Hokusai

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="olo">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedii</sitename>
    <dbname>olowiki</dbname>
    <base>https://olo.wikipedia.org/wiki/Pi%C3%A4sivu</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medii</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Erikoine</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Pagin</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Käyttäi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Käyttäi pagin</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedii</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedien paginat</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Failu</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Failu pagin</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediiWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediiWiki pagin</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Šablonu</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Šablonu pagin</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Abu</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Abu pagin</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategourii</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategourii pagin</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduuli</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Keskustelu moduulista</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Hokusai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2908</id>
    <revision>
      <id>52762</id>
      <parentid>50453</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>52762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6333" sha1="6swyf4k5i3zp89x3llx59fu80jfxvgm" xml:space="preserve">{{Ristikanzu|kuva=[[File:Hokusai as an old man.jpg|250px|center|Hokusai kui vahnu mies]]|nimikirjutus=[[File:Signature of Katsushika Hokusai.png|150px|center|]]|ukko_akku=ei tiijä}}
'''Katsushika Hokusai''' ({{K-ja|葛飾北斎}}, ''Katsušika Hokusai''; [[1760|1760]] — [[10. oraskuudu|10. oraskuudu]] [[1849|1849]], Edo (nygyaigaine [[Tokio|Tokio]])) oli [[Japounii|japounielaine]] [[Ukiyo-e|ukiyo-e-stiilin]] puupiirrostaidoilii. Hänen tunnetuin tevos on värillizis puupiirroksis kerätty sarju nimel ''[[36 kačondua Fujimägeh]]'', kudaman enzimäine piirros ''Kanagawan suuri aldo'' on yksi Japounien taidehen tunnetuimbis kuvis. Hänen tevokset ollah myöhembi vaikuttanuh sežo [[Jevrouppu|eurouppalaizih]] taidoilijoih.

== Elos ==
Hokusain roinduaigua ei ole tarkua tieduo. Se sijoiččou 9. ligakuudu - 8. kylmykuudu vuvvennu 1760. Hokusain tuatto Nakajima Issai oli peiliruadajannu šogunan dvorčas. Hokusai rubei ruadoh enzimäi kniigukaupan abuniekannu, sit kaivertajan abuniekannu, sit 18-vuodehizennu taidoilii Katsugawa Shunshōn opastujannu. Ga häi piäzi lähtemäh terväh sen jälles, ku häi riidähtih midätahto - toinah kuvien tyylis - Shunshōnke.

Jälles sidä Hokusai elätti iččie kadukauppailijannu da kirjankuvailijannu Edos. 1700-luvun lopus algajen hänen kuulužus kuvittajannu vähitellen kazvoi. 1700- da 1800-vuozien vaihtehel häi luadi äijän surimono-ruadoloi libo onnittelu- da tiedotusgrafiekkua. 

Aigan japanilazen tavan mugah Hokusai esiinnyh oman eloksen aigua äijil eri nimilöil. Hänen taidehen tunnistus on olluh jygei sendäh, ku äijän nämmii nimilöi käytettih toizetgi taidoilijat enne händy da jälles händy. Hokusain lapsusnimi oli Tokitarō. Kaivertajan opastujannu händy tundiettih Tetsuzō-nimel. Shunshonan opastujannu häi sai taidoilijan nimen Shunrō, da opastusvuvven lopus vuvvennu 1779 häi sai luvan käyttiä senke opastajan školan nimie Katsugawa, muga häi rodih Katsugawa Shunrō. Jälles sidä häi taidoilijannu käytti ainos nimilöi Mugaru Shunrō, Sōri, Hyakurin Sōri, Taitō, Kakō, Hokusai, Gakyōjin Hokusai, Hokusai Shinsei, Shinsai da Katsushika Hokusai. Hokusai ilmestyi käytökseh enzimäzen kerran vuvvennu 1797. Enimyölleh tundiettuloinnu oldih Hokusain ližäkse Sori-nimel luajitut ruavot. 

Kuulužimat taidehtevot Hokusai luadi 1810-luvul algajen. Niilöis kaikis levei oli viizitostu kniigan kuvakogomus ''Hokusai Manga''. 

Hokusai oli miehel kaksi kerdua, ga mollembis akkuzis tieduo on ylen vähä. Liitois rodih yhteh kaksi poigua da kolme tütärdy. Yksi poijois rubei died'oin ammattah peiliruadajakse, toizes tiettäväine rodih valdivon virguniekku.

Tuatan taidolahjoin perindönnu nuorembi tytär Oei kačoi Hokusai hänen vahnas ijäs. Yksi tytär kuoli nuorennu. Kolmas nai Hokusain opastujan Yanagava Shigenobun. Heijän poigu vuvvennu 1834 luadi tarkembah tiedämättömäh jiännyön huigien, kudaman periä Hokusai pidi pagie parikse vuvvekse Edospäi loitton Uragan linnah. 

Hos Hokusain ruadoloi, semmite Hokusai Mangai, myydih äijäl hänen eloksen aigah, taidoilijan malttamattomus den'gan käytös pidi händy köyhäkse. Hokusailla oli šuuri seurajien joukko Japanissa, ka šuorah hänen koulutukses ošallistujie opaštujie ilmešti oli melko vähän. Hokusai kuulužimat opastujat oldih Hokkei, Teisai Hokuba da Gakutei. 

Hokusai kuoli 10. oraskuudu vuvvennu 1849. Hänen jälgimäzet sanat sanotah olluh: &quot;Ku kohtalo olis andanuh minule vie viizi vuottu, minul vois rodie tovelline maalari&quot;.

== Taido ==
{{Multiple image
| align= left
| total_width = 300
| image1 = Great_Wave_off_Kanagawa2.jpg
| width1 = 600
| height1 = 347
| caption1 =Kanagavan suuri ualdo
}}Hokusain aijembat ruavot Shunshōn opastujas oldih puuh piirustetut näyttelijät. Hokusai on tundiettu enimyölleh ukiyo-e-tyylis puukuvielois. Hokusai luadi sežo erähii eroottizii shunga-taidoi. Hänen kaksitostu painettuo tevosarjua Fukujusō pietäh yhtenny kaikis tärgevimis šunga-ruadolois.

Nimitys ukiyo-e (&quot;kellujan muailman kuvat&quot;) ozuttau kui tehniekkah, mugai teemaluaduh. 1600-luvulta 1800-luvun alkupuolella Japanissa yleini ukiyo-e-kuva toteutettih taiteilijan, kaivertajan ta painajan yhteistyönä. Enzimäi paberih maalittu kuva siirrettih kirsikkupuupölkkih, kuduat kaiverrettih yksi joga kuvan ozuaineh niškoi. Tämän kuvan painettih paberih. Puolivärilöi voinui olla läs kaksitostu. Toiči kuva painettih yhten värinke da väritettih käzil. 

Sisällöltäh ukiyo-e erozi Japanan aijembih taidehsuunniloih sendäh, ku se kuvaičči näyttelijöi, kurtizanoi, tavallistu rahvastu da muadu. Painokuvii myödih kui linnalazile, mugai linnois kävyjile matkuajile.

Hokusai sežo kehitti surimono-taidehen huippuh. Surimono-taido luajittih jo enne Hokusai-aigua, ga Hokusai kehitti sidä vakiinnuhes muodos da käytös. Surimono merkiččöy puukirjutuksii, kudualoi luajittih kundoile pieninny sarjoinnu kučukorttiekse da tervehykse, erikseh uvven vuuvven tervehykse. Kuvan ližäkse suruamonos oli pieni runo libo muu huumorine teksti.

Hokusai oli äijiä rohkiembi värien käyttäi omua aigua. Häi oli sežo poikkeuksellisen nerokas ristikanzoin rožieloin, ilmehien da elehien kuvai. Hokusain suurin kuvakogomus Hokusai Manga kattau teemoi kaikis eloksen alovehis katukuvas karikaturoih suate.

Fuji-mäin (Fugaku Sanjūrokkei) nägemizii Hokusai toteutti kahtes sarjas. Enzimäine oli sadoin nägymien sarja, ga kuulužembi on suurimman suuruon da värikkähän kuvanny toteutettu 36 kačondua Fuji-mägeh. Sarjah lisättih myöhembi vie kymmene kuvua. Hiän julkaisi šamoin valokuvasarjoja muun muassa japonilaisista šilloipäi, šuarispäi da veziputoukkispäi.

Hokusain ruavot vaikutettih Euroupan taidoilijoih Japounien avavundan jälles, kudai algavui 1860-luvul.

== Tevokšie ==
[[Failu:The_Dream_of_the_Fisherman's_Wife,_British_Museum,_version_1_(cropped).jpg|vasen|pienoiskuva|Kalastajan akan uni]]
[[Failu:Katsushika_Hokusai,_published_by_Nishimuraya_Yohachi_(Eijudō)_-_Fine_Wind,_Clear_Weather_(Gaifū_kaisei),_also_known_as_Red_Fuji,_from_the_series_Thirty-six_Views_o..._-_Google_Art_Project_-_Cropped.jpg|vasen|pienoiskuva|Hieno tuuli, selgiä aigua]]
[[Failu:Gods1a.png|keski|pienoiskuva|Wagojin]]


== Lähtehet ==
[[Category:Kuvataideh|Hokusai]]
[[Kategourii:Ukiyo-e]]</text>
      <sha1>6swyf4k5i3zp89x3llx59fu80jfxvgm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>52766</id>
      <parentid>52762</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>52766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6335" sha1="9dqighohl73f0xhaz2ot8nhqm8200qq" xml:space="preserve">{{Ristikanzu|kuva=[[File:Hokusai as an old man.jpg|250px|center|Hokusai kui vahnu mies]]|nimikirjutus=[[File:Signature of Katsushika Hokusai.png|150px|center|]]|ukko_akku=ei tiijä}}
'''Katsushika Hokusai''' ({{K-ja|葛飾北斎}}, ''Katsušika Hokusai''; [[1760|1760]] — [[10. oraskuudu|10. oraskuudu]] [[1849|1849]], Edo (nygyaigaine [[Tokio|Tokio]])) oli [[Japounii|japounielaine]] [[Ukiyo-e|ukiyo-e-stiilin]] puupiirrostaidoilii. Hänen tunnetuin tevos on värillizis puupiirroksis kerätty sarju nimel ''[[36 nägöalua Fudjimäile]]'', kudaman enzimäine piirros ''Kanagawan suuri aldo'' on yksi Japounien taidehen tunnetuimbis kuvis. Hänen tevokset ollah myöhembi vaikuttanuh sežo [[Jevrouppu|eurouppalaizih]] taidoilijoih.

== Elos ==
Hokusain roinduaigua ei ole tarkua tieduo. Se sijoiččou 9. ligakuudu - 8. kylmykuudu vuvvennu 1760. Hokusain tuatto Nakajima Issai oli peiliruadajannu šogunan dvorčas. Hokusai rubei ruadoh enzimäi kniigukaupan abuniekannu, sit kaivertajan abuniekannu, sit 18-vuodehizennu taidoilii Katsugawa Shunshōn opastujannu. Ga häi piäzi lähtemäh terväh sen jälles, ku häi riidähtih midätahto - toinah kuvien tyylis - Shunshōnke.

Jälles sidä Hokusai elätti iččie kadukauppailijannu da kirjankuvailijannu Edos. 1700-luvun lopus algajen hänen kuulužus kuvittajannu vähitellen kazvoi. 1700- da 1800-vuozien vaihtehel häi luadi äijän surimono-ruadoloi libo onnittelu- da tiedotusgrafiekkua. 

Aigan japanilazen tavan mugah Hokusai esiinnyh oman eloksen aigua äijil eri nimilöil. Hänen taidehen tunnistus on olluh jygei sendäh, ku äijän nämmii nimilöi käytettih toizetgi taidoilijat enne händy da jälles händy. Hokusain lapsusnimi oli Tokitarō. Kaivertajan opastujannu händy tundiettih Tetsuzō-nimel. Shunshonan opastujannu häi sai taidoilijan nimen Shunrō, da opastusvuvven lopus vuvvennu 1779 häi sai luvan käyttiä senke opastajan školan nimie Katsugawa, muga häi rodih Katsugawa Shunrō. Jälles sidä häi taidoilijannu käytti ainos nimilöi Mugaru Shunrō, Sōri, Hyakurin Sōri, Taitō, Kakō, Hokusai, Gakyōjin Hokusai, Hokusai Shinsei, Shinsai da Katsushika Hokusai. Hokusai ilmestyi käytökseh enzimäzen kerran vuvvennu 1797. Enimyölleh tundiettuloinnu oldih Hokusain ližäkse Sori-nimel luajitut ruavot. 

Kuulužimat taidehtevot Hokusai luadi 1810-luvul algajen. Niilöis kaikis levei oli viizitostu kniigan kuvakogomus ''Hokusai Manga''. 

Hokusai oli miehel kaksi kerdua, ga mollembis akkuzis tieduo on ylen vähä. Liitois rodih yhteh kaksi poigua da kolme tütärdy. Yksi poijois rubei died'oin ammattah peiliruadajakse, toizes tiettäväine rodih valdivon virguniekku.

Tuatan taidolahjoin perindönnu nuorembi tytär Oei kačoi Hokusai hänen vahnas ijäs. Yksi tytär kuoli nuorennu. Kolmas nai Hokusain opastujan Yanagava Shigenobun. Heijän poigu vuvvennu 1834 luadi tarkembah tiedämättömäh jiännyön huigien, kudaman periä Hokusai pidi pagie parikse vuvvekse Edospäi loitton Uragan linnah. 

Hos Hokusain ruadoloi, semmite Hokusai Mangai, myydih äijäl hänen eloksen aigah, taidoilijan malttamattomus den'gan käytös pidi händy köyhäkse. Hokusailla oli šuuri seurajien joukko Japanissa, ka šuorah hänen koulutukses ošallistujie opaštujie ilmešti oli melko vähän. Hokusai kuulužimat opastujat oldih Hokkei, Teisai Hokuba da Gakutei. 

Hokusai kuoli 10. oraskuudu vuvvennu 1849. Hänen jälgimäzet sanat sanotah olluh: &quot;Ku kohtalo olis andanuh minule vie viizi vuottu, minul vois rodie tovelline maalari&quot;.

== Taido ==
{{Multiple image
| align= left
| total_width = 300
| image1 = Great_Wave_off_Kanagawa2.jpg
| width1 = 600
| height1 = 347
| caption1 =Kanagavan suuri ualdo
}}Hokusain aijembat ruavot Shunshōn opastujas oldih puuh piirustetut näyttelijät. Hokusai on tundiettu enimyölleh ukiyo-e-tyylis puukuvielois. Hokusai luadi sežo erähii eroottizii shunga-taidoi. Hänen kaksitostu painettuo tevosarjua Fukujusō pietäh yhtenny kaikis tärgevimis šunga-ruadolois.

Nimitys ukiyo-e (&quot;kellujan muailman kuvat&quot;) ozuttau kui tehniekkah, mugai teemaluaduh. 1600-luvulta 1800-luvun alkupuolella Japanissa yleini ukiyo-e-kuva toteutettih taiteilijan, kaivertajan ta painajan yhteistyönä. Enzimäi paberih maalittu kuva siirrettih kirsikkupuupölkkih, kuduat kaiverrettih yksi joga kuvan ozuaineh niškoi. Tämän kuvan painettih paberih. Puolivärilöi voinui olla läs kaksitostu. Toiči kuva painettih yhten värinke da väritettih käzil. 

Sisällöltäh ukiyo-e erozi Japanan aijembih taidehsuunniloih sendäh, ku se kuvaičči näyttelijöi, kurtizanoi, tavallistu rahvastu da muadu. Painokuvii myödih kui linnalazile, mugai linnois kävyjile matkuajile.

Hokusai sežo kehitti surimono-taidehen huippuh. Surimono-taido luajittih jo enne Hokusai-aigua, ga Hokusai kehitti sidä vakiinnuhes muodos da käytös. Surimono merkiččöy puukirjutuksii, kudualoi luajittih kundoile pieninny sarjoinnu kučukorttiekse da tervehykse, erikseh uvven vuuvven tervehykse. Kuvan ližäkse suruamonos oli pieni runo libo muu huumorine teksti.

Hokusai oli äijiä rohkiembi värien käyttäi omua aigua. Häi oli sežo poikkeuksellisen nerokas ristikanzoin rožieloin, ilmehien da elehien kuvai. Hokusain suurin kuvakogomus Hokusai Manga kattau teemoi kaikis eloksen alovehis katukuvas karikaturoih suate.

Fuji-mäin (Fugaku Sanjūrokkei) nägemizii Hokusai toteutti kahtes sarjas. Enzimäine oli sadoin nägymien sarja, ga kuulužembi on suurimman suuruon da värikkähän kuvanny toteutettu 36 kačondua Fuji-mägeh. Sarjah lisättih myöhembi vie kymmene kuvua. Hiän julkaisi šamoin valokuvasarjoja muun muassa japonilaisista šilloipäi, šuarispäi da veziputoukkispäi.

Hokusain ruavot vaikutettih Euroupan taidoilijoih Japounien avavundan jälles, kudai algavui 1860-luvul.

== Tevokšie ==
[[Failu:The_Dream_of_the_Fisherman's_Wife,_British_Museum,_version_1_(cropped).jpg|vasen|pienoiskuva|Kalastajan akan uni]]
[[Failu:Katsushika_Hokusai,_published_by_Nishimuraya_Yohachi_(Eijudō)_-_Fine_Wind,_Clear_Weather_(Gaifū_kaisei),_also_known_as_Red_Fuji,_from_the_series_Thirty-six_Views_o..._-_Google_Art_Project_-_Cropped.jpg|vasen|pienoiskuva|Hieno tuuli, selgiä aigua]]
[[Failu:Gods1a.png|keski|pienoiskuva|Wagojin]]


== Lähtehet ==
[[Category:Kuvataideh|Hokusai]]
[[Kategourii:Ukiyo-e]]</text>
      <sha1>9dqighohl73f0xhaz2ot8nhqm8200qq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kiži</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3146</id>
    <revision>
      <id>52752</id>
      <parentid>52751</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>Kumattu versii [[Special:Diff/52751|52751]], kudaman luadi [[Special:Contributions/Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[User talk:Miro Tuomi|pagin]])</comment>
      <origin>52752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="553" sha1="exkbnb9581pwtes2ab2b5urig8gau3z" xml:space="preserve">[[Failu:Kizhi churches.jpg|thumb|Kižin suaren kuulužat kiriköt da kellotorni]]
'''Kiži''' on puukirikkölöis tundiettu Oniegujärven suari [[Karjal|Karjalan tazavallas]] Ven’al. Se kuuluu UNESCOn muailman perindökohtih vuvves 1990.
Kižin tärgevimii nähtävyksii ollah Hristossan kirkastumizen (Preobraženie) da Pokrovan kiriköt sego niilöih kuului kellotorni.
Kižin puuarhitektuuru on Ven’an luodehen merkittävii nähtävyksii, kussah on vezimatkua 70 km Petroskoispäi.

[[Kategourii:Karjal|K]]
[[Kategourii:Karjalan nähtävykset|K]]</text>
      <sha1>exkbnb9581pwtes2ab2b5urig8gau3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>52756</id>
      <parentid>52752</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>52756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7702" sha1="buvc1vepvy1hr88olicnlzajzhzu0t9" xml:space="preserve">[[Failu:Kizhi churches.jpg|thumb|Kižin suaren kuulužat kiriköt da kellotorni]]
'''Kižin pogostu libo Kiži''' on arhitektuurukogomus Valdivollizes histourii-arhitektuuran Kiži-muzei-zapovedniekas, kudai on Oniegujärven Kižin suarel. Sih kuuluu XVIII—XIX vuozisualoin kaksi kirikkyö da kellojallat. Kižin pogostu on UNESCON:n muailman perindön objektannu.

== Nimi ==
Yhten versien mugah Kiži-nimi on roinnuh karjalnkielizes sanas ''kiidžin'', mi tarkoittau sammaldu, kudai kazvau vezistölöin pohjas. Tozien versien mugah se on roinnuh karjalankielizes sanas ''kižat''.

== Yleistiijot ==
Ligakuun 2. päivänny vuvvennu 1945 Karjal-Suomelazen socialistizen nevvostotazavallan Keskustoimiipaniivallan komitietan käskys Kižin pogostan aloveh on sanottu valdivollizekse rauhoitetukse alovehekse.

Pakkaskuun 1. päivänny vuvvennu 1966 Kižin pogostan pohjal on perustettu Valdivolline histourii-arkitektuuran Kiži-muzei, kudamah jo olemas olijoin rakenduksien ližäkse on tuodu äijy časounua, kodii da tostu huonustu Oniegantagavuos da toizis Karjalan tazavallan kohtis.

Erähän legendan mugah Kižin Spuasan kirikön oli nostanuh yhten kirvehen avul (alguu myöte nuagloittah) Nestor-kirvesmies. Häi lykkäi kirvehen järveh, ku niken toine ei suas luadie mostu kaunistu salvostu.

Vuvvennu 1990 Kižin pogostu rubei kuulumah UNESCO:n Kogo muailman perindön luvetteluh, vuvvennu 1993 Ven'an Federacien piämiehen käskys ulgoilmumuzein arkitektuurukogomus on otettu Ven'an Federacien kanzoin kul'tuuruperindön kallehien objektoin valdivollizeh luvetteluh.

== Histourii ==
Enzimästy kerdua kirjulähtehis Spuasan Kižin pravosluavistu prihodua, Oniegantagavuon pogostoih kuulujannu, mainitah Oniegan viijendeksen XVI vuozisuan verokniigois. Spuasan Kižin pogostan muanruadajien da bobilin taloloin verokniigas, kudaman kirjutti stol'niekku A. B. Brenčaninov da podjačii P. Kurbatov vuvvennu 1696 oli kirjutettu:&lt;blockquote&gt;« … Spuasan pogostu Kižis Oniegujärvel, a pogostal nostetah kirikkyö uuttu, lämmiä, Pokrovan nimeh. Dai sit kirikös on luajittu predelu Pyhän Miikulan čuvvonluadijan nimeh, nygöine Spuasan kirikkö da endine Pokrovan kirikkö mennyt 7202 vuvvennu palettih tuleniškus…»&lt;/blockquote&gt;Prihodan piäkirikkölöinny oldih Spuasan da Pokrovan kiriköt Kižis, niilöin ližäkse Kižin prihodah XVI vuozisual kuuluttih Pedrin da Puavilan kirikkö Sandal-järvel, Pyhä Il'l'an kirikkö Velikaja guba -kyläs, Sroičan kirikkö da Pyhän Miikulan kirikkö Klimeneckois Pyhän Sroičan manasteris.

Jälles vuvven 1775 reformua pogostat haldivollizinnu yksikkölöinny oli hävitetty. Kižin pogostan rajat oli lyhendetty Novgorodan namestničestvan Anuksen alovehen Petroskoin ujezdan Kižin voulostin rajoissah. Kižin pridodas vuvven 1785 tiedoloin mugah oli 2358 hengie. Vuodessah 1827 Kižin prihodu kuului Arhangelin jeparhieh, a vuvves 1827 — uvvessah perustettuh Anuksen jeparhieh.

Vuvvennu 1867 Ven'an pohjazen gubernielois matkustelles Kižin suarele oli käynnyh arhitektuuran akadiemikku L. V. Dal’.

Kižin suarele käydih Ivan Bilibin (1904), Igor' Grabar' (1909) da Mihail Krasovskii (1916). Bilibin kirjutti:&lt;blockquote&gt;« … nikus minul ei puuttunuh nähtä mostu rakendusfantuazien suururru, kui Kižis … ken oli tämän salvai, ku oli nostanuh moizet kiriköt!»&lt;/blockquote&gt;Hil'l'akkazin Kižit roijah kuulužat Ven'an valdukunnas: piästetäh ilmah poštukartočkoi Kižin pogostanke, a vuvvennu 1911 taidoilijan I. M. Šlugleitan kuvan «Loittozes Pohjazes», kudamas on Kižin pogostu, osti imperuattoru Nikolai II.

Vuvvennu 1920 jälles Ligakuun vallankumovustu Kižin pogostan kiriköt oli pandu valdivollizile kirjoile arhitektuuran mustomerkinny.

Kezäl vuvvennu 1937 sluužbat Spuasan da Pokrovan kirikkölöis oli kogonah kielletty da loppiettu. Pappi Aleksei Stepanovič Petuhov (1875—1937), kudamua työttih Kižin prihodah vuvvennu 1933, oli otettu kiini 24. ligakuudu vuvvennu 1937, viäritetty «vallankumovuksellizen vastahnostun joukon» ozanottajannu da ammuttu kylmykuul vuvvennu 1937.

Suuren Ižänmuallizen voinan aigah oza kirikkölöin obrazois oli vietty Suomeh. Tuliel aigua net oli järilleh annettu Nevvostoliitole.

Vuozinnu 1949—1966 mendih pogostan kirikkölöin restauroičusruavot. Pakkaskuul vuvvennu 1966 pogostan piäkirikkölöin pohjal perustettih Valdivolline histourii-arhitektuuran da etnogruafien muzei-zapovedniekku.

Vuvvennu 1993 uvvessah luajittih Kižin pravosluavine prihodu. Elokuun 20. päivänny vuvvennu 1994 Pokrovan kirikös pidi liturgien Petroskoin da da Anuksen jepiskoppu Manuil.

Kezäl vuvvennu 2000 Kižin suarele da sen kerikkölöih kävyi Moskovan da Kogo Ven'an patriarhu Aleksii II, kezäl vuvvennu 2010 — Moskovan da Kogo Ven'an patriarhu Kirill.

== Kižin pogostan nähtävykset ==

=== Spuasan kirikkö ===
Spuasan kirikkö on Kižin arkitektuurukogonažuon kuulužin salvos. Kezäkuun 6. päivänny vuvvennu 1714 oli pandu alguh sen altarin nostamine. Spuasan kirikkö on mustomerki federuallizen merkičyksenke, Ven'an kul'tuurupeindön mustomerki (erinomah kallis objektu). Sen prtotiipannu pietäh Pokrovan kirikkyö (1708) Voulogdan alovehel.

Nygöine kirikkö on nostettu endizen sijah, kudai paloi tuleniškus. Kirikön nostajien nimet ei olla tietois. Kirikön korgevus on 37 metrii. Salvos on luajittu nuagloittah. Kirikkö on kezäkirikönny, sidä ei lämmitetä, sendäh talvel sluužbii sie ei pietä.

Kirikös on 23 kupolua. Salvos oli obšivoittu vestolaudazil XIX vuozisuan allus.

Ikonostuassu on nellijarussine, sit on 102 obrazua. Obrazoi aijan luajindan da stiilin mugah juatah kolmeh joukkoh: kaksi vahnimua obrazua «Spuasan kirkastumine» da «Bohorodican Pokrovu» ollah XVII vuozisuan aigazet da kuulutah «pohjazeh kirjutukseh». Alahazen riävyn enimät obrazat kuulutah obrazoin toizeh joukkoh, net ollah XVIII vuozisuan toizen puoliškon aigazet. Kolmen ylimäzen jarusin obrazat ollah obrazoin kolmas joukko, kudai kuuluu XVIII vuozisuan enzimäzen kolmandekseh.

Kirikön salvos on luajittu alužimettah kiviaijale. Salvos on luajittu pedäjäs. Syöndykohtan, krinčoin da policoin levot on luajittu pedäi- da kuuzilavvas tuohen myödäh.

=== Pokrovan kirikkö ===
Pokrovan kirikkö oli nostettu vuvvennu 1694, sit se paloi. Uvvessah kirikkö nostettih vuvvennu 1764. Kirikön korgevus on 26 metrii, sen kogonaine piduhus on 32 metrii, levevys on kaheksa metrii, salvoksen materjualannu on pedäi da huabu.

Se on talvikirikkö, sidä lämmitetäh talvel da sie 1. päiväs ligakuudu Äijähpäivässäh pietäh sluužbii.

=== Kellojallat ===
Kellojallat on nostettu vuvvennu 1863—1874 vahnoin kellojalgoin sijale, kudamat oldih jo lahonnuot.

Vuozinnu 1951—1954 vaihtettih kellojalgoin levo da erähät paččahat. Piärestauroičusruavot oli pietty vuvvennu 1991.

=== Puuhine aidu ===
Läs kolmensuan piduhine aidu on parres luajittu salvos harjulevonke korgiel alustal vierinkivilöis. Piätulendu pogostale on Pokrovan kiriköllyö, keskel ollah kaksipuolizet aiduveriät.

=== Kalmismua ===
Vuvvennu 1885 Kižin pogostan kalmužimale oli pandu muah starinoin sanelii Trofim R'abinin.

== Kirjalližus ==

* ''Ополовников, Александр Викторович|Ополовников А. В.]]'' Кижи. Изд. 2-е. (Изд. 1-е — 1970). — М., Стройиздат, 1976. 159 с. (Памятники зодчества).
* ''Бирюкова Н. В.'' История архитектуры. — ИНФРА-М, 2014. — 222 с. (Ансамбль кижского погоста).

[[Kategourii:Karjal|K]]
[[Kategourii:Karjalan nähtävykset|K]]
[[Kategourii:Kiži|K]]</text>
      <sha1>buvc1vepvy1hr88olicnlzajzhzu0t9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>52759</id>
      <parentid>52756</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>52759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7935" sha1="cf1etwysvn4ekb168pe221jfsil60pc" xml:space="preserve">[[Failu:Kizhi churches.jpg|thumb|Kižin suaren kuulužat kiriköt da kellotorni]]
'''Kižin pogostu libo Kiži''' on arhitektuurukogomus Valdivollizes histourii-arhitektuuran [[Kiži (muzei-zapovedniekku)|Kiži-muzei-zapovedniekas]], kudai on [[Oniegujärvi|Oniegujärven]] [[Kiži (suari)|Kižin suarel]]. Sih kuuluu XVIII—XIX vuozisualoin kaksi kirikkyö da kellojallat. Kižin pogostu on UNESCON:n muailman perindön objektannu.

== Nimi ==
Yhten versien mugah Kiži-nimi on roinnuh [[Karjalan kieli|karjalnkielizes]] sanas ''kiidžin'', mi tarkoittau sammaldu, kudai kazvau vezistölöin pohjas. Tozien versien mugah se on roinnuh [[Karjalan kieli|karjalankielizes]] sanas ''kižat''.

== Yleistiijot ==
Ligakuun 2. päivänny vuvvennu 1945 [[Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu|Karjal-Suomelazen socialistizen nevvostotazavallan]] Keskustoimiipaniivallan komitietan käskys Kižin pogostan aloveh on sanottu valdivollizekse rauhoitetukse alovehekse.

Pakkaskuun 1. päivänny vuvvennu 1966 Kižin pogostan pohjal on perustettu Valdivolline histourii-arkitektuuran [[Kiži (muzei-zapovedniekku)|Kiži-muzei]], kudamah jo olemas olijoin rakenduksien ližäkse on tuodu äijy časounua, kodii da tostu huonustu Oniegantagavuos da toizis Karjalan tazavallan kohtis.

Erähän legendan mugah Kižin Spuasan kirikön oli nostanuh yhten kirvehen avul (alguu myöte nuagloittah) Nestor-kirvesmies. Häi lykkäi kirvehen järveh, ku niken toine ei suas luadie mostu kaunistu salvostu.

Vuvvennu 1990 Kižin pogostu rubei kuulumah UNESCO:n Kogo muailman perindön luvetteluh, vuvvennu 1993 Ven'an Federacien piämiehen käskys ulgoilmumuzein arkitektuurukogomus on otettu Ven'an Federacien kanzoin kul'tuuruperindön kallehien objektoin valdivollizeh luvetteluh.

== Histourii ==
Enzimästy kerdua kirjulähtehis Spuasan Kižin pravosluavistu prihodua, Oniegantagavuon pogostoih kuulujannu, mainitah Oniegan viijendeksen XVI vuozisuan verokniigois. Spuasan Kižin pogostan muanruadajien da bobilin taloloin verokniigas, kudaman kirjutti stol'niekku A. B. Brenčaninov da podjačii P. Kurbatov vuvvennu 1696 oli kirjutettu:&lt;blockquote&gt;«… Spuasan pogostu Kižis Oniegujärvel, a pogostal nostetah kirikkyö uuttu, lämmiä, Pokrovan nimeh. Dai sit kirikös on luajittu predelu Pyhän Miikulan čuvvonluadijan nimeh, nygöine Spuasan kirikkö da endine Pokrovan kirikkö mennyt 7202 vuvvennu palettih tuleniškus…»&lt;/blockquote&gt;Prihodan piäkirikkölöinny oldih Spuasan da Pokrovan kiriköt Kižis, niilöin ližäkse Kižin prihodah XVI vuozisual kuuluttih Pedrin da Puavilan kirikkö Sandal-järvel, Pyhä Il'l'an kirikkö Velikaja guba -kyläs, Sroičan kirikkö da Pyhän Miikulan kirikkö Klimeneckois Pyhän Sroičan manasteris.

Jälles vuvven 1775 reformua pogostat haldivollizinnu yksikkölöinny oli hävitetty. Kižin pogostan rajat oli lyhendetty Novgorodan namestničestvan Anuksen alovehen [[Petroskoi|Petroskoin]] ujezdan Kižin voulostin rajoissah. Kižin pridodas vuvven 1785 tiedoloin mugah oli 2358 hengie. Vuodessah 1827 Kižin prihodu kuului Arhangelin jeparhieh, a vuvves 1827 — uvvessah perustettuh Anuksen jeparhieh.

Vuvvennu 1867 Ven'an pohjazen gubernielois matkustelles Kižin suarele oli käynnyh arhitektuuran akadiemikku L. V. Dal’.

Kižin suarele käydih Ivan Bilibin (1904), Igor' Grabar' (1909) da Mihail Krasovskii (1916). Bilibin kirjutti:&lt;blockquote&gt;«… nikus minul ei puuttunuh nähtä mostu rakendusfantuazien suururru, kui Kižis … ken oli tämän salvai, ku oli nostanuh moizet kiriköt!»&lt;/blockquote&gt;Hil'l'akkazin Kižit roijah kuulužat Ven'an valdukunnas: piästetäh ilmah poštukartočkoi Kižin pogostanke, a vuvvennu 1911 taidoilijan I. M. Šlugleitan kuvan «Loittozes Pohjazes», kudamas on Kižin pogostu, osti imperuattoru Nikolai II.

Vuvvennu 1920 jälles Ligakuun vallankumovustu Kižin pogostan kiriköt oli pandu valdivollizile kirjoile arhitektuuran mustomerkinny.

Kezäl vuvvennu 1937 sluužbat Spuasan da Pokrovan kirikkölöis oli kogonah kielletty da loppiettu. Pappi Aleksei Stepanovič Petuhov (1875—1937), kudamua työttih Kižin prihodah vuvvennu 1933, oli otettu kiini 24. ligakuudu vuvvennu 1937, viäritetty «vallankumovuksellizen vastahnostun joukon» ozanottajannu da ammuttu kylmykuul vuvvennu 1937.

Suuren Ižänmuallizen voinan aigah oza kirikkölöin obrazois oli vietty [[Suomi|Suomeh]]. Tuliel aigua net oli järilleh annettu [[Nevvostoliitto|Nevvostoliitole]].

Vuozinnu 1949—1966 mendih pogostan kirikkölöin restauroičusruavot. Pakkaskuul vuvvennu 1966 pogostan piäkirikkölöin pohjal perustettih Valdivolline histourii-arhitektuuran da etnogruafien muzei-zapovedniekku.

Vuvvennu 1993 uvvessah luajittih Kižin pravosluavine prihodu. Elokuun 20. päivänny vuvvennu 1994 Pokrovan kirikös pidi liturgien Petroskoin da da Anuksen jepiskoppu Manuil.

Kezäl vuvvennu 2000 Kižin suarele da sen kerikkölöih kävyi Moskovan da Kogo Ven'an patriarhu Aleksii II, kezäl vuvvennu 2010 — Moskovan da Kogo Ven'an patriarhu Kirill.

== Kižin pogostan nähtävykset ==

=== Spuasan kirikkö ===
Spuasan kirikkö on Kižin arkitektuurukogonažuon kuulužin salvos. Kezäkuun 6. päivänny vuvvennu 1714 oli pandu alguh sen altarin nostamine. Spuasan kirikkö on mustomerki federuallizen merkičyksenke, Ven'an kul'tuurupeindön mustomerki (erinomah kallis objektu). Sen prtotiipannu pietäh Pokrovan kirikkyö (1708) Voulogdan alovehel.

Nygöine kirikkö on nostettu endizen sijah, kudai paloi tuleniškus. Kirikön nostajien nimet ei olla tietois. Kirikön korgevus on 37 metrii. Salvos on luajittu nuagloittah. Kirikkö on kezäkirikönny, sidä ei lämmitetä, sendäh talvel sluužbii sie ei pietä.

Kirikös on 23 kupolua. Salvos oli obšivoittu vestolaudazil XIX vuozisuan allus.

Ikonostuassu on nellijarussine, sit on 102 obrazua. Obrazoi aijan luajindan da stiilin mugah juatah kolmeh joukkoh: kaksi vahnimua obrazua «Spuasan kirkastumine» da «Bohorodican Pokrovu» ollah XVII vuozisuan aigazet da kuulutah «pohjazeh kirjutukseh». Alahazen riävyn enimät obrazat kuulutah obrazoin toizeh joukkoh, net ollah XVIII vuozisuan toizen puoliškon aigazet. Kolmen ylimäzen jarusin obrazat ollah obrazoin kolmas joukko, kudai kuuluu XVIII vuozisuan enzimäzen kolmandekseh.

Kirikön salvos on luajittu alužimettah kiviaijale. Salvos on luajittu pedäjäs. Syöndykohtan, krinčoin da policoin levot on luajittu pedäi- da kuuzilavvas tuohen myödäh.

=== Pokrovan kirikkö ===
Pokrovan kirikkö oli nostettu vuvvennu 1694, sit se paloi. Uvvessah kirikkö nostettih vuvvennu 1764. Kirikön korgevus on 26 metrii, sen kogonaine piduhus on 32 metrii, levevys on kaheksa metrii, salvoksen materjualannu on pedäi da huabu.

Se on talvikirikkö, sidä lämmitetäh talvel da sie 1. päiväs ligakuudu Äijähpäivässäh pietäh sluužbii.

=== Kellojallat ===
Kellojallat on nostettu vuvvennu 1863—1874 vahnoin kellojalgoin sijale, kudamat oldih jo lahonnuot.

Vuozinnu 1951—1954 vaihtettih kellojalgoin levo da erähät paččahat. Piärestauroičusruavot oli pietty vuvvennu 1991.

=== Puuhine aidu ===
Läs kolmensuan piduhine aidu on parres luajittu salvos harjulevonke korgiel alustal vierinkivilöis. Piätulendu pogostale on Pokrovan kiriköllyö, keskel ollah kaksipuolizet aiduveriät.

=== Kalmismua ===
Vuvvennu 1885 Kižin pogostan kalmužimale oli pandu muah starinoin sanelii Trofim R'abinin.

== Kirjalližus ==

* ''Ополовников, Александр Викторович|Ополовников А. В.]]'' Кижи. Изд. 2-е. (Изд. 1-е — 1970). — М., Стройиздат, 1976. 159 с. (Памятники зодчества).
* ''Бирюкова Н. В.'' История архитектуры. — ИНФРА-М, 2014. — 222 с. (Ансамбль кижского погоста).

[[Kategourii:Karjal|K]]
[[Kategourii:Karjalan nähtävykset|K]]
[[Kategourii:Kiži|K]]</text>
      <sha1>cf1etwysvn4ekb168pe221jfsil60pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ukiyo-e</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9499</id>
    <revision>
      <id>52760</id>
      <parentid>36012</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:55:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>52760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="gnmz3wuwyydvonltunqpw6amfwc0og2" xml:space="preserve">[[Failu:Katsushika_Hokusai_-_Fine_Wind,_Clear_Morning_(Gaifū_kaisei)_-_Google_Art_Project.jpg|pienoiskuva|&quot;Ruskei Fudzi&quot; [[Hokusai|Hokusain]] sarjas &quot;[[36 kačondua Fudžimägeh|36 fudzi-mäin lajii]]&quot;.]]
'''Ukiyo-e''' ({{k-ja|浮世絵}}  toizin sanoin &quot;uidelijan muailman kuvat&quot;) on japounien puuhizen kaiverdamizen stiili, kudai kehityi 1600-luvul da rubei harjoittelemah 1800-vuozien lopus. Sana &quot;Ukiyo&quot; alguudah myö oli buddien arbaituspagin, kudai merkičči &quot;hetkellisty&quot; libo &quot;siviilimua&quot; muailmua libo elaigua. Yhtelläh Ukiyo-e-kuvis tämä sana muutui da rubei merkiččemäh kebjiembiä &quot;muallistu elostu&quot;, iloloin muailmua.

Ukiyo-e-puun kaiverdukset oldih tavallizennu rahvahan taidonnu da kaupallizennu kuvannu, kudamii sil aigua ei pietty taidonnu. Kuvien juondehinnu ollah kniigan kuvat, rekluamu-da plakuatat, Akt'ouroin libo sumo-borčoin fanuattoin Kuvat Kabuki-teatras, erotiekkukuvat, movvakkahat kuvat da toizet jogapäiväzen eloksen kuvat.
[[Kategourii:Ukiyo-e]]</text>
      <sha1>gnmz3wuwyydvonltunqpw6amfwc0og2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>52767</id>
      <parentid>52760</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>52767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="967" sha1="jxwixhbmflhxr32n5xwq06hyk1yk6k5" xml:space="preserve">[[Failu:Katsushika_Hokusai_-_Fine_Wind,_Clear_Morning_(Gaifū_kaisei)_-_Google_Art_Project.jpg|pienoiskuva|&quot;Ruskei Fuji&quot; [[Hokusai|Hokusain]] sarjas &quot;[[36 nägöalua Fudjimäile]]&quot;.]]
'''Ukiyo-e''' ({{k-ja|浮世絵}}  toizin sanoin &quot;uidelijan muailman kuvat&quot;) on japounien puuhizen kaiverdamizen stiili, kudai kehityi 1600-luvul da rubei harjoittelemah 1800-vuozien lopus. Sana &quot;Ukiyo&quot; alguudah myö oli buddien arbaituspagin, kudai merkičči &quot;hetkellisty&quot; libo &quot;siviilimua&quot; muailmua libo elaigua. Yhtelläh Ukiyo-e-kuvis tämä sana muutui da rubei merkiččemäh kebjiembiä &quot;muallistu elostu&quot;, iloloin muailmua.

Ukiyo-e-puun kaiverdukset oldih tavallizennu rahvahan taidonnu da kaupallizennu kuvannu, kudamii sil aigua ei pietty taidonnu. Kuvien juondehinnu ollah kniigan kuvat, rekluamu-da plakuatat, Akt'ouroin libo sumo-borčoin fanuattoin Kuvat Kabuki-teatras, erotiekkukuvat, movvakkahat kuvat da toizet jogapäiväzen eloksen kuvat.
[[Kategourii:Ukiyo-e]]</text>
      <sha1>jxwixhbmflhxr32n5xwq06hyk1yk6k5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karjalazet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11083</id>
    <revision>
      <id>52772</id>
      <parentid>52718</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T08:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>52772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14795" sha1="96wk0um8pp4i9gahv4af4m0ujj7wgbt" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; border-spacing: 2px; background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa; font-size: 90%;&quot;

|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background: #e0e0e0;&quot; | Karjalazet
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[File:Суднозеро.Жертвоприношение.jpg|keski|kehyksetön|350x350px]]
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Kogo lugu:

| ~ 125 000 — 130 000
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #e0e0e0;&quot; | Eländyalovehet

|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Ven'a|Ven’a]]:
| [[Karjalan tazavaldu]], [[Leningruadan aloveh]], [[Tverin aloveh]]

|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Suomi]]:
| [[Pohjas-Karjala]], [[Suvi-Karjala]]

|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #e0e0e0;&quot; | Kieli da uskondo
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Kieli:

| [[Karjalan kieli]] ([[Livvin kieli|livvin]], varzinkarjalan da [[Lyydin kieli|lyydin]] murdehet)
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Uskondo:

| [[Pravosluavine hristianskois]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #e0e0e0;&quot; | Roduhes olijat rahvahat

|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Suomelazet]], [[Vepsläzet]], [[Ižoralazet]]
|}
'''Karjalazet''' kuulutah [[Suomelas-ugrilazet kielet|suomelas-ugrilazen kielikunnan]] [[Baltiekkusuomelaizet kielet|baltiekkumerensuomelazien]] kanzoin joukkoh. Karjalastu eläy [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallas]], [[Tverin aloveh|Tverin]], [[Novgorodan aloveh|Novgorodan]], [[Leningradan aloveh|Leningruadan]], [[Murmanskan aloveh|Murmanskan alovehel]], [[Piiteri|Piiteris]], [[Moskovu|Moskovas]], sežo [[Suomi|Suomes]] da endizis Nevvostoliiton mualois.

[[Karjalan kieli]] on karjalazien oma kieli. Kieles eroitetah kolme piämurrehtu: [[Vienankarjalan kieli|vienankarjal]], [[Livvin kieli|liygi]] da [[Lyydin kieli|lyydi]]. Vienankarjalakse paistah Keski- da Pohjas-Karjalas, Tverin da [[Leningradan aloveh|Leningruadan alovehel]]. [[Livvin kieli|Livvikse]] paistah karjalazet [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen]] da [[Priäžän kanzalline piiri|Priäžän]] piiris. [[Lyydin kieli|Lyydikse]] pagizijat eletäh [[Priäžy|Priäžän]], [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon]], [[Kondupohjan piiri|Kondupohjan]] da [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen piirilöis]]. [[Livvin kieli|Livvikse]] pagizijat vie sanotah iččie liygiläzikse da livvikkölöikse, lyydikse pagizijat – lyydiläzikse da lyydikkölöikse.[[Failu:Karelian National Flag.svg|pienoiskuva|Epäviralline karjalaizien kanzallippu ]]
==  Antropolougine tyyppi  ==
Karjalazet enimyölleh kuulutah jevropoidizih vienameri-baltiekkumallizih rahvahih. Vienameri-baltiekkumallii tyyppi on levitetty Jevroupan koillispuoles Baltiekkumeren päivännouzu- da suvirannalpäi Uralah suate (litvalazet, päivännouzulatviekat, karjalazet, vepsäläzet, erähät komilazet, ven'alazien da valgeven'alazien pohjazet joukot, ižorat).
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140px&quot;&gt;
Karelians 01.jpg|Anuksen karjalaine. 1899 v.
Karelians.jpg|Karjalazet. 1906 v.
Karels1928.png|Karjalazet. 1928 v.
Runosångare.jpg|Runolaulajat 
&lt;/gallery&gt;

== Histourii ==
Karjalaine rahvas oli kehitynnyh Karjalan kannaksel Keskiaijan aigua. Karjalazien ezi-ižät oli tuldu nämmile mualoile Luadogan rannikon suvespäi, erottuu ves’-heimospäi (nygözien vepsäläzien ezi-ižät), kudai oli elänyh alovehel Belozerskaspäi [[Luadogu|Luadogassah]]. [[Karjalan kannas|Karjalan kannaksel]], enne karjalazien tulendua, elettih saamelazet, kudamien piäruadoloi oli mečästämine, marjoin da griboin keriämine. Karjalazethäi piettih žiivattua, ruattih muadu, salvettih kodiloi. Karjalan histouriellizennu keskuksennu oli Korela-linnu. Karjalan kannakselpäi karjalazet eloitettih Savon muat, siepäi siirryttih Pohjanlahten rannikole da Vienanmerele.

=== Enzimäzet mainičendat ===
Enzimästy kerdua karjalazii mainitah Novgorodan tuohikirjutukses № 590, kudai on 1075-1100-vuozisadoin aigaine. Sie sanotah Litvan hyökkävykses Korelah. On olemas XII-XIII vuozisadoin päivänlaskulähtehii, kudamat mainitah karjalazih nähte aijembazis tapahtumis kirjuttajes. Ezimerkikse, Danoin ruadolois da Sagas Inglingoih nähte mainitah VII vuozisuan jälgimäzes vuozikymmenendes, sanotah, ku danoin konungua Ivar Leviet Sebävykset voitettih toras karjalazien joukot da häi oli tapettu Kirjalabotnar- libo Karjalan lahtet -kohtas (vikse pagin on Baltiekkumeren rannikos libo Suomen lahtes, libo Karjalan kannaksen Luadogan kallivosuaristo.

=== Keskiaigu ===
Karjalazet elettih suuril perehil, perehet kuuluttih kihlakundah, kihlakunnat muakundih, muakunnan johtajannu oli kuningas – heimon vahnin, kudai halličči yhtes muakunnan kaikkien täyzi-igäzienke. Vuozisadoin XI-XII aigah karjalazil oli menemäs kihlakundien häviemine da susiedueländykunnan kehittymine.

Vuozisadoin X-XI aigah karjalazil roijah družinat da hyö ruvetah aktiivizesti levendämäh omii mualoi. Vuozisual XI hyö siirrytäh Anuksen kannaksele, kus puututah kosketuksih ves'-heimonke. Tämän jälles roitah liygiläzet da lyydiläzet. Jatketah matkoi Keski- da Pohjas-Karjalah. Sie eläjät saamalazet assimiliiruijahes libo ruvetah siirdymäh Kuolanniemenmuale. Karjalazet siirrytäh koillizehgi: erähäl Pohjas-Dvinan jovensuuloil oli hätken aigua Korel'skii-nimi, se nimi sit siirdyi Nikolo-Karel'skii -manasterih (1419), Korel'skii randu on Mezeni-jovensuus.

Karjalazien keskiaijan histourii on kiindiesti sivottu Suureh Novgorodah. Kauppuvälilöis kehityi karjalazien da Novgorodan väline sodaliitto. Karjalazet yhtes novgorodalazienke on torattu ruoččilazii vastah. Vuvvennu 1478 Karjal yhtes Novgorodan tazavallanke rubei kuulumah Ven'an keskusvaldivoh.

=== XVI-XIX vuozisuat ===
Vuozisuan XVI aijakse on jo roittu karjalazien piäeländyalovehet, kudamat säilytäh nämmih päivissäh. Karjalazien lugumiäry XVI vuozisuan puolivälis oli 55-63 tuhattu hengie. Niilöis enämbi migu puolet elettih Korelan ujezdas – 32-37 tuhattu hengie, Anuksen kannaksel – 14-15 tuhattu, Lapin pogostois – 6-7 tuhattu, Karjalan Pomoroin mualoil – 2-3 tuhattu.

Vuozisavoil XVI-XVIII Ven'a-ruoččilazien voinien jälles puaksuh siirreltih rajoi, mi oli tiel karjalazen rahvahan kehityksele da sen eländykohtien säilyttämizele. Ven'an puolen karjalazet oli ristitetty pravosluavnoih uskoh, Ruočin puolele joudunuot karjalazet – katoulizeh (sit l'uterilazeh) uskoh. Vuvvennu 1617 allekirjutetun Stolbovan rauhusobimuksen mugah Suomen lahtes ymbäri olijat muat da Korelan ujezdu ruvettih kuulumah Ruočile, karjalazet enimälleh jovvuttih lähtemäh siepäi iäre, Ven'ale. Hyö pajettih, ket pohjazeh, ket päivännouzuh, ket Tverissäh. Nämä muutandat ollah nygözen karjalan kielen murdehien javon perustehennu.

Jälles Pohjastu voinua Luadogan rannikko da Karjalan kannas uvvessah ruvettih kuulumah Ven'ale, a Suomen Ven'ah liitettyy – Suurele Suomen kniäzikunnale. Sie elänyöt karjalazet sit ruvettih suomelastumah.

Akadiemiekku P.I. Köppenan lugututkimuksien mugah Ven'an valdukunnas XIX vuozisuan puolivälis Anuksen gubernies eli 43 810 karjalastu, Arhangelin gubernies – 11 288. XVII vuozisual muuttanuzien karjalazien jälgeläziihäi oli äijiä enämbi: Tverin gubernies silloi eli 84 638 karjalastu, Novgorodan alovehel – 27 076, Jaroslavl'an – 1283. Vai kolmas vuitti karjalazii eli omas histouriellizes eländykohtas – nygözes Karjalas. Nämmä luvut oldih moizinnu XIX vuozisuan puolivälissäh.

Vuvvennu 1897 Ven'an valdukunnas oli läs 208 101 hengie, kudamat sanottih omakse muamankielekse karjalan kielen.

Kogo Ven'an vuvven 1897 rahvahanluvun mugah karjalazet elettih Ven'an valdukunnas:

- Tverin gubernii – miehii 53 710, naizii 63 969, kaikkiedah 117 69,

- Anuksen gubernii – miehii 27 694, naizii 31 720, kaikkiedah 59 414,

- Arhangelin gubernii – miehii 8 737, naizii 10 785, kaikkiedah 19 522,

- Novgorodan gubernii – miehii 4 916, naizii 5 064, kaikkiedah 9 980,

- Piiterin gubernii – miehii 548, naizii 286, kaikkiedah 835,

- Muut guberniet – miehii 547, naizii 124, kaikkiedah 671,

- Kaikkiedah valdukunnas – miehii 96 153, naizii 111 948, kaikkiedah 208 101.

Linnois eli vaiku 1,3 % (2791 hengie) karjalastu, muut elettih kylis da maltettih omua muamankieldy. Äijät karjalazet maltettih kahtu kieldy: pohjas-karjalazet – karjalan da suomen kieldy, suven-, novgorodan-, valdain- da tverinkarjalazet – karjalan da ven'an kieldy. Läs 10 % kylien karjalazis voidih välläh paista da lugie ven'akse.

=== XX vuozisada ===
Vuvvennu 1920 kezäkuun 8. päivänny oli perustettu Karjalan ruadokommuunu, kudaman jatkajannu on nygöine Karjalan tazavaldu. Sih aigah kommuunas eli 144,4 tuhattu hengie, 60 % heis oldih karjalazet, 37 % – ven'alazet. Jälles Kanzallistu voinua Suomes valdah Karjalas tuldih ruskiet suomelazet, kudamat piettih karjalan kieldy suomen kielen murdehennu, da azetettih suomen da ven'an kirjukielii vastah kirjuttamattomile – karjalan karjalan da vepsän kielile. Heinykuul vuvvennu 1920 I Kogo Karjalan ruadajien kerähmö hyväksyi rezol'ucien, kudaman mugah opastus školis rubei menemäh ven'an da suomen kielel. Mollembat kielet sanottih valdivokielikse, a karjalan kielen elvyttämisty piettih pädemättömänny.

1920-luvun toizel puoliškol suomelastuttamizen poliitiekku loppih. Sen sijah ruvettih kehittämäh ven'an da karjalan kielen käyttyö. Vuvvennu 1938 oli luajittu karjalan kirjukieli kiriillizen kirjaimikon pohjal. Sen pohjakse otettih tverinkarjalazien kieli. Vuvvennu 1937 käyttöh otetun Karjalan peruszakonan mugah karjalan kieli oli valdivokielenny ven'an da suomen kielen rinnal. Karjalan tazavallas kai: azienhoido, nimilavvat, laitoksien pečatit, painanduala, opastus siirrettih suomen kielespäi karjalan kielele.

Vuvvennu 1940 kai muutui. Sinä vuon hyväksytyn Karjalan peruszakonan mugah Karjalas uvvessah valdivokielikse roittih ven'an da suomen kieli, školis tuaste ruvettih opastamah suomekse. Karjalan kirjukielen kehitändäs sit ei paistu vuodessah 1989..

Jälles Suurdu Ižänmuallistu voinua karjalazet rahvas ruvettih muuttamah linnoih. Vuvvennu 1959 joga nelläs karjalaine eli meččypos'olkas, vuvvennu 1989 jo 61,85% karjalastu eli linnois da meččypos'olkois. Karjalazet roittih kanzallizennu vähembistönny Karjalan tazavallas.

Vaste 1980-luvun lopul ruvettih pagizemah karjalan kielen elvyttämizes. Oraskuul vuvvennu 1989 Petroskois oli pietty suuri konferensii ”Karjalazet: etnossu, kieli, kul'tuuru, talovus”, kuduan kuhkuttajannu oli Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituuttu. Sen konferensien tärgevimänny kyzymyksenny oli karjalan kielen elvyttämine da sen opastamine školis. Nenga algavui uuzi ruado karjalan kirjukielen kehittämizes. Oli piätetty luadie kirjukieldy kahtel piämurdehel – vienan da livvin, a kirjukielen pohjakse ottua latinalaine kirjaimikko.

== Perindöllizet ruavot ==
Karjalazien perindöllizii ruadoloi oldih mečäständy, kalastandu, marjoin da griboin keriändy, muanruandu, žiivatankazvatandu, mečänkuandu da parzienuitto. Pohjas-karjalazet piettih pedroi. Ammuzis aijois karjalazet suadih raudua järvi- da suoruvis, tavottih raudua, valettih vaskie, luajittih čomenduksii bronzas da vaskes.

=== Kalastandu ===
Karjalazet kalastettih enimyölleh järvilöil da jogiloil. Meččylambilois suadih ahvendu, haugii, säyniä, särgii. Järvilöil da jogiloil nämmien kaloin ližäkse pyvvettih vie matikkua, kuhua, lohtu, lahnua. Kalanpyydönevvolois karjalazil oldih ongiruagat, pitkysiimat, azraimet, nuotat, ustimet, merežit da verkot. Verkot oldih joga karjalazes perehes. Niilöi kuvottih liinulangas puuhizil käbylöi.

Kalua karjalazet suolattih, ahavoittih, kuivattih. Ylen äijäl suvaittih kalarokkua. Pruazniekoinnu pastettih kalakurniekkua – tahtahas pastettuu kalua.

=== Mečäständy ===
Karjalazil mečästäjil käytös oldih jouzi da nuolet. Koiranke käydih reboloih, kondieloih, hirvilöih, kuniččoih, oravih. Elättilöile pandih ravvat, kläpčät, linduloile – rihmat.

=== Muanruandu da žiivatankazvatandu ===
Karjalazet kazvatettih ruistu, ozrua, nižuu, kagrua, nagristu, rötkiä, kapustua, keldujuurikoidu. Ruadobrujinnu oldih adrat, kuokat, čirpit, stoikat. Vil'l'ua puidih čieppilöil, jauhottih käzikivilöil libo melličöil. Žiivatois piettih lehmiä, hebuo, lammastu da kanua.

=== Marjoin da griboin keriändy ===
Joga karjalazes perehes talvekse kerättih marjua, gribua da siendy. Gribua kuivattih, siendy suolattih. Marjoi piettih vies. Syödih niilöi čuajunke, pandih piirualoin syväimekse. Keitettihgi kiiselii, syödih talkun- da ruisjauhonke – luajittih tönčöidy.

== Syöndytavat ==
Stolal karjalazil oli sidä, midä iče kazvatettih, pyvvettih järvilöis da jogilois, meččuittih da kerättih mečäs. Huondesverokse, murginakse da ildazekse syödih rokkua: kala-, liha-, nagris- libo gribarokkua. Murginakse keitettih vie kuaššua. Syödih ozru-, brossu-, herneh-, kagru- da talkunkuaššua, myöhembi ruvettih keittämäh riissu-, grečču- da mannoidu kuaššua. Stolal ainos oli maiduo da maidosyömisty. Leibiä pastettih kois. Piirualois pastettih šipainiekkua, pyöräkkyö, sul'činua, keitinpiiruadu, kalakurniekkua. Juodih čuajuu, pohjazes – koufeidu, garbalovetty. Čuajukse vie kuivattih vagoivarbua da lehtie, kuzmanhattuu, buolulehtie. Viinua ei tavoitettu juvva, eigo poltettu tabakkua.

== Pereh ==
XIX vuozisuan lopul – XX vuozisuan allus karjalazil oli kaksi perehkundumuoduo: suuri jagavumatoi pereh, kuduah kuului 20-25 hengie, da pieni pereh. Jagavumattomah suureh pereheh kuului kolme-nelli omahizien sugupolvie: died’oin libo tuatan poigien kel, heijän akat da lapset. Perehen ižändänny oli vahnin miehis, died’oi libo hänen vahnin poigu. Hänel oli suuri valdu, häi oli perehen omažuon ižändöiččijänny, ga kaikis suuris dielois da hommis häi sobi nainnuzien poigien kel, libo akan kel. Lastu karjalazil oli äijin, erähät kazvettih tervehenny, erähät kuoltih pienete. Lapsii ei ylen äijäl ei ämmätetty, ruadoh harjaitettih pienyössäh.

== Karjalazet taloit ==
Karjalazet nostettih taloloi jogiloin da järvilöin rannoile. Taloit nostettih viiziseinäzet. Yhten levon al karjalazes talois oli kai, mi pidi ristikanzale eläjes: eländypertit, senčoit, tahnuot, saruat da aitat. Kylyt oldih jogiloin da järvilöin rannoil, ennevahnas net oldih savvukylyt.

== Uskondo ==
Ven’al eläjät karjalazet ollah pravosluavnoih uskoh kuulujat, Suomes eläjät – l'uterilazet da pravosluavnoit. Novgorodan aigukirjan Lavrentjevskoin luvettelun mugah karjalazii ristitettih vuvvennu 1227 kniäzin Jaroslav Vsevolodovičan käskys.
[[Kategourii:Karjalazet|*]]</text>
      <sha1>96wk0um8pp4i9gahv4af4m0ujj7wgbt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>52773</id>
      <parentid>52772</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T08:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>52773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15289" sha1="k4n8vw7nsjcyau1b3lm7igf2vrkgurf" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; border-spacing: 2px; background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa; font-size: 90%;&quot;

|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background: #e0e0e0;&quot; | Karjalazet
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[File:Суднозеро.Жертвоприношение.jpg|keski|kehyksetön|350x350px]]
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Kogo lugu:

| ~ 125 000 — 130 000
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #e0e0e0;&quot; | Eländyalovehet

|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Ven'a|Ven’a]]:
| [[Karjalan tazavaldu]], [[Leningruadan aloveh]], [[Tverin aloveh]]

|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Suomi]]:
| [[Pohjas-Karjala]], [[Suvi-Karjala]]

|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #e0e0e0;&quot; | Kieli da uskondo
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Kieli:

| [[Karjalan kieli]] ([[Livvin kieli|livvin]], varzinkarjalan da [[Lyydin kieli|lyydin]] murdehet)
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Uskondo:

| [[Pravosluavine hristianskois]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #e0e0e0;&quot; | Roduhes olijat rahvahat

|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Suomelazet]], [[Vepsläzet]], [[Ižoralazet]]
|}
'''Karjalazet''' kuulutah [[Suomelas-ugrilazet kielet|suomelas-ugrilazen kielikunnan]] [[Baltiekkusuomelaizet kielet|baltiekkumerensuomelazien]] kanzoin joukkoh. Karjalastu eläy [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallas]], [[Tverin aloveh|Tverin]], [[Novgorodan aloveh|Novgorodan]], [[Leningradan aloveh|Leningruadan]], [[Murmanskan aloveh|Murmanskan alovehel]], [[Piiteri|Piiteris]], [[Moskovu|Moskovas]], sežo [[Suomi|Suomes]] da endizis Nevvostoliiton mualois.

[[Karjalan kieli]] on karjalazien oma kieli. Kieles eroitetah kolme piämurrehtu: [[Vienankarjalan kieli|vienankarjal]], [[Livvin kieli|liygi]] da [[Lyydin kieli|lyydi]]. Vienankarjalakse paistah Keski- da Pohjas-Karjalas, Tverin da [[Leningradan aloveh|Leningruadan alovehel]]. [[Livvin kieli|Livvikse]] paistah karjalazet [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen]] da [[Priäžän kanzalline piiri|Priäžän]] piiris. [[Lyydin kieli|Lyydikse]] pagizijat eletäh [[Priäžy|Priäžän]], [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon]], [[Kondupohjan piiri|Kondupohjan]] da [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen piirilöis]]. [[Livvin kieli|Livvikse]] pagizijat vie sanotah iččie liygiläzikse da livvikkölöikse, lyydikse pagizijat – lyydiläzikse da lyydikkölöikse.[[Failu:Karelian National Flag.svg|pienoiskuva|Epäviralline karjalaizien kanzallippu ]]
==  Antropolougine tyyppi  ==
Karjalazet enimyölleh kuulutah jevropoidizih vienameri-baltiekkumallizih rahvahih. Vienameri-baltiekkumallii tyyppi on levitetty Jevroupan koillispuoles Baltiekkumeren päivännouzu- da suvirannalpäi Uralah suate (litvalazet, päivännouzulatviekat, karjalazet, vepsäläzet, erähät komilazet, ven'alazien da valgeven'alazien pohjazet joukot, ižorat).
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140px&quot;&gt;
Karelians 01.jpg|Anuksen karjalaine. 1899 v.
Karelians.jpg|Karjalazet. 1906 v.
Karels1928.png|Karjalazet. 1928 v.
Runosångare.jpg|Runolaulajat 
&lt;/gallery&gt;

== Histourii ==
Karjalaine rahvas oli kehitynnyh Karjalan kannaksel Keskiaijan aigua. Karjalazien ezi-ižät oli tuldu nämmile mualoile Luadogan rannikon suvespäi, erottuu ves’-heimospäi (nygözien vepsäläzien ezi-ižät), kudai oli elänyh alovehel Belozerskaspäi [[Luadogu|Luadogassah]]. [[Karjalan kannas|Karjalan kannaksel]], enne karjalazien tulendua, elettih saamelazet, kudamien piäruadoloi oli mečästämine, marjoin da griboin keriämine. Karjalazethäi piettih žiivattua, ruattih muadu, salvettih kodiloi. Karjalan histouriellizennu keskuksennu oli Korela-linnu. Karjalan kannakselpäi karjalazet eloitettih Savon muat, siepäi siirryttih Pohjanlahten rannikole da Vienanmerele.

=== Enzimäzet mainičendat ===
Enzimästy kerdua karjalazii mainitah Novgorodan tuohikirjutukses № 590, kudai on 1075-1100-vuozisadoin aigaine. Sie sanotah Litvan hyökkävykses Korelah. On olemas XII-XIII vuozisadoin päivänlaskulähtehii, kudamat mainitah karjalazih nähte aijembazis tapahtumis kirjuttajes. Ezimerkikse, Danoin ruadolois da Sagas Inglingoih nähte mainitah VII vuozisuan jälgimäzes vuozikymmenendes, sanotah, ku danoin konungua Ivar Leviet Sebävykset voitettih toras karjalazien joukot da häi oli tapettu Kirjalabotnar- libo Karjalan lahtet -kohtas (vikse pagin on Baltiekkumeren rannikos libo Suomen lahtes, libo Karjalan kannaksen Luadogan kallivosuaristo.

=== Keskiaigu ===
Karjalazet elettih suuril perehil, perehet kuuluttih kihlakundah, kihlakunnat muakundih, muakunnan johtajannu oli kuningas – heimon vahnin, kudai halličči yhtes muakunnan kaikkien täyzi-igäzienke. Vuozisadoin XI-XII aigah karjalazil oli menemäs kihlakundien häviemine da susiedueländykunnan kehittymine.

Vuozisadoin X-XI aigah karjalazil roijah družinat da hyö ruvetah aktiivizesti levendämäh omii mualoi. Vuozisual XI hyö siirrytäh Anuksen kannaksele, kus puututah kosketuksih ves'-heimonke. Tämän jälles roitah liygiläzet da lyydiläzet. Jatketah matkoi Keski- da Pohjas-Karjalah. Sie eläjät saamalazet assimiliiruijahes libo ruvetah siirdymäh Kuolanniemenmuale. Karjalazet siirrytäh koillizehgi: erähäl Pohjas-Dvinan jovensuuloil oli hätken aigua Korel'skii-nimi, se nimi sit siirdyi Nikolo-Karel'skii -manasterih (1419), Korel'skii randu on Mezeni-jovensuus.

Karjalazien keskiaijan histourii on kiindiesti sivottu Suureh Novgorodah. Kauppuvälilöis kehityi karjalazien da Novgorodan väline sodaliitto. Karjalazet yhtes novgorodalazienke on torattu ruoččilazii vastah. Vuvvennu 1478 Karjal yhtes Novgorodan tazavallanke rubei kuulumah Ven'an keskusvaldivoh.

=== XVI-XIX vuozisuat ===
Vuozisuan XVI aijakse on jo roittu karjalazien piäeländyalovehet, kudamat säilytäh nämmih päivissäh. Karjalazien lugumiäry XVI vuozisuan puolivälis oli 55-63 tuhattu hengie. Niilöis enämbi migu puolet elettih Korelan ujezdas – 32-37 tuhattu hengie, Anuksen kannaksel – 14-15 tuhattu, Lapin pogostois – 6-7 tuhattu, Karjalan Pomoroin mualoil – 2-3 tuhattu.

Vuozisavoil XVI-XVIII Ven'a-ruoččilazien voinien jälles puaksuh siirreltih rajoi, mi oli tiel karjalazen rahvahan kehityksele da sen eländykohtien säilyttämizele. Ven'an puolen karjalazet oli ristitetty pravosluavnoih uskoh, Ruočin puolele joudunuot karjalazet – katoulizeh (sit l'uterilazeh) uskoh. Vuvvennu 1617 allekirjutetun Stolbovan rauhusobimuksen mugah Suomen lahtes ymbäri olijat muat da Korelan ujezdu ruvettih kuulumah Ruočile, karjalazet enimälleh jovvuttih lähtemäh siepäi iäre, Ven'ale. Hyö pajettih, ket pohjazeh, ket päivännouzuh, ket Tverissäh. Nämä muutandat ollah nygözen karjalan kielen murdehien javon perustehennu.

Jälles Pohjastu voinua Luadogan rannikko da Karjalan kannas uvvessah ruvettih kuulumah Ven'ale, a Suomen Ven'ah liitettyy – Suurele Suomen kniäzikunnale. Sie elänyöt karjalazet sit ruvettih suomelastumah.

Akadiemiekku P.I. Köppenan lugututkimuksien mugah Ven'an valdukunnas XIX vuozisuan puolivälis Anuksen gubernies eli 43 810 karjalastu, Arhangelin gubernies – 11 288. XVII vuozisual muuttanuzien karjalazien jälgeläziihäi oli äijiä enämbi: Tverin gubernies silloi eli 84 638 karjalastu, Novgorodan alovehel – 27 076, Jaroslavl'an – 1283. Vai kolmas vuitti karjalazii eli omas histouriellizes eländykohtas – nygözes Karjalas. Nämmä luvut oldih moizinnu XIX vuozisuan puolivälissäh.

Vuvvennu 1897 Ven'an valdukunnas oli läs 208 101 hengie, kudamat sanottih omakse muamankielekse karjalan kielen.

Kogo Ven'an vuvven 1897 rahvahanluvun mugah karjalazet elettih Ven'an valdukunnas:

- Tverin gubernii – miehii 53 710, naizii 63 969, kaikkiedah 117 69,

- Anuksen gubernii – miehii 27 694, naizii 31 720, kaikkiedah 59 414,

- Arhangelin gubernii – miehii 8 737, naizii 10 785, kaikkiedah 19 522,

- Novgorodan gubernii – miehii 4 916, naizii 5 064, kaikkiedah 9 980,

- Piiterin gubernii – miehii 548, naizii 286, kaikkiedah 835,

- Muut guberniet – miehii 547, naizii 124, kaikkiedah 671,

- Kaikkiedah valdukunnas – miehii 96 153, naizii 111 948, kaikkiedah 208 101.

Linnois eli vaiku 1,3 % (2791 hengie) karjalastu, muut elettih kylis da maltettih omua muamankieldy. Äijät karjalazet maltettih kahtu kieldy: pohjas-karjalazet – karjalan da suomen kieldy, suven-, novgorodan-, valdain- da tverinkarjalazet – karjalan da ven'an kieldy. Läs 10 % kylien karjalazis voidih välläh paista da lugie ven'akse.

=== XX vuozisada ===
Vuvvennu 1920 kezäkuun 8. päivänny oli perustettu Karjalan ruadokommuunu, kudaman jatkajannu on nygöine Karjalan tazavaldu. Sih aigah kommuunas eli 144,4 tuhattu hengie, 60 % heis oldih karjalazet, 37 % – ven'alazet. Jälles Kanzallistu voinua Suomes valdah Karjalas tuldih ruskiet suomelazet, kudamat piettih karjalan kieldy suomen kielen murdehennu, da azetettih suomen da ven'an kirjukielii vastah kirjuttamattomile – karjalan karjalan da vepsän kielile. Heinykuul vuvvennu 1920 I Kogo Karjalan ruadajien kerähmö hyväksyi rezol'ucien, kudaman mugah opastus školis rubei menemäh ven'an da suomen kielel. Mollembat kielet sanottih valdivokielikse, a karjalan kielen elvyttämisty piettih pädemättömänny.

1920-luvun toizel puoliškol suomelastuttamizen poliitiekku loppih. Sen sijah ruvettih kehittämäh ven'an da karjalan kielen käyttyö. Vuvvennu 1938 oli luajittu karjalan kirjukieli kiriillizen kirjaimikon pohjal. Sen pohjakse otettih tverinkarjalazien kieli. Vuvvennu 1937 käyttöh otetun Karjalan peruszakonan mugah karjalan kieli oli valdivokielenny ven'an da suomen kielen rinnal. Karjalan tazavallas kai: azienhoido, nimilavvat, laitoksien pečatit, painanduala, opastus siirrettih suomen kielespäi karjalan kielele.

Vuvvennu 1940 kai muutui. Sinä vuon hyväksytyn Karjalan peruszakonan mugah Karjalas uvvessah valdivokielikse roittih ven'an da suomen kieli, školis tuaste ruvettih opastamah suomekse. Karjalan kirjukielen kehitändäs sit ei paistu vuodessah 1989..

Jälles Suurdu Ižänmuallistu voinua karjalazet rahvas ruvettih muuttamah linnoih. Vuvvennu 1959 joga nelläs karjalaine eli meččypos'olkas, vuvvennu 1989 jo 61,85% karjalastu eli linnois da meččypos'olkois. Karjalazet roittih kanzallizennu vähembistönny Karjalan tazavallas.

Vaste 1980-luvun lopul ruvettih pagizemah karjalan kielen elvyttämizes. Oraskuul vuvvennu 1989 Petroskois oli pietty suuri konferensii ”Karjalazet: etnossu, kieli, kul'tuuru, talovus”, kuduan kuhkuttajannu oli Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituuttu. Sen konferensien tärgevimänny kyzymyksenny oli karjalan kielen elvyttämine da sen opastamine školis. Nenga algavui uuzi ruado karjalan kirjukielen kehittämizes. Oli piätetty luadie kirjukieldy kahtel piämurdehel – vienan da livvin, a kirjukielen pohjakse ottua latinalaine kirjaimikko.

== Perindöllizet ruavot ==
Karjalazien perindöllizii ruadoloi oldih mečäständy, kalastandu, marjoin da griboin keriändy, muanruandu, žiivatankazvatandu, mečänkuandu da parzienuitto. Pohjas-karjalazet piettih pedroi. Ammuzis aijois karjalazet suadih raudua järvi- da suoruvis, tavottih raudua, valettih vaskie, luajittih čomenduksii bronzas da vaskes.

=== Kalastandu ===
Karjalazet kalastettih enimyölleh järvilöil da jogiloil. Meččylambilois suadih ahvendu, haugii, säyniä, särgii. Järvilöil da jogiloil nämmien kaloin ližäkse pyvvettih vie matikkua, kuhua, lohtu, lahnua. Kalanpyydönevvolois karjalazil oldih ongiruagat, pitkysiimat, azraimet, nuotat, ustimet, merežit da verkot. Verkot oldih joga karjalazes perehes. Niilöi kuvottih liinulangas puuhizil käbylöi.

Kalua karjalazet suolattih, ahavoittih, kuivattih. Ylen äijäl suvaittih kalarokkua. Pruazniekoinnu pastettih kalakurniekkua – tahtahas pastettuu kalua.

=== Mečäständy ===
Karjalazil mečästäjil käytös oldih jouzi da nuolet. Koiranke käydih reboloih, kondieloih, hirvilöih, kuniččoih, oravih. Elättilöile pandih ravvat, kläpčät, linduloile – rihmat.

=== Muanruandu da žiivatankazvatandu ===
Karjalazet kazvatettih ruistu, ozrua, nižuu, kagrua, nagristu, rötkiä, kapustua, keldujuurikoidu. Ruadobrujinnu oldih adrat, kuokat, čirpit, stoikat. Vil'l'ua puidih čieppilöil, jauhottih käzikivilöil libo melličöil. Žiivatois piettih lehmiä, hebuo, lammastu da kanua.

=== Marjoin da griboin keriändy ===
Joga karjalazes perehes talvekse kerättih marjua, gribua da siendy. Gribua kuivattih, siendy suolattih. Marjoi piettih vies. Syödih niilöi čuajunke, pandih piirualoin syväimekse. Keitettihgi kiiselii, syödih talkun- da ruisjauhonke – luajittih tönčöidy.

== Syöndytavat ==
Stolal karjalazil oli sidä, midä iče kazvatettih, pyvvettih järvilöis da jogilois, meččuittih da kerättih mečäs. Huondesverokse, murginakse da ildazekse syödih rokkua: kala-, liha-, nagris- libo gribarokkua. Murginakse keitettih vie kuaššua. Syödih ozru-, brossu-, herneh-, kagru- da talkunkuaššua, myöhembi ruvettih keittämäh riissu-, grečču- da mannoidu kuaššua. Stolal ainos oli maiduo da maidosyömisty. Leibiä pastettih kois. Piirualois pastettih šipainiekkua, pyöräkkyö, sul'činua, keitinpiiruadu, kalakurniekkua. Juodih čuajuu, pohjazes – koufeidu, garbalovetty. Čuajukse vie kuivattih vagoivarbua da lehtie, kuzmanhattuu, buolulehtie. Viinua ei tavoitettu juvva, eigo poltettu tabakkua.

== Pereh ==
XIX vuozisuan lopul – XX vuozisuan allus karjalazil oli kaksi perehkundumuoduo: suuri jagavumatoi pereh, kuduah kuului 20-25 hengie, da pieni pereh. Jagavumattomah suureh pereheh kuului kolme-nelli omahizien sugupolvie: died’oin libo tuatan poigien kel, heijän akat da lapset. Perehen ižändänny oli vahnin miehis, died’oi libo hänen vahnin poigu. Hänel oli suuri valdu, häi oli perehen omažuon ižändöiččijänny, ga kaikis suuris dielois da hommis häi sobi nainnuzien poigien kel, libo akan kel. Lastu karjalazil oli äijin, erähät kazvettih tervehenny, erähät kuoltih pienete. Lapsii ei ylen äijäl ei ämmätetty, ruadoh harjaitettih pienyössäh.

== Karjalazet taloit ==
Karjalazet nostettih taloloi jogiloin da järvilöin rannoile. Taloit nostettih viiziseinäzet. Yhten levon al karjalazes talois oli kai, mi pidi ristikanzale eläjes: eländypertit, senčoit, tahnuot, saruat da aitat. Kylyt oldih jogiloin da järvilöin rannoil, ennevahnas net oldih savvukylyt.

== Uskondo ==
Ven’al eläjät karjalazet ollah pravosluavnoih uskoh kuulujat, Suomes eläjät – l'uterilazet da pravosluavnoit. Novgorodan aigukirjan Lavrentjevskoin luvettelun mugah karjalazii ristitettih vuvvennu 1227 kniäzin Jaroslav Vsevolodovičan käskys.

== Fol’klouru ==
Karjalan rahvahanrunohuos kuulužat ollah [[Kalevala|Kalevalan]] metriekan tevokset – runot. Net ollah eeppizet, liirizet pajot, tiedohussanat, svuad'bupajot, baijutuspajot. Niilöi pajatettih runonpajattajat. Karjalazis on kirjutettu äijy suarnua da zuakkunua.

Kogo muailmas kuulužannu on karjalas-suomelaine Kalevala-eepossu, kudaman kirjutti karjalazien da suomelazien runoloin pohjal [[Elias Lönnrot]] da kudai on kiännetty enämbi migu kuvvelekymmenele kielele.
[[Kategourii:Karjalazet|*]]</text>
      <sha1>k4n8vw7nsjcyau1b3lm7igf2vrkgurf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>52774</id>
      <parentid>52773</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>52774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15318" sha1="lgcohtsrk7hyxyx6l7k33qt9vxxiio0" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; border-spacing: 2px; background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa; font-size: 90%;&quot;

|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background: #e0e0e0;&quot; | Karjalazet
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[File:Суднозеро.Жертвоприношение.jpg|keski|kehyksetön|350x350px]]
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Kogo lugu:

| ~ 125 000 — 130 000
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #e0e0e0;&quot; | Eländyalovehet

|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Ven'a|Ven’a]]:
| [[Karjalan tazavaldu]], [[Leningruadan aloveh]], [[Tverin aloveh]]

|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Suomi]]:
| [[Pohjas-Karjala]], [[Suvi-Karjala]]

|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #e0e0e0;&quot; | Kieli da uskondo
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Kieli:

| [[Karjalan kieli]] ([[Livvin kieli|livvin]], varzinkarjalan da [[Lyydin kieli|lyydin]] murdehet)
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Uskondo:

| [[Pravosluavine hristianskois]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background: #e0e0e0;&quot; | Roduhes olijat rahvahat

|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Suomelazet]], [[Vepsläzet]], [[Ižoralazet]]
|}
'''Karjalazet''' kuulutah [[Suomelas-ugrilazet kielet|suomelas-ugrilazen kielikunnan]] [[Baltiekkusuomelaizet kielet|baltiekkumerensuomelazien]] kanzoin joukkoh. Karjalastu eläy [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallas]], [[Tverin aloveh|Tverin]], [[Novgorodan aloveh|Novgorodan]], [[Leningradan aloveh|Leningruadan]], [[Murmanskan aloveh|Murmanskan alovehel]], [[Piiteri|Piiteris]], [[Moskovu|Moskovas]], sežo [[Suomi|Suomes]] da endizis Nevvostoliiton mualois.

[[Karjalan kieli]] on karjalazien oma kieli. Kieles eroitetah kolme piämurrehtu: [[Vienankarjalan kieli|vienankarjal]], [[Livvin kieli|liygi]] da [[Lyydin kieli|lyydi]]. Vienankarjalakse paistah Keski- da Pohjas-Karjalas, Tverin da [[Leningradan aloveh|Leningruadan alovehel]]. [[Livvin kieli|Livvikse]] paistah karjalazet [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen]] da [[Priäžän kanzalline piiri|Priäžän]] piiris. [[Lyydin kieli|Lyydikse]] pagizijat eletäh [[Priäžy|Priäžän]], [[Oniegan rannikon piiri|Onieganrannikon]], [[Kondupohjan piiri|Kondupohjan]] da [[Anuksen kanzalline piiri|Anuksen piirilöis]]. [[Livvin kieli|Livvikse]] pagizijat vie sanotah iččie liygiläzikse da livvikkölöikse, lyydikse pagizijat – lyydiläzikse da lyydikkölöikse.[[Failu:Karelian National Flag.svg|pienoiskuva|Epäviralline karjalaizien kanzallippu ]]
==  Antropolougine tyyppi  ==
Karjalazet enimyölleh kuulutah jevropoidizih vienameri-baltiekkumallizih rahvahih. Vienameri-baltiekkumallii tyyppi on levitetty Jevroupan koillispuoles Baltiekkumeren päivännouzu- da suvirannalpäi Uralah suate (litvalazet, päivännouzulatviekat, karjalazet, vepsäläzet, erähät komilazet, ven'alazien da valgeven'alazien pohjazet joukot, ižorat).
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140px&quot;&gt;
Karelians 01.jpg|Anuksen karjalaine. 1899 v.
Karelians.jpg|Karjalazet. 1906 v.
Karels1928.png|Karjalazet. 1928 v.
Runosångare.jpg|Runolaulajat 
&lt;/gallery&gt;

== Histourii ==
Karjalaine rahvas oli kehitynnyh Karjalan kannaksel Keskiaijan aigua. Karjalazien ezi-ižät oli tuldu nämmile mualoile Luadogan rannikon suvespäi, erottuu ves’-heimospäi (nygözien vepsäläzien ezi-ižät), kudai oli elänyh alovehel Belozerskaspäi [[Luadogu|Luadogassah]]. [[Karjalan kannas|Karjalan kannaksel]], enne karjalazien tulendua, elettih saamelazet, kudamien piäruadoloi oli mečästämine, marjoin da griboin keriämine. Karjalazethäi piettih žiivattua, ruattih muadu, salvettih kodiloi. Karjalan histouriellizennu keskuksennu oli Korela-linnu. Karjalan kannakselpäi karjalazet eloitettih Savon muat, siepäi siirryttih Pohjanlahten rannikole da Vienanmerele.

=== Enzimäzet mainičendat ===
Enzimästy kerdua karjalazii mainitah Novgorodan tuohikirjutukses № 590, kudai on 1075-1100-vuozisadoin aigaine. Sie sanotah Litvan hyökkävykses Korelah. On olemas XII-XIII vuozisadoin päivänlaskulähtehii, kudamat mainitah karjalazih nähte aijembazis tapahtumis kirjuttajes. Ezimerkikse, Danoin ruadolois da Sagas Inglingoih nähte mainitah VII vuozisuan jälgimäzes vuozikymmenendes, sanotah, ku danoin konungua Ivar Leviet Sebävykset voitettih toras karjalazien joukot da häi oli tapettu Kirjalabotnar- libo Karjalan lahtet -kohtas (vikse pagin on Baltiekkumeren rannikos libo Suomen lahtes, libo Karjalan kannaksen Luadogan kallivosuaristo.

=== Keskiaigu ===
Karjalazet elettih suuril perehil, perehet kuuluttih kihlakundah, kihlakunnat muakundih, muakunnan johtajannu oli kuningas – heimon vahnin, kudai halličči yhtes muakunnan kaikkien täyzi-igäzienke. Vuozisadoin XI-XII aigah karjalazil oli menemäs kihlakundien häviemine da susiedueländykunnan kehittymine.

Vuozisadoin X-XI aigah karjalazil roijah družinat da hyö ruvetah aktiivizesti levendämäh omii mualoi. Vuozisual XI hyö siirrytäh Anuksen kannaksele, kus puututah kosketuksih ves'-heimonke. Tämän jälles roitah liygiläzet da lyydiläzet. Jatketah matkoi Keski- da Pohjas-Karjalah. Sie eläjät saamalazet assimiliiruijahes libo ruvetah siirdymäh Kuolanniemenmuale. Karjalazet siirrytäh koillizehgi: erähäl Pohjas-Dvinan jovensuuloil oli hätken aigua Korel'skii-nimi, se nimi sit siirdyi Nikolo-Karel'skii -manasterih (1419), Korel'skii randu on Mezeni-jovensuus.

Karjalazien keskiaijan histourii on kiindiesti sivottu Suureh Novgorodah. Kauppuvälilöis kehityi karjalazien da Novgorodan väline sodaliitto. Karjalazet yhtes novgorodalazienke on torattu ruoččilazii vastah. Vuvvennu 1478 Karjal yhtes Novgorodan tazavallanke rubei kuulumah Ven'an keskusvaldivoh.

=== XVI-XIX vuozisuat ===
Vuozisuan XVI aijakse on jo roittu karjalazien piäeländyalovehet, kudamat säilytäh nämmih päivissäh. Karjalazien lugumiäry XVI vuozisuan puolivälis oli 55-63 tuhattu hengie. Niilöis enämbi migu puolet elettih Korelan ujezdas – 32-37 tuhattu hengie, Anuksen kannaksel – 14-15 tuhattu, Lapin pogostois – 6-7 tuhattu, Karjalan Pomoroin mualoil – 2-3 tuhattu.

Vuozisavoil XVI-XVIII Ven'a-ruoččilazien voinien jälles puaksuh siirreltih rajoi, mi oli tiel karjalazen rahvahan kehityksele da sen eländykohtien säilyttämizele. Ven'an puolen karjalazet oli ristitetty pravosluavnoih uskoh, Ruočin puolele joudunuot karjalazet – katoulizeh (sit l'uterilazeh) uskoh. Vuvvennu 1617 allekirjutetun Stolbovan rauhusobimuksen mugah Suomen lahtes ymbäri olijat muat da Korelan ujezdu ruvettih kuulumah Ruočile, karjalazet enimälleh jovvuttih lähtemäh siepäi iäre, Ven'ale. Hyö pajettih, ket pohjazeh, ket päivännouzuh, ket Tverissäh. Nämä muutandat ollah nygözen karjalan kielen murdehien javon perustehennu.

Jälles Pohjastu voinua Luadogan rannikko da Karjalan kannas uvvessah ruvettih kuulumah Ven'ale, a Suomen Ven'ah liitettyy – Suurele Suomen kniäzikunnale. Sie elänyöt karjalazet sit ruvettih suomelastumah.

Akadiemiekku P.I. Köppenan lugututkimuksien mugah Ven'an valdukunnas XIX vuozisuan puolivälis Anuksen gubernies eli 43 810 karjalastu, Arhangelin gubernies – 11 288. XVII vuozisual muuttanuzien karjalazien jälgeläziihäi oli äijiä enämbi: Tverin gubernies silloi eli 84 638 karjalastu, Novgorodan alovehel – 27 076, Jaroslavl'an – 1283. Vai kolmas vuitti karjalazii eli omas histouriellizes eländykohtas – nygözes Karjalas. Nämmä luvut oldih moizinnu XIX vuozisuan puolivälissäh.

Vuvvennu 1897 Ven'an valdukunnas oli läs 208 101 hengie, kudamat sanottih omakse muamankielekse karjalan kielen.

Kogo Ven'an vuvven 1897 rahvahanluvun mugah karjalazet elettih Ven'an valdukunnas:

- Tverin gubernii – miehii 53 710, naizii 63 969, kaikkiedah 117 69,

- Anuksen gubernii – miehii 27 694, naizii 31 720, kaikkiedah 59 414,

- Arhangelin gubernii – miehii 8 737, naizii 10 785, kaikkiedah 19 522,

- Novgorodan gubernii – miehii 4 916, naizii 5 064, kaikkiedah 9 980,

- Piiterin gubernii – miehii 548, naizii 286, kaikkiedah 835,

- Muut guberniet – miehii 547, naizii 124, kaikkiedah 671,

- Kaikkiedah valdukunnas – miehii 96 153, naizii 111 948, kaikkiedah 208 101.

Linnois eli vaiku 1,3 % (2791 hengie) karjalastu, muut elettih kylis da maltettih omua muamankieldy. Äijät karjalazet maltettih kahtu kieldy: pohjas-karjalazet – karjalan da suomen kieldy, suven-, novgorodan-, valdain- da tverinkarjalazet – karjalan da ven'an kieldy. Läs 10 % kylien karjalazis voidih välläh paista da lugie ven'akse.

=== XX vuozisada ===
Vuvvennu 1920 kezäkuun 8. päivänny oli perustettu Karjalan ruadokommuunu, kudaman jatkajannu on nygöine Karjalan tazavaldu. Sih aigah kommuunas eli 144,4 tuhattu hengie, 60 % heis oldih karjalazet, 37 % – ven'alazet. Jälles Kanzallistu voinua Suomes valdah Karjalas tuldih ruskiet suomelazet, kudamat piettih karjalan kieldy suomen kielen murdehennu, da azetettih suomen da ven'an kirjukielii vastah kirjuttamattomile – karjalan karjalan da vepsän kielile. Heinykuul vuvvennu 1920 I Kogo Karjalan ruadajien kerähmö hyväksyi rezol'ucien, kudaman mugah opastus školis rubei menemäh ven'an da suomen kielel. Mollembat kielet sanottih valdivokielikse, a karjalan kielen elvyttämisty piettih pädemättömänny.

1920-luvun toizel puoliškol suomelastuttamizen poliitiekku loppih. Sen sijah ruvettih kehittämäh ven'an da karjalan kielen käyttyö. Vuvvennu 1938 oli luajittu karjalan kirjukieli kiriillizen kirjaimikon pohjal. Sen pohjakse otettih tverinkarjalazien kieli. Vuvvennu 1937 käyttöh otetun Karjalan peruszakonan mugah karjalan kieli oli valdivokielenny ven'an da suomen kielen rinnal. Karjalan tazavallas kai: azienhoido, nimilavvat, laitoksien pečatit, painanduala, opastus siirrettih suomen kielespäi karjalan kielele.

Vuvvennu 1940 kai muutui. Sinä vuon hyväksytyn Karjalan peruszakonan mugah Karjalas uvvessah valdivokielikse roittih ven'an da suomen kieli, školis tuaste ruvettih opastamah suomekse. Karjalan kirjukielen kehitändäs sit ei paistu vuodessah 1989..

Jälles Suurdu Ižänmuallistu voinua karjalazet rahvas ruvettih muuttamah linnoih. Vuvvennu 1959 joga nelläs karjalaine eli meččypos'olkas, vuvvennu 1989 jo 61,85% karjalastu eli linnois da meččypos'olkois. Karjalazet roittih kanzallizennu vähembistönny Karjalan tazavallas.

Vaste 1980-luvun lopul ruvettih pagizemah karjalan kielen elvyttämizes. Oraskuul vuvvennu 1989 Petroskois oli pietty suuri konferensii ”Karjalazet: etnossu, kieli, kul'tuuru, talovus”, kuduan kuhkuttajannu oli Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituuttu. Sen konferensien tärgevimänny kyzymyksenny oli karjalan kielen elvyttämine da sen opastamine školis. Nenga algavui uuzi ruado karjalan kirjukielen kehittämizes. Oli piätetty luadie kirjukieldy kahtel piämurdehel – vienan da livvin, a kirjukielen pohjakse ottua latinalaine kirjaimikko.

== Perindöllizet ruavot ==
Karjalazien perindöllizii ruadoloi oldih mečäständy, kalastandu, marjoin da griboin keriändy, muanruandu, žiivatankazvatandu, mečänkuandu da parzienuitto. Pohjas-karjalazet piettih pedroi. Ammuzis aijois karjalazet suadih raudua järvi- da suoruvis, tavottih raudua, valettih vaskie, luajittih čomenduksii bronzas da vaskes.

=== Kalastandu ===
Karjalazet kalastettih enimyölleh järvilöil da jogiloil. Meččylambilois suadih ahvendu, haugii, säyniä, särgii. Järvilöil da jogiloil nämmien kaloin ližäkse pyvvettih vie matikkua, kuhua, lohtu, lahnua. Kalanpyydönevvolois karjalazil oldih ongiruagat, pitkysiimat, azraimet, nuotat, ustimet, merežit da verkot. Verkot oldih joga karjalazes perehes. Niilöi kuvottih liinulangas puuhizil käbylöi.

Kalua karjalazet suolattih, ahavoittih, kuivattih. Ylen äijäl suvaittih kalarokkua. Pruazniekoinnu pastettih kalakurniekkua – tahtahas pastettuu kalua.

=== Mečäständy ===
Karjalazil mečästäjil käytös oldih jouzi da nuolet. Koiranke käydih reboloih, kondieloih, hirvilöih, kuniččoih, oravih. Elättilöile pandih ravvat, kläpčät, linduloile – rihmat.

=== Muanruandu da žiivatankazvatandu ===
Karjalazet kazvatettih ruistu, ozrua, nižuu, kagrua, nagristu, rötkiä, kapustua, keldujuurikoidu. Ruadobrujinnu oldih adrat, kuokat, čirpit, stoikat. Vil'l'ua puidih čieppilöil, jauhottih käzikivilöil libo melličöil. Žiivatois piettih lehmiä, hebuo, lammastu da kanua.

=== Marjoin da griboin keriändy ===
Joga karjalazes perehes talvekse kerättih marjua, gribua da siendy. Gribua kuivattih, siendy suolattih. Marjoi piettih vies. Syödih niilöi čuajunke, pandih piirualoin syväimekse. Keitettihgi kiiselii, syödih talkun- da ruisjauhonke – luajittih tönčöidy.

== Syöndytavat ==
Stolal karjalazil oli sidä, midä iče kazvatettih, pyvvettih järvilöis da jogilois, meččuittih da kerättih mečäs. Huondesverokse, murginakse da ildazekse syödih rokkua: kala-, liha-, nagris- libo gribarokkua. Murginakse keitettih vie kuaššua. Syödih ozru-, brossu-, herneh-, kagru- da talkunkuaššua, myöhembi ruvettih keittämäh riissu-, grečču- da mannoidu kuaššua. Stolal ainos oli maiduo da maidosyömisty. Leibiä pastettih kois. Piirualois pastettih šipainiekkua, pyöräkkyö, sul'činua, keitinpiiruadu, kalakurniekkua. Juodih čuajuu, pohjazes – koufeidu, garbalovetty. Čuajukse vie kuivattih vagoivarbua da lehtie, kuzmanhattuu, buolulehtie. Viinua ei tavoitettu juvva, eigo poltettu tabakkua.

== Pereh ==
XIX vuozisuan lopul – XX vuozisuan allus karjalazil oli kaksi perehkundumuoduo: suuri jagavumatoi pereh, kuduah kuului 20-25 hengie, da pieni pereh. Jagavumattomah suureh pereheh kuului kolme-nelli omahizien sugupolvie: died’oin libo tuatan poigien kel, heijän akat da lapset. Perehen ižändänny oli vahnin miehis, died’oi libo hänen vahnin poigu. Hänel oli suuri valdu, häi oli perehen omažuon ižändöiččijänny, ga kaikis suuris dielois da hommis häi sobi nainnuzien poigien kel, libo akan kel. Lastu karjalazil oli äijin, erähät kazvettih tervehenny, erähät kuoltih pienete. Lapsii ei ylen äijäl ei ämmätetty, ruadoh harjaitettih pienyössäh.

== Karjalazet taloit ==
Karjalazet nostettih taloloi jogiloin da järvilöin rannoile. Taloit nostettih viiziseinäzet. Yhten levon al karjalazes talois oli kai, mi pidi ristikanzale eläjes: eländypertit, senčoit, tahnuot, saruat da aitat. Kylyt oldih jogiloin da järvilöin rannoil, ennevahnas net oldih savvukylyt.

== Uskondo ==
Ven’al eläjät karjalazet ollah [[Ortodoksižus|Ortodoksižusan]] uskoh kuulujat, [[Suomi|Suomes]] eläjät – l'uterilazet da pravosluavnoit. Novgorodan aigukirjan Lavrentjevskoin luvettelun mugah karjalazii ristitettih vuvvennu 1227 kniäzin Jaroslav Vsevolodovičan käskys.

== Fol’klouru ==
Karjalan rahvahanrunohuos kuulužat ollah [[Kalevala|Kalevalan]] metriekan tevokset – runot. Net ollah eeppizet, liirizet pajot, tiedohussanat, svuad'bupajot, baijutuspajot. Niilöi pajatettih runonpajattajat. Karjalazis on kirjutettu äijy suarnua da zuakkunua.

Kogo muailmas kuulužannu on karjalas-suomelaine Kalevala-eepossu, kudaman kirjutti karjalazien da suomelazien runoloin pohjal [[Elias Lönnrot]] da kudai on kiännetty enämbi migu kuvvelekymmenele kielele.
[[Kategourii:Karjalazet|*]]</text>
      <sha1>lgcohtsrk7hyxyx6l7k33qt9vxxiio0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>36 nägöalua Fudjimäile</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16442</id>
    <revision>
      <id>52763</id>
      <parentid>49544</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>52763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9377" sha1="rioy9i5v7ba6yrj7tqbde3oanmx24xf" xml:space="preserve">{{UIC}}
=== Alkuperäine kolmekymmendy kuuzi ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Nu. || width=&quot;150px&quot; |Kuva || Karjalakse || Japaniekse
|-
| align=&quot;center&quot; |1
| [[File:Great Wave off Kanagawa2.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Suuri aldo Kanagavan rannal
| ''Kanagawa oki nami-ura''
|-
| align=&quot;center&quot; |2
| [[File:Red Fuji southern wind clear morning.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Hieno tuuli, selgei huondes, tundietah vie suvi-tuulannu, selgiel taivahal libo Ruskei Fudži
| ''Gaifū kaisei''
|-
| align=&quot;center&quot; |3
| [[File:Katsushika Hokusai, tempesta sotto la vetta, dalla serie delle 36 vedute del monte fuji, 1831 ca.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Ukkomyrsky Piälimäzen al
| ''Sanka hakuu''
|-
| align=&quot;center&quot; |4
| [[File:冨嶽三十六景 深川万年橋下-Under the Mannen Bridge at Fukagawa (Fukagawa Mannenbashi shita), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141017.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Fukagavas
| ''Fukagawa Mannen-bashi shita''
|-
| align=&quot;center&quot; |5
| [[File:冨嶽三十六景 東都駿台-Surugadai in Edo (Tōto Sundai), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP140999.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Sundai, Edo
| ''Tōto Sundai''
|-
| align=&quot;center&quot; |6
| [[File:The coast of seven leages in Kamakura.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| ''Aojamas''
| ''Aoyama Enza-no-matsu''
|-
| align=&quot;center&quot; |7
| [[File:冨嶽三十六景 武州千住-Senju in Musashi Province (Bushū Senju), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141087.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Musašin piiris
| ''Bushū Senju''
|-
| align=&quot;center&quot; |8
| [[File:冨嶽三十六景 武州玉川-Fuji—The Tama River, Musashi Province, from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP140975.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Tama-jogi Musašin muakunnas
| ''Bushū Tama-gawa''
|-
| align=&quot;center&quot; |9
| [[File:冨嶽三十六景 甲州犬目峠-The Inume Pass in Kai Province (Kōshū Inume tōge), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141045.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Sola Kainuan piiris
| ''Kōshū Inume-tōge''
|-
| align=&quot;center&quot; |10
| [[File:冨嶽三十六景 尾州不二見原-Fujimigahara in Owari Province (Bishū Fujimigahara), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141033.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Kenttä Ovarin piiris
| ''Bishū Fujimigahara''
|-
| align=&quot;center&quot; |11
| [[File:Asakusa Honganji temple in th Eastern capital.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Edos
| ''Tōto Asakusa Hongan-ji''
|-
| align=&quot;center&quot; |12
| [[File:冨嶽三十六景 武陽佃島-Tsukudajima in Musashi Province (Buyō Tsukudajima), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141089.jpg|frameless|center|upright=.9]]
|Tsukudan suari Edos
| ''Buyō Tsukuda-jima''
|-
| align=&quot;center&quot; |13
| [[File:冨嶽三十六景 相州七里浜-Shichirigahama in Sagami Province (Sōshū Shichirigahama), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP140979.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Šičirigahama sagamin piiris
| ''Soshū Shichirigahama ''
|-
| align=&quot;center&quot; |14
| [[File:Umegawa in Sagami province.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Umezava Sagamin piiris (nygözen Ninomiyan, Kanagavan lähäl)
| ''Soshū Umezawa-no-hidari''
|-
| align=&quot;center&quot; |15
| [[File:Kajikazawa in Kai Province (Koshu Kajikazawa).jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Kadžikazava Kainas maakundu
| ''Kōshū Kajikazawa''
|-
| align=&quot;center&quot; |16
| [[File:冨嶽三十六景 甲州三島越-Mishima Pass in Kai Province (Kōshū Mishima goe), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141043.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Mishiman Sola Kainan piiris
| ''Kōshū Mishima-goe''
|-
| align=&quot;center&quot; |17
| [[File:Het Suwa meer in de provincie Shinano Shinshu Suwako (titel op object) 36 gezichten op de berg Fuji (serietitel) Fugaku sanjurokkei (serietitel op object), RP-P-1956-730.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Fudži järven Suwa kačondu (Suwa järvi Šinanon muakunnas)
| ''Shinshū Suwa-ko''
|-
| align=&quot;center&quot; |18
| [[File:冨嶽三十六景 駿州江尻-Ejiri in Suruga Province (Sunshū Ejiri), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP140977.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Ejiri Suruga-provintsas
| ''Sunshū Ejiri''
|-
| align=&quot;center&quot; |19
| [[File:冨嶽三十六景 遠江山中-In the Mountains of Tōtomi Province (Tōtomi sanchū), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP140988.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Totoman piirin mägilöis
| ''Tōtōmi san-chū''
|-
| align=&quot;center&quot; |20
| [[File:冨嶽三十六景 常州牛掘-Ushibori in Hitachi Province (Jōshū Ushibori), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141044.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Ušibori Hitačin piiris (nygöine Itako, Ibaraki)
| ''Jōshū Ushibori''
|-
| align=&quot;center&quot; |21
| [[File:A sketch of the Mitsui shop in Suruga street in Edo.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Mitsui Šop Surugas Edos (nygöine Muromachi, Tokio)
| ''Kōto Suruga-cho Mitsui-mise ryakuzu''
|-
| align=&quot;center&quot; |22
| [[File:Sunset across the Ryogoku bridge from the bank of the Sumida river at Onmagayashi.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Päivänlasku Ryogoku-sildan piäl Ommayagashaspäi (nygöine Kuramae, Taitō, Tokio)
| ''Ommayagashi yori Ryōgoku-bashi yūhi-mi''
|-
| align=&quot;center&quot; |23
| [[File:冨嶽三十六景 五百らかん寺さざゐどう-Sazai Hall at the Temple of the Five Hundred Arhats (Gohyaku Rakanji Sazaidō), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141020.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Sazaido gohyakurakan
| ''Gohyakurakan-ji Sazaidō''
|-
| align=&quot;center&quot; |24
| [[File:Besneeuwde ochtend in Koishikawa-Rijksmuseum AK-MAK-1588.jpeg|frameless|center|upright=.9]]
| Huomeneksel lumisateen jälkeh Koishikavas
| ''Koishikawa yuki no ashita''
|-
| align=&quot;center&quot; |25
| [[File:冨嶽三十六景 下目黒-Lower Meguro (Shimo Meguro), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP140998.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Šimomeguro
| ''Shimomeguro''
|-
| align=&quot;center&quot; |26
| [[File:冨嶽三十六景 隠田の水車-The Waterwheel at Onden (Onden no suisha), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141021.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Vezimylly
| ''Onden no suisha''
|-
| align=&quot;center&quot; |27
| [[File:Enoshima in the Sagami province.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Enoshima sagamin piiris
| ''Soshū Enoshima''
|-
| align=&quot;center&quot; |28
| [[File:冨嶽三十六景 東海道江尻田子の浦略図-Tago Bay near Ejiri on the Tōkaidō (Tōkaidō Ejiri Tago no ura ryaku zu), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141037.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Ejiri Tokaidonan rannal
| ''Tōkaidō Ejiri Tago-no-ura ryakuzu''
|-
| align=&quot;center&quot; |29
| [[File:冨嶽三十六景 東海道吉田-Yoshida on the Tōkaidō (Tōkaidō Yoshida), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141007.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Yoshida Tokaidonan rannal
| ''Tōkaidō Yoshida''
|-
| align=&quot;center&quot; |30
| [[File:冨嶽三十六景 上総の海路-At Sea off Kazusa (Kazusa no kairo), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141056.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Kazusan muakunnan meripolku
| ''Kazusa no kairo''
|-
| align=&quot;center&quot; |31
| [[File:冨嶽三十六景 江戸日本橋-Nihonbashi in Edo (Edo Nihonbashi), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141003.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Nihonbashi Edos
| ''Edo Nihonbashi''
|-
| align=&quot;center&quot; |32
| [[File:冨嶽三十六景 隅田川関屋の里-Sekiya Village on the Sumida River (Sumidagawa Sekiya no sato), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141023.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Sekiän kylä Sumida-joven rannal (nygözen Keisei Sekiän stansien lähäl)
| ''Sumida-gawa Sekiya-no-sato''
|-
| align=&quot;center&quot; |33
| [[File:冨嶽三十六景 登戸浦-Noboto Bay (Noboto no ura), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141022.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Nobotolahti (nygöine Čuo-ku, Čiba)
| ''Noboto-ura''
|-
| align=&quot;center&quot; |34
| [[File:The lake of Hakone in the Segami province.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Hakonen järvi Sagamin muakunnas
| ''Sōshū Hakone-kosui''
|-
| align=&quot;center&quot; |35
| [[File:冨嶽三十六景 甲州三坂水面-Reflection in Lake at Misaka in Kai Province (Kōshū Misaka suimen), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei MET DP141064.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Voimatoi Kainan muakunnas (Kavaguči-järvel)
| ''Kōshū Misaka suimen''
|-
| align=&quot;center&quot; |36
| [[File:冨嶽三十六景 東海道保土ケ谷-Hodogaya on the Tōkaidō (Tōkaidō Hodogaya), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141025.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Hodogaya Tokaidonan rannal
| ''Tōkaidō Hodogaya''
|}
[[Kategourii:Ukiyo-e]]</text>
      <sha1>rioy9i5v7ba6yrj7tqbde3oanmx24xf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>52764</id>
      <parentid>52763</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Miro Tuomi muutti sivun nimen [[36 kačondua Fudžimägeh]] nimekse [[36 nägöalua Fudjimäile]]</comment>
      <origin>52763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9377" sha1="rioy9i5v7ba6yrj7tqbde3oanmx24xf" xml:space="preserve">{{UIC}}
=== Alkuperäine kolmekymmendy kuuzi ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Nu. || width=&quot;150px&quot; |Kuva || Karjalakse || Japaniekse
|-
| align=&quot;center&quot; |1
| [[File:Great Wave off Kanagawa2.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Suuri aldo Kanagavan rannal
| ''Kanagawa oki nami-ura''
|-
| align=&quot;center&quot; |2
| [[File:Red Fuji southern wind clear morning.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Hieno tuuli, selgei huondes, tundietah vie suvi-tuulannu, selgiel taivahal libo Ruskei Fudži
| ''Gaifū kaisei''
|-
| align=&quot;center&quot; |3
| [[File:Katsushika Hokusai, tempesta sotto la vetta, dalla serie delle 36 vedute del monte fuji, 1831 ca.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Ukkomyrsky Piälimäzen al
| ''Sanka hakuu''
|-
| align=&quot;center&quot; |4
| [[File:冨嶽三十六景 深川万年橋下-Under the Mannen Bridge at Fukagawa (Fukagawa Mannenbashi shita), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141017.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Fukagavas
| ''Fukagawa Mannen-bashi shita''
|-
| align=&quot;center&quot; |5
| [[File:冨嶽三十六景 東都駿台-Surugadai in Edo (Tōto Sundai), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP140999.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Sundai, Edo
| ''Tōto Sundai''
|-
| align=&quot;center&quot; |6
| [[File:The coast of seven leages in Kamakura.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| ''Aojamas''
| ''Aoyama Enza-no-matsu''
|-
| align=&quot;center&quot; |7
| [[File:冨嶽三十六景 武州千住-Senju in Musashi Province (Bushū Senju), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141087.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Musašin piiris
| ''Bushū Senju''
|-
| align=&quot;center&quot; |8
| [[File:冨嶽三十六景 武州玉川-Fuji—The Tama River, Musashi Province, from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP140975.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Tama-jogi Musašin muakunnas
| ''Bushū Tama-gawa''
|-
| align=&quot;center&quot; |9
| [[File:冨嶽三十六景 甲州犬目峠-The Inume Pass in Kai Province (Kōshū Inume tōge), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141045.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Sola Kainuan piiris
| ''Kōshū Inume-tōge''
|-
| align=&quot;center&quot; |10
| [[File:冨嶽三十六景 尾州不二見原-Fujimigahara in Owari Province (Bishū Fujimigahara), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141033.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Kenttä Ovarin piiris
| ''Bishū Fujimigahara''
|-
| align=&quot;center&quot; |11
| [[File:Asakusa Honganji temple in th Eastern capital.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Edos
| ''Tōto Asakusa Hongan-ji''
|-
| align=&quot;center&quot; |12
| [[File:冨嶽三十六景 武陽佃島-Tsukudajima in Musashi Province (Buyō Tsukudajima), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141089.jpg|frameless|center|upright=.9]]
|Tsukudan suari Edos
| ''Buyō Tsukuda-jima''
|-
| align=&quot;center&quot; |13
| [[File:冨嶽三十六景 相州七里浜-Shichirigahama in Sagami Province (Sōshū Shichirigahama), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP140979.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Šičirigahama sagamin piiris
| ''Soshū Shichirigahama ''
|-
| align=&quot;center&quot; |14
| [[File:Umegawa in Sagami province.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Umezava Sagamin piiris (nygözen Ninomiyan, Kanagavan lähäl)
| ''Soshū Umezawa-no-hidari''
|-
| align=&quot;center&quot; |15
| [[File:Kajikazawa in Kai Province (Koshu Kajikazawa).jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Kadžikazava Kainas maakundu
| ''Kōshū Kajikazawa''
|-
| align=&quot;center&quot; |16
| [[File:冨嶽三十六景 甲州三島越-Mishima Pass in Kai Province (Kōshū Mishima goe), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141043.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Mishiman Sola Kainan piiris
| ''Kōshū Mishima-goe''
|-
| align=&quot;center&quot; |17
| [[File:Het Suwa meer in de provincie Shinano Shinshu Suwako (titel op object) 36 gezichten op de berg Fuji (serietitel) Fugaku sanjurokkei (serietitel op object), RP-P-1956-730.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Fudži järven Suwa kačondu (Suwa järvi Šinanon muakunnas)
| ''Shinshū Suwa-ko''
|-
| align=&quot;center&quot; |18
| [[File:冨嶽三十六景 駿州江尻-Ejiri in Suruga Province (Sunshū Ejiri), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP140977.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Ejiri Suruga-provintsas
| ''Sunshū Ejiri''
|-
| align=&quot;center&quot; |19
| [[File:冨嶽三十六景 遠江山中-In the Mountains of Tōtomi Province (Tōtomi sanchū), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP140988.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Totoman piirin mägilöis
| ''Tōtōmi san-chū''
|-
| align=&quot;center&quot; |20
| [[File:冨嶽三十六景 常州牛掘-Ushibori in Hitachi Province (Jōshū Ushibori), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141044.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Ušibori Hitačin piiris (nygöine Itako, Ibaraki)
| ''Jōshū Ushibori''
|-
| align=&quot;center&quot; |21
| [[File:A sketch of the Mitsui shop in Suruga street in Edo.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Mitsui Šop Surugas Edos (nygöine Muromachi, Tokio)
| ''Kōto Suruga-cho Mitsui-mise ryakuzu''
|-
| align=&quot;center&quot; |22
| [[File:Sunset across the Ryogoku bridge from the bank of the Sumida river at Onmagayashi.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Päivänlasku Ryogoku-sildan piäl Ommayagashaspäi (nygöine Kuramae, Taitō, Tokio)
| ''Ommayagashi yori Ryōgoku-bashi yūhi-mi''
|-
| align=&quot;center&quot; |23
| [[File:冨嶽三十六景 五百らかん寺さざゐどう-Sazai Hall at the Temple of the Five Hundred Arhats (Gohyaku Rakanji Sazaidō), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141020.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Sazaido gohyakurakan
| ''Gohyakurakan-ji Sazaidō''
|-
| align=&quot;center&quot; |24
| [[File:Besneeuwde ochtend in Koishikawa-Rijksmuseum AK-MAK-1588.jpeg|frameless|center|upright=.9]]
| Huomeneksel lumisateen jälkeh Koishikavas
| ''Koishikawa yuki no ashita''
|-
| align=&quot;center&quot; |25
| [[File:冨嶽三十六景 下目黒-Lower Meguro (Shimo Meguro), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP140998.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Šimomeguro
| ''Shimomeguro''
|-
| align=&quot;center&quot; |26
| [[File:冨嶽三十六景 隠田の水車-The Waterwheel at Onden (Onden no suisha), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141021.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Vezimylly
| ''Onden no suisha''
|-
| align=&quot;center&quot; |27
| [[File:Enoshima in the Sagami province.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Enoshima sagamin piiris
| ''Soshū Enoshima''
|-
| align=&quot;center&quot; |28
| [[File:冨嶽三十六景 東海道江尻田子の浦略図-Tago Bay near Ejiri on the Tōkaidō (Tōkaidō Ejiri Tago no ura ryaku zu), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141037.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Ejiri Tokaidonan rannal
| ''Tōkaidō Ejiri Tago-no-ura ryakuzu''
|-
| align=&quot;center&quot; |29
| [[File:冨嶽三十六景 東海道吉田-Yoshida on the Tōkaidō (Tōkaidō Yoshida), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141007.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Yoshida Tokaidonan rannal
| ''Tōkaidō Yoshida''
|-
| align=&quot;center&quot; |30
| [[File:冨嶽三十六景 上総の海路-At Sea off Kazusa (Kazusa no kairo), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141056.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Kazusan muakunnan meripolku
| ''Kazusa no kairo''
|-
| align=&quot;center&quot; |31
| [[File:冨嶽三十六景 江戸日本橋-Nihonbashi in Edo (Edo Nihonbashi), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141003.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Nihonbashi Edos
| ''Edo Nihonbashi''
|-
| align=&quot;center&quot; |32
| [[File:冨嶽三十六景 隅田川関屋の里-Sekiya Village on the Sumida River (Sumidagawa Sekiya no sato), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141023.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Sekiän kylä Sumida-joven rannal (nygözen Keisei Sekiän stansien lähäl)
| ''Sumida-gawa Sekiya-no-sato''
|-
| align=&quot;center&quot; |33
| [[File:冨嶽三十六景 登戸浦-Noboto Bay (Noboto no ura), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141022.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Nobotolahti (nygöine Čuo-ku, Čiba)
| ''Noboto-ura''
|-
| align=&quot;center&quot; |34
| [[File:The lake of Hakone in the Segami province.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Hakonen järvi Sagamin muakunnas
| ''Sōshū Hakone-kosui''
|-
| align=&quot;center&quot; |35
| [[File:冨嶽三十六景 甲州三坂水面-Reflection in Lake at Misaka in Kai Province (Kōshū Misaka suimen), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei MET DP141064.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Voimatoi Kainan muakunnas (Kavaguči-järvel)
| ''Kōshū Misaka suimen''
|-
| align=&quot;center&quot; |36
| [[File:冨嶽三十六景 東海道保土ケ谷-Hodogaya on the Tōkaidō (Tōkaidō Hodogaya), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141025.jpg|frameless|center|upright=.9]]
| Hodogaya Tokaidonan rannal
| ''Tōkaidō Hodogaya''
|}
[[Kategourii:Ukiyo-e]]</text>
      <sha1>rioy9i5v7ba6yrj7tqbde3oanmx24xf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kiži (muzei-zapovedniekku)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17496</id>
    <revision>
      <id>52753</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>Uuzi sivu: {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:260px; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px; spacing:3px;&quot; |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:115%; background-color:#b4a76c; color:black; padding:4px;&quot; | Kiži |-  | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; | [[File:Церковь Преображения Господня на острове Кижи вид с вертолёта.jpg|220px]]&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:85%; padding-...</comment>
      <origin>52753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19242" sha1="omi90cs3n1s6le56kro2v63ypjy7syr" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:260px; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px; spacing:3px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:115%; background-color:#b4a76c; color:black; padding:4px;&quot; | Kiži
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; | [[File:Церковь Преображения Господня на острове Кижи вид с вертолёта.jpg|220px]]&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:85%; padding-top:4px; line-height:1.2;&quot;&gt;Nägö vertol'uotaspäi arhitektuuruansamblile&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background-color:#b4a76c; color:black; padding:2px;&quot; | PIÄTIIJOT
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; width:40%;&quot; | Perustandan päivymiäry
| vuvvennu 1966
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Adressi
| Karjalan tazavaldu
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Johtai
| Jelena Viktorovna Bogdanova
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Verkosivusto
| [https://kizhi.karelia.ru kizhi.karelia.ru]
|}

'''Kiži''' on valdivolline histourii-arhitektuuran da etnogruafien muzei-zapovedniekku [[Ven'a|Ven’an Federacien]] [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallas]]. Muzei sai nimen [[Kiži suari|Kiži-suaren]] mugah, kus on muzein ozutteluloin piäoza. Muzein objektat ollah sežo [[Petroskoi|Petroskois]] da erähis [[Karhumäin piiri|Karhumäin piirin]] eländykohtis. Se kuuluu UNESCOn muailman perindökohtih vuvves 1990.

== Histourii ==
Muzein alguhpanijannu oli Ven'an pohjazen puurahitektuuran tutkii da restauroiččii A. V. Opolovnikov, kudai vuvvennu 1951 toi Kižin suarele Oševnevan taloin (ven. ''О́шевнева'') Oševnevon kyläspäi Suurel Klimeckoil suarel. Kul’tuuran valdivollizennu laitoksennu se on olemas vuvves 1966 algajen, ga enzimäzet käyjät oldihvuvvennu 1955. Allusalgajen muzeih kuului Kižin pogostan XVIII—XIX vuozisuan kaksi kirikkyö da kellojallat, kudamat ollah ennevahnazen puuarhitektuuran mustomerkit aijan sydämes. Täl aigua niilöi tävvendetäh Oniegantagavuon eri čuppuloispäi tuovut časounat, taloit, obrazat, karjalazis, ven’alazis da vepsäläzis kylispäi tuovut taloloin vehkehet da huonukset, histouriellizet objektat Oniegantagavuos da Petroskois.

UNESCON azientiedäjien arvostetuloin mugah paikallizien ammattimiehien nerot mustomerkilöin restauroičendas ollah ainavoluaduzet, sendäh vuvves 2020 muzei-zapovedniekan pohjal rubei ruadamah Kogo Ven’an puuhizen arhitektuuran säilytändykeskus.

== Suojeltavu aloveh ==
Muzei-zapovedniekan mualoil on histourii-kul’tuurizen merkičyksen stuatussu.

Valdivollizeh federuallizeh alistukseh kuulujan Kižin luonnonsuojelualoveheh kuuluu Kiži-muzei-zapodevniekan aloveh. Luonnonsuojelualovehen vardoičuskuri on läs samanjyttyine kui kanzallizes puustos. Kaikel luonnonsuojelualovehel on kielletty mečästys, jäiččien da hyöhenien keriändy, suariloile käyndy, kudamis pezoitutah linnut, niilöin pezoitundan loppussah (1. elokuudu), mečänkuivuandumelioraciet, myrkyhimikuattoin käytändy meččy- da muatalohuos, geolougii-ečindyruavot da hyödykaivandahizien nostandu.

Purjehvenehien da toizien ajonevvoloin kullendu on rajoitettu yhtehizen käytändän dorogoih da vezimatkoih. Välly liikundu, marjoin keriämine, kalan suandu da toizii ruadoloi suau ruadua vaiku paikallizile eläjile da ruadajile. Azettua da jiäjä yökse suau vaiku sih niškoi luajittulois kohtis.

== Kul’tuurperindön objektat muzei-zapovedniekas &quot;Kiži&quot; ==

=== Ven'an Oniegantagavuon ozasto ===
Muzei-zapovedniekan piäozutteluozasto, kudai on Kižin suarel, on omistettu Oniegantagavuon ven’alazien perindöllizele kul’tuurale.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Kizhi.Transfiguration Church.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #800080;&quot; | [[Spuasan kirikkö]]
| On nostettu vuvvennu 1714. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi.Intercession Church.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #800080;&quot; | [[Pokrovan kirikkö]]
| On nostettu vuozinnu 1694–1764. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi.The belltower.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #333399;&quot; | [[Kižin pogostan kellojallat]]
| On nostettu vuvvennu 1863–1874 vahnoin lahonnuzien kellojalgoin sijah. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi churches.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #333399;&quot; | [[Kižin pogostan aijat]]
| On nostettu vuvvennu 1800. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi 06-2017 img11 Lazarus Resurrection Church.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #cc0066;&quot; | [[Lazarin kirikkö]]
| On nostettu enne XVI vuozisadua. Tarinan mugah kirikön nosti prepodobnoi inokku Lazari Muromskoi da se rodih tulien Muroman manasterin enzimäzekse salvoksekse. Kirikköс on säilynyh kaksijarussine ikonostuassu, kudamas on 17 XVI–XVIII vuozisuastoin obrazua. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi 06-2017 img12 StMichael Chapel.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Mihail Arhangelan kirikkö]]
| On nostettu XVIII vuozisuan allus. Časounas on säilynyh lagipiälys – &quot;taivahanmuodoine&quot;, kudaman keskikohtas on Hristosan obrazu, a ozis – 12 trapecienmuodozet verrat – ezi-ižät. &quot;Taivahan&quot; randoi myöte on nelli obrazua jevangelistoin simvoloin kuvienke. Ikonostuasan mualavus kuuluu XVII–XVIII vuozisadoih. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi (26).JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Oševnevan taloi]]
| On nostettu vuvvennu 1876 Karhumäin piirin Oševnevon kyläs. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke. Kaššali-muodoine taloi, kudamas on kaksi kerrostu gorničanke ylähän, kolmes puoles tostu kerrostu myöte on galerei-galdari. Talois on nelli eri pertii da viijes, varustamatoi kletti, kolme kezähuonustu da talohuspiha levon al. Kogonaine tila on läs 2,5 tuhattu m³. Taloin kuavu on läs nellikkömuodoine.
|-

| [[File:ВЕТРЯНАЯ МЕЛЬНИЦА. МУЗЕЙ-ЗАПОВЕДНИК &quot;КИЖИ&quot;.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Bikaninan melliččy]]
| On nostettu XX vuozisuan allus Karhumäin piiri Volkostrov-kyläs. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;


Ližäkse ozaston puuhizen arhitektuuran mustomerkinny ollah aittu Vorobji-kyläspäi, aittu Vegoruksan kyläspäi, Meškovan aittu Južnii dvor -kyläspäi (Oševnevan muakondu), Sudjinan aittu Lipovici-kyläspäi (Oševnevan muakondu), kyly Mižostrovan kyläspäi (Oševnevan muakondu), kyly Ust’-Jandoma -kyläspäi (Jelizarovien taloin luo), Jelizarovan taloi Seredka-kyläspäi, Sergejevan taloi Logmoručei-kyläspäi, Ščepinan taloi Ščepino-kyläspäi, sepän paja Suisarispäi, vezimelliččy Kuivuselläspäi, riihi Koivuselläspäi.

=== Vasiljevon ozasto ===
Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Kižin suarel Vasiljevo-kyläs, se on Oniegantagavuon kylän XIX vuozisuan lopun — XX vuozisuan allun rekonstrukcii.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Часовня Успения Богородицы в деревне Васильево на острове Кижи.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Uspen'n'an časounu]]
| On nostettu XVII vuozisuan lopus – XVIII vuozisuan toizel puoliškol. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Дом Сергеевых (деревянный) из д. Липовицы 01.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Sergejevien taloi Lipovici-kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus Karhumäin piirin Lipovici-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Дом Сергина из д. Мунозеро.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Serginan taloi Munjärvespäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan toizel puoliškol Karhumäin piirin Munjärven kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;


Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuuran mustomerkit: Abramovan aittu Velikaja Niva -kyläspäi, Kuznecovan aittu Pegrema-kyläspäi, Vasiljevan taloi, Kondratjevan taloi Verhn’aja Putka -kyläspäi.

=== Jamka-ozasto ===
Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Kižin suarel Jamka-kyläs, on Oniegantagavuon kylän rekonstrukcii.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Kizhi 06-2017 img27 Voroniy Ostrov Windmill.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Melliččy Voronii ostrov -kyläspäi]]
| On nostettu vuozinnu 1930 Karhumäin piirin Voronii ostrov -kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Дом детского музейного центра.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Ananjevan taloi Krasnaja Sel’ga -kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus Karhumäin piirin Krasnaja Sel’ga -kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuuran mustomerkit: Pedrun da Puavilan časounu Berežnaja-kyläspäi (vuozisuan XVIII algu — vuozisuan XIX loppu), Käzitäluajitun obrazan časounu Vigovo-kyläspäi (XVII vuozisuan loppu — XVIII vuozisuan loppu), aittu (Pert’akovan taloin luo), aittu Lipovici-kyläspäi (Vičurinan taloin luo), aittu viel Mižostrov-kyläspäi, Ber’ozkinan taloi Krasnaja sel’ga -kyläspäi, Vičurinan taloi Vigovo-kyläspäi, Levičevan taloi Ust’-Jandoma -kyläspäi, Mošnikovan taloi, Nikonovan taloi Lipovici-kyläspäi, Pert’akovan taloi Ust’-Jandoma -kyläspäi, Ponomar’ovan taloi Man’šino-kyläspäi, kon’ušši, kumardusristu Hašezero-kyläspäi, sepän paja Južnii dvor -kyläspäi, riihi Lipovici-kyläspäi.

=== Priäžän karjalazet -ozasto ===
Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau Karjalan suven Priäžän piirin liygiläzien kul’tuurua.
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Дом Яковлева 01.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Jakovlevan taloi Kleššoilan kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus Karjalan Priäžän piirin Kleššoilan kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Поклонный крест из деревни Чуйнаволок 4.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Kumardusristu Čuiniemen kyläspäi]]
| On nostettu vuvvennu 1763 Karjalan Priäžän piirin Čuiniemen kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Амбар из деревни Коккойла.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Aittu Kokkoilan kyläspäi]]
| On nostettu Karjalan Priäžän piirin Kokkoilan kyläs vuvvennu 1763. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Ždanovan aittu Pelduozespäi, aittu Niiniselläspäi, riihi Lamminselläspäi, riihi Seppävaaraspäi.

== Vienankarjalazet -ozasto ==

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau Karjalan pohjazien piirilöin kul'tuurua.

&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Ветряная мельница в северной части о.Кижи.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Melliččy Gafostrov-kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan toizel puoliškol Karjalan Mujejärven piirin Gafostrov-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuuluu puuhizen arhitektuaran mustomerki – riihi Gafostrov-kyläspäi.
=== Vepsäläzet-ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau vepsäläzien kylien kul'tuurua. Ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Bel'ajevan aittu Metvejevanselläspäi, aittu Seppävuaraspäi, Foškinan kyly Kaskez-kyläspäi.

=== Puudogan ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau vähäluguzien Puudogan kylien kul'tuurua. Ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Belošejevan aittu Belošejeva-kyläspäi, Grišinan aittu Kubovskaja-kyläspäi, Pahomovan aittu Ostrov-Zarečje -kyläspäi, Bel'ajevan taloi Kubovskaja-kyläspäi, Butinan taloi P'alozero-kyläspäi, Potaševan taloi P'al'ma-kyläspäi.

=== Kondupohjan ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau karjalazien da vepsäläzien kylien kul'tuurua.

&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuvat
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Часовня Трёх Святителей из д. Кавгора.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Spuasan časounu Kavgora-kyläspäi]]
| On nostettu XVIII vuozisuan toizel puoliškol – XIX vuozisuan enzimäzel puoliškol Karjalan Kondupohjan piirin Kavgora-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Ždanovan aittu Šoutjärvespäi, Sem'onovan aittu Harakkumäin kyläspäi.

=== Kižskoje ožerelje -ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Kižin suaren ymbäristöl, rinnal olijoil suariloil Bol'še Kilemeckoje, Volkostrov, Jeglov da Oniegantagavuon nimen mannerozal.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuvat
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Часовня во имя апостолов Петра и Павла (конец XVII - начало XVIII века).jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Pedrun da Puavilan časounu Nasonovščina-kyläs]]
| On nostettu XVII vuozisuan lopus – XVIII vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Nasonovščina-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Корба Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Jumaldoman časounu Korba-kyläs]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Korba-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Воробьи Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Kirikan da Iulitan časounu Vorobji-kyläs]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Vorobji-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Подъельники Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Paraskeva Piätteniččän da Varlaam Hutinskoin časounu Podjel’niki-kyläs]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Podjel’niki-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Еглово Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Časounu Jumaldoman obrazan nimeh Jeglovos]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Jeglovo-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Markovan taloi Mal'kovo-kyläs, Serih-taloi Dudnikovo-kyläs, tuulimelliččy Tolvujan kyläspäi Seredka-kyläs.

=== Petroskoin ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Petroskoin histouriellizes ozas &quot;Vahnu linnu&quot;, sitä ruvettih luadimah vuozinnu 1970 sie, linnan keksukses.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuvat
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Petrozavodsk 06-2017 img41 Old Town.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Duuhan kirikkö]]
| On nostettu vuvvennu 1894 Petroskois Gubernien zemstvon bol'ničan tyveh. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Админ.здание музея кижи.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Ammattiopisto]]
| XVIII vuozisuan mustomerki. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke. Vuozis 2010 algajen sie on Kiži-muzein hallindo.
|-

| [[File:МузейКижи.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Ammattiopiston pajat]]
| On nostettu vuvvennu 1913. Vuvvennu 2006 taloi annettih muzei-zapovedniekale &quot;Kiži&quot;.
|-

| [[File:Корпус больничный губернской земской больницы 1.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Gubernien zemstvon bol’ničan korpussu]]
| On nostettu XIX vuozisuan toizel puoliškol. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke. Taloi on annettu muzei-zapovedniekale &quot;Kiži&quot;.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Lazarevan taloi (XX vuozisuan algu, nygöi muzein kirjasto), Kučevskoin mečänhoidajan taloi (vuozi 1827), endizen ammattiopiston taloi.

== Palkindot ==

* Medali &quot;Arvoruadolois Karjalan tazavallan hyväkse&quot; (2025).


[[Kategourii:Karjal|K]]
[[Kategourii:Karjalan nähtävykset|K]]</text>
      <sha1>omi90cs3n1s6le56kro2v63ypjy7syr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>52755</id>
      <parentid>52753</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>52755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19299" sha1="0wvzr69201p6oohd3t9nmb70f8fu04y" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:260px; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px; spacing:3px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:115%; background-color:#b4a76c; color:black; padding:4px;&quot; | Kiži
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; | [[File:Церковь Преображения Господня на острове Кижи вид с вертолёта.jpg|220px]]&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:85%; padding-top:4px; line-height:1.2;&quot;&gt;Nägö vertol'uotaspäi arhitektuuruansamblile&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background-color:#b4a76c; color:black; padding:2px;&quot; | Piätiijot
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; width:40%;&quot; | Perustandan päivymiäry
| vuvvennu 1966
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Kohtu
| [[Karjalan tazavaldu]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Johtai
| [[Jelena Viktorovna Bogdanova]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Verkosivusto
| [https://kizhi.karelia.ru kizhi.karelia.ru]
|}

'''Kiži''' on valdivolline histourii-arhitektuuran da etnogruafien muzei-zapovedniekku [[Ven'a|Ven’an Federacien]] [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallas]]. Muzei sai nimen [[Kiži suari|Kiži-suaren]] mugah, kus on muzein ozutteluloin piäoza. Muzein objektat ollah sežo [[Petroskoi|Petroskois]] da erähis [[Karhumäin piiri|Karhumäin piirin]] eländykohtis. Se kuuluu UNESCOn muailman perindökohtih vuvves 1990.

== Histourii ==
Muzein alguhpanijannu oli Ven'an pohjazen puurahitektuuran tutkii da restauroiččii A. V. Opolovnikov, kudai vuvvennu 1951 toi Kižin suarele Oševnevan taloin ([[Ven'an kieli|ven]]. ''О́шевнева'') Oševnevon kyläspäi Suurel Klimeckoil suarel. Kul’tuuran valdivollizennu laitoksennu se on olemas vuvves 1966 algajen, ga enzimäzet käyjät oldihvuvvennu 1955. Allusalgajen muzeih kuului [[Kiži|Kižin pogostan]] XVIII—XIX vuozisuan kaksi kirikkyö da kellojallat, kudamat ollah ennevahnazen puuarhitektuuran mustomerkit aijan sydämes. Täl aigua niilöi tävvendetäh Oniegantagavuon eri čuppuloispäi tuovut časounat, taloit, obrazat, karjalazis, ven’alazis da vepsäläzis kylispäi tuovut taloloin vehkehet da huonukset, histouriellizet objektat Oniegantagavuos da [[Petroskoi|Petroskois]].

UNESCON azientiedäjien arvostetuloin mugah paikallizien ammattimiehien nerot mustomerkilöin restauroičendas ollah ainavoluaduzet, sendäh vuvves 2020 muzei-zapovedniekan pohjal rubei ruadamah Kogo [[Ven'a|Ven’an]] puuhizen arhitektuuran säilytändykeskus.

== Suojeltavu aloveh ==
Muzei-zapovedniekan mualoil on histourii-kul’tuurizen merkičyksen stuatussu.

Valdivollizeh federuallizeh alistukseh kuulujan Kižin luonnonsuojelualoveheh kuuluu Kiži-muzei-zapodevniekan aloveh. Luonnonsuojelualovehen vardoičuskuri on läs samanjyttyine kui kanzallizes puustos. Kaikel luonnonsuojelualovehel on kielletty mečästys, jäiččien da hyöhenien keriändy, suariloile käyndy, kudamis pezoitutah linnut, niilöin pezoitundan loppussah (1. elokuudu), mečänkuivuandumelioraciet, myrkyhimikuattoin käytändy meččy- da muatalohuos, geolougii-ečindyruavot da hyödykaivandahizien nostandu.

Purjehvenehien da toizien ajonevvoloin kullendu on rajoitettu yhtehizen käytändän dorogoih da vezimatkoih. Välly liikundu, marjoin keriämine, kalan suandu da toizii ruadoloi suau ruadua vaiku paikallizile eläjile da ruadajile. Azettua da jiäjä yökse suau vaiku sih niškoi luajittulois kohtis.

== Kul’tuurperindön objektat muzei-zapovedniekas &quot;Kiži&quot; ==

=== Ven'an Oniegantagavuon ozasto ===
Muzei-zapovedniekan piäozutteluozasto, kudai on Kižin suarel, on omistettu Oniegantagavuon ven’alazien perindöllizele kul’tuurale.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Kizhi.Transfiguration Church.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #800080;&quot; | [[Spuasan kirikkö]]
| On nostettu vuvvennu 1714. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi.Intercession Church.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #800080;&quot; | [[Pokrovan kirikkö]]
| On nostettu vuozinnu 1694–1764. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi.The belltower.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #333399;&quot; | [[Kižin pogostan kellojallat]]
| On nostettu vuvvennu 1863–1874 vahnoin lahonnuzien kellojalgoin sijah. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi churches.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #333399;&quot; | [[Kižin pogostan aijat]]
| On nostettu vuvvennu 1800. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi 06-2017 img11 Lazarus Resurrection Church.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #cc0066;&quot; | [[Lazarin kirikkö]]
| On nostettu enne XVI vuozisadua. Tarinan mugah kirikön nosti prepodobnoi inokku Lazari Muromskoi da se rodih tulien Muroman manasterin enzimäzekse salvoksekse. Kirikköс on säilynyh kaksijarussine ikonostuassu, kudamas on 17 XVI–XVIII vuozisuastoin obrazua. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi 06-2017 img12 StMichael Chapel.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Mihail Arhangelan kirikkö]]
| On nostettu XVIII vuozisuan allus. Časounas on säilynyh lagipiälys – &quot;taivahanmuodoine&quot;, kudaman keskikohtas on Hristosan obrazu, a ozis – 12 trapecienmuodozet verrat – ezi-ižät. &quot;Taivahan&quot; randoi myöte on nelli obrazua jevangelistoin simvoloin kuvienke. Ikonostuasan mualavus kuuluu XVII–XVIII vuozisadoih. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi (26).JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Oševnevan taloi]]
| On nostettu vuvvennu 1876 Karhumäin piirin Oševnevon kyläs. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke. Kaššali-muodoine taloi, kudamas on kaksi kerrostu gorničanke ylähän, kolmes puoles tostu kerrostu myöte on galerei-galdari. Talois on nelli eri pertii da viijes, varustamatoi kletti, kolme kezähuonustu da talohuspiha levon al. Kogonaine tila on läs 2,5 tuhattu m³. Taloin kuavu on läs nellikkömuodoine.
|-

| [[File:ВЕТРЯНАЯ МЕЛЬНИЦА. МУЗЕЙ-ЗАПОВЕДНИК &quot;КИЖИ&quot;.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Bikaninan melliččy]]
| On nostettu XX vuozisuan allus Karhumäin piiri Volkostrov-kyläs. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;


Ližäkse ozaston puuhizen arhitektuuran mustomerkinny ollah aittu Vorobji-kyläspäi, aittu Vegoruksan kyläspäi, Meškovan aittu Južnii dvor -kyläspäi (Oševnevan muakondu), Sudjinan aittu Lipovici-kyläspäi (Oševnevan muakondu), kyly Mižostrovan kyläspäi (Oševnevan muakondu), kyly Ust’-Jandoma -kyläspäi (Jelizarovien taloin luo), Jelizarovan taloi Seredka-kyläspäi, Sergejevan taloi Logmoručei-kyläspäi, Ščepinan taloi Ščepino-kyläspäi, sepän paja Suisarispäi, vezimelliččy Kuivuselläspäi, riihi Koivuselläspäi.

=== Vasiljevon ozasto ===
Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Kižin suarel Vasiljevo-kyläs, se on Oniegantagavuon kylän XIX vuozisuan lopun — XX vuozisuan allun rekonstrukcii.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Часовня Успения Богородицы в деревне Васильево на острове Кижи.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Uspen'n'an časounu]]
| On nostettu XVII vuozisuan lopus – XVIII vuozisuan toizel puoliškol. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Дом Сергеевых (деревянный) из д. Липовицы 01.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Sergejevien taloi Lipovici-kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus Karhumäin piirin Lipovici-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Дом Сергина из д. Мунозеро.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Serginan taloi Munjärvespäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan toizel puoliškol Karhumäin piirin Munjärven kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;


Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuuran mustomerkit: Abramovan aittu Velikaja Niva -kyläspäi, Kuznecovan aittu Pegrema-kyläspäi, Vasiljevan taloi, Kondratjevan taloi Verhn’aja Putka -kyläspäi.

=== Jamka-ozasto ===
Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Kižin suarel Jamka-kyläs, on Oniegantagavuon kylän rekonstrukcii.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Kizhi 06-2017 img27 Voroniy Ostrov Windmill.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Melliččy Voronii ostrov -kyläspäi]]
| On nostettu vuozinnu 1930 Karhumäin piirin Voronii ostrov -kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Дом детского музейного центра.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Ananjevan taloi Krasnaja Sel’ga -kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus Karhumäin piirin Krasnaja Sel’ga -kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuuran mustomerkit: Pedrun da Puavilan časounu Berežnaja-kyläspäi (vuozisuan XVIII algu — vuozisuan XIX loppu), Käzitäluajitun obrazan časounu Vigovo-kyläspäi (XVII vuozisuan loppu — XVIII vuozisuan loppu), aittu (Pert’akovan taloin luo), aittu Lipovici-kyläspäi (Vičurinan taloin luo), aittu viel Mižostrov-kyläspäi, Ber’ozkinan taloi Krasnaja sel’ga -kyläspäi, Vičurinan taloi Vigovo-kyläspäi, Levičevan taloi Ust’-Jandoma -kyläspäi, Mošnikovan taloi, Nikonovan taloi Lipovici-kyläspäi, Pert’akovan taloi Ust’-Jandoma -kyläspäi, Ponomar’ovan taloi Man’šino-kyläspäi, kon’ušši, kumardusristu Hašezero-kyläspäi, sepän paja Južnii dvor -kyläspäi, riihi Lipovici-kyläspäi.

=== Priäžän karjalazet -ozasto ===
Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau Karjalan suven Priäžän piirin liygiläzien kul’tuurua.
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Дом Яковлева 01.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Jakovlevan taloi Kleššoilan kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus Karjalan Priäžän piirin Kleššoilan kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Поклонный крест из деревни Чуйнаволок 4.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Kumardusristu Čuiniemen kyläspäi]]
| On nostettu vuvvennu 1763 Karjalan Priäžän piirin Čuiniemen kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Амбар из деревни Коккойла.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Aittu Kokkoilan kyläspäi]]
| On nostettu Karjalan Priäžän piirin Kokkoilan kyläs vuvvennu 1763. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Ždanovan aittu Pelduozespäi, aittu Niiniselläspäi, riihi Lamminselläspäi, riihi Seppävaaraspäi.

== Vienankarjalazet -ozasto ==

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau Karjalan pohjazien piirilöin kul'tuurua.

&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Ветряная мельница в северной части о.Кижи.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Melliččy Gafostrov-kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan toizel puoliškol Karjalan Mujejärven piirin Gafostrov-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuuluu puuhizen arhitektuaran mustomerki – riihi Gafostrov-kyläspäi.
=== Vepsäläzet-ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau vepsäläzien kylien kul'tuurua. Ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Bel'ajevan aittu Metvejevanselläspäi, aittu Seppävuaraspäi, Foškinan kyly Kaskez-kyläspäi.

=== Puudogan ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau vähäluguzien Puudogan kylien kul'tuurua. Ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Belošejevan aittu Belošejeva-kyläspäi, Grišinan aittu Kubovskaja-kyläspäi, Pahomovan aittu Ostrov-Zarečje -kyläspäi, Bel'ajevan taloi Kubovskaja-kyläspäi, Butinan taloi P'alozero-kyläspäi, Potaševan taloi P'al'ma-kyläspäi.

=== Kondupohjan ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau karjalazien da vepsäläzien kylien kul'tuurua.

&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuvat
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Часовня Трёх Святителей из д. Кавгора.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Spuasan časounu Kavgora-kyläspäi]]
| On nostettu XVIII vuozisuan toizel puoliškol – XIX vuozisuan enzimäzel puoliškol Karjalan Kondupohjan piirin Kavgora-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Ždanovan aittu Šoutjärvespäi, Sem'onovan aittu Harakkumäin kyläspäi.

=== Kižskoje ožerelje -ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Kižin suaren ymbäristöl, rinnal olijoil suariloil Bol'še Kilemeckoje, Volkostrov, Jeglov da Oniegantagavuon nimen mannerozal.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuvat
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Часовня во имя апостолов Петра и Павла (конец XVII - начало XVIII века).jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Pedrun da Puavilan časounu Nasonovščina-kyläs]]
| On nostettu XVII vuozisuan lopus – XVIII vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Nasonovščina-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Корба Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Jumaldoman časounu Korba-kyläs]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Korba-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Воробьи Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Kirikan da Iulitan časounu Vorobji-kyläs]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Vorobji-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Подъельники Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Paraskeva Piätteniččän da Varlaam Hutinskoin časounu Podjel’niki-kyläs]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Podjel’niki-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Еглово Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Časounu Jumaldoman obrazan nimeh Jeglovos]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Jeglovo-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Markovan taloi Mal'kovo-kyläs, Serih-taloi Dudnikovo-kyläs, tuulimelliččy Tolvujan kyläspäi Seredka-kyläs.

=== Petroskoin ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Petroskoin histouriellizes ozas &quot;Vahnu linnu&quot;, sitä ruvettih luadimah vuozinnu 1970 sie, linnan keksukses.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuvat
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Petrozavodsk 06-2017 img41 Old Town.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Duuhan kirikkö]]
| On nostettu vuvvennu 1894 Petroskois Gubernien zemstvon bol'ničan tyveh. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Админ.здание музея кижи.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Ammattiopisto]]
| XVIII vuozisuan mustomerki. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke. Vuozis 2010 algajen sie on Kiži-muzein hallindo.
|-

| [[File:МузейКижи.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Ammattiopiston pajat]]
| On nostettu vuvvennu 1913. Vuvvennu 2006 taloi annettih muzei-zapovedniekale &quot;Kiži&quot;.
|-

| [[File:Корпус больничный губернской земской больницы 1.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Gubernien zemstvon bol’ničan korpussu]]
| On nostettu XIX vuozisuan toizel puoliškol. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke. Taloi on annettu muzei-zapovedniekale &quot;Kiži&quot;.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Lazarevan taloi (XX vuozisuan algu, nygöi muzein kirjasto), Kučevskoin mečänhoidajan taloi (vuozi 1827), endizen ammattiopiston taloi.

== Palkindot ==

* Medali &quot;Arvoruadolois Karjalan tazavallan hyväkse&quot; (2025).


[[Kategourii:Karjal|K]]
[[Kategourii:Karjalan nähtävykset|K]]</text>
      <sha1>0wvzr69201p6oohd3t9nmb70f8fu04y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>52758</id>
      <parentid>52755</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <origin>52758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19321" sha1="4gcl15wzkgeyhlj2pfpwdd54z73gbmg" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:260px; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px; spacing:3px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:115%; background-color:#b4a76c; color:black; padding:4px;&quot; | Kiži
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; | [[File:Церковь Преображения Господня на острове Кижи вид с вертолёта.jpg|220px]]&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:85%; padding-top:4px; line-height:1.2;&quot;&gt;Nägö vertol'uotaspäi arhitektuuruansamblile&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background-color:#b4a76c; color:black; padding:2px;&quot; | Piätiijot
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; width:40%;&quot; | Perustandan päivymiäry
| vuvvennu 1966
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Kohtu
| [[Karjalan tazavaldu]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Johtai
| [[Jelena Viktorovna Bogdanova]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Verkosivusto
| [https://kizhi.karelia.ru kizhi.karelia.ru]
|}

'''Kiži''' on valdivolline histourii-arhitektuuran da etnogruafien muzei-zapovedniekku [[Ven'a|Ven’an Federacien]] [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallas]]. Muzei sai nimen [[Kiži suari|Kiži-suaren]] mugah, kus on muzein ozutteluloin piäoza. Muzein objektat ollah sežo [[Petroskoi|Petroskois]] da erähis [[Karhumäin piiri|Karhumäin piirin]] eländykohtis. Se kuuluu UNESCOn muailman perindökohtih vuvves 1990.

== Histourii ==
Muzein alguhpanijannu oli Ven'an pohjazen puurahitektuuran tutkii da restauroiččii A. V. Opolovnikov, kudai vuvvennu 1951 toi Kižin suarele Oševnevan taloin ([[Ven'an kieli|ven]]. ''О́шевнева'') Oševnevon kyläspäi Suurel Klimeckoil suarel. Kul’tuuran valdivollizennu laitoksennu se on olemas vuvves 1966 algajen, ga enzimäzet käyjät oldihvuvvennu 1955. Allusalgajen muzeih kuului [[Kiži|Kižin pogostan]] XVIII—XIX vuozisuan kaksi kirikkyö da kellojallat, kudamat ollah ennevahnazen puuarhitektuuran mustomerkit aijan sydämes. Täl aigua niilöi tävvendetäh Oniegantagavuon eri čuppuloispäi tuovut časounat, taloit, obrazat, karjalazis, ven’alazis da vepsäläzis kylispäi tuovut taloloin vehkehet da huonukset, histouriellizet objektat Oniegantagavuos da [[Petroskoi|Petroskois]].

UNESCON azientiedäjien arvostetuloin mugah paikallizien ammattimiehien nerot mustomerkilöin restauroičendas ollah ainavoluaduzet, sendäh vuvves 2020 muzei-zapovedniekan pohjal rubei ruadamah Kogo [[Ven'a|Ven’an]] puuhizen arhitektuuran säilytändykeskus.

== Suojeltavu aloveh ==
Muzei-zapovedniekan mualoil on histourii-kul’tuurizen merkičyksen stuatussu.

Valdivollizeh federuallizeh alistukseh kuulujan Kižin luonnonsuojelualoveheh kuuluu Kiži-muzei-zapodevniekan aloveh. Luonnonsuojelualovehen vardoičuskuri on läs samanjyttyine kui kanzallizes puustos. Kaikel luonnonsuojelualovehel on kielletty mečästys, jäiččien da hyöhenien keriändy, suariloile käyndy, kudamis pezoitutah linnut, niilöin pezoitundan loppussah (1. elokuudu), mečänkuivuandumelioraciet, myrkyhimikuattoin käytändy meččy- da muatalohuos, geolougii-ečindyruavot da hyödykaivandahizien nostandu.

Purjehvenehien da toizien ajonevvoloin kullendu on rajoitettu yhtehizen käytändän dorogoih da vezimatkoih. Välly liikundu, marjoin keriämine, kalan suandu da toizii ruadoloi suau ruadua vaiku paikallizile eläjile da ruadajile. Azettua da jiäjä yökse suau vaiku sih niškoi luajittulois kohtis.

== Kul’tuurperindön objektat muzei-zapovedniekas &quot;Kiži&quot; ==

=== Ven'an Oniegantagavuon ozasto ===
Muzei-zapovedniekan piäozutteluozasto, kudai on Kižin suarel, on omistettu Oniegantagavuon ven’alazien perindöllizele kul’tuurale.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Kizhi.Transfiguration Church.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #800080;&quot; | [[Spuasan kirikkö]]
| On nostettu vuvvennu 1714. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi.Intercession Church.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #800080;&quot; | [[Pokrovan kirikkö]]
| On nostettu vuozinnu 1694–1764. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi.The belltower.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #333399;&quot; | [[Kižin pogostan kellojallat]]
| On nostettu vuvvennu 1863–1874 vahnoin lahonnuzien kellojalgoin sijah. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi churches.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #333399;&quot; | [[Kižin pogostan aijat]]
| On nostettu vuvvennu 1800. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi 06-2017 img11 Lazarus Resurrection Church.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #cc0066;&quot; | [[Lazarin kirikkö]]
| On nostettu enne XVI vuozisadua. Tarinan mugah kirikön nosti prepodobnoi inokku Lazari Muromskoi da se rodih tulien Muroman manasterin enzimäzekse salvoksekse. Kirikköс on säilynyh kaksijarussine ikonostuassu, kudamas on 17 XVI–XVIII vuozisuastoin obrazua. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi 06-2017 img12 StMichael Chapel.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Mihail Arhangelan kirikkö]]
| On nostettu XVIII vuozisuan allus. Časounas on säilynyh lagipiälys – &quot;taivahanmuodoine&quot;, kudaman keskikohtas on Hristosan obrazu, a ozis – 12 trapecienmuodozet verrat – ezi-ižät. &quot;Taivahan&quot; randoi myöte on nelli obrazua jevangelistoin simvoloin kuvienke. Ikonostuasan mualavus kuuluu XVII–XVIII vuozisadoih. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi (26).JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Oševnevan taloi]]
| On nostettu vuvvennu 1876 Karhumäin piirin Oševnevon kyläs. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke. Kaššali-muodoine taloi, kudamas on kaksi kerrostu gorničanke ylähän, kolmes puoles tostu kerrostu myöte on galerei-galdari. Talois on nelli eri pertii da viijes, varustamatoi kletti, kolme kezähuonustu da talohuspiha levon al. Kogonaine tila on läs 2,5 tuhattu m³. Taloin kuavu on läs nellikkömuodoine.
|-

| [[File:ВЕТРЯНАЯ МЕЛЬНИЦА. МУЗЕЙ-ЗАПОВЕДНИК &quot;КИЖИ&quot;.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Bikaninan melliččy]]
| On nostettu XX vuozisuan allus Karhumäin piiri Volkostrov-kyläs. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;


Ližäkse ozaston puuhizen arhitektuuran mustomerkinny ollah aittu Vorobji-kyläspäi, aittu Vegoruksan kyläspäi, Meškovan aittu Južnii dvor -kyläspäi (Oševnevan muakondu), Sudjinan aittu Lipovici-kyläspäi (Oševnevan muakondu), kyly Mižostrovan kyläspäi (Oševnevan muakondu), kyly Ust’-Jandoma -kyläspäi (Jelizarovien taloin luo), Jelizarovan taloi Seredka-kyläspäi, Sergejevan taloi Logmoručei-kyläspäi, Ščepinan taloi Ščepino-kyläspäi, sepän paja Suisarispäi, vezimelliččy Kuivuselläspäi, riihi Koivuselläspäi.

=== Vasiljevon ozasto ===
Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Kižin suarel Vasiljevo-kyläs, se on Oniegantagavuon kylän XIX vuozisuan lopun — XX vuozisuan allun rekonstrukcii.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Часовня Успения Богородицы в деревне Васильево на острове Кижи.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Uspen'n'an časounu]]
| On nostettu XVII vuozisuan lopus – XVIII vuozisuan toizel puoliškol. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Дом Сергеевых (деревянный) из д. Липовицы 01.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Sergejevien taloi Lipovici-kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus Karhumäin piirin Lipovici-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Дом Сергина из д. Мунозеро.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Serginan taloi Munjärvespäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan toizel puoliškol Karhumäin piirin Munjärven kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;


Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuuran mustomerkit: Abramovan aittu Velikaja Niva -kyläspäi, Kuznecovan aittu Pegrema-kyläspäi, Vasiljevan taloi, Kondratjevan taloi Verhn’aja Putka -kyläspäi.

=== Jamka-ozasto ===
Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Kižin suarel Jamka-kyläs, on Oniegantagavuon kylän rekonstrukcii.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Kizhi 06-2017 img27 Voroniy Ostrov Windmill.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Melliččy Voronii ostrov -kyläspäi]]
| On nostettu vuozinnu 1930 Karhumäin piirin Voronii ostrov -kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Дом детского музейного центра.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Ananjevan taloi Krasnaja Sel’ga -kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus Karhumäin piirin Krasnaja Sel’ga -kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuuran mustomerkit: Pedrun da Puavilan časounu Berežnaja-kyläspäi (vuozisuan XVIII algu — vuozisuan XIX loppu), Käzitäluajitun obrazan časounu Vigovo-kyläspäi (XVII vuozisuan loppu — XVIII vuozisuan loppu), aittu (Pert’akovan taloin luo), aittu Lipovici-kyläspäi (Vičurinan taloin luo), aittu viel Mižostrov-kyläspäi, Ber’ozkinan taloi Krasnaja sel’ga -kyläspäi, Vičurinan taloi Vigovo-kyläspäi, Levičevan taloi Ust’-Jandoma -kyläspäi, Mošnikovan taloi, Nikonovan taloi Lipovici-kyläspäi, Pert’akovan taloi Ust’-Jandoma -kyläspäi, Ponomar’ovan taloi Man’šino-kyläspäi, kon’ušši, kumardusristu Hašezero-kyläspäi, sepän paja Južnii dvor -kyläspäi, riihi Lipovici-kyläspäi.

=== Priäžän karjalazet -ozasto ===
Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau Karjalan suven Priäžän piirin liygiläzien kul’tuurua.
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Дом Яковлева 01.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Jakovlevan taloi Kleššoilan kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus Karjalan Priäžän piirin Kleššoilan kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Поклонный крест из деревни Чуйнаволок 4.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Kumardusristu Čuiniemen kyläspäi]]
| On nostettu vuvvennu 1763 Karjalan Priäžän piirin Čuiniemen kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Амбар из деревни Коккойла.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Aittu Kokkoilan kyläspäi]]
| On nostettu Karjalan Priäžän piirin Kokkoilan kyläs vuvvennu 1763. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Ždanovan aittu Pelduozespäi, aittu Niiniselläspäi, riihi Lamminselläspäi, riihi Seppävaaraspäi.

== Vienankarjalazet -ozasto ==

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau Karjalan pohjazien piirilöin kul'tuurua.

&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Ветряная мельница в северной части о.Кижи.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Melliččy Gafostrov-kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan toizel puoliškol Karjalan Mujejärven piirin Gafostrov-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuuluu puuhizen arhitektuaran mustomerki – riihi Gafostrov-kyläspäi.
=== Vepsäläzet-ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau vepsäläzien kylien kul'tuurua. Ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Bel'ajevan aittu Metvejevanselläspäi, aittu Seppävuaraspäi, Foškinan kyly Kaskez-kyläspäi.

=== Puudogan ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau vähäluguzien Puudogan kylien kul'tuurua. Ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Belošejevan aittu Belošejeva-kyläspäi, Grišinan aittu Kubovskaja-kyläspäi, Pahomovan aittu Ostrov-Zarečje -kyläspäi, Bel'ajevan taloi Kubovskaja-kyläspäi, Butinan taloi P'alozero-kyläspäi, Potaševan taloi P'al'ma-kyläspäi.

=== Kondupohjan ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau karjalazien da vepsäläzien kylien kul'tuurua.

&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuvat
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Часовня Трёх Святителей из д. Кавгора.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Spuasan časounu Kavgora-kyläspäi]]
| On nostettu XVIII vuozisuan toizel puoliškol – XIX vuozisuan enzimäzel puoliškol Karjalan Kondupohjan piirin Kavgora-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Ždanovan aittu Šoutjärvespäi, Sem'onovan aittu Harakkumäin kyläspäi.

=== Kižskoje ožerelje -ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Kižin suaren ymbäristöl, rinnal olijoil suariloil Bol'še Kilemeckoje, Volkostrov, Jeglov da Oniegantagavuon nimen mannerozal.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuvat
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Часовня во имя апостолов Петра и Павла (конец XVII - начало XVIII века).jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Pedrun da Puavilan časounu Nasonovščina-kyläs]]
| On nostettu XVII vuozisuan lopus – XVIII vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Nasonovščina-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Корба Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Jumaldoman časounu Korba-kyläs]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Korba-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Воробьи Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Kirikan da Iulitan časounu Vorobji-kyläs]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Vorobji-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Подъельники Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Paraskeva Piätteniččän da Varlaam Hutinskoin časounu Podjel’niki-kyläs]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Podjel’niki-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Еглово Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Časounu Jumaldoman obrazan nimeh Jeglovos]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Jeglovo-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Markovan taloi Mal'kovo-kyläs, Serih-taloi Dudnikovo-kyläs, tuulimelliččy Tolvujan kyläspäi Seredka-kyläs.

=== Petroskoin ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Petroskoin histouriellizes ozas &quot;Vahnu linnu&quot;, sitä ruvettih luadimah vuozinnu 1970 sie, linnan keksukses.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuvat
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Petrozavodsk 06-2017 img41 Old Town.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Duuhan kirikkö]]
| On nostettu vuvvennu 1894 Petroskois Gubernien zemstvon bol'ničan tyveh. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Админ.здание музея кижи.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Ammattiopisto]]
| XVIII vuozisuan mustomerki. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke. Vuozis 2010 algajen sie on Kiži-muzein hallindo.
|-

| [[File:МузейКижи.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Ammattiopiston pajat]]
| On nostettu vuvvennu 1913. Vuvvennu 2006 taloi annettih muzei-zapovedniekale &quot;Kiži&quot;.
|-

| [[File:Корпус больничный губернской земской больницы 1.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Gubernien zemstvon bol’ničan korpussu]]
| On nostettu XIX vuozisuan toizel puoliškol. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke. Taloi on annettu muzei-zapovedniekale &quot;Kiži&quot;.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Lazarevan taloi (XX vuozisuan algu, nygöi muzein kirjasto), Kučevskoin mečänhoidajan taloi (vuozi 1827), endizen ammattiopiston taloi.

== Palkindot ==

* Medali &quot;Arvoruadolois Karjalan tazavallan hyväkse&quot; (2025).


[[Kategourii:Kiži|*]]
[[Kategourii:Karjal|K]]
[[Kategourii:Karjalan nähtävykset|K]]</text>
      <sha1>4gcl15wzkgeyhlj2pfpwdd54z73gbmg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>52771</id>
      <parentid>52758</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T08:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kul’tuurperindön objektat muzei-zapovedniekas &quot;Kiži&quot; */</comment>
      <origin>52771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19338" sha1="6cfsc0id1w069qz43khx6hgzzmfjla8" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:260px; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px; spacing:3px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:115%; background-color:#b4a76c; color:black; padding:4px;&quot; | Kiži
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; | [[File:Церковь Преображения Господня на острове Кижи вид с вертолёта.jpg|220px]]&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:85%; padding-top:4px; line-height:1.2;&quot;&gt;Nägö vertol'uotaspäi arhitektuuruansamblile&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background-color:#b4a76c; color:black; padding:2px;&quot; | Piätiijot
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; width:40%;&quot; | Perustandan päivymiäry
| vuvvennu 1966
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Kohtu
| [[Karjalan tazavaldu]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Johtai
| [[Jelena Viktorovna Bogdanova]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Verkosivusto
| [https://kizhi.karelia.ru kizhi.karelia.ru]
|}

'''Kiži''' on valdivolline histourii-arhitektuuran da etnogruafien muzei-zapovedniekku [[Ven'a|Ven’an Federacien]] [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallas]]. Muzei sai nimen [[Kiži suari|Kiži-suaren]] mugah, kus on muzein ozutteluloin piäoza. Muzein objektat ollah sežo [[Petroskoi|Petroskois]] da erähis [[Karhumäin piiri|Karhumäin piirin]] eländykohtis. Se kuuluu UNESCOn muailman perindökohtih vuvves 1990.

== Histourii ==
Muzein alguhpanijannu oli Ven'an pohjazen puurahitektuuran tutkii da restauroiččii A. V. Opolovnikov, kudai vuvvennu 1951 toi Kižin suarele Oševnevan taloin ([[Ven'an kieli|ven]]. ''О́шевнева'') Oševnevon kyläspäi Suurel Klimeckoil suarel. Kul’tuuran valdivollizennu laitoksennu se on olemas vuvves 1966 algajen, ga enzimäzet käyjät oldihvuvvennu 1955. Allusalgajen muzeih kuului [[Kiži|Kižin pogostan]] XVIII—XIX vuozisuan kaksi kirikkyö da kellojallat, kudamat ollah ennevahnazen puuarhitektuuran mustomerkit aijan sydämes. Täl aigua niilöi tävvendetäh Oniegantagavuon eri čuppuloispäi tuovut časounat, taloit, obrazat, karjalazis, ven’alazis da vepsäläzis kylispäi tuovut taloloin vehkehet da huonukset, histouriellizet objektat Oniegantagavuos da [[Petroskoi|Petroskois]].

UNESCON azientiedäjien arvostetuloin mugah paikallizien ammattimiehien nerot mustomerkilöin restauroičendas ollah ainavoluaduzet, sendäh vuvves 2020 muzei-zapovedniekan pohjal rubei ruadamah Kogo [[Ven'a|Ven’an]] puuhizen arhitektuuran säilytändykeskus.

== Suojeltavu aloveh ==
Muzei-zapovedniekan mualoil on histourii-kul’tuurizen merkičyksen stuatussu.

Valdivollizeh federuallizeh alistukseh kuulujan Kižin luonnonsuojelualoveheh kuuluu Kiži-muzei-zapodevniekan aloveh. Luonnonsuojelualovehen vardoičuskuri on läs samanjyttyine kui kanzallizes puustos. Kaikel luonnonsuojelualovehel on kielletty mečästys, jäiččien da hyöhenien keriändy, suariloile käyndy, kudamis pezoitutah linnut, niilöin pezoitundan loppussah (1. elokuudu), mečänkuivuandumelioraciet, myrkyhimikuattoin käytändy meččy- da muatalohuos, geolougii-ečindyruavot da hyödykaivandahizien nostandu.

Purjehvenehien da toizien ajonevvoloin kullendu on rajoitettu yhtehizen käytändän dorogoih da vezimatkoih. Välly liikundu, marjoin keriämine, kalan suandu da toizii ruadoloi suau ruadua vaiku paikallizile eläjile da ruadajile. Azettua da jiäjä yökse suau vaiku sih niškoi luajittulois kohtis.

== Kul’tuurperindön objektat muzei-zapovedniekas &quot;Kiži&quot; ==

=== Ven'an Oniegantagavuon ozasto ===
Muzei-zapovedniekan piäozutteluozasto, kudai on Kižin suarel, on omistettu Oniegantagavuon ven’alazien perindöllizele kul’tuurale.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Kishi church 2.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #800080;&quot; | [[Spuasan kirikkö Kižin suarel|Spuasan kirikkö]]
| On nostettu vuvvennu 1714. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi.Intercession Church.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #800080;&quot; | [[Pokrovan kirikkö]]
| On nostettu vuozinnu 1694–1764. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi.The belltower.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #333399;&quot; | [[Kižin pogostan kellojallat]]
| On nostettu vuvvennu 1863–1874 vahnoin lahonnuzien kellojalgoin sijah. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi churches.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #333399;&quot; | [[Kižin pogostan aijat]]
| On nostettu vuvvennu 1800. Kuuluu UNESCON Muailman kul'tuurubrindön objektoih &quot;Kižin pogostah&quot;, kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi 06-2017 img11 Lazarus Resurrection Church.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold; color: #cc0066;&quot; | [[Lazarin kirikkö]]
| On nostettu enne XVI vuozisadua. Tarinan mugah kirikön nosti prepodobnoi inokku Lazari Muromskoi da se rodih tulien Muroman manasterin enzimäzekse salvoksekse. Kirikköс on säilynyh kaksijarussine ikonostuassu, kudamas on 17 XVI–XVIII vuozisuastoin obrazua. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi 06-2017 img12 StMichael Chapel.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Mihail Arhangelan kirikkö]]
| On nostettu XVIII vuozisuan allus. Časounas on säilynyh lagipiälys – &quot;taivahanmuodoine&quot;, kudaman keskikohtas on Hristosan obrazu, a ozis – 12 trapecienmuodozet verrat – ezi-ižät. &quot;Taivahan&quot; randoi myöte on nelli obrazua jevangelistoin simvoloin kuvienke. Ikonostuasan mualavus kuuluu XVII–XVIII vuozisadoih. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Kizhi (26).JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Oševnevan taloi]]
| On nostettu vuvvennu 1876 Karhumäin piirin Oševnevon kyläs. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke. Kaššali-muodoine taloi, kudamas on kaksi kerrostu gorničanke ylähän, kolmes puoles tostu kerrostu myöte on galerei-galdari. Talois on nelli eri pertii da viijes, varustamatoi kletti, kolme kezähuonustu da talohuspiha levon al. Kogonaine tila on läs 2,5 tuhattu m³. Taloin kuavu on läs nellikkömuodoine.
|-

| [[File:ВЕТРЯНАЯ МЕЛЬНИЦА. МУЗЕЙ-ЗАПОВЕДНИК &quot;КИЖИ&quot;.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Bikaninan melliččy]]
| On nostettu XX vuozisuan allus Karhumäin piiri Volkostrov-kyläs. Kul'tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;


Ližäkse ozaston puuhizen arhitektuuran mustomerkinny ollah aittu Vorobji-kyläspäi, aittu Vegoruksan kyläspäi, Meškovan aittu Južnii dvor -kyläspäi (Oševnevan muakondu), Sudjinan aittu Lipovici-kyläspäi (Oševnevan muakondu), kyly Mižostrovan kyläspäi (Oševnevan muakondu), kyly Ust’-Jandoma -kyläspäi (Jelizarovien taloin luo), Jelizarovan taloi Seredka-kyläspäi, Sergejevan taloi Logmoručei-kyläspäi, Ščepinan taloi Ščepino-kyläspäi, sepän paja Suisarispäi, vezimelliččy Kuivuselläspäi, riihi Koivuselläspäi.

=== Vasiljevon ozasto ===
Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Kižin suarel Vasiljevo-kyläs, se on Oniegantagavuon kylän XIX vuozisuan lopun — XX vuozisuan allun rekonstrukcii.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Часовня Успения Богородицы в деревне Васильево на острове Кижи.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Uspen'n'an časounu]]
| On nostettu XVII vuozisuan lopus – XVIII vuozisuan toizel puoliškol. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Дом Сергеевых (деревянный) из д. Липовицы 01.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Sergejevien taloi Lipovici-kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus Karhumäin piirin Lipovici-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Дом Сергина из д. Мунозеро.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Serginan taloi Munjärvespäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan toizel puoliškol Karhumäin piirin Munjärven kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;


Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuuran mustomerkit: Abramovan aittu Velikaja Niva -kyläspäi, Kuznecovan aittu Pegrema-kyläspäi, Vasiljevan taloi, Kondratjevan taloi Verhn’aja Putka -kyläspäi.

=== Jamka-ozasto ===
Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Kižin suarel Jamka-kyläs, on Oniegantagavuon kylän rekonstrukcii.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Kizhi 06-2017 img27 Voroniy Ostrov Windmill.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Melliččy Voronii ostrov -kyläspäi]]
| On nostettu vuozinnu 1930 Karhumäin piirin Voronii ostrov -kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Дом детского музейного центра.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Ananjevan taloi Krasnaja Sel’ga -kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus Karhumäin piirin Krasnaja Sel’ga -kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuuran mustomerkit: Pedrun da Puavilan časounu Berežnaja-kyläspäi (vuozisuan XVIII algu — vuozisuan XIX loppu), Käzitäluajitun obrazan časounu Vigovo-kyläspäi (XVII vuozisuan loppu — XVIII vuozisuan loppu), aittu (Pert’akovan taloin luo), aittu Lipovici-kyläspäi (Vičurinan taloin luo), aittu viel Mižostrov-kyläspäi, Ber’ozkinan taloi Krasnaja sel’ga -kyläspäi, Vičurinan taloi Vigovo-kyläspäi, Levičevan taloi Ust’-Jandoma -kyläspäi, Mošnikovan taloi, Nikonovan taloi Lipovici-kyläspäi, Pert’akovan taloi Ust’-Jandoma -kyläspäi, Ponomar’ovan taloi Man’šino-kyläspäi, kon’ušši, kumardusristu Hašezero-kyläspäi, sepän paja Južnii dvor -kyläspäi, riihi Lipovici-kyläspäi.

=== Priäžän karjalazet -ozasto ===
Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau Karjalan suven Priäžän piirin liygiläzien kul’tuurua.
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Дом Яковлева 01.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Jakovlevan taloi Kleššoilan kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus Karjalan Priäžän piirin Kleššoilan kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Поклонный крест из деревни Чуйнаволок 4.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Kumardusristu Čuiniemen kyläspäi]]
| On nostettu vuvvennu 1763 Karjalan Priäžän piirin Čuiniemen kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Амбар из деревни Коккойла.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Aittu Kokkoilan kyläspäi]]
| On nostettu Karjalan Priäžän piirin Kokkoilan kyläs vuvvennu 1763. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Ždanovan aittu Pelduozespäi, aittu Niiniselläspäi, riihi Lamminselläspäi, riihi Seppävaaraspäi.

== Vienankarjalazet -ozasto ==

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau Karjalan pohjazien piirilöin kul'tuurua.

&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuva
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Ветряная мельница в северной части о.Кижи.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Melliččy Gafostrov-kyläspäi]]
| On nostettu XIX vuozisuan toizel puoliškol Karjalan Mujejärven piirin Gafostrov-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuuluu puuhizen arhitektuaran mustomerki – riihi Gafostrov-kyläspäi.
=== Vepsäläzet-ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau vepsäläzien kylien kul'tuurua. Ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Bel'ajevan aittu Metvejevanselläspäi, aittu Seppävuaraspäi, Foškinan kyly Kaskez-kyläspäi.

=== Puudogan ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau vähäluguzien Puudogan kylien kul'tuurua. Ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Belošejevan aittu Belošejeva-kyläspäi, Grišinan aittu Kubovskaja-kyläspäi, Pahomovan aittu Ostrov-Zarečje -kyläspäi, Bel'ajevan taloi Kubovskaja-kyläspäi, Butinan taloi P'alozero-kyläspäi, Potaševan taloi P'al'ma-kyläspäi.

=== Kondupohjan ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto Kižin suarel ozuttau karjalazien da vepsäläzien kylien kul'tuurua.

&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuvat
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Часовня Трёх Святителей из д. Кавгора.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Spuasan časounu Kavgora-kyläspäi]]
| On nostettu XVIII vuozisuan toizel puoliškol – XIX vuozisuan enzimäzel puoliškol Karjalan Kondupohjan piirin Kavgora-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Ždanovan aittu Šoutjärvespäi, Sem'onovan aittu Harakkumäin kyläspäi.

=== Kižskoje ožerelje -ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Kižin suaren ymbäristöl, rinnal olijoil suariloil Bol'še Kilemeckoje, Volkostrov, Jeglov da Oniegantagavuon nimen mannerozal.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuvat
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Часовня во имя апостолов Петра и Павла (конец XVII - начало XVIII века).jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Pedrun da Puavilan časounu Nasonovščina-kyläs]]
| On nostettu XVII vuozisuan lopus – XVIII vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Nasonovščina-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Корба Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Jumaldoman časounu Korba-kyläs]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Korba-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu federuallizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Воробьи Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Kirikan da Iulitan časounu Vorobji-kyläs]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Vorobji-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Подъельники Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Paraskeva Piätteniččän da Varlaam Hutinskoin časounu Podjel’niki-kyläs]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Podjel’niki-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Еглово Карелия.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Časounu Jumaldoman obrazan nimeh Jeglovos]]
| On nostettu XVIII vuozisuan lopus – XIX vuozisuan allus Karjalan Karhumäin piirin Jeglovo-kyläs. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Markovan taloi Mal'kovo-kyläs, Serih-taloi Dudnikovo-kyläs, tuulimelliččy Tolvujan kyläspäi Seredka-kyläs.

=== Petroskoin ozasto ===

Muzei-zapovedniekan ozutteluozasto on Petroskoin histouriellizes ozas &quot;Vahnu linnu&quot;, sitä ruvettih luadimah vuozinnu 1970 sie, linnan keksukses.
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;min-width: 600px; width: auto; font-size: 90%; text-align: left; line-height: 1.3;&quot;
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 120px;&quot; | Kuvat
! style=&quot;white-space: nowrap; width: 150px;&quot; | Mustomerki
! Lyhyt kuvailu
|-

| [[File:Petrozavodsk 06-2017 img41 Old Town.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Duuhan kirikkö]]
| On nostettu vuvvennu 1894 Petroskois Gubernien zemstvon bol'ničan tyveh. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke.
|-

| [[File:Админ.здание музея кижи.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Ammattiopisto]]
| XVIII vuozisuan mustomerki. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke. Vuozis 2010 algajen sie on Kiži-muzein hallindo.
|-

| [[File:МузейКижи.jpg|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Ammattiopiston pajat]]
| On nostettu vuvvennu 1913. Vuvvennu 2006 taloi annettih muzei-zapovedniekale &quot;Kiži&quot;.
|-

| [[File:Корпус больничный губернской земской больницы 1.JPG|120px]]
| style=&quot;font-weight: bold;&quot; | [[Gubernien zemstvon bol’ničan korpussu]]
| On nostettu XIX vuozisuan toizel puoliškol. Kul’tuurubrindön objektu alovehellizen merkičyksenke. Taloi on annettu muzei-zapovedniekale &quot;Kiži&quot;.
|}
&lt;/div&gt;

Ližäkse ozastoh kuulutah puuhizen arhitektuaran mustomerkit: Lazarevan taloi (XX vuozisuan algu, nygöi muzein kirjasto), Kučevskoin mečänhoidajan taloi (vuozi 1827), endizen ammattiopiston taloi.

== Palkindot ==

* Medali &quot;Arvoruadolois Karjalan tazavallan hyväkse&quot; (2025).


[[Kategourii:Kiži|*]]
[[Kategourii:Karjal|K]]
[[Kategourii:Karjalan nähtävykset|K]]</text>
      <sha1>6cfsc0id1w069qz43khx6hgzzmfjla8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagin:Kiži</title>
    <ns>1</ns>
    <id>17497</id>
    <revision>
      <id>52754</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kiži → Kižin pogostu */ uuzi oza</comment>
      <origin>52754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="629" sha1="0lbnkuc6n78p4cqilqscn3ttqbo5dbq" xml:space="preserve">== Kiži → Kižin pogostu ==
Статья привязана интервики конкретно к погосту (Преображенская церковь, Покровская церковь и колокольня). Это лишь малая часть экспозиции острова. Поэтому чтобы не было путаницы не лучше ли ее переименовать? Для всего музея-заповедника уже готова отдельная статья. [[Käyttäi:Miro Tuomi|Miro Tuomi]] ([[Käyttäi pagin:Miro Tuomi|pagin]]) 17. Ligakuuta 2026 kello 15.14 (MSK)</text>
      <sha1>0lbnkuc6n78p4cqilqscn3ttqbo5dbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategourii:Kiži</title>
    <ns>14</ns>
    <id>17498</id>
    <revision>
      <id>52757</id>
      <timestamp>2026-10-17T15:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>On luajittu tyhjy sivu</comment>
      <origin>52757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategourii:Ukiyo-e</title>
    <ns>14</ns>
    <id>17499</id>
    <revision>
      <id>52761</id>
      <timestamp>2026-10-17T15:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>On luajittu tyhjy sivu</comment>
      <origin>52761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>36 kačondua Fudžimägeh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17500</id>
    <redirect title="36 nägöalua Fudjimäile" />
    <revision>
      <id>52765</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>Miro Tuomi muutti sivun nimen [[36 kačondua Fudžimägeh]] nimekse [[36 nägöalua Fudjimäile]]</comment>
      <origin>52765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="92y6yecmi016d0h41bigcjiaivle2u7" xml:space="preserve">#OHJAUS [[36 nägöalua Fudjimäile]]</text>
      <sha1>92y6yecmi016d0h41bigcjiaivle2u7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablonu:Potd/2026-10-18</title>
    <ns>10</ns>
    <id>17501</id>
    <revision>
      <id>52768</id>
      <timestamp>2026-10-17T17:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>283</id>
      </contributor>
      <comment>Uuzi sivu: Grandes Heures Anne de Bretagne Saint Luc.jpg</comment>
      <origin>52768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="hd88lq8lfgywfotb27xkcabph93m8rh" xml:space="preserve">Grandes Heures Anne de Bretagne Saint Luc.jpg</text>
      <sha1>hd88lq8lfgywfotb27xkcabph93m8rh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablonu:Motd/2026-10-18</title>
    <ns>10</ns>
    <id>17502</id>
    <revision>
      <id>52769</id>
      <timestamp>2026-10-17T17:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>283</id>
      </contributor>
      <comment>Uuzi sivu: Handloom.webm</comment>
      <origin>52769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="d25k1us9npo6ak4pxg6awefl5gytstw" xml:space="preserve">Handloom.webm</text>
      <sha1>d25k1us9npo6ak4pxg6awefl5gytstw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spuasan kirikkö Kižin suarel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17503</id>
    <revision>
      <id>52770</id>
      <timestamp>2026-10-18T08:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>Uuzi sivu: {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:260px; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px; spacing:3px;&quot; |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:115%; background-color:#b4a76c; color:black; padding:4px;&quot; | Spuasan kirikkö&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal; color:#444;&quot;&gt;Kižin suarel&lt;/span&gt; |-  | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; | [[File:Kishi church 2.jpg|220px]] |- ! style=&quot;text-align:left; vertical-alig...</comment>
      <origin>52770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7759" sha1="5ewv8tgk7vcna8xhmt7i677di1fv93f" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:260px; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px; spacing:3px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:115%; background-color:#b4a76c; color:black; padding:4px;&quot; | Spuasan kirikkö&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal; color:#444;&quot;&gt;Kižin suarel&lt;/span&gt;
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; | [[File:Kishi church 2.jpg|220px]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; width:35%;&quot; | Mua

| [[File:Flag of Russia.svg|22px]] [[Ven'a]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Sijoittumine
| [[Kiži]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Adressi

| style=&quot;line-height:1.3;&quot; | [[Ven'a]],&lt;br /&gt;[[Karjalan tazavaldu]],&lt;br /&gt;[[Karhumäin piiri]],&lt;br /&gt;[[Kiži]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Konfessii
| [[pravosluavii]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Jeparhii
| Petroskoin da Karjalan jeparhii
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Nostamine
| 1694—1714
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Tilande
| toimii
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Stuatussu

| style=&quot;line-height:1.3;&quot; | Arhitektuuran mustomerki federuallizen merkičyksenke
|}
'''Spuasan kirikkö''' on pravosluavine kirikkö, arhitektuuran mustomerki federuallizen merkičyksenke [[Kiži (muzei-zapovedniekku)|Kiži-muzei-zapovedniekas]] ([[Karjalan tazavaldu]]), kudai kuuluu [[Kiži|Kižin pogostan]] kirikkökompleksah.

== Yleistiijot ==
Kirikkö nostettih vuvvennu 1714 samannimizen vuvvennu 1694 palanuon kupolukirikön kohtah.

Korgevus alustas ristassah piäkupolas on 37 metrii, suurus pluanas on 20,6×29 metrii.

Kuuluu puuhizien kaheksikkomuodozien jarussikirikkölöin joukkoh. Rakendehen pohjannu on kaheksamuodoine salvos — &quot;kaheksikko&quot; — nellän kaksitazozen ližäsalvoksenke, kudamat ollah muailman čurien puolis. Altarin päivännouzun ližäsalvos on viizikulmikon muodoine. Päivänlaskus piäsalvokseh liittyy ei korgei syöndykohtan  (ven.)olo. salvos. Alahazeh kaheksikkoh on jälletysti nostettu vie kaksi pienembiä kaheksikkomuodostu salvostu.

Kirikös on 22 kupolua, kudamat on luajittu jarussiloin mugah ližäsalvoksien da kaheksikkoloin levoloil, niilöin levoloil on vinoliinielöin muodo — muga sanottu &quot;pučči&quot;  (ven.)olo.. Kupoloin muodo da suurus vaihtellahes jarussiloin mugah, mi andau kiriköle omaluaduzen ritmizen kuvan. Syöndykohtas on kolmepuoline levo. Piäzy kirikköh on luajittu konsoliloil kaksipuolizien katettuloin krinčoin vuoh. Krinčoin ylähäine da alahaine ploščadkat on katettu kaksipuolizil levoloil vestettylöis paččahis. Ylähäzien kaheksikkoloin tuvennu ollah alahan olijoin kaheksikkoloin ristai olijat balkat — &quot;siirdonelliköt&quot; — da on eroitettu parzitugiloil.

Kirikön syväinpuolen piäkohtannu on nellijarussihine ikonostuassu, kudamas on 102 obrazua.

Vuvvennu 1990 kirikkö otettih UNESCON Muailman luonnon da kul’tuuruperindön objektoih.

Puuhizen arhitektuutan tutkijoil on moine mieli, ku Kižin Spuasan kirikön ezikirikönny oldih Pokrovan Jumaldoman kirikkö  (ven.)olo., kudai oli Vitegran ujezdas da Pokrovan Jumaldoman kirikkö  (ven.)olo. Arhangelin alovehel.

== Spuasan kirikön restauracien histourii ==
Merkittävimät restauraciiruavot luajittih vuozinnu 1949—1959 arhitektoru Aleksandr Opolovnikovan johtol.

Vuvvennu 1980 azientiedäjät sanottih, ku kirikkö on ezihädätilas, min jälles piätettih salvata se kävyjih niškoi.

Vuozinnu 1980—1983 piettih hädätilavastazii ruadoloi, azetettih syväinpuoline metallukarkassu kirikön mahtonalazen kuadumizen vastustamizekse. Vuozinnu 1999—2001 Piiterin instituuttu ven. ''«Спецпроектреставрация»'' valmisti kirikön kompleksurestauracien projektan.

Spuasan kirikön restauracii algavui vuvvennu 2009. Se piettih liftingan metoudan avul, sen aigah krikön oza riputetah mellurakendehien avul; riputettuu ozua alemba olijat parret otetah iäre, niilöi tutkitah da tarvittajes vaihtetah uuzih.

Oraskuul vuvvennu 2019, restauracien vuoromugazen ozan loppiettuu, otettih iäre raudahizet tuvet. Kirikön luondalas 300-vuodizien histouriellizien lattieloin kaiččemizekse da histourien ozannu säilytettih metallukarkasan alahazen puolen oza, kudai seizoi läs 40 vuottu. Alguperäzinny sai säilyttiä 70 % histouriellistu mustomerkii: ainavoluaduzen parzieloin liečindytehnolougien mugah trattiloin da liitoksien avul, ku sidä sai ruadua, ei vaihtettu kogo partu, a vaihtettih sen oza.

Restauracies käytettäviä tabua lujah kritikuičči akadiemiekku V'ačeslav Orfinskii da kuulužu restauroiččii A. V. Popov.

Talvikuul vuvvennu 2019 kullitettu vestetty ikonostuassu, kudai on 7 metrii korgevuttu da 23,5 metrii piduhuttu, azetettih kirikös jälles 40 vuottu muzei-zapovedniekas ruokos piendiä. Muzein ruadajat ilmoitettih, ku obrazat on azetettu ikonostuasas samas jälletykses, kui se oli XIX vuozisual, avaten uskovazile Pruazniekkoin Äijänpäivän siklan. Moizen sijoittumizen pohjannu roittih ikonostuasan kuavat, kudamat ollah vuozien 1830 da 1867 arhiivudokumentois. On säilytty alguperäzet (XVIII vuozisuan lopun) ikonostuasan puuhizet čomendusrakendehet.

Kymmenes vuvves ammattimiehet rastauriiruittih 742 partu kirikön perustajas 2 550 elementas. Restauracien tärgienny ruavonnu oli ruado 16 puuhizen kupolanke, niilöis vaihtettih 34 tuhattu huabulastuu.

Ilmoitettih, ku kirikkö avatah kävyjih niškoi kezäkuul vuvvennu 2020, a pruazniekalline pyhittämine rodieu 19. elokuudu vuvvennu 2020, ga objektah 23. heinykuudu vuvvennu 2020 käynnyh Ven'an kul'tuuruministerstvan Federuallizen luodehpuolen okrugan alovehellizen hallindon komissii kieldävyi ruadoloin vastahottamizes da luadi aktan monien huomavuksienke.

Kirikön restauracien ruavot loppiettihes kogonah da niilöi hyväksyi Valdivolline komissii ligakuul vuvvennu 2020.

Kävyjih niškoi kirikkö avattih 1. kezäkuudu vuvvennu 2021, pruazniekalline avuandu piettih heinykuun lopus, a pyhittämine — 19. elokuudu, Spuasanpäivänny.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160px&quot;&gt;
File:Kiji2.JPG|Spuasan kirikön kupolat
File:Норвежский лифтинг - panoramio.jpg|Kirikkö restauracien aigah, elokuu vuvvennu 2012
File:Kizhi 06-2017 img01 Transfiguration Church.jpg|Kirikkö restauracien aigah, kezäkuu vuvvennu 2017
File:DSC06593 2021 Кижи, Церковь Преображения Господня.jpg|Restauriiruittu kirikkö vuvvennu 2021
&lt;/gallery&gt;

== Kirjalližus ==

* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 3: Р — Я. — Петрозаводск: ИД &quot;ПетроПресс&quot;, 2011. — С. 249. — 384 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-8430-0127-8&lt;/nowiki&gt;.
* Многоглавые храмы // История русского искусства. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Изд. И. Н. Кнебеля, 1910. — Т. 1: Архитектура. Допетровская эпоха. — С. 434—442. — 508 с.
* ''Ополовников А. В.'' Русское деревянное зодчество. — М., 1986.
* ''Орфинский В. П.'' Деревянное зодчество Карелии. — &lt;abbr&gt;Л.&lt;/abbr&gt;, 1972.
* ''Орфинский В. П.'' реображенская церковь в Кижах и её место в истории русской архитектуры // Актуальные проблемы исследования и спасения уникальных памятников деревянного зодчества России. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1999.

[[Kategourii:Kiži]]
[[Kategourii:Petroskoin da Karjalan jeparhien kiriköt]]</text>
      <sha1>5ewv8tgk7vcna8xhmt7i677di1fv93f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Runo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17504</id>
    <revision>
      <id>52775</id>
      <timestamp>2026-10-18T11:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miro Tuomi</username>
        <id>8600</id>
      </contributor>
      <comment>Uuzi sivu:  '''Runot''' ollah [[Karjalazet|karjalazien]], suomelazien, eestiläzien da toizien [[Baltiekkusuomelaizet kielet|baltiekkumerensuomelazien]] kanzoin eepizet pajot.  Runoloin alguperänny ollah muinazet miifat muailman roindas. Runonpajatanduperindö on enämbäl kehitynnyh karjalazil da suomelazil. Runolois rahvahanrunohuon keriäjy Elias Lönnrot luadi karjal-suomelazen Kalevala-eeposan, runolois sežo on luajittu eestin rahvahan eepossu &quot;Kalevipoeg&quot;.  == Histourii == Muinas-ge...</comment>
      <origin>52775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4081" sha1="bj76ysvzu4xvlwser0ne56krtrfrxuf" xml:space="preserve">
'''Runot''' ollah [[Karjalazet|karjalazien]], suomelazien, eestiläzien da toizien [[Baltiekkusuomelaizet kielet|baltiekkumerensuomelazien]] kanzoin eepizet pajot.

Runoloin alguperänny ollah muinazet miifat muailman roindas. Runonpajatanduperindö on enämbäl kehitynnyh karjalazil da suomelazil. Runolois rahvahanrunohuon keriäjy Elias Lönnrot luadi karjal-suomelazen Kalevala-eeposan, runolois sežo on luajittu eestin rahvahan eepossu &quot;Kalevipoeg&quot;.

== Histourii ==
Muinas-germuanien sanal ''runo'' karjalazet da suomelazet täl aigua sanotah runoloi, ga ennevahnas paganallizen uskon aigah oma merkičys oli maagizil runoloil libo tiedohussanoil, kudamii tiettih da maltettih suomelas-ugrilazet rahvas.

== Eričykset da aihiet ==
Runoloi pajatetah yksi-iänizesti, niilöi voi algua pajonalgai da sit jatkua hora libo net ollah yhten libo vuorotellen kahten pajattajan pajatettavat. Niilöin eričyksenny on kebjei meloudii. Runon muvvonnu on lyhyt kaheksajalgahine horei, rifmattah, ga rikal alliteraciel. Runon ominažuonnu on kvantitativnoi ritmiekku, alliteracii, assonansu, parallelizmat. Runoluad'd'uandan eričyksenny on läs alalline sinounimoin verdailu kahtes rinnal olijas runos, nenga joga tulii runo on aijembazen parafruazannu. Jälgimäine ominažus selgenöy rahvahan pajatandutavas Suomes da Karjalas: pajattai sovittuu dovarišanke pajon s'užietas istavuu vastalpäi, ottau dovarišan käzis da hyö ruvetah pajattamah heilujen edehpäi da tuaksepäi. Joga runon nellänrivin jälgimäzen taktan jälles rodieu avvuttajan vuoro da häi kai runon nellirivii pajattau yksinäh, a sil aigua pajonalgai duumaiččou tulieloi nelli rivilöi. Hyvät runonpajattajat tiettih äijän runuo.

Runolois sanellah muailman luajindas, Jumalois, urholois, ihastellah oman rannan luonduo. Net voijah olla itkuvirret kuolluzis omahizis, armahanke eruomizih nähte. Juondehet ollah kiini muanruadajien eloksentavois da ritualois, sežo arkaistizih kosmogounizih miifoih.

== Runonpajattajat ==
Runonpajattajinnu oldih tavallizet karjalazet, ižoralazat, inkeriläzet, suomelazet muanruadajat. Hyö pajatettih runoloi yhteh iäneh, toiči vuorotellen kahteh iäneh, puaksuh se tapahtui kandelehel libo senjyttyzien soittimien soitandan myödäh.

&quot;Kalevalan&quot; painandas (1835—1849 vuvvet) kiinnostus suomelas-ugrilazeh rahvahanrunohuoh oli kazvanuh, rahvahanrunohuon tutkijat tuttavuttih uuzih runonpajattajih, kudamat pajatettih heile muinazii runoloi.

Tundietut ižoralazet runonpajattajat:

* [[Larin Paraske]]
* [[Ontropo Mel'nikov]]

Karjalazet tundietut runonpajattajat da suarnansanelijat:

* Vaassila Kieleväinen
* [[Ontrei Malinen]] (1777—1855)
* [[Marija Mihejeva]] (1884—1969)
* [[Anastasija Nikiforova]] (1888—1971)
* [[Arhippa Perttunen]]
* [[Mihail Perttunen]] (1815—1899)
* [[Tatjana Perttunen]] (1880—1963)
* [[Petri Šemeikka]]
* [[Iivan Šemeikka]] (1843—1911)
* [[Jevgenija Hämäläinen]] (1882—1959)
* [[Martti Karjalainen]] (1768—1839)

== Kirjalližus ==

* Рунические песни // Большая российская энциклопедия. Том 29. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;, 2015. — С. 37.
* Эпос. — Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890—1907.
* Härkönen, I. Runolaulajia: Vanhan runon viimeinen miespolvi itäsellä suomenäärellä / Рунопевцы: последние исполнители старых рун / Iivo Härkönen. — Helsinki: Otava, 1926. — 159 s.: kuv.
* ''Евсеев В. Я.'' Руны и исторические песни. — Петрозаводск, 1946
* ''Евсеев В. Я.'' Карельские эпические песни. — М.,Л., 1950
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 3: Р — Я. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2011. — С. 38 — 384 с.: ил., карт. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-8430-0127-8&lt;/nowiki&gt; (т. 3)
[[Kategourii:Karjalan fol’klouru]]</text>
      <sha1>bj76ysvzu4xvlwser0ne56krtrfrxuf</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>