Wikipedia
omwiki
https://om.wikipedia.org/wiki/Fuula_Dura
MediaWiki 1.47.0-wmf.4
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Sirna Biiftuu
0
8233
45686
45675
2026-05-29T08:17:10Z
~2026-29467-75
14004
45686
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox planetary system|title=Sirna Biiftuu|age=Waggaa kuma
kitila 4.568|image=Solar System True Color
OM.png|image_scale=1.5|caption=[[Biiftuu|Aduu]] fi Bakkalleelee Sirna Biiftuu. |
location = Duumeessa Urjiilee Gidduu Naannoo, Qoffoo Naannoo, . Harka
Arbagaadduu–Cygnus, [[xuree aanannoo| Karaa waraabessaa]] | system_mass =
Hangaaduu 1.0014 | neareststar = [[Proxima Centauri|Seenteroos kaluu]](4.22
[[waggaa ifaa|Wi]])}} |[[Alpha Centauri| Alfaa seenteroosii]] system (4.37 ly |
nearestplanetary = Sirna alfaa seenteroosii{{!}}(4.37 ly) | semimajoraxis =
{{nowrap|30.10 [[Astronomical unit|AU]]{{nbsp|2}}{{smaller|(4.503 billion
km)}}}} | Kuiper_cliff = 50 AU | stars = 1 ([[Biiftuu]]) | noknown_stars = Ee |
planets = [[Meerkurii]], [[Bakkalcha]], [[Lafa]], [[Goofoo]], [[Ejabula]],
[[Saatarnii]], [[Yuraanusii]] fi [[Neeptuunii]] | outerplanetname =
[[Neeptuunii]] | noknown_planets = Ee | dwarfplanets = Seerees, Puluutoo,
Haawmiyaa, Makmakeefi Eeris | satellites = 427 (170 kan bakkallee 257 kan
bakkallee maandhoo) | minorplanets = 638,836 (akka bara 2014-04-15) | comets
= 3,263 (akka bara 2014-04-15) | roundsat = 19 | roundsatlink = List of
gravitationally rounded objects of the Solar System#Satellite planemos |
inclination = 60.19°8 | galacticcenter = 27,000 ± 1,000 ly | orbitalspeed = 220
km/s | orbitalperiod = 225–250 [[Myr]] | spectral = [[G-type main-sequence
star|G2V]] | frostline = ≈5 AU | heliopause = ≈120 AU | hillsphere = ≈1–2 ly}}
{| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; clear:middle;
float:middle; margin:10px" | colspan="8" |Bakkalleewwaniifi mallatoolee isaanii
|- style="font-size:smaller; text-align:center;" |1 [[Meerkurii]]
[[File:Mercury_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Mercury_symbol.svg|16x16px|{{unicode|☿}}]]
|2 [[Bakkalcha]]
[[File:Venus_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Venus_symbol.svg|16x16px|{{unicode|♀}}]]
|3 [[Lafa]]
[[File:Earth_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Earth_symbol.svg|16x16px|{{unicode|🜨}}]]
|4 [[Goofoo]]
[[File:Mars_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Mars_symbol.svg|16x16px|{{unicode|♂}}]]
|5 [[Ejabula]]
[[File:Jupiter_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Jupiter_symbol.svg|16x16px|{{unicode|♃}}]]
|6 [[Saatarnii]]
[[File:Saturn_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Saturn_symbol.svg|16x16px|{{unicode|♄}}]]
|7 [[Yuraanusii]]
[[File:Uranus_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Uranus_symbol.svg|16x16px|{{unicode|⛢}}]]
|8 [[Neeptuunii]]
[[File:Neptune_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Neptune_symbol.svg|16x16px|{{unicode|♆}}]]
|} '''Sirni Biiftuu''': [[Biiftuu|Aduu]], bakkalleelee 8tan, Addeessoota hedduu
bakkalleeleen naanna'an, '''bakkalleelee jaggee (dwarf planets)''' hedduu fi
'''bungulkattaawwan (asteroids)''', '''qorsoota (comets)''', '''urjii
silliqqeewwan (meteors)''' fi '''qaanqorsoota (meteorites)''' fi wantoota
xixiqqoo biroo hedduu of keessaa qaba; isaan hundinuu biiftuu wiirteefachuun
naanna'u. Sirni Biiftuu qaama [[Xurree Aannannoo|ruuda Karaa
Waraabeessaa(MIlkyway)]] ti. Bakkalleeleen, adeessoonni, bakkalleeleen jaggee fi
wantootni sirna kana keessa jiran hundi gara waggoota [[Bitila|kuma kitila]] 4.5
dura akka uumaman himama.
Irra caalaan ulfaatinaa fi rukkina sirna biiftuu Aduu yoo ta'u itti-aansuun
Ejabula: bakkalleelee saddeet keessaa guddaa ta’e keessatti argama.
Bakkalleeleen keessoo afran—Meerkurii, Bakkalcha, Lafaafi Goofoo—bakkalleelee
aklafaa jedhamuun beekaman, adda durummaan dhagaa irraa ijaaramaniiru. Karaa
biraatiin, bakkalleeleen alaa afran, kanneen bakkalleelee ak-ejabulaa jedhamanii
beekaman, jechuunis Ejabula, Saatarnii, Yuraanusii fi Neeptuunii baayʼee guddaa
kan taʼanii fi adda durummaan [[Gaazii|'''qilleensiyyee(gas)''']] irraa kan
ijaaramanii dha.
Bakkalleeleen gurguddoon lamaan Sirna Biiftuu keessatti argaman Ejabulafi
Saatarniin haayidiroojiinii fi heeliyum irraa kan ijaaraman yoo ta’u, Yuraanusii
fi Neeptuuniin ammoo wantoota cabbaawoo irraa kan ijaaraman yoo ta’u, irra
caalaan isaanii cabbii dha. Haa ta’u malee, Sirni Biiftuu naannoowwan wantoota
xixiqqoodhaan guutamanis of keessaa qaba. Fakkeenyaaf, Sabbatni bungulkattaa
[[Goofoo]] fi [[Ejabula]] gidduu jiru akkuma bakkalleelee aklafaa qaamolee
xixiqqoo sibiilaa fi kattaa irraa hojjetaman of keessaa qaba. Neeptuunii bira
darbee naannoon Sabbata Kuuparii jedhamuun beekamu qaamolee xixiqqoo Puluutoo
wajjin wal fakkaatan of keessaa qaba. Naannoo kun wantoota 10,000 ol kan of
keessatti hammate yoo ta'u, osoo baay'ee guddaa ta'anii ofii isaanii bakkallee
ta'uu danda'u. Wantoonni xixiqqoo Kuiper Belt keessa jiran tokko tokko
bakkalleelee jaggee Seerees, Puluutoo fi Eeris jedhaman of keessatti qabatu.
Bakkalleelee keessaa jaha, yoo xiqqaate bakkalleelee jaggee sadii fi wantootni
xixiqqoo biroo wantoota xixiqqoo ji'a jedhamuun beekamaniin naanna'u. Ejabula
addeessota baay'ee kan qabdu yoo ta'u, walumaa galatti [[addeessa]] 67 qaba.
== Seenaa Sirna Biiftuu == Namoonni yeroo hundumaa addunyaaleen biroo lafaan wal
fakkaatan yoo jiraatan hubachuu fi argachuu hawwaa turan. Bakkalleeleen shan (
Bakkalcha, Meerkurii, Goofoo, Ejabulafi Saatarnii) ijaan mul’atan kan beekaman
ta’us, jaarraa hedduudhaaf waa’ee isaanii waan xiqqoo hubatameera, ta’us garuu
namoota yeroo sanaa irratti dhiibbaa geessisaniiru. Bara durii ogeeyyiin urjii
ifaan tokko tokko akkamitti akka samii keessa socho'u kan beekan yoo ta'u,
urjiileen tokko tokko yeroo mul'atan kan ilaalan yoo ta'u, beekumsa kana
fayyadamuun fuula lafaa fi galaana bal'aa keessa imalu turan. Qaroominni durii
kan akka Giriikii, Chaayinaa, Baabiloon fi kanneen biroo, Lafti wiirtuu
marlaalee guutuu akka taate amanu turan.
=== Baabiloonii === Qaroominni jalqabaa beekumsaa fi hubannoo bakkalleelee
guddifate Baabilonii yoo taatu, Mesopotaamiyaa keessatti argamti. Baabiloon,
dhugumatti qaroominni ammayyaa duraa hundi, yeroo dhaloota dura waggoota 2,000
fi 1,000 gidduutti, waa’ee bakkalleelee beekumsa tokko tokko qabu turan.
Barreeffamoonni durii naannoo waggoota 700 Kiristoos dura, qaroomina Baabiloon
irraa, Bakkalcha dabalatee bakkalleelee hedduu tarreessu. Dabalataanis,
barreeffamoonni kun sochii bakkalleelee akka Bakkalcha, Meerkurii, Goofoo,
Ejabula, fi Saatarnii, akkasumas yeroo fi bakka samii keessatti halkan itti
mul’atanii fi danda’an galmeessaniiru waggaa guutuu kabajamuu qaba.
=== Hindii === Dh.K.D naannoo bara 499tti, ogeessi astronomer Aryabhata Hindii
irraa dhufe, lafti siiqqee ishee irratti akka naanneffatu ibseera, kunis
naanneffannaa lafaa dhihaa irraa dhufu jedhee ibseera. Akkasumas bakkalleeleen
biroo, hundi isaanii wanta guddaa tokkotti kan naanna’an akka jiran amana ture.
Haa ta'u malee, bara 1500 Dh.K.D barataan astronomy Nilakantha Somayaji jedhamu
foormulaa Aryabhata caalaatti guddisee, lafti naannoo siiqqeewwan giddu
galeessaa tokkotti orbiiti dheeraa akka gootu, akkasumas bakkalleeleen akka
Meerkurii, Bakkalcha, Goofoo, Ejabula fi Saatarnii hundi isaanii naannoo Aduutti
akka naanna'an ibseera.
=== Mootummaa Muslimootaa === Jalqaba jaarraa 11ffaa keessa beekumsi fi
saayinsiin impaayera Islaamaa hubannoo fi itti fayyadama xiinurjii baayyee
tarkaanfachiise. Manneen barnootaa addaa urjiilee qorachuuf of kennan kan turan
siʼa taʼu, achitti waaʼee yeroo fi bakka urjiileen itti mulʼatan kan baratan
siʼa taʼu, imaltoonni kun imaltoonni doonii irra deemuudhaaf itti fayyadamu
turan. Walakkeessa jaarraa 12ffaa keessa ogeessi urjii Ibn Bajjah tuqaawwan
dukkanaa’aa lama Aduutti baay’ee dhihoo ta’an kan arge yoo ta’u, boodarra
jalqaba jaarraa 13ffaa keessa saayintistii Qotb al-Din Shiraziin bakkalleelee
Meerkurii fi Bakkalcha akka ta’an hiikameera jedhameera. Kunis beekumsa ol’aanaa
Muslimoonni yeroo sanaa waa’ee astronomy fi akkaataa itti fayyadaman qaban
agarsiisa.
== Biiftuu == [[File:Sun_poster.svg|thumb|290x290px]] Biiftuun qaamolee sirna
biiftuu keessaa bu’a qabeessa kan taateedha. Sababni isaatiis hoo’aafi ifa waan
kennituufi. Osoo biiftuun hinjiraanne ta’ee, lafti baay’ee waan qabbanooftuuf
lubbu qabeeyyiin irra jiraachuu hindanda’anture. Biiftuun Sirna biiftuu keessaa
qaama baay’ee guddoodha. Kunis 99.86% taati. Biiftuun urjiilee jiran
keessaalafatti baay’ee dhiyaattee kan argamtuufi lafa irraa fageenya 150,000,000
Kiiloo meetira ta’u irratti argamti.Urjiin fageenya lafa irraa sadarkaa
lammaaffaatti argamtu Alfaaseencharii jedhamti. Caarallaan ifa aduu irraa
ka’eelafa gahuuf hamma 8 daqiiqaa ta’u itti fudhata. Biiftuun qaama gara alaa
ishiitiin hoo’a hamma 6000ºc kanmaddisiiftu yoo ta’u qaama ishii gara
keessaatiin immoo hamma 13,000ºc maddisiisti. Waytii halkanii urjiileen baay’een
nimul’atu garuu, guyyaa guyyaa hinmuldhatan. Kunis kan ta’eef urjilee biroo irra
biiftuun lafattidhiyaattee argamuu ishii irraa kan ka’e ifti maddisiistu kan
urjilee biroo caalaa muldhata. Wahiyyoo 70 ol aduukeessatti argama. Isaan
keessaa haayidiroojiinii 72%fi hiiliyeemiin 26% yoo ta’u, handhuurri aduu
keessatti immoohiiliyeemiin 38% ta’a. akkuma nuti aduurra naannofnu aduun
keenyas sirna aduu qabattee si’a tokko waggaamiiliyoona 250 ta’uun gaalaaksii
keenya miilkiweeyii irra naannofti! Baqqaana aduu kan ta’an inni gubbaa
gonfee(corona)jedhama. As biratti dhukkubicha gonfee sana miti kuni sana duras
kan itti mogga’ee turedha. Baqqaannikun garmalee kan hoo’uufi yeroo
'''Gaadiddeessuu Aduu (solar eclipse)''' kan muldhatudha. Inni biraa
immoo'''“chromosphere” ykn kiroomoosfeerii''' yommuu ta’u garmalee haphii kan
ta’eefi innis yeroo Gaadiddeessuu Aduukan muldhatudha. Gaadiddeessuu Aduu
jechuun yeroo addeessi keenya gidduu aduufi lafaa ooltudha; biyyakeenyatti
waxabajjii 14 bara darbe kan mudate ni yaadanna jedheen amana. Inni biraas kan
“photosphere” ykn naaniftina jedhamu isa garjalatti argamuufi Qaama aduu isa
ija keenyaan arginu sanadha.
Handhuura aduu keessatti walnyaatiinsa wiirbuxusaa (nuclear reaction) ni
geggeefama; innis handhuura (core)ishee keessatti haayidiroojiinii gara
hiiliyeemii yeroo jijjiirtu (maktoo gaggeessitu) hangi isaanii gara
anniisaa(energy) yommuu deebi’u (foormullaa E=MC2 fayyadamuun, waa’ee foormullaa
kana pdf ani qopheesse kanabeektuu jedhu irratti ni argattu) suudifa (photon)
uumama. Footooniin immoo suudoowwan (particle) xixiqqaa kanifti irraa hojjatame
waan ta’eef isaan kun immoo ifti akka uumamu godhu. Sana boodafootooniin kun
handhuura (core) keessatti uumamte gara dirraa (surface) aduu kan“radiation
zone” ykn Godina madanaa jedhamu bira gahuuf waggaa miiliyoona 1 yommuuitti
fudhatu sana booda lafa dhaqqabuuf daqiiqaa 8 qofa itti fudhata. Kanaafuu, yeroo
ifaaduu irraa dhufu argitan kan waggaa miiliyoona 1fi daqiiqaa 8
laakkofsiisa.Baqaanoota BiiftuuBaqqaanoota biiftuu kanneen jedhamangonfee,
naannaduu, fi naaniftini baqqaana alaa biiftuu yoo ta’aan handuura, godina
madanaa fi godina naannee o'aa immoo baqqaana kessooti.
=== Hadhuura Biiftuu (The Sun's Core) === Anniisaa karaa walnyaatinsa
teermooniyuukilaaraa kan uumamu yoo ta'u, kunisho'a garmalee gadi fageenyaan
wiirtuu Aduu keessatti uuma.Godina madana - Anniisaa suuta gara alaatti kan
socho'u yoo ta'u, baqqannii Aduu kana keessaa balaqqeessa'uufwaggoota 170,000 ol
fudhata.
=== Godina naannee o'aa (Convection Zone) === Anniisaa karaa yaa’insa
huffisoo(koonveestionii) gaasii ho’aa fiqabbanaa’een gara gubbaatti socho’uu
itti fufa.
=== Kiroomosfiiraa ykn nannaduu === Baqqaana Aduu haphii ta'e kun sarara dirree
maagneetii pilaasmaa aduuelektirikiidhaan chaarjii qabu to'atuun bocame. Darbee
darbee amala pilaasmaa gurguddoon, kanneen calanqee biiftuu (prominences)
jedhaman, uumuu fi fagoo gara gonfee baay’ee dadhaboo fi ho’aa ta’etti
babal’atu, yerootokko tokko meeshaa Aduu irraa fagaatu.
=== Gonfee === Wahiyyoowwan ayoonisaayizeeshinii gonfee (ykn hawaa aduu) keessa
jiran raajii(x-ray) fi dheerina dalgee dhilgeerraa(Ultraviolet) garmalee
keessatti ni ibsu. Meeshaaleen NASA footosfiirri dheerina dalgee kana
keessattibaayyee dukkanaa'aa waan ta'eef anniisaa ol'aanaa kanaan gonfee Aduu
suuraa kaasuu danda'u.
=== Yaa'a koroonawaa === Pilaasmaan gonfee gara alaatti yaa'u sarara dirree
maagneetiitiin gara bifa tapered coronalstreamers jedhamutti kan bocame yoo
ta'u, isaanis maayilii miliyoonaan lakkaa'aman gara hawaatti babal'atu.
== Bakkallee == Jechi bakkallee jedhu ‘jooraa’ jechuudha. Sababni isaas
bakkalleeleen samii halkanii keessa tarree malee waan naanna’an fakkaatu.
Urjiileen kun bahaa gara dhihaattis samii qaxxaamuranii kan socho’an yoo ta’u,
walii isaanii wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu garuu dhaabbataa ta’anii
mul’atu. Bakkalleeleen ammoo urjiilee dhaabbataa ta’an waliin walqabatee
kallattii duubatti deebi’aa fi gara fuulduraatti waan socho’an fakkaatu.
Kanaafidha jooraa jedhaman. Jeechi afaan oromoo bakkallee jedhu jecha bakkalcha
jedhurraa kan dhufee yoo ta'u hiikkan isaa bakkallee Bakkalchaa jechuudha. Afaan
ormoo keessatti jecha bakkalleen alatti jecha '''fakkardii''' jedhuunis ni jira.
Qaama xiinurjaawaa urjii ykn haftee urjii tokkotti naanna'ufi ulfaatina harkisa
ofii isaatiin naanneffamuu danda'u, yoo ta'u garuu xamma'insaa hoo'ina nuklaraa
fiduuf ulfaatina gahaa hin qabnee, fi naannoo isaa dhiyoo bakkalleelee jaggee
qulqulleesse.
Hiikkaan Bakkallee seera qabeessaan yeroo jalqabaaf Hagayya,2006 Gamtaa
Astiroonoomii Addunyaatiin kenname. Hiikkaa kanaan Puluutoon Bakkallee salgaffaa
ta’uunsaa hafe. Bakkalleen qaama:
1) Biiftuutti naanna’u,
2) Hanga gahaa giraavitii mataa isaatiin marfame qabu,
fi[[image:Terrestrial_planet_sizes2.jpg| Bakkallee kattaa'oo|right|thumb]]3)
Daangaa wantoota xixiqqoonaannoo isaa ifa kan godhe.
Wantootni ulaagaa 1) fi 2) guutan garuu 3) hin guunne,kanneen akka Puluutoo
yookaan Seerees, bakkalleelee jaggee jedhamu.
== Bakkallee jaggee == yeroo ammaatti Bakkallee jaggee jalatti ramadamanii kan
beekaman shaniidha. Isaanis; seerees, puluutoo, haawmiyaa, makmakeefi eeris
jedhamuun waamamu. Seerees kan argamu gidduu Goofoo fi Ejabulatti sabbata
bungulkattaa keessatti yoo ta’u, kan hafan afran immoo Neeptuunii boodatti
aduurraa fagaatanii argamu. Wantoon tokko Bakkallee jaggee jedhamuuf ulaagaan
waldaa astiroonoomii addunyaa kaahe guutuu qabu. Ulaagaaleen kunniin;
• Aduurra naanna’uu qabu,
• Hanga boca isaanii murteessuu danda’u kan qaban,
• Jeema mataa ofii murtaa’aa ta’e kan hin qabneefi
• Addeessota kan hin ta’iniidha.
'''Seerees'''
Diyaameetiriin (dheerinni mudhii) ishee 950km.Teempireecharri dirra seerees
-105o C
Bakkallee jaggee aduutti hiiqxee argamtuudha.
• Addeessa hin qabdu.
• Altokko aduurra naanna’uuf waggoota 4.6 itti fudhata.
• Bakkallee jaggee yeroo jalqabaaf Doonii hawaa keessa adeemuun daawwatamteedha.
• Seerees sakondii tokkotti hanga ishee keessaa 6kg sababa hurkaatiin dhabdi. •
Hanga sabbata bungulkattaa keessaa tokko sadaffaa gumaachiti
== Dabalataaf: == {| class="wikitable" style="font-weight: margin-left: auto;
margin-right: auto; text-align: center;" |+ Qaamoolee Sirna Biiftuu keessatti
argaman |- style="background: black;" | [[File:Our
Sun.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:Jupiter by
Cassini-Huygens.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:Saturn during
Equinox.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |
[[File:Uranus2.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:Neptune Voyager2
color calibrated.png|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:The Earth seen from
Apollo 17.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |
[[File:Venus-real.jpg|frameless|upright=0.5]] |- | Biiftuu(Urjii) |
[[Ejabula]](Bakkallee) | [[Saatarnii]](Bakkallee) | [[Yuraanusii]](Bakkallee) |
[[Neeptuunii]](Bakkallee) | [[Lafa]](Bakkallee) | [[Bakkalcha]](Bakkallee) |-
style="background: black;" | [[File:Mars
Hubble.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:Ganymede g1
true 2.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:Two Halves of
Titan.png|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:Mercury in color -
Prockter07-edit1.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |
[[File:Callisto.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:Io highest
resolution true color.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |
[[File:FullMoon2010.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |- |
[[Goofoo]](Bakkallee) | Ganymede(Addeessa Ejabula) | Titan(Addeessa Saatarnii) |
[[Meerkurii]](Bakkallee) | Callisto(Addeessa Ejabula) | Io(Addeessa Ejabula) |
Ji'a(Addeessa Lafaa) |- style="background: black;" |
[[File:Europa-moon.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:Triton moon
mosaic Voyager 2 (large) - non-edit version.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |
[[File:Titania (moon) color cropped.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |
[[File:PIA07763 Rhea full globe5.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |
[[File:Voyager 2 picture of Oberon.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |
[[File:Iapetus as seen by the Cassini probe
- 20071008.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |
[[File:PIA00040_Umbrielx2.47.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |- |
Europa(Addeessa Ejabula) | Triton(Addeessa Neeptuunii) | Titania(Addeessa
Yuraanusii) | Rhea(Addeessa Saatarnii) | Oberon(Addeessa Yuraanusii) |
Iapetus(Addeessa Saatarnii) | Umbriel(Addeessa Yuraanusii) |- style="background:
black;" | | [[File:Dione (Mond) (30823363).jpg|center|frameless|upright=0.5]] |
[[File:Inset-sat tethys-large.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | |
[[File:Vesta_full_mosaic.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:Enceladus
from Voyager.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:PIA18185 Miranda's Icy
Face.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |- | Ariel(Addeessa Yuraanusii) |
Dione(Addeessa Saatarnii) | Tethys(Addeessa Saatarnii) | Ceres(Bakkallee jaggee)
| Vesta(Bungulkattaa) | Enceladus(Addeessa Saatarnii) | Miranda(Addeessa
Yuraanusii) |- style="background: black;" | [[File:Proteus Voyager 2
croped.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:Mimas
moon.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:Hyperion in natural
colours.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:Phoebe
cassini.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:PIA12714 Janus
crop.jpg|center|frameless|upright=0.5]] | [[File:PIA09813 Epimetheus S. polar
region.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |
[[File:Prometheus 12-26-09a.jpg|center|frameless|upright=0.5]] |- | [[Proteus
(moon)|Proteus]](Addeessa Neeptuunii) | [[Mimas (moon)|Mimas]](Addeessa
Saatarnii) | [[Hyperion (moon)|Hyperion]](Addeessa Saatarnii) | [[Phoebe
(moon)|Phoebe]](Addeessa Saatarnii) | [[Janus (moon)|Janus]](Addeessa Saatarnii)
| [[Epimetheus (moon)|Epimetheus]](Addeessa Saatarnii) | [[Prometheus
(moon)|Prometheus]](Addeessa Saatarnii) |- | colspan="7"| |- |}
[[Category:Xin-hawaa]]
ozgmt62tqg7zo2c8re4cunhojka4lzv
45687
45686
2026-05-29T08:18:17Z
~2026-29467-75
14004
45687
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox planetary system|title=Sirna Biiftuu|age=Waggaa kuma kitila 4.568|image=Solar System True Color OM.png|image_scale=1.5|caption=[[Biiftuu|Aduu]] fi Bakkalleelee Sirna Biiftuu.
| location = Duumeessa Urjiilee Gidduu Naannoo, Qoffoo Naannoo, .
Harka Arbagaadduu–Cygnus, [[xuree aanannoo| Karaa waraabessaa]]
| system_mass = Hangaaduu 1.0014
| neareststar = [[Proxima Centauri|Seenteroos kaluu]](4.22 [[waggaa ifaa|Wi]]<nowiki>)}} |</nowiki>[[Alpha Centauri| Alfaa seenteroosii]] system (4.37 ly
| nearestplanetary = Sirna alfaa seenteroosii{{!}}(4.37 ly)
| semimajoraxis = {{nowrap|30.10 [[Astronomical unit|AU]]{{nbsp|2}}{{smaller|(4.503 billion km)}}}}
| Kuiper_cliff = 50 AU
| stars = 1 ([[Biiftuu]])
| noknown_stars = Ee
| planets = [[Meerkurii|Bakkallee arreedduu]], [[Bakkalcha]], [[Lafa|Dachee]], [[Maarsii|Gofoo]], [[Juupitaar| Ejabula]], [[Lafqubeellaa| Bakkalmartii]], [[Yuuraanis| Falaqoo]] fi [[Neeptuuniin| Dotila]]
| outerplanetname = [[Neeptuuniin| Dotila]]
| noknown_planets = Ee
| dwarfplanets = Seerees, Puluutoo, Haawmiyaa, Makmakeefi Eeris
| satellites = 427
(170 kan bakkallee 257 kan bakkallee maandhoo)
| minorplanets = 638,836 (akka bara 2014-04-15)
| comets = 3,263 (akka bara 2014-04-15)
| roundsat = 19
| roundsatlink = List of gravitationally rounded objects of the Solar System#Satellite planemos
| inclination = 60.19°8
| galacticcenter = 27,000 ± 1,000 ly
| orbitalspeed = 220 km/s
| orbitalperiod = 225–250 [[Myr]]
| spectral = [[G-type main-sequence star|G2V]]
| frostline = ≈5 AU
| heliopause = ≈120 AU
| hillsphere = ≈1–2 ly}}
{| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; clear:middle; float:middle; margin:10px"
| colspan="8" |Bakkalleewwaniifi mallatoolee isaanii
|- style="font-size:smaller; text-align:center;"
|1
[[Meerkurii]]
[[File:Mercury_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Mercury_symbol.svg|16x16px|{{unicode|☿}}]]
|2
[[Bakkalcha]]
[[File:Venus_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Venus_symbol.svg|16x16px|{{unicode|♀}}]]
|3
[[Lafa|Dachee]]
[[File:Earth_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Earth_symbol.svg|16x16px|{{unicode|🜨}}]]
|4
[[Maarsii|Gofoo]]
[[File:Mars_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Mars_symbol.svg|16x16px|{{unicode|♂}}]]
|5
[[Juupitaar|Ejabula]]
[[File:Jupiter_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Jupiter_symbol.svg|16x16px|{{unicode|♃}}]]
|6
[[Lafqubeellaa|Bakkalmartii]]
[[File:Saturn_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Saturn_symbol.svg|16x16px|{{unicode|♄}}]]
|7
[[Yuuraanis|Falaqoo]]
[[File:Uranus_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Uranus_symbol.svg|16x16px|{{unicode|⛢}}]]
|8
[[Neeptuuniin|Dotila]]
[[File:Neptune_symbol.svg|link=https://so.wikipedia.org/wiki/File:Neptune_symbol.svg|16x16px|{{unicode|♆}}]]
|}
'''Sirni Biiftuu''': [[Biiftuu|Aduu]], [[Pilaaneetoota|bakkalleelee(planets)]] 8tan, Addeessoota hedduu bakkalleeleen naanna'an, '''bakkalleelee jaagee(dwarf planets)''' hedduu fi '''bungulkaataalee(asteroids)''', '''qorsoota(comets)''', '''qaanqorsoota(meetiyoorota)''' fi wantoota xixiqqoo biroo hedduu of keessaa qaba; isaan hundinuu biiftuu wiirteefachuun naanna'u. Sirni Biiftuu qaama [[Xurree Aannannoo|ruuda Karaa Waraabeessaa(MIlkyway)]] ti. Pilaaneetonni, adeessoonni, pilaaneetonni jaagee fi wantootni sirna kana keessa jiran hundi gara waggoota [[Bitila|kuma kitila]] 4.5 dura akka uumaman himama.
Irra caalaan ulfaatinaa fi rukkina sirna biiftuu Aduu yoo ta'u itti-aansuun Ejabula: bakkalleelee saddeet keessaa guddaa ta’e keessatti argama. Pilaaneetonni keessoo afran—Meerkurii, Bakkallee, Lafaafi Goofoo—pilaaneetota akdachee jedhamuun beekaman, adda durummaan dhagaa irraa ijaaramaniiru. Karaa biraatiin, pilaaneetonni alaa afran, kanneen pilaaneetota ak-ejabula jedhamanii beekaman, jechuunis Ejabula(Jupiter), Bakkalmartii(saturn), Falaqoo(Uranus) fi Dotila(Neptune) baayʼee guddaa kan taʼanii fi adda durummaan [[Gaazii|'''qilleensiyyee(gas)''']] irraa kan ijaaramanii dha.
Pilaaneetonni gurguddoon lamaan Sirna Biiftuu keessatti argaman Ejabulafi Bakkalmartii haayidiroojiinii fi heeliyum irraa kan ijaaraman yoo ta’u, Yuuraanis fi Neeptuuniin ammoo wantoota cabbaawoo irraa kan ijaaraman yoo ta’u, irra caalaan isaanii cabbii dha. Haa ta’u malee, Sirni Biiftuu naannoowwan wantoota xixiqqoodhaan guutamanis of keessaa qaba.Fakkeenyaaf, Sabbatni asteroyidii [[Maarsii|Goofoo]] fi [[Juupitaar|Ejabula]] gidduu jiru akkuma pilaaneetota akdachee qaamolee xixiqqoo sibiilaa fi kattaa irraa hojjetaman of keessaa qaba. Neeptiyuunii bira darbee naannoon Sabbata kuuparii jedhamuun beekamu qaamolee xixiqqoo puluutoo wajjin wal fakkaatan of keessaa qaba. Naannoo kun wantoota 10,000 ol kan of keessatti hammate yoo ta'u, osoo baay'ee guddaa ta'anii ofii isaanii pilaaneetii ta'uu danda'u. Wantoonni xixiqqoo Kuiper Belt keessa jiran tokko tokko pilaaneetota xixiqqoo Ceres, Pluto fi Eris jedhaman of keessatti qabatu. Pilaaneetota keessaa jaha, yoo xiqqaate pilaaneetota xixiqqoo sadii fi wantootni xixiqqoo biroo wantoota xixiqqoo ji'a jedhamuun beekamaniin naanna'u. Juupitaar ji'oota baay'ee kan qabdu yoo ta'u, walumaa galatti [[addeessa]] 67 qaba.
== Seenaa Sirna Biiftuu ==
Namoonni yeroo hundumaa addunyaaleen biroo lafaan wal fakkaatan yoo jiraatan hubachuu fi argachuu hawwaa turan. Pilaaneetonni shan ( Veenus, Meerkikurii, Maarsii, Juupitaariifi Saaturn) ijaan mul’atan kan beekaman ta’us, jaarraa hedduudhaaf waa’ee isaanii waan xiqqoo hubatameera, ta’us garuu namoota yeroo sanaa irratti dhiibbaa geessisaniiru. Bara durii ogeeyyiin urjii ifaan tokko tokko akkamitti akka samii keessa socho'u kan beekan yoo ta'u, urjiileen tokko tokko yeroo mul'atan kan ilaalan yoo ta'u, beekumsa kana fayyadamuun fuula lafaa fi galaana bal'aa keessa imalu turan. Qaroominni durii kan akka Giriikii, Chaayinaa, Baabiloon fi kanneen biroo, Lafti wiirtuu marlaalee guutuu akka taate amanu turan.
=== Baabiloonii ===
Qaroominni jalqabaa beekumsaa fi hubannoo pilaaneetotaa guddifate Baabilonii yoo taatu, Mesopotaamiyaa keessatti argamti. Baabiloon, dhugumatti qaroominni ammayyaa duraa hundi, yeroo dhaloota dura waggoota 2,000 fi 1,000 gidduutti, waa’ee pilaaneetota beekumsa tokko tokko qabu turan. Barreeffamoonni durii naannoo waggoota 700 Kiristoos dura, qaroomina Baabiloon irraa, Veenus (Bakkalcha) dabalatee pilaaneetota hedduu tarreessu. Dabalataanis, barreeffamoonni kun sochii pilaaneetota akka Veenus, Meerkikurii (Bakkallee arreedaa), Maarsii (Goofoo), Juupitaar (Ejabula), fi Saaturn (Bakkalmartii), akkasumas yeroo fi bakka samii keessatti halkan itti mul’atanii fi danda’an galmeessaniiru waggaa guutuu kabajamuu qaba.
=== Hindii ===
Dh.K.D naannoo bara 499tti, ogeessi astronomer Aryabhata Hindii irraa dhufe, lafti siiqqee ishee irratti akka naanneffatu ibseera, kunis naanneffannaa lafaa dhihaa irraa dhufu jedhee ibseera. Akkasumas pilaaneetonni biroo, hundi isaanii wanta guddaa tokkotti kan naanna’an akka jiran amana ture. Haa ta'u malee, bara 1500 Dh.K.D barataan astronomy Nilakantha Somayaji jedhamu foormulaa Aryabhata caalaatti guddisee, lafti naannoo siiqqeewwan giddu galeessaa tokkotti orbiiti dheeraa akka gootu, akkasumas pilaaneetonni akka Merkurii, Veenus, Maarsii, Juupitaarii fi Saaturn hundi isaanii naannoo Aduutti akka naanna'an ibseera .
=== Mootummaa Muslimootaa ===
Jalqaba jaarraa 11ffaa keessa beekumsi fi saayinsiin impaayera Islaamaa hubannoo fi itti fayyadama xiinurjii baayyee tarkaanfachiise. Manneen barnootaa addaa urjiilee qorachuuf of kennan kan turan siʼa taʼu, achitti waaʼee yeroo fi bakka urjiileen itti mulʼatan kan baratan siʼa taʼu, imaltoonni kun imaltoonni doonii irra deemuudhaaf itti fayyadamu turan. Walakkeessa jaarraa 12ffaa keessa ogeessi urjii Ibn Bajjah tuqaawwan dukkanaa’aa lama Aduutti baay’ee dhihoo ta’an kan arge yoo ta’u, boodarra jalqaba jaarraa 13ffaa keessa saayintistii Qotb al-Din Shiraziin pilaaneetota Meerkikurii fi Veenus akka ta’an hiikameera jedhameera. Kunis beekumsa ol’aanaa Muslimoonni yeroo sanaa waa’ee astronomy fi akkaataa itti fayyadaman qaban agarsiisa.
== Biiftuu ==
[[File:Sun_poster.svg|thumb|290x290px]]
Biiftuun qaamolee sirna biiftuu keessaa bu’a qabeessa kan taateedha. Sababni isaatiis hoo’aafi ifa waan kennituufi. Osoo biiftuun hinjiraanne ta’ee, lafti baay’ee waan qabbanooftuuf lubbu qabeeyyiin irra jiraachuu hindanda’anture. Biiftuun Sirna biiftuu keessaa qaama baay’ee guddoodha. Kunis 99.86% taati. Biiftuun urjiilee jiran keessaalafatti baay’ee dhiyaattee kan argamtuufi lafa irraa fageenya 150,000,000 Kiiloo meetira ta’u irratti argamti.Urjiin fageenya lafa irraa sadarkaa lammaaffaatti argamtu Alfaaseencharii jedhamti. Caarallaan ifa aduu irraa ka’eelafa gahuuf hamma 8 daqiiqaa ta’u itti fudhata. Biiftuun qaama gara alaa ishiitiin hoo’a hamma 6000ºc kanmaddisiiftu yoo ta’u qaama ishii gara keessaatiin immoo hamma 13,000ºc maddisiisti. Waytii halkanii urjiileen baay’een nimul’atu garuu, guyyaa guyyaa hinmuldhatan. Kunis kan ta’eef urjilee biroo irra biiftuun lafattidhiyaattee argamuu ishii irraa kan ka’e ifti maddisiistu kan urjilee biroo caalaa muldhata. Wahiyyoo 70 ol aduukeessatti argama. Isaan keessaa haayidiroojiinii 72%fi hiiliyeemiin 26% yoo ta’u, handhuurri aduu keessatti immoohiiliyeemiin 38% ta’a. akkuma nuti aduurra naannofnu aduun keenyas sirna aduu qabattee si’a tokko waggaamiiliyoona 250 ta’uun gaalaaksii keenya miilkiweeyii irra naannofti! Baqqaana aduu kan ta’an inni gubbaa gonfee(corona)jedhama. As biratti dhukkubicha gonfee sana miti kuni sana duras kan itti mogga’ee turedha. Baqqaannikun garmalee kan hoo’uufi yeroo '''Gaadiddeessuu Aduu (solar eclipse)''' kan muldhatudha. Inni biraa immoo'''“chromosphere” ykn kiroomoosfeerii''' yommuu ta’u garmalee haphii kan ta’eefi innis yeroo Gaadiddeessuu Aduukan muldhatudha. Gaadiddeessuu Aduu jechuun yeroo addeessi keenya gidduu aduufi lafaa ooltudha; biyyakeenyatti waxabajjii 14 bara darbe kan mudate ni yaadanna jedheen amana. Inni biraas kan “photosphere” ykn naaniftina jedhamu isa garjalatti argamuufi Qaama aduu isa ija keenyaan arginu sanadha.
Handhuura aduu keessatti walnyaatiinsa wiirbuxusaa (nuclear reaction) ni geggeefama; innis handhuura (core)ishee keessatti haayidiroojiinii gara hiiliyeemii yeroo jijjiirtu (maktoo gaggeessitu) hangi isaanii gara anniisaa(energy) yommuu deebi’u (foormullaa E=MC2 fayyadamuun, waa’ee foormullaa kana pdf ani qopheesse kanabeektuu jedhu irratti ni argattu) suudifa (photon) uumama. Footooniin immoo suudoowwan (particle) xixiqqaa kanifti irraa hojjatame waan ta’eef isaan kun immoo ifti akka uumamu godhu. Sana boodafootooniin kun handhuura (core) keessatti uumamte gara dirraa (surface) aduu kan“radiation zone” ykn Godina madanaa jedhamu bira gahuuf waggaa miiliyoona 1 yommuuitti fudhatu sana booda lafa dhaqqabuuf daqiiqaa 8 qofa itti fudhata. Kanaafuu, yeroo ifaaduu irraa dhufu argitan kan waggaa miiliyoona 1fi daqiiqaa 8 laakkofsiisa.Baqaanoota BiiftuuBaqqaanoota biiftuu kanneen jedhamangonfee, naannaduu, fi naaniftini baqqaana alaa biiftuu yoo ta’aan handuura, godina madanaa fi godina naannee o'aa immoo baqqaana kessooti.
=== Hadhuura Biiftuu (The Sun's Core) ===
Anniisaa karaa walnyaatinsa teermooniyuukilaaraa kan uumamu yoo ta'u, kunisho'a garmalee gadi fageenyaan wiirtuu Aduu keessatti uuma.Godina madana - Anniisaa suuta gara alaatti kan socho'u yoo ta'u, baqqannii Aduu kana keessaa balaqqeessa'uufwaggoota 170,000 ol fudhata.
=== Godina naannee o'aa (Convection Zone) ===
Anniisaa karaa yaa’insa huffisoo(koonveestionii) gaasii ho’aa fiqabbanaa’een gara gubbaatti socho’uu itti fufa.
=== Kiroomosfiiraa ykn nannaduu ===
Baqqaana Aduu haphii ta'e kun sarara dirree maagneetii pilaasmaa aduuelektirikiidhaan chaarjii qabu to'atuun bocame. Darbee darbee amala pilaasmaa gurguddoon, kanneen calanqee biiftuu (prominences) jedhaman, uumuu fi fagoo gara gonfee baay’ee dadhaboo fi ho’aa ta’etti babal’atu, yerootokko tokko meeshaa Aduu irraa fagaatu.
=== Gonfee ===
Wahiyyoowwan ayoonisaayizeeshinii gonfee (ykn hawaa aduu) keessa jiran raajii(x-ray) fi dheerina dalgee dhilgeerraa(Ultraviolet) garmalee keessatti ni ibsu. Meeshaaleen NASA footosfiirri dheerina dalgee kana keessattibaayyee dukkanaa'aa waan ta'eef anniisaa ol'aanaa kanaan gonfee Aduu suuraa kaasuu danda'u.
=== Yaa'a koroonawaa ===
Pilaasmaan gonfee gara alaatti yaa'u sarara dirree maagneetiitiin gara bifa tapered coronalstreamers jedhamutti kan bocame yoo ta'u, isaanis maayilii miliyoonaan lakkaa'aman gara hawaatti babal'atu.
== Bakkallee ==
Jechi pilaaneetii jedhu ‘jooraa’ jechuudha. Sababni isaas pilaaneetonni samii halkanii keessa tarree malee waan naanna’an fakkaatu. Urjiileen kun bahaa gara dhihaattis samii qaxxaamuranii kan socho’an yoo ta’u, walii isaanii wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu garuu dhaabbataa ta’anii mul’atu. Pilaaneetonni ammoo urjiilee dhaabbataa ta’an waliin walqabatee kallattii duubatti deebi’aa fi gara fuulduraatti waan socho’an fakkaatu. Kanaafidha jooraa jedhaman. Jeechi afaan oromoo bakkallee jedhu jecha bakkalcha jedhurraa kan dhufee yoo ta'u hiikkan isaa pilaaneetii veenasii jechuudha. Afaan ormoo keessatti jecha bakkalleen alatti jecha '''fakkardii''' jedhuunis ni jira. Qaama xiinurjaawaa urjii ykn haftee urjii tokkotti naanna'ufi ulfaatina harkisa ofii isaatiin naanneffamuu danda'u, yoo ta'u garuu xamma'insaa hoo'ina nuklaraa fiduuf ulfaatina gahaa hin qabnee, fi naannoo isaa dhiyoo pilaaneetota xixiqqoo qulqulleesse.
Hiikkaan Bakkallee seera qabeessaan yeroo jalqabaaf Hagayya,2006 Gamtaa Astiroonoomii Addunyaatiin kenname. Hiikkaa kanaan Piluutoon Bakkallee salgaffaa ta’uunsaa hafe. Bakkalleen qaama:
1) Biiftuutti naanna’u,
2) Hanga gahaa giraavitii mataa isaatiin marfame qabu, fi[[image:Terrestrial_planet_sizes2.jpg| Bakkallee kattaa'oo|right|thumb]]3) Daangaa wantoota xixiqqoonaannoo isaa ifa kan godhe.
Wantootni ulaagaa 1) fi 2) guutan garuu 3) hin guunne,kanneen akka Piluutoo yookaan Siiresii, pilaanetoota jaagee ykn cuggee jedhamu.
== Bakkallee cuggee ==
yeroo ammaatti Bakkallee xixiqqoo jalatti ramadamanii kan beekaman shaniidha. Isaanis; seerees, puluutoo, haawmiyaa, makmakeefi eeris jedhamuun waamamu. Seerees kan argamu gidduu maarsii fi juuppitariitti sabbata astirooyidii(Bungulkattaa) keessatti yoo ta’u, kan hafan afran immoo neeptuuniin boodatti aduurraa fagaatanii argamu. Wantoon tokko Bakkalleexixiqqoo jedhamuuf ulaagaan waldaa astiroonoomii addunyaa kaahe guutuu qabu. Ulaagaaleen kunniin;
• Aduurra naanna’uu qabu,
• Hanga boca isaanii murteessuu danda’u kan qaban,
• Jeema mataa ofii murtaa’aa ta’e kan hin qabneefi
• Addeessota kan hin ta’iniidha.
'''Seerees'''
Diyaameetiriin (dheerinni mudhii) ishee 950km.Teempireecharri dirra seerees -105o C
Pilaaneetii diwaarfii aduutti hiiqxee argamtuudha.
• Addeessa hin qabdu.
• Altokko aduurra naanna’uuf waggoota 4.6 itti fudhata.
• Bakkallee xixiqqaa yeroo jalqabaaf Doonii hawaa keessa adeemuun daawwatamteedha. • Seerees sakondii tokkotti hanga ishee keessaa 6kg sababa hurkaatiin dhabdi. • Hanga sabbata astirooyidii keessaa tokko sadaffaa gumaachiti
== Dabalataaf: ==
{| class="wikitable" style="font-weight: margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;"
|+ Qaamoolee Sirna Biiftuu keessatti argaman
|- style="background: black;"
| [[File:Our Sun.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Jupiter by Cassini-Huygens.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Saturn during Equinox.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Uranus2.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Venus-real.jpg|frameless|upright=0.5]]
|-
| Biiftuu<br /><small>(Urjii)</small>
| [[Juupitaar|Ejabula]]<br /><small>(bakkallelee)</small>
| [[Lafqubeellaa|Bakkalmartii]]<br /><small>(bakkallelee)</small>
| [[Yuuraanis|Falaqoo]]<br /><small>(bakkallelee)</small>
| [[Neeptuuniin|Dotila]]<br /><small>(bakkallelee)</small>
| [[Lafa|Dachee]]<br /><small>(bakkallelee)</small>
| [[Bakkalcha]]<br /><small>(bakkallelee)</small>
|- style="background: black;"
| [[File:Mars Hubble.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Ganymede g1 true 2.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Two Halves of Titan.png|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Mercury in color - Prockter07-edit1.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Callisto.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Io highest resolution true color.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:FullMoon2010.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
|-
| [[Maarsii|Goofoo]]<br /><small>(bakkallelee)</small>
| Ganymede<br /><small>(Addeessa Ejabula)</small>
| Titan<br /><small>(Addeessa Bakkalmartii)</small>
| Dusaa<br /><small>(bakkallelee)</small>
| Callisto<br /><small>(dayax Ejabula)</small>
| Io<br /><small>(Addeessa Ejabula)</small>
| Ji'a<br /><small>(Addeessa Lafaa)</small>
|- style="background: black;"
| [[File:Europa-moon.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Triton moon mosaic Voyager 2 (large) - non-edit version.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Titania (moon) color cropped.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:PIA07763 Rhea full globe5.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Voyager 2 picture of Oberon.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Iapetus as seen by the Cassini probe - 20071008.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:PIA00040_Umbrielx2.47.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
|-
| Europa<br /><small>(Addeessa Ejabula)</small>
| Triton<br /><small>(Addeessa Dotila)</small>
| Titania<br /><small>(Addeessa Uraano)</small>
| Rhea<br /><small>(Addeessa Bakkalmartii)</small>
| Oberon<br /><small>(Addeessa Falaqoo)</small>
| Iapetus<br /><small>(Addeessa Bakkalmartii)</small>
| Umbriel<br /><small>(Addeessa Falaqoo)</small>
|- style="background: black;"
|
| [[File:Dione (Mond) (30823363).jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Inset-sat tethys-large.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
|
| [[File:Vesta_full_mosaic.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Enceladus from Voyager.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:PIA18185 Miranda's Icy Face.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
|-
| Ariel<br /><small>(Addeessa Falaqoo)</small>
| Dione<br /><small>(Addeessa Bakkalmartii)</small>
| Tethys<br /><small>(Addeessa Bakkalmartii)</small>
| Ceres<br /><small>(bakkallelee jaagee)</small>
| Vesta<br /><small>(Bungulkattaa)</small>
| Enceladus<br /><small>(Addeessa Bakkalmartii)</small>
| Miranda<br /><small>(Addeessa Falaqoo)</small>
|- style="background: black;"
| [[File:Proteus Voyager 2 croped.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Mimas moon.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Hyperion in natural colours.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Phoebe cassini.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:PIA12714 Janus crop.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:PIA09813 Epimetheus S. polar region.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
| [[File:Prometheus 12-26-09a.jpg|center|frameless|upright=0.5]]
|-
| [[Proteus (moon)|Proteus]]<br /><small>(Addeessa Dotila)</small>
| [[Mimas (moon)|Mimas]]<br /><small>(Addeessa Bakkalmartii)</small>
| [[Hyperion (moon)|Hyperion]]<br /><small>(Addeessa Bakkalmartii)</small>
| [[Phoebe (moon)|Phoebe]]<br /><small>(Addeessa Bakkalmartii)</small>
| [[Janus (moon)|Janus]]<br /><small>(Addeessa Bakkalmartii)</small>
| [[Epimetheus (moon)|Epimetheus]]<br /><small>(Addeessa Bakkalmartii)</small>
| [[Prometheus (moon)|Prometheus]]<br /><small>(Addeessa Bakkalmartii)</small>
|-
| colspan="7"|
|-
|}
[[Category:Xin-hawaa]]
5tmqltfcscaxpkb2saefvjwjts3x5hs
User talk:Kalid abdulkadir
3
9966
45684
2026-05-28T12:47:00Z
Kalid abdulkadir
14069
Seenaa khalid Abdulkhadir (kaalid abdulqaadir)
45684
wikitext
text/x-wiki
---
# The Journey of Khalid Abdulkhadir: From Qidaamee to the Halls of Justice
Introduction
Every great journey begins with a foundation built on family, hard work, and a relentless pursuit of knowledge. For Khalid Abdulkhadir, a first-year law student at Jimma University, his story is one of deep roots in the vibrant landscapes of Oromia, a bustling and loving household, and an early calling to defend justice and the rule of law.
---
Chapter 1: Beginnings in Darimu
Khalid’s story began in 1999 E.C. in the historic town of Qidaamee, located within the Darimu Woreda. Growing up in Qidaamee, Khalid was shaped by the strong community values and natural beauty of the region. From his earliest days, he was a curious observer of the world around him, inheriting a strong spirit of resilience from the land of his birth.
---
Chapter 2: A House Filled with Love and Ambition
At the heart of Khalid’s life is his remarkable family. He was raised by two exceptional parents who taught him the value of dedication:
• His father, Abdulkhadir Hasan, a respected and hardworking trader, taught Khalid the principles of discipline, business, and the importance of integrity in every transaction.
• His mother, Rumana Suleman, provided the nurturing love, wisdom, and moral compass that guided the household.
Khalid grew up in a uniquely lively and blessed household of eleven children. Standing right in the middle, Khalid’s life was shaped by a special dynamic:
• He is supported by the wisdom of four older sisters who paved the way before him.
• He is a role model, protector, and guide to five younger sisters and one younger brother.
Growing up as one of only two brothers among nine sisters taught Khalid patience, empathy, diplomacy, and the art of listening—skills that would later serve him perfectly in his legal studies.
---
Chapter 3: The Academic Foundation
Khalid’s academic journey was defined by consistency and a desire to excel:
• The Early Years (2006 E.C. – 2013 E.C.):
Khalid began his formal education at Bilisuma Higher Primary School. For eight years, he built a solid foundation of academic excellence. It was during these primary school years that his love for reading, language, and social justice began to take root.
• The High School Era (2014 E.C. – 2017 E.C.):
Khalid moved on to Sena Secondary School for his high school education. These four years were a time of rapid intellectual growth. In the classrooms of Sena Secondary, Khalid polished his critical thinking skills, engaged in passionate debates, and realized that his ultimate calling was to use the power of the written and spoken word to protect the rights of others.
---
Chapter 4: The Halls of Jimma University (2018 E.C. – Present)
After graduating high school in 2017 E.C., Khalid took a monumental step toward his dream. In 2018 E.C., he officially entered the gates of Jimma University—one of Ethiopia’s most prestigious higher education institutions—as a first-year Law Student.
Walking into the law school was the realization of years of hard work. As a freshman, Khalid is currently diving deep into the foundations of Ethiopian law, learning the structure of the Constitution, and preparing himself to become an advocate for justice. Though the journey is challenging, his background, his family's support, and his own determination keep him focused on the ultimate goal: graduating as a champion of the law.
---
Conclusion: Looking to the Future
From the quiet streets of Darimu to the academic halls of Jimma, Khalid Abdulkhadir’s story is still being written. Backed by the blessings of his father Abdulkhadir and his mother Rumana, and cheered on by his ten beloved siblings, Khalid
a17lckm6nth8c23ccb7qvhtn404ofbe
45685
45684
2026-05-28T12:56:50Z
Kalid abdulkadir
14069
/* Seenaa daarimuu */ new section
45685
wikitext
text/x-wiki
---
# The Journey of Khalid Abdulkhadir: From Qidaamee to the Halls of Justice
Introduction
Every great journey begins with a foundation built on family, hard work, and a relentless pursuit of knowledge. For Khalid Abdulkhadir, a first-year law student at Jimma University, his story is one of deep roots in the vibrant landscapes of Oromia, a bustling and loving household, and an early calling to defend justice and the rule of law.
---
Chapter 1: Beginnings in Darimu
Khalid’s story began in 1999 E.C. in the historic town of Qidaamee, located within the Darimu Woreda. Growing up in Qidaamee, Khalid was shaped by the strong community values and natural beauty of the region. From his earliest days, he was a curious observer of the world around him, inheriting a strong spirit of resilience from the land of his birth.
---
Chapter 2: A House Filled with Love and Ambition
At the heart of Khalid’s life is his remarkable family. He was raised by two exceptional parents who taught him the value of dedication:
• His father, Abdulkhadir Hasan, a respected and hardworking trader, taught Khalid the principles of discipline, business, and the importance of integrity in every transaction.
• His mother, Rumana Suleman, provided the nurturing love, wisdom, and moral compass that guided the household.
Khalid grew up in a uniquely lively and blessed household of eleven children. Standing right in the middle, Khalid’s life was shaped by a special dynamic:
• He is supported by the wisdom of four older sisters who paved the way before him.
• He is a role model, protector, and guide to five younger sisters and one younger brother.
Growing up as one of only two brothers among nine sisters taught Khalid patience, empathy, diplomacy, and the art of listening—skills that would later serve him perfectly in his legal studies.
---
Chapter 3: The Academic Foundation
Khalid’s academic journey was defined by consistency and a desire to excel:
• The Early Years (2006 E.C. – 2013 E.C.):
Khalid began his formal education at Bilisuma Higher Primary School. For eight years, he built a solid foundation of academic excellence. It was during these primary school years that his love for reading, language, and social justice began to take root.
• The High School Era (2014 E.C. – 2017 E.C.):
Khalid moved on to Sena Secondary School for his high school education. These four years were a time of rapid intellectual growth. In the classrooms of Sena Secondary, Khalid polished his critical thinking skills, engaged in passionate debates, and realized that his ultimate calling was to use the power of the written and spoken word to protect the rights of others.
---
Chapter 4: The Halls of Jimma University (2018 E.C. – Present)
After graduating high school in 2017 E.C., Khalid took a monumental step toward his dream. In 2018 E.C., he officially entered the gates of Jimma University—one of Ethiopia’s most prestigious higher education institutions—as a first-year Law Student.
Walking into the law school was the realization of years of hard work. As a freshman, Khalid is currently diving deep into the foundations of Ethiopian law, learning the structure of the Constitution, and preparing himself to become an advocate for justice. Though the journey is challenging, his background, his family's support, and his own determination keep him focused on the ultimate goal: graduating as a champion of the law.
---
Conclusion: Looking to the Future
From the quiet streets of Darimu to the academic halls of Jimma, Khalid Abdulkhadir’s story is still being written. Backed by the blessings of his father Abdulkhadir and his mother Rumana, and cheered on by his ten beloved siblings, Khalid
== Seenaa daarimuu ==
seenaa namoota aanaa daarimuu as kéessaa argattan [[User:Kalid abdulkadir|Kalid abdulkadir]] ([[User talk:Kalid abdulkadir|dubbadhu]]) 12:56, 28 Caamsaa 2026 (UTC)
f9he6terpsyh9afdtms1wzsfa3jd5gx
A Trip Down Market Street
0
9967
45688
2026-05-29T11:11:03Z
DWòelɔ̃ame
14075
Barruu
45688
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''A Trip Down Market Street''' fiilmii bara 1906 yoo ta'u, konkolaataa keebilii [[:en:San_Francisco|San Francisco]], [[Yunaayitid Isteetsi]] keessatti Daandii Gabaa (Market Street) irra gadi yaa'aa waraabameedha. Fiilmiin kun, kirkira lafaa San Francisco kan bara 1906 dura xiqqoo magaalattii waraabuun isaa beekamaadha.<ref>https://www.google.co.uk/books/edition/A_History_of_Intellectual_Property_in_50/nwiKDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PA149&printsec=frontcover</ref><ref>https://web.archive.org/web/20100503002221/http://www.sfgate.com/cgi-bin/blogs/stew/detail?entry_id=62237</ref> Fiilmichi jireenya guyyuu magaalaa guddoo Ameerikaa kan jalqaba jaarraa 20ffaa keessaa, geejjiba, faashinii fi ijaarsa yeroo sanaa dabalatee, bal'inaan agarsiisa. Fiilmichi Daandii 8ffaa irraa jalqabee gara bahaatti hanga iddoo naanna'iinsa konkolaataa keebilii kan Embarcadero irratti, Gamoo Feriin fuulduraatti argamutti itti fufa. Ilaalchi gocha konkolaatichaa malee konkolaaticha mataa isaa hin agarsiifne, "phantom ride" jedhamee beekama ture.
{{Xinnoo}}
tuyshqr2jkgr8iawdanmn77xxjvmat6
45689
45688
2026-05-29T11:11:27Z
DWòelɔ̃ame
14075
45689
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''A Trip Down Market Street''' fiilmii bara 1906 yoo ta'u, konkolaataa keebilii [[:en:San_Francisco|San Francisco]], [[Yunaayitid Isteetsi]] keessatti Daandii Gabaa (Market Street) irra gadi yaa'aa waraabameedha. Fiilmiin kun, kirkira lafaa San Francisco kan bara 1906 dura xiqqoo magaalattii waraabuun isaa beekamaadha.<ref>https://www.google.co.uk/books/edition/A_History_of_Intellectual_Property_in_50/nwiKDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PA149&printsec=frontcover</ref><ref>https://web.archive.org/web/20100503002221/http://www.sfgate.com/cgi-bin/blogs/stew/detail?entry_id=62237</ref> Fiilmichi jireenya guyyuu magaalaa guddoo Ameerikaa kan jalqaba jaarraa 20ffaa keessaa, geejjiba, faashinii fi ijaarsa yeroo sanaa dabalatee, bal'inaan agarsiisa. Fiilmichi Daandii 8ffaa irraa jalqabee gara bahaatti hanga iddoo naanna'iinsa konkolaataa keebilii kan Embarcadero irratti, Gamoo Feriin fuulduraatti argamutti itti fufa. Ilaalchi gocha konkolaatichaa malee konkolaaticha mataa isaa hin agarsiifne, "phantom ride" jedhamee beekama ture.
==Wabiiwwan==
{{reflist}}
{{Xinnoo}}
ctrrmpmdbq36fxmexm48ifvoq6lovdt