====Lista dels verscomtes d'Agadés==== {| class="wikitable float-left" |- align="left" valign="top" bgcolor="lavender" ! |Nom ! |maridat a ! |enfants ! |Longevitat ! |Titulari ! |Nòtas |- valign="top" <!--|Antòni |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- --> |Rainard I |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Boson |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Teudon [cawiki ''Teude''] |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Audon |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Guilhèm I |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Rainard II |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Guilhèm II |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Garsenda |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |[[Bernat Aton IV Trencavèl|Bernat Aton I]]<br><small>(filh, IV Trencavèl)</small><ref name=MedLands/> |maridat a |enfants |longevitat |1082-1129 |vescomte de Carcassona, Rasés, Agde, Albi e Nimes. |- |Rogièr de Besièrs<br><small>(filh)</small><ref name=MedLands/> |<small>{28 abr 1139} </small>Bernarda de Comenge<br><small>(?-ap.1250)</small><ref name=MedLands/> | |?-12 ago 1150<ref name=MedLands/> |?-12 ago 1150<ref name=MedLands/> |Bernarda es filha del comte [[Bernat I de Comenge]]. |- |Ramond Trencavèl de Besièrs<br><small>(fraire)</small><ref name=MedLands/> |maridat a |enfants |?-15 oct 1167<ref name=MedLands/> |?-15 oct 1167<ref name=MedLands/> |- |[[Bernat Aton V Trencavèl|Bernat Aton II]]<br><small>(filh, V Trencavèl)</small> |maridat a |enfants |?-1159? |?-1159? |- |Bernat Aton III<br><small>(filh, VI Trencavèl)</small> |maridat a |enfants |longevitat |1159-ap.1214 |- |Nom |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |} etc. {{Refnec| * Boson c. 880-900 * Adelaïda vescomtessa de Besièrs c. 900-? * ''Teude'' (filh) ?-936 * ''Jonus'' (filh) 936-960 * ''Reinard'' II (filh) 960-967 * Guilhèm I (filh) 967-994 * Garsenda (filha) 994-1034 * Guilhèm de Carcassona (filh) 1034 * Pèire I (II de Carcassona) 1034-1059 * Rogèr I (III de Carcassona) 1059-1067 * Ramond I (II de Carcassona) (filh de Guilhèm) 1067-1068 * Garsenda, Adelaïda, Ermengarda, comtesses de Carcassona e Rasés 1068-1069 * [[Ermengarda de Carcassona]] (a Besièrs e Agde) 1069-1101 * [[Bernat Aton IV Trencavèl|Bernat Aton I]] (filh, IV Trencavèl) 1082-1129 (vescomte de Carcassona, Rasés, Agde, Albi e Nimes) * [[Bernat Aton V Trencavèl|Bernat Aton II]] (filh, V Trencavèl) 1129-1159 * Bernat Aton III (filh, VI Trencavèl) 1159-1214 * [[Simon IV de Montfòrt|Simon de Montfòrt]] 1214-1218 * [[Amauric de Montfòrt]] 1218-1224 * Ramond II Trencavèl 1224-1227 * A França 1227-1240 * Ramond II Trencavèl 1240-1247 * cedit a la corona francesa 1247}} =Tria de linhatges incomplèta= La '''tria de linhatges incomplèta''' / '''tria de linhatge incomplèta''' [[:en:Incomplete lineage sorting]] [[:fr:Tri de lignées incomplet]] =[[Republica païsana]]= ==Exemples== Okay, the German, French & English pages all divide it up into the same groupings, BUT the French has some groupings (appears they split German Frisia & Lower-Elbe) and the German some info the others don't. Let's see... ===[[Frisa]] e Bas [[Elba]]=== [[Fichièr:Ostfriesland um 1300.png|vinheta|280px|Mapa de [[Frisa orientala]] e de sas particions a la debuta del {{s|XIV}}.]] OC {{...}} FR [[Fichier:Ostfriesland um 1300.png|vignette|280px|Carte de la [[Frise orientale]] et de ses partitions au début du {{s|XIV}}.]] Les ''Bauernrepubliken'' se sont particulièrement développées en [[Frise (région historique)|Frise]], expression directe de l'idéal de [[liberté frisonne]]. On cite tout particulièrement le cas de la [[péninsule de Butjadingen]]<ref>{{de}} [http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte ''Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick''] Histoire de la commune de Butjadingen</ref>, de la région de [[Stadland]], du [[pays de Stedinge]] {{incise|aujourd'hui [[arrondissement de Wesermarsch]]}} et du [[pays de Wursten]] {{incise|aujourd'hui [[arrondissement de Cuxhaven]]}} tous les quatre en [[Basse-Saxe]] actuelle, ainsi que la [[Dithmarse]], aujourd'hui [[arrondissement de Dithmarse]] en [[Schleswig-Holstein]]. Toutes ces zones côtières étaient régulièrement sujettes aux inondations de grandes envergures {{incise|par exemple l'[[inondation de la Toussaint en 1532]]}}, ce qui poussait leurs habitants à se réunir pour construire ensemble des digues et garantir leur entretien, actions garantissant la survie de leurs communautés. De la même manière, la conquête de terres arables se faisait au prix d'entreprises de colonisation mobilisant les forces de la communauté. DE Der Begriff ''Bauernrepublik'' wird vor allem auf einige Siedlungsgebiete der [[Friesen]] und [[Sachsen (Volk)|Sachsen]] bezogen und als Verwirklichung des Ideals der [[Friesische Freiheit|Friesischen Freiheit]] gesehen. Beispiele sind in [[Butjadingen (Landschaft)|Butjadingen]],<ref>Gemeinde Butjadingen: [http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte ''Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick'']</ref> im [[Stadland]], in [[Stedingen]],<ref>http://www.bauernkriege.de/Bauernrepublik.html</ref> im [[Land Wursten]] und [[Land Hadeln]] sowie in [[Dithmarschen]] zu finden. Alle genannten Gebiete waren dadurch gekennzeichnet, dass das Land ständig durch Überflutungen gefährdet war, gegen die in Gemeinschaftsarbeit [[Deich]]e errichtet wurden und instand gehalten werden müssen. Die Siedlungsgebiete der Friesen und Sachsen waren typischerweise dadurch gekennzeichnet, dass eine lokale Selbstverwaltung von Dörfern durch eine Selbstverwaltung auf der Ebene von [[Historische Landschaft|Landschaften]] ergänzt wurde. Das [[Kirchspiel]] war das Zentrum des alltäglichen Lebens und schöpfte daraus seine Selbständigkeit. Das Bindeglied zur Landesgemeinde bildete das mehrere Kirchspiele umfassende „fiardandel“, das Landesviertel. In den Landesvierteln, die weitgehende Selbstständigkeit genossen, setzten sich die alten [[Schultheiß|Schulzensprengel]] der Zeit bis zum Anfang des 13. Jahrhunderts (sog. Asegenzeit) fort: aus dem schelta bzw. bonnere (der die Leitung der Schulzensprengel innehatte) ist der orator, kok (= Sprecher) oder hodere (Hutträger), im westerlauwerschen Friesland der grietmann geworden. Die Landesviertel umfassten 12 Kluften. Da sich eine Bauernschaft aus drei Kluften zusammensetzte, bestand ein Landesviertel aus vier Bauernschaften. Die Bauernschaften bestanden ihrerseits aus sogenannten „Fründschoppen“ (Geschlechterverbänden).<ref>Volker Gabriel: {{Webarchiv|url=http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf |wayback=20160303182646 |text=''Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert'' |archiv-bot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }} (PDF-Datei; 1,3&nbsp;MB). 2004, S. 57f.</ref> Zur Bildung von [[Landstände|Provinzialstände]]n oder [[Landtag (historisch)|Landtagen]] mit politischen Einheiten, die diesen Organisationen zugeordnet gewesen wären, kam es in aller Regel nicht, solange die Selbstverwaltungen hinreichend lebens- und widerstandsfähig waren.<ref>Karsten Krüger: ''Die Landständische Verfassung''. München, Oldenbourg Wissenschaftsverlag 2003, S. 81</ref> (Rustringa) Der ursprüngliche Typus der Bauernrepublik blieb am längsten in den abgelegenen Gebieten „jenseits der Jade“ und nördlich ausgedehnter [[Moor]]e an der Mündung der [[Weser]] erhalten. Dort regierten lange Zeit gewählte „[[Redjeve]]n“, die Gericht hielten und über Recht und Ordnung wachten.<ref>Touristikgemeinschaft Wesermarsch: {{Webarchiv | url=http://www.urlaubwesermarsch.de/geschichte-der-wesermarsch.html | wayback=20120315191346 | text=''Die Geschichte der Wesermarsch''}}</ref> Grundlage des Wirkens der [[Rüstringen|rüstringischen]] Redjeven war das [[Asegabuch]]. [[Datei:Sachs1234.jpg|miniatur|Historische Darstellung der [[Schlacht bei Altenesch]], wo 1234 die [[Stedinger]] besiegt wurden]] [[Datei:Hartwarder Landwehr Gedenkstätte.JPG|miniatur|Gedenkstätte an der [[Rodenkirchen (Stadland)|Hartwarder Landwehr]], wo 1514 die Rüstringer Friesen ihre Freiheit verloren]] Das Amt der Redjeven war Ausdruck der ausgeprägten Entwicklung der Landesgemeinden im 13. Jahrhundert. Der Vertrag, der von der Stadt Bremen mit Rüstringen 1220 geschlossen wurde, erwähnte erstmals ein kollegiales Organ als leitende Institution der Landesgemeinde: die „sedecim coniurati de terra“, die sechzehn „Geschworenen des Landes“. Die Bezeichnung „coniurati“ oder „consules“ wird in den lateinischen Quellen, diejenige von den redieven, den Ratgebern dagegen in den friesischen Texten verwandt. Das Amt wechselte jährlich, sei es durch Wahl oder „Umgang“ von einem Hof zum anderen; es war Teil einer genossenschaftlichen Verfassungsstruktur mit der Gemeinde als maßgebender Instanz.<ref>Volker Gabriel: {{Webarchiv|url=http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf |wayback=20160303182646 |text=''Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert'' |archiv-bot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }} (PDF-Datei; 1,3&nbsp;MB). 2004, S. 56</ref> (Frisa orientala e Frisa occitentala) Die Freien Bauernrepubliken gingen teils am Machtstreben der eigenen Großbauern und Häuptlinge<ref>z.&nbsp;B. etzel-ostfriesland.de: {{Webarchiv|url=http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm |wayback=20130316072413 |text=''Ine Widdeken'' |archiv-bot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }}</ref>, teils an dem benachbarter Territorialherren zugrunde.<ref>Heimatkundlicher Arbeitskreis e. V. Weenermoor - Möhlenwarf - St. Georgiwold - Beschotenweg: {{Webarchiv | url=http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm | wayback=20120911022239 | text=''1509 - 2009: 500 Jahre Cosmas- und Damianflut. Die Entstehung des Dollarts''. Abschnitt ''Nicht nur eine Naturgewalt. Menschliche Mitschuld''}}</ref> Die gesellschaftlichen Verhältnisse innerhalb der einzelnen Bauernrepubliken und zwischen ihnen waren nämlich keineswegs durch eine umfassende Harmonie gekennzeichnet: Für das Friesland im Mittelalter war es typisch, dass das Land in eine ganze Reihe kleiner Bauernrepubliken zerfiel, die untereinander vielfach verfeindet waren. Heiraten, Erbschaften und Fehden hatten eine „natürliche Auslese“ der Gutsherren zur Folge, wodurch sich die Hoheitsrechte in der Hand von „Häuptlingen“ konzentrierten. So wurden die verschiedenen Bauernrepubliken in [[Ostfriesland]] (und zeitweise [[Provinz Friesland|Westfriesland]]) unter den Häuptlingen aus dem Hause [[Cirksena]] im 15. Jahrhundert geeint. Unter Ulrich I von Cirksena wurde Ostfriesland 1464 [[Reichsgrafschaft]]. Westfriesland fiel in dieser Zeit an [[Burgundischer Reichskreis|Burgund]] und schied endgültig 1648 im Verbund der [[Niederlande]] aus dem [[Heiliges Römisches Reich|Reich]] aus. (Brèma e Oldenborg) Nach zwei Kriegen waren 1234 nach der [[Schlacht bei Altenesch]] die Stedinger dem [[Erzbistum Bremen|Bremer Erzbischof]] und dem [[Grafschaft Oldenburg|Oldenburger Grafen]] unterworfen, die Bremer Kirchenfürsten unterwarfen auch [[Kehdingen]], das Alte Land und schließlich 1524 das [[Land Wursten]] ihrer Herrschaft. Der Oldenburger Graf vermochte nach langen Wirren in Konkurrenz mit den Bremern 1514 [[Butjadingen (Landschaft)|Butjadingen]] und [[Stadland (Landschaft)|Stadland]] an sich zu bringen. Glück hatten die Bauern des [[Land Hadeln|Landes Hadeln]]; sie fielen im 13. Jahrhundert unter die Herrschaft des schwachen [[Herzogtum Sachsen-Lauenburg|Herzogs von Sachsen-Lauenburg]]. Sie bewahrten ihre genossenschaftlich geprägte Eigenständigkeit bis tief ins 19. Jahrhundert.<ref>Land Niedersachsen: [http://www.niedersachsen.de/portal/live.php?navigation_id=6981&_psmand=1000 ''Die Friesen'']</ref><ref>[http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html ''Landsknechte fallen vor 500 Jahren ein. Freie Friesen an der Niederweser – Vortrag von Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker'']{{Toter Link|url=http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html |date=2023-06 |archivebot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }}. ''[[Nordwestzeitung]]'', 16. Februar 2007</ref> EN The German term ''Bauernrepublik'' was originally coined to refer to autonomous districts in [[Frisia]] and northwest [[Duchy of Saxony|Saxony]], a region in which the tradition of '[[Frisian Freedom]]' remained strong throughout the Middle Ages. Notable 'peasant republics' in this area included [[Butjadingen]],<ref>{{Cite web |website=Gemeinde Butjadingen |url=http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte |title=Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick |language=de |trans-title=An overview of the historical development of Butjadingen}}</ref> [[Stadland]], [[Stedingen]],<ref name="bauernkriege">{{cite web |url=http://www.bauernkriege.de/Bauernrepublik.html |first=Hans Holger |last=Lorenz |website=bauernkriege.de |title=Stedinger Bauernrepublik 1204 bis 1234 |language=de |trans-title=Stedinger Peasant Republic 1204 to 1234 |date=2020-11-24 |access-date=2021-12-24}}</ref> [[Land Wursten]], [[Land Hadeln]] and [[Dithmarschen]]. Some of these peasant republics disappeared through the consolidation of power in the hands of individual farmers, enabling them to set themselves up as petty lords on the feudal model,<ref>z.&nbsp;B. etzel-ostfriesland.de: [http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm ''Ine Widdeken''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130316072413/http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm |date=2013-03-16 }}</ref> while others were annexed or conquered by neighbouring princes.<ref>Heimatkundlicher Arbeitskreis e. V. Weenermoor - Möhlenwarf - St. Georgiwold - Beschotenweg: {{Cite web |url=http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm |title=''1509–2009: 500 Jahre Cosmas- und Damianflut. Die Entstehung des Dollarts''. Abschnitt ''Nicht nur eine Naturgewalt. Menschliche Mitschuld'' |access-date=2021-12-24 |archive-date=2012-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120911022239/http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm |url-status=dead }}</ref> The various peasant republics in [[East Frisia]] were united under the rule of the [[Cirksena]] family in the fifteenth century, and in 1464 Ulrich I von Cirksena was able to declare himself [[County of East Frisia|Count of East Frisia]]. During the same period, [[Friesland]], also known as [[West Frisia]] was subsumed into the [[Burgundian Netherlands]], which later became the [[Spanish Netherlands]] and ultimately the [[Dutch Republic]]. Thus Friesland is today part of the [[Netherlands]], whereas East Frisia is part of modern [[Germany]]. After the 1234 {{ill|Battle of Altenesch|de|Schlacht von Altenesch}}, the Stedinger were subjected to the [[Archbishopric of Bremen|Prince-Archbishop of Bremen]] and to the [[County of Oldenburg|Count of Oldenburg]]. The Prince-Archbishops also subjected [[Kehdingen]], and in 1524 also the [[Land Wursten]] to their rule, while the Counts of Oldenburg acquired [[Butjadingen]] and [[Stadland]] in 1514. The peasants of [[Land Hadeln|Hadeln]] were comparatively lucky; although they fell under the rule of the weak [[Duchy of Saxe-Lauenburg]] in the 13th century, the dukes were too weak to enforce their will and consequently the farmers were able to preserve much of their autonomy right up to the 19th century.<ref>Land Niedersachsen: [http://www.niedersachsen.de/portal/live.php?navigation_id=6981&_psmand=1000 ''Die Friesen'']</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html |title=Landsknechte fallen vor 500 Jahren ein. Freie Friesen an der Niederweser – Vortrag von Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker |language=de |trans-title=Landsknechts invade 500 years ago. Free Frisians on the Niederweser - Lecture by Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker |work=[[Nordwestzeitung]] |date=16 February 2007 }}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> =Quint ... Tors/Chasteu, Contraa, Familha= Lo '''país de Quint''' es un sos-[[contraa]] dau [[Diés]], The Quint Country is a sub-region of the Dyois, based around the Quint Towers. It was controlled by the Quint family as vassals of the Poitiers dynasty, counts of Valentinois and Die, until 1246. https://valdequint.fr/2015/12/21/les-tours-de-quint/ https://www.persee.fr/doc/rga_0035-1121_1920_num_8_2_2796 https://www.ste-croix-en-diois.fr/vallee-de-quint-sainte-croix-drome.html =[[Lista daus comtes de Diá]]= {{Dialecte Vivaroaupenc}} *So how do we do this? History of Die might as well go in the contraa's page bc it pertains to the whole region; therefore this should probably be a list of *counts* linked to [[:en:Count of Dyois]] and [[:ca:Comtat de Diá]]. passes to Valentinois, a few castles are retained by the Counts (later to the Kingdom of France in 1419), but most of it ends up (ceded?sold?donated?) in the hands of the bishops who style themelves counts. ==Comtes feodaus (davant 1178)== {| class="wikitable float-left" |- align="left" valign="top" bgcolor="lavender" ! |Nom ! |Maridat a ! |Enfants ! |Longevitat ! |Titulari ! |Nòtas |- valign="top" |'''''Aleyris''''' (nom fr) |Guilhem de Forcauquier |... |... | v1027 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |... |- valign="top" |'''Pònç de Diá''' |''inconeissut'' |'''Guilhem'''; Guilhelma |? |v1062 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Guilhem de Diá''' |''inconeissut'' |'''Isoard''' |? |v1074 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Isoard I de Diá''' |''inconeissut'' |''benleu'' '''Jauceran''' |dav 1070?-ap 1116 |?-ap 1116 |Senhor de [[Luc de Diés|Luc]], [[Ais de Diés|Ais]], e [[Bèlagarda de Diés|Belagarda]]. Òme d'armas, combatet en [[Espanha]] avans [[1080]], es partit per la [[Primiera Crosada]] en [[1096]]. Comandant dau 11e còrs d'armada au setge d'[[Antiòquia d'Orontes|Antiòquia]] en [[1098]].<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Jauceran de Diá''' |Beatritz |'''Isoard''' |?-dav 1149 |?-dav 1149 |Segon d'unes (QUI?), esposèt Beatritz d'Albon.<ref name=Roglo>[https://roglo.eu/roglo?lang=fr; Généalogie adaptée au PGPD - Roglo]</ref><ref name=MedLands>Charles Cawley, [https://fmg.ac/Projects/MedLands/provvaldi.htm#_Toc97476349 Medieval Lands].</ref> |- valign="top" |'''Isoard II de Diá''' |''inconeissut'' |Peire Isoard; una ''comtessa de Diá'' (nom inconeissut); ''Roais'' (nom fr); '''Isoarda''' |?-ap 1166 |?-ap 1166 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Isoarda de Diá''' |Raimon [[familha d'Agòud|d'Agòud]] |''sens enfants'' |...-v1205 |v1178-v1205 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |} {{...}} Dins una [[Bulla]] dau [[2 d'aost]] [[1178]], l'emperaire [[Frederic Barbarossa]] dona a Robert, avesque de Diá, en [[plena jurisdiccion]] e [[dreches reiaus]]: [[Diá|la vila]], quauques [[chasteu]]s, e totas las tèrras diesas de Guilhem de Peitieus fòra lo [[chasteu de Quint]] (uei ''Las Tours'' a [[Santa Crotz (Droma)|Santa Crotz]]). (REFS... Nantigny, ?). Maugrat aquò, los còmtes de Tolosa dona lo comtat a Aimar de Peitieus en [[1189]] (DUPUY). Veire l'[[Diés#Istòria|istòria de Diés]]. ==Comtes feodaus (après 1178)== -> Aimar de Peitieus, 1189 (already còmte de Valentinés; given Diés by Raimon de Tolosa) (DUPUY) {{Article detalhat|Lista daus còmtes de Valentinés}} ==Avesques-comtes (après 1178)== {{Article detalhat|Lista daus avesques de Diá}} According to the Catalan wikipedia it's sold *back* to Valentinois in 1419 by bishop Joan de Peitieus, to his father Count Loís II de Peitieus. But then it's incorporated/absorbed into Dauphiny in 1423. ==Refs/Biblios== *{{Obratge|url=http://jean.gallian.free.fr/comm2/d/die.htm|títol=de DIE (anciens comte de)|autor=[[Jean Gallian]]}} *https://fmg.ac/Projects/MedLands/provvaldi.htm *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=bwF79FUu-E0C|títol=Histoire de Die|autor=[[André Mailhet]]|editor=Impr. Buttner - Thierry|an=1897}}<!--pp. 37,44-7,49,56,121,132,321--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=442AYZMGg3cC|títol=Essai historique sur l'église et la ville de Die|autor=[[Jules Chevalier]]|an=1888|editor=impr. Bourron}}<!--pp.124,126,132-4,141-2,144,173-6,205,343,415,493-4--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=yWEfAAAAMAAJ|títol=La Provence du premier au douzième siècle|autor=[[Georges de Manteyer]]|editor=A. Picard et fils|an=1908|luòc=Provença}}<!--pp.89-91,306-8, 310--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=butAAAAAcAAJ|títol=Dictionnaire Historique Chronologique, Géographique... Du Dauphiné|autor=[[Guy Allard]]|luòc=Grenòble|editor=impr. Édouard Allier|an=1864|paginas=339,383}}<!--p.339 lista las "contraas de Daufinat": principautats, duchats, marquesats, comtats, baroniás, etc.--><!--p.383 lista quauques còmtes/comtesses de Diés.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=QmnU4NWsUIAC|títol=Traitez touchant les droits du Roy Tres-Chrestien|autor=Pierre Dupuy|luòc=[[Roan]]|editor=impr. de Laurens Maurry|an=1670|pagina=634}}<!--Menciona qu'Aimar de Peitieus es còmte de Valentinés jos Felip August; e que Raimon, duc de Narbona e còmte de Tolosa, li dona lo comtat de Diés en 1189.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=9W9JClF6l3IC|títol=Généalogie de la Chanson de Roland|autor=[[Bernard Gicquel]]|an=2003|pagina=105}}<!--Seems to say Isoard, viscount of Gapencés and Ambrunés, who followed Raimon de Sant Gèli (marquis of Provence) on Crusade at the head of the XIth corps, made him count of Diés "in recognition of his eminent services" when they returned home. Then Isoard has Josserand for a son, who, for Thérould [medieval Norman dude?], represents Provence.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=LhVio4xrqJIC|títol=Les genealogies historiques des rois, duce, comtes, &c. de Bourgogne|autor=[[Louis Chasot de Nantigny]]|luòc=[[París]]|annada=1738|pagina=}}<!--pp. 468,474,569--><!--p.468: According to him, Isoard II (alive in 1116) died childless, so the County of Diois was given to Aimar de Peitieus. HOWEVER, on the '2 de Kalendes' of August 1178, the Holy Roman Emperor Frederick I issues a Bull donating the city (Die), some Diois castles, and all Guilhem de Peitieus's lands in the bishopric except the castle of Quint, in full jurisdiction and royal rights to Die's bishop Robert.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=8H9ZAAAAcAAJ|títol=L'art de vérifier les dates des faits historiques...|autor=De Saint-Allais|an=1818|pagina=267}}<!--Contexte sus la donacion dau comtat per los Raimondins a Aimar de Peitieus--> *[https://books.google.com/books?id=FSwPAQAAIAAJ Bulletin de la Société départementale d'archéologie et de statistique de la Drôme, Volume 31. Secrétariat de la société, 1897 - Dauphiné (France). pp. 201, 247] *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=uvpwsNXS7_kC|títol=La Comtesse de Die|autor=[[Sernin Santy]]|editor=A. Picard & f.|an=1893}}<!--pp. 9,20--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=1h5TZdfMhggC|títol=Bulletin de la Société d'études historiques, scientifiques, artistiques, et littéraires des Haute-Alpes|an=1925|editor=Société d'études des Hautes-Alpes|luòc=Auts Aups}}<!--96,123,125,128--> *[https://books.google.com/books?id=AcNCAAAAYAAJ&pg=PA101&dq=%22comt%C3%A9+de+diois%22+-%22inveftit%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj3pb2m-PmDAxW6JjQIHcUqCb84HhDoAXoECA0QAg#v=onepage&q=%22comt%C3%A9%20de%20diois%22%20-%22inveftit%22&f=false Histoire du Vivarai, vol. 2. Jean Régné. Impr. Mazel, 1921 - Vivarais (France)] *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=xXdBAAAAcAAJ|títol=Encyclopédie Méthodique, Ou Par Ordre De Matieres|vol=25|editor=Panckoucke|an=1804}}, p.480 *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=Mu4UAAAAQAAJ|títol=Dictionnaire de la noblesse ... de France, Volume 1|autor=[[François Alexandre Aubert de la Chenaye Desbois]]|an=1863|pagina=647}} *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=0-RgI9uLIa0C|títol=Nouveau dictionnaire de géographie universelle|autor=[[Louis Vivien de Saint-Martin]], [[Louis Rousselet]], et al.|editor=Hachette et cie|an=1884|paginas=49,378}}<!--Text is weirdly high-contrast so it's hard to read. Could do w/ a better link.--> *Ordonnances des roys de France de la troisieme race, recueillies par ordre *Histoire générale de Languedoc: avec des notes et les pièces ..., Volume 3 *Le Dauphiné en 1698, suivant le mémoire de l'intendant Bouchu sur la ... *Revue drômoise: archéologie, histoire, géographie, Volume 26 less useful? less reliable?: *[https://books.google.com/books?id=4esJAwAAQBAJ&pg=RA2-PA537&dq=%22comt%C3%A9+de+die%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiPxpHD9_mDAxVHMzQIHehyDocQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=%22comt%C3%A9%20de%20die%22&f=false ?tat pr?sent de la noblesse fran?aise, contenant le dictionnaire de la noblesse contemporaine. Noblesse fran?aise. p. 537]<!--menciona l'avesque-còmte en 1702--> =occitania feudala= ==ducats-pariás== ... Borbon? Montpensier albret uzes Mercœur ?Clermont-Tonnerre? (daufinat) Ventadour Joyeuse Biron (perigord) Aiguillon (agenes) Fronsac (gironda, guiana) Lesdiguières Villars-Brancas Puylaurens ( sur la localité d'Aiguillon (département de Lot-et-Garonne, province d'Agenais) ) La Force (perigord) Gramont Lavedan (bigorra) Mortemart (marcha) Arpajon (roergue) Roquelaure Randan Noailles Duras ; Fontanges Lauzun Antin ?Hostun? (daufinat) ?Lévis? (borbones) Lauragais Fleury Ayen Lesparre Mirepoix Rochechouart Gontaut (agenes) Laval (magnac-laval, limousin) La Vauguyon (agenais) La Tour d'Auvergne Civrac (perigord) ?Guiche? Narbonne-Lara Polignac Caylus (carcin) ?Castries? Agenois (agenes) Esclignac ... Angoulême La Rochefoucauld (engolmes doc) La Valette (engolmes doc) Châtellerault Thouars Loudun ?Retz? Montbazon (provincia de torena) Châteauroux Frontenay Noirmoutiers (peitau) Montaut (engolmes doc) La Meilleraye Saint-Aignan Montausier (engolmes doil) Vivonne Charost (berric) Aubigny (berric) Anville (engolmes doil) Châtillon (-sur-Sèvre) Boutteville (engolmes doil) Taillebourg Saint-Maigrin ?Maillé? (torena [region de tors]) ?Amboise? (torena [region de tors]) ... ?Montmorency? ?Chabot? ?Le Châtelet? ==ducats== aquitania (puei guiana, aguiaina) gasconha narbona septimania tolosa auvernhe borbon berric torena (tors, pas lemosin) ==[[Lista istorica dels marquesats occitans]]== Marquis de Latour-Maubourg (titulari, Velai?/Droma?) ==Marquesats medievalas== *[[Marquesat de Gòtia|Gòtia]] *[[Marquesat de Provença|Provença]] *[[Ostal d'Andusa|Andusa]] *''Fos'' ==Títols de cortesiá== ====Albigés==== *[[Castèl d'Ambres|Ambres]] ([[Ambres]]) *Arifat ([[Arifat]]) ===Auvèrnha=== *Alègre ([[Alègre (Auvèrnhe)|Alègre]]) *''Aubijoux'' *Embèrt ([[Embèrt]]) ===Berric=== *''Autry'' ===Daufinat=== ?Arvillard (La Bâtie d')? ?Aux-Lally? ===Gasconha=== *''Amou'' ====Armanhac==== *Aurimont ([[Aurimont]]) ====Bigòrra==== *''Antin'' ===Guiana=== *''Anglade'' ===[[Lemosin (Occitània)|Lemosin]]=== *''Aubepeyre'' Aubapeira*? ([[Sant Ariei la Montanha]]) *''Chalusset'' *''Chamberet'' *''Châteauneuf-la-Forêt'' *''Coux'' *''Nedde ?'' ([[Neda (Lemosin)|Neda]]) ====Marcha==== *Mòrtamar ([[Mòrtamar]]), per l'[[Ostau de Rechoard de Mòrtamar]] *[[Chasteu de Banhac|Banhac]] {[[Sent Bonèt de Belac]]} *Manhac ([[Manhac la Vau]]) ===Lengadòc=== Alphonse Anduze (2x: edat mejana, edat moderna) Aubais Aussonne Auzielle Avéjan Avèze Axat ====Vivarés==== Annonay ===Provença=== *''Albertas'' = Aubèrtas*? *[[Marquesat d'Alenh|Alenh]] ([[Alen|Alenh]]) Les Arcs Argens ====Comtat Venaicin==== *''Alauzier'' *''Aubignan'' ===Engolmés=== *[[Chasteu d'Aubaterra|Aubaterra]] ([[Aubaterra]]) ===Peitau=== Airvault Aizenay Aligre Asnières*-de-la-Châtaigneraye ===Sentonge=== Archiac ===Torena=== Argenson {{DivFeuDau}}<!--Citar: https://books.google.com/books?id=butAAAAAcAAJ, p. 339. Lista las "contraas de Daufinat": principautats, duchats, marquesats, comtats, baroniás, etc.--> {{DivFeuLem}} =Misc= ==Informacions de Revèst per citar== *Mapa dialectala de Revèst: https://opinion.jornalet.com/imatges/articles/carte_linguistique_nouvelle-aquitaine.png ===Toponimia=== * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2209/tracas-de-b-per-v-en-occitan-oriental * https://www.jornalet.com/opinion/19376/toponimia-occitana-en-marcha-lemosina-assai-a-belabre-e * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2534/trace-dexpressions-occitane-populare-en-a-toponimia * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2820/toponimia-occitana-un-rompe-testa-al-nivel-intra-comunal * https://www.jornalet.com/opinion/17349/toponimes-occitans-e-toponimes-corregits *https://www.jornalet.com/opinion/20341/noms-de-luecs-e-noms-de-familhas *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20184/tractament-dals-toponimes-occitans-dins-los-registres-de-don-pacchiero-de-monego|títol=Tractament dals toponimes e patronimes occitans dins los registres de Don Pacchiero de Mónego|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=20 de genièr de 2022}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20476/a-prepaus-da-visibilitat-de-loccitan-gascon-a-biarritz-anglet-baiona|títol=A prepaus d’a visibilitat de l’Occitan gascon a Biàrritz, Anglet, Baiona |nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=11 d'agost de 2022}} *https://www.jornalet.com/opinion/16132/per-una-senhaletica-bilenga-dins-totas-las-comunas-dals-alps-maritimes-i *https://www.jornalet.com/opinion/20553/per-una-senhaletica-bilenga-dins-totas-las-comunas-dals-alps-maritimes-i-1 *https://www.jornalet.com/opinion/20560/per-una-senhaletica-bilenga-dins-totas-las-comunas-dals-alps-maritimes-ii ===Reculada de l'occitan=== *{{Ligam web|url=|títol=|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=}} *https://www.jornalet.com/opinion/19693/interdiccion-e-reculaia-de-la-lenga-i *https://www.jornalet.com/opinion/19703/interdiccion-e-reculaia-de-la-lenga-ii ====Dialectologia==== *https://www.jornalet.com/opinion/21556/disclas-dins-occitania *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18257/lexic-comun-entre-occitan-e-arab|títol=Lexic comun entre occitan e arabi|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=15 d'abril de 2017}} *https://www.jornalet.com/opinion/18768/tracas-de-b-per-v-en-occitan-oriental *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20842/las-chalanchas-a-sant-andrieu-de-la-roca-o-una-traca-de-palatalizacion-de-ca-la-mai-al-sud|títol=Las “Chalanchas” a Sant Andrieu de la Ròca o una traça de palatalizacion de “c+a” la mai al sud possible?|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=15 de junh de 2023}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20485/qualquas-configuracions-de-loccitan-gascon-neguer-clar-al-contacte-de-lairal-linguistic-ba|títol=Qualquas configuracions de l’occitan gascon (néguer, clar) al contacte de l’airal lingüistic basco|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=18 d'agost de 2022}} ====R. en Aguiaina, Borbonés e Berric==== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19229/nota-sus-la-reculada-de-loccitan-en-lo-nord-de-gironda-e-lextrema-sud-de-la-charanta-marit|títol=Nòta sus la reculada de l’occitan en lo nòrd de Gironda e l’extrèma sud de la Charanta maritima|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=23 d'abril de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19223/evocacions-de-la-reculada-dau-nord-occitan-en-peitau-quauques-toponimes-en-las-charantas|títol=Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en Santonja: quauques toponimes en las Charantas|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=16 d'abril de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19264/evocacions-de-la-reculada-dau-nordoccitan-en-lactuau-borbones-doil|títol=Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en l’actuau Borbonés d’Òil|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=7 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19246/evocacions-de-la-reculada-dau-nordoccitan-en-lactuau-berric-doil-1|títol=Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en l’actuau Peitau e dins le Berric d’Òil|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=30 d'abril de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19278/nota-sus-le-comtat-duchat-de-nevers-o-nivernes-e-borgonha-vesina|títol=Nòta sus le Comtat-Duchat de Nevers o Nivernés e Borgonha vesina|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=14 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20676/tracas-de-grafia-occitana-en-barbones-03|títol=Traças de grafia occitana en Barbonés (III)|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=9 de març de 2023}} ====R. recenta dau Lengadocian (fàcia a Provençau)==== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18013/lo-mostre-embarrassa-camin-de-someire|títol=Lo mostre embarrassa camin de Someire|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=6 d'agost de 2016}} ====R. dau Vivaroaupenc==== * https://www.jornalet.com/opinion/20004/tracas-de-reculaa-dal-vivaroalpenc-dins-lo-sud-dals-alps-dauta-provenca *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19066/tracas-de-reculaa-dal-vivaroalpenc-dins-var|títol=Traças de reculaa dal vivaroalpenc dins Var|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=31 d'octòbre de 2019}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18748/tracas-de-reculaa-totala-o-parciala-dal-vivaroalpenc-entorn-de-nica|títol=Traças de reculaa totala o parciala dal vivaroalpenc dins los Alps Maritims|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=20 de setembre de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19296/tracas-de-reculaa-possibla-de-loccitan-en-lo-sud-de-savoia-e-consideracions-linguisticas|títol=Traças de reculaa possibla de l'occitan en lo sud de Savòia e consideracions lingüisticas|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=21 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19314/tracas-de-reculaa-possibla-de-loccitan-en-isera|títol=Traças de reculaa possibla de l'occitan en Isèra|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=28 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18013/lo-mostre-embarrassa-camin-de-someire|títol=Lo mostre embarrassa camin de Someire|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=6 d'agost de 2016}} ===Diaspòra occitana=== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18635/occitans-devenguts-sobeirans-a-lestrangier|títol=Occitans devenguts sobeirans a l'estrangier|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=18 de mai de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18963/los-camins-de-lexili-catar-e-los-luecs-de-valdesisme-a-lest-doccitania-doas-eretgias-dal-p|títol=Los camins de l'exili catar e los luecs de valdesisme a l'èst d'Occitània, doas eretgias dal parier temps|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=13 de junh de 2019}} ====Monde lusofòne==== * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19496/diaspora-occitana-dins-lo-monde-lusofone|títol=Diaspòra occitana dins lo monde lusofòne|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=3 de setembre de 2020}} [inclús Portugau, Brasil, e 1 a Soïssa] * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/21329/passeaia-per-proenca-montalvao-nisa-e-mai-dintre-rodao|títol=Passeaia per Proença, Montalvão, Nisa e mai “dintre” Rodão|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=7 de setembre de 2023}} ====Protestantas (America, etc.)==== * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18026/qualquas-istorias-doccitans-protestants-emigrats|títol=Qualquas istòrias d’occitans protestants emigrats|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 d'agost de 2016}} ====Americas==== * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19508/diaspora-occitana-canada-eua-malta-e-ajustaments|títol=Diaspòra occitana, ajustaments: èst de Canada, EUA, Malta|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=10 de setembre de 2020}} * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19518/tracas-de-diaspora-occitana-en-loest-canadian-1-saskatchewan|títol=Diaspòra occitana en l’oèst canadian 1: traças en Saskatchewan|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=17 de setembre de 2020}} * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19528/diaspora-occitana-en-loest-canadian-2-alberta-e-luecs-isolats|títol=Diaspòra occitana en l’oèst canadian 2: Alberta; e luecs isolats|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=24 de setembre de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17097/rescontres-occitans-amerindians|títol=Rescòntres Occitans-Amerindians|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=27 d'abril de 2014}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17205/un-pantaissaire-e-fondator-occitan-ii-antoni-tonens-de-chornhac-creator-del-reialme-uai-ma|títol=Un pantaissaire e fondator occitan (II): Antòni Tonens de Chornhac. Creator del reialme “Uai Mapo” (Araucània e Patagònia)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=27 de julhet de 2014}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17498/patronimes-occitans-dins-las-americas-i-aiti|títol=Patronims occitans dins las Americas (I): Haití|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=4 d'abril de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17535/toponims-occitans-dins-las-americas-i-bis-haiti|títol=Toponims occitans dins las Americas (I bis): Haití|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=9 de mai de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17569/toponims-occitans-dins-las-americas-i-ter-haiti|títol=Toponims occitans dins las Americas (I tèr): Haití|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=7 de junh de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17597/patronims-occitans-dins-las-americas-ii-guadalope|títol=Patronims occitans dins las Americas (II): Guadalope e nòtas sus Martinica|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=4 de julhet de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17661/patronims-occitans-dins-las-americas-iii-trinitat-e-tobago|títol=Patronims occitans dins las Americas (III): Trinitat e Tobago|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=5 de septembre de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17766/patronims-occitans-dins-las-americas-iiii-a-santa-lucia-e-en-republica-de-dominica|títol=Patronims occitans dins las Americas (IV): a Santa Lúcia, en Republica de Dominica e qualques autres mai|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=5 de decembre de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19654/testimoniatge-dun-sejorn-a-occitania|títol=Testimoniatge d’un sejorn a Occitania (Cuba) I|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=14 de genièr de 2021}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20115/testimoniatge-dun-sejorn-a-occitania-ii|títol=Testimoniatge d’un sejorn a Occitania II|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=9 de decembre de 2021}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20332/testimoniatge-dun-sejorn-a-occitania-cuba-iii|títol=Testimoniatge d’un sejorn a Occitania (Cuba) III|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=14 d'abril de 2022}} ====Africa==== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17814/toponims-occitans-en-africa-dau-nord-argeria|títol=Toponims occitans en Africa (I): en Africa dau Nòrd, Argeria|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=16 de genièr de 2016}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18366/patronims-e-toponims-occitans-en-africa-ii-reunion-republicas-de-maurici-e-de-sechelas|títol=Patronims e toponims occitans en Africa (II): La Reünion, las Republicas de Maurici e de Las Sechelas|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=5 d'agost de 2017}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18380/patronims-e-toponims-occitans-en-africa-iii-africa-dal-sud|títol=Patronims e toponims occitans en Africa (III): Africa dal Sud|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 d'agost de 2017}} ===Autras istòrias=== *https://www.jornalet.com/opinion/19478/francmaconaria-en-occitan-2-exemple-dins-la-region-lengadoc *https://www.jornalet.com/opinion/19332/francmaconaria-en-occitan *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20492/republicas-occitanas|títol=Republicas occitanas|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=25 d'agost de 2022}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18386/listoria-mau-conoissuda-dei-protestants-provencaus-lo-luc|títol=L'istòria mau conoissuda dei protestants provençaus (1): Lo Luc|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=26 d'agost de 2017}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18694/selistoria-mau-conoissuda-dei-protestants-provencaus-2-so-pais-vencenc|títol=Sel'istòria mau conoissuda dei protestants provençaus (2): So país vencenc|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=26 de julhet de 2018}} *https://www.jornalet.com/opinion/21972/lemperi-volhec *https://www.jornalet.com/opinion/16909/frederic-mistral-un-premi-nobel-sempre-confidencial *https://www.jornalet.com/opinion/17113/la-legenda-del-clapas-vielh *https://www.jornalet.com/opinion/17156/un-pantaiaire-e-fondator-occitan-i-jorgi-ros-de-brua-ancuei-brua-e-auriac-creator-duna-com <!--Autonomous commune. Has the largest pigeonery/colombier in Europe, a symbol of wealth.--> *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18682/lo-reiaume-de-liscla-daur-iscleta-sus-la-comuna-de-sant-rafeu|títol=Un tròç d'Occitània inspira la creacion d'un país (I): Lo reiaume de l'illa d'Aur, isoleta sus la comuna de Sant Rafèu|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=12 de julhet de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18687/istoria-dau-frieu-e-de-la-republica-liura-dau-frieu|títol=Un tròç d'Occitània inspira la creacion d'un país (II): Istòria de la Republica dau Frieu|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 de julhet de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18658/reflexion-sus-la-memoria-occitana-e-sus-listoria-doccitania|títol=Istòria (IV) Reflexion sus la memòria occitana e sus l'istòria d'Occitània: 1851|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=14 de junh de 2018}} =====Revòlta e resisténcia===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18641/la-resistencia-a-lanexion-francesa-dau-comtat-de-provenca-en-1480-larmada-de-luberon-de-fo|títol=Istòria (I): la resisténcia a l'anexion francesa dau Comtat de Provença en 1480. L'armada de Leberon de Folc d'Agòud|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=24 de mai de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18647/las-guerras-de-religion-dins-lest-doccitania|títol=Istòria (II): las Guerras de religion dins l'èst d'Occitània: França, independéncia o Savòia?|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=31 de mai de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18652/istoria-iii-una-frema-dal-poble-icona-de-la-resistencia-de-la-primiera-ciutat-de-la-contea|títol=Istòria (III): Una frema dal pòble, icòna de la resisténcia de la primiera ciutat de la Contea de Niça còntra França en lo 1543|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=7 de junh de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18671/istoria-vi-una-de-las-mai-famosas-revoltas-popularias-occitanas-los-tuchins|títol=Istòria (VI): Una de las mai famosas revòltas popularas occitanas, los Tuchins|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=28 de junh de 2018}} =====Catarisme===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20092/catars-entre-seborga-e-preinaud|títol=Catars entre Sebòrga e Preinaud|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=25 de novembre de 2021}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18963/los-camins-de-lexili-catar-e-los-luecs-de-valdesisme-a-lest-doccitania-doas-eretgias-dal-p|títol=Los camins de l'exili catar e los luecs de valdesisme a l'èst d'Occitània, doas eretgias dal parier temps|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=13 de junh de 2019}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18664/istoria-v-un-franciscan-defenseire-dals-bons-omes|títol=Istòria (V): un franciscan defenseire dals Bòns òmes|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=21 de junh de 2018}} =====Rescòntres occitans-otomans===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18986/occitans-e-economia-vii-miqueu-pasha-pasha|títol=Occitans e economia (VII): Miquèu Pasha|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=11 de julhet de 2019}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18992/occitans-e-economia-viii-antoni-clot-dich-clot-bei|títol=Occitans e economia (VIII): Antòni Clòt dich Clòt-Bei|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 de julhet de 2019}} ====Estandardizacion==== *https://www.jornalet.com/opinion/16849/de-la-necessitat-de-loccitan-estandard-o-comun-e-reflexions-sus-la-question * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/3827/un-estandard-per-lo-vivaroalpenc-dins-los-alps-maritimes-avans-lora-lemplec-de-los-las-gen *https://www.jornalet.com/opinion/17080/a-prepaus-destandard-regional-per-loccitan-vivaroalpenc-lo-ponch-sus-la-contraccion-de-lo *https://www.jornalet.com/opinion/19956/un-estandard-per-lo-vivaroalpenc-dins-los-alps-maritimes-avans-lora-lemplec-de-los-las-gen *https://www.jornalet.com/opinion/18755/a-prepaus-destandard-regional-per-loccitan-vivaroalpenc-lo-ponch-sus-lo-sufix-dal-particip *https://www.jornalet.com/opinion/18761/a-prepaus-destandard-regional-per-loccitan-vivaroalpenc-lo-ponch-sus-l-e-de-sosten-avans-s ====Divèrses==== * https://www.jornalet.com/opinion/19998/quarques-patronimes-occitans-tiralhats * https://www.jornalet.com/opinion/19974/gavotina *https://web.archive.org/web/20210119044626/https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2885/recordis-denquistas *https://www.jornalet.com/opinion/18313/occitania-terra-de-las-arts *https://www.jornalet.com/opinion/18167/lo-monde-occitanofon-es-pichon-es-ver *https://www.jornalet.com/opinion/17978/sobrilhe-de-lengatge-subiat-en-paise-mentonasc <!--another one of those 'whistling languages'?--> *https://www.jornalet.com/opinion/20804/entre-grimaud-e-cogolin-que-resta-de-la-giscla *https://www.jornalet.com/opinion/20634/istoria-dals-pobles-lengas-e-genetica *https://www.jornalet.com/opinion/20083/duna-vielha-terra-fiera-e-liura-sem-benleu-la-finicion =====Gavotina===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16417/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (I)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=18 de novembre de 2012}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16453/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar-1|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (II)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=16 de decembre de 2012}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16510/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar-2|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (III)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=3 de febrièr de 2013}} hr5jihay0rzhjlm2f4ycjnrn2na47dn 0 195743 2511226 2508671 2026-10-21T14:58:33Z Ziv 56933 ([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg]] → [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]]) 2511226 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg|thumb|220px|Blason de Burkina Faso]] Lo [[primièr ministre]] de [[Burkina Faso]] es solament lo cap del Consèlh de Ministres del país. Vaquí la lista dels primièrs ministres de Burkina Faso, aprèp l'[[independéncia]]. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" | Imatge ! rowspan="2" | Nom<br><small>(Naissença-Decès)</small> ! colspan="2" | Periòde de govèrn ! rowspan="2" | Partit ! rowspan="2" | Cap d'Estat |- ! Començament ! Final |- ! colspan="8" |Republica de Nauta Vòlta |- ! style="background:Black; color:white;"| 1 | [[Fichièr:Gérard_Ouédraogo_(cropped).jpg|60px]] | [[Gérard Kango Ouédraogo]]<br><small>(1925–2014) | [[13 de febrièr]] de [[1971]] | [[8 de febrièr]] de [[1974]] | ''Rassemblement Démocratique Africain'' - RDA | [[Sangoulé Lamizana|Lamizana]] |- ! style="background:LightGray; color:black;"| 2 | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[Sangoulé Lamizana]]<br><small>(1916–2005) | [[8 de febrièr]] de [[1974]] | [[7 de julhet]] de [[1978]] | sense partit | lu propra |- ! style="background:Black; color:white;"| 3 | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[Joseph Conombo]]<br><small>(1917–2008) | [[7 de julhet]] de [[1978]] | [[25 de novembre]] de [[1980]]<br><small>(''depausat.'')</small> | ''Rassemblement Démocratique Africain'' | Lamizana |- ! style="background:beige; color:black;"| 4 | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[Saye Zerbo]]<br><small>(1932–2013) | [[25 de novembre]] de [[1980]] | [[7 de novembre]] de [[1982]]<br><small>(''depausat.'')</small> | militar | lu propra |- | colspan="8" | ''cap'', de la [[7 de novembre]] de [[1982]] fins a [[10 de genièr]] de [[1983]] |- ! style="background:beige; color:black;"| 5 | | [[Thomas Sankara]]<br><small>(1949–1987) | [[10 de genièr]] de [[1983]] | [[17 de mai]] de [[1983]]<br><small>(''Demissionèt e arrestèt.'')</small> | militar | [[Jean-Baptiste Ouédraogo|Ouédraogo]] |- | colspan="8" |Carga abolida entre lo [[17 de mai]] de [[1983]] fins a [[4 d'agost]] de [[1984]] |- ! colspan="8" |[[Burkina Faso]] |- | colspan="8" |Carga abolida entre lo [[4 d'agost]] de [[1984]] fins a [[16 de junh]] de [[1992]] |- ! style="background:Red; color:white;"| 6 | [[Fichièr:Youssouf Ouédraogo (cropped).jpg|60px]] | [[Youssouf Ouédraogo]]<br><small>(1952–2017) | [[16 de junh]] de [[1992]] | [[22 de març]] de [[1994]] | ''Organisation pour la Démocratie Populaire - Mouvement du Travail'' | [[Blaise Compaoré|Compaoré]] |- ! style="background:Red; color:white;"| 7 | [[Fichièr:Roch Marc Christian Kaboré.jpg|60px]] | [[Roch Marc Christian Kaboré]]<br><small>(n. 1957) | [[22 de març]] de [[1994]] | [[6 de febrièr]] de [[1996]] | ''Organisation pour la Démocratie Populaire - Mouvement du Travail'' | Compaoré |- ! style="background:Red; color:white;"| 8 | [[Fichièr:Kadré Désiré Ouédraogo 2015-03-10.jpg|60px]] | [[Kadré Désiré Ouédraogo]]<br><small>(n. 1953) | [[6 de febrièr]] de [[1996]] | [[7 de novembre]] de [[2000]] | ''Congrès pour la Démocratie et le Progrès'' - CDP | Compaoré |- ! style="background:Red; color:white;"| 9 | [[Fichièr:Paramanga Ernest Yonli 2006-05-12.jpg|60px]] | [[Paramanga Ernest Yonli]]<br><small>(n. 1956) | [[7 de novembre]] de [[2000]] | [[11 de junh]] de [[2007]] | ''Congrès pour la Démocratie et le Progrès'' - CDP | Compaoré |- ! style="background:Red; color:white;"| 10 | [[Fichièr:TertiusZongo.jpg|60px]] | [[Tertius Zongo]]<br><small>(n. 1957) | [[11 de junh]] de [[2007]] | [[18 d'abril]] de [[2011]]<br><small>(''Demissionèt'')</small> | ''Congrès pour la Démocratie et le Progrès'' - CDP | Compaoré |- ! style="background:Red; color:white;"| 11 | [[Fichièr:Luc-Adolphe_Tiao_2012.jpg|60px]] | [[Luc-Adolphe Tiao]]<br><small>(n. 1954) | [[18 d'abril]] de [[2011]] | [[30 d'octobre]] de [[2014]]<br><small>(''Demissionèt'')</small> | ''Congrès pour la Démocratie et le Progrès'' - CDP | Compaoré |- | colspan="8" |''cap, de la [[30 d'octobre]] fins a [[19 de novembre]] de [[2014]]'' |- ! style="background:beige; color:black;"| 12 | [[Fichièr:Yacouba_Isaac_Zida_2015.jpg|60px]] | [[Yacouba Isaac Zida]]<br><small>(n. 1965) | [[19 de novembre]] de [[2014]] | [[17 de setembre]] de [[2015]]<br><small>(''depausat en 2015.'')</small> | militar | ''[[Michel Kafando|Kafando]]'' |- | colspan="8" |''cap, entre lo 17 e lo [[23 de setembre]] de [[2015]]'' |- ! style="background:beige; color:black;"| <small>(12) | [[Fichièr:Yacouba_Isaac_Zida_2015.jpg|60px]] | [[Yacouba Isaac Zida]]<br><small>(n. 1965) | [[23 de setembre]] de [[2015]]<br><small>(''restaurita.'')</small> | [[29 de decembre]] de [[2015]] | militar | ''Kafando'' |- | colspan="8" |''cap'', de la [[29 de decembre]] de [[2015]] fins a [[6 de genièr]] de [[2016]]) |- ! style="background:LightGray; color:black;"| 13 | [[Fichièr:Paul Kaba Thieba (cropped).jpg|60px]] | [[Paul Kaba Thieba]]<br><small>(n. 1960) | [[6 de genièr]] de [[2016]] | [[19 de genièr]] de [[2019]]<br><small>(''renoncièt.'')</small> | sense partit | [[Roch Marc Christian Kaboré|Kaboré]] |- | colspan="8" |''cap'', entre lo 19 e lo [[24 de genièr]] de [[2019]] |- ! style="background:LightGray; color:black;"| 14 | [[Fichièr:Christophe Joseph Marie Dabiré 2019-02-11.jpg|60px]] | [[Christophe Joseph Marie Dabiré]]<br><small>(n. 1948) | [[24 de genièr]] de [[2019]] | [[10 de decembre]] de [[2021]] | sense partit | Kaboré |- ! style="background:LightGray; color:black;"| 15 | [[Fichièr:Portrait_Dr_Lassina_Zerbo_CTBTO_2015_(19492357036)_(cropped).jpg|60px]] | [[Lassina Zerbo]] | [[10 de decembre]] de [[2021]] | [[24 de genièr]] de [[2022]] | sense partit | Kaboré |- |colspan=7 align=center| ''cap'', de la [[24 de genièr]] fins a [[3 de març]] de [[2022]] |- ! style="background:LightGray; color:black;"| 16 | [[Fichièr:Albert_Ouédraogo_(cropped).jpg|60px]] | [[Albert Ouédraogo]] | [[3 de març]] de [[2022]] | [[30 de setembre]] de [[2022]] | sense partit | [[Paul-Henri Sandaogo Damiba|Damiba]] |- |colspan=7 align=center| ''cap'', de la [[30 de setembre]] fins a [[21 d'octobre]] de [[2022]] |- ! style="background:LightGray; color:black;"| 17 | [[Fichièr:Apollinaire_Kyelem_de_Tambèla_(cropped).png|60px]] | [[Apollinaire de Tambèla]] | [[21 d'octobre]] de [[2022]] | uèi | sense partit | [[Ibrahim Traoré|Traoré]] |} ==Vejatz tanben == * [[Lista dels presidents de Burkina Faso]] [[Categoria:Burkina Faso|primièrs ministres]] s2w7tyz9efcm458ccw74nmu24iadhsv 0 197518 2511227 2448399 2026-10-21T20:18:38Z Xqbot 4312 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Puèi de Sancí]] 2511227 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Puèi de Sancí]] 1l3bebqevdmg9y6q5j8k28s2wh3w19a 0 197585 2511228 2449090 2026-10-21T20:18:43Z Xqbot 4312 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Puèi de Sancí]] 2511228 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Puèi de Sancí]] 1l3bebqevdmg9y6q5j8k28s2wh3w19a 0 197586 2511229 2449091 2026-10-21T20:18:48Z Xqbot 4312 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Puèi de Sancí]] 2511229 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Puèi de Sancí]] 1l3bebqevdmg9y6q5j8k28s2wh3w19a 0 197587 2511230 2449092 2026-10-21T20:18:53Z Xqbot 4312 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Puèi de Sancí]] 2511230 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Puèi de Sancí]] 1l3bebqevdmg9y6q5j8k28s2wh3w19a 0 197588 2511231 2449093 2026-10-21T20:18:58Z Xqbot 4312 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Puèi de Sancí]] 2511231 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Puèi de Sancí]] 1l3bebqevdmg9y6q5j8k28s2wh3w19a 0 197589 2511232 2449094 2026-10-21T20:19:03Z Xqbot 4312 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Puèi de Sancí]] 2511232 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Puèi de Sancí]] 1l3bebqevdmg9y6q5j8k28s2wh3w19a 0 198225 2511233 2457275 2026-10-21T20:19:08Z Xqbot 4312 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Efièches especials]] 2511233 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Efièches especials]] crdi9marqcezd8gwfe0mjwg1qfyp06s 0 201672 2511234 2510943 2026-10-21T20:19:13Z Xqbot 4312 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Efièches especials]] 2511234 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Efièches especials]] crdi9marqcezd8gwfe0mjwg1qfyp06s