Wikipedia omwiki https://om.wikipedia.org/wiki/Fuula_Dura MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Afran Qalloo 0 3740 45694 42970 2026-06-01T00:08:40Z InternetArchiveBot 8356 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 45694 wikitext text/x-wiki '''Afran Qalloo''' hawwisoo magaalaa Dirre Dhawaa keessati sirna gabrummmaa [[Hayila Sillaassee]] mormuufii aadaa [[Oromoo]] guddisuuf dhaabbate. Namoota hawwisoo kana keessa turan keessaa tokko weellisaa [[Alii Birraa]]ti. Galata Uummataa Oromoo biraa qaba. == Haala Hundeeffamuu == Hacuuccaa hamaa keessa kan ture ummanni Oromoo, naannoo [[Dirre Dhawaa|Dirre Dhawaattis]] akkasuma ture. Sabaa fi sablammoonni akka [[Amaara|Amaaraa]], [[Sumaalee]] fi [[Hararii]] wayita baandii mataasaanii qabaatan [[Oromoo|Oromoon]] garuu baandii wayiituu hinqabu ture. Kanarraa kan ka'e, wayita cidhaa fi sagantaa adda addaa, uummanni Oromoo [[Dirre Dhawaa]] fi naannoo sanaa baandii kan [[Sumaalee]] ykn kan [[Hararii]] waamuf dirqamu ture, baandin warra [[Amaara|Amaaraa]] Oromoof tuffii guddaa waan qabuuf waamun hin yaadamu ture. Kanarraan ka'uun, namonni quuqama qaban muraasni ijaaramanii baandii Afran Qalloo bara 1962 hundeessan. Afran Qalloo maqaan jedhu kan dhufe ilmaan [[Qallo|Qalloo]] arfan jechuunis [[Alaa]], [[Baabbilee]], [[Dagaa]] fi [[Oborraa]] irraa yoo ta'u kunis maqaa [[Qoqqooddama Oromoo|gosoota Oromoo]] naannoo [[Dirre Dhawaa]] jiraataniiti.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20160304051541/http://www.opride.com/oromsis/news/horn-of-africa/3583-afran-qallo-band-marks-50-years-of-making-music-and-history AFRAN QALLO BAND MARKS 50 YEARS OF MAKING MUSIC AND HISTORY], dhihootti kan baname: Gurraandhala 23, 2016</ref> Sirboota [[Afaan Oromoo]] jalqabaaf dhandhamee kan arge ummanni [[Oromoo]] naannoo [[Dirre Dhawaa]], sirbi [[Afaan Oromoo]] akkuma warra kaanii bareedaa ta'uu wayita hubatu, aarii guddaa ummata keessati uume sabaabinsaas sirni fiwudaalaa carraa akkamii akka isaan dhowwate waan hubataniif.<ref name=":0" /> Baandiin Afran Qalloo wallee qofa odoo hin taane [[Tiyaatira Oromoo|tiyaatirallee]] ni hojjata ture. Tiyaatirri kun baayyensaa hacuuccaa sirni fiwudaalaa ummata Oromoorran ga'u kan balaaleffatu ture. Sirni fiwudaalas baandii nan cufa jechuun isaan doorsisuu eegale. Cufamuusaa kan sodaatan maanguddoonni baandin Afran Qalloo sirba [[Hayila Sillaasee]] faarsu akka weellisan kadhatan. Haala kanaan baandin sirba mootii fiwudaalaa faarsullee baasee ture.<ref name=":0" /> Hawwisoon Afran Qalloo yeroo muraasa booda [[Sirna Fiwudaalaa|mootummaa Fiwudaalaa]] [[Hayila Sillaasee|Hayila Sillaasetiin]] dhorkame. Jaarsoliin biyyaa kan hawissoo kana deeggaranii fi miseensonni hawwisoo kanaa ni hidhaman, kaansaanii ni ajjeefaman. Kana keessaa gara jabummaan kan ajjeefame Abubakar Muusaa tokko. Sochiin hawwisichaa karaa seeraa dhorkamus, sochiin karaa lafa jalaa itti fufe. Haaluma kanaan walqunnamtii Waldaa Wal-gargaarsaa Maccaa fi Tuulamaa wajjin uumun, akkasumas qabsoo ummani Baalee geggeessaa ture wajjinis hariiroo uumuu itti fufan. <ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20131022233420/http://gadaa.com/oduu/14310/2012/06/23/june-30-2012-toronto-canada-celebrating-afran-qalloos-golden-jubilee-1962-2012/ Celebrating Afran Qalloo’s Golden Jubilee (1962-2012)], dhihootti kan baname: Gurraandhala 23, 2016</ref> Namoonni kaan ammoo, kan akka Ayub Abubakar fi Yonis Abdullaahii, gara [[Somaaliyaa]] deemudhaan sagantaa raadiyoo [[Afaan Oromoo|Afaan Oromootin]] eegalan. Warri kaan kan akka [[Alii Birraa|Dr Alii Birraa]], [[Alii Shabboo]], Usma'eelle Mummad, Mahammad Yusuuf, Saalaa Mahaammud, [[Shantam Shibbisaa]] fi kkf sagalee miidhagaa fi walaloo nama booji'uun wallee ittuma fufuun [[uummata Oromoo]] gabrummaa jala ture tokkummaan akka ka'u kakaasu itti fufan. <ref name=":1" /> ==Ayyaneffata Bara 50== Bara 2012tti, hawwisoon kun ayyaana waggaa 50ffaa hundeeffama hawwisoo kana magaalaa [[Dirre Dhawaa]]tti kabajatee jira. Akkasumas Oromoonni biyya ambaa jiran [[USA|Ameerikaa]] fi [[Kanaadaa]] keessatti kabajaniiru. ==Wabii== <references/> {{Aadaa Oromoo}} [[Category:Oromoo Baarentuu]] 64g3guvqtgrpg93k79sz94n84lfvulr Waaqoo Guutuu 0 5149 45702 42612 2026-06-01T00:40:28Z InternetArchiveBot 8356 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 45702 wikitext text/x-wiki '''Jeneraal Waaqoo Guutuu''' (A.L.A 1920 - Gurraandhala 3, 2006) geggeessaa [[Fincila Baalee]] fi qabsaawaa mirga ummata [[Oromoo|Oromooti]]. Jeneraal Waaqon umurii isaa guutuu mirga ummata [[Oromoo]] kabachiisuf qabsaa'un dabarse. == Ijoollummaa Isaa == Gootichi Oromoo Jeneraal Waaqoo Guutuu abbaasaa Guutuu Usuu Cammarrii fi haadhasaa Dhuulloo Alii Hassan irraa bara 1924, [[Godina Baalee]] [[aanaa Madda Walaabuu]] lafa Oda jedhamutti dhalate. Abbaansaa Guutuun ilma dhiiraa kudhanii fi durba sagal walumaagalatti ijoollee kudha-sagal qaba ture. Isaan keessaa Jeneraal Waaqo ammoo dubartoota torbarraa ijoollee afurtamii-sagal kan hore yoo ta’au , kanniin keessaa kudha-shan lubbuun hin jiran. Yeroo ammaa (2015 ) dubartoota kudha-ja'a fi dhiirota kudha-saddeetii walumaagalatti ijoollee soddomii-afur qaba. Jeneraal Waaqo ijoolummaa isaatirraa jalqabee xiiqii fi jibbinsa diinaa qaba; faandhooftuu diddaa gabrummaas ture. Bara 1938, fuudhee manaa osoo hin bayin, osoo abbaansaa hin beekin horii abbaasaa gurguree qawwee ittiin bitate. Sammuunsaa roorroo gabrumaa fudhataa waan hin ta’iniif ijoollee hiriyootasaa gurmmeessuun akkasumas gorsuun [[poolisii]] mootummaa tumaa turan. == Qabsoo Jalqabuusaa == Jeneraal Waaqon bara 1943 Muhaammad Gadaa Qaalluu fakkeenna godhachuun diddaa gabrummaatti seene. Bara 1952 akka nama hiyyeessa tokkoo ta’anii uffata poolisii nama dhaloota gosa [[Raayituu]] Alii Jiloo kan maqaan kiristaana Shaalaqaa Isayaas jedhanii mogaafatan kadhate. Erga inni uffata kana kenneefii booda isuma uffachuun magaalaa seeneei kitilaayyota [[Nafxanyaa]] sodaachisaa ture. Iccitiidhan gartuuleen diinaarrati tarkaanfii ciccimaa fudhataa turan. Haaluma kanaan, bara 1958 poolisii lama ajjeesan. Baruma kana keessa poolisoota erga ajjeesaniin booda, Waaqon akkuma tasaa magaalaa [[Nageellee|Nageelleetti]] shaalaqaa sanaan walargan. Yoo kana “Eessatti baddee, Waaqoo!!!“ jedhee gaafate. Yoo tana malli dafee dhufeefii ”Looniin godaanee gammoojjii ture, damma adii ati jaalattu kan nagaafate san siif arge, horii ittiin bitu dhabee fidi” jedheen. Shaalaqaan baayyee gamaddee qarshii 200 itti kenne. Qarshii kanaanis rasaasa zinnaara dachaa lamaa ittiin guutatee. Ammas baatii tokkoon booda [[Nageellee|Nageellematti]] walitti dhufani. Nagayyumalee utuu hin gaafatin “maali si barbaadaa mitii, damma kee bitee lafa jiraa, horii karaa waan kafalu ittiin feesisuun dhabee“ jedheenii qarshii 20 ammallee irraafudhate tooftaa kana fakaatu hedduun gargaaramanii diina hifachiisaa turan. Bara 1962 dhiibaan, gidiraafi ajjeechaan mootummaa [[Nafxanyaa]] Hayila Sillaasee ummata isaanii irratti hammataa dhufnaan ijoollee gana kudhanii gadii imaa Helgool Waaqoo. Abdallaa guutuu , Alii Jiloo, Yisaaq Suudee Goobana, Muhaamad Butaa Aagaatii, Alii Buttaa Aagaa kkf dhibboota ajjeefaman keessaa haga tokko yoo ta’an, tarkaanfii Mootummaa Abashaa kana hifachuun ummanni bulchitoota naannooo kana mootummaatti hiyyate. Yeroo kana dubbiin kun mooticha bira ga'e. [[Finfinnee]] irraa Koloneel Taaaddasaa Tagan namni jedhamuu fi ajajaa waraanaa [[Sidaamoo|kutaa bulchiinsa Sidaamoo]] yeroo sanii koloneel Zawudee Xilahun gadi dhufanii uummata Oromoo naanoo [[Nageellee Booranaa]] jiru mooraa waraantitti walitti qabuun rakkoon keessan maali jedhee yoo gaafatu ummanni "rakkoon teena isini biyya teena irrati dhuftanii nu ajjeessaa jirtan, dubartii fi daa’imman teena irra deemitanii fixaa jirtan, qabeena keena saamtanii kaan barbadeesaa jirtan, namoon isin of jalati qabattanii nuun ajjeeftaniif nuun saamtan maaliin nuun adda jiran? Nuuf isaan obboleeyaanii maaliif adda nu baaftan? kana hundaa isintuu nutti fidee lafa keenyarraa nuu ka’aa” jedhaniin. Nafxanyoonni lafa kana gadi lakkiftanii deemuu qabdu, yoo diddan ajjeechaa, saamichii fi qabeenya barbadeessun itti fufa jedhaniin. Ummanni wacee lakki jennaan loltuu waraanaa itti waamani. “Gabroomfattootni ammoo ummatchaan guyyaa torba keessatti akka gadi lakkiftanii biyyanaa baatan, murtii tana beekaa,” jedhanii gadi furan. Jagnoonni diddaa murtii gabroomfattootaatiin ba'an Gannaalleen gama cee’anii, Walaabu keessatti Kadiir Waariyoo Luugoo, Abdurrahmaan Haroo Abdii, Huseen Harcummaa Boruu, Huseen Abdurrahmaan Jaldoo, Roobaa Hindukkoo, Taa’oo Iggee Muussaa Dooyaa Jaarsoo, Huseen Waaqoo Dhaddeetiin walqunnamuun murtii gabroomfataan ummata irratti dabarse kana dura dhaabatchuuf qawwee afur qabanirratti sadi'i dabalatanii bitachuun lolaaf of qopheessan. Haala kanaan diinaan lola’aa humna cimsataa deemuun, Suumaalee irraas odeeffannoo argachuu jalqaban. Waaqoo Guutuu Kadiir Wariyootii fi Huseen Harcummaa futdhatee, Abdullaahii Usmaan, Muussaa Sheekaa, fi Abdurrahmaan Haroo dhaamsa waliin biyyatti ol deebisee gara biyya Sumaalee socho’e. “Ummata keenyaan wal ta’aa, [[Naannoo Amaaraa|Amaara]] ofirraa ittisaa, hafuura keenyallee nuhordofaa!” jedhanii Eela Baalantichaatti addaan bobba’uun, bakka bu’oota woraana gosoota: Ajjuurana, Karallee, Gurraa, Garri’ii fi wkf wajjiin walqabatanii Bulahawoon Sommaalee seenan. Warri dhaamsaan biyyatti ol-deebi’ellee, Gannaale Arba-Gabbaa bakka jedhamutti ummata walga’e kan maanguddoonni akka Waaqoo Luugoo, Camarrii Guutuu, Aadam Jiloo, Muussaa Dooyaa, Ibraahim Qurii tii fi kkf keessatti argaman qunnamuun dhaamsa isaanii dabarfatan. Murni gama biyya ollaa deeme, qondaalota Somaalee Bulahawoo irratti qunnamu’uun yaada isaanii erga hubachiisaniin booda, xiyyaaraan [[Moqaadishoo]] geessuun, ajajaa poolisii Motummaa [[Somaaliyaa]] Koloneel Umar Muhaammad H/Masallaa simatee qubachiisuun dhimma isaan deemaniin erga irraa hubateen booda, gara Jeneraal Daawud Abdullee, Ministeera Ittisa Biyyaatti geesse. Jeneraalchillee qormaata fetdhu irratti dhuunfaa fi gamtaan adeemsisee, haala ummata kanniinii erga hubateen booda, Waaqoo Guutu’uu addatti waamee ”Mootummaan Habashaa: Mootummaa dullatti bara dheeraa bulchiinsa irra turtee, isin dhiisii nutuu Mootummaan Somaalee humna isaaniin nu lolchiisuu dandeettu ga'aa hinqabnuu, waraanni mootummaa Itoophiyaa guddaa akka ta’e isinuu himaa jirtanii waan humna keessaniitii olii kanaan loluuf yaaduu dhiisaa, waan sibarbaachisaa hundaa siif godhaa, asuma quphadhuu taa’ii, taa’ii yeroo itti eggadhuu” jedheen. Waaqoo Guutuu, mootummaasn [[Itoophiyaa]] waraana guddaa qaba jechuunkee dhugadha, garuu nuti gurmuu guddina isaa dadhabnee usuu hin taane, meeshaa woraanaa keessattu rasaasa dhabuu keenyaaf malee, yoo meeshaa waraanaa arganne, rabbiin gargarsifatnee akka ofirraa kaasuu dandeenyu ummata kiyya irraa abdii qabaa, rakkoo jiruu dadhabee biyyaa hinbaanee, laaftee jabaatteellee manuma oo’aa keessaa ba'e, amma diina maangudoo, dubartii fi daa’imman keenya bakka hundatti fixaa jiru fi qabeenya keenya saamuu fi barbadeessaa jiru kana hanga dhoofnee of keessaa baafnutti jireenyi ani mataa mataa kiyyaan argadhee ittiin jiraadhu tokkollee naaf hinjiru, mootumma Habashaa ‘Guddoodha hindandeessan” jettu tana akka dandeenyu sitti agarsiifnaa, yoo qawwee guddoollee naaf dhabde, rasaasuma Albeenii fi Minishirii naaf kenni,” Ammallee isin obboleewwan keenna tokkoo, rabbiin isin gargaaree, rakko gabrumma’aa hamtuu san jalaa isin baasee, namni miila lamaan dhoqqee seene miila tokko dhiqatee tokko hindhiisuu, nuti miila keessan tokko kan dhoqqee keessatti hafee, dhoqqee gabrummaa Nafxanyaa kana keessaa waan dandeessaniin nu gargaaraa, nubaasaa” jedheen. Jeneraal Daawudillee yaada isaa kana xiinxaluun hubatee “Wanti ati nuun jette dhugumaa! Ammoo nutillee marga qacalee reef ba’aa jiru, nibeektuu, wanti guddoon isin gargaarru jiraachuu dhabaatus, waan humna keennaa isinii goona, mee hangasiif gama Bulahawootti ol-deebi’aatii na eegaa." jedhee gara koloneel Umar deebise. Guyyaa gabaabaa keessatti koloneel Umar jara kaawwan Bulaahawootti gaggeesse. Waaqoo fi Kadiiriin [[Moqaadishoo|Moqadishootti]] hambise. Isaan ammoo, [[Sumaaliffa|afaan Sumaalee]] faaratti beeekuu dhabuu irraa kan ka’e, hafuu isaanii kanatti, “Maali’iif nu hambisan?” jetdhanii yaaddayan. Hedduu rifatan, gaddan. Tanuma keessa Jeneraal Daawud guyyaa lammataa Helekoopterii ofiitin Waaqoo fi Kadiiriin gara Bulaahawootti fudhate. Amma Jeneraal Daawud hooganoota gosoota waraanaa hunda waliin jiran walitti qabee, Jeneraal Waaqoon hooganaa isaanii godhee muude. Qawwee Dhoombir afurtama, matirayyeesii Toomaas lama fi Boombii sadi'i kenneefii “yoo isin silaafuu waraana Amaaraa hindandeettanii, mallayyoo poolisaa ykn hiituma mudhi’iillee boojitanii naaf fiddan fuula dura waan kanaa olii akka isin gargaaruu fi bifaa fi baay’inni qawwe’eellee kanaa ol akka ta’u waadaa siif gala,” jetdhee gaggeessa. Amma Waaqo nama sadi'ii, qawwee afurtamii-lamaa fi boombii sadi'iin fe’atanii galuuf gaala barbaadachutti jiran, Camarrii Guutuu woraana nama afurtama qabatee dib-jedheef. Gammachuu guddaan qawwee walii hiratanii, itti gaafatamtoota waraana kaanii wajjiin taa’anii mari’atan. Sochii isaaniifillee maqaa baafatan. “HIZBII” ofiin jedhan. Namuu gama biyya isaatti socho'e, waraanni Waaqoollee gara Oromiyaa-Baaletti qajeele. Humni Waaqoo Guutuu Oromiyaa seene, maqaa isaa kama qawwee isaa baafate, “dhoombir“ ofiin jedhe. Bara 1963 malkaa Annaatti seensa ji’a Caamsaa irratti waraana Amaara kan isaan gaadaa jiru, lakkoofsan dhibba ja'a ta’u, shaalaqaa Buzunaan durfamuun waliin walsiman. Lola ganama saa’aa 10:00 irraa jalqabee saafaya booda 2:30tti adeemsifameen, humna diinaa irraa namni afurtamii sadi'i yoo ajjeefamu dhibbaa ol kan ta'ummoo madaa'e. Yeroo duraatiif qawween Oromoo akka Amaara ajjeeftu hojiin mul’dhatee, deeraa fi ijoolleen daaw’atte. Guyyaa kana qawwee M1 ykn Furgoo saddeet, kan akaakuun isaa hinbeekamin kudha sadi'i booji’an. Shaalaqaa Buzunaan dursa waraana ofii baqatee Bidiretti gale. Gootota Diddaa-Gabrummaatiif bayan keessaa lola kana irratti gootonni lama wareeggaman. Falmiin bifa kanaan jalqabee bal’dhinaan itti fufee kutaa Baalee walakkaa ol akkasumas Sidaamoo koonyaa muraasa gabrummaa Habashaa jalaa bilisoomsee waggaa saddeetif bulcha’aa ture. Haaloo baafannaan Hayila Sillaasee birmachuu meeshaa fi beektota faranjiitin gargaaramee gara-jabinaan hamma bara 1969 ummata Oromoo beeraa fi ijoollee dhibba sadii'ii fi kudha shan qilee keessatti fixuun diniina ummatatti kenne. Kunis “Waaqoon fidaa, yookan ammoo ummata harka boojuu jiru keessaa dhiira umurii kudha shanii olii jiran fixuu” jedhee maanguddoota waamuun itti [[hima]]. Dhiibba kana irraa kan ka’e "anaaf jecha lubbuun ummata kiyyaa hindhabaminii.” jedhe Onkololeessa 1970 motummaatti harka kennatan. Haaluma kanaan, gootichi Waaqo qoratamanii mooticha waliinillee dubbatan. Badii biyyaa irratti raawwatameef balleessan gutumaa-guututti kan mootummaa ta’uun itti walii galamee, "ammaa booda biyya waliin bulchina" jedhan. Aanga’oo fi bulchaalee mirkaneessanii fii Jeneraal Waaqollee biyyatti deebi’an. Haga dhuma 1975 biyyuma keessa turanii 1976 humna Waraana Soowraa ykn Jaanaddee ijaaramee ol bobba’e Magaalaa Bidiree keessaa ba'uun isaaniitti makaman. 1976-1983, itti-gaafatama adda-addaa irratti humna Soowraa hoogganaa turan: ajajaa woraanaa ta’uun, itti gaafatamaa dantaa haajaa alaa ta’uun, itti aanumma’aan gaggeessa’aa turan. Akeekni Jeneraal Waaqoo bilisummaa uummata Oromooti. Kunis kan mirkanaa’u tokkummaan uummata Oromoo yoo eegame jechuun Dhaaba Adda Tokkummaa Bilisummaa Ummata Oromoo (ATBUO) bara 1989 hundeessun dura bu’ummaan hooganaa turan. Bara 1991 Motummaan Dargii jige,”rakkinna Ummata Oromoo karaa nagayaatiin haafuramuu” jechuudhaan Mootummaa Ce’umsaatti dhaabbilee dabalaman keessaa jaarmayaan Waaqoo Guutuu isa tokkoo ture. Diinni qoosaa hinbeekuu, murtii nagayaa diignaan isaanis bara 1992 chaartera keessaa bahanii qabsootti deebi’an. Bara 2000 tti humnoota Oromoo qindeessuun /ULFO/ dura taa’ummaan gaggeessanii jiru. Waldhabbii jaarmayaalee Oromoo gidduu jirus furuuf qooda guddaa kennanii turan. Dhaamsa ummataa dura taa’ummaan gaggeessanii jiru. Waldhabbii jaarmayaalee Oromoo jidduu jirus furuuf qoodda goddaa kennanii jiran. Dhaamsa Ummataa ergan keessaas “Yaa ummata keenya gaafa beekaan hinheddumaatin waljala yaanee, diina keenna ofirraa dhoofne. Har'a ammoo beekaan heddummaatee, waldhagayuun dhabamtee, ummata keenyaallee waa godhuu hanqanne. Har'a tokko ta’aa jirra, dhaabbilee Oromoo ja'an walii galtee uumaa jirra, Ummatni keenya waan guddaan gadii baanaan nu eegaa jiraa—mee gaara dorrobe nu hingotdhinaa. Bara durii gaarri dorrobee maal dhala jedhanii odoo eeganii lilmoo dhale, gaara dorrobee lilmmoo dhale nuhingotdhinaa,” jedhanii ummata isaaniitti dhaamatanii turan. == Injifannoo Waraanaa == Loltoonni Waaqoo Guutuu lenjii fi meeshaa ga'aa qabaachuu baataniyyuu gootummaan waan lolaniif injifannoo battalumatti galmeessuu jalqaban. Injifannoo guddaa argatan keessaa tokko [[Waraana Malkaa Annaa|Waraana Malkaa Annaatti]] bara 1963 godhame. Waraana kanarratti, helekoopterii lama qawwee dhombiir kan otomaatikii hintaanen rukutanii kuffisan. Kanaafis barri 1963-1970 jiru ummata biratti maqaa qawwee sanaatti moggaafamee "Towra/Sowra Dhombiir" jedhamuun beekkama. [[Waraana Dhombiir]] kan Malkaa Annaatti godhamerratti finciltoonni [[Oromoo]] meeshaalee waraanaa baayyee booji'an, kunis meeshaa ittiin diina ofirraa ittisan jabeesseefi. Finciltoonni waraana kanarratti gootummaa guddaadhan ijoollee, haadha manaa fi loonsaaniirraa diina ittisuuf ciniinnatanii lolani, kanaafis injifatani. == Du'uusaa == Jeneraal Waaqo dhukkubsatanii gaafa Gurraandhala 3, 2006 lubbuunsaa dabarte. [[Gammachuu Magarsaa|Dr Gammachuu Magarsaa]] awwaala Jeneraal Waaqoo irratti akka dubbatetti "Waaqoon odoo lubbuun jiruu dhiisii gaafa du'ellee ummata gara garaa walitti fida" jedhe. "Dhaloonni isarraa dhaalu ummata Oromoo tokko akka godhan amanna". Jeneraal Waaqon, qabsoo bilisummaa uummanni Oromoo godhe fi godhaa jiru keessatti gumaacha guddaa godheen yaaddatamaa jiraata. ==Wabii== * [https://web.archive.org/web/20160119122203/http://seenaa.com/seenaa-goototaa/waaqoo-guutuu/ Waaqoo Guutuu], dhumarratti kan baname: Bitootessa 31, 2015 * [https://web.archive.org/web/20160301233346/http://www.opride.com/oromsis/news/horn-of-africa/3717-commemorating-50-years-of-oromo-struggle-led-by-waqo-gutu Commemorating 50 Years of Oromo Struggle Led by General Waqo Gutu], dhumarratti kan baname: Bitootessa 31, 2015 [[Category: Oromoo Beekkamoo]] [[Category: Qabsaawota Oromoo]] 2tgk3cjx6wmt7kfo92gxrfagbtfszzx Pool Baakister 0 5189 45699 37958 2026-06-01T00:26:03Z InternetArchiveBot 8356 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 45699 wikitext text/x-wiki '''Dr Pool Baakister''' (Ingiliffa: Paul Baxter; A.L.A Amajjii 30, 1925 - Gurraandhala 2, 2014) [[Antiroppooloojii|antiroppooloojistii]] hawaasa lammii [[Ingilaandi]] kan Oromoorratti qorannoo gochuun beekkamudha. Baakister barruu qorannoo adda addaa fi kitaaba waa'ee [[Oromoo|Oromoorratti]] maxxansiiseera. Baakister gabrummaa ummanni [[Oromoo]] keessa jiraatu nama biyyota dhihaatti akka beekkamu godhedha. == Seenaa Duubaa == Baakister bara 1925 biyya [[Ingilaandi|Ingilaanditti]] Liimingiten Ispaa bakka jedhamutti dhalate. Abbaansaa barsiisaa sadarkaa toffaa fi hoggana mana barumsaa ture. Baakisteris mana barumsaa Waarwiik jedhamu galee barachaa ture. Boodarra garuu yeroo [[Waraana Addunyaa II]], barnoota addaan kutee bara 1943 komaandoo seene. Yeroo kana biyya [[Neezerlaandi]] keessatti biyyasaa tajaajiluun [[Jarmanii]] qabate. Bara 1944 kaadhimasaa Paat kana mana wal beekan fuudhe. Erga [[Warrana Adunya II|WWII]] xumuramee booda [[Yuunivarsiitii Kaambiriij|Yuunivarsiitii Kaambiriij]] <nowiki/>seenee digirii BA barnoota Ingiliffaan fudhate. Erga eebbifamee booda, Baakister bakka itti antiroppooloojjin guddachaa jiru gara [[Oksifoordi]] deeme. Itti fufee [[Yuunivarsiitii Oksifoordi]] seenudhaan antiroppooloojii hawaasaa barate.<ref name=":1" /> <ref name=":0">[https://www.theguardian.com/science/2014/mar/18/ptw-baxter-obituary PTW Baxter obituary], dhihootti kan baname: Adoolessa 27, 2016 </ref> Yeroo kana, haala qindoomina hawaasa Oromoo qorachuuf fedhii guddaa gohate. Bara 1952, gara [[Oromiyaa]] deemee [[Sirna Gadaa]] qorachuuf yaadus sirni Hayilasillaasee kan aadaa fi Afaan Oromoo balleessee Amaaraa gochuuf halkanii guyyaa hojjachaa ture, Baakister eeyyama dhowwate. kanaan abdii kan hinkutatin Baakister, karaa Keeniyaa dhufuudhan, qorannoo fiildii [[Oromoo Booranaa|Oromoo Booraanaa]] kan Kaaba [[Keeniyaa]] jiraatanirratti gochuuf haadha manaasaa Paati fi ilmasaa Timootii fudhatee garas deeme. Qorannoo kanaafis waggaa lama 1952-1953 achi ture. Baakister qorannoo PhD isaa bara 1954tti kanaratti barreessee PhD fudhate; mata-duree qorannoo kanaa The Social Organization of the Oromo of Northern Kenya jedha ture. Qorannoon kunis qorannoowwan kan biraa inni Oromorratti sana booda godhee fi barattoota waa'ee Oromoo barataniif bu'uura ta'eefi. Sana malee, maqaa balleessi warri nafxanyootaa kan Oromoon ummata qaroomina, aadaa fi [[Seenaa|seena]] hinqane jedhu soba ta'uu mirkaneesse. Baakister, hojii qorannoo fiildii ittuma fufee ummata Kiigaa kan [[Yugaandaa|Yuugaandaa]] keessa jiraatu qorateera.<ref name=":0" /><ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20161010234020/http://www.opride.com/2014/03/05/remembering-p-t-w-baxter-renowned-anthropologist-and-pioneer-of-oromo-studies/ Remembering P.T.W. Baxter], dhihootti kan baname: Adoolessa 27, 2016</ref> Sana booda, gara [[Gaanaa]] deemun Yuunivarsiitii Koollejjii Gaanatti hojii jalqabe. Maatinsaa Gaanaa waan jaalataniif, yeroo inni achitti hojjachaa ture yeroo gammachuu ta'eef. Boodarra, bara 1960 gara Ingilaanditti deebi'e [[Yuunivarsiitii Maachister]] keessatti wagga tokkoof barsiisaa ta'ee hojjate. Gidduutti waggaa lamaaf Yuunivarsiitii Koollejjii Siwaansee keessatti erga barsiisee booda yeroo dhumaatif gara Maanchisteritti deebi'e. Sana booda waggaa 26 guutuu [[Oromoo]] qorachuu fi antiroppooloojirratti dabarse. Baakister qorannoo Oromoof [[Arsii]] dhufee ji'a 12f bara 1968/69tti ummata [[Arsii]] keessa [[Kofalee (aanaa)|Kofalee]] jiraateera. Ummanni Arsii naannoo [[Kofalee (aanaa)|Kofalee]] jaalala gudda isaaf qabanirraan kan ka'e ilmasaa Aadama jedhanii moggasan, Baakisteriinis abbaa Aadama jedhanii waamu ture.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Baakister waa'ee Oromorratti barruu qorannoo fi kitaabota hedduu kan maxxansiise yoo ta'u barruu qorannoo Oromoo kan namoota biraa hedduu gulaaleera. Kora [[Waldaa Qorannoo Oromoo]] hedduurratis hirmaateera. Barruu qorannoo "Ethiopia’s Unacknowledged Problem: The Oromo" jedhu kan 1978 maxxanserratti, hacuuccaa ummanni [[Oromoo]] keessa jiraatu baayyee hamaa akka ta'ee fi gara-jabummaa impaayera [[Itoophiyaa]] keessa jiru agarsiise.<ref name=":1" /> Baakister sababuma Oromoorratti qorannoo geggeesseef, gara [[Itoophiyaa]] deebi'ee akka hinseenne dhorkameera. Yeroo adda addaatti gara itoophiyaa dhufee qorannoosaa hayyootaaf dhiyeesuuf akkasumas qorannoo dabalataa geggeessuf yaadullee, mootummaan Dargii akka biyya keessa hinseenne dhorkeera. == Barruulee Maxxanse == * The Social Organization of the Oromo of Northern Kenya Ph.D. Dissertation, Oxford University, 1954. * Repetition in Certain Boran Ceremonies In African Systems of Thought, ed. M.Fortes and G. Dieterlin, (London: Oxford University Press for International African Institute, 1960), 64-78. * Acceptance and Rejection of Islam among the Boran of the Northern Frontier District of Kenya in Islam in Tropical Africa, edited by I.O. Lewis (London: Oxford University Press, 1966), 233-250. * Stock Management and the Diffusion of Property Rights among the Boran In Proceedings of the Third International Conference of Ethiopian Studies, (Addis Ababa: Institute of Ethiopian Studies, Haile Selassie I University, 1966), 116-127. * Some Preliminary Observations on a type of Arssi Song In Proceedings of the Third International Congress of Ethiopian Studies, ed. E. Cerulli (Rome: 1972). * Boran Age-Sets and Generation-set: Gada, a Puzzle or a maze? In Age Generation and time: Some Features of East African Age Oroganisations, ed. P.T.W. Baxter and U. Almagor, ( London: C. Hurst, 1978), 151-182. * Ethiopia’s Unacknowledged Problem: The Oromo, African Affairs, Volume 77, Number 208 (1978): 283-296. * Atete: A Congregation of Arssi Women, North East African Studies, Volume I (1979), 1-22. * Boran Age-Sets and Warfare, in Warfare among East African Herders, ed. D. Turton and K. Fukui, Senri Ethnological Studies, Number 3, Osaka: National Museum of Ethnology( 1979), 69-95. * Always on the outside looking in: A view of the 1969 Ethiopian elections from a rural constituency Ethnos, Number 45(1980): 39-59. * The Problem of the Oromo or the Problem for the Oromo in Nationalism and Self-Determination in the Horn of Africa, ed. I.M. Lewis, (London: Ithaca Press, 1983), 129-150. * Butter for Barley and Barley for Cash: Petty Transactions and small Transformations in an Arssi Market in Proceedings of Seventh Congress of Ethiopian Studies (Lund:  1984), 459-472. * The Present State of Oromo Studies: a Resume, Bulletin des Etudes africaine de l’ Inalco, Vol. VI, Number 11(1986): 53-82. * Giraffes and Poetry: Some Observations on Giraffe Hunting among the Boran Paiduma: Mitteilungen fur Kulturkunde Volume 32 (1986), 103-115. * Some Observations on the short Hymns sung in Praise of Shaikh Nur Hussein of Bale In The Diversity of the Muslim Community, ed. Ahmed el –Shahi, (London: Ithaca Press, 1987), 139-152. * L’impact de la revolution chez les Oromo: Commentl’ont-ils percu, comment ont-ils reagi? In La Revolution ethiopienne comme phenomene de societe, edited by Joseph Tubiana, (Paris: l’Harmattan, Bibliotheque Peiresc, 1990), 75-92. * Big men and cattle licks in Oromoland Social change and Applied Anthropology; Essays in Honor of David  David W. Brokensha, edited by Miriam Chaiken & Anne K. Fleuret,( Boulder: Westview Press, 1990), 246-261. * Oromo Blessings and Greetings In The Creative Communion, edited by Anita  Jacoson-Widding &  W. Van Beek (Uppsala, Uppsala Studies in Cultural Anthropology , 1990), 235-250. * Introduction In Guji Oromo Culture in Southern Ethiopia by J. Van de Loo, ( Berli: ReinMer, 1991). * Ethnic Boundaries and Development: Speculations on the Oromo Case In Inventions and Boundaries: Historical and Anthropological Approaches to the Study of Ethnicity & Nationalism, edited by Kaarsholm Preben & Jan Hultin, (Denmark: Roskilde University, 1994):  247-260. * The Creation & Constitution of Oromo Nationality In Ethnicity & Conflict in the Horn of Africa, edited by Fukui Katsuyoshi & John Markarkis, (London: James Currey, 1994): 166-86. * Towards a Comparative Ethnography of the Oromo in Being & Becoming Oromo: Historical & Anthropological enquiries, edited by Paul Baxter et al, (Uppsala: Nordiska Afikanistitutet, 1996): 178-189. * Components of moral Ethnicity: The case of the Oromo. In Ethnicity and the state in Eastern Africa, edited by Mohammed Salih & John Markarkis, (Uppsala: OSSREA & SIAS, 1998). *July, 1996. P. T. Baxter, Alessandro Triulzi, Jan Hultin. Being and Becoming Oromo: Historical and Anthropological Enquiries  ==Wabii== * [https://web.archive.org/web/20140308061310/http://ayyaantuu.com/horn-of-africa-news/oromia/the-oromo-studies-associations-tribute-to-the-late-dr-paul-baxter-1925-2014/ The Oromo Studies Association’s Tribute to the Late Dr. Paul Baxter (1925-2014)], dhumarratti kan baname: Ebla 11, 2015 [[Category:Ummata Oromoo]] [[Category:Firoota Oromoo]] [[Category:Qorannoo Oromoo]] 3g6nzgb4ijyroq9xuz5058ff59txjon Sayyoo Dandanaa 0 5254 45700 28223 2026-06-01T00:28:32Z InternetArchiveBot 8356 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 45700 wikitext text/x-wiki '''Sayyoo Dandanaa''' () weellisaa [[Oromoo]] fi qabsaawaa mirga [[Oromoo|Oromooti]]. Sayyoon sirboota qabsoo ummata [[Oromoo]] deeggaranii fi jajjabeessan hedduu sirbudhan ummata biratti beekkama. == Seenaa Duubaa == Sayyoon kan dhalatee kan guddate magaalaa [[Ambo (magaala)|Ambootti]]. Sayyoon bultii kan qabu yoo ta'u ijoollee lama qaba: ilama tokkoo fi intala tokko. Sayyoon barnoota sadarkaa lammaffaa barachuuf bara 1970n gara dhumaa keessa obboleessasaa wajjin gara [[Finfinnee]] dhufe. Yeroo kana Sayyoon umuriinsaa 14 ture. Sayyoon yeroo ijoollummaasaa weellisaa ta'uuf yaadee akka hin beekne dubbata. Akka carraa ta'ee [[Finfinnee]] naannoo inni jiraachaa ture [[Kolfee]], [[Orkestiraa Poolisii|Orkestiraan Poolisii]] jira ture. Sayyoon namoota orkestiraa kana keessa hojjatan wajjin suuta suutan hiriyaa ta'a deeme. Isaanis Sayyoon yaalii akka godhuuf gara orkestiraa kanaatti affeeran. Sayyoon yaalii erga godhee booda sagalee gaarii waan qabuuf orkestiraa kanatti dabalame. [[Orkestiraan Poolisii]] Sayyoon akka baratuuf gara mana barumsaa muuziqaatti ergan. Achitti Sayyoon dandeettiisaa duraan qabu barumsaan gabbifate. Kana booda Sayyoon bara 1980 weellisuu jalqabe. Maqaan matiinsaa baasaniif kan Sayyoo jedhu orkestiraa kana keessa erga galee booda gara Tsaggaayetti jijjiirrate. == Hojiisaa == Sayyoon erga bara 1980 kaasee sirbuu jalqabee hanga ammaatti albamii 10 baaseera. Albamoota 10n kana keessatti, sirboota 80 ol ta'an baase. == Walleewwan Bebbeekkamoo == * Buddeenni Oromoo Furdaan Odoo Jiruu * Oromoon Horii Bobbaasee Qajeelche Gara Horaatti * Suutumee Yaa Suutumee * Yaa shirrishirrii Boolerraa * Boolee Biyya Bulbulaa * Yaa Shamarmar == Wabii == * [https://web.archive.org/web/20160616111220/http://www.opride.com/oromsis/news/3801-tsegaye-dandana-a-living-oromo-music-legend Tsegaye Dandana: a living Oromo music legend], dhihootti kan baname: Fulbaana 10, 2015 [[Category:Weellistoota Oromoo]] [[Category:Oromoo Beekkamoo]] [[Category:Qabsaawota Oromoo]] 46yz1o2862f0aiafktm9vtsre9jzkri Admaasuu Biraanuu 0 5377 45693 28590 2026-06-01T00:06:26Z InternetArchiveBot 8356 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 45693 wikitext text/x-wiki '''Admaasuu Biraanuu''' (1956 - Gurraandhala 14, 2015) [[taatoo]] fi nama baacoo adda addaa tabatu yoo ta'u guddina aartii [[Oromoo]] keessatti gumaacha guddaa qaba. Artisti Admaasun baayyinaan hojiisaa kan [[Afaan Oromoo|Afaan Oromootin]] haa beekkamu malee, hojiiwwan [[Amaariffa|Amaariffaan]] hojjates ni qaba. == Seenaa Duubaa == Admaasuun [[Wallagga Dhihaa|godina Wallagga Dhihaa]] Biilaa gaanda Qumbii jedhamutti bara 1956tti dhalate. Yeroo ijoollummaa isaa magaalaa [[Asoosaa|Asoosaatti]] galuun bakka Kumruk jedhamutti abbaasaa kan daldalaa ture biratti guddatee. Yeroo gabaabaf magaalaa Jimmaa adaadaasaa bira jiraateera. Yeroo umuriinsaa 13 gara [[Finfinnee|Finfinneetti]] godaane.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20160228042503/http://www.opride.com/oromsis/news/3823-remembering-artist-admasu-birhanu-magarsa REMEMBERING ARTIST ADMASU BIRHANU MAGARSA], dhihootti kana baname: Gurraandhala 22, 2016</ref> Admaasun barnootaasaa adaadaasaa bira gara [[Jimma|Jimmaa]] deemee achitti barate. Barnootasaa sadarkaa lammaffaa ammoo [[Finfinnee]] <nowiki/>Addis Katamaatti hanga kutaa 7tti erga baratee booda hojii aartii itti fufuuf addaan kute. Boodarra guyyaa hojjachaa galagala barachuun barnoota sadarnaa lammaffaa mure.<ref name=":0" /> Admaasun hojii aartii walakkeessa 1970nii keessa mana tiyaatira bulchiinsa magaalaa [[Finfinnee]] keessatti akka weellisuuf qacarame. Boodarra tiraampeetii baratee sana tabachuudhaan, sagaleen wellisuudhaan, ragada aadaa [[Oromoo]] ragaduudhaan hojjata ture. Kana malees sirbaa fi walaloo adda addaa ni barreessaa ture. Walleewwan jaalatamoo inni mana tiyaatira bulchiinsa magaalaa [[Finfinnee|Finfinneetti]] weellise keessaa ''“Yaa Turungoo”'' fi ''“Biqiltuu Ganamaa”'' ti. Admaasuu Biraanuu manneen tiyaatiraa biyyattii keessa jiran gurguddaa kan akka ''Haagar Fiqir, Raas Tiyaatir,'' fi ''Beeraawwii'' keessatti hojjateera. Tiyaatiroota Amaariffaan hojjate gurguddaa keessaa ''Abugidaa Qayiso, Tewoodroos, Simmanyi Sintayehu, Balchaa Abbaa Nabsoo, Ya Veenus Nagaaddee, Isaat Sinaddi, Mali’ikta Wozadar, Maqidim'' fi ''Ya Qossaluu Mishigooch'' isaan muraasa. <ref name=":0" /> Adaamsun walaloo sirbaa barreessunis ni beekkama. Namoota inni walaloo sirbaa kenneef keessa muraasni [[Saahilee Dagaagoo]], [[Sayyoo Dandanaa]], [[Daagim Makonnin]], [[Hirphaa Gaanfuree]], [[Asteer Abdii]] fi as dhihooti ammoo [[Haabtaamu Lamuu]] faadha.<ref name=":0" /> Booda ammoo diraamaalee [[Oromoo]] adda addaa beekamoo ta’an keessumaa kan jalqaba 1990mootaa keessa baay’ee jaalatamaa ture [[Qophii Dhangaa]] irratti achiimmoo diraamaalee baacoo akka qaanqee, diraamaa dhiyeenya agarsiisamaa ture kan dheebuu jedhu keessattis qooda guguddaa fudhachuudhaan daawwattoota biratti nama jaal’atama guddaa qabu ture.<ref>[http://www.voaafaanoromoo.com/content/artistiin-oromoo-admaasuu-biraanuu-duaan-boqate/3191891.html Artistiin Oromoo Admaasuu Birhaanuu Du’aan Boqote], dhihootti kana baname: Gurraandhale 22, 2016 </ref><ref name=":0" /> Admaasuu Birhaanuu abbaa ijoollee durbaa sadii fi dhiira lamaa walumaa gala abbaa ijoollee shanii ture. == Wabii == [[Category:Taatota Oromoo]] [[Category:Baactoota Oromoo]] 19813s74lu6bus93eg3ekhzru5pimwo Aliyyii Cirrii 0 5463 45695 44231 2026-06-01T00:08:45Z InternetArchiveBot 8356 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 45695 wikitext text/x-wiki '''Koloneel Aliyyii Cirrii''' (1921 - 2017) qabsaawota [[Fincila Baalee]] keessatti loluun hirmaatanii yoo ta'u [[Waaqoo Guutuu|jeneraal Waaqoo Guutuu]] faana sirna Nafxanyaa lolaa turan. == Seenaa Duubaa == Koloneel Aliyyii Cirrii [[Godina Baalee]] aanaa Dalloo Mannaa ganda Cirriitti bara 1921 abbaa isaa Cirrii Jaarraafi haadha isaa Badheessoo Miinaa irraa dhalate.<ref>[https://web.archive.org/web/20250222075850/https://www.opride.com/2017/11/17/heroic-send-off-aliyi-cirri-pioneer-oromo-freedom-fighter/ A heroic send-off for Aliyi Cirri, a pioneer Oromo freedom fighter whose courage and bravery inspired generations], dhihootti kan baname: Sadaasa 17, 2017</ref> Koloneel Aliyyiin ijoollummaa isaatirraa eegalee lolaafi adamoo baay’ee jalata ture. Adamoo kanaas kan gaggeessaa ture obboleeyyan isaa Abduraamaan, Awwaluu, Usmaan, Isaaqiifi Harbisee Cirrii waliin ture. Koloneel Aliyyiin haadha warraa afurirraa ijoollee 25 horateera. Aliyyiin akkaataa itti maatii horate yoo dubbatu "Ilmaan teenyayyuu osoo qabsoorra jirruu bosonuma keessatti horre, yeroon nuti loon horsiifannee dikee jalaa harre hin jiru. Humnaafi yeroo keenya bosona seennee qawwee diinarratti dhukaasaa turre." Abbaan isaa Cirrii Jaarraa loltuu cimaa sirna naafxanyaa waliin yeroo dheeraa waraana geggeessaa ture yoo ta'u, haaloo ilmaan [[Oromoo]] lubbuun isaanii darbe gumaa baasaa ture. Qabsoo isaanitiin, Cirriin garee waraana shaambaal Baqqalaan hoogganamu waliin [[Sannatee|Sannateetti]] wal waraanuun shaambaal Baqqalaa ajjeesun loltoota isaa hedduus barbadeessuun injifannoo argataniru. Mootummaan [[Hayilasillaasee]] loltootni isaa dhumachuu erga dhaga’ee booda hoomaa waraanaa baay’ee erguun abbaan Aliyyii Cirriin akka qabamu godhe. Erga qabameen booda mana hidhaa Gobbaatti hidhame. Waggaa shaniif achuma Gobbaatti mana hidhaa keessaas ture. Waggaa shan booda, qaamni mootummaa Hayilasillaasee, umurii guutuu hidhamuurra gumaa nama ajjeestee kanfalii ba’i jedheen. Cirriinis, qabsoon waan itti urgaa'ef kaffalee ba’e. Erga hiikkamee, Madda Walaabutti deebi’ee galuunis maatii isaa fi ijoollen isaa maalirra akka jiran erga hubatee booda Aliyyii Cirrii, Awwaluu Cirrii, Abduramaan Cirrii, Usmaan Cirrii, Isaaq Cirrii fi Harbisee Cirriin waraana akka baran taasise. Gabrummaa ummatarraa ga'uun kan aare koloneel Aliyyiin, qabsaawuf umurii isaa 12tti gara bosonaa seene. Qabsoosaa jalqabaa [[Mahaammad Gadaa Qaalluu]] wajjin godhe. Baaletti, yeroo Aliyyii Cirrii ijoollee turetti, qabsoo kan jalqabe [[Mahaammad Gadaa|Mahaammad Gadaa Qaalluuti]]. Aliyyii Cirriifaan lola Mahaammad Gadaa Qaallurraa baratan. Mahaammada Gadaa, qawwee Xaaliyaanirraa bara 1938 argateen sirna Nafxanyaarratti lola jalqabe. Sirna Hyilasillaasee sanarra Oromoof [[Xaaliyaanii]] wayya jedhu Haji Adam Tiinnaa seenaa Koloneel Aliyyii fi hacuuccaa bara sanaa yoo himan. Sirni Nafxanyaa Mahaammad Gaadaa Qaalluurratti karaa sadi'iin duula irratti bane. Isaanis karaa Gadab, Raammii W/mikaa’eel, Muloo Daadhii, Saannata, Hangeetuu, Manniisaan lola guddaatu ta’e. Waraana kanarratti gootonni Oromoo sadan, Huseenonni loltoota nafxanyaa 56 ajjeesuun wareegamaniiru. Waraannii Mahaammad Gadaa Qaalluu laafee hiikkachuu jalqabe. Innis Raayituu Galdii seene. Booddees qabamee mootummaa Hayilasillaaseef dabarfamee laatame. Mana hidhaa Gobbaattis summii nyaachifamee ajjeefame. Aliyyiin qabsoorra odoo jiruu, [[Waaqoo Guutuu|jeneraal Waaqoo Guutuu]] qabsoo jalqabuu yeroo baran, waliin qabsaawuf dhaqanii itti makaman. Kunis, Koloneel Aliyyiin sana duraanuu ummata biratti qabsoon beekkamaa waan tureef, Jeneraal Waaqoo hedduu gammachiise. Sana booda, Koloneel Aliyyiin qabsaa’ota akkasaa kan akka Hajii Goobanaa Yuuboo, Saamoo Kormee, [[Waaqoo Guutuu|Jeneraal Waaqoo Guutuu]], [[Adam Jiloo|Koloneel Adam Jiloo]], [[Dubroo Waaqoo|Koloneel Dubroo Waaqoo]], [[Huseen Bunee|Koloneel Huseen Bunee]], Koloneel Kadir Waaqoo faa waliin diinan lolaa ture. Koloneel Aliyyiin, bara 1957 Waxabajjii keessa Oborso aanaa Madda Walaabuutti nafxanyaa muddees waraanera. Kana malees, Aanaa Dalloo Mannaa fi Madda Walaabuu kan daangessu Malkaa Amaanaarratti guyyoota torbaaf nafxanyaa saamichaa fi weeraraaf bobba’e akka hin dabarre dhoorkera. Iddoowwan akka Camarrii, Horri Korree, Tulluun Araaraa, Tulluun Habbisuu keessatti nafxanyaa waraanee injifateera. Akkasumas, iddoowwan akka Gubbaa, Dalloo, Angeetuu, Bidiree, Oborsofaatti goota nafxanyoota nagaa dhorke ture. Magaalaa Oborsootti waraanni Aliyyii Cirrii waraana nafxannaa barbadeessera. [[Waaqoo Guutuu]] namoota afurtama fudhatee [[Somaaliyaa]] dhaquun qawwee 40 fi matarayyeesii 2 argatee deebi’ee. Aliyyii Cirriinis yeroo kana Waaqoofaatti dabalame. Bara 1963, [[Madda Walaabuu|Madda Walaaburraa]] Nafxanyaa ari’uun too’annoo ofii jala oolchan. Maddatti yoo walga’anis hoogganaa filatan. Waaqon jeneraalummaan hoogganaa olaanaa, Aliyyiin koloneelummaan itti aanummaan akka tajaajilu filatame. [[Dubroo Waaqoo|Koloneel Dubroo Waaqoo]], [[Adam Jiloo|koloneel Adam Jiloo Weeboos]] hoggantummaa argataniiru. Waraanarratti, loltoota qabsoo [[Baale|Baalee]] taa'umsa lafaatu isaan gargaara. [[Gannaalee|Sulula Gannaalee]], [[Weelmal|Sulula Weelmal]], bosona [[Harannaa Bulluq]] keessatti injifannoowwan jajjaboos galmeessisaa turaniiru. Koloneel Aliyyii Cirrii Jeneraal Walda Sillaasee Barakat, Jeneraal Kabbadaa Yaa’iqoob, Fitawuraarii Alamaayyoo Taayyeefaan ummata Oromoo irratti hacuuccaa gaggeessaa turan nuffuun, “Yoo nu dhiisuu baattan qabsoon keenya ittuma fufa!” jechuun kutannoon nama dubbataa ture. Keessattuu Fitawuraarii Alamaayyoo Taayyee, kan sabaan Amaara ta'e, Dalloo bulchaa yeroo turetti, ilmaan [[Oromoo]] irratti hacuuccaa daangaa hin qabne geessisaa ture. Kana malees, Fitawuraarii Galchuu Toogee ammoo sabaan [[Oromoo]] ta’ee [[Madda Walaabuu]] bulchaa ture. Fitwuraariin kun mootummaa Hayilasillaasee biratti fudhatama argachuuf jecha ummata [[Oromoo]] lammii isaa fixaa ture. Gama biraatiin lammiin [[Oromoo]] dhalootaan Angeetuu ajajaa kudhanii kan ture Bulloo Gammadaan ammoo gidduu deemtuu ykn haala mijeessaa nafxanyaa ta’uun tajaajilaa ture. Kunis dubbiin Oromummaa amma galuufitti ture. Kana jechuun waraanni koloneel Aliyyiin hoogganamu iddoo inni qubatuu fi bulu waan beekuuf odeeffannoo nafxanyaa mootummaa Hayilasillaaseef dhiyyeessaa ture. Haaluma kanaan otuma nafxanyaa waliin ummata Oromoo waraanaa jiruu loltoota Oromoo Madda Walaabuun booji’amuun waraana Shaalaqaa Awwaluu Cirriin hoogganamu jala gale. Yeroo kanatti ajajaan kudhanii Bulloo Gammadaan kaayyoo ummata [[Oromoo]] fi kallaatti deemsa isaanii erga hubateen booda garee waraana ummata Oromoo waliin ta’uun Oromummaa isaa amanee ummata Oromoo waliin gara waraana nafxanyaatti seenuun Godina Gujii bakka ‘Gurraa’ jedhamutti harka nafxanyaan du’e. Yeroo sanatti waraanni kun humnaan ol waan cimeef ummanni Oromoos ta’e nafxanyaan osoo wal baqatanii galaana bishaan Gannaaleen lubbuu isaanii dhabaniiru. Haaluma kanaan gareen waraana koloneel Aliyyii Cirrii magaalli Oborsoo fi Bidiree akka nafxanyaa yeroo saniif hin taane guban. Akkasumas Riqicha [[laga Gannaalee]] gubuuf ka’anii yoo hafe nu fayyaduu danda’a jedhanii gubuu dhiisan.Yeroo kanatti bakka Maddaatti waraanni akka hin gaggeeffamne dhaamsi isaanii bineensi illee ykn allaattiin illee bakka kanatti akka hin ajjeefamneef beelladoota manaa keessaa immoo gaala akka hin qallee dhaamsa walii dabarsanii waraana isaanii itti fufan. [[Jaagamaa Keelloo]] mootummaa Hayilasillaaseen muudamee gara [[Baale|Baalee]] yoo deemu, ummata sossobee ofitti akka qabachuu yaalaa ture. Gootonni Baalee harka akka kennannu kan nu taasise Jaagamaa Keeloo ture jedha Aliyyi Cirriin. Haaluma wal fakkaatun bara mootummaa [[Dargii]], mootummaa Hayilasillaasee caalaa cunqursaa guddaan ummata Oromoorra gahaa ture. Bara muutummaa Dargii kana keessatti waraanni meeshaalee waraanaa ammayyaa waan qabuuf ilmaan Oromoo hedduu irratti ajjeechaa raawwachaa tureera. Koloneel Aliyyiin sirnicha kana cal jedhee hin ilaalle ture. Akkuma mootummaa Hayila Sillaasee irratti qabsaa’een mootummaa Dargii jalas dhaabbachuun hacuuccaa cunqursaa ummata oromoo irratti gahaa ture ofirraa qolachuuf hoomaa waraanaa isaa qabatee Dargiin lolaa turuun isaa ni beekama. Koloneel Aliyyiin mirgi ummatichaa qawwee qofaan mirkanaa’uu danda’a amantii jedhu qabaachuun, waraana [[Dargii]] jala dhaabbachuun erga waraanaa turee, mootummaan Dargii waraanni isaa humnaan ol cimachaa adeemuun, koloneel gara mootummaa Somaaleetti baqachuun waggaa 11 achi ture. Koloneel Aliyyiin Somaaliyaarraa erga Dargiin kufee ADWUIn aangoo qabatee biyyatti deebi’e. == Boqochuusaa == Koneleel Aliyyiin Cirrii dhukkubsatee yaalamaa erga turee booda Sadaasa 11, 2017 waggaa 96tti du'aan addunyaa irraa deeme. Gaafa Sadaasa 14, bakka jaallewwan wajjin qabsaa'aa ture kan akka [[Waaqoo Guutuu]] fi [[Adam Jiloo]] faa itti awwaallaman Madda Walaabutti kabajaan awwaallameera. Awwaala kanarratti, kutaa Oromiyaa hundarraa namoonni kuma kudhaanii ol kan argaman yoo ta'u angaawonni naannoo Oromiyaas agamaniiru. Artistoota keessa [[Haacaaluu Hundeessaa]], [[Galaanaa Gaaromsaa]] fi [[Habiibii Kamaal]] faa argamaniiru. ==Wabii== [[Category:Qabsaawota Oromoo]] [[Category:Qabsoo Baalee]] s3wnjv5v6hq5f15j8uhrxme9d8ajcjc Kuraa Jaarsoo 0 5578 45697 29328 2026-06-01T00:18:28Z InternetArchiveBot 8356 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 45697 wikitext text/x-wiki '''Kuraa Jaarsoo''' abbaa gadaa [[Boorana|Booranaa]] 71ffaa yoo ta'u gaafa Bitootessa 2, 2017 abbaa gadaa duraanii [[Guyyoo Gobbaa|Guyyoo Gobbaarraa]] baallii fuudhun muudame. [[Baallii Wal harkaa fuudhuu|Sirni Baallii wal harkaa fuudhuu]] kun Ardaa Jilaa Badhaasatti dhuma ji'a Gurraandhalaa fi jalqaba Bitootessaa keessa torban tokkoof bakka hirmaatonnii argamanitti geggeeffame <ref>[https://web.archive.org/web/20170308101856/http://www.opride.com/2017/03/08/meet-kura-jarso-new-borana-abba-gadaa/ Meet Kura Jarso, the new Borana Abba Gadaa], dhihootti kan baname: Bitootessa 8, 2017</ref>. == Seenaa Duubaa == Kuraa Jarsoo yeroo abbaa gadaa ta'ee aangoo fudhatu nama waggaa 30 ti. Akka kanaan duubatti deebinee yoo lakkoofnu, Kuraan tilmaaman bara 1986 dhalate. Abbaa gadaa Kuraa nama barate yoo ta'u barnoota [[Istaatistiiksii|istaatistiiksitiin]] [[Yuunivarsiitii Hawaasaa|Yuunivarsiitii Hawaasatti]] waggaa lammaaffaa barachaa odoo jiruu addaan kutee Sirna Gadaa keessatti hirmaachuf murteessun gale. == Sirna Baalii Fuudhuu == Akkaa aadaa Booranaatti, baallii kan wal harkaa fuudhamu icciitidhan bakka abbaan gadaa duraanii fi kaabinoonni isaa fi abbaa gadaan haaraa fi kaabinonnii isaa itti argamanitti geggeeffama. Warra kanaan alatti, namni kaan yoo iddoo sana dhaqe, sirni kun baayyee qulqullaa'aa waan ta'ef ni du'a jedhee amana Booranni. Kanaaf, uummanni inni kaan iddoo baallii wal harkaa fuudhurraa fagaatee taa'a. == Wabii == [[Category:Aadaa Oromoo]] [[Category:Sirna Gadaa]] [[Category:Abboota Gadaa Booranaa]] [[Category:Abboota Gadaa]] d2afh8qrmgzbilou6dmj4bpiw182666 Lammaa Magarsaa 0 5812 45698 43371 2026-06-01T00:20:25Z InternetArchiveBot 8356 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 45698 wikitext text/x-wiki [[File:Lemma Mergesa, Minister of Defense, Democratic Republic of Ethiopia at the Pentagon, Arlington, Virginia on December 3, 2019 (cropped).jpg|thumb|2019]] '''Lammaa Magarsaa''' pirezidaantii naannoo [[Oromiyaa]] ti. Lammaan [[Fincila Diddaa Gabrummaa 2015/2016]] booda gara dhuma 2016 aangoo kan qabate yoo ta'u haala bulchiinsa naannichaa fooyyeessuuf tattaaffii guddaa godhe. == Seenaa Duubaa == Lammaa Magarsaa [[Wallagga Bahaa]] aanaa [[Gudayyaa Biilaa]] keessatti tilmaamaan naannoo bara 1970 dhalate. Lammaan digirii jalqabaa [[Yuunivarsiitii Finfinnee|Yuunivarsiitii Finfinneerraa]] damee barnootaa Saayinsii Siyaasaa fi Hariiroo Addunyaalessaatin fudhate. Itti aansunis yuunivarsiituma kanaraa digirii lammaffaa Hariiroo Addunyaalessaatin fudhateera. Digirii doktorummaa barachaa wayita jiru, pirezidaantii Oromiyaa ta'ee waan muudameef, garaa guutuun uummata tajaajiluuf jecha barnoota addaan kute. <ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20180106173353/https://www.opride.com/longform/lemma-megersa-oprides-oromo-person-of-the-year-2017-runner-up/#section_quatre Lemma Megersa: OPride’s Oromo Person of the Year 2017 Runner Up], dhihootti kan baname: Mudde 6, 2018</ref> Lammaan yeroo dheera biiroolee dhimma nageenya wajjin wal qabatan keessa hojjachaa ture. Akkaataa kanaan Komishinerii Poolisii Oromiyaa ta'uun tajaajileera. Kana malees, hogganaa tika nageenyaa fi hogganaa Daldalaa fi Misooma Gabaa ta'ee hojjateera. Odoo pirezidaantii ta'ee hin muudamin dura ammoo af-yaa'ii Caffee Oromiyaa ta'uun hojjateera.<ref>[https://www.bbc.com/afaanoromoo/oduu-43137735 Namoonni hedduun Ministira Muummee Itoophiyaa ni ta'a kan jedhan eeraa jiru], dhihotti kan baname: Guraandhala 22, 2018</ref> == Pirezidaantii Oromiyaa == Lammaan Onkoloolessa 23, 2016 pirezidaantii naannoo [[Oromiyaa]] fi dura ta'aa [[DhDUO]] ta'ee filatame. Lammaan akkuma aangoo qabateen tarkaanfiiwwaan addaaddaa fudhateera. Kan jalqabaa lafa investerootaf kennamee garuu hin misoomin hunda irraa fuudheera. Lafa kanas kaansaa baankii lafaatti akka deebi'u yoo godhu kaan ammoo qonnaan bulaaf akka deebi'u godheera. <ref name=":0" /> Kana malees, investimeentii addaddaa kan hawaasa naannicha tajaajilaa hin jiirre ykn seeralan ala sochao'aa ture hedduu cufsiise. Kaampaaniwwan karaa seera alaa albuudota addaddaa baasan hedduus heeyyama irra fudhateera. Jijjiirama kitaaba barnootaa Afaan Oromoo wajjin walqabatee mormii ka'e sababeeffachuun koree hayyootaa dhimma kana qoratu hundeesseera. Gabaasa koreen kun dhiheesserratti hundaa'ee kitaabonni duraanii hojiitti akka deebi'an godheera. Gaaffii uummannii Oromoo poolisiin federaalaa akka Irreecha 2017 irratti hin argamne dhiyeesseen, Lammaan nageenyi Irreecha 2017 poolisii oromiyaa fi folledhaan qofa akka eeggamu, poolisiin federaalaa akka hin dhufne dhorkeera. Sana malees, Calanqootti, Agaaziin yeroo uummata ajjeesu, "odoo nannon hin waamin Agaazin maalif akka dhufe hin beknu. Warra seera darbanii lubbuu namaa dabarsan seeratti dhiyeessina." jechuun koree dhimmicha qoratu hundeessee ture. == Wabii == [[Category:Oromiyaa]] sgtpsklo0sm9y5jv6f067mhfuwe7fvb Tarree marsariiti Afaan Oromoo 0 6542 45701 45635 2026-06-01T00:37:19Z InternetArchiveBot 8356 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 45701 wikitext text/x-wiki Yuusuf Abdallaa Adamee Marsariiti [[Afaan Oromoo]] fi waa'ee Oromoo bu'uura godhatan sadarkaa [https://web.archive.org/web/20200717180422/http://alaxa.com/siteinfo alexa] kan Hagayya 27 bara 2020 akka armaan gadi tarreeffamani. {|class="wikitable sortable" style="margin: 1em auto 1em auto;" |- !# !Marsariiti !Sadarkaa alexarank !Yaadanoo |- |1 |[https://voaafaanoromoo.com voaafaanoromoo.com] |465,435 |Mootummaa USA |- |2 |[https://web.archive.org/web/20170617052305/http://www.oromp3.com/ oromp3.com] |654,682 |Ferhan Abdusalam |- |3 |[https://oromiyaa.gov.et oromiyaa.gov.et]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |761,858 | Mootummaa Itoophiyaa |- |4 |[https://web.archive.org/web/20210918011917/https://oromoculturalcenter.gov.et/ oromoculturalcenter.gov.et] |724,509 |Mootummaa Itoophiyaa |- |5 | [https://web.archive.org/web/20201101121416/http://gadaapost.com/ gadaapost.com] |849,981<ref>{{cite web|url=https://www.worthofweb.com/website-value/gadaapost.com/|title=worth of website|website=worthofweb.com}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | dhuunfaa |- |6 |[https://web.archive.org/web/20211019040912/https://kichuu.com/ kichuu.com] |1,078,098 | |- |7 |[https://web.archive.org/web/20200809053436/https://oromiamedia.com/ oromiamedia.com] |1,261,126 | [[Oromia Media Network]] |- |8 |[https://web.archive.org/web/20211005102351/https://www.opride.com/ opride.com] |1,551,083 |Mohammed Elamo |- |9 |[https://web.archive.org/web/20170914075016/http://ayyaantu.com/ ayyaantu.com] |2,110,801 | |- |10 |[https://web.archive.org/web/20210415092154/http://obnoromia.com/ obnoromia.com] |2,316,736 |[[Oromia Broadcasting Corporate]] |- |11 |[https://web.archive.org/web/20211016232415/https://ilqso.gov.et/ ilqso.gov.et] |2,574,195 |Mootummaa Itoophiyaa |- |12 |[https://web.archive.org/web/20210921115803/https://www.afaan-oromoo.com/ afaan-oromoo.com] |2,869,302 | Abdisa Jaarraa |- |13 |[https://web.archive.org/web/20210411175232/http://www.gadaa.com/ gadaa.com] |3,184,239 | |- |14 |[https://Oromoimages.com Oromoimages.com]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |3,405,661 | |- |15 |[https://Nuuralhudaa.com Nuuralhudaa.com] |4,281,828 | [[Nuuralhudaa]] TV |- |16 |[https://Oromianeconomist.com Oromianeconomist.com] |5,026,355 |Yuusuf Abdallaa Adamee |- |17 |[https://awashpost.com awashpost.com] |5,426,995 | |- |18 |[https://oromoliberationfront.org oromoliberationfront.org] |5,466,288 | [[Oromo Liberation Front]] |- |19 |[https://advocacy4oromia.org advocacy4oromia.org] |6,110,227 | |- |20 |[https://web.archive.org/web/20210226090938/http://xalayaa.com/ xalayaa.com] |6,360,012 | |- |21 |[https://web.archive.org/web/20210927095200/https://siifsiin.com siifsiin.com] |6,359,997 | Barruu [[Siifsiin]] |- |22 |[https://oromostudies.org oromostudies.org] |6,794,191 | [[OSA]] |- |23 |[https://web.archive.org/web/20211107152306/https://finfinnetribune.com/ finfinnetribune.com] |8,623,248 | |- |24 |[https://web.archive.org/web/20210123195306/https://www.gadaamedia.com/ gadaamedia.com] |10,236,186 | |- |} ==Marsariiti Afaan Oromoo of keessa qaban== Marsariiti armaan gadi Afaan Oromoo afaanota biro waliin kan qabaniidha. * [https://bbc.com/afaanoromoo bbc.com/afaanoromoo] * [https://web.archive.org/web/20200806004219/https://www.press.et/afanoromo/ press.et/afanoromo] * [https://fanabc.com/afanoromo fanabc.com/afanoromo] * [https://web.archive.org/web/20200925123843/https://www.ena.et/afanoromo/ ena.et/afanoromo] * [https://jw.org/om jw.org/om] ==Marsariiti hunda== Marsariiti Oromoo kan intarneeta gubba mullatan. * ademmisoma24.wordpress.com * afaan.com.au * athletdani2.blogspot.de * autonomousoromia.wordpress.com * ayyaantuu.net * bakkalcha.wordpress.com * bariisa.com * bbcafaanoromoo.com * becauseamoromo.blogspot.de * bilisumma.com * bilisummaa-oromo.blogspot.de * birhanumlenjiso.blogspot.de * boonaa.com * boorantitti.blogspot.de * caboowanci.com * caffeeoromiyaa.gov.et * calgaryoromocommunity.org * daandiiragabaa.wordpress.com * daballeestudios.com * dandi4130.wordpress.com * danieltadesse.wordpress.com * demissiebulto.com * depts.washington.educommtranOCCagency.htm * dhaamsaogeetti13.wordpress.com * eessaakaram.blogspot.com * elemomusic.com * englandoromocommunity.wordpress.com * etefa.wordpress.com * ethiofreespeech.blogspot.de * ethiopia-and-or-oromia.simplesite.com * everybarataa.com * fayyisoromia.wordpress.com * fincilaoromoo.wordpress.com * finfinnepost.blogspot.de * free-oromiyaa.blogspot.de * freedomfororomo.wordpress.com * freeoromia.blogspot.de * gadaa5.rssing.com * gadaaoromia.wordpress.com * gemuchu.wordpress.com * gubirmans.com * guubooao.com * hassanismailfatou.blogspot.de * independentoromia.org * iowo.org * ittafaa.webs.com * jajjaboosabaa.blogspot.de * jimmatimes.com * kakuu.org * kelbessac.wordpress.com * kfai.orgoromocommunityradio * kfai.orgvoiceoforomiyaa * kichuu.com * librationfororomiya.blogspot.de * maaddiijaalaalaa.blogspot.de * maddawalaabuupress.blogspot.com * maddawalaabuupress.blogspot.de * meeshaalee.nl * networkoromostudies.com * obiiftuuislaamaa.com * ocasa2020.blogspot.de * ococ.gov.et * odanabi.com * ogina.org * oneoromiyaa.wordpress.com * oneoromo.org * opdo.org.et * ora.gov.et * originaloromantic.blogspot.de * oroict.com * orointbank.com * oromedia.net * oromia.today * oromiachr.blogspot.de * oromiacoffeeunion.org * oromiafreevoice.blogspot.de * oromiafreevoice.blogspot.no * oromialandinfo.wordpress.com * oromialawyers.wordpress.com * oromian.netOromoRogalandindex.html * oromianeconomist.wordpress.com * oromianews.wordpress.com * oromiannationalacademy.com * oromiapo.gov.etindex.phpen * oromiapost.blogspot.de * oromiatimes.org * oromiatourism.gov.et * oromiaviaambo.blogspot.cz * Oromiffa.com * oromo-deutsch.de * oromo-liberationfront.org * oromochurchdc.com * oromochurchla.comoelc * oromochurchmn.org * oromochurchoslo.org * oromochurchphx.com * oromocommunityireland.com * oromocommunityny.org * oromocommunityolv.org * oromodemocraticfront.org * oromodictionaries.com * oromodictionary.com * oromodoc.wordpress.com * oromoenglish.com * oromofederalistcongress.net * oromogospel.org * oromoland.wordpress.com * oromolawyers.org * oromoliberationfront.info * oromoliberationfront.net * oromoliberationfront.org * oromomn.org * oromoo.tumblr.com * oromooliterature.com * oromooswiss.blogspot.de * oromoparliamentarians.org * oromopress.blogspot.de * oromoprotests.wordpress.com * oromoreliefassociationuk.com * oromosda.org * oromoshop.com * oromosportfedau.webs.com * oromostudents.wordpress.com * oromotv.com * oromowomensinternationalconferenceonline.com * oromsisonline.wordpress.com * orosoftblog.blogspot.com * orto.gov.et * osfna.org * osra-egypt.webs.com * peoplesafd.org * qeerroo.org * qubee.org * qubegeneration.wordpress.com * reinventethiopia.wordpress.com * sammubani.com * samsondoya.blogspot.de * saphaloo.wordpress.com * seenaa.com * shaggarindex.blogspot.de * sheekkosheekko.blogspot.com * shegeronline.com * siitube.com * sikk.over-blog.com * swiss-oromocommunity.com * tboj.de * tedjaleta.com * thefighteroffreedom.blogspot.de * unionoromia.wordpress.com * uora-egypt.webs.com * voicee.wordpress.com * waaqeffannaa.com * waaqkenna.blogspot.de * waldaaoromo.org * yared.de ==Wabii== {{Category:Afaan Oromoo}} ==Marsariiti Afaan Oromoo of keessa qaban== Marsariiti armaan gadi Afaan Oromoo afaanota biro waliin kan qabaniidha. * [https://bbc.com/afaanoromoo bbc.com/afaanoromoo] * [https://web.archive.org/web/20200806004219/https://www.press.et/afanoromo/ press.et/afanoromo] * [https://fanabc.com/afanoromo fanabc.com/afanoromo] * [https://web.archive.org/web/20200925123843/https://www.ena.et/afanoromo/ ena.et/afanoromo] * [https://jw.org/om jw.org/om] ==Marsariiti hunda== Marsariiti Oromoo kan intarneeta gubba mullatan. * ademmisoma24.wordpress.com * afaan.com.au * athletdani2.blogspot.de * autonomousoromia.wordpress.com * ayyaantuu.net * bakkalcha.wordpress.com * bariisa.com * bbcafaanoromoo.com * becauseamoromo.blogspot.de * bilisumma.com * bilisummaa-oromo.blogspot.de * birhanumlenjiso.blogspot.de * boonaa.com * boorantitti.blogspot.de * caboowanci.com * caffeeoromiyaa.gov.et * calgaryoromocommunity.org * daandiiragabaa.wordpress.com * daballeestudios.com * dandi4130.wordpress.com * danieltadesse.wordpress.com * demissiebulto.com * depts.washington.educommtranOCCagency.htm * dhaamsaogeetti13.wordpress.com * eessaakaram.blogspot.com * elemomusic.com * englandoromocommunity.wordpress.com * etefa.wordpress.com * ethiofreespeech.blogspot.de * ethiopia-and-or-oromia.simplesite.com * everybarataa.com * fayyisoromia.wordpress.com * fincilaoromoo.wordpress.com * finfinnepost.blogspot.de * free-oromiyaa.blogspot.de * freedomfororomo.wordpress.com * freeoromia.blogspot.de * gadaa5.rssing.com * gadaaoromia.wordpress.com * gemuchu.wordpress.com * gubirmans.com * guubooao.com * hassanismailfatou.blogspot.de * independentoromia.org * iowo.org * ittafaa.webs.com * jajjaboosabaa.blogspot.de * jimmatimes.com * kakuu.org * kelbessac.wordpress.com * kfai.orgoromocommunityradio * kfai.orgvoiceoforomiyaa * kichuu.com * librationfororomiya.blogspot.de * maaddiijaalaalaa.blogspot.de * maddawalaabuupress.blogspot.com * maddawalaabuupress.blogspot.de * meeshaalee.nl * networkoromostudies.com * obiiftuuislaamaa.com * ocasa2020.blogspot.de * ococ.gov.et * odanabi.com * ogina.org * oneoromiyaa.wordpress.com * oneoromo.org * opdo.org.et * ora.gov.et * originaloromantic.blogspot.de * oroict.com * orointbank.com * oromedia.net * oromia.today * oromiachr.blogspot.de * oromiacoffeeunion.org * oromiafreevoice.blogspot.de * oromiafreevoice.blogspot.no * oromialandinfo.wordpress.com * oromialawyers.wordpress.com * oromian.netOromoRogalandindex.html * oromianeconomist.wordpress.com * oromianews.wordpress.com * oromiannationalacademy.com * oromiapo.gov.etindex.phpen * oromiapost.blogspot.de * oromiatimes.org * oromiatourism.gov.et * oromiaviaambo.blogspot.cz * Oromiffa.com * oromo-deutsch.de * oromo-liberationfront.org * oromochurchdc.com * oromochurchla.comoelc * oromochurchmn.org * oromochurchoslo.org * oromochurchphx.com * oromocommunityireland.com * oromocommunityny.org * oromocommunityolv.org * oromodemocraticfront.org * oromodictionaries.com * oromodictionary.com * oromodoc.wordpress.com * oromoenglish.com * oromofederalistcongress.net * oromogospel.org * oromoland.wordpress.com * oromolawyers.org * oromoliberationfront.info * oromoliberationfront.net * oromoliberationfront.org * oromomn.org * oromoo.tumblr.com * oromooliterature.com * oromooswiss.blogspot.de * oromoparliamentarians.org * oromopress.blogspot.de * oromoprotests.wordpress.com * oromoreliefassociationuk.com * oromosda.org * oromoshop.com * oromosportfedau.webs.com * oromostudents.wordpress.com * oromotv.com * oromowomensinternationalconferenceonline.com * oromsisonline.wordpress.com * orosoftblog.blogspot.com * orto.gov.et * osfna.org * osra-egypt.webs.com * peoplesafd.org * qeerroo.org * qubee.org * qubegeneration.wordpress.com * reinventethiopia.wordpress.com * sammubani.com * samsondoya.blogspot.de * saphaloo.wordpress.com * seenaa.com * shaggarindex.blogspot.de * sheekkosheekko.blogspot.com * shegeronline.com * siitube.com * sikk.over-blog.com * swiss-oromocommunity.com * tboj.de * tedjaleta.com * thefighteroffreedom.blogspot.de * unionoromia.wordpress.com * uora-egypt.webs.com * voicee.wordpress.com * waaqeffannaa.com * waaqkenna.blogspot.de * waldaaoromo.org * yared.de ==Wabii== {{Category:Afaan Oromoo}} a1isv2h5tlzgujpkcv36kvybr2kdt65 Harkaa fi harma muraa Aanolee 0 6569 45696 33329 2026-06-01T00:14:45Z InternetArchiveBot 8356 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 45696 wikitext text/x-wiki '''Harma Muraa fi Harka Muraan Aanolee''' yakka sukkanneessaa [[Minilik|Minilik]] ummata [[Oromoo]] [[Arsii|Arsii]] irratti raawwatedha. Ummata Oromoo Arsii bakkaa Aanolee jedhamutti walitti qabuun dhiira irraa harka mirgaa dubartiirraa ammoo harma muruun gocha suukanneessaa kana irratti raawwate. Kanas kan raawwate ajajaa gita bittaa [[Arsii]] godhuun kan Minilik ramade [[Raas Daargee]] ture. Ajaajaan waraanaa Minilik, ummata Arsii nagaa fi araara dubbannaa koottaa jedhee Aanoleetti akka walga'an waamee. Ummannis nagaa buusuf jecha yaa'ee walitti qabame. Yeroo kana, karaa dhiphoo keessa nama tokko tokkoon akka darban itti himane. Yeroo namoonni karaa dhiphoo kana keessa darbu achitti qabuudhan, warra dhiiraarraa harka mirgaa muranii morma isaanitti fannisanii gad lakkisani. Dubartootarraa ammoo harma muranii mormatti rarraasan. Namoonni guyyaa sana achitti walitti qabaman tilmaaman yoo xiqqaate hanga nama kuma tokkoo yoo ta'an barreessitoonni tokko tokko hanga kumaa sadi'iillee baayyachuu danda'u jedhu. Ummanni nagaa dubbachuuf waan dhaqeef, ofirraa ittisuufillee meeshaa waraanaa hin qaban turan. Gocha kana warri Abashootaa kan raawwataniif, ummata Arsii haaloo ba'uufi salphisuu fi. Ummanni Arsii Lenjisoo Diigaan durfamuun waggaa saddeetiif loltoota Minilik moo'ee waan deebiseef kana haaloo ba'uuf godhan. Kana qofa odoo hin taane ummanni sodaatee akka isaanif buluu gochuuf ture. ==Wabii== *Abbas H. Ganamo (2014) Conquest and Resistance in the Ethiopian Empire, 1880 -1974: The Case of the Arsi Oromo * [https://web.archive.org/web/20160305002542/http://www.opride.com/oromsis/news/3743-aanolee-mutilation-a-tragedy-on-which-ethiopian-sources-are-silent AANOLEE: A TRAGEDY ON WHICH ETHIOPIAN SOURCES ARE SILENT], dhumarratti kan baname: Ebla 13, 2015 [[Category:Ummata Oromoo]] [[Category:Hacuuccaa Oromoo]] iikl8k79uhz49ofxr2wga1vqtayiqm8