Wikipedii olowiki https://olo.wikipedia.org/wiki/Pi%C3%A4sivu MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medii Erikoine Pagin Käyttäi Käyttäi pagin Wikipedii Wikipedien paginat Failu Failu pagin MediiWiki MediiWiki pagin Šablonu Šablonu pagin Abu Abu pagin Kategourii Kategourii pagin TimedText TimedText talk Moduuli Keskustelu moduulista Event Event talk 0 2711 52872 31929 2026-10-21T19:36:57Z Miro Tuomi 8600 52872 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu }} '''Arhippa Iivananpoika Perttunen''' ([[1769|1769]] – [[7. talvikuudu|7. talvikuudu]] [[1841|1841]]) oli vienankarjalaine runonpajattai. Häi eli [[Ladvujärvi|Latvajärven]] hierus, [[Vuokkiniemi|Vuokkiniemes]]. Perttunen sanelih runoloi Lönnrotalle vuonnu 1834. Häi pajattih runoloi myös J. F. Cajanul da M. A. Castrénil. Kolmasvuittu Kalevalan runolois ollah häin sanelemih. Perttuse poigu [[Miihkali Perttunen]] maltoi myös pajattua rahvahanrunoloi hyvin. [[Category:Karjalaine kul'tuuru]] [[Category:Karjalan kirjalližus|Perttunen]] [[Category:Runonpajattajat]] re2adzwg63vxdxxhvrvbbdqszrpam3p 0 2765 52863 52229 2026-10-21T14:58:35Z Ziv 7772 ([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg]] → [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]]) 52863 wikitext text/x-wiki {{Mua | Nimi=Burkina Faso | Alguperäine nimi={{K-fr|Burkina Faso}}<br><i>fula</i> 𞤄𞤵𞤪𞤳𞤭𞤲𞤢 𞤊𞤢𞤧𞤮 | Flagu=Flag_of_Burkina_Faso.svg | Gerbu=Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg | Audio = National anthem of Burkina Faso.oga | Iččenäžyön päivymiärät=5. elokuudu 1960 | Genetiivu=Burkina Faso | Piälinnu=[[Uagadugu]] | Suurimat linnat=[[Uagadugu]], [[Bobo-Diulaso]] | Rahvahan lugumäry=20 835 401 | Hinnoituksen vuozi=2020 | Pinduala=274 200 }} '''Burkina Faso''' on valdivo päivänlaskupuolizes Afriekas. Enne vuottu [[1984]] — Ylä-Vol'ta. Sen rajamuat ollah: pohjazes — [[Mali]], päivännouzupuoles — [[Nigeru]], liidehes — [[Benin]], suves — [[Togo]] da [[Gana]], lounazes — Slonanluurannikon Tazavaldu. Muan rajal ei ole merdy. Muan nimi merkiččöy «kunnollizien, pravvakkahien ristikanzoin muadu». Muadu sanotah sežo lyhyösti — Burkinakse. Muan pinduala on 273 187 km².  Sie eläy (vuvven [[2009]] tiedoloin mugah) 15,7 miljonua hengie. Piälinnu on [[Uagadugu]]. [[Kategourii:Afriekan muat|B]] [[Kategourii:Muantiedo|B]] 86awqchdzudas2xpzjd5yzfodtxfnfj 0 3235 52875 44884 2026-10-21T19:40:26Z Miro Tuomi 8600 52875 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu}} '''Larin Paraske''' (oigiel nimel '''Paraskeva Nikitična Nikitina''' ('''Stepanova''')) (27. [[Talvikuu|talvikuudu]] [[1832]] (8. [[Pakkaskuu|pakkaskuudu]] [[1833]] Makienkylä, Lempaala – 3.pakkaskuudu 1904 Vaskela)) – ižoralaine runonpajattai, kudai tiezi enämbi 32000 runuo. Häi pajatti ižoran rahvahan da omii pajuo. == Eloskerdu == Paraskeva Nikitična oli roinnuhes muaorjupereheh Makienkylän Miskunmäki-hutoras, Lempaalas. Paraskevan vahnembat kuoltih, konzu häinel oli 15 vuottu. Häi meni miehele da muutui ukole Gavrila Stepanovale Vaskela-kyläh, kus ei olluh muaorjuttu. Kodi, kuduas eli runonpajattajan pereh, [[Suomi|suomelazien]] perindölöin mugah, sanottih Larin tupakse, sendäh Paraskeva otti ičele peittonimi Larin Paraske. Perehes oli 9 lastu, niiöis 6 lastu kuoli lapsuusaijas. Paraskeva ylen tarvičči dengoi, sendäh häi meni enzikse folkloristale A. Boreniusale da sit Neovisale, kuduat maksattih rahvahien pajoloin pajattamizes. 1890-luvul Paraskeva sai tovvellizen kuulužuon. Hänet kučuttih [[Helsinki|Helsingforsah]] (Helsinkih) da toizih Suomen linnoih pajattamah [[Ižoran kieli|ižoralazii]] runoloi. Parasken kuva luajittih E. Järnefelt, E. Nordlund da B.Lagerstam. Larinan itkuvirzii kuundeli da kirjoitti Jan Sibelius. Enzimäine Larin Parasken pajokogomus piäzi ilmoih vuvvennu [[1893]]. Paraskeva Nikitična kuoli taudeh 3. pakkaskuusu vuvvennu [[1904]]. Hänet pandih muah pruavoslavnois kalmistos Palkealas. == Musto == Vuvvennu 1911 runonpajattajan kalmiole azetettih mustopačas. Suomen kansan vanhat runot -antolougies, kudai piäzi ilmoih Suomes vuvvennu [[1931]], on kniiguoza Larin Paraskeh nähte. Täs on 1152 runuo, 1750 sananlaskua, arbaitustu da itkuvirty. Helsinkis azetettih Larin Parasken vestokuva. Kalevalaisten Naisten Liitto –yhtymy joga vuottu palkitah Larin Parasken palkindol. Mustomerki, kuduas on kirjoitettu, ku täs piiris eli Larin Paraske, sijaiččou erähän laukan seinäs. Laukku sijäiččou Vaskelovon da Lembolovon välil. [[Kategourii:Kul'tuururistikanzat|P]] [[Kategourii:Kirjalližus|P]] [[Kategourii:Runonpajattajat]] 1cmp5jsierxaoplj6eb696qhu1evxc2 0 3514 52870 27312 2026-10-21T19:36:17Z Miro Tuomi 8600 52870 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu}} '''Petri Šemeikka''' ({{Lang-ru|Пётр Иванович Шемейкка}}, 1821 (1825) - 1915)) oli karjalaine runonpajattai. Häi oli roinnuhes muanruadajoin pereheh, roinduperiä myöte hänen tutttolointuatat oldih karjalazet Karjalan pohjazespäi. Matkas Luadogan Karjalua myöte vuozinnu 1841-1842 [[Elias Lönnrot|Elias Lönnrot]] kirjoitti, ku «Suistamon ymbäristös pajatetah vie Väinämözeh nähte». Šemeikka piettih eeppizien pajoloin parahannu pajattajannu. Vuvvennu 1900 Petri Šemeikka kučuttih pajopruazniekkah Helsinkih, kus suomelaine säveldäi [[Jan Sibelius|Jan Sibelius]] arvosteli Šemeikan neruo soittua kandelehel. Vuvvennu 1935 [[Sortaval|Sortavalas]] Väinämözen lagevol azetettih Šemeikan mustopačas. [[Category:Karjalaine kul'tuuru|Š]] [[Category:Karjalan kirjalližus|Š]] [[Category:Runonpajattajat]] jl1hl5duq5wlhhxj4qn17iu3jerm5pv 0 3954 52879 39168 2026-10-22T05:19:57Z Miro Tuomi 8600 52879 wikitext text/x-wiki {{Eländykohtu |stuatussu = pos'olku |nimi = Voinnine |nimitys omal kielel = {{Lang-ru|Войница}} |kuva = VuonninenVesitorni.JPG |mua = Ven'a |регион = Karjalan tazavaldu |район = Kalevalan kanzalline piiri |valdivonmerki = |flagu = |valdivonmerkin kuvavus = |valdivonmerkin sijah = |lat_dir= |lat_deg= 65|lat_min= 10|lat_sec= 44 |lon_dir= |lon_deg= 30|lon_min= 18|lon_sec= 11 |CoordAddon = |johtai = |johtajan laji = |дата основания = |enzimäinen mainičendu = |ilmasto = |rahvastu = 19 |pindu-ala = |aiguvyöhykeh = +3 |DST = |poštuindeksut = 186611 |сайт = |язык сайта = }} '''Voinnine''' (karj. Voinnini, {{Lang-ru|Войница}}) on Karjalan tazavallan [[Kalevalan piirin linnoin da kylien luvettelo|Kalevalan kanzallizen piirin]] pos’olku, kudai kuuluu Luusalmen kyläkundah. Se sijoiččou Ridalakšen järven päivänlaskurannal, 54 kilometrin piäs Kalevalaspäi päivänlaskuh. Kyläh kuuluutah moizet ozat: Čärkälänlahti, Lammasaho, Tervasenlahti, Riikolanniemi, Hiirivuara, Teppananniemi, Rasinaho da Keskikylä. Kyläh virratah jovet Vuonnisjoki, Kursmajoki da Myllyjoki. Täs on äijy suardu, salmie, niemie da suudu. Vezistölöis on äijy kalua. Kezäl Voinnizeh tulou äijy matkailijua da kezämökiseläjiä. == Histourien mustomerkit == Pos’olkas on kalmu, kudamah oli pandu 264 Nevvostoliiton salduattua, kudamat tapettih valgiensuomelazien intervencien aigua (1921 – 1922), Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1939 – 1940) da Suurel Voinal (1941 – 1945). == Nähtävykset == Vuonnu 1995 pos’olkas, kohtas, kudamas enne seizoi kuulužan runoilijan [[Vaassila_Kieleväinen|Vaassilan Kieleväzen]] kodi, perustettih mustopačas runoilijoile – ”Vaassilan kivi” (kuvanvestäi on Martti Aiha, Suomi). Mustopačas pystytettih Karjalan Sivistysseura da Kalevalaseura. Vie yksi nähtävys on Kumin koski. Se sijoittuu 12 kilometrin piäs kyläspäi Voinnizen joves. Sen korgevus on 14,5 m. == Voinnizen rahvahan lugumiäry == {|class="wikitable sortable" |- ! scope="col" style="width:50px;"|'''2009''' ! scope="col" style="width:50px;"|'''2010''' ! scope="col" style="width:50px;"|'''2013''' |- | scope="row" |20 |↗22 |↘19 |} == Aihies muijal == [https://www.youtube.com/watch?v=czr2sDqi7sU Vuonnisessa vuolahassa] [[Kategourii:Muantiedo|V]] [[Kategourii:Karjal|V]] [[Kategourii:Kalevalan kanzalline piiri]] j6zyu9hy75w52zc77o55x8s7n00a28l 0 4304 52881 49038 2026-10-22T10:06:37Z Miro Tuomi 8600 52881 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | total_width = 300 | image1 = Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg | width1 = 600 | height1 = 300 | caption1 = Karjal-Suomelaine SNT:n flagu | image2 = Emblem of the Karelo-Finnish SSR.svg | width2 = 600 | height2 = 704 | caption2 = Karjal-Suomelaine SNT:n gerbu }} [[Failu:Karelo-Finnish SSR in Soviet Union (1940).svg|300px|thumb|]] '''Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu (Karjal-Suomelaine SNT''' libo '''Nevvosto-Karjala)''' ({{K-fi|Karjalais-suomalainen sosialistinen neuvostotasavalta}}) oli yhtenny [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] kuvvestostu tazavallas vuvves 1940 algajen vuodessah 1956. Vuonnu 1956 heinykuun 16. päivänny Nevvosto-Karjala uvvessah muutettih Ven'an sosialistizen federatiivizen nevvostotazavallan (Ven'an SFNT) Karjalan avtonoumizekse sosialistizekse nevvostotazavallakse ([[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu|Karjalan ASNT]]). == Histourii == Sen jälles, konzu Karjala sai palan Suomen raja-alovehis, kudamii Nevvostoliitto sai [[Moskovan rauhu]]sobimuksen mugah, vuonnu 1940 ( 31. päivänny kevätkuudu) Moskovas piettih Nevvostoliiton Korgeviman nevvoston VI kerähmö. Täs kerähmös hyväksyttih zakon, kudaman mugah Karjalan avtonoumine sosialistine nevvostotazavaldu (Karjalan ASNT) muutettih Karjalas-suomelazekse sosialistizekse nevvostotazavallakse (Karjalas-suomelazekse SNT:kse). Sih ruvettih kuulumah Karjalankannas da Pohjas-Luadogan aloveh sego Sallan da Kuusamon päivännouzuozat. Kezäl 1940 endizile Suomen alovehile perustettih seiččie uuttu piirii – [[Viborg]]an, [[Kägöisalmi|Käkisalmen]], [[Kurgijogi|Kurkijoven]], [[Pitkyrandu|Pitkyrannan]], [[Sordavala]]n, [[Suojärvi|Suojärven]] sego [[Jääski|Jääsken]] piirit da kolme kylänevvostuo – Alakurtin, Kairolan da Kuolajärven – net kuuluttih [[Kiestingi]]n piirih. Silaigua Karjalas-suomelaine SNT rodih kolmandeksetostu Nevvostoliiton tazavallakse, sendäh gi Nevvostoliiton piäzakonah oli pandu muutoksii. Tazavallan piälinnannu jäi [[Petroskoi]]n linnu. == Voinan vuvvet (1941–1944) == Jatkovoinan (suom. Jatkosota) aigah suomelazet valloitettih Karjalas-Suomelazen SNT:n suuriman ozan. Silaigua Nevvosto-Karjalan piälinnannu oli Belomorsk. Suomelazii voitettih vuonnu 1944 kezäl Kannaksen suurhyökkävyksen aigah. == Voinanjälgehizet vuvvet (1944–1956) == [[File:ВВЦ Павильон № 67 5.JPG|thumb|300px|alt=Karjalas-Suomelazen SNT:n paviljon Moskovas|Karjalas-Suomelazen SNT:n paviljon Moskovas]] Vuonnu 1944 Viborgan da Käkisalmen piirit luovutettih Venan SFNT:le (Leningruadan alovehele). Vuonnu 1953 Alakurtin kylä rubei kuulumah Murmanskan aloveheh. Vuonnu 1954 Moskovas olijas Ven'an ozuttelukeskukses avattih Karjalas-Suomelazele SNT:le omistettu ozuttelupaviljon (arhitektorat F.Rehmukov da A.Rezničenko). Vuonnu 1955 (tuhukuun 24. päivänny) Kuolajärven kylä luovutettih Murmanskan alovehen Kandalahten piirile. Vuozinnu 1954–1955 Suomen da Ven'an välizet yhtevykset ruvettih parenemah. Silaigua Suomen prezidentu oli J.Paasikivi, Nevvostoliiton johtajannu oli N. Hruščov. Vuvven 1956 allus Paasikivi kieldävyi menendäs vallittavakse prezidentakse, kevätkuus oli vallittu uuzi prezidentu Urho Kekkonen. Vuvven 1956 allus Nevvostoliitto enne aigua andoi Suomele rauhusobimuksen mugah suavun Porkkalan, hyväksyi Suomen neitralitietan da ei vastustannuh sile liittyö Yhtestynnyzih Kanzukundih. Karjalas-Suomelazen SNT:n muuttamine Karjalan ASNT:kse ozutti suomelazile, gu Nevvostoliitto ei olluh Suomen vihaniekannu. Vuonnu 1956 (16. päivänny heinykuudu) Karjalas-Suomelaine SNT sai virallizen Karjalan ASNT:n stuatusan da uvvessah rubei kuulumah Ven'an SFNT:h. Stuatusan muuttamizen virallizennu syynny oldih kanzalližusmuutokset (läs 80 % Tazavallan eläjis oldih ven'alazet, valgoven'alazet da ukrainalazet) sego se, gu pidi vältämättäh vähendiä valdivolline toimikundu (kuduah vuonnu 1955 piettih 19,6 miljonua rublua). Tazavallan stuatusan muuttamizen jälles oli muutettavu Nevvostoliiton gerbu. Enne sie oli 16 lentastu, vuvves 1956 algajen vuodessah 1991 (Nevvostoliiton häviemizessäh) valdivonmerkis oli 15 lentastu. Karjalas-Suomelazen SNT:n mustopaččahannu on Nevvostoliiton rahvahien Ystävyön fontuanu Moskovas. == Tazavallan kanzat == Karjalazet da suomelazet oldih vähäluguzet rahvas. Vuonnu 1939 suomelas-ugrilastu rahvastu (karjalazii, suomelazii da vepsäläzii) oli 27%, vuonnu 1959 – 18,3 %. Vuonnu 1940 endizien Suomen alovehien suomelazet da karjalazet (enämbi 400 tuhattu hengie) lähtiettih pagoh Suomen keskuspiirilöih, vuozinnu 1941–1942 hyö tuldih järilleh Karjalah da vuonnu 1944 uvvessah lähtiettih Karjalaspäi. Heijän azemes Karjalah tuldih elämäh ven'alazet siirdolazet eri kohtispäi. [[Kategourii:Nevvostoliitto]] [[Kategourii:Histourii]] [[Kategourii:Karjalan histourii]] azpno42ugtqipn232cbvc5fqwv3rswa 52882 52881 2026-10-22T10:06:50Z Miro Tuomi 8600 Miro Tuomi muutti sivun nimen [[Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu]] nimekse [[Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu]] 52881 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | total_width = 300 | image1 = Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg | width1 = 600 | height1 = 300 | caption1 = Karjal-Suomelaine SNT:n flagu | image2 = Emblem of the Karelo-Finnish SSR.svg | width2 = 600 | height2 = 704 | caption2 = Karjal-Suomelaine SNT:n gerbu }} [[Failu:Karelo-Finnish SSR in Soviet Union (1940).svg|300px|thumb|]] '''Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu (Karjal-Suomelaine SNT''' libo '''Nevvosto-Karjala)''' ({{K-fi|Karjalais-suomalainen sosialistinen neuvostotasavalta}}) oli yhtenny [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] kuvvestostu tazavallas vuvves 1940 algajen vuodessah 1956. Vuonnu 1956 heinykuun 16. päivänny Nevvosto-Karjala uvvessah muutettih Ven'an sosialistizen federatiivizen nevvostotazavallan (Ven'an SFNT) Karjalan avtonoumizekse sosialistizekse nevvostotazavallakse ([[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu|Karjalan ASNT]]). == Histourii == Sen jälles, konzu Karjala sai palan Suomen raja-alovehis, kudamii Nevvostoliitto sai [[Moskovan rauhu]]sobimuksen mugah, vuonnu 1940 ( 31. päivänny kevätkuudu) Moskovas piettih Nevvostoliiton Korgeviman nevvoston VI kerähmö. Täs kerähmös hyväksyttih zakon, kudaman mugah Karjalan avtonoumine sosialistine nevvostotazavaldu (Karjalan ASNT) muutettih Karjalas-suomelazekse sosialistizekse nevvostotazavallakse (Karjalas-suomelazekse SNT:kse). Sih ruvettih kuulumah Karjalankannas da Pohjas-Luadogan aloveh sego Sallan da Kuusamon päivännouzuozat. Kezäl 1940 endizile Suomen alovehile perustettih seiččie uuttu piirii – [[Viborg]]an, [[Kägöisalmi|Käkisalmen]], [[Kurgijogi|Kurkijoven]], [[Pitkyrandu|Pitkyrannan]], [[Sordavala]]n, [[Suojärvi|Suojärven]] sego [[Jääski|Jääsken]] piirit da kolme kylänevvostuo – Alakurtin, Kairolan da Kuolajärven – net kuuluttih [[Kiestingi]]n piirih. Silaigua Karjalas-suomelaine SNT rodih kolmandeksetostu Nevvostoliiton tazavallakse, sendäh gi Nevvostoliiton piäzakonah oli pandu muutoksii. Tazavallan piälinnannu jäi [[Petroskoi]]n linnu. == Voinan vuvvet (1941–1944) == Jatkovoinan (suom. Jatkosota) aigah suomelazet valloitettih Karjalas-Suomelazen SNT:n suuriman ozan. Silaigua Nevvosto-Karjalan piälinnannu oli Belomorsk. Suomelazii voitettih vuonnu 1944 kezäl Kannaksen suurhyökkävyksen aigah. == Voinanjälgehizet vuvvet (1944–1956) == [[File:ВВЦ Павильон № 67 5.JPG|thumb|300px|alt=Karjalas-Suomelazen SNT:n paviljon Moskovas|Karjalas-Suomelazen SNT:n paviljon Moskovas]] Vuonnu 1944 Viborgan da Käkisalmen piirit luovutettih Venan SFNT:le (Leningruadan alovehele). Vuonnu 1953 Alakurtin kylä rubei kuulumah Murmanskan aloveheh. Vuonnu 1954 Moskovas olijas Ven'an ozuttelukeskukses avattih Karjalas-Suomelazele SNT:le omistettu ozuttelupaviljon (arhitektorat F.Rehmukov da A.Rezničenko). Vuonnu 1955 (tuhukuun 24. päivänny) Kuolajärven kylä luovutettih Murmanskan alovehen Kandalahten piirile. Vuozinnu 1954–1955 Suomen da Ven'an välizet yhtevykset ruvettih parenemah. Silaigua Suomen prezidentu oli J.Paasikivi, Nevvostoliiton johtajannu oli N. Hruščov. Vuvven 1956 allus Paasikivi kieldävyi menendäs vallittavakse prezidentakse, kevätkuus oli vallittu uuzi prezidentu Urho Kekkonen. Vuvven 1956 allus Nevvostoliitto enne aigua andoi Suomele rauhusobimuksen mugah suavun Porkkalan, hyväksyi Suomen neitralitietan da ei vastustannuh sile liittyö Yhtestynnyzih Kanzukundih. Karjalas-Suomelazen SNT:n muuttamine Karjalan ASNT:kse ozutti suomelazile, gu Nevvostoliitto ei olluh Suomen vihaniekannu. Vuonnu 1956 (16. päivänny heinykuudu) Karjalas-Suomelaine SNT sai virallizen Karjalan ASNT:n stuatusan da uvvessah rubei kuulumah Ven'an SFNT:h. Stuatusan muuttamizen virallizennu syynny oldih kanzalližusmuutokset (läs 80 % Tazavallan eläjis oldih ven'alazet, valgoven'alazet da ukrainalazet) sego se, gu pidi vältämättäh vähendiä valdivolline toimikundu (kuduah vuonnu 1955 piettih 19,6 miljonua rublua). Tazavallan stuatusan muuttamizen jälles oli muutettavu Nevvostoliiton gerbu. Enne sie oli 16 lentastu, vuvves 1956 algajen vuodessah 1991 (Nevvostoliiton häviemizessäh) valdivonmerkis oli 15 lentastu. Karjalas-Suomelazen SNT:n mustopaččahannu on Nevvostoliiton rahvahien Ystävyön fontuanu Moskovas. == Tazavallan kanzat == Karjalazet da suomelazet oldih vähäluguzet rahvas. Vuonnu 1939 suomelas-ugrilastu rahvastu (karjalazii, suomelazii da vepsäläzii) oli 27%, vuonnu 1959 – 18,3 %. Vuonnu 1940 endizien Suomen alovehien suomelazet da karjalazet (enämbi 400 tuhattu hengie) lähtiettih pagoh Suomen keskuspiirilöih, vuozinnu 1941–1942 hyö tuldih järilleh Karjalah da vuonnu 1944 uvvessah lähtiettih Karjalaspäi. Heijän azemes Karjalah tuldih elämäh ven'alazet siirdolazet eri kohtispäi. [[Kategourii:Nevvostoliitto]] [[Kategourii:Histourii]] [[Kategourii:Karjalan histourii]] azpno42ugtqipn232cbvc5fqwv3rswa 52886 52882 2026-10-22T10:13:25Z Fembriha 8650 Fembriha muutti sivun [[Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu]] nimen nimekse [[Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu]] ohjavuksen piäle: Hairahtus nimes: Если у второго слова окончание -laine, то и у первого то же самое 52881 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | total_width = 300 | image1 = Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg | width1 = 600 | height1 = 300 | caption1 = Karjal-Suomelaine SNT:n flagu | image2 = Emblem of the Karelo-Finnish SSR.svg | width2 = 600 | height2 = 704 | caption2 = Karjal-Suomelaine SNT:n gerbu }} [[Failu:Karelo-Finnish SSR in Soviet Union (1940).svg|300px|thumb|]] '''Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu (Karjal-Suomelaine SNT''' libo '''Nevvosto-Karjala)''' ({{K-fi|Karjalais-suomalainen sosialistinen neuvostotasavalta}}) oli yhtenny [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] kuvvestostu tazavallas vuvves 1940 algajen vuodessah 1956. Vuonnu 1956 heinykuun 16. päivänny Nevvosto-Karjala uvvessah muutettih Ven'an sosialistizen federatiivizen nevvostotazavallan (Ven'an SFNT) Karjalan avtonoumizekse sosialistizekse nevvostotazavallakse ([[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu|Karjalan ASNT]]). == Histourii == Sen jälles, konzu Karjala sai palan Suomen raja-alovehis, kudamii Nevvostoliitto sai [[Moskovan rauhu]]sobimuksen mugah, vuonnu 1940 ( 31. päivänny kevätkuudu) Moskovas piettih Nevvostoliiton Korgeviman nevvoston VI kerähmö. Täs kerähmös hyväksyttih zakon, kudaman mugah Karjalan avtonoumine sosialistine nevvostotazavaldu (Karjalan ASNT) muutettih Karjalas-suomelazekse sosialistizekse nevvostotazavallakse (Karjalas-suomelazekse SNT:kse). Sih ruvettih kuulumah Karjalankannas da Pohjas-Luadogan aloveh sego Sallan da Kuusamon päivännouzuozat. Kezäl 1940 endizile Suomen alovehile perustettih seiččie uuttu piirii – [[Viborg]]an, [[Kägöisalmi|Käkisalmen]], [[Kurgijogi|Kurkijoven]], [[Pitkyrandu|Pitkyrannan]], [[Sordavala]]n, [[Suojärvi|Suojärven]] sego [[Jääski|Jääsken]] piirit da kolme kylänevvostuo – Alakurtin, Kairolan da Kuolajärven – net kuuluttih [[Kiestingi]]n piirih. Silaigua Karjalas-suomelaine SNT rodih kolmandeksetostu Nevvostoliiton tazavallakse, sendäh gi Nevvostoliiton piäzakonah oli pandu muutoksii. Tazavallan piälinnannu jäi [[Petroskoi]]n linnu. == Voinan vuvvet (1941–1944) == Jatkovoinan (suom. Jatkosota) aigah suomelazet valloitettih Karjalas-Suomelazen SNT:n suuriman ozan. Silaigua Nevvosto-Karjalan piälinnannu oli Belomorsk. Suomelazii voitettih vuonnu 1944 kezäl Kannaksen suurhyökkävyksen aigah. == Voinanjälgehizet vuvvet (1944–1956) == [[File:ВВЦ Павильон № 67 5.JPG|thumb|300px|alt=Karjalas-Suomelazen SNT:n paviljon Moskovas|Karjalas-Suomelazen SNT:n paviljon Moskovas]] Vuonnu 1944 Viborgan da Käkisalmen piirit luovutettih Venan SFNT:le (Leningruadan alovehele). Vuonnu 1953 Alakurtin kylä rubei kuulumah Murmanskan aloveheh. Vuonnu 1954 Moskovas olijas Ven'an ozuttelukeskukses avattih Karjalas-Suomelazele SNT:le omistettu ozuttelupaviljon (arhitektorat F.Rehmukov da A.Rezničenko). Vuonnu 1955 (tuhukuun 24. päivänny) Kuolajärven kylä luovutettih Murmanskan alovehen Kandalahten piirile. Vuozinnu 1954–1955 Suomen da Ven'an välizet yhtevykset ruvettih parenemah. Silaigua Suomen prezidentu oli J.Paasikivi, Nevvostoliiton johtajannu oli N. Hruščov. Vuvven 1956 allus Paasikivi kieldävyi menendäs vallittavakse prezidentakse, kevätkuus oli vallittu uuzi prezidentu Urho Kekkonen. Vuvven 1956 allus Nevvostoliitto enne aigua andoi Suomele rauhusobimuksen mugah suavun Porkkalan, hyväksyi Suomen neitralitietan da ei vastustannuh sile liittyö Yhtestynnyzih Kanzukundih. Karjalas-Suomelazen SNT:n muuttamine Karjalan ASNT:kse ozutti suomelazile, gu Nevvostoliitto ei olluh Suomen vihaniekannu. Vuonnu 1956 (16. päivänny heinykuudu) Karjalas-Suomelaine SNT sai virallizen Karjalan ASNT:n stuatusan da uvvessah rubei kuulumah Ven'an SFNT:h. Stuatusan muuttamizen virallizennu syynny oldih kanzalližusmuutokset (läs 80 % Tazavallan eläjis oldih ven'alazet, valgoven'alazet da ukrainalazet) sego se, gu pidi vältämättäh vähendiä valdivolline toimikundu (kuduah vuonnu 1955 piettih 19,6 miljonua rublua). Tazavallan stuatusan muuttamizen jälles oli muutettavu Nevvostoliiton gerbu. Enne sie oli 16 lentastu, vuvves 1956 algajen vuodessah 1991 (Nevvostoliiton häviemizessäh) valdivonmerkis oli 15 lentastu. Karjalas-Suomelazen SNT:n mustopaččahannu on Nevvostoliiton rahvahien Ystävyön fontuanu Moskovas. == Tazavallan kanzat == Karjalazet da suomelazet oldih vähäluguzet rahvas. Vuonnu 1939 suomelas-ugrilastu rahvastu (karjalazii, suomelazii da vepsäläzii) oli 27%, vuonnu 1959 – 18,3 %. Vuonnu 1940 endizien Suomen alovehien suomelazet da karjalazet (enämbi 400 tuhattu hengie) lähtiettih pagoh Suomen keskuspiirilöih, vuozinnu 1941–1942 hyö tuldih järilleh Karjalah da vuonnu 1944 uvvessah lähtiettih Karjalaspäi. Heijän azemes Karjalah tuldih elämäh ven'alazet siirdolazet eri kohtispäi. [[Kategourii:Nevvostoliitto]] [[Kategourii:Histourii]] [[Kategourii:Karjalan histourii]] azpno42ugtqipn232cbvc5fqwv3rswa 0 4805 52874 44534 2026-10-21T19:38:50Z Miro Tuomi 8600 52874 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu}} '''Mihaila (Miihkali) Arhipanpoigu Ivanov-Perttunen''' (syvystalvel [[1815]] — [[3. syvyskuudu]] [[1899]]) oli tundiettu runonpajattai. Händy tietäh sežo nimel Miihkali Arhippainen. Miihkali Perttunen, Vienan Karjalan sluavakkahan runonpajattajan [[Arhippa_Perttunen|Arhippa Perttuzen]] poigu, oli roinnuhes kirikönkniigoin mugah Valtasenvaaran Arhipan talois, [[Ladvujärvi|Latvajärven]] kyläs, [[Vuokkiniemi|Vuokkiniemen]] piiris vuonnu 1815. Ei ole tarkah sellitetty, mi oli hänen tovelline roinduaigu, perindöllizen vienalazen tavan mugah verotuksellizien syylöin periä voidih ilmoittua lapsen viäry roinduaigu. Miihkali oli sogei, sendäh gi händy kučuttih Sogie-Miihkalikse. Händy pajatutettih äijät ristikanzat — sego runonkeriäjät mugai matkumiehet, sanottih, gu Miihkali hyvälmielel pajatti jogahizele kuundelijale. Miihkalin akan Palakan sizär Okahvie Mäkeläinen oli sežo hyvä runonpajattai. Miihkalilpäi runontaido siirdyi Anni Tenisovale. Jovensuun Ilosuares, Karjalantaloin ies on Miihkali Arhippaizen mustopačas, kuduan on vestänyh Alpo Sailo (pystytetty vuonnu 1973) [[I._K._Inha|I.K.Inhan]] fotokuvan pohjal. Vuonnu 1991 Arhippa Perttuzen fondu pystytti Vuokkiniemele aijemban mustopaččahan koupien. [[Kategourii:Karjalaine kul'tuuru|P]] [[Kategourii:Karjalan kirjalližus|P]] [[Kategourii:Karjalazet|P]] [[Kategourii:Runonpajattajat]] 1mus0fhq0jynd4dqh8a8zn0pcvxg3a8 0 17355 52884 52328 2026-10-22T10:07:45Z Miro Tuomi 8600 Miro Tuomi muutti sivun nimen [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu]] nimekse [[Karjalan Avtonoumine Socialistine Nevvostotazavaldu]] 52328 wikitext text/x-wiki [[Failu:Flag_of_the_Karelian_ASSR.svg|pienoiskuva|Karjalan ASNT:n flagu]] '''Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu''' ([[Suomen kieli|suom]]. ''Karjalan autonominen sosialistinen neuvostotasavalta, KASNT,'' [[Ven'an kieli|ven]]. ''Карельская Автономная Советская Социалистическая Республика'') oli VFSNT:n avtonoumine tazavaldu vuvven 1956 heinykuun 16. päiväs algajen kylmykuun 13. päivässäh 1991. [[Kategourii:Jevroupan muat]] [[Kategourii:Histourii]] g8zy1cft56uqbk276xsdhhj37pq5okx 52888 52884 2026-10-22T10:14:06Z Fembriha 8650 Fembriha muutti sivun [[Karjalan Avtonoumine Socialistine Nevvostotazavaldu]] nimen nimekse [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu]] ohjavuksen piäle: Hairahtus nimes: Palauttaminen 52328 wikitext text/x-wiki [[Failu:Flag_of_the_Karelian_ASSR.svg|pienoiskuva|Karjalan ASNT:n flagu]] '''Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu''' ([[Suomen kieli|suom]]. ''Karjalan autonominen sosialistinen neuvostotasavalta, KASNT,'' [[Ven'an kieli|ven]]. ''Карельская Автономная Советская Социалистическая Республика'') oli VFSNT:n avtonoumine tazavaldu vuvven 1956 heinykuun 16. päiväs algajen kylmykuun 13. päivässäh 1991. [[Kategourii:Jevroupan muat]] [[Kategourii:Histourii]] g8zy1cft56uqbk276xsdhhj37pq5okx 0 17532 52866 52860 2026-10-21T19:12:11Z Miro Tuomi 8600 52866 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; padding: 5px; width: 300px; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; float: right; margin: 0 0 1em 1em; color: #000000;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 5px 5px 0 5px; color: #000000;" | Juna № 921/922 и 923/924 |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0 5px 10px 5px; color: #000000;" | «Рускеальский экспресс» |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;" | [[File:Паровоз, Рускеальский экспресс 20210708 110751.jpg|270px]] |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 80%; font-weight: bold; color: #72777d; padding: 5px; text-transform: uppercase; letter-spacing: 0.5px;" | Piätiijot |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; width: 35%; color: #000000;" | Kategourii | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | matkailujuna |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Valmistai | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | Vagonoinrakenduszavodu «Ammendorf» |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Kompanii | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | OAO «Ven'an raududorogoin» kovavauhtizen yhtevyksen direkcii |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Matku | style="vertical-align: top; padding: 5px;" | [[Sortaval|Sordavalu]] — [[Ruskeala (mägipuusto)|Ruskeala-mägipuusto]] — [[Sortaval|Sordavalu]] |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Azetuksien lugu | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | ekspressu |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Aigu matkas | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | 1 čuassu |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Piduhus | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | 29 km |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Puaksuvus | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | ymbäri vuvven, joga päiviä | group1 = |} '''Ruskealan ekspressu"''' on kovavuahtine merkiretrojuna № 921/922 da 923/924, kudai ajau matkailumaršruutal [[Sortaval|Sordavalu]] — [[Ruskeala (mägipuusto)|Ruskeala-mägipuusto]] — [[Sortaval|Sordavalu]] kezäkuun 1. päiväs vuvvennu 2019. Se on Ven'al ainavo juna, kudai ajau höyryl da kulgou joga päiviä. Muas jälgimäine matkustajien juna höyryl ajeli 1980-luvun allus. == Histourii == Ruskealan ekspresan erähii alguhpanijoi oli Ruskeala-mägipuuston enzimäine johtai Aleksandr Artemjev. Idein kannatti Dmitrii Pegov, kudai silloi oli OAO Ven'an raududorogat -laitoksen johtajannu matkustajien vedämizen puoles. Enzimäzeh matkah retrojuna lähti 1. kezäkuudu vuvvennu 2019. Tämän tapahtuman kunnivokse Sordavalan stansiel "elävytettih" histourien aigu: matkustajii vastattih "mennyön aijan rahvas" XIX vuozisuan lopun — XX vuozisuan allun ruutis. Työndiä matkah suoru juna Karjalan tazavallan piänähtävykseh sai kohendamizen jälles: Sordavalu — Ruskeala-mägipuusto -matkal luajittih uvvessah läs 2,5 kilometrii raududorogua, kohendettih Sordavalan stansien platformu da endizen lokomotiivudepon kiännälmyskruugu, pandih kundoh inženierukommunikaciet junah vien suattamizekse da sen tehniellizeh huoldoh niškoi. Mägipuuston lähäl nostettih väliaigaine platformu retrojunah nähte. Matkustajii Ruskeala-mägipuustoh vedäjän Ruskealan ekspresan työndämizen hyvyös sai suurendua matkustajien lugu 20 %:l. Junan käyndän enzimäzen kuun aigah sil ajoi 3600 hengie. Vuvves se vedi enämbän 50,5 tuhattu matkustajua. Elokuul vuvvennu 2019 Raududorogan ruadajan päiväkse otettih käyttöh kartu "Kolmikko" Ruskealan ekspresan kuvanke. Kaikkiedah piästettih ilmah 300 kartua, oza niilöis myödih Moskovan metron kasois. Vuvvennu 2019 kylmykuun pruazniekoin aigah Karjalan kul’tuuru- da taidokolledžan opastujat ozutettih Ruskealan ekspresas spektakli syvendyseffektankeг. 26. talvikuudu vuvvennu 2020 Ruskealas oldih junan kiännälmyskierron pruazniekkuavuajazet, tämän hyvyös suau käyttiä Ruskealan ekspressah niškoi yhty junua kahten sijah. Ruskealan ekspresan työndämine azetti matkailun kehittämizen vektoran Luadogan pohjasrannikol dai kogo muas: ruvettih kehittämäh paravuzumatkoi Ven'ua myöte, roittih uvvet maršruutat Sordavalas da Sordavalan piiris: ([[Ven'a|ven]]. ''«Ладожская нерпочка»'', kaksikerroksine juna Moskovassah, rel'suavtoubusat eri čurih). 1. kezäkuudu vuvvennu 2024 Sordavalas piettih junan 5-roindupäiväle omistettu pruazniekku: oli pruazniekkupiduo, raududorogufotokuvien ozuttelu, "paravozoin kulgu" da pruazniekkukonsertu, kudai loppih ilotuliloih. Viijes vuvves Ruskealan ekspressu vedi enämbän 670 tuhattu matkustajua, ajoi enämbän 270 kilometrii, luadi enämbän 7000 reissuu. Ruskealan ekspresan kuulužuos sai liittyö yhtehizeh ruadoh Pakkasukon junanke, sen hyvyös matku rodih kuulužakse talven aiguagi. == Junan ominažuot == Ruskealan junat ollah nevvostolazet paravozat. Enzimäzeh matkah ajoi Э-sarjan paravozu. Sit käytettih ЛВ-, П36-, СО18-, С^у-sarjoin paravozoi. Vuvven 2025 tiedoloin mugah joga päiviä ajeltah Л-sarjan paravozat. Junah kuuluu viijes seiččemessäh vagonua (se rippuu matkustajien luvus) — kupeen retrovagonat istundupaikoinke da restoruanuvagonu. Junan vagonat on mualattu sinizikse: ihan mostu värii käytettih vuvves 1879 tsuarin Ven’al "berlinoih" niškoi — enzimäzen kluasan vagonoih niškoi, kudamat oldih ylen mugažat da oli tarkoitettu aristokruatieh, suurih virguniekkoih da elokkahih matkustajih niškoi. == Syväinpuoli == Junan syväinpuoli on luajittu XIX vuozisuan lopun — XX vuozisuan allun stiilin mugah, sit on Ven'an valdukunnan aijan raududoroguvagonoin elementoi. Sen čomendamizes käytettih histouriellistu aigua ozuttajii elementoi: nahkahizii pehmielöi pertilomuloi, tuuhieloi vihandoi zuavessiloi, lampoi sen aijan kehyksienke, mustuvalgieloi kuvii. Junan ruadajat on sellitty sobih, kudamii ommeltih arhiivukoupieloin mugah, se suurendau vahnah aigah syvendymizen vaikutustu. Junal on erilline fotokupee, kudamas on käytetty retrorekviziittua: vintažuvehkehii (šliäppiä, veijerua), vahnanaigazii lehtilöi da čamodanua. Sit kupees kerras suau luadie fotokuvii. Restoruanuvagonat on kaunistettu eri stiililöin mugah: * vagonu XIX vuozisuan stiilin mugah on kaunistettu histouriellizen dizainan elementoil, sidä käytettih klassiellizis raududorogurestoruanois; * vahnan ven’alazen stiilin mugah luajitus vagonas nägyy ven’alazen arhitektuuran ominažuksii puuhizien elementoin da rahvahan kirjoinke. Histouriellizeh tabah vagonoi luajittih Voronežan vagonoin kohenduszavodal. == Junan matku da sen ohjelmu == Juna ajelou Sordavalu — Ruskeala-mägipuusto — Sordavalu -maršruuttua myöte vuvven 2019 kezäkuun 1. päiväs. Keskimiäräine vauhti on 40—60 km/č, aigu matkas — 1 čuassu. Virrallizen nimen — Ruskealan ekspressu — juna sai sen käyndykohtan — Ruskeala-mägipuuston mugah. Junan lähtendyaigu on kiini kovavauhtizen Lastočka-junan tulendas [[Piiteri]] — [[Sortaval|Sordavalu]]-maršruutal. Jälles Ruskeala-mägipuustoh tulendua on viizi čuassuu kestäi azetus, sit aijas matkustajat voijah kävvä mägipuustoh kaččomah kanjonua da sen kaunehii nägöaloi, ajella trolleil järvyön piäl, heittyö muanalazih luolih, oppie karjalazii syömizii paikallizes koufeilas. Matkan ližäkse matkustelijoi kiinnostau Ruskealan ekspresan tehnielline huoldo: ajandučuran vaihtandu sen loppustansiel, sen täyttämine viel da muut. 6n4zaacuqxr6riar7oog61agjey79ho 52867 52866 2026-10-21T19:12:28Z Miro Tuomi 8600 52867 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; padding: 5px; width: 300px; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; float: right; margin: 0 0 1em 1em; color: #000000;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 5px 5px 0 5px; color: #000000;" | Juna № 921/922 и 923/924 |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0 5px 10px 5px; color: #000000;" | «Ruskealan ekspressu» |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;" | [[File:Паровоз, Рускеальский экспресс 20210708 110751.jpg|270px]] |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 80%; font-weight: bold; color: #72777d; padding: 5px; text-transform: uppercase; letter-spacing: 0.5px;" | Piätiijot |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; width: 35%; color: #000000;" | Kategourii | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | matkailujuna |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Valmistai | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | Vagonoinrakenduszavodu «Ammendorf» |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Kompanii | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | OAO «Ven'an raududorogoin» kovavauhtizen yhtevyksen direkcii |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Matku | style="vertical-align: top; padding: 5px;" | [[Sortaval|Sordavalu]] — [[Ruskeala (mägipuusto)|Ruskeala-mägipuusto]] — [[Sortaval|Sordavalu]] |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Azetuksien lugu | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | ekspressu |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Aigu matkas | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | 1 čuassu |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Piduhus | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | 29 km |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Puaksuvus | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | ymbäri vuvven, joga päiviä | group1 = |} '''Ruskealan ekspressu"''' on kovavuahtine merkiretrojuna № 921/922 da 923/924, kudai ajau matkailumaršruutal [[Sortaval|Sordavalu]] — [[Ruskeala (mägipuusto)|Ruskeala-mägipuusto]] — [[Sortaval|Sordavalu]] kezäkuun 1. päiväs vuvvennu 2019. Se on Ven'al ainavo juna, kudai ajau höyryl da kulgou joga päiviä. Muas jälgimäine matkustajien juna höyryl ajeli 1980-luvun allus. == Histourii == Ruskealan ekspresan erähii alguhpanijoi oli Ruskeala-mägipuuston enzimäine johtai Aleksandr Artemjev. Idein kannatti Dmitrii Pegov, kudai silloi oli OAO Ven'an raududorogat -laitoksen johtajannu matkustajien vedämizen puoles. Enzimäzeh matkah retrojuna lähti 1. kezäkuudu vuvvennu 2019. Tämän tapahtuman kunnivokse Sordavalan stansiel "elävytettih" histourien aigu: matkustajii vastattih "mennyön aijan rahvas" XIX vuozisuan lopun — XX vuozisuan allun ruutis. Työndiä matkah suoru juna Karjalan tazavallan piänähtävykseh sai kohendamizen jälles: Sordavalu — Ruskeala-mägipuusto -matkal luajittih uvvessah läs 2,5 kilometrii raududorogua, kohendettih Sordavalan stansien platformu da endizen lokomotiivudepon kiännälmyskruugu, pandih kundoh inženierukommunikaciet junah vien suattamizekse da sen tehniellizeh huoldoh niškoi. Mägipuuston lähäl nostettih väliaigaine platformu retrojunah nähte. Matkustajii Ruskeala-mägipuustoh vedäjän Ruskealan ekspresan työndämizen hyvyös sai suurendua matkustajien lugu 20 %:l. Junan käyndän enzimäzen kuun aigah sil ajoi 3600 hengie. Vuvves se vedi enämbän 50,5 tuhattu matkustajua. Elokuul vuvvennu 2019 Raududorogan ruadajan päiväkse otettih käyttöh kartu "Kolmikko" Ruskealan ekspresan kuvanke. Kaikkiedah piästettih ilmah 300 kartua, oza niilöis myödih Moskovan metron kasois. Vuvvennu 2019 kylmykuun pruazniekoin aigah Karjalan kul’tuuru- da taidokolledžan opastujat ozutettih Ruskealan ekspresas spektakli syvendyseffektankeг. 26. talvikuudu vuvvennu 2020 Ruskealas oldih junan kiännälmyskierron pruazniekkuavuajazet, tämän hyvyös suau käyttiä Ruskealan ekspressah niškoi yhty junua kahten sijah. Ruskealan ekspresan työndämine azetti matkailun kehittämizen vektoran Luadogan pohjasrannikol dai kogo muas: ruvettih kehittämäh paravuzumatkoi Ven'ua myöte, roittih uvvet maršruutat Sordavalas da Sordavalan piiris: ([[Ven'a|ven]]. ''«Ладожская нерпочка»'', kaksikerroksine juna Moskovassah, rel'suavtoubusat eri čurih). 1. kezäkuudu vuvvennu 2024 Sordavalas piettih junan 5-roindupäiväle omistettu pruazniekku: oli pruazniekkupiduo, raududorogufotokuvien ozuttelu, "paravozoin kulgu" da pruazniekkukonsertu, kudai loppih ilotuliloih. Viijes vuvves Ruskealan ekspressu vedi enämbän 670 tuhattu matkustajua, ajoi enämbän 270 kilometrii, luadi enämbän 7000 reissuu. Ruskealan ekspresan kuulužuos sai liittyö yhtehizeh ruadoh Pakkasukon junanke, sen hyvyös matku rodih kuulužakse talven aiguagi. == Junan ominažuot == Ruskealan junat ollah nevvostolazet paravozat. Enzimäzeh matkah ajoi Э-sarjan paravozu. Sit käytettih ЛВ-, П36-, СО18-, С^у-sarjoin paravozoi. Vuvven 2025 tiedoloin mugah joga päiviä ajeltah Л-sarjan paravozat. Junah kuuluu viijes seiččemessäh vagonua (se rippuu matkustajien luvus) — kupeen retrovagonat istundupaikoinke da restoruanuvagonu. Junan vagonat on mualattu sinizikse: ihan mostu värii käytettih vuvves 1879 tsuarin Ven’al "berlinoih" niškoi — enzimäzen kluasan vagonoih niškoi, kudamat oldih ylen mugažat da oli tarkoitettu aristokruatieh, suurih virguniekkoih da elokkahih matkustajih niškoi. == Syväinpuoli == Junan syväinpuoli on luajittu XIX vuozisuan lopun — XX vuozisuan allun stiilin mugah, sit on Ven'an valdukunnan aijan raududoroguvagonoin elementoi. Sen čomendamizes käytettih histouriellistu aigua ozuttajii elementoi: nahkahizii pehmielöi pertilomuloi, tuuhieloi vihandoi zuavessiloi, lampoi sen aijan kehyksienke, mustuvalgieloi kuvii. Junan ruadajat on sellitty sobih, kudamii ommeltih arhiivukoupieloin mugah, se suurendau vahnah aigah syvendymizen vaikutustu. Junal on erilline fotokupee, kudamas on käytetty retrorekviziittua: vintažuvehkehii (šliäppiä, veijerua), vahnanaigazii lehtilöi da čamodanua. Sit kupees kerras suau luadie fotokuvii. Restoruanuvagonat on kaunistettu eri stiililöin mugah: * vagonu XIX vuozisuan stiilin mugah on kaunistettu histouriellizen dizainan elementoil, sidä käytettih klassiellizis raududorogurestoruanois; * vahnan ven’alazen stiilin mugah luajitus vagonas nägyy ven’alazen arhitektuuran ominažuksii puuhizien elementoin da rahvahan kirjoinke. Histouriellizeh tabah vagonoi luajittih Voronežan vagonoin kohenduszavodal. == Junan matku da sen ohjelmu == Juna ajelou Sordavalu — Ruskeala-mägipuusto — Sordavalu -maršruuttua myöte vuvven 2019 kezäkuun 1. päiväs. Keskimiäräine vauhti on 40—60 km/č, aigu matkas — 1 čuassu. Virrallizen nimen — Ruskealan ekspressu — juna sai sen käyndykohtan — Ruskeala-mägipuuston mugah. Junan lähtendyaigu on kiini kovavauhtizen Lastočka-junan tulendas [[Piiteri]] — [[Sortaval|Sordavalu]]-maršruutal. Jälles Ruskeala-mägipuustoh tulendua on viizi čuassuu kestäi azetus, sit aijas matkustajat voijah kävvä mägipuustoh kaččomah kanjonua da sen kaunehii nägöaloi, ajella trolleil järvyön piäl, heittyö muanalazih luolih, oppie karjalazii syömizii paikallizes koufeilas. Matkan ližäkse matkustelijoi kiinnostau Ruskealan ekspresan tehnielline huoldo: ajandučuran vaihtandu sen loppustansiel, sen täyttämine viel da muut. 8qmg9av6guks6pnbwjmm3piqsw3l51b 52868 52867 2026-10-21T19:13:04Z Miro Tuomi 8600 52868 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; padding: 5px; width: 300px; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; float: right; margin: 0 0 1em 1em; color: #000000;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 5px 5px 0 5px; color: #000000;" | Juna № 921/922 и 923/924 |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0 5px 10px 5px; color: #000000;" | «Ruskealan ekspressu» |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;" | [[File:Паровоз, Рускеальский экспресс 20210708 110751.jpg|270px]] |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 80%; font-weight: bold; color: #72777d; padding: 5px; text-transform: uppercase; letter-spacing: 0.5px;" | Piätiijot |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; width: 35%; color: #000000;" | Kategourii | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | matkailujuna |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Valmistai | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | Vagonoinrakenduszavodu «Ammendorf» |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Kompanii | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | OAO «Ven'an raududorogoin» kovavauhtizen yhtevyksen direkcii |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Matku | style="vertical-align: top; padding: 5px;" | [[Sortaval|Sordavalu]] — [[Ruskeala (mägipuusto)|Ruskeala-mägipuusto]] — [[Sortaval|Sordavalu]] |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Azetuksien lugu | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | ekspressu |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Aigu matkas | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | 1 čuassu |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Piduhus | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | 29 km |- | style="vertical-align: top; font-weight: bold; padding: 5px; color: #000000;" | Puaksuvus | style="vertical-align: top; padding: 5px; color: #000000;" | ymbäri vuvven, joga päiviä |} '''Ruskealan ekspressu"''' on kovavuahtine merkiretrojuna № 921/922 da 923/924, kudai ajau matkailumaršruutal [[Sortaval|Sordavalu]] — [[Ruskeala (mägipuusto)|Ruskeala-mägipuusto]] — [[Sortaval|Sordavalu]] kezäkuun 1. päiväs vuvvennu 2019. Se on Ven'al ainavo juna, kudai ajau höyryl da kulgou joga päiviä. Muas jälgimäine matkustajien juna höyryl ajeli 1980-luvun allus. == Histourii == Ruskealan ekspresan erähii alguhpanijoi oli Ruskeala-mägipuuston enzimäine johtai Aleksandr Artemjev. Idein kannatti Dmitrii Pegov, kudai silloi oli OAO Ven'an raududorogat -laitoksen johtajannu matkustajien vedämizen puoles. Enzimäzeh matkah retrojuna lähti 1. kezäkuudu vuvvennu 2019. Tämän tapahtuman kunnivokse Sordavalan stansiel "elävytettih" histourien aigu: matkustajii vastattih "mennyön aijan rahvas" XIX vuozisuan lopun — XX vuozisuan allun ruutis. Työndiä matkah suoru juna Karjalan tazavallan piänähtävykseh sai kohendamizen jälles: Sordavalu — Ruskeala-mägipuusto -matkal luajittih uvvessah läs 2,5 kilometrii raududorogua, kohendettih Sordavalan stansien platformu da endizen lokomotiivudepon kiännälmyskruugu, pandih kundoh inženierukommunikaciet junah vien suattamizekse da sen tehniellizeh huoldoh niškoi. Mägipuuston lähäl nostettih väliaigaine platformu retrojunah nähte. Matkustajii Ruskeala-mägipuustoh vedäjän Ruskealan ekspresan työndämizen hyvyös sai suurendua matkustajien lugu 20 %:l. Junan käyndän enzimäzen kuun aigah sil ajoi 3600 hengie. Vuvves se vedi enämbän 50,5 tuhattu matkustajua. Elokuul vuvvennu 2019 Raududorogan ruadajan päiväkse otettih käyttöh kartu "Kolmikko" Ruskealan ekspresan kuvanke. Kaikkiedah piästettih ilmah 300 kartua, oza niilöis myödih Moskovan metron kasois. Vuvvennu 2019 kylmykuun pruazniekoin aigah Karjalan kul’tuuru- da taidokolledžan opastujat ozutettih Ruskealan ekspresas spektakli syvendyseffektankeг. 26. talvikuudu vuvvennu 2020 Ruskealas oldih junan kiännälmyskierron pruazniekkuavuajazet, tämän hyvyös suau käyttiä Ruskealan ekspressah niškoi yhty junua kahten sijah. Ruskealan ekspresan työndämine azetti matkailun kehittämizen vektoran Luadogan pohjasrannikol dai kogo muas: ruvettih kehittämäh paravuzumatkoi Ven'ua myöte, roittih uvvet maršruutat Sordavalas da Sordavalan piiris: ([[Ven'a|ven]]. ''«Ладожская нерпочка»'', kaksikerroksine juna Moskovassah, rel'suavtoubusat eri čurih). 1. kezäkuudu vuvvennu 2024 Sordavalas piettih junan 5-roindupäiväle omistettu pruazniekku: oli pruazniekkupiduo, raududorogufotokuvien ozuttelu, "paravozoin kulgu" da pruazniekkukonsertu, kudai loppih ilotuliloih. Viijes vuvves Ruskealan ekspressu vedi enämbän 670 tuhattu matkustajua, ajoi enämbän 270 kilometrii, luadi enämbän 7000 reissuu. Ruskealan ekspresan kuulužuos sai liittyö yhtehizeh ruadoh Pakkasukon junanke, sen hyvyös matku rodih kuulužakse talven aiguagi. == Junan ominažuot == Ruskealan junat ollah nevvostolazet paravozat. Enzimäzeh matkah ajoi Э-sarjan paravozu. Sit käytettih ЛВ-, П36-, СО18-, С^у-sarjoin paravozoi. Vuvven 2025 tiedoloin mugah joga päiviä ajeltah Л-sarjan paravozat. Junah kuuluu viijes seiččemessäh vagonua (se rippuu matkustajien luvus) — kupeen retrovagonat istundupaikoinke da restoruanuvagonu. Junan vagonat on mualattu sinizikse: ihan mostu värii käytettih vuvves 1879 tsuarin Ven’al "berlinoih" niškoi — enzimäzen kluasan vagonoih niškoi, kudamat oldih ylen mugažat da oli tarkoitettu aristokruatieh, suurih virguniekkoih da elokkahih matkustajih niškoi. == Syväinpuoli == Junan syväinpuoli on luajittu XIX vuozisuan lopun — XX vuozisuan allun stiilin mugah, sit on Ven'an valdukunnan aijan raududoroguvagonoin elementoi. Sen čomendamizes käytettih histouriellistu aigua ozuttajii elementoi: nahkahizii pehmielöi pertilomuloi, tuuhieloi vihandoi zuavessiloi, lampoi sen aijan kehyksienke, mustuvalgieloi kuvii. Junan ruadajat on sellitty sobih, kudamii ommeltih arhiivukoupieloin mugah, se suurendau vahnah aigah syvendymizen vaikutustu. Junal on erilline fotokupee, kudamas on käytetty retrorekviziittua: vintažuvehkehii (šliäppiä, veijerua), vahnanaigazii lehtilöi da čamodanua. Sit kupees kerras suau luadie fotokuvii. Restoruanuvagonat on kaunistettu eri stiililöin mugah: * vagonu XIX vuozisuan stiilin mugah on kaunistettu histouriellizen dizainan elementoil, sidä käytettih klassiellizis raududorogurestoruanois; * vahnan ven’alazen stiilin mugah luajitus vagonas nägyy ven’alazen arhitektuuran ominažuksii puuhizien elementoin da rahvahan kirjoinke. Histouriellizeh tabah vagonoi luajittih Voronežan vagonoin kohenduszavodal. == Junan matku da sen ohjelmu == Juna ajelou Sordavalu — Ruskeala-mägipuusto — Sordavalu -maršruuttua myöte vuvven 2019 kezäkuun 1. päiväs. Keskimiäräine vauhti on 40—60 km/č, aigu matkas — 1 čuassu. Virrallizen nimen — Ruskealan ekspressu — juna sai sen käyndykohtan — Ruskeala-mägipuuston mugah. Junan lähtendyaigu on kiini kovavauhtizen Lastočka-junan tulendas [[Piiteri]] — [[Sortaval|Sordavalu]]-maršruutal. Jälles Ruskeala-mägipuustoh tulendua on viizi čuassuu kestäi azetus, sit aijas matkustajat voijah kävvä mägipuustoh kaččomah kanjonua da sen kaunehii nägöaloi, ajella trolleil järvyön piäl, heittyö muanalazih luolih, oppie karjalazii syömizii paikallizes koufeilas. Matkan ližäkse matkustelijoi kiinnostau Ruskealan ekspresan tehnielline huoldo: ajandučuran vaihtandu sen loppustansiel, sen täyttämine viel da muut. m5l8er0d2suxu1mhyfmmx3tt3tkc5a1 10 17533 52864 2026-10-21T17:50:44Z Frhdkazan 283 Uuzi sivu: Red Dragon scuplture during River Lee flooding, October 2023.jpg 52864 wikitext text/x-wiki Red Dragon scuplture during River Lee flooding, October 2023.jpg k4pgn6vxs6gh8hic6c83q8cuq5uxcsy 10 17534 52865 2026-10-21T17:54:53Z Frhdkazan 283 Uuzi sivu: GOLOVEC TRAILS - BANANA (from top to bottom).webm 52865 wikitext text/x-wiki GOLOVEC TRAILS - BANANA (from top to bottom).webm eb45j7mgar63ca4its7n2xdcxunznks 0 17535 52869 2026-10-21T19:30:44Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {{Ristikanzu|Nimi=Anisja Vatčijeva|Ammatti=runonpajattai|Roinduaigu=12. pakkaskuudu 1886|Kuolenduaigu=1984|Roindukohtu=[[Suopohju]], Kentjärven kyläkundu,[[ Kondupohjan piiri]]|Kanzalližus=[[Nevvostoliitto]]|Kuolendukohtu=[[Hirvas]], [[Kondupohjan piiri]]}} '''Anisja Vasiljevna Vatčijeva''' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Анисья Васильевна Ватчиева'', 1886—1984) on [[Karjalazet|karjalaine]] [[runonpajattai]], [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] kirjuttajie... 52869 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu|Nimi=Anisja Vatčijeva|Ammatti=runonpajattai|Roinduaigu=12. pakkaskuudu 1886|Kuolenduaigu=1984|Roindukohtu=[[Suopohju]], Kentjärven kyläkundu,[[ Kondupohjan piiri]]|Kanzalližus=[[Nevvostoliitto]]|Kuolendukohtu=[[Hirvas]], [[Kondupohjan piiri]]}} '''Anisja Vasiljevna Vatčijeva''' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Анисья Васильевна Ватчиева'', 1886—1984) on [[Karjalazet|karjalaine]] [[runonpajattai]], [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] kirjuttajien liittoh kuulunuh (1939). == Eloskerdu == Anisja Vasiljevna Vatčijeva eri tiedoloin mugah oli roinnuhes 12. pakkaskuudu vuvvennu 1886 libo vuvvennu 1888 [[Anuksen gubernii|Anuksen gubernien]] [[Petroskoin ujezdu|Petroskoin ujezdan]] Suopohjan kyläs (nygöi [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] [[Kondupohjan piiri]]) köyhäh muanruadajien pereheh. Tuattah oli kalastajannu da mečästäjänny. Perehes oli yheksä hengie, kuuttu lastu luguh ottajen. Anisja oli vahnimannu lapsennu da seiččievuodizennu rubei kaččomah nuorembii vellilöi da sizärii. Ei olluh kel kaččuo lapsii, sendäh školah Anisijua ei annettu, häi jäi kirjahmaltamattomakse. Kolmetostuvuodizennu Anisja ruadoi täyzi-igäzien rinnal: sai tuatanke kalua, niitti, leikkai vil’l’ua. Händy palkattih ruadamah bohatat rahvas. Vuvvennu 1910 Anisja 22-vuodizennu meni miehele. Hänen ukkuo 12-vuodizennu vahnembat työttih ruadoh Piiterih. Täyzi-igäzekse roittuu häi tuli järilleh kodih da nai Anisjas. Perehty piettih keskikluassah kuulujannu, talois oli yksi lehmy da kaksi hebuo. Kezäl ukonke ruattih muanruadajien ruadoloi, talvel oldih vevos. Vuvvennu 1915 Anisijan ukkuo otettih frontale I Muailman voinale da Anisja rubei elämäh kolmen lapsenke yhtes muatuškan da buat’uškanke. Häi sanoi, ku buat’ušku oli "moine pahatabaine da pahoi pidi, kai stolas en ruohtinuh syvvä". I Muailman voinalpäi tulduu ukko lähti Kanzallizele voinale. Voinan loppiettuu tuli järilleh kodih, sluuži kaikkiedah kuuzi vuottu. Molodoit ruattih muanruadajien ruadoloi, a talvel ajeltih meččyruadoloih. Vuvvennu 1930 pereh liityi kolhozah. Lapset sikse aigua kazvettih: vahnembi poigu ruadoi Munjärvenlahtes kasserinnu da laskunpidäjänny, nuorembi — Petroskois sähköstansiel, tytär — Homselläs ambulatourien johtajannu. Vie kaksi nuorembua lastu opastuttih školas. Kolhozas Anisja Vasiljevna ruadoi peldoloil, oli ferman johtajannu skotnoil, äijän kerdua sai palkindoloi omas kunnollizes ruavos. Händy vallittih kolhozan halličuksen ozanottajakse. Vuozien 1930 lopus Anisja Vatčijeva rodih kuulužakse runonpajattajannu sen jälles, kui hänellyö kyläh tuldih folkloristat da tuttavuttih hänen luomisruadoh. Händy kučuttih Petroskoih, kus kirjutettih hänen tevoksii. Oraskuul vuvvennu 1939 händy otettih Nevvostoliiton kirjuttajien liittoh. Suuren Ižänmuallizen voinan aigah Anisja Vasiljevnua työttih evakkoh Permin alovehele, konzu Karjal piästettih vihaniekois, häi tuli järilleh roindumuale. Voinal kuadui hänen nuorembi poigah Vasilii Pavlovič Vatčijev (1924—1943). Eloksen jälgimäzet vuvvet Anisja Vasiljevna eli Kondupohjan piirin Hirvahan kyläs. Kuoli vuvvennu 1984. On pandu muah Hirvahan kyläs. Vuvvennu 1980 taidoilii Georgii Stronk mualai Anisja Vasiljevnan kuvan (bumuagu, sangina; Vladimir-Suzdalin muzei-zapovedniekku). == Luomisruado == Anisja Vasiljevna opastui pajattamah muamas. Hänes da toizis runonpajattajis da suarnansanelijois häi pani mustoh monii tevoksii. Nämmmii pajoloi häi puaksuh pajatti kyläläzien ies. Niilöih häi lad’d’ai omii taidoelementoi, a sit rubei iče keksimäh niilöi. Vuozinnu 1930 tutkijat kirjutettih Anisja Vatčijevas mondu pajuo, itkuvirty, sanelendua da sananpolvie. Erinomah kuulužikse roittih hänen itkuvirret da pajot nevvostolazis aihielois. Omii mielii da tundoloi V. I. Leninan kuolendas häi pani itkuvirzilöih. Jälles häi vie mondu kerdua kiändyi [[Vladimir Lenin|Vladimir Iljičan]] kuolendan aihieh. Tundietukse sežo rodih hänen itkuvirzi-sanelendu, kudamas häi pajatti S. M. Kirovan tapandah nähte. Omii itkuvirzilöi Anisja Vasiljevna omisti sežo Valerii Čkalovan da Jurii Gagarinan surmale. Toizel erinomazel innol Anisja Vasiljevna itki iänel, konzu pidi käis oman tevoksen piähengen kuvua (ezimerkikse, Leninan libo Kirovan). Hänen "Itkuvirzi poijas", kudai jullattih vuvvennu 1947, itkuvirzilöih Leninas da Kirovas verratunnu ei ole politiziiruittu da sit ei ole virrallizii nevvostolazii kliššeeloi. Ihan allus on annettu paralleli nouzijan mustan pilven da voinan välis. Eruondan tuskan perindöllizien sanoin avul sanotah poijan armieh kaimuandas. Sanotah kirjazis frontalpäi. Ielleh muamo nägöy unis poijan da havaččuu poštankandajan ikkunah plikutukseh. Ga tämä kirjaine ei ole poijas, a ozaston piälikös. Itkuvirren toizes ozas muamo kaimuau armieh tostu poigua. Häi kirjuttau muamale kirjazii frontalpäi, rohkieh toruau da suau palkindoloi. Nenga täl itkuvirrel on ebätavalline optimistine loppu. Sit voibi nähtä nevvostolazen ižänmuansuvaičuksen propagandua — ezimerkillizen brihan da ezimerkillizen muaman kuvan. Kaččomattah sih, ku Anisja Vasiljevna oli karjalazennu, häi luadi omii tevoksii perindöllizien ven’alazien itkuvirzilöin pohjal. Karjalan ven’alazet itkuvirret -kniigas huomattih, ku "hänen itkuvirzilöin luajindutazo on ylen korgei, poikkevuksennu ollah erähät kohtat, kudamat roittih, ku oldih kesken jätetty libo ei oldu tarbehekse smietitty''".'' == Palkindot == * [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu|Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan]] kolme kunnivokirjastu (1939, 1966, 1976) [[Kategourii:Karjalazet]] gmmuz0ao5kwupx1szoijgiebbby0upg 52873 52869 2026-10-21T19:37:17Z Miro Tuomi 8600 52873 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu|Nimi=Anisja Vatčijeva|Ammatti=runonpajattai|Roinduaigu=12. pakkaskuudu 1886|Kuolenduaigu=1984|Roindukohtu=[[Suopohju]], Kentjärven kyläkundu,[[ Kondupohjan piiri]]|Kanzalližus=[[Nevvostoliitto]]|Kuolendukohtu=[[Hirvas]], [[Kondupohjan piiri]]}} '''Anisja Vasiljevna Vatčijeva''' ([[Ven'an kieli|ven]]. ''Анисья Васильевна Ватчиева'', 1886—1984) on [[Karjalazet|karjalaine]] [[runonpajattai]], [[Nevvostoliitto|Nevvostoliiton]] kirjuttajien liittoh kuulunuh (1939). == Eloskerdu == Anisja Vasiljevna Vatčijeva eri tiedoloin mugah oli roinnuhes 12. pakkaskuudu vuvvennu 1886 libo vuvvennu 1888 [[Anuksen gubernii|Anuksen gubernien]] [[Petroskoin ujezdu|Petroskoin ujezdan]] Suopohjan kyläs (nygöi [[Karjalan tazavaldu|Karjalan tazavallan]] [[Kondupohjan piiri]]) köyhäh muanruadajien pereheh. Tuattah oli kalastajannu da mečästäjänny. Perehes oli yheksä hengie, kuuttu lastu luguh ottajen. Anisja oli vahnimannu lapsennu da seiččievuodizennu rubei kaččomah nuorembii vellilöi da sizärii. Ei olluh kel kaččuo lapsii, sendäh školah Anisijua ei annettu, häi jäi kirjahmaltamattomakse. Kolmetostuvuodizennu Anisja ruadoi täyzi-igäzien rinnal: sai tuatanke kalua, niitti, leikkai vil’l’ua. Händy palkattih ruadamah bohatat rahvas. Vuvvennu 1910 Anisja 22-vuodizennu meni miehele. Hänen ukkuo 12-vuodizennu vahnembat työttih ruadoh Piiterih. Täyzi-igäzekse roittuu häi tuli järilleh kodih da nai Anisjas. Perehty piettih keskikluassah kuulujannu, talois oli yksi lehmy da kaksi hebuo. Kezäl ukonke ruattih muanruadajien ruadoloi, talvel oldih vevos. Vuvvennu 1915 Anisijan ukkuo otettih frontale I Muailman voinale da Anisja rubei elämäh kolmen lapsenke yhtes muatuškan da buat’uškanke. Häi sanoi, ku buat’ušku oli "moine pahatabaine da pahoi pidi, kai stolas en ruohtinuh syvvä". I Muailman voinalpäi tulduu ukko lähti Kanzallizele voinale. Voinan loppiettuu tuli järilleh kodih, sluuži kaikkiedah kuuzi vuottu. Molodoit ruattih muanruadajien ruadoloi, a talvel ajeltih meččyruadoloih. Vuvvennu 1930 pereh liityi kolhozah. Lapset sikse aigua kazvettih: vahnembi poigu ruadoi Munjärvenlahtes kasserinnu da laskunpidäjänny, nuorembi — Petroskois sähköstansiel, tytär — Homselläs ambulatourien johtajannu. Vie kaksi nuorembua lastu opastuttih školas. Kolhozas Anisja Vasiljevna ruadoi peldoloil, oli ferman johtajannu skotnoil, äijän kerdua sai palkindoloi omas kunnollizes ruavos. Händy vallittih kolhozan halličuksen ozanottajakse. Vuozien 1930 lopus Anisja Vatčijeva rodih kuulužakse runonpajattajannu sen jälles, kui hänellyö kyläh tuldih folkloristat da tuttavuttih hänen luomisruadoh. Händy kučuttih Petroskoih, kus kirjutettih hänen tevoksii. Oraskuul vuvvennu 1939 händy otettih Nevvostoliiton kirjuttajien liittoh. Suuren Ižänmuallizen voinan aigah Anisja Vasiljevnua työttih evakkoh Permin alovehele, konzu Karjal piästettih vihaniekois, häi tuli järilleh roindumuale. Voinal kuadui hänen nuorembi poigah Vasilii Pavlovič Vatčijev (1924—1943). Eloksen jälgimäzet vuvvet Anisja Vasiljevna eli Kondupohjan piirin Hirvahan kyläs. Kuoli vuvvennu 1984. On pandu muah Hirvahan kyläs. Vuvvennu 1980 taidoilii Georgii Stronk mualai Anisja Vasiljevnan kuvan (bumuagu, sangina; Vladimir-Suzdalin muzei-zapovedniekku). == Luomisruado == Anisja Vasiljevna opastui pajattamah muamas. Hänes da toizis runonpajattajis da suarnansanelijois häi pani mustoh monii tevoksii. Nämmmii pajoloi häi puaksuh pajatti kyläläzien ies. Niilöih häi lad’d’ai omii taidoelementoi, a sit rubei iče keksimäh niilöi. Vuozinnu 1930 tutkijat kirjutettih Anisja Vatčijevas mondu pajuo, itkuvirty, sanelendua da sananpolvie. Erinomah kuulužikse roittih hänen itkuvirret da pajot nevvostolazis aihielois. Omii mielii da tundoloi V. I. Leninan kuolendas häi pani itkuvirzilöih. Jälles häi vie mondu kerdua kiändyi [[Vladimir Lenin|Vladimir Iljičan]] kuolendan aihieh. Tundietukse sežo rodih hänen itkuvirzi-sanelendu, kudamas häi pajatti S. M. Kirovan tapandah nähte. Omii itkuvirzilöi Anisja Vasiljevna omisti sežo Valerii Čkalovan da Jurii Gagarinan surmale. Toizel erinomazel innol Anisja Vasiljevna itki iänel, konzu pidi käis oman tevoksen piähengen kuvua (ezimerkikse, Leninan libo Kirovan). Hänen "Itkuvirzi poijas", kudai jullattih vuvvennu 1947, itkuvirzilöih Leninas da Kirovas verratunnu ei ole politiziiruittu da sit ei ole virrallizii nevvostolazii kliššeeloi. Ihan allus on annettu paralleli nouzijan mustan pilven da voinan välis. Eruondan tuskan perindöllizien sanoin avul sanotah poijan armieh kaimuandas. Sanotah kirjazis frontalpäi. Ielleh muamo nägöy unis poijan da havaččuu poštankandajan ikkunah plikutukseh. Ga tämä kirjaine ei ole poijas, a ozaston piälikös. Itkuvirren toizes ozas muamo kaimuau armieh tostu poigua. Häi kirjuttau muamale kirjazii frontalpäi, rohkieh toruau da suau palkindoloi. Nenga täl itkuvirrel on ebätavalline optimistine loppu. Sit voibi nähtä nevvostolazen ižänmuansuvaičuksen propagandua — ezimerkillizen brihan da ezimerkillizen muaman kuvan. Kaččomattah sih, ku Anisja Vasiljevna oli karjalazennu, häi luadi omii tevoksii perindöllizien ven’alazien itkuvirzilöin pohjal. Karjalan ven’alazet itkuvirret -kniigas huomattih, ku "hänen itkuvirzilöin luajindutazo on ylen korgei, poikkevuksennu ollah erähät kohtat, kudamat roittih, ku oldih kesken jätetty libo ei oldu tarbehekse smietitty''".'' == Palkindot == * [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu|Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan]] kolme kunnivokirjastu (1939, 1966, 1976) [[Kategourii:Karjalazet]] [[Category:Runonpajattajat]] moevgeuair2s35bwh9ih0irv3z9f3x7 14 17536 52871 2026-10-21T19:36:27Z Miro Tuomi 8600 On luajittu tyhjy sivu 52871 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4 17537 52876 2026-10-21T20:48:24Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: = Virguarvot = На данный момент какие точные переводы званий имеются в словарях: * '''Armien generualu''' — Генерал армии * '''Generualu''' — Генерал * '''Generualu-polkouniekku''' — Генерал-полковник * '''Generualu-leitenantu''' — Генерал-лейтенант * '''Generualu-major''' — Генерал-майор * '''Lavaiston admirualu''' — Адмирал флота * '''Adm... 52876 wikitext text/x-wiki = Virguarvot = На данный момент какие точные переводы званий имеются в словарях: * '''Armien generualu''' — Генерал армии * '''Generualu''' — Генерал * '''Generualu-polkouniekku''' — Генерал-полковник * '''Generualu-leitenantu''' — Генерал-лейтенант * '''Generualu-major''' — Генерал-майор * '''Lavaiston admirualu''' — Адмирал флота * '''Admirualu''' — Адмирал * '''Polkouniekku''' — Полковник * '''Major''' — Майор * '''Kapitan''' — Капитан * '''Leitenantu''' — Лейтенант * '''Kapitan-leitenantu''' — Капитан-лейтенант * '''Saldattu''' — Солдат * '''Merimies''' libo '''matrossu''' — Матрос И каких мной не было найдено: ; Высший офицерский состав * Маршал * Генерал армии / Адмирал флота * Контр-адмирал ; Старший офицерский состав * Капитан 2-го ранга * Капитан 1-го ранга * Капитан 3-го ранга ; Младший офицерский состав * Старший лейтенант * Младший лейтенант ; Прапорщики и мичманы * Старший прапорщик / Старший мичман * Прапорщик / Мичман ; Сержантский и старшинский состав * Старшина / Главный корабельный старшина * Старший сержант / Главный старшина * Сержант / Старшина 1-й статьи * Младший сержант / Старшина 2-й статьи ; Младший состав * Ефрейтор / Старший матрос Для обозначения старшинства в названиях военных званий можно было бы по примеру финского и эстонского использовать приставки ylä- (для старших чинов) и al- (для младших чинов) например вместо вместо имеющегося podpolkouniekku → al-polkouniekku. c2dskmtir9tmngr2mwl15bwebvag7ft 52877 52876 2026-10-21T20:51:14Z Miro Tuomi 8600 52877 wikitext text/x-wiki = Virguarvot = На данный момент какие точные переводы званий имеются в словарях: * '''Armien generualu''' — Генерал армии * '''Generualu''' — Генерал * '''Generualu-polkouniekku''' — Генерал-полковник * '''Generualu-leitenantu''' — Генерал-лейтенант * '''Generualu-major''' — Генерал-майор * '''Lavaiston admirualu''' — Адмирал флота * '''Admirualu''' — Адмирал * '''Polkouniekku''' — Полковник * '''Major''' — Майор * '''Kapitan''' — Капитан * '''Leitenantu''' — Лейтенант * '''Kapitan-leitenantu''' — Капитан-лейтенант * '''Saldattu''' — Солдат * '''Merimies''' libo '''matrossu''' — Матрос И каких мной не было найдено: ; Высший офицерский состав * Маршал * Генерал армии / Адмирал флота * Контр-адмирал ; Старший офицерский состав * Капитан 2-го ранга * Капитан 1-го ранга * Капитан 3-го ранга ; Младший офицерский состав * Старший лейтенант * Младший лейтенант ; Прапорщики и мичманы * Старший прапорщик / Старший мичман * Прапорщик / Мичман ; Сержантский и старшинский состав * Старшина / Главный корабельный старшина * Старший сержант / Главный старшина * Сержант / Старшина 1-й статьи * Младший сержант / Старшина 2-й статьи ; Младший состав * Ефрейтор / Старший матрос Для обозначения старшинства в названиях можно было бы по примеру финского и эстонского использовать приставки ylä- (для старших чинов) и al- (для младших чинов) например вместо вместо имеющегося podpolkouniekku → al-polkouniekku. 083omx9pdyu5jf6h34bqf1veury1n51 0 17538 52878 2026-10-22T05:18:57Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {{Ristikanzu|Nimi=Ontrei Malinen|Ammatti=runonpajattai, mečästäi, tiedoiniekku|Roinduaigu=1777 da 1781 vuvven välil|Kuolenduaigu=1855 da 1856 vuvven välil|Roindukohtu=[[Vuonnini]]}} '''Ontrei Malinen''' (1777 da 1781 vuvven välil – 1855 da 1856 vuvven välil) on [[Karjalazet|karjalaine]] runonpajattai. Runuo hänes kirjutti "[[Kalevala|Kalevalan]]" luadii [[Elias Lönnrot|Elias Lönnrot.]] == Eloskerdu == Ontrei Malinen oli roinnuhes [[Vuonnini|Vuonnizen kyläh]]. Oli M... 52878 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu|Nimi=Ontrei Malinen|Ammatti=runonpajattai, mečästäi, tiedoiniekku|Roinduaigu=1777 da 1781 vuvven välil|Kuolenduaigu=1855 da 1856 vuvven välil|Roindukohtu=[[Vuonnini]]}} '''Ontrei Malinen''' (1777 da 1781 vuvven välil – 1855 da 1856 vuvven välil) on [[Karjalazet|karjalaine]] runonpajattai. Runuo hänes kirjutti "[[Kalevala|Kalevalan]]" luadii [[Elias Lönnrot|Elias Lönnrot.]] == Eloskerdu == Ontrei Malinen oli roinnuhes [[Vuonnini|Vuonnizen kyläh]]. Oli Malizen runonpajattajien suvun alguhpanijannu Lönnrot kirjutti hänes runoloi syvyskuul vuvvennu 1833. Hänes da [[Arhippa Perttunen|Arhippa Perttuzes]] [[Elias Lönnrot|Lönnrot]] kirjutti tävvellizembät runot. Kirjuttamah runuo Ontrei Malizes vie enne, elokuul vuvvennu 1825, kävyi Andrei Šögren, häi kirjutti kaksi libo kolme runuo. Ontrei Malinen oli vägevänny tiedoiniekannu da hyvänny mečästäjänny, omal pajatandal maltoi kiškuo hammastu kondiel. [[Anni Lehtoni]], Ontrei Malizen sugulaine, nenga sanoi hänes:<blockquote>Sehäi on olluh kogo kyläs mielevin. On olluh kirjuniekannu.</blockquote>Onteri Malinen nerokkahasti soitti viizikielizel kandelehel. Sen neron suadih hänes poijatgi. Ontrein vuvvennu 1833 luajittu kannel oli olemas vie vuvvennu 1877, konzu suomelaine folklouran keriäjy Aksel Borenius sen osti Suomen Kansallismuzeile. Ontrei Malizen poijat Jyrki da Vaslei Malizet sežo oldih kuulužinnu runonpajattajinnu. Heis kirjutettih tuhanzii rivilöi da kymmenii runoloi. Anni Lehtozen sanoin mugah Ontrein tytär Ul'l'ana oli tundiettu itkettäi. Ontrei Malinen kuoli 75-vuodizennu. [[Kategourii:Runonpajattajat]] [[Kategourii:Karjalaine kul'tuuru]] d696l33oby7edx6k51thgpfqf65szfh 0 17539 52880 2026-10-22T05:26:00Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {{Ristikanzu|Nimi=Marija Andronovna Remšu|Ammatti=suarnansanelii, runonpajattai|Roinduaigu=11. heinykuudu 1862|Kuolenduaigu=1943|Roindukohtu=[[Kivijärvi]], [[Kemin ujezdu, Arhangelin gubernii]], [[Ven'an valdukundu]] (nygöi [[Kalevalan piiri]], [[Karjalan tazavaldu]])|Kuolendukohtu=[[Arhangelin aloveh]]}} '''Marija Andronovna Remšu''' on [[Karjalazet|Karjalan rahvahan]] [[suarnansanelii]], [[runonpajattai]]. Kuului Nevvostoliiton kirjuttajien liittoh (1939). == Eloskerdu ==... 52880 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu|Nimi=Marija Andronovna Remšu|Ammatti=suarnansanelii, runonpajattai|Roinduaigu=11. heinykuudu 1862|Kuolenduaigu=1943|Roindukohtu=[[Kivijärvi]], [[Kemin ujezdu, Arhangelin gubernii]], [[Ven'an valdukundu]] (nygöi [[Kalevalan piiri]], [[Karjalan tazavaldu]])|Kuolendukohtu=[[Arhangelin aloveh]]}} '''Marija Andronovna Remšu''' on [[Karjalazet|Karjalan rahvahan]] [[suarnansanelii]], [[runonpajattai]]. Kuului Nevvostoliiton kirjuttajien liittoh (1939). == Eloskerdu == Oli roinnuhes muanruadajan perehes. Oli [[Karjalazet|karjalaine]]. Kirvesmiehele da puusepäle Miihkali Remšule miehele mendyy muutti [[Vuokkiniemi|Vuokkiniemen kyläh]]. Perehes oli kaheksa lastu. Vuvvennu 1932 Marija Remšu liityi kolhozah. Marija Remšu tiezi äijän eeppisty pajuo, suarnua, tiedohussanua. Opastui pajattamah runoloi muamas Maura Marttizes da suarnansanelijas Irina Mihailovna Lesozes Vuonnizen kyläspäi. Vuodessah 1918 hänes kirjutettih materjualua Suomen rahvahanrunohuon tutkijat, heijän joukos V. Sal'minen, vuvves 1934 — Nevvostoliiton rahvahanrunohuon tutkijat. Marija Andonovnan velli Iivo Marttinen (1870—1934) sežo pani taldeh sizären da muaman repertuarua. Nevvostoliiton aigah Marija Remšu iče rubei luadimah runoloi Moskovah käyndäs, nevvostolazen kylän elaijas, šuutkakkahii da satiirizii pajoloi. Marija Remšus kirjutetut pajot oli painettu Suomen rahvahanrunohuon 34-ozazeh kogomukseh da Karjalan eeppizet pajot -kogomukseh, niilöin luvus oldih pajot ven'ankielizen kiännöksenke. Vuvvennu 1935 otti ozua Kalevalan enzimäzen painoksen 100-vuozipäivän tapahtumih. Vuvvennu 1939 händy palkittih Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan Korgeviman Nevvoston Prizidiuman kunnivokirjazel. Kuoli evakos Arhangelin alovehel. == Musto == Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan Ministroin Nevvoston vuvven 1971 sulakuun 21. päivän käskys kodi, kudamas häi eli, sanottih histouriellizekse mustomerkikse da se rodih valdivon vardoittavannu. Vuvvennu 1976 tämä kodi viettih Kalevalah, kus kezäkuul vuvvennu 1984 oli avattu Kalevalan runonpajattajien memoriualumuzei. [[Kategourii:Runonpajattajat]] [[Kategourii:Karjalaine kul'tuuru]] 2udw47o0l1k1ii5thfb841y0n27sc40 0 17542 52887 2026-10-22T10:13:25Z Fembriha 8650 Fembriha muutti sivun [[Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu]] nimen nimekse [[Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu]] ohjavuksen piäle: Hairahtus nimes: Если у второго слова окончание -laine, то и у первого то же самое 52887 wikitext text/x-wiki #OHJAUS [[Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu]] kd9w3lejhsz913ym31a8u8a88bbwgbo 0 17543 52889 2026-10-22T10:14:06Z Fembriha 8650 Fembriha muutti sivun [[Karjalan Avtonoumine Socialistine Nevvostotazavaldu]] nimen nimekse [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu]] ohjavuksen piäle: Hairahtus nimes: Palauttaminen 52889 wikitext text/x-wiki #OHJAUS [[Karjalan Avtonoumine Sosialistine Nevvostotazavaldu]] bcvg35tui8y0153bk0dnkrilccg5y08 0 17544 52890 2026-10-22T10:16:44Z Miro Tuomi 8600 Uuzi sivu: {{Ristikanzu|Nimi=Jevgenija Ivanovna Hämäläinen|Ammatti=runonpajattai|Roinduaigu=1882|Kuolenduaigu=[[10. oraskuudu]] 1959|Roindukohtu=[[Kivijärven kylä]], [[Kemin ujezdu]], [[Ven'an valdukundu]]|Kanzalližus=[[Nevvostoliitto]], [[Ven'an valdukundu]]|Kuolendukohtu=[[Kalevala]], [[Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu]]}} '''Jevgenija Ivanovna Hämäläinen''' (Jouki Hämäläinen) (1882—1959) oli [[Karjalazet|karjalaine]] suarnansanelii, runonpajattai. Oli palk... 52890 wikitext text/x-wiki {{Ristikanzu|Nimi=Jevgenija Ivanovna Hämäläinen|Ammatti=runonpajattai|Roinduaigu=1882|Kuolenduaigu=[[10. oraskuudu]] 1959|Roindukohtu=[[Kivijärven kylä]], [[Kemin ujezdu]], [[Ven'an valdukundu]]|Kanzalližus=[[Nevvostoliitto]], [[Ven'an valdukundu]]|Kuolendukohtu=[[Kalevala]], [[Karjal-Suomelaine socialistine nevvostotazavaldu]]}} '''Jevgenija Ivanovna Hämäläinen''' (Jouki Hämäläinen) (1882—1959) oli [[Karjalazet|karjalaine]] suarnansanelii, runonpajattai. Oli palkittu Znak počota -kunnivomerkil (1951). Kuului Nevvostoliiton kirjuttajien liittoh (vuvves 1953). == Eloskerdu == Oli roinnuhes muanruadajan pereheh. Tuatan kuolendan jälles kaheksavuodizennu ruadoi batrakannu. Jevgenija Hämäläinen kirjutti:<blockquote>Muamal jäi nelli lastu. Elimmö pakičendal. Söimmö olgie.</blockquote>Vuvvennu 1907 piäzi opastumah vällänny opastujannu suomelazeh rahvahan školah Impilahtes, sen jälles läs vuottu opastui siirdoškolien opastajien kursiloil Serdobolin opastajien seminuaries. I Muailman voinan aigah oli ruadajannu Murmanskan raududorogan nostanduruadolois. Jälles Ligakuun vallankumovustu ruadoi opastajannu Vuokkiniemes da Uhtuol. Vuozinnu 1926—1929 ruadoi sanituarannu bol'ničas, vuvves 1929 ruadoi kolhozas. Suuren Ižänmuallizen voinan aigah oli työtty evakkoh Čel'abinskan alovehele, ruadoi kolhozas, voinan loppiettuu tuli järilleh roindumuale. Vuvvennu 1951 otti ozua Moskovas piettyh Karjal-Suomelazen socialistizen nevvostotazavallan Pajo-, muuzikku- da tansunedälih. Vuvvennu 1979 piäzi ilmah Reijo Takalan kniigu "Uhutsaari", kudai on omistettu runonpajattajan mustole - runoilijan buabale. == Luomisruado == Lapsusaijas oli pannuh mustoh rahvahan runoloi da sit iče keksi niilöi. Rahvahanrunohuon keriäjät kirjutettih hänes mondu kymmendy runuo karjalan kielel, äijän tiedohussanoi, arbaitustu da suarnua. Vuvvennu 1959 oli painettu hänen tevoksien sarju ven. ''Pesn' on novom Sampo''-kogomukseh (yhtehkeriäjy [[Jaakko Rugojev]]). [[Kategourii:Runonpajattajat]] 52t8031w18h4r467xwurm9pqzr05qop