Wikipedia omwiki https://om.wikipedia.org/wiki/Fuula_Dura MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 8868 45786 40552 2026-07-23T13:12:55Z ~2026-29467-75 14004 45786 wikitext text/x-wiki '''Raagamtaa''' [[Afoola|gosa beekumtaa(qaroola)]] seeneffama hawaasa gochaalee, raawwilee, amaleeffannaa, amalaa, [[Amantii|amantaa]] irratti xiyyeeffatan ta'anii kan ittiin sababiiwwan taatee tokkoo ittiin ibsataniidha. Fkn: akka qarattoo xiinaadaatii (cultural antropology) raagamtaan dhugaa tokko irratti hunda'a malee lafumaa ka'ee hin seeneffamu. Waa himamuu barbaadame sana waliin walsimachuu qaba. Deebii quubsaa ta'ee tokko ittiin deebisuun amansiisuuf yaala. == Hikkaafi madda jechaa == Moggaasni „raagamtaa‟ jedhu jechoota ‟raagoo‟ fi „amantaa‟ jedhaman irraa madde. Jechoota lamatu walitti camadamee uumame. Jechi kun Afaan Ingiliiziitiin ''myth'' kan jedhamu yoo ta'u, moggaasni ''myth'' jedhamu immoo jecha Afaan Giriikii ''mythos'' jedhamurraa akka dhufe qorannoon hayyootaa ni mirkaneessa. Akka kitaabni ''Encyclopedia of Anthropology'' (1996) ibsutti:<blockquote>''"The term 'myth' deriving from the Greek mythos is applied to stories culturally treated as sacred truth distinguished from legend whose truth is debatable..."''</blockquote>Yaada kanarraa kan hubatamu, raagamtaan seenaawwan aadaa hawaasaa keessatti akka dhugaa qulqulluutti ilaalaman ta'uu isaati. == Qabiyyee fi Faayidaa == Raagamtaan amantaa, aadaa fi falaasama uummataa wajjin walsimata. Adeemsa waliin jireenya hawaasaa keessatti osoo seerri barreeffamaa hin uumamin dura, hawaasni falaasamaa fi aadaa isaanii kan ittiin walii qoodaa turan afaaniin ta'uu isaa agarsiisa. * '''Madda Ragaa:''' Aadaan barreeffamaa osoo hin dagaagin fi seenaan dhala namaa barreeffamaan osoo hin jalqabiin dura, raagamtaan akka madda odeeffannoo fi ragaatti fudhatamaa ture (Mulugeetaa, 1999). * '''Bu'uura Beekumsaa:''' Hayyuu ''Joseph Campbell'' (1973) akka ibsetti, amantaan, falaasamni, aartii fi guddinni saayinsii fi teknoloojii inni jalqabaa illee bu'uura raagamtaa irraa kan maddeenidha. * '''Amantaa Wajjin Walqabachuu Isaa:''' Hayyuun ''Leeming'' (2008) "seeneffamni raagamtaa seenaa amantaa hawaasaati" (''mythic narratives are the social stories of religion'') jechuun ibsa. Hawaasni dhimma amantaa isaanii irratti ilaalcha gaarii waan qabaniif, raagamtaan aadaa fi amantaa hawaasichaa ammachuun kan seenessuudha. ---- == Gosoota Raagamtaa == Raagamtaan bakka gurguddoo saditti qoodama: === 1. Raagamtaa Uumamaa (Creation Myth) === Raagamtaan kun uumama waan tokkoo ibsuu irratti xiyyeeffata. Wanti tokko akkamitti uumame? Eenyutu uume? Gaaffiiwwan jedhaniif ija amantiitiin deebii kan kennuudha. * '''Fakkeenya:''' Amantaa jalqabaa Oromoo (Waaqeffannaa) keessatti: ''"Addunyaa kana irra kan jiru maraa Waaqatu uume. Waaqni waan hundaa beeka. Waaqni qulqulluudha. Waaqni madda dhugaafi jaalalaati"'' jedhamee amanama. === 2. Raagamtaa Ergamtootaa (Deity Myth) === Raagamtaan kun gocha ergamtoota waaqaa irratti xiyyeeffata. Ergamtoonni adeemsa jireenya isaanii keessatti jagnummaa agarsiisan fi gocha boonsaa raawwatan kan raaganiidha. === 3. Raagamtaa Goobangaleessaa (Hero Myth) === Raagamtaa kana keessatti seenaa goobangaleessa (goota) hawaasa keessatti adda ta'ee dhalatuutu dhihaata. Goobangaleessi kun yeroo hedduu dhala namaa ta'ee kan argamu yoo ta'u, akkaataan uumama isaa namoota kaan irraa adda ta'a. Inni kan dhalatuuf: * Ummata tokko irratti rakkoon yoo hammaate, * Jiruun yoo itti hadhaaye, * Walii galteen dhabamee fi walitti bu'iinsi yoo finiine, Waaqayyo faloo kaayuuf goobangaleessa erga. Goobangaleessi kunis rakkoo uummataaf fala barbaaduuf ummata irraa addaan bahuun gocha gootummaa raawwatee furmaata qabatee deebi'a. == Wabii == <blockquote> # Birhanu, M. (1999). ''Wirtuu'' Jildii 8. Fuula 164. # Campbell, J. (1973). ''The Hero with a Thousand Faces''. # Leeming, D. A. (2008). ''The Oxford Companion to World Mythology''. Fuula 8. # Birx, H. J. (Ed.). (1996). ''Encyclopedia of Anthropology''. </blockquote> anhz0o537qbbk3sllozrimsrm8rtn5o 14 9988 45784 2026-07-23T12:40:48Z ~2026-40963-81 14318 Alemu Tiku 45784 wikitext text/x-wiki = ''Gufuuwwan Dhugaa Nu Jalaa Dhoksan Diiguun Dhugaa Beeknee Itti Qabamnee Jiraachuu'' = '''''Alamuu Tikkuu Tasammaa Guddataa''''' '''''Lakk Bilbilaa:0940210750''''' '''''Email:-''''' '''''tikalemu16@gmail.com''''' '''''Maxxansa 1ffaa''''' ''@2017 Mirgi Barreessaa seeraan eegamaadha'' ''G''alata = '' Duraan dursee Waaqayyoo wanta hunduma keessatti na gargaaree akkan kitaaba kan barreessu godheef galanni guddaan haata’uuf. Itti aansuun abbaa koo obboo Tikkuu Tasammaa Guddataa fi haadha too Aaddee Galaanee Haayiluu Tasammaa obsa guddaan hanga guyyaa har’aattu karaa qabeenya isaaniin na garagaaraniif waaqayyoo guddaa isaan haa eebbisu.Akkasumas haadha manaa tiyyaa Aaddee Sannaayit Admaasuu baay’ee wanta na gargaarteef waaqayyoo haa ishee eebbisu.  Akkasumaas obsa guddaan nuffii tokkoo malee kitaaba kan hundumaa dubbisuun yaada naaf laachuun baay’ee kan na gargaare Dr.Iddoosaa Tarfaasaa Barsiisaa Yuunivarsiitii Saayinsii fi Teeknoolojii Adaamaa duraanii fi yeroo ammaa Misteera barnoota Itoophiyaa keessa hojjechaa jiru waaqayyoo guddaa isa haa eebbisu.Namoota qarshii keessani baaftanii kitaaba kana bittanii dubbiftaan hunduma keessani waaqayyoo guddaa haa eebbisu.'' = '''''Baafata''''' ''''' Qabiyyee                                                                   Fuula''''' '''''Seensa:-Gufuuwwan Dhugaa Nu Jalaa Dhoksan Diiguun Dhugaa Beeknee Itti Qabamnee Jiraachuu-----------------------------------------7''''' '''''1)     Boqonnaa Tokko: Qaroo Yaada keenyaan Jaamummaa (Paradigm) hin qabneen Dhugaa hubachuun fudhachuu -----13''''' ''1.1)QarooYaada keenyaa fi Jamummaa Qaroo Yaada keenyaa------15'' ''1.1.1)     QarooYaada ------------------------------------------------------15'' ''1.1.2)     Jamummaa  Subconscious mind ykn Paradigm Subconscious mind----------------------------------------------------------------16'' ''1.1.3)     Jaamummaa Qaroo yaada keenya naannoo keenya irraa uumame muraasa isaanii---------------------------------------18'' ''1.1.3.1)                 Jaamummaa qaroo yaada keenya Amantaa sirrii addaan baafannee akka hin filannee godhe---------------------------18'' ''1.1.3.2)                 Jaamummaa agartuu yaada keenya Beekumsa namaa madaaluu ilaalchisee-------------------------------------------23'' ''1.1.3.3)                 Jamummaa qaroo yaada keenya rakkoo nannoo keenyaa furuu ilaalchisee-------------------------------------------------24'' ''1.1.3.4)                 JamummaaQaroo yaada keenya hiika gaa’ilaa qabnu ilaalchisee--------------------------------------------------------27'' ''1.1.4)     Miidhaa Jaamummaa yaada macaafaQulqulluu keessaa muraasa------------------------------------------------------------27'' '''''1.2)Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu isaa-----28''''' ''1.2.1)     Ibsa kakuu Erm 31:33-34 irratti nuuf galame tokko tokkoon--------------------------------------------------33'' ''1.2.2)      Erm 31:33-34 yaadatti qabachuun Abdii Bara ce’uumsaa keessattii yesuus kennetti ce’uu--------45'' ''1.2.3)     Raawwii kakuu erm 31:33-34 galamee  fi abdii yesuus mat 5:17-20 irratti kenneef------------------46'' ''1.2.4)      Seera barreeffamaa jala gara seera hafuura ce’uu keenya fakkeenya gaa’ilaan--------------------------46'' ''1.2.5)     Ibsa akkamitti seerri barreeffamaa hojjechaa turee fi amma immoo seerri huura qulqulluu hojjechaa jiru ------------------------------------------------------47'' ''1.2.6)      Fakkeenya seerota barreeffamaa gara seera hafuura qulqulluu jijjiramee-------------------------49'' ''1.2.7)     Cuunfaa Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera-----------------------------51'' '''''1.3)Sadan-tukkummaa waaqayyoo fi adeemsota waaqayyoo deeme Eedanitti nu deebisuuf beekuu dhabuu----------------------------59''''' 1.3.1)                 Hodoftoonnii amantaa joovaa Guutummaan waaqummaa namummaa yesuus keessa ta’uu bara ce’uumsaa Hubachuu dhabuu isaanii-------------------------------------------61 ''1.3.2)                 Rakkoo Sadan Tokkummaa (Trinity)  bara ce’uumsaa kessatti  yesuus barsiise hubachuu Dhabuu isaanii--------------------53'' 1.3.3)                 Wanta hundumaa miila yesuu jala gale jechuun yesuus qofa ulfina kennaa jechuu akka hin taane beekuu dhabuu Amanta Ergamoota-------------------------------------65 ''1.3.4)                '' Maalummaa HangafaLubaa Hubachuu dhabuu------------------------------------------66 '''1.4)''' '''Rakkoo Mul’ata Yohaannis Hubachuu dabuu-------------------67''' '''''1.5)Karaalee Waaqayyoo  qophoofne wanta kamiyyuu eeganuu akka qabnu--------------------------------------------------------------88''''' ''1.5.1)                 Karaalee Sagalee isaan nutti dubbachuu waaqayyoo-----------------------------------------------88'' ''1.5.2)                 Karaa Yesuus Wanta kamiyyuu akka Moona Beekuu qabnu-----------------------------------------------------92'' '''''1.6)Haala caaseeffama seeraa Biyyootaa addunyaa kanaa fi Macaafa Qulqulluu----------------------------------------------------95''''' ''1.6.1)      Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Kakuu haaraa Ijaarsa mana Qulqulluu waaqayyoo Musee kenname irratti hunda’uun (Ibr 9:1-28)------------------------------------------- 98'' ''1.6.2)      Caaseeffama Macaafa Qulqulluu baatuu Ibsaa torban wajjiin wali bira qabuun (Ba’uu 25:31-40)--------------------------- 103'' ''1.6.3)      Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Kakuu haaraa Hubachuuf haala caaseeffama sirna barnoota fi hojii mootummaa Addunyaa Wajjiin Wali Bira Qabuun----------115'' ''1.6.4)      Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Hubachuuf Dura Haala Caaseeffama Seeroota Biyyoota Addunyaa Hubachuu Barbaachisaa Ta’uu Isaa----------------------------------------115'' 1.7) ''Hiikaa jecha Amanuu(faith) simachuu(believe) hubachuu dhabuu----120'' '''''2)     Boqonnaa 2: Dhugaa beekanitti fannoo keenya baachuun itti qabamannee jiraachuu----------------------------------------------127''''' ''2.1)        '' '' Hirmaattuu jireenya rakkoo dhiphina yesuus keessa, mootummaa waaqayyoo kessaa fi obsaan yesuus wajjiin hafuu keessaa hirmaachuu keenya Beekuu qabna----------------------129'' ''2.1.1)       Namoota hirmaattuu rakkoo dhiphina yesuus keessa, mootummaa waaqayyoo kessaa fi obsaan yesuus wajjiin hafuu keessaa 1ffaan: Musee ta’uu isaa---------------------130'' ''2.1.2)       Rakkoo keenya hirmaatuu mootummaa waaqayyoo keessaa qofa ta’uuf tattafachuu keenya--------------------------------131'' ''2.2)        Waldaa kiristayaanaa ergama yesuus itti kenne raawwatuuf qaama ta’uu akka qabnu beekuu--------------------------------133'' ''2.2.1)       Waldaa kiristayaanaa fi walitti qabaama namoota gargarummaa akka qabu beekuu----------------------134'' 2.3)        Kallattii madaallii Nama amanuuf fi hin amannee (madaaliin ifaa fi dukkana) ''gargara ta’uu isaa-----------------------------136'' 2.3.1)     Kallattii madaallii Nama amanuuf fi hin amannee (madaaliin ifaa fi dukkana) ''gargara ta’uu isaa---------137'' 2.3.2)       Haxxummaa Karaalee adda addaan Safaramuu------137 '''''3)     Boqonnaa Sadii: Waaqeeffannaa Bara Wajjiin Deemu Raawwachuu ----------------------------------------------------------139''''' ''3.1)               Gosoota  Kadhataa----------------------------------143'' ''3.1.1)      Galata galchuu fi Jajachuu--------------------------143'' ''3.1.2)      Araara Waaqayyoo gaafachuu----------------------144'' ''3.1.3)      Himata kennaa Waaqayyoo waraabbachuuf-''-----''148'' ''3.2)               Humna,Aboo fi Aangoo Waaqayyoo nu kenne fayyadamu ilaalchise dogogora jiru Muraasa isaanii--------------------------------------------------155'' ''3.3)               Rakkoo karaalee Eebbi waaqayyoo nuuf raawwatu beekuu dhabuu----------------------------------------157'' ''3.4)               Faayidaa kadhataa----------------------------------157'' ''3.5)               Deebii kadhataa--------------------------------------158'' ''3.6)               Adeemsi kadhataa akkuma seerrii jijjiramu wajjiin jijjiramuu is-------------------------------------------158'' '''''Gufuuwwan Dhugaa Nu Jalaa Dhoksan Diiguun Dhugaa Beeknee Itti Qabamnee Jiraachuu''''' '''''Seensa''''' Kitaaba kana akkan barreessu kan na godhaan rakkoolee gurguddoo hawaasa keenyaa keessa jiraniidha.Jalqaba yeroon amanu ani amantootaa Ortodoksii  fi pirotestantii''' ''' gidduu deemee wanta isaani irratti wal mormaan barreefadhee wangeelaan wal bira qabee ilaalaa ture. Amantoota lachuu biraa deemee gaafii gaafachaa ture. Dhuma irratti wangeelli akka rakkoo qabuutti fudhe. Kun maaliif ta’e yoo jennee '''rakkoo wangeela sirritti hubachuu dhabuudha'''. Wangeelli akka rakkoo qabuutti wantoonni na fudhachisan kanneen armaan gadiiti:- ''' Mat 5:17-19 Yesuus "seeraa fi barsiisa raajootaa diiguuf dhufe hin se'inaa ani isaan raawwachuuf dhufe malee. Ani dhuguman isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu. Kanaafuu namni abboommii hundumaa irra xinnaatan keessaa tokko diige, diigamuu isaas namoota baarsiisu, mootummaa waaqaa keessatti isa hundumaa irra xinnaatu inni jedhama; namni abboommota kan eegee barsiisu garuu mootummaa waaqaa keessatti guddaa ni jedhama."''' '''Mat5:17-19 Irratti hunda’uun amantoonni ''Ortodoksii''''' ; “'''Gabatee kakuu (taabonnii) fi sirni ittin mana qulqullummaa waaqayyoo ijaaraan inni kakuu moofaa kakuu haaraa keessatti isa caalutti hin jijjiramne akkuma duraatti jira jedhu.”''' '''2qor 3:1-10''' Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko  tokkoo  caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*. '''  2Qor3:2-11 irratti hunda’uun hordoftoonni amantaa pirotestantii ;“taabonni fi ijaarsi mana qulqullummaa waaqayyoo gara caalutti jijjrame'''” '''jedhu.''' ''' Luqqisiin Mat 5:17-19 fi 2qor3:2-11 faallaa walii waan ta’eef yeroo Waangeelli barreeffamu akka hanqina qabuutti fudhee ture.''' ''' ''' Haata’u malee dhugaa barbaachaa osoo addaan hin kutin ittin fufe. '''Yoo xiqqaatee waangeellii hanqina tokko illee akka hin qabne hubachuuf waggoota torbaa(7) oli natti fudhate. Rakkoon amanaa bira jiru guddaan luqqisii akka Mat5:17-19  fi 2Qor3:2-11 addaan baasee maali akka ta’e ibsuu dhabuudha'''.   '''Akkasumas Wangeela Yohaannis 14:28 -31 ‘Amma naan adeema deebi’ees isiin biraa nan dhufa’.  Abbaa na caala’o jedhu fi Yohannis 17:11 Yaa abbaa qulqulluu, akkuma nu tokko taane,warri ati ati naaf kennites tokko akka ta’aniif  maqaa keetin eegi jedhu oboleessa  kiyyaa tokkoo galuuf didee akka wangeelli bakka bakkatti rakkoo qabuti yaadu argaan ture.''' '''Kan malees namoonni tokko tokkoo seerrii kakuu moofaa guutumaan guututti akka hafeete yeroo barsiisan dhaga’ee ture. Akkasumaas namoonni tokkoo tokkoo waldaa waa’ee seeraa moofaa barsiisaniin Waldaa sirrii miti jedhanii yeroo barsiisan dhaga’ee ture.''' Rakkoolee kanneen fi kan kanaa fakkaataniif waggoota torbaa oliif  dhugaa barbaadan ture'''. Dhuma irratti dhugaa sirritti waan hubadheef namoota dhugaa kan hin hubannne dhugaa hubachiisuuf kitaaaba kana barreese'''. Mata duree kitaaba kan gufuuwwaan dhugaa nu jalaa dhoksan diiguun dhugaa beeknee itti qabamnee jiraachuu jedha. Dhugaan qoratamee yeroo hundaa kan hin jijjiramnedha. Haalli ofii jijjirama malee dhugaa jijjiruu hin danda’u. Dhugaan eenyuu? Dhugaan waaqayyoo abbaadha, Dhugaan yeesuus (Yoh14: 6), dhugaan kan kirstoos (Qol 2: 16-17), Dhugaan Hafuura qulqulludha (Yoh16-13), Dhugaan Seera kakuu haaraa (Qol2:16-17), Mootummaa Waaqayyoo (Ibr9:24), dubbiin waaqayyoo dhugaa (Yoh17:17-19). Wantoonni biyyaa lafaa kannen akka beekumsaa, qabeenyaa, maqaa gaariifi kan kana fakkaatan yerummaaf akka '''fixeensaa mu’atu''' malee akka dhugaa yeroo hunda hin jiraatani. Boqonnaa sadeen kitaaba kanaa fakkiin yommuu ibsamu. ''Fakkii 1:-fakkii qabiyyee Kitaaba sadeen agarsiisu'' ''Kitaaba kana ergaan barreessee waggaa baay’ee ture. Haata’u malee sababbiin dhimmee barana akka maxxansu na godhan mul’ata waaqayyoo barana naaf kennameedha.'' ''Mul’atichis mata duree kitaaba kanaa (Gufuuwwaan dhugaa nu jalaa dhoksan) akka qormaatatti natti agarsiise. Bu’aa qormaata mata duree kanaa baay’ee waan na jalaa tureef amantoota waldaa warra ortoodoriksii ani beekuu wajjiin ala dhaabbadheen eegaa ture.'' ''Garuu bu’aan qormaata kanaa wanta ani hin eegne; baay’ee guddaa ta’uun qabxii '''A+''' ta’ee   ba’e. '''Anis qabxii A+ kan baay’een dinqisiifadhe; sababni isaa ani akkanatti gaariidha jedhee hin eegne. Kan malees amantoonni Ortodoksii''''' '''''kun ajaa’iba akkamitti Alamuu Tikku Qabxii akkan galmeessaa yeroo jedhan dhaga’e. Mul’ata kana irra ka’uun barana xumuree maxxansuuf kutannoo guddaa godhee.''''' '''''Kitaaba kana barreessuuf tooftaleen luqqusii mat 7:7-8 jiru fayyadame.''''' ''Mat7:7-8 Yesuus itti fufee kadhadhaa isinuf in kennamaa, barbaadaa ni argatuu, balbala rukutaa isinii banamaa. Kan kadhatan hundinuu in fudhatu,kan barbaadus in argata, balbala kan rukutuufis in banama.'' ''Kadhachuun amantaa jiran keessa amataan kumi akka sirrii ta’e waaqayyo mul’ata natti agarsiise sirritti kitaaba kana keessatti ibse. Kitaabolee adda addaa, online adda adda irraa barbaaduun wangeelli akka rakkoo qabuutti fudhe sun sirrii akka hin taane argadhe.'' ''Namni gaafiiwaan akkanaa qabdan tooftaa kadhataa:-Mat 7:7-8 Yesuus itti fufee kdhadhaa isinuf in kennamaa, barbaadaa ni argatuu, balbala rukutaa isinii banamaa. Kan kadhatan hundinuu in fudhatu, kan barbaadus in argata, balbala kan rukutuufis in banama jedhu fayyadamuun dhugaa beekuu ni danda’ama.'' = ''1)   Boqonnaa Tokko: Qaroo Yaada keenyaa Jaamummaa (Paradigm) hin qabneen Dhugaa hubachuun fudhachuu'' = = Seensa = ''Yaadni keenya '''bu’uura wanta kamiyyuu hubachuu fi hojjechuuti'''. Wanta kamiyyuu hubachuuf fi hojjechuuf jalqaba agartuu '''yaada keenya wanta sani ittiin ilaalu sirrii ta’uu mirkaneeffachuu''' qabna. Bara waldaa kiristayaanaa keessatti waldaa kiristayaanaa sababa Jaamummaa qaroo yaada isheetiif mootummaa waaqayyoo dhabdu akka '''jiru mul’ata 3:14-22''' nuuf ibsa.'' '''''Mul’ata3:17-18 “Atis, Ani sooressa; geessifadheera, wanti ana barbaachisus hin jiru in jetta; ati nama gadadamaa namni boo'uufiin ta'u, deegaa, jaamaa, qullaas ta'uu kee hin beektu*. 18Ani immoo akka sooromtuuf warqee qulqulluu ibiddaan ilaalame, qullaa taatee yeella'uun kee akka hin mul'annetti, uffata adii, arguu akka dandeessuttis qoricha ijatti naqattu ana irraa akka bitattu sin gorsa*.”''''' '' '' ''Akkasumas '''Maatewoos 6:22-23''' yesus, Iji ibsaa dhagnaa ti; iji kee fayyaa guutuu yoo ta'e, dhagni kee hundinuu ifaa in ta'a. 23Iji kee dhukkubsataa yoo ta'e garuu dhagni kee hundinuu dukkanaa'aa in ta'a; egaa ibsaan sitti jiru dukkana erga ta'ee, dukkanichi hammam haa guddatu ree! jedhe*. Iji keenya fakkeenya yaada keenyati akka macaafa qulqulluuti.'' ''Amantaa gosa hedduu biyya keenya keessa jira. Isaan keessaa seera bulmaataa sirrii qabu garuu ishee tokko qofa. Amantoonni hedduu macaafa qulqulluu wanta hin hubanneef seera bulmaataa sirrii hin baafanne.'''Amantoota kanneen keessaa amantaa seera bulmaataa sirrii qabdu addaan baafachuun miseensa ishee ta’uun gahee keenya fi dirqama keenyaa.'''  '' ''Qabiyyeen gurguddoo Boqonnaa kanaa akka fakkii 1.1fi fakkii 1.1.1 armaan gaditti ibsama.'' ''Fakkii 1.1 flow chart boqonnaa kanaa agarsiisu'' ''fakkii 1.1.1  flow chart boqonnaa kanaa agarsiisu'' ''1.1)           '''QarooYaada keenyaa fi Jamummaa Qaroo Yaada keenyaa''''' '''''1.1.1)     Qaroo yaada keenya''''' ''   Wanta kamiyyuu hubachuuf ykn hojjechuuf jalqaba qaroo yaada keenya itti hojjennu sirrii ta’uu mirkaneeffachuu qabna.'' ''Yaadni keenya qaamolee baay’ee qaba. Isaan keessaa '''agartuu''' fi '''gurri''' isaan muraasadha. Agartuun ykn qaroon qaama yaada keenyaati. Kanaafuu yeroo barreessinu agartuu/qaroo yaada keenyaa jenna malee yaadaa qaroo keenyaa hin jennu.'' ''Qorannoon adda addaa qaroo yaada keenyaa ilaalchisee maali akka jedhu akka armaan gaditti dhiyaata:'' ''Fakkii 1.2: fakkii kutaalee yaada keenyaa agarsiisu'' '''''Iddoo fakkii kun fudhatame''': “<nowiki>https://www.spiritualresearch</nowiki> foundation.org/spiritualproblems/karma/spiritualscienceofkarma/?gad_source=1&gclid=EAIaIQobChMIo9zQlrrmgwMVQJNQBh3Q9Q7aEAAYAiAAEgKHLvD_BwE”'' '''''Fakkii 1:4 Jamummaa qaroo yaadaa keenyaa''''' '''''1.1.3)       Jaamummaa Qaroo yaada keenya naannoo keenya irraa uumame  muraasa isaanii''''' '''''1.1.3.1)  Jaamummaa qaroo yaada keenya Amantaa sirrii addaan baafannee akka hin filannee godhe''''' '''''Ilaalcha dogoggoraa namoota baay’ee;“Akkuma amantoota protestantii  waaqayyootti guutumaan guututti amanaa mitii? Isaan caalaa dabalataan durboo maariyaam fi ergamootatti amanaa mitii? Osoo sagalee waaqayyoo durboo maariyaam fi ergamootaa sagada jedhu jiraachuu baatee iyyuu waaqayyoo waan haadha isaa fi ergamoota jaalatuuf amantoota protestantii caala waan gaarii godhe fakkaatu fi akkasumaas amantaa kan irraa gara protestantii yoo jijjiraniin akkana jedhuun; nutis akkuma sinii waaquma waaqeesinaa amantaa jijjiiruun hin barbaachisu!” jedhu.''''' '''''Ilaalchi kun''''' ''mul’ata 3:14 “Ergaa waldaa Laa’odiiqeyaa” wali fakkata. Osoo mootummaa waaqayyoo hin qabaatin sirritti akka waan qabaniitti ofi ilaaluu.Ilaalchi kun paradigm naaf ta’e jechuun dhugaa irratti hunda’ee akka dhugaa barbaade amantaa sirrii hin filannee sababa naaf ta’e jechuudha. '''Ilaalcha dogoggoraa kanatu akka macaafa qulqulluutti amantii sirrii kami akka ta’e adda baasuuf hin tatafanne nu godhe.''''' '''''Ilaalcha dogoggoraa kana  yommuu fakk 1.3 walitti firoomsinu:-'''Ilaalchi dogoggoraa kun “'''brain'''” keenya keessatti kuufamee wanti hin beekne kun akka subconscious mind deemee subconscious mind hiika sirrii hin argannee taasisuun ofii isaa hiika sirrii hin taane laatee gara '''conscious mind''' erga'' ''Ilaalcha dogoggoraa kanaaf Qoricha Mul’ata 3:14-22 Irratti Argamuu Isaa'' '''''Fayyinnis yesuus kiristoos duwwaadha malee, Kan biraatiin tokko illee hin jiru maqaan Kan biraa, ittiin fayyuun Kan nuuf ta’u, waaqa jalaa ilmaan namootaaf hin kennamne”jedhe (HoE4:12).''''' ''Ani maqaan koo Alamuu Tikkuu jedhama. Yuuniversitii Saayinsii fi Teeknooloojii Adaamaa gosa barnootaa Software Engineering barachaa ture. Waggaa 3^ffaa xumura irratti bara 2004 '''Waldaa warra Wangeelaa Makaana Yesuus Boolee Adaamaa dhaqe'''. Achitti mul'annii wangeelawwii Zawuduu Namarraa namootaf dabarsu ilaalcha kiyyaa duraa isa akkan jedhu.Akkuma amantoota '''protestantii'''  waaqayyooti (sadan waaqummaa) guutumaa guututti amanaa mittii? Isaan caalaa dabalataan durboo maariyaam fi ergamootatti amanaa mitii? Osoo sagalee waaqayyoo durboo maariyaam fi ergamootaa sagada jedhu jiraachuu baatee iyyuu waaqayyoo waan haadha isaa fi ergamoota jaalatuuf amantoota '''protestantii'''  caala waan gaarii godhe natti fakkaatu akkan shakkee dhugaa barbaadu na kakaase.Keessi koottii dhugaan amantaa kami akka ta'e baruuf waaqayyoo kadhachuu jalqabe.'' ''Yeroo lammataa deebi'uun garaa duuba amantaa nan amana jedhe qalbii jijjiradhe.    Haata'u malee garaa duuba waan ta'eef akkuma Yuunivarsiitiin cufameen duubatti deebi'ee amantaa kiyya durii waaqeffachaa ture. Akkuma Yuuniivarsiitiin banameen mee raajiin guyyaa kaan na dogoggorsiisee sun dhugumaa jedheen garaa waldaa ilaaluuf deebi'e. Akkuma yeroo saniitti raajamaa ture.'' ''Guyyaa sani irraa kaasee dubatti deebi'uu amantaa kiyyaa waaqeffachuu eegale.Yeroo mana amantaa deemuus, yeroon baradhus waa'ee amantaa yaada. Yaada baay’ee waan natti guddiseef mana amataa kamiyyuu osoon hin deemin gara ji'a sadi (3) ture.'' ''Achumaan guyyaa tokko kutannoo guddadhaa amantaa kiyyatti deebi'a jechuu masqalii bitadhee kaawwadhe. Guyyuma kana galgala osoo hin rafin dormii keessatti wanti guddaan wanta kana jedhee adda baasuu hin dandeenye fuldura kiyya dhaabate.'' ''Wanti na dura dhaabbate kun baay'ee waan na sodachiseef maqaalee itti amanu adda addaa waamuun masqaliis malatteessaa ture. Garuu maqaa yesuu waamu guyyaa kan waan na jalaa dhoksee hin beeku. Wanti kun osoo na duraa hin deemin ani ofi wallaaluun kufee achumaa rafee galanama sa'aa lamatti hirribaa kadhe. Yeroon kadhu wanti ani itti amane maaliif dhimma hin baasne jedhee baay'ee dhimimmaan dhangalaasuun gadde.Guyyaa sani irraa eegalee amantaa kamiyyuu  hin amanu jedheen murteesse.'' ''Ji'a sadi booda akkuma final bara 2005 gaheen akkuma daree barnootaa ba'een qara'uuf gara mana kitaaba deeme. Baay'ee waan dadhabeef yeroo xiqqoof sirba Abitew Kabaddaa Tufaa dhageeffachuuf youtube keessa seene download godhe'''.''' Ani yeroo sani Abiteew Kabadaa Tufaa amanuu hin beeku sirba isaa dhageefachuuf buusuu malee. Haata'uu malee ani sirba jedhee download kan naaf ta'e farfannaa" '''waan citee sitti hafeef natu beekaa'''" kan jedhu.'' ''Farfannaa kana dhaggeefannaan hafuura qulqulluu guutamuun farfannaa baay'ee kan akka farfannaa farfataa Magarsaa Baqqalaa "'''Leenja Qarani'oo"''' jedhuuf baay'ee download gochuun dhaggeefadhe. Guyyaa kana hamma halkaan keessaa sa'aa jahaa dhageefachuun guyyaa kan amanta piroostaantii ta'a jedhee murteesse.'' ''Guyyuma kan osoo hin rafini osoon siree irra taa’ee jiruu wanti guyyaa duraa na dura dhaabbate guyyaa lammataaf na dura dhaabate maqaa gooftaa yesuus na duraa deemi jennaan innis yeruma san na duraa deeme.'' ''Guyyaa kana wanti naaf gale kanaan dura yesuus hin amannee sobeen amaane jedha malee.  Osoo wanta akkana hin argin dura ani akkanatti amanaa ture warrii protestantii  kun ni dogoggorani waaqayyooti amanaa jedhu nuti wanta baay'ee amanna tokko yoo nu gate tokko nu hin gatu akkuma warra protestantii  yesuus naan amana kanaafuu nutu carraa guddaa qaba natti fakkata ture.Garuu guyyaa kan gooftaan keenya deebii isaa haala kaan akka gaariiitti naaf deebse.Guyyaa kana irraa kaasee Wangeela dubbisuu kutannoo guddaan murteese.'' '''''Hubachiinsa:''''' ''namni Amantaa Kiristiyaanaa hordooftaan kamiyyuu dhugaa jiru laphee cabaani yeroo kadhattaan amantaan kami sirrii akka ta’e waaqayyoo sirritti nutti  mul’isa. Amantaa kiyyaa duraa protestantii  miti, haata’u malee waaqayyoo laphee caphaan kadhachuu waaqayyoo na gargaare amantaan kami akka sirrii ta’e natti mul’ise.'' '''''Ittuma fufeen Amantaa pirotestantii keessaa amantaa seera bulmaataa sirriin kami akka ta’e kadhachuu koo''''' ''Amantaan Waldaa warra Wangeelaa Makaana Yesuus sirrii ta’uu waaqayyoo ammas natti mul’ise. Kadheen Facebookiin amanaa waldaa amanu’eel haasofsiise. Achumaan akka miseensa isaanii ta’u na affeere. Yeroon achi ga’uu ani afaan Amaariffaa hin beekneef Afaan oromoon amantaa cimsanaa bara’u nama afaan oromoo beeku achuma waldaa amanu’eelii barbaadde. Lubni Waldaa warra Wangeelaa Makaana Yesuus achitti argatee miseensa sanii akkan ta’u na afeerte. Kan malees hiriyoonni kiyyaa warri waldaa Guutuu Wangeelaa Amanaan yeroo sani akka miseensa Waldaa warra Wangeelaa Makaana Yesuus ta’u na gorsaan.'' '''''1.1.3.2)                       Jaamummaa agartuu yaada keenya Beekumsa namaa madaaluu ilaalchisee''''' '' Nama namaan madaalchisee abalutu caala jenna'''.''' Kan malees rakkoo namni baruumsa baay’ee barate hin fure namni biraa hin furu jennee yaanna. Kun ilaalcha dogoggoraati.'' ''Fakkii 1.5:-fakkii ogummaa keenya argarsiisu'' ''Wanti fakkii kana irraa hubannu beekumsi garaa namaa keessa jiru daangaa akka hin qabamneef namni kamiyyuu cimee yoo hojjeta wanta baay’ee guddaa hojjeta. Namni  garaa dadhabaa qabu tokkoo hin jiru. Calling creates passion.'' '''''Gorsa namaa akka addunyaa irratti beekamaa Bill Gate''''' ''  Jecha Billgate,”Nama kamiinuu ofi hin madaaliin, yoo ofi madaale garuu of arrabsuu keeti” jedha ( Billgate says,”Do not compare yourself with other people:-If you so do, you are insulting yourself”'' '''''Jechi Bill gate Akka macaafa Qulqulluutti Dhugaa Ta’uu isaa''''' '' Akka macaafa qulqulluutti namni kamiyyuu wanta yaada namaa fi garaa namaa keessa jiru beekuu hin danda’u.'' ''Wanta garaa fi yaada kiyya keessa jiru waaqayyoo qofti erga beekee maaliif namaan of madaalee abaluu wanta kan hojjetee bu’aa hin buusnee anis hin buusu jennee dhiifna.'' '''''1.1.3.3)                       Jamummaa qaroo yaada keenya rakkoo nannoo keenyaa furuu ilaalchisee''''' '''''  Osoo hin yaaliin rakkoo akkuma jirutti fudhachuun sodaachuu.Mammaksa Oromoo, “jirbiin wali gargaartee arba hiiti” jedhuu yaa fudhannu. Jirbiin''''' ''wanta baay’ee salphoo taatee dha. Garuu gurmuun jirbii baay’ee cimaa ta’ee wanta baay’ee cimaa oli ta’a jechuudha.'' ''Akkuma kana rakkoo baay’ee sasalphoo yommuu walitti dhufan baay’ee cimaa ta’u.Rakkoo bakka tokkotti furuu hin dandeenye tooftaa rakkolee kana adda babaasne furu tooftaa barbaaduu qabna.'' '''''Mammaksa Oromoo, “Ijji Sodaatuudha, harki Goota” jedhu baruumsa guddaa dabarsa.''''' '' Dhiibbaa ijji nama irrattii uumu mammaksa kana irraa hubachuu dandeenya.Garuu Tarkaanfii fudhachuu baay’ee barbaachisa. Rakko tokkoo akkuma jiruttii osoo addaan hin qoqqodin fudhannee ilaaluu sodaachuu. '' ''Rakkoo kamiyyuu furuuf adeemsa adda addaa keessa ba’uu qabna. Rakkoo tokko furuuf adeemsa hordufuu qabnu yeroo hordofuu baannee rakkoo sani furuun nutti ulfaata.'' ''Fakkeenyaaf namni horii qalu tokko akkamitti akka bilitiin ba’u beekuu qaba.yerumaa tokkoo osoo adeemsa hin deemiin qaama barbaade argachuu hin danda’u. Adeemsi deemnu tokko adeemsa itti aanu furuuf bu’uura waan ta’eef.'' ''Jalqaba macaafa mul’ata yeroo dubbisuu gongumaa naaf galuu dide. Ergan maalummaa seeraa hafuuraa fi seera barreeffamaa sirritti dubbisee naaf galee mul’atni yohaannis sirritti naaf gale.'' ''Wanta cimaa tokkoo hojjechuuf jalqaba wanta salphaa hojjecuu dandeenyu irraa suuta suutaa gara guddaa deemuu qabna malee yeroo tokkoon guddaa irraa eegaluu hin qabnu.'' '''''Gorsa namoota beekamoo muraasa ilaala''''' '''''  Jecha Jeff Bezos (Qabeenyaan addunyaa irraa 1^ffaa dha); Kufaatii hin sodaatiin.'''” Jedha. '' '''''Jecha Jack Ma’s''', “Kufaatiin kufaatii caalu yaaluu dhiisuu dha” jedha. Yaalii irraa muuxannoo guddaa fudhanna.'' '''''Jecha Mack’s Ma’s''' “Yuunivarsiitii guddaan irraa baru qabnu dogoggora dura hojjenne” jedha.'' ''Jecha bill gate(Qabeenyaa Addunyaa irraa 2ffaa), “Karaa dura irra deemte hin irraafatin”  jedha.  Yeroo dheeraaf karoorfaadhu.Rakkooleen yeroo qaama adda addaa qoodaman rakko baay’ee waan ta’aniif yeroo dheeraa fudhata. Xiqqoo irraa jalqabii gara guddaatti deemi.'' ''Caacutiin suuta suuta miilaan deemti mammaaksa jedhu barumsa guddaadha '''Jecha Bill Gate, “Karaa dura irraa deemte hin irraaffatiin” jedha'''.'' ''Jechi Bill Gate dhugaa ta’uu yeroo mul’ata yohaannis dubbisuun irraa bare. Jalqaba macaafa mul’ata yeroo dubbisuu gongumaa naaf galuu dide.'' ''Ergan maalummaa seeraa hafuuraa fi seera barreeffamaa sirritti dubbisee naaf galee mul’atni yohaannis sirritti naaf gale.Wanta cimaa tokkoo hojjechuuf jalqaba wanta salphaa hojjechuu dandeenyu irraa suuta suutaa gara guddaa deemuu qabna malee yeroo tokkoon guddaa irraa eegaluu hin qabnu.'' ''1.1.3.4)  '''Jamummaa Qaroo yaada keenya hiika gaa’ilaa qabnu ilaalchisee''''' ''  Yeroo baay’ee ija hafuuran osoo hin taane ija foonii keenyaan ilaaluun nama ga’ilaa ta’u filachuu keenya.'' '''''1.1.4)  Miidhaa Jaamummaa yaada macaafa qulqulluu keessaa muraasa''''' ''Jaamummaan Mootummaa waaqayyoo akka nu jalaa cufu mat23:13 in ibsa.'' '''''Mat 23:13 Yesusis, Barsiisota seeraa fi Fariisota of hin arginee nana, mootummaa waaqaa namoota duraa waan cuftaniif isiniif wayyoo! Ofii keessanii itti hin galtan, warra itti galuu yaalan immoo akka itti galaniif karaa hin kennineef.''''' ''Mul’ata 3:14-22Gara ergamaa waldaa Laa'odiiqeyaatti, Ergaa kana isa karaa isaa wanti hundinuu. Ameen jedhamu, dhuga-baatuu isa amanamaa, isa dhugaadhaaf dhugaa ba'u, isa wanti Waaqayyo uume hundinuu biraa ka'e sanatu erge? Jedhii caafi!*15Ergichi, Ani hojii kee beeka; hojii kee keessatti ati buluqaa yookiis diilallaa'aa miti; ati buluqaa yookiis diilallaa'aa utuu taatee in wayya ture! 16Ati garuu buwaa'aa dha; diilallaa'aa yookiis buluqaa waan ati hin ta'iniif, akka nama bishaan buwaa'aa afaan isaa keessaa tufutti, anis si tufuufan jira.17Atis,'''Ani sooressa; geessifadheera, wanti ana barbaachisus hin jiru''' '''in jetta'''; ati nama gadadamaa namni boo'uufiin ta'u, deegaa, '''jaamaa,''' '''qullaas ta'uu kee hin beektu'''*. 18Ani immoo akka sooromtuuf warqee qulqulluu ibiddaan ilaalame, qullaa taatee yeella'uun kee akka hin mul'annetti, uffata adii, arguu akka dandeessuttis '''qoricha ijatti naqattu ana irraa akka bitattu sin gorsa'''*. 19Warran jaalladhu hundumaa balleessaa isaanii ittan mul'isa, barsiisuudhaafis nan adaba; ammas dhimmiitii yaada garaa kee geddaradhu*! 20Kunoo! Ani balbala dura dhaabadhee balbala nan rukuta; namni sagalee koo dhaga'ee balbala yoo anaaf bane, ani ol nan lixa, isaa wajjinis maaddiitti nan dhi'aadha, innis anaa wajjin in nyaata*. 21Ani ofii kootii mo'ee abbaa koo wajjin teessoo isaa irra akkuman taa'e, inni mo'u anaa wajjin teessoo koo irra akka taa'uuf aboo nan kennaaf*.22Namni gurra qabu, isa hafuurri qulqulluun waldoota kristiiyaanaatiin jedhu haa dhaga'u! kan jedhuu dha.'' ''1.2)            Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu isaa'' ''       Wanta karoorfame ykn hojjetamuuf waadaa galame tokko '''seeraa raawwatamu''' hubachuuf jalqaba wanta karoorfame fi raawwii isaa wajjiin wali bira qabnee madaaluu qabna.'' ''Akkuma kana Seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa jijjiramuu hubachuuf wanta waadaa galamee fi raawii isa kan ta’e macaafa kakuu haaraa wajjiin wali bira qabnee dubbisuu qabna.'' '''''Seerri barreeffaamaa akkuma jirutti gara seera haaraa jijjiramuu hubachuuf luqqisiwwaan armaan gadii sirritti hubaachuun barbaachisaadha''''' '''''Sababa Luqqisii armaan olii tartiibaan hubachuu dhabuun rakkoolee uumaman sadeen (3):-''''' '''''1)      Amantoota ortodoksii fi kaatoolikii Ilaalchisee:-''''' '''''Seerri Barreeffama gara seera Hafuura Qulqulluu jijjiramuu isaa beekuu dhabuu Isaanii''''' ''''' ''''' ''Amantoonni kiristiyaanaa kan akka Ortodoksii fi kaatoolikii seerri keenya ida’ama seera barreefamaa (seeraa moofaa) fi seera hafuuraa (seeraa haaraawaa) ti jedhu.'' '''''Akkami amantoonni kiristiyaanaa kan akka Ortodoksii fi kaatoolikii seerri keenya ida’ama seera barreefamaa (seeraa moofaa) fi seera hafuuraa (seeraa haaraawaa) ti jechuu beektee jedhuuf:-''''' '''''     ''''' ''Amantoonni kiristiyaanaa kan akka '''Ortodoksii'''  fi kaatoolikii seera gabatee dhagaa (taaboota) fi seera laphee ykn kakuu haaraa ni fudhatu.'' ''Seerri gabatee dhagaa (taabonni) erga gara seera laphee namaatti jijjirame, seeraa laphee namaan qofaan bula malee, seera lachuun miti.Gabatee kakuun wanta kennamee sirritti hubachuu qabna. waa’ee seera barreeffamaa (seera moofaa) hubachuuf ba’uu 24:12-14 hubachuu qabna.'' ''  Seera ba’uu 24:12-14Ammas waaqayyo Museedhaan, “Tulluutti ol ba’i gara koo koottu achi turi! Ani gabateedhagaa, seeraa fi abboommii sabni kun akka ittiin gorfamuuf, ani irratti caafee sitti naan kennaa” jedhe.Abboommii kurnaan dhagaa lama irratti caafame caafata isaa kakuu waaqayyoo Saba isaatii wajjin gale cimsuudh (kes 9:9).'' ''Kes 9:9 Yommuu ani gabatoota dhagaa, gabatoota kakuu isa Waaqayyo wanta sii wajjin kakuutti gale irratti caafe sana fuudhuudhaaf gara tullichaatti ol ba'e, guyyaa afurtamaa fi halkan afurtama tullicha irra nan taa'e; yeroo sana ani buddeena hin nyaanne bishaanis hin dhugne*'' ''2)     '''Adeemsa fayyinaa Waldoota hubachuu dadhaban''''' ''Sababbii Seerri waldaa Amantaa pirotestantii  akka qoqqodamuf gahee guddaa taphate inni guddaan jechoota akka amanuu fi jaalachuu hubachuu dhabuudha.'' ''Amantoonni pirotestantii  baay’ee isaanii amanuu yaada qalbii jijjirachuu qofati yaaduun amanuun fayyine malee cuuphaa fi kennaa Irbaata qulqulluun hin fayyinu jedhu. Kun dogoggora cimaadha. Amanuu fi Jaalachuun adeemsa (process) cuuphaa fi kennaa qulqulluu booda hafuura qulqulluun laphee keenya keessati dhagala’uudha. Roomaa 5:5 Sababbii waaqayyoo, jaalala isaa karaa hafuura qulqulluu nuf kenname, garaa keenya keessatti dhangalaasef, abdiin nu hin yeellaasisu.'' ''3) '''Seerrii Barsiisa Raajootaa gara Seera Hafuura Qulqulluu jijjiramuu Waldaaleen mormaan hedduudha''''' '''''Rakkoolee armaan olii sadeen kanaaf malli furmaataa luqqisiwwaan armaan gadii kanneen 1-5 sirritti hubachuun baay’ee barbaachisa'''.'' '''''Qabiiyyeen barreeffama kiyyaa kutaa kanaa ibsa bal’inaa luqqisiwwaan armaan gadii shanaan kana irratti xiyyeeffata:-''''' '''''1.2.1) Ibsa kakuu Erm 31:33-34 irratti nuuf galame tokko tokkoon''''' '''''    Macaafa kakuu haaraa dubbisuun dura kakuu macaafa raajii Erm31:33-34 sirritti dhibbeentaa dhibbaa (%100) hubachuun baay’ee barbaachisa.''''' '''''  Eermiyaas 31:33-34''''' ''Kakuun inni ani bara sana israa’eeliif galuuf jiru kanatti fufee jira; ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a, garaa isaanii keessattis nan caafa''';''' ani waaqayyoo isaanii naan ta’a, isaanis saba koo in ta’u*; ani  yakka isaanii  isaaniif naan dhiisa, cubbuu isaanis deebi’ee isaanitti hin lakka’u; isaan hundumti isaanii xinnadhaa hamma isa  guddatti ana waan beekaniif, si’achinama tokko illee nama biyyaa isaatiittin yookinis obboleessa isaatiin,‘ Waaqayyoon bari!’ jedhee,gorsuu hin barbaachisu” jedhe*.'' '''''Luqqisiwaan Erm31:33-34 tokko tokkoo yommuu ibsamu''''' '''''Yaada keenya ilaalchise Erm 31:33 irraa wanti hubannu:-''''' '''''   Erm 31:33 Ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a yommuu jedhu kakuu moofaa keessattii seera waaqayyoo yaada keenya keessa kan godhatu nuyi malee waaqayyoo miti jechuudha.''''' '''''Luqqisiwwaan kakuu moofaa keessatti seera waaqayyoo nuyi yaada keenya keessa kaawwachuu mul’isu muraasa.  ''''' ''Iyyaasuu 1:8 Macaafni seeraa kun afaan kee keessaa hin dhabamin! Halkanii fi guyyaas waa'ee isaa yaadi! Karaan kee akka siif qajeelutti, wanti ati gootus akka wal siif qixxaatutti, wanta isa keessatti caafame hundumaa gaarii godhii eegi'''*! Afaan kee keessaa hin dhabamin yommuu jedhu dubbisi jechuudha.''''' '''''Isa 51:7''''' ''Isin warri qajeelummaa beektan na dhaga'aa,isin warri seera koo yaadatti qabattanis na dhaggeeffadhaa! Ga'isuu namootaa hin sodaatinaa, yommuu isaan isinitti qoosanis hin na'inaa*! ''' ''''' '''''Roomaa 8:6''''' ''Yaada ofii fedha fooniitti hidhuun du'a in fida; '''yaada ofii fedha hafuuraatti hidhuun garuu''', jireenya, nagaas in fida*.'' ''  '''Iyyaasuu 1:8 fi roomaa 8:6 irraa wanti hubannu kakuu moofaa keessatti yaada keenya''''' '''''seera waaqayyoo irratti hidhuu qabna.'''  '''Kakuu haaraa keessatti garuu, yaada keenya fedha hafuura qulqulluu hidhuu qabna'''.'' '''''  Galatiyaa 3:23 23''''' ''Utuu amantiin hin dhufin dura, hamma gaafa inni mul'ifameetti booji'amnee harka seeraa jalatti hidhamnee turre*.'' '''''Seera koo Garaa isaanii keessattis nan caafa yommuu jedhu''''' '''''  Kakuu moofaa keessatti seera waaqayyoo garaa keenya keessatti waaqayyoo miti  nutu garaa keenya keessatti caafata. Seera waaqayyoo=dubbii waaqayyoo=waaqayyoo=yoh 1:1-3''''' '''''Yohaannis 1:1-3''''' ''1Sagalichi jalqaba waan hundumaa dura ture; sagalichi Waaqayyo bira ture; sagalichi ofii isaa Waaqayyo ture*. 2Inni kun jalqabumaa jalqabee Waaqayyo bira ture. 3Wanti hundinuus isumaan ta'e; waan ta'e keessaas isa malee kan ta'e tokko illee hin jiru*.'' '''''Luqqisiwwaan kakuu moofaa keessatti seera waaqayyoo nu garaa keessatti caafachuu mulisu''''' ''''' Mat 16:17''''' ''Kana irratti Yesus deebisee,Yaa Simoon ilma Yoonaa, ati kan ayyaanomtee dha! Kana abbaa koo isa waaqa irra jirutu sitti mul'ise malee, '''yaadni nama foonii''' sitti hin mul'ifne*.'' '''''Mat 17:5''''' ''Utuu inni kana dubbachaa jiruu, kunoo duumessi ifa of keessaa qabu tokko isaanitti uffise. '''Sagaleenis duumessicha keessaa dubbatee,Kun''' ilma koo isa ani jaalladhu, gammachuun koos isatti in raawwatama; isa dhaga'aa!? jedhe*.'' '''''Ba’uu 25:8''-9''' ''Ani isaan gidduu akkan jiraadhuuf isaan godoo qulqullaa'aa anaaf haa ijaaran*! 9Iddoo buufataa sanaaf mi'a isaa hundumaa akka fakkeenya isa ani sitti argisiisutti hojjedhu*'' '''''Luqqisiwwaan kakuu haaraa keessatti seera waaqayyoo waaqayyo garaa keenyatti caafuu mul’isu''''' '''''Ef 3:17'' Kristos ''amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhata koo ti*.''''' '''''1qor 3:16-17''''' ''Isin mana qulqullummaa Waaqayyoo akka taatan, hafuurri Waaqayyoos isin keessa buufate akka jiru hin beektanii ree*? 17Namni mana qulqullummaa Waaqayyoo yoo balleesse, Waaqayyo immoo isa in balleessa; manni qulqullummaa Waaqayyoo dhuguma qulqulluu dha, innis isin.'' ''Fakkii 1.6:-Flowchart Yaadni keenya kakuu moofaa keessatti akkamitti hojjetu mul’isu.'' ''Maddi fakkii kanaa:-“General Psychology and Life Skills (PsyL 1011)” irra fudhatame'' ''Cuunfaa Ermiyaas 31:33'' ''Kakuu haaraa =flow chart kana+Ayyaanaa Waaqayyoo'' '''''Fakkii 1.7:-fakkii 1.6+Ayyaan Waaqayyoo (Hafuura Qulqulluu)''''' '''''Ibsa Erm 31:34 amantoota Adeemsa fayyinaa Sirrii hin beekneef''''' '''''     Hordoftoonni amantaa tokko tokkoo amanuun malee cuuphaan mootummaa waaqayyoo hin galu jedhu.''''' '''''Haa ta’u malee kaayyoon cuuphaa gara erm 31:34 nu deebisa. Erm32:34 Ani yakka isaanii isaaniif naan dhiisa, cubbuu isaanis deebi’ee isaanitti hin lakka’u;''''' '''''Yakkaa isaanii yommuu jedhu maali jechuudhaa?''''' ''Umama 2:8-9 Waaqayyo gooftaan mukkeetii ija namaa hawwatan garaa garaa, iji isaaniis nyaataaf ba'eessa ta'an lafa keessaa in biqilche; mukti ija isaa nyaatanii jireenya namaaf kennu, mukti hamaa fi gaarii ittiin beekanis iddoo dhaabaa sana walakkaa turan.'' ''Uuma 3:22-23 22Ergasii Waaqayyo gooftaan, “Kunoo, namni hamaa fi gaarii beekuu isaatiin nu keessaa akka isa tokkoo ta'eera; ammas harka isaa hiixatee ija muka jireenyaa immoo fudhatee nyaachuun, bara baraanis jiraachuun isaaf hin ta'u!” jedhe. 23Kanaafis Waaqayyo gooftaan nama iddoo dhaabaa Eeden sana keessaa gad baase; namichis lafa isa ofii isaatii biyyoo isaa irraa kutame sana akka qotu in godhe'' = ''Namni hamaa fi gaarii ni beeka jechuun maali jechuudhaa?'' =    ''Wanta beekaan raawwatan waan ta’eef namni hamaa raawwachuuf dandeettii muka hamaa fi gaarii ittin beekan irraa argate. Osoo dura muka ijji isaa jireenya namaaf kennuu irraa nyaate ilma waaqayyoo ta’aa ture. Kanaafuu Cuuphaan karaa yakka erm 31:34 ittiin balleessinuudha.'' ''Luqaas 6:45 “…Namni waan garaan isaa guute afaaniin in dubbata”jedhe*.Amma seerri seera hafuuraa waan ta’eef hafuura qulqulluun hamaa muka hamaa fi gaarii ittiin beekani argate sani balleessuun muka ijji isaa jireenya kennuu irraa nyaachuu qaba.'' = ''Hamaa balleessuu: Cuuphaa'' = ''           '''Ibroota 10:22''' Kanaafis nuyi '''warra yaadni garaa isaanii hamminattii qulleeffame''', dhagni isaaniis '''bishaan qulqulluudhaan dhiqame''' taanee, kottaa garaa dhugaadhaan, amantii guutuudhaanis Waaqayyootti in dhi'aannaa*!'' '''''His 36:25-26''''' ''ani '''bishaan taliila''' isinitti nan facaasa, isinis in qullooftu; ani xuraa'ummaa keessanii fi waaqayyolii tolfamoo keessan hundumaattii isin nan qulleessa*; 26ani garaa haaraa isiniif nan kenna, hafuura haaraas isin keessa nan kaa'a; ani garaa isa akka dhagaa sana isin keessaa nan baasa, garaa isa akka fooniis isiniif nan kenna*.'' '''''Roma6:4 -9 Nuyi''''' ''cuuphamuudhaan du'a isaatti isatti dabalamnee isaa wajjin awwaalamneerra; Kristos humna abbaa isa ulfina-qabeessaan warra du'an keessaa akkuma kaafame, nus immoo jireenya haaraatti in jiraanna*.5Akkuma du'a isaatti isaa wajjin walitti dabalamne, akkasuma du'aa ka'uu isaattis isaa wajjin walitti in dabalamna*. 6Nuyi deebinee garba cubbuu akka hin taanetti, dhagni inni cubbuu hojjetu akka badduu baafamuuf, namummaan keenya inni moofaan isaa wajjin akka fannifame in beekna*. 7Namni yommuu du'u humna cubbuu jalaa in ba'a. 8Kristosii wajjin yoo duune garuu, Kristosii wajjin immoo akka jiraannu in amanna*. 9Kristos warra du'an keessaa erga kaafamee, deebi'ee akka hin duune, duunis si'achi isa irratti gooftummaa akka hin qabne beekna*.'' = Muka ija jireenyaa nyaachuuf: Lammata dhalachuu = ''  '''Guyyaa fiizikaal Mootummaa waaqayyoo galu seerri hafuuraa gara seera barreeffamaa waan jijjiramuuf 1yoh5:6-12 gara Mallattoo maqaa yesuus fi Abbaa jijjirama. Lammata dhalachuun immoo muka ija jireenya kennu irraa nyaachutti akka jijjiramu mul’ata 2:7 ni ibsa.''''' ''Mul2:7 Namni gurra qabu, isa hafuurri qulqulluun waldoota kristiiyaanaatiin jedhu haa dhaga'u! Isa mo'eef muka ija isaa nyaatanii jiraatan isa jannata Waaqayyoo keessa jiruttii nyaachuu nan kennaaf kan jedhuu dha*.'' '''''Mul’ata 22:2''''' ''Bishaanichi karaa mandarichaa walakkaa in yaa'a; lagicha gamaa gamanas '''muka jireenya namaaf''' kennu tokkotu dhaabata; mukti kun waggaatti si'a kudha lama ija waan godhatuuf, ji'a ji'aan iji irraa in argama; baalli mukichaas saba biyya lafaa fayyisuudhaaf in ta'a*'' '''''Hiika amanuu''''' ''  Amantoonni tokko tokko “'''amanuun mootummaaa waaqayyoo gala, malee cuuphamuun mootummaa waaqayyoo hin galu'''” jedhan amanuu akka yaada qalbii jijjirachuu ilaalu. Guyyaa nan amana jedhee yaada qalbii jijjirate mootummaa waaqayyoo gale jedhu.'' '''''Haata’u malee amanuu jechuun 1yohaannis5:6-12 irraatti sirriti ibsame.''''' '''''1yohaannis5:6-12''''' ''Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis Yesus Kristos. Inni bishaan duwwaadhaan miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee. Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba'a, hafuurichi dhugaa dha*. '''7 Dhuga-baatuu sadiitu jira. 8Isaan kunis hafuuricha, bishaanicha, dhiigicha, sadanuus sagalee tokkoon dhugaa ba'u*.''' 9Isa namoonni dhugaa ba'an kan fudhannu erga taanee, inni Waaqayyo dhugaa ba'u immoo in caala. Dhugaan Waaqayyoos isa inni ilma isaatiif dhugaa ba'ee dha*. '''10 Namni ilma Waaqayyootti amanu, dhugaa kana of keessaa qaba; namni Waaqayyoon hin amanne garuu, isa Waaqayyo ilma isaatiif dhugaa ba'e waan amanuu dhiiseef, Waaqayyoon sobduu gochuu isaa ti'''*. 11Waaqayyo jireenya bara baraa nuuf kenne; egaa dhugaan isaa isa kana; jireenyi bara baraa kunis ilma isaa keessatti argama*. 12Namni ilma Waaqayyoo qabaatu jireenyicha qaba; namni ilma Waaqayyoo hin qabaanne, jireenyicha hin qabu*.'' = ''Bariisni Raajoota gara barsiisa hafuura qulqulluu jijjiramuu isaa'' = '''''Erm 31:34''''' ''…; isaan hundumti isaanii xinnadhaa hamma isa guddatti ana waan beekaniif, si’achinama tokko illee nama biyyaa isaatiittin yookinis obboleessa isaatiin,‘ Waaqayyoon bari!’ jedhee,gorsuu hin barbaachisu” jedhe*.'' '''''Luq16:16-17''''' ''Seerrii fi Raajonni hamma bara yohaannis cuuphaatti turan, ergasii immoo Wangeela mootummaa waaqayyootu lallabama, namni hundinuus itti dhiibbatee itti galuudhaaf yaalaa jira. '''Garuu seerichi Kan ittin caafame keessaa gara tokkoon fidala illee hir’achuu irraa, Waaqnii fi lafti ija duraa baduutu salphata''''' ==== Rakkoo Gargarummaa seera waaqayyoo, seera waldaa kiristaanaa fi kennaa waaqayyoo addaan Baafachuu Dhabuu ==== ''   Namoonni tokko tokko seera waaqayyoo fi kennaa waaqayyoo akka tokkotti fudhachuun Mat 5:17-20 fi efeesoon 4:5 faallaa walitti jechu.'' ''Namoonni kuniin barsiisni raajoota Mat 5:17-20 akkuma ibsame gara hafuura qulqulluutti jijjirame yeroo jedhaniin efeesoon 4:5 fudhachuun hin jijjiramne jechuun mormu.'' ''Seerri waaqayyoo qajeelfama ittin bulmaataa waaqayyoo nuuf kennedha. Seerri wanta raawwachuu qabnu ykn raawwachuu hin qabne nutti himuudha. Seerri waaqayyoo gongumaa hin jijjiramu.'' ''Kennaan waaqayyoo akka seera waaqayyoo mitii jijjiramuu danda’a. Efeesoon 4:11 Isumatus namootaa kennaa kenne, kennaan isaas kaan ergamoota, kaan waan waaqayyoo isaanitti mul’ise warra himaan, kennaa warra wangeela lallaban, kaan eegdootaa, kaanis barsiisota akka ta’aniif ture.'' '''''Barsiisni Raajootaa kakuu moofaa keessatti seera waaqayyoo ta’uu isaa luqqisiiwwaan ibsan muraasa''''' '''''    Keessa Deebii 18:18-20''''' ''Ani raajii akka keetii oboloota isaanii keessaa isaaniif naan kaasa; dubbii koo afaan isaa keessa nan kaa’a, inni immo wanta ani isa abboome hundaa isaanitti hima. Egaa eenyullee dubbii koo isa inni maqaa kootiin dubbatu kana dhaga’uu yoo dide, gatii isaa in argata. Raajiin utuu ani dubbachuudhaaf isa hin abboomin tokko maqaa kootiin waan dubbatu kan fakkessu ykn maqaa waaqayyoolii warra sana kaanitti kan dubbatu haa ajjeeffamu!” jedhe.'' ''Museen raajii akka ta’e '''keessa deebii 18:18''' irraa ni hubanna, haata’u malee maqaan raajii hin kennamnef sababni isaa yeroo musee seerri raajii hin kennamne.'' ''Hojii Ergamootaa 3:24 Raajonni saamu’eelii jalqabanii ka’anii fi dubbatan hundinuu, waa’ee bara kanaa labsaniiru. Barsiisa raajotaa kakuu moofaa keessatti diqama fudhannee hojii irra oolchuu qabna sababni isaa seera waaqayyooti.Kakuu haaraa keessatti kennaa waaqayyoo waan ta’eef dirqamaan barsiisa raajootaa fudhachuu hin qabnu.'' '''''Barsiisni raajootaa kakuu haara keessatti kennaa waaqayyoo ta’uu isaa luqqissaan ibsan muraasa''''' ''Maatewoos 5:17-20 Yesuus "seeraa fi barsiisa raajootaa diiguuf dhufe hin se'inaa ani isaan raawwachuuf dhufe malee. Ani dhugumam isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu.'' ''Luq 16: 16-17 Seerrii fi Raajonni hamma bara yohaannis cuuphaatti turan, ergasii immoo Wangeela mootummaa waaqayyootu lallabama, namni hundinuus itti dhiibbatee itti galuudhaaf yaalaa jira.'' ''Efeesoon 4:11 Isumatus namootaa kennaa kenne, kennaan isaas kaan ergamoota, kaan waan waaqyyoo isaanitti mul’ise warra himaan, kennaa warra wangeela lallaban, kaan eegdootaa, kaanis barsiisota akka ta’aniif ture.'' '''''Seera waldaa kiristaanaa''''' ''  Waldaan kiristaanaa seera waaqayyoo irratti hundooftee akkataa kennaa waaqayyoo fayyadaman seera mataa ishee baafati.Seerri waldaa kiristaanaa seera waaqayyoo diiguu hin danda’u.'' ''Efe 4:11 Isumatus namootaa kennaa kenne, kennaan isaas kaan ergamoota, kaan waan waaqyyoo isaanitti mul’ise warra himaan, kennaa warra wangeela lallaban, kaan eegdootaa, kaanis barsiisota akka ta’aniif ture.'' '''''1.2.2)  Erm 31:33-34 yaadatti qabachuun Abdii Bara ce’uumsaa keessattii yesuus kennetti ce’uu''''' ''Rakkoo guddaa jiru sababa Erm31:33-34 irra jiru osoo sirritti hin hubatin hiika yesuus abdii mat 5:17-20 irratti nuuf kenne hubachuu dhabuun dogoggora guddaa keessa seenuu keenya. Anis akka dhuunfaa kootitti luqqisii mat 5:17-20 hubachuu dadhabee waggoota 7ffaa wangeelli yeroo barreeffamu akka rakkoo qabuti fudhachaa ture. Wangeelli rakkoo akka hin qabne gaafa erm 31:33-34 sirritti hubadhe naaf gale.'' '''''Maatewoos 5:17-20 Yesuus "seeraa fi barsiisa raajootaa diiguuf dhufe hin se'inaa ani isaan raawwachuuf dhufe malee. Ani dhugumam isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu.Kanaafuu namni abboommii hundumaa irra xinnaatan keessaa tokko diige, diigamuu isaas namoota baarsiisu, mootummaa waaqaa keessatti isa hundumaa irra xinnaatu inni jedhama; namni abboommota kan eegee barsiisu garuu mootummaa waaqaa keessatti guddaa ni jedhama."''''' '''''1.2.3)     Raawwii kakuu erm 31:33-34 galamee  fi abdii yesuus maatewos 5:17-20 irratti kenneef''''' '''''   HoE 2:33''''' ''Inni gara mirga Waaqayyoo abbaatti ol fudhatamee, hafuura qulqulluu isa abdachiifamee ture abbaa biraa fuudhee erge; kan isin amma argitanii fi dhageessan kun isa*.'' '''''1.2.4)     Seera barreeffamaa jala gara seera hafuura ce’uu keenya fakkeenya gaa’ilaan''''' '''''Romaa 7:1-6 Seeraa Fi Fakkeenya Gaa'elaa''''' ''Roma7:1-6  1Obboloota ko, isin warra seera hubattanitti nan dubbadha; seerri hamma namni jiru duwwaatti nama irratti gooftummaa akka qabu hin beektanii ree? '''2Fakkeenyaaf dubartiin heerumte tokko, hamma abbaan manaa ishee jiraatu duwwaatti seeraan itti hidhamtee jirti; abbaan manaa ishee yoo du'e garuu, seera isa ittiin abbaa manaa ishee sanatti hidhamteettii hiikamuu ishee ti'''*. 3Egaa akka kanatti abbaan manaa ishee utuma jiruu, dhiira kan biraa wajjin yoo jiraatte, ejjituu jedhamti; abbaan manaa ishee yoo du'e garuu, isheen seera sanattii hiikamteetti, dhiira kan biraatti yoo heerumtes ejjituu hin jedhamtu. '''4Akkasuma yaa obboloota ko, isin warri bu'aa dhagna Kristos taatanii duutanii turtan, seera isa itti hidhamtanii turtan jalaa hiikamtaniittu! Kanaaf kan nama biraa, kana jechuunis kan isa warra du'an keessaa kaafamee in taatu; kanaan hundumti keenya Waaqayyoof ija in godhanna'''*. 5Yeroo nuyi akka fooniitti jiraachaa turre, hawwiin foonii inni cubbuudhaan guute seerichaan toosifamee, du'aaf akka nuyi ija godhannuuf, bu'aa dhagna keenyaa keessaa in hojjeta ture*. 6Amma garuu seera isa moofaa dur caafame jalatti utuu hin ta'in, jireenya hafuuraa isa haaraa keessatti akka hojjennuuf, isa nu hidhate jalaa duunee, seerattiis hiikamneerra*.'' '''''1.2.5)       Ibsa akkamitti seerri barreeffamaa hojjechaa turee fi amma immoo seerri huufura qulqulluu hojjechaa jiru''''' ''''' ''''' ''2qor 3:1-10 Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota  tokko  tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*.4Amanannaan nuyi karaa Kristos Waaqayyo biraa qabnu kan akkasii ti. 5Nuyi ofii keenyaa wanti tokko illee nu biraa in ba'a jennee himachuu waan dandeenyu hin qabnu; hammi danda'aa keenyaa Waaqayyo biraa in ba'a*. 6Isumatu seera caafamee kennameen utuu hin ta'in, hafuura qulqulluudhaan kakuu haaraadhaaf hojjechuu nu dandeessise; seerri caafamee kenname du'a in farada, hafuurichi garuu jireenya in kenna*.7Seerichi gabatoota dhagaatti fidalaan qirixamee, yeroo kennametti ulfinaan mul'ate; booddee irraa darbaa yoo adeeme iyyuu calaqqifni fuula Musee yeroo sana jabaa waan tureef, ijji saba Israa'el itti ejjechuu hin dandeenye.'' ''Luqqisii 2qor 3:1 kan barreeffameef namoota lammata dhalaataniif (waldaa kiristaanaaf) malee namoota hundaafii miti. Luqqisii 2qor3:1 hubachuu haala barreeffama macaafa qulqulluu kakuu haara gabaabina ilaalu'' ''Wangeela arfaa: - Oduu misiraachoo namoota hundumaafuu labsa. Hojii Ergamoota:-Hojii Ergamoonni hojjetaan namoota hundaaf ibsa. Dhalachuu waldaa kiristaayaanaa fi Phaawoloosi. Roma-yihuudaa:-Namoota yesuusitti amanii lammata dhalataniif ykn waldaa kiristayaanaatiif barreeffame. Mul’ata:-cuunfaa kitaaba kakuu moofaa fi kakuu haaraa'' '''''  2qor 3:1''''' ''Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? '''kan jechuun kakuu moofaa keessatti osoo hin amaniin dura ofii keenyaa dubbatana''' '''yookiis kakuu moofaa keessaatti taboota isa nu dubbatu nu barbaachisa.Erga amannee garuu caafanni keenya hafuura qulqulluun nu dubbata jechuudha.''''' '''''2Qor10:'''12Nuyi warra ofiif dubbatan sanatti of lakkaa'uudhaaf yookiis isaanitti of qixxeessuudhaaf ija hin jabaannu; isaan ija ofii isaaniitiin wal safaru, walii isaaniittis of in qixxeessu, kunis gowwummaa isaanii ti*. 13Nuyi garuu safara malee of hin jajnu; of jajuun keenya isa Waaqayyo hojiidhaaf safaree nuuf laannaan, nuyis immoo ittiin isin bira geenye keessaa hin ba'u*.   '''2qor 3:1 Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yommuu jedhu waldaa qorxoos rakkoo ofii dubbachuu akka qabani mul’isa.''''' '''''1.2.6)       Fakkeenya seerota barreeffamaa gara seera hafuura qulqulluu jijjiramee''''' '''''1)      Angaafa lubaa Nama ture, gara angaafa lubaa barabaraa jiraatu gooftaa Yesuus jijjirame''''' ''1pheexiroos 2:5 I siniis luboota qulqullummaa ta’uudhaaf; aarsaa hafuuraa isa karaa yesus kiristoos waaqayyoo duraatti fudhatamu dhi’eessuudhaaf, akka dhagootaa jiraatootti ijaarsa mana isa hafuuraa sanii ta’aa*!'' ''Ibrota7:11- Ammas karaa seera lubummaa leewwiidhaaf kennamee san fiixaan baafachuun utuu argame ta’ee inni akkuma lubummaa arooniiti waamamee hafe lubni biraa akkuma lubummaa malkiisediqiiti kaafamuun maaliif barbaachisee ree? ''' '''Lubummaa Leewwii irratti sabni kun seera argate. Lubummaan sun yeroo geedaramu, seericha keessattis geddaramni gidditti in barbaachis.lubni amma dubannu gosa biraa yihudaa keesaa namni takka isa dura keessaa luba hin taanewaa’ee luba ta’uu gosa yihuda muusee kan kan homaa hin dubanee.'' '''''2)      Aarsaa qulqullumaa dhiigaa ulfaatoo goofta yesuus jijjiru''''' '''''  Ibroota 9:22''''' ''Dhugumaayyuu akka seerichaatti wanti hundinuu, dhiiganni qulqulleefama jechuun ni dandama. Dhiigni osoo hi dhagala’inni immoo dhiifamni cubbuu hin jiru'' '''''3)     Godoo Gaadidduu Waaqa Museetti Agrsiifame (Ibro8:5, 9:11) jijjiiiruu''''' ''  Gara godoo harki namaa hin ijaare isa banti waaqa keesa jiraatu jijjiruu. Godoo (iddoo waaqayyoo aarsaa dhiyaatu'' '''''4)      Seera ittiin museen sabni israa’eel ittiin gaggeesse (ba’uu21:1-, 22:1) gara Seera biyyi baafate bultuuti jijjire (mat22:21; Rom13:1-7)''''' '''''Rom13:1-7''''' ''Namni hundinuu warra biyya bulchuudhaaf aboo qabaniif haa abboomamu! Fedha waaqayyoo malee aboo qabaachuu hin danda’amuu; warra aboo qabatanis waaqayyotu achi isaan dhaabe.'' '''''5)      Waaqayyoo mallaattoo namni amanaan kaan irraa adda baasuuf kennuu.''''' '''''Qolosaayis2:11-14''''' ''Isiniis immoo dhagna qabamtaniittu; dhagna qabaan keessaan garuu harkaan hojjetame utuu hin ta’in isa kirsistoos dhagna qabuu isaatiin namummaa foonii guutummaa isaa balleessee dha.cuuphamuudhan kiristoos wajjiin awwalamntanii hojii aangoo waaqayyoo isa warra du’an keessaa isa kaasetti amanuun keessaniin, isinis immoo isaa wajjiin du’aa kaafamtaniittu.isin irra-daddarbaa keessanii fi dhagna qabaa dhabuu foon keessaniif hafuuraan du’oo yoo taatan iyyuu’waaqayyoo akka isin kiristoos wajjiin jiraatoo taatan godheera;irra-daddarbaan keenya hundumaas nuuf dhiiseera. wanta nu irraa caafamee ture,is anutti hin tolin sana waan inni karaa seeraa nu irraa barbaaduu wajjiin duguugee fannootti cinqaarsuu isaattiin iddoo isaatii balleesseera.'' '''''1.2.7)     Cuunfaa Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu isaa''''' ''Caafanni (seerri) keenya kakuu moofaa keessatti inni '''nuuf dubbatu''' yookiin yoo '''seera cabsine nutti faradu''' seera barreeffaman kenname dha. Kakuu moofaa keessatti seerri barreeffama keessatu gabateen kakuu (taabonni) yeroo hojii gurguddaa hojjetu arginee turre (iyyaasuu3:14-17).'' ''Iyyaasuu3:14-17 Yoommuu sabni laga yordaanoos ce’uudhaaf iddoo buufatanitti ka’an luboonni saanduqa kakuu baatanis isaan dura ba’anii in adeemaan.Lagni yordaanoos guutummaa ji’a midhaan sassaabamuu keessa waan guutuuf, ammas guutee manii isaa keessaa ba’ee ture; haata’u iyyuu male, luboonni saanduqa kakuu baatan laga yordaanoos ga’anii, miila isaanii hidhii bishaanichaa keessa akkuma kaa’aniin, bishaanichi yaa’uu dhiisee in dhaabbate.'' '''''Kakuu haara keessatti osoo ta’ee, garuu luboonni saanduqa kakuu muka irra hojjetame baatani osoo hin ta’in, luboota hafuura qulqulluun gaggefamanii duraa bu’uun laga yordaanoos akka dhaabbatu gochuu danda’a, sababni isaa luboonni hafuuraa qulqulluun gaggeefaman sanduqa kakuu laphee isaanii keessatti barreefame qabu.''''' '''''Kakuu moofaa keessatti waaqayyoo kan nu irraa eegu Seera barreeffamaan fedhii foonii keenya to’achuu.''''' '''''Fakkeenyaaf kakuu moofaa keessatii:-Abboommii hin hatin jedhu hojii irra oolchuuf''':-Seera barreeffamaa hin hatin jedhu dubbisanii akka ajajaati fudhachuun hojii irraa oolchuu yaaluu.Abboommii kurnaan dhagaa lama irratti caafame caafata isaa kakuu waaqayyoo Saba isaatii wajjin gale cimsuudha (kes9:11).'' '''''    Caafanni (seerri) keenya kakuu haaraa keessatti inni nuuf dubbatu yookin yoo seera cabsine nutti faradu seera barreeffaman kenname osoo hin taane, seera hafuura qulqulluun laphee keenya keessatti barreefame (yoh 15:7). Yoh15:7Isin anatti qabattanii yoo jiraatan, dubbiin Koo’s isin keessa yoo jiraate, waan feetan in kadhattu isiniifis ni ta’as.'''.Kakuu haaraa keessatti bakka keenyaa kan nuuf jiraatu gooftaa yesuus kiristoos waan ta’eef yesuus wajjiin dhagna tokko ta’u qabna.Kakuu haaraa keessatti waaqayyoo kan nurraa eegu Ayyaana waaqayyoon (hafuuraa qulqulluun) fedhii foonii keenya ajjeesuun '''fedhiii hafuuraa waaqayoo raawwachuu dha.''''' '''''   Kakuu haara keessatti osoo ta’ee, garuu luboonni saanduqa kakuu muka irra hojjetame baatani osoo hin ta’in, luboota hafuura qulqulluun gaggefamanii duraa bu’uun laga yordaanoos akka dhaabbatu gochuu danda’a, sababni  isaa luboonni hafuuraa qulqulluun gaggeefaman sanduqa kakuu laphee isaanii keessatti barreefame qabu'''.'''Fakkeenyaaf kakuu haraa keessatti:-Abboommii hin hatin jedhu hojii irra oolchuuf''', Duraan duras yesuus kiristoos itti amaanuun, Hafuura qulqulluun cuuphamuun; Hafuura qulqulluu ofi keessatti guddisuun fedha foon keenya hannaaf nu kakaasu ofi keessaa ajjeesuun nama qajeelaa ta’uu qabna. '''Abboommii hin ejjii jedhu hojii irraa oolchuuf''': Duraan duras yesuus kiristoos itti amaanuun, Hafuura qulqulluun cuuphamuun; Hafuura qulqulluu ofi keessatti guddisuun fedha foon keenya Ejjaaf nu kakaasu ofi keessaa ajjeesuun nama qajeelaa ta’uu qabna. Abboommii kurnaan garaa nanamaati irratti caafame caafata isaa kakuu haaraa keessati.'' '''''Kakuu haaraa keessatti inni nuuf dubbatu yookin yoo seera cabsine nutti faradu seera barreeffaman kenname osoo hin taane, seera hafuura qulqulluun laphee keenya keessatti barreefame erga ta’ee wangeelli maaliif barbaachise?''''' ''  Waaqayyoo Kakuu haaraa keessatti macaafa qulqulluu dubbisuun akka seeratti fudhachuun hojii irra olchuu osoo hin ta’in dubbisuun hafuura qulqulluu of keessatti guddisuun akka hafuura qulqulluun gaggefamnu nu irra barbaada.'' '''''Yoh16:13-14 hafuurri dhugaan sun yommuu dhufu, gara dhugaa hundumaa keessatti isin in geessa; inni waan dhaga’u dubbata malee of keessaa fuudhee hin dubbatu; waan dhufuuf jirus isinitti ni mul’isa. Dubbii Koo keessaa fuudhee waan isinitti mul’isuuf, inni anaaf ulfina in kenna'''. Barbaachisummaan wangeelaa guddina hafuuraa qulqulluuf waan ta’eef yeroo dubbisnu hafuura qulqulluun ta’uun dubbisuu qabna.'' ''  '''1phex2:2''' Akka mucooliin reefuu dhalataan aannan barbaadanitti, isinis '''fayyinaaf ittiin guddachuuf''' yeroo '''hundumaa dubbii hafuuraa''' isa haxxummaan keessa hin jirree akka aannanii sanaa dharra’aa*! Isin gaarummaa gooftaa yeroo miyeeffataniitu yoo ta’e kana in gootu'''.Ermiyaa15:16''' Yaa waaqayyoo gooftaa maccaa,ani kan kee ti’o ,dubbii kee yommuun argadhe,akka nama buddeen nyaatuutti isa naan nyaadhe innis garaa koo gammachisuu fi qannoodhaan  in guute*.'''Filip1:9-10 Jaalalli keessaan''' ogummaa qabachuutti, dubbii gargara baasee hubachuutti baay’isee itti caalaa akka adeemu naan kadhadha*; isa ta’uu fi hin taane garagar baaftanii akka qoratan, guyyaa dhufuu kiristoosittis makaa malee gufuu malee akka taatan kadhachuu kooti*.'' '''''Wangeelli maaliif akka barbaachisu hubachuuf software kompitara bifa setup DVD irra jiru fudhannee haa ilaalu''''' ''  Software kompitara bifa setup DVD jiru seeran kompitara irratti hojjechuuf jalqaba seeraa kompitara irratti fedhamuu qaba; akkasumaas wangeellii nuuf dubbachuuf ykn nutti faraduuf jalqaba hafuura qulqulluun laphee keenyaatti caafamuu qaba.'' '''''Seerri Haaraa ykn seerri hafuura qulqulluu nu keessatti akka hafuura qulqulluun barreefamuuf nurraa maaltu barbaachisa?''''' '''''Ermiyaas 31:33-34''''' ''Kakuun inni ani bara sana israa’eeliif galuuf jiru kanatti fufee jira; '''ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a, garaa isaanii keessattis nan caafa; ani waaqayyoo isaanii naan ta’a,''' isaanis saba koo in ta’u*; ani  yakka isaanii  isaaniif naan dhiisa, cubbuu isaanis deebi’ee isaanitti hin lakka’u; isaan hundumti isaanii xinnadhaa hamma isa guddatti ana waan beekaniif,si’achinama tokko illee nama biyyaa isaatiittin yookinis obboleessa isaatiin,‘Waaqayyoon bari!’ jedhee, gorsuu hin barbaachisu”jedhe*.'' ''Hojjetaa kakuu moofaa irraa gara hojjetaa kakuu har’aatti jijjiramuuf wantoonni l'''ama''' baay’ee nu irraa barbaachisa. '''Isaaniis Yaada keenyaa jijjiirachuun fi Yaada garaa Jijjirachuun'''. Waaqayyoo akka of dandeenyee biyyaa lafaa bulchinuuf nu uume.Waaqayyoo irratti nu afeeru malee jiddu galummaa hin seenu.'' ''Kanaafuu nutu Yaada keenya waaqayyoolee tolfamaa irraa kaasuun, yaada keenya mootummaa waaqyyootti malee waaqayyootu yaada keenya mootummaa isaatti nuuf hidhaa miti.'' '''''Yaada keenyaa jijjiirachuun (Amanuuf Yaada jijjirachuu)''''' ''Ermiyaas 31:33-34 Kakuun inni ani bara sana israa’eeliif galuuf jiru kanatti fufee jira; ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a …*'''. ''''' '''''Mat 6:33''''' ''duraan dursitanii yaada keessaan mootummaa waaqayyoo fi qajeelummaa isa barbaadutti hidhaa! Kana malees kan barbaachisu hundinuu immo isiniif in kennamu.'''Mat21:43''' “Egaa mootummaan waaqayyoo isini irraa fudhatamee, Saba ija isaa godhatuuf akka kennamu isinittaan hima*…”'' '''''Yaada garaa Jijjirachuun (Mootummaa Waaqayyootti ija godhachuuf)''''' ''  Ermiyaas 31:33-34 Kakuun inni ani bara sana israa’eeliif galuuf jiru kanatti fufee jira; ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a, garaa isaanii keessattis nan caafa; ani waaqayyoo isaanii naan ta’a, isaanis saba koo in ta’u*.  Yaada garaa jijjirachuuf cuuphaaa fi kennaa irbaata qulqulluu baay’ee barbaachisa.'' '''''Mat21:43''''' ''“Egaa mootummaan waaqayyoo isini irraa fudhatamee, Saba ija isaa godhatuuf akka kennamu isinittaan hima*…”'' '''''Yaada qalbii fi yaada garaa jijjirachuu hubachuuf mee fakkeenya tokko fudhannee yaa ilaalu''''' ''  Yaada qalbii fi yaada garaa jijjirachuu hubachuuf fakkeenya maasaan asiidiin itti yaa’aa jiru tokko yeroo nuuf kenname maasii kana misoomsuuf maali gochuu qabnaa? Mee itti yaadaa?'' '''''Tarkaafilee maasaa kana misoomsuuf fudhannu lama''''' '''''1^ffaa Asiidiin''''' ''kun akka maasichatti hin yaane irraa jallisuu ykn asiidicha irraa ittisuu (Yaada Qalbii jijjirachuu ykn biyyaa lafaa irraa yaada keenya kaasuun mootummaa waaqayyootti hidhuu)^. '''2^ffaa Wanta Asiidii''' balleessuun maasicha qulqulleessuun misoomsuu (Cuuphaa fi kennaa qulqulluu wali fakkaata) qabna'' '''''Gargarummaaa Hafuura Qulqulluun gaggeeffamanii Hojjechuu fi yaada namaa hojjechuu hubachuuf fakkeenya fudhannee haa ilaalu''''' '''''  Fkn1 ijaarsaa hidha guddicha laga Abbayyaa yaada namaa hojjetamee fi Galaana diimaa Muuseen sagalee waaqayyoo (Hafuura Qulqulluun) addaan kutame fudhannee haa ilaalu''''' ''''' ''''' ''Hidha guddicha laga Abbayaa hidhuuf dursa ogeessi waa’ee ijaarsaa baratee laphee ogeessaatti kuufame qaba.Wanta laphee ogeessaa kuufame gara yaada isaa fiduun fakkii hidha guddichaa kaasuun ijaarsa laga Abbayyaa ijaara. Wanta hubatamuu qabu ogeessi kun wanta yaada namaa safaruu danda’u qofa ijaara.  Yaada namaa hamma simbintoo, Ashawaa, dhagaa fi keemikaala hidhichaa safaruu danda’u.  Seera waaqayyoon (Hafuura Qulqulluun) Galaana diimaa Muuseen Addaan Kute:-Safara beekumsa yaada namaan oli.'' '''''Seera ba’uu 14:21-28''''' ''Muuseenis harka isaa galaanicha irratti diriirse; waaqayyoo immoo halkaan san guutuu qilleensa ba’a biiftuu isa jabaadhaan galaanicha gara booddeetti deebise.'' '''''Efeesoon 3:19''''' ''Jaalala kiristoos isa safara beekumsaa namaa bira darbus beektanii, guutummaa waaqayyoo bira hamma geessanti akka guutamtaniif naan kadha. Taabonni ykn Uleen Muusee kakuu haaraa keessatti gara hafuura qulqulluutti jijjirame malee hin hafne (Mat 5:17-20)'' '''''2qor 3:1-18''''' ''1Ammas keessaa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiniis isin biraa argachuu nu barbaachis moo ree? 2 caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenya caafame, isinuma. 3 isini caaffata kristoos warra nuyi hojjennuuf ta’uun keessan beekkamaadha; caafatichis qalamiidhaan utuu hin ta’in hafuura waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaatiis utuu hin ta’in garaa namaatti caafame. Kan jechuun: - Caafanni (seerri) keenya kakuu moofaa keessatti inni nuuf dubbatu yookiin yoo seera cabsine nutti faradu seera barreeffaman kenname dha.Kakuu moofaa keessatti seerri barreeffama keessatu gabateen kakuu (taabonni) yeroo hojii gurguddaa hojjetu arginee turre (iyyaasuu3:14-17).'' '''''Iyyaa3:14-17''''' ''Yoommuu sabni laga yordaanoos ce’uudhaaf iddoo buufatanitti ka’an luboonni saanduqa kakuu baatanis isaan dura ba’anii in adeemaan. Lagni yordaanoos guutummaa ji’a midhaan sassaabamuu keessa waan guutuuf, ammas guutee manii isaa keessaa ba’ee ture; haata’u iyyuu male, luboonni saanduqa kakuu baatan laga yordaanoos ga’anii, miila isaanii hidhii bishaanichaa keessa akkuma kaa’aniin, bishaanichi yaa’uu dhiisee in dhaabbate.'' ''Fakkii 1.9 fakkii kakuu moofaan akkuma jirutti gara kakuu haaraa jijjirame agarsiisa'' ''1.3)           '''Sadan-tokkummaa waaqayyoo fi adeemsota waaqayyoo Eedanitti nu deebisuuf deeme beekuu dhabuu''''' ''Barreeffama kiyyaa duraa 1.1 keessatti rakkoo isa tokkoffaa rakkoo paradigm  fi 1.2 keessatti immoo rakkoo '''Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu hubachu dhabuu isaa ilaallee ture'''.'' '''''  Barsiisa kana keessatti immo rakkoo isa sadaffaa fi rakkoo isa guddaa ta’e, sadan-tokkummaa waaqayyoo fi adeemsota waaqayyoo deeme Eedanitti nu deebisuuf deeme ilaalla.''''' ''Sadan tokkumaa waaqayyoo luqqisii mul’isan muraas: '''Um1:26''' Kana booddee Waaqayyo, “'''Kottaa! Akka bifa keenyaatti, akka fakkaattii keenyaattis nama in umnaa!''' Isaan qurxummii galaanaa irratti, simbiraa fi allaattii qilleensa keessa balali'an irratti, horii qe'ee irratti, bineensa lafaa hundumaa irratti, munyuuqaa lafa irra munyuuqu hundumaa irrattis mootummaa haa qabaatan!” jedhe*.  '''Kottaa yommuu jedhu wanta lama oli ta’uu mul’isa.''''' '''''Mat 3:16-17''''' '' 16'''Yesus''' cuuphamee bishaanicha keessaa akkuma ba'een, kunoo, bantiiwwan waaqaa hundinuu [isaaf] banaman; achumaanis '''hafuurri Waaqayyoo akka gugeetti''' gad dhufee isa irra bu'uu isaa in arge. 17 '''Kunoo sagaleen immoo,''' Inni kun ilma koo isa jaallatamaa dha, gammachuun koos isatti in raawwatam jedhee waaqa irraa in dubbate*. .'' ''1)      Abbaa waaqa irraa dubbata'' ''2)      Yesuus bishaan keessa ba’u'' ''3)      Hafuurri qulqulluun akka guugeetti irra bu’u'' '''''Adeemsota waaqayyoo deeme Eedanitti nu deebisuuf''''' '''''Uumama 3:22''''' ''Ergasii Waaqayyo gooftaan, “Kunoo, namni hamaa fi gaarii beekuu isaatiin nu keessaa akka isa tokkoo ta'eera; ammas harka isaa hiixatee ija muka jireenyaa immoo fudhatee nyaachuun, bara baraanis jiraachuun isaaf hin ta'u!” jedhe. 23Kanaafis Waaqayyo gooftaan nama iddoo dhaabaa Eeden sana keessaa gad baase; namichis lafa isa ofii isaatii biyyoo isaa irraa kutame sana akka qotu in godhe.'' '''''Adeemsota waaqayyoo deeme eedanitti nu deebisuuf''''' ''1.      Foon dhufatee gara biyya lafaa dhufe(Bara ce’uumsaa)'' ''2.      Gara mirga abbaa oli ba’uun hafuura qulqulluu nuuf erge(Bara waldaa kiristayaanaa)'' ''3.      Bantii waaqaa duraa fi bantii lafaa duraa balleessuun bantii waaqaa haaraa fi bantii lafaa haaraa uuma.'' ''Barreeffama kan keessatti rakkolee '''bara ce’uumsaa''' fi '''bara waldaa kiristaayaanaa u'''umaman tokko tokkoon ilaala'' === ''1.3.1) Hodoftoonnii Amantaa Joovaa Guutummaan Waaqummaa Namummaa Yesuus Keessa Ta’uu Bara Ce’uumsaa Hubachuu Dhabuu Isaanii'' === '''''      Yohaannis 14:28-31‘Amma naan adeema deebi’ees isiin biraa nan dhufa’. Abbaa na caala’o jedhu irratti hunda’uun Warri amantoota joovaa yesuus waaqa xiqaa jedhu.''''' ''Kan jechuu Abbaa goofta yesuus caala jechuu osoo hin ta’in goofta ofii isaa gadi ofi deebise '''nama dhugaa''' ta’e yeroo biyyaa lafaa dhufee barsiisa ture '''qofa malee ammaa lachuu waluma qixa'''('''Ib2:7-10''','' '''''Fil2: 3-11''''' '') “Yeroo Gababaadhaaf ergamoota gadi goote, gonfoo guddinaa fi '''ulfinaa mataa isaa''' irraa Kaasse, wanta hundumaa miila isaa jala galchite.” ni jedha.'''Ibro2:9'''Haa ta’uu malee isa '''yeroo gabaabaddhaaf''' '''ergamoota gadi ta’ee''', dhiphatee du’uu isaatiin '''ammma gonfoo guddinaa fi ulfinaa mataa isaaa irra kaa’ate.''''' '''''Akkamitti yeroo gabaabadhaaf ergamootaa gadi ta’e yesuus''''' '''''Foon namni cubbamaan dhufatu dhufatee gara biyya lafaa dhufe. Yoo gara waaqa ol-ba’e foon nama cubbamaa ni jijjirama''''' '''''1Qor 15:50-58'''Obboloota Koo, namni foonii fi dhiigaan mootummaa waaqayyootti galuu ykn wanti badu wanta hin badne keessaa hirmaachuu, akka hin dandeenye isinittan hima. Hundi keenya ni geeddaramna hin duunu; dhoksaan ani isinitti himuuf jedhees isa kana. Malakannii inni dhumaa yommuu afuufamu battala liphsuu ijaatti in geeddaramna; malakanni afuufama, '''warri du’an bifa hin badneen in kaafamu'''. Yeroo yesuus nama dhugaa ta’ee foon namni dadhabaa dhufatu dhufatee biyyaa lafaa irraa jiraate harkisa cubbuu Addaam qaba. '''1Qor 15:50''' Obboloota Koo, namni foonii fi dhiigaan mootummaa waaqayyootti galuu ykn wanti badu wanta hin badne keessaa hirmaachuu, akka hin dandeenye isinittan hima. Hundi keenya ni geeddaramna hin duunu; dhoksaan ani isinitti himuuf jedhees isa kana.'' '''''Macaafa qulqulluu keessatti luqqisi yesuus fi abbaan tokko ta’uu mul’isu:-''''' '''''  Yoh 17:11'''Yaa abbaa qulqulluu, akkuma nu tokko taane, warri ati ati naaf kennites tokko akka ta’aniif maqaa keetin eegi.'''Ibr1:8''' waa’ee ilma isaa garuu,”Teessoon kee yaa waaqayyoo, baraa hamma baraati, ulee mootuummaa kees ulee qajeelummati.” Kana Kan jedhe nama osoo hin taane waaqayyoo isa warriri joovaa waaqayyoo nu ni waaqeesina jedhaniidha.kanaafuu jechaa irraa kutuun osoo guutuun gututti hin dubbisin dogoggoora guddaa keessa nama galcha.'' '''''HoE 2:36'''Egaa Waaqayyoo, yesuus isa isiin muka irratti fanniftaan kana gooftaadhaa fi masiihi akka godhe Isiira’loonni hunduu osoo hin mamiin haa beekan'''.''''' '''''Yoh.1:1-4''''' ''sagalichi jalqaba waan hundumaa dura ture.Sagalichi waaqayyoo biraa ture, sagalichi ofii isaa waaqayyoo ture.inni kun jalqabumaa jalqabee waaqayyoo bira tue. Wanti hundinuus isumaan ta’e, waan ta’e keessaas isa malee kan ta’e tokko illee hin jiru.Jireenyi isa keessa tue; jireenyichis ifa namoota ture.'' === 1.3.2) Rakkoo Sadan Tokkummaa (Trinity) Bara ce’uumsaa keessatti yesuus barsiise hubachuu Dhabuu isaanii ===      ''Hordoftoonnii amantaa Islaamaa yesuus aboo akka hin qabne ofii isaan ibse jechuu, Yohaannis 5:19 yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa, ilmi ofumaa isaatin homaa gochuu hin danda’u” jedhu.'' ''Yohaannis 5:19 yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa, ilmi ofumaa isaatin homaa gochuuhin danda’u---“qofa jechu irraa kutanii yesuus ofii isaa aboo hin qabu jechuu social media irratti walii gadi ofu.'' ''Garuu yeroo guutummaa isaa yoh 5:19-25yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa,'''ilmi ofumaa isaatin homaa gochuu''' hin danda’u,isa abbaan isaa hojjetu ilaalee ni hojjeta;'''isuma abbaan hojjetu ilmis immoo akkuma kanatti hojjeta'''.kana jechuu abbaanis ilmiis wajjiin hojjetuu malee qophaa qophaa isaanitti homaa akka hin hojjennee ibsa.'' '''''Yohaannis 5:19''''' ''yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa,ilmi ofumaa isaatin homaa gochuuhin danda’u'' ''“'''Ibroot5:22'''Abbaan ofii isaatii homaattuu hin faradu, firdii hunduumaa harka ilma isaati kenneera malee'''.''''' '''''Yohaannis5:'''23 hundinuu abbaadhaaf ulfina akkuma kennanitti, ilmaafis ulfina haa Kennan, ilmaaf ulfina kan hin kennine abbaa isa ilma ergeefis ulfina hin kennu.'' '''''yoh1'''6:13-1'''4''' hafuurri dhugaan sun yommuu dhufu, gara dhugaa hundumaa keessatti isin in geessa; inni waan dhaga’u dubbata malee Of keessaa fuudhee hin dubbatu; waan dhufuufjirus isinitti ni mulisa. 14'''dubbii koo keessaa fuudhee''' waan isinitti mul’isuuf, innianaaf ulfina in kenna.'' '''''Yohaannis 5:19, Ibroot5:22 fi Yohaannis5:23''''' ''kan hubanu maqaa abbaa kan ilma fi hafuura qulqulluu akka amanuu qabnu,tokko qofa yoo amane akka ooluu ykn fayyuu hin dandeenye sirritti ibsuu, sababni isaa '''Ibroot 5:'''22Abbaan ofii isaatii homaattuu hin faradu, firdii hunduumaa harka ilma isaati kenneera malee'''.'''Akkasumaas Yohaannis 5:19 yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa,ilmi ofumaa isaatin homaa gochuuhin danda’u---“ '''Yohaannis5:23''' hundinuu abbaadhaaf ulfina akkuma kennanitti,ilmaafis ulfina haa kennan,ilmaaf ulfina kan hin kennine abbaa isa ilma ergeefis ulfina hin kennu.'' '''''Uumama 1: 26''':-Kana booddee Waaqayyo, "'''Kottaa!''' Akka bifa keenyaatti, akka fakkaattii keenyaattis nama in umnaa! Isaan qurxummii galaanaa irratti, sinbiraa fi allaattii qilleensa keessa balali'an irratti, horii qe'ee irratti, bineensa lafaa hundumaa irratti, munyuuqaa lafa irra munyuuqu bundumaa irrattis mootummaa haa qabaatan!'' === 1.3.3 Bara waldaa keessa Wanta hundumaa miila yesuu jala gale jechuun yesuus qofa ulfina kennaa jechuu akka hin taane beekuu dhabuu Amanta Ergamoota === ''  Rakkoo hordoftoota amantaa joovaa fi amantaa Waldaa Ergamootaa wali fakkata.'' ''Akkuma amantoonni joovaa nuuf jedhee fooni namni dadhaba dhufatu dhufatee dhufuu wallalan amantoonni waldaa Ergamoota seera wanti hunduu miila jala galfamuu wallalan.'' ''Bara Hojii Ergamootaa Ergamoonni maqaa yesuus cuuphaa turan (HoE 19 :4-5) sababni isaa wanti hunduu miila yesuus jala galeef.'' ''Ibr2:7-10 fi Fil2: 3-11 “Yeroo Gababaadhaaf ergamoota gadi goote, gonfoo guddinaa fi ulfinaa mataa isaa irraa Kaasse, wanta hundumaa miila isaa jala galchite.” ni jedha. Ibro 2:9 Haa ta’uu malee isa yeroo gabaabaddhaaf ergamoota gadi ta’ee, dhiphatee du’uu isaatiin ammma gonfoo guddinaa fi ulfinaa mataa isaaa irra kaa’ate.'' ''Maqaa yesuus seexana yoo abaarre seexanni nu dhiisee ni baqata. Akkasumaas maqaa abbaa, ilmaa hafuura qulqulluun yoo abaarre seexanni akkasumaas ni baqata. Maqaan yesuus qophaa isaa ni hojjeta jechuun sadan tokkummaa hafe jechuu miti.'' ''Yohaannis5:23 hundinuu abbaadhaaf ulfina akkuma kennanitti, ilmaafis ulfina haa Kennan, ilmaaf ulfina kan hin kennine abbaa isa ilma ergeefis ulfina hin kennu.'' '''''1qor15:24 Kristos immoo gooftummaa hundumaa, aboo hundumaa, humna hundumaas golgoleessee, mootummicha deebisee Waaqayyo abbaatti erga kennee booddee dhumni in ta'a.''''' === 1.3.4)       Maalummaa Hangafa Lubaa Hubachuu dhabuu ===   ''Hangafa lubaa ta’uuf seeran deeggaruu qaba. Iddoo hangafa lubaa jiraatu hunduma irra qulqulluu ta’uu qaba. Hordooftoota Amantaa tokko tokkoo, “Maariyaam nuuf kadhata yesuus waaqa waan ta’eef nuuf hin kadhatu”.Haa ta’u malee seerri hangafa lubummaa yesuusif kenna.'' '''''Rom 8:33-34''''' ''Warra waaqayyoo fo'aate eenyutu hadheessa ree? Erga waaqayyoo waan balleessaa hin qabneetti isaan lakkaa'ee kan hadheessu hin jiru.Eenyutu itti farada ree? Erga kiristoos yesus du'ee kaafame immo '''mirga waaqayyootti argamee waaqayyoo nuuf kadhatee,''' kan itti faradu hin jiru.'' '''''Ibr 7:25''''' ''Kana irra kan ka'ees,inni '''yeroo hundumaa isaaniif kadhachuudhaaf''' waan jiraatuf warri karaa isaan gara waaqayyoo dhi'atan  hamma dhumaati isaan fayyisuu danda'a. '''Ibr9:22''' Dhugumaayyuu akka seerichaatti wanti hundinuu, dhiiganni qulqulleefama jechuun ni dandama.Dhiigni osoo hin dhagala’inni immoo dhiifamni cubbuu hin jiru.Kaakuu moofaa keessattis luboonnii dhiiga dhangalaasuun nuuf kaadhatu kaakuu haaraawaa keessatti garuu angafa luboota kan ta’e hundinuu kennaa fi aarsaa dhi’eessuudhaaf hojii irra in dhabbama; kanaaf inni kunis immo ni barbaachisa.'' = 1.4)      Rakkoo Mul’ata Yohaannis Hubachuu Dhabuu = ''  Barreeffama kiyyaa duraa 1.1 keessatti rakkoo isa tokkoffaa rakkoo paradigm , 1.2 keessatti immoo rakkoo '''Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu hubachu dhabuu isaa fi 1.3 keesatti immoo rakkoo sadan- tokkumaa waaqayyoo fi adeeemsa waaqayyo edanitti nu deebisuuf deeme hubachuu dhabuu ilaallee ture'''. Amma immoo rakkoo mul’ata hubachuu dhabuu ilaala.'' '''''Sababa biyyi lafaa duraa cubbuu hojjeteef waaqayyo bantii lafaa fi bantii waaqaa duraa balleesse banti lafaa fi waaqaa haaraa uumama.''''' '''''Sababa jijjiiraan seeraa, jijjiraan iddoo kan waaqayyoo fi seexanaa jiruuf mul’ata yohaannis hubachuun baay’ee nama rakkisa.''''' '''''Mul’ata yohaannis hubachuuf jalqaba maalummaa seera barreefamaa fi wangeela mootummaa waaqayyoo sirritti hubachuu baay’ee barbaachisaadha.''''' '''''Qabiyyee mul’ata yohaannis 1-11 kun baafata kitaabaa keessatti waan ibsamneef  dhiifama isiin gaafadha.''''' '''''Qabiyyee Mul’ata yohaannis Gabaabina yommuu Ibsamu:-''''' '''''1)      Mul’ata Boqonnaa1:Seensa Mul’atichaa''''' '''''2)      Mul’ata boqonnaa 2-7:-Wantoota waldaa Kiristiyaanaa keessa dabartu hanga ol-butamuu isheetti''''' '''''3)      Mul’ata boqonnaa 7:9-11:-Ol-butamuu waldaa kiristiyaanaa''''' '''''4)      Boqonnaa 8:1-11:4:-Caaseeffama haaraa, Kennama seera raajii, jijjira mana ququllummaa ,angafa lubaa waaqa irra gara bantii lafaa fi dhuga ba’iinsa raajoota lamaa.''''' '''''5)      Mul 11:15-14:- Seerri Bantii lafaa ittin bulu gara Yesuus jijjiramuu fi Qormaata Guddichaa fi Ol-butamuu amanaa seera barreeffamaan bulan ''''' '''''6)      Ergamoonni Waaqayyoo sadi wanta ta’u himuu isaanii: mul’ata Boqonnaa 14 nuuf ibsa.''''' '''''7)      Mul’ata Boqonnaa 15-16:-dha’icha waaqayyoo gara dhumaa''''' '''''8)      Mul’ata boqonnaa 17-19:- kufaatii Baabiloon guddittii fi farfannaa mo’ichaa ergamootan labsamuu.''''' '''''9)      Mul’ata 20-22:-Bar-kume,Bantii waaqaa haaraa fi bantii lafaa haaraa''''' '''''10)  Hiika Jechoota mul’ata Yohannis Mormii Qaban Muraasa''''' '''''11)  Hiika haalluu macaafa qulqulluu keessaa muraasa ibsama''''' '''''Qabiyyee Mul’ata Yohaannis 1-11 armaan olii kun bal’inaan Yommuu Ibsamu''''' '''''1)     Mul’ata Boqonnaa 1:-Seensa Mul’ata yohaannis''''' ''''' Mul 1:3 Macaafni mul’ataa macaafa raajii ta’uu ibsa. Seerri raajii yohaannisiif mul 10:8-11 irratti kennameef.''''' '''''Mul’ata 1:4 Hafuurota torban ibsa.  Isaanis: -Isayyaas 11:1-2 Hidda Iseyi keessaa latiin in ba’a, dameenis hundee keessaa ba’e ija in godhata. Hafuurri waaqayyoo isa irra buufata, innis hafuura ogummaa fi hafuura hubannaati, hafuura gorsaa fi hafuura humnaa, hafuura beekumsaa fi hafuura soda waaqayyooti. Ibsaawwaan torba tokko tokkoon isaanii dameewwaan torba qabanitu jira.''''' '''''Mul 1:12-13''''' ''12Ani sagalee dhaga'een isa anatti dubbatu ilaaluudhaaf gara gale; yommuun gara gales baattuu ibsaa warqee irraa hojjetame '''torba''' nan arge*.Baattuuwwan ibsaa sana gidduu immoo ilma namaa kan fakkaatu tokko uffata gad dheeraa miilla bira ga'u uffatee, wanta akka hidhata warqeetiinis qoma isaa hidhatee ture*.'' ''Fakkii 1.11 fakkii yesuus waldaa torbaan gidduu deddeebi’u mul’isu'' ''Yohannis 1:1-14 Kiristos ,Sagalichi, Foon Uffachuu Isaa ibsa. '''Isayyaas 11:1-2''' Hidda Iseyi keessaa latiin in ba’a, dameenis hundee keessaa ba’e ija in godhata. Hafuurri waaqayyoo isa irra buufata, innis hafuura ogummaa fi hafuura hubannaati, hafuura gorsaa fi hafuura humnaa, hafuura beekumsaa fi hafuura soda waaqayyooti. Ibsaawwaan torba tokko tokkoon isaanii dameewwaan torba qabanitu jira.'' '''''Isa 11:1-2 fi yoh 1:1-14''''' ''irraa wanti hubannu macaafni qulqulluu '''kakuu moofaa iddoo torba(7) qoqqodamuu''' isaa.  Isaanii bifa baattuuwwaan ibsaa torbaan yoo ibsaman.'' ''Fakkii 1.11: fakkii Sagalee Waaqayyoo hafuura qulqulluun Hojjechaa jiru agarsiisu'' '''''Fakkii 1.11.1 The data-information-knowledge-wisdom (DIKW) hierarchy as a pyramid to manage knowledge''''' '''''Source:<nowiki>https://www.researchgate.net/figure/The-data-information-knowledge-wisdom-DIKW-hierarchy-as-a-pyramid-to-manage-knowledge_fig6_33240082</nowiki>''''' '''''Hafuura waaqayyoo torbaan''''' '''''(1) Hafuura beekumsaa fi (2)hafuura soda waaqayyooti:-''''' '''''Macaafni kakuu moofa uumamaa hanga macaafa Iyyoob jiru  waa’ee waaqayyoo beekuu  fi sodaachuu nuuf ibsa.''''' '''''(3)Hafuura gorsaa (gaggeessummaa)fi (4)hafuura humnaa''''' '''''Kakuu Moofaa keessatti hafuurri gorsaa fi hafuurrii humnaa seera waaqayyoo ta’ee raajota waaqayyoo kenname. Kakuu haaraa keessatti bifa kannaan namaa kenname. Raajii Eeliyaas waggaa sadiif roobni akka hin roobni humni kenname.''''' '''''(5)Hafuura ogummaa fi (6) hafuura hubannaati''''' '''''Kakuu moofaa keessatti seera ta’ee namoota biyyaa Isra’eel bulchaniif kenname. Ogummaa fi hubannaan gargarri ba’uu hin danda’an. Ogummaaan hubannaa malee bu’aa tokkollee hin qabu. Namni business jalqabu jalqabaa fedha mamilaa osoo hin hubatin business hin jalqabu. Namni software adda addaa hojjetu jalqaba fedha mamila isaa hubachuu qaba. Barreessaan kitaabaa tokko ogummaa namoota biroo caala qaba jechuuf beekumsa qabu fayyadamee kitaaba haala salphaan wanta baay’ee hubachuuf nama rakkisu haala saphaan ibseedha. Akkasumaas Engineer gamoo ijaaruu akkuma kana Engineera gamoo ijaaru kaan irraa ogummaa qaba jechuuf haaluma salphaan gamoo namatti tolu yoo ijaare.''''' '''''7) Hafuurri waaqayyoo''''' '''''2Qor 3:17 Egaa''''' ''inni Goofticha jedhame kun, hafuura qulqulluu dha; iddoo hafuurri gooftichaa jiru immoo, birmadummaatu jira*.  Birmaduu jira jechuun garba kamiyyuu jalaa bilisaa bane jechuudha.'' '''''Kennaa ja’aan jechuun hafuura beekumsaa fi soda waaqayyoo, hafuura gorsaa fi humnaa, hafuura ogummaa fi hubannaa qabaateef osoo hafuura gooftaan gara ilma waaqayyootti osoo hin guddanne namni mootummaa waaqayyoo galuu hin danda’u''''' '''''2)      Wantoonni waldaan Kiristiyaanaa keessa dabartu hanga ol-butamuu isheetti: Mul’atni boqonnaa 2-7 nuuf Ibsa''''' '''''2.1)        Mul’atni boqonnaa 2-3:-Bara waldaa kiristiyaanaa biyyaa lafaa keessa jiraatu watoota torban (7) keessa darbitu nuuf ibsa. Wantoota torbaan waldaan kiristiyaanaa biyyaa lafaa keessa yeroo jiraatu keessa dabartu:-''''' '''''1)      Waldaa akka biyya lafaatti ilaalamtu (waldaa akka efeesoon).''''' '''''   Waldaa jaala waaqayyoo tokkollee hin raawwatin. Waldaa hojii tokko ilee osoo hin hojjetin barri ishee dhume.''''' '''''Mat 7:21 Yesuus, “Jaalala abbaa koo isa waaqa irraa nama hojjetu Mootummaa waaqatti gala malee, namni, ‘Yaa gooftaa, Yaa gooftaa’ naan jechuun duwwaadhaan itti gala miti.''''' '''''Mul’ata 2:1-7:-“Gara ergamaa waldaa efesoonitti ‘Ergaan kun kan isa harka isa mirgaatiin urjoota torba qabee, baatii ibsaa torbaan gidduu deddeebi’u ti’ jedhii caaafi! Ergichis , “hojii kee,wanta ati itti dadhabdu,obsaan danda’uu kees, namoota hamoota immoo calluma jettee akka ati hin dhiifne,warra ergamoota utuu hin ta’in  ‘ergamoota’ ofiin jedhan qortee ilaaltee sobduu ta’uu isaanii argites,ani beeka. Ati obsaan akka dandeessu, maqaa kootiif jettees akka baattu, kana sati hin dadhabin beeka. Garuu jaalala isa dura qabtu turte san dhiisuu kee si irratti argadheeera.  Ammas maal irratti akka kufte yaadadhu! Yaada garaa kee geeddara’u, hojii isa dur hojjete san hojjedhu! Kan yoo gochuu dhaabaattee garuu, ani sitti dhufee, baatuu ibsaa keetii nan buta. Baatuu ibsaa keetii nan buta jechuun, Jaala waaqayyoo osoo hin raawwatin, hojii waaqayyooti dadhabaniif Mootummaa waaqayyoo akka hin gale ibsa.''''' '''''2)    Waldaa Mo’ichaa waaqayyoo Argachuuf qophoofte jirtu''''' '''''Mul’ata 2:8-11:-“Gara ergamaa waldaa Simiirnaatti, ‘Ergaan kun kan isa isa duraa fi isa booddee, isa du’ee, deebi’ee jiraate bira dhufe’ jedhii caaafi! Ergichis, “Rakkina si irra ga’e, hiyyummaa kee, hamaa sirratti dubbachuu warra yihudoota utuu hin ta’in, yihudoota ofiin jedhaniis ani beeka. Ati garuu sooressa; warri yihudoota ofiin jedhaan sun immoo walga’ii seexanaati. Ani immoo gonfoo ittiin jireenyaa argatan siifan kenna. Waldaa Simiirnaa kun waldaa HOE wajjiin walfakkata (HoE 4:32-34).''''' '''''3)      Mul’ata 2:12-17:- “Ergaa walda Phergamoonitti, ‘Ergaan kun isa billaa qara-qabeessa gara lamaan qarame qabu sana biraa dhufe’ jedhii caafi!” Ergichis, “Ani iddoo ati jiraatu beeka, inni lafa seexanaa ti. Waldaa Firdii dubbii waaqayyoo Eegatu:-Firdiin sagalee waaqayyoo mul’ata 19 irratti raawwatama''''' '''''4)  Waldaa Amanaa ishee biyyaa lafaan wajjiin wal makani''''' '''''Mul’ata 2:18-29:- “Ergaa Waldaa Tiyaatiraa” hiikni egichaa:- Ani immoo tokkoon tokkon keessaniif akka hojii isaatiitti kennuufan jira. Waldaa akkaa bara keenyaan wali fakkati.''''' '''''5)       Waldaa Amanaa muraasni mo’uuf jiraniif Amanaa muraasni immoo mo’ichi irraa fudhamuuf of-eeggannoon kennameef:''''' '''''  Mul’ata 3:1-6:- “Gara ergamaa waldaa saardesitti, ‘ergaankun isa hafuurota waaqayyoof hojjetaan torban, urjoota torbas qabu biraa dhufe’ jedhii caafi!”''''' '''''6)      Mul’ata 3:7-13:-“Gara waldaa filaadelfiyaatti” hiikn ergichaa:-Waldaa Hafuuraan Daa’ima ta’anii seera deddeebi’an(Waldaa gara fulduraa banaa mootummaa waaqayyoo argachuuf jiran)''''' '''''7)      Mul’ata 3:14-22:- “Gara ergamaa waldaa Laa’odiiqeyyatti ‘Ergaa kana isa karaa isaa wanti hundinuu “amen” jedhamu, dhuga-baatuu isa amanamaa, isa dhugaadhaaf ba’u, isa wanti waaqayyo uume hundinuu biraa ka’e sanatu erge’ jedhii caafi!” hiikni ergichaa Waldaa mootummaa waaqayyoo osoo hin qabatin akka mootummaa qabaniitti of-ilaalan. Ilaalcha dogongoraa waan qabaniif sirritti of ilaaluu qabu.''''' '''''2.2)       Mul’ata Boqonnaa 4-5:-Akkaataa sagada waaqa keessaa  fi luba guddicha waaqa irra erga barri waldaa kiristiyaana dhume booda''''' '' Wanti hunduu olaantumaa angafa lubaan raawwatama. Kakuu moofaa keessatti manni amantaa kiristiyaanaa bifa mootummaa waaqayyoo ijaaraman.'' ''Mangudoota 24=1Seena Baraa 24:18-19 18 …inni digdamii arfaaffaan ma’aaziyaaf in ba’e. 19 jarreen kun akkuma Aaroon abaaabilii isaanii aabboommii waaqayyoo gooftaa Israa’eliin hojii chaaf seera baaseee turetti, mana qulqullummaa keessaa hojjechuudhaaf akka tarree hojii isaaniitti caafamaniiru.'' '''''Uumama lubbuu qaban arfan: - amala gooftaa yesuus ibsu. Leenca''':-Mootii mootootaa fi gooftaa gooftootaa (1tim 6:12;'' ''HoE 2:30; Mul 19:16):- Mul19:16 uffata isaa irratti mootii moototaa, gooftaa gooftotaas” jedhu caafamee jira. '''Jibicha''': - Yesuus Angafa lubaa (ibr 8:1-2, 9:24-28).'' '''''Nama''': yesuus ilma namaa (Mul 3:20;Gal 4:4;yoh 1:1,14):-Gal 4:4 Barri murameef sun yeroo guutetti  garuu,waaqayyoo ilma isaa erge; innis yeroo ergame dubartii irraa dhalate;seera jala galfame.'' '''''Joobira''': - Gara samii oli ba’ee (yoh 5:20; 1 Tim 6:16):- yoh 5:20: Abbaan ilma in jaalata, ofii isaatii kan hojjetu hundumaa ilmatti in agarsiisa; isin akka dinqifattaniif inni hojii kana caalu iyyuu isatti agarsiisuuf jedha.'' '''''2.3)             Mul’atni Boqonnaa 6-7 :-Jijjiira Wangeela mootummaa irraa gara seera barreeffamaa (Qormaata kana booda waldaan Kiristiyaanaa ol-butamu)''''' '''''  Maalummaa Seera barreeffamaa fi wangeela mootummaa waaqayyoo 1.2 irratt sirritti ibsamee ture. Macaafa maramaa seera Bara kakuu moofaa ykn seera barreefamaa hojjechaa turee ;Bara waldaa Kiristiyaanaa akka hin hojjenne maramee taa’e.''''' '''''Efeesoon 1:3 Waaqayyoof, abbaa gooftaa, keenyaa yesuus kristoos isa karaa kristoos eebba hafuuraa hundumaan, waan waaqa irraatiinis nu eebbiseef galanni haa ta’u. ''''' '''''Efeesoon 2:6 Karaa kiristoos yesuus isuma wajjiin du’aa nu kaase, isuma wajjiin bantii waaqaa keessaa iddoo nuuf kenne, nu teessises.''''' '''''Mul’ata 21:3 yemmuus ani sagalee guddaa tokko nan dhaga’e innis teessoo san biraa, “Kunoo, iddoon waaqayyoo buufata namootaa gidduu dha, inni isaan bira buufachuuf jira, isaanis saba isaa ta’uuf jiru, waaqayyoo ofii isaa isaanii wajjiin jiraachuuf jira, waaqayyoo isaaniis ta’uuf jira. Inni imimmaan hundumaa ija isaaniittii in haqa, wani duraa waan darbeef, egaa duuni deebi’ee hin argamu, gadduu, iyyuun, waraansis hin jiru!” jedhe.''''' '''''Efeesoon 1:3 ykn Efeesoon 2:6 fi Mul 21:3 irraa wanti hubannuu ol-butamuu dura seerrii karaa kristoos eebba hafuuraa hundumaan waan waaqa irraatiinis nu eebbisee gara seera fiizikaalaa ykn barreeffamaa jijjiramuu qaba. ''''' '''''Ol-butamuun dura mallattoo hafuura Ququlluu gara fiizikaalaa jijjiramuu qaba:-''''' '''''1yohaannis 5:6-13''' Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis yesuus. Inni bishaan duwwaa miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee. Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba’a, hafuurichi dhugaadha. '''Dhugaa-baatuu saditu jira'''.'''Isaanis kunis hafuurichaa, bishaanicha, dhiigicha, sadanuu sagalee tokkoon dhugaa ba’u. Isa namoonni dhugaa ba’an kan kan fudhatu erga taane, inni waaqayyoo dhugaa ba’u immo in caala.''' Dhugaan waaqayyoo isa inni ilma isaatiif dhugaa ba’eedha. '''Namni ilma waaqayyootti amanu dhugaa kana of keessaa qaba; namni waaqayyoo hin amannee garuu, isa waaqayyoo ilma isaatiif dhugaa ba’e waan amanuu dhiiseef waaqayyoo sobduu gochuu isaati.''' Waaqayyoo jieenya bara baraa nuuf kenne; egaa dhugaan isaa isa kena, jireenyi bara baraa kunis ilma isaa keessatti argama.'''Yohaannis3:33''' isa inni dhugaa ba’u kan fudhatu immoo, waaqayyoo dhugaa-qabeessa akka ta’e mallattoodhaan cimseera.'' '''''2Qor1:22''''' ''Milikita kan isaa ta’uu keenya mallatteesseera; qabsiisa garaa keenyaa keesaa kaa’anus isa nuuf kennere. '' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 1ffaa bane:-Farda Addii:-Seera Barreeffamaaf aboo deebi’uu (Mul 19).''''' '''''   Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 2ffaa bane (sagaleen waaqayyoo qaamaan mul’achuun nama cubbuu godheetti  karaa qabeenyaan faraduu isaa).''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 3ffaa bane ('''sagaleen waaqayyoo qaamaan mul’achuun nama cubbuu godheetti karaa jireenyaan faraduu isaa''').''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 4ffaa bane (aboo mootummaa du’aa karaa yesuus mo’ameef deebi’uu).''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 5ffaa bane (Badhaasa Namoota Wangeelaa aarsaa kafalanii).''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 6^ffaa bane (Malakanni dheekmsa waaqayyoo namootatti mul’achuu).''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 7ffaa bane (Mootummaa biyyaa lafaa gara mootummaa waaqayyoo jijjiramuu)''''' '''''Seerri lammata dhalachuu (Cuuphaa fi Kennaa Irbaata qulqulluu):-Mallattoo abba adda irratti godhamuu jijjirame. Akkasumas Aarsaan yesuus nuuf kafale gara Ixaanaa ergamoota dhi’atu jijjirama.  Dursa mallatteeffamuu fi Ol-butamuu waldaa Kiristaanaa lammata dhalatanii:-Boqonnaa 7:9-17. Lammata dhalachuun mootummaa waaqayyoo dhaala''''' '''''3)     Caaseeffama bantii lafaa haaraa, Kennama seera raajii, jijjira mana ququllummaa ,angafa lubaa waaqa irra gara bantii lafaa jijjiramuu fi dhuga ba’iinsa raajoota lamaa(Muusee fi Eliyaas):-Boqonnaa 8-11:4''''' '''''Caaseeffama bantii lafaa bifa haaraan. Barsiisa seera dhuga-baatoota lamaan. Qorumsa guddicha. Ol-butamuu amantoota qorumsa guddicha erga darbani boodai. Hojiin mootummaa waaqayyoo dhaalu.''''' '''''Caaseeffama bantii lafaa bifa data center tokkoof toluun: Mul’ata Boqonnaa 8-9''''' '''''Ergamaa 1-4 Malakanni tartiibaan afuufuu isaa''''' '''''  Lafaa fi wanti lafa irratti argamu 1/3 cabbii ibidaan makame balleeffamuu. Galaannii fi wanti galaan keessattii argamu 1/3 Tulluu guddaa ibiddaan makame balleeffamuu. Lagoota fi burqaawwaan 1/3 urjii guddaa guca boba’uun balleeffamuu. Biiftuu,jiini fi urjoonnii 1/3 balleeffamuu isaanii''''' '''''Joobira bantii waaqaa irraa Waamicha dhiyeessu''''' '''''Malakan 5-7 Afuufamuu''''' '''''  Qormaata Hawwaannisaan. Namoonni waaqayyootti hin amannee ergamoon laga Efraaxiis ajjeeffamuu isaanii''''' '''''Seerri Barsiisa Raajootaa deebi’ee yohaannisii kennamuu: Mul’atni Boqonnaa 10 nuuf ibsa.''''' ''   Seerrii bara yohaannis cuuphaa dhaabate deebi’ee yohaannisii kennamuu isaa.'' '''''Luq 16:16-17''''' ''Seerrii fi Raajonni hamma Bara yohaannis cuuphaatti turan, ergasii immoo Wangeela mootummaa waaqayyootu lallabama, namni hundinuus itti dhiibbatee itti galuudhaaf yaalaa jira.'' '''''Mul 10:8 -11''' Seera raajii yohaannis deebiseef kanaaf mul’atni yohaannis kitaaba raajiiti'''. ''' Mul 22:18 Ani kana kanaan caafe, nama dubbii macaafa kana keessatti raajii dubbatamee dhaga’u.'' '''''Dhugaa batoonni lamaan muusee fi Eeliyaas Mul’achuu isaanii (Sababni isaa seerri muusee fi Barsiisni raajotaa deebi’e):-Mul’ata Boqonnaa 11''''' '''''  Zakaariyaas 4:1-14''''' ''kakuu waaqayyoo ilma namaaf akka Bara dhumaa dhuga-baatota lamaan dhugaa ba’u arganna.'' '''''Mul’ata 11:3-4''''' ''dhugaa baatonni lamaan immoo, '''muka ejersaa lamaa fi baatuu ibsaa lama bakka bu’a'''.'' '''''Farf 119:105''''' ''Dubbiin kee miila kootiif '''ibsaa dha''', daandii koo irrattis in ifa*. '' '''''Mul’ata 1:20''''' ''Baatuun ibsaa waldaa kiristaanaa bakka ba’a. Baatuun ibsaa (Baatuu sagalee waaqayyoo) lamaan kun immoo kan bakka bu’u.Baatuun=waldaa kiristayanaa, Ibsaan =dubbii waaqayyoo.'' ''Miilkiyaas 4:4-6:- Barsiisa garbicha Koo Muusee, seerrataa fi wanta ana waaqayyoo duratti qajeelaa ta’e isa ani tulluu Horeeb irratti guutummaa Israa’eeliif isatti kenne yaadadhaa. Kunoo, guyyaan koo inni guddaaniifi inni sodaachisaan sun utuu hin dhufin dura ani Eliyaas '''raajicha''' isiniif nan ergaa. Ani dhufee lafa abaarsaan rukutee akka hin balleessineetti, inni gara abbootaa gara ijoollee isaaniitti, gara ijoollees gara abboota isaaniitti in deebisa” jedha (mat 17:11).'' '''''Fakkeenyi Mana Qulqullummaa Waaqayyoo Yerusalem namoota Roomaan diigamee ture Deebi’ee ijaarame akka yohaannis safaru gaafachuu ergamaa waaqayyoo:-Mul’ata Boqonnaa 11:1- nuuf ibsa''''' '''''Seerri Bantii lafaa bultu gara Yesuus jijjiramuu fi Qormaata Guddichaa fi Ol-butamuu amanaa seera barreeffamaan bulanii  boqonnaa 11:15-14 nuuf ibsa.''''' '''''Mul’ata 11:15''''' ''Mootummaan biyyaa lafaa kan Masiihii ta’e. '''Mat 24:30-31''' yommuus milikinni ilma namaa waaqa keessatti in mul’ata; yeroo sanattii sabni biyyaa lafaa hundinuu boo’uuf jiru; ilmi namaa immoo duumessoota waaqa irraa humnaa fi ulfinaan guddadhan dhufuu isaa garguuf jiru. 31 inni ergamoota isaa waaqa irraa sagalee malakataa guddaa wajjiin in erga isaan immoo warraa waaqayyoof fo’aman qixa arfanii, andaara bantii waaqaa gara tokkoo hammaa gara isaa kaaniittis walitti in qabu” jedhe.'' '''''Mul’ata 12:1'''- Dubartii Aduu Uffattee, Ji’a yookiin addeesa miila jala kaa’attee, gonfoo urjoota kudha lama mataa ishee irraa qabdu tokko mul’atte.'' '''''4)      Qoruumsa guddicha yknYesuus iddoo jiruu xiqqoo gadi siiquu fi lola seexanaa:-Mul’ata Boqonnaa 12 nuuf ibsa''''' '''''  Mul’ata 12:1- Dubartii Aduu Uffattee, Ji’a yookiin addeesa miila jala kaa’attee, gonfoo urjoota kudha lama mataa ishee irraa qabdu tokko mul’atte irratti hunda’uun, “Dubartiin tun durboo maariyaamii” jedhanii dogoggoraan barsiisu. Luqqisii efeesoon 6:12-13 Seexanni bantii waaqaa keessatti argamuu ibsa.''''' '''''Haala argama Waaqaa, seexanaa fi ilma Nama agarsiisu''''' '''''Fakkii 1.12 fakkii haala argama yesuus, seexanaa fi lafa agarsiisu''''' '''''Mul 12:1 Yesuus dhufuuf yommuu mul’atu seexannii akka hin dhufne ni morma, seexannii bakka amma jiru ykn sadarkaa lammaffaa irra gara sadarkaa sadaffaa ykn lafaa darbatama. Mul’ata 17:18 “…dubartii ati argite, immoo mandara gudditti ishee mootota lafaa irratti Mootummaa qabduudha” jedhe.''''' '''''5)      Lola Seexanaa namoota biyyaa lafaa irra jiraniin (Seexanni Galaana irra buufate Mootii biyyoota 10 irratti mo’eef aboo kennuu isaa): Mul’ata Boqonnaa 13 nuuf ibsa''''' '''''  Mul’ata 13:1-''''' ''Kana booddee immoo bineensi tokko galaana keessaa utuu ba’uu arge; bineensichis gaafa kudhaan, mataa isaa torba, gaafa irraatti waan akka goonfoo kudhan, mataa isaa torbaan irraattis maqaa ulfinaa, waaqayyoo arrabsu kennaman qaba ture. Bineensi arge qeerransa fakkaata ture, afaan isaa akka afaan leencaaati, bineensi akka jawwee sunis human isaa, teessoo isaas, aboon isaa isa guddaas bineensichaaf in kenne...Hiikni '''mul’ata 13:1-2, Daani’eel 7:3'''- bineensota arfan Daani’eel arge keessaa isa arfaafaadha.'''Ol-butamuu namoota mallattoo adda isaanii irraa qabanii ykn amantoota hojiin mootummaa waaqayyoo dhaalanii: Boqonnaa 14''''' '''''6)      Ergamoonni Waaqayyoo sadi wanta ta’u himuu isaanii: mul’ata Boqonnaa 14 nuuf ibsa.''''' '''''7)      Dheekamsa Waaqayyoo isa dhumaa:-Boqonnaa 15-16''''' '''''  ''''' ''Mul 15:1- Yohaannis dheekamsa waaqayyoo arge. Mul 16-17 raawwii dheekamsa waaqayyoo mul 15 irratti arge. '''Dubartii ijjituu ykn baabiloon gudditii: -''''' '''''mul’ata 17:18 “…dubartii ati argite, immoo mandara gudditti ishee mootota lafaa irratti Mootummaa qabduudha” jedhe.''''' '''''Mul 17:9 “kun sammuu ogummaa qabu in barbaada; mataan torban tulloota dubartiin irra teessuudha; akkasumaas matan torbaan mootota torba. Isaan keessaa shan kufaniiru,tokko jira, inni took amma illee hin kaane,yommuu ka’u immoo yeroo gabaabduu duwwaaf turuun isa irra jira.12 Gaafoonni kurnaan argite immoo ,mootota kudhaan warra kana dura Mootummaa hin fudhatiniidha;garuu bineeshicha wajjiin sa’aatii  tokkichadhaaf akka moototaatti aboo fudhachuudhaaf jedhu (mul’ata 13). Isaan kun yaada tokkicha qabu humna isaanii dabarsanii bineensichaaf ni kennu.''''' ''Baabiloon guddittin wanta yakka hojjeteef waaqayyoo xoofoo dheekkansa isaa isa sodaachisa keessaa akka dhugduuf isheedhaaf kennuun in yaadate.Waaqayyootti amanuu dhabuu fi yakka hojjiechuun gargarummaa qaba.'' ''Mul 16:17 Ergamaan 7^ffaan immo waciitii isaa keessaa qileensa keessatti gadi in naqe; sagalee guddaan tokkos mana qulqullumaa keessaa, teessoo isana bira ba’e, “ta’eera!”'' jedhe''.  Mandarri inni guddichi kutaa sadiitti gagara cabe; mandaroon biyyaa lafaa in jijjigaan.Waaqayyoo immoo Baabiloon guddittin xoofoo dheekkansa isaa isa sodaachisa keessaa akka dhugduuf isheedhaaf kennuun in yaadate.Ammas namooni waaqayyo maqaa balleessan.'' ''Mul 16:2 Ergamaan 1^ffaan ba’ee; waciitii isaa keessaa lafatti gadi naqe:-Madaan sodaachisaan fi dhukkubsaan, namoota gubaa bineensicha ofi irraa qabanitti, warra bifa fakkenyaa isatiif sagadanittis in nam’e. Mul 16:3 Ergamaan 2^ffaan ba’ee; waciitii isaa keessaa galaana irratti gadi naqe:-innis akk dhiigaa nama du’uu keessaa dhangala’ee ta’ee; wanti lubbuu qaban galaan keessa jiraataan hundinuus in du’an.'' '''''Mul 16:4''' Ergamaan 3^ffaan ba’ee; waciitii isaa keessaa lagaa irratti burqituu bishaanii irrattis gadi in naqe; isaa immoo dhiiga ta’an.'' ''Mul 16:8 Ergamaan 4^ffaan immo waciitii isaa keessaa biiftuu gadi in naqe; inni imoo ibidda nama waxaluun in kennameef; namooni ho’a sodaachisaan in waxalamaan. Kana keessaa immoo isaan waaqayyoon isa dha’icha kana hundumaa irratti gooftummaa qabu maqaa balleessan malee yaada garaa isaaniihin geddaranne, waaqayyoofis ulfina hin laanne.'' ''Mul 16:10 Ergamaan 5^ffaan immo waciitii isaa keessaa teessoo bineenhicha irrati gadi in naqe; mootummaan bineensichaa dukkanaan in liqmfame; namoonni dhiphinaan irraa kan ka’e arraba isaanii in cicciniina. Dhiphina isaanii fi madaa isaanii irraa kan ka’es; waaqayyoo gooftaa waaqaa maqaa balleessan malee yaada garaa isaanii geeddaratanii hojii isaanii irraa hin deebine.'' '''''Mul 16:12Ergamaan 6^ffaan immo waciitii isaa keessaa Eefraaxiis laga guddicha irratti gadi in naqe; bishaan in goge, mootota warra baha biiftuu akka dhufaniifiis karaan in banameef'''. Yommuus ani afaan bineensa isa akka jawwee sanaa keessaa; afaan raajii sobduu keessaas hafuuronni xura’oon sadi fattee fakkatani ba’anii nan arge. Hafuuroonni hamoonni sun mootota san iddoo afaan ibrootatti “Armaagedoon” jedhamutti walitti qabaman'''.''''' '''''Mul 16:17 Ergamaan 7^ffaan immo waciitii isaa keessaa qileensa keessatti gadi in naqe; sagalee guddaan tokkos mana qulqullumaa keessaa, teessoo isana bira ba’e, “ta’eera!”'' jedhe''.  Mandarri inni guddichi kutaa sadiitti gagara cabe; mandaroon biyyaa lafaa in jijjigaan.Waaqayyoo immoo Baabiloon guddittin xoofoo dheekkansa isaa isa sodaachisa keessaa akka dhugduuf isheedhaaf kennuun in yaadate.Ammas namooni waaqayyo maqaa balleessan'''''<nowiki/>''.'' ''Mul 17:1-Ergamaan 7^ffaan dhufee anatti dubbate, “kottuu, firdii ejjituu ishee guddittii, mandara bishaanota baay’ee irrattiijaaramte Sanaa, sitti naan agarsiisaa!'' '''''8)     Kufaattii Baabiloon Guddittii fi farfannaa mo’ichaa:-boqonnaa 17-19''''' '''''Baabiloon Guddittii eenyuudha?''''' '''''  Mul’ata 17:9-14 “kun sammuu ogummaa qabu in barbaada; mataan torban tulloota torbaan dubartiin irra teessuudha; akkasumaas mataa torbaan mootota torba. Isaan keessaa Shan kufaniiru, tokko jira, inni tokko ammillee hin kaane; yommuu ka’u immoo yeroo gabaaabduu duwwaadhaaf turuun isa irra jira. Bineensi inni takka jiraatee ture amma hin jirree immoo saddeettafaadha; garuu warruma turban san tuer, inni gara badiisaa in dhaqa. Gaafoonni kurnaan ati argite immoo, mootota kurnaan warra kan dura Mootummaa hin fudhataniidha; garuu bineensichaa wajjiin sa’aatiidhaaf akka moototaatti aboo fudhachuudhaaf jedhu. Isaan Kun yaada tokkicha qabu, humna isaanii dabarsanii bineensichaatti kennu. Isaan hoolichaatti lola in kaasu; hoolichi gooftaa gooftootaas waan ta’eef,isaan in mo’a;warri isa wajjiin jiraniis warra waamaman,warra fo’aman,warra amanamaniidhas” jedhe.''''' '''''Bineensi 1^ffaa Mootummaan Baabiliyoon (Iraaq) Bara 605BC-539BC''''' '''''   ''''' ''Daani’eel 7:4 Bineensi isa duraa leenca in fakkaata; akka joobiraa qoochoo qaba, utuu ani ilaaluus qoochoowwaan isaa irraa boqqifaman; bineensichi lafaa ol kaafamee akka namaatti miila lamaan in dhaabahiifame, qalbiin namaas in kenname.Inn Kun Mootummaa Baabilyoon'' ''.Leencii mootii bineensa lafaa yommuu ta’u joobirrii immoo mootii allattiwaanitti.'' ''Luqqisiwwaan Mootummaa Baabilyoon leecaa faakkeessu keessaa muraasni:Ermiyaas4:6-7, 49:19, 50:17 fi Luqqisiwwaan Mootummaa Baabilyoon qooochoo joobiraa fakkeessu Erm4:13, 48:40; Hab1:2'' '''''Bineensi 2ffaa Mootummaan Midiyaa paarishiyaa (Iraan) Bara 539BC-331 BC''''' '''''    Daani’eel 7:5 “'''kunoo, bineensi inni lammafaan immoo Amaaketa '''(beer''') in fakkaata; inni immoo gara fuula isaa duraaa oli ka’e, lafee cinaanchaa sadii ilkaaniin qabee ture. ‘Ka’ii foon baay’ee nyaadhu’ ittiin jedhame.inni Kun Mootummaa Midiyaa paarshiyaatti. Mootummaan Midiyaa paarishiyaatti. Amaaketa faakkeefama '''(Isa13:15-18).''''' '''''Bineensi 3ffaa mootummaa Giriikii Bara 331BC- 63BC''''' '''''  Daani’eel 7:6''''' ''kana booddees kunoo, bineennsi sadaffaan qeerransa fakkatu nan arge; bineensichi dugda isaa qoochoo isa akka allattii afur, mataa afuris qaba ture.Mootummaanis in kennameef.'' '''''Bineensi 4^ffaa Mootummaa Roomaa 1^ffaan Bara 63 BC-476 AD''''' ''''' ''''' ''Daani’eel 7:7 kana booddees kunoo, bineensa arfaaffaa halkaan mul’ataan arge, inni bineensa sodaachisaa''',''' naasisaa, gar-malee jabaa ture; ilkaan sibiila gurguddaas qaba, bineensichi in nyaate,in caccabse,isa hafe immoo miila isaatiin irra ejjete;inni bineensa isa duraa tura  irraa kan gargar ta’eedha,gaafa kudhan qabaa ture.8 utuu gaafota kan ilaalee yaaduu,kunoo gaafni xinnaan kan biraa tokko gidduu dhaan quuqee ol ba’e;gaafoota warra duraa keessaa warri fuula isaa xinnaa kanaa dura  jiran sadan in buqqifaman;kunoo ijji akka ija namaa gaanfa xinnaa kannatti ture; afaan dubbii gurguddisee dubbatus isatti ture” jedhe.Bineensi kun Mootummaa Roomaa bakka bu’a. Mootummaa Roomaa 1ffaan Bara 63 BC-476 AD ture.'' ''Mootummaa Roomaa inni 2^ffaa gaafa kudha lama qabu kun gara fulduraa mo’uuf in dhufa. Kitaaba Qulqulluu kakuu moofaa keessatti gaafni Aboo (Power) bakka bu’a (1mootota 22:11; farfannaa 75:10) akkasumas ijji sammuu bakka bu’a (zak3:9; mul 4:6, 5:6)'' '''''Mootummaa 5^ffaa Mootummaa Gooftaa Iyyasuus''''' '''''  Daani’eel 7:10''''' ''Itti fufees, “Mul’ata  ani arge keessatti teessonni kaa’amanii, inni bara  baay’ee dheeraa jiraate tokko teessoo irra taa’e;uffanni isaa adii calaqqisaadha, rifeensi mataa isaas akka jirbii hiddamaa in addata;teessoon isaas inni geengoo akka ibidda boba’uu ti.10yaa’aan ibiddaa isa duraa ba’ee in yaa’a; warri kumaa kumaatamatti lakkaa’aman isaaf in hojjetu,warri miliyoonni baay’eetti lakkaa’amanis isa dura in dhaabbatu,abboonni firdiis in taa’an,caaffatoonni duraan caafamanii jiranis in banaman. 11 “utuu ani ilaaluu sababii gurguddatee afaan gaanfichaatti jiruu irraa dhaga’amu sanaaf bineensichi in ajjeefame; dhagni isaa baballeeffamee gubamuuf ibiddatti in kaa’ame. Bineensi warri hafan immo mootummaa n isaanii irraa fuudhame,ofii isaaniitii garuu yeroodhaaf,kutaa biraafis jiraachuun isaaniif in kenname. 13 “kunoo,ilma namaa fakkaatu duumeessota waaqaatiin dhufuu isaa halkaan  mul’ataan arge yommuus inni gara isa baay’ee dheeraa jiraate sanaa dhaqee isa duratti in dhi’eeffame. 14”------, inni gooftummaa bara baraati; mootummaan isaa balleeffamuu mti”jedhe.'' '''''9)     Bar-kumee, Bantii waaqaa haaraa fi lafa haaraa: Boqona 20-22''''' '''''  Bar-kumeen badhaasa amanaati. Mul 21: Manni qulqullummaa ishee waaqayyoo gooftaa hundumaa danada’uu fi hoolicha waan ta’ee ani mana qulqullummaa tokko illee mandarittii keessatti hin arganne. Waaqayyoo''':-Kanaan dura sababa hojii adda addaaf hojjechuu Abbaa, Ilma fi hafuura qulqulluu jedhamaa turan tokko ta’uun waaqayyo hundumaa danda’u ta’an.'' '''''Hoolicha''': - Ilmi erga du’a mo’ee ka’ee qaama hin badnee uffatee gara mirga abba taa’e.Sababa ilmi qaama hin badne qabuuf hojii waaqayyoon tokko ta’anis sababa qaama kanaaf hoolicha jedhama.'' ''10)  '''Hiika Jechoota mul’ata Yohannis Mormii Qaban Muraasa''''' '''''   Mul’ata 11:19''' irratti hunda’uun hordoftoonni amantoonii tokko tokkoo, “Taabonni fi bifti ijaarsa mana qulqulluma mootummaa waaqayyoo keessattii gahee waan qabuuf biyyaa lafaa keessattis gahee qaba” jechuun barsiisu.'' '''''Mul 11:19 Kana booddee manni qulqullumma waaqayyoo inni waaqa keessaa baname, saanduqi kakuu mana qulqullummaa isaa keessaas in argam. saanduqi kakuu kun kan harkaan namaan hojjetame osoo hin taane isa waaqayyoon hojjetame isa taaboota laphee keenyaa san cimuuf kan waaqayyoo bira jiru.'''Godoo Harkaan Ijaarame Keesaa Homaa Hin Qabu (Ibro9:1- )fi Seera Hafuura Nuuf Kenname rom7:6, 2Qor3:2-3) jedhe osoo jiru amantoonii tokko tokko mul’ata yohaanis irraa luqusii fudhachuun taabonni fi bifti ijaarsa mana qulqullumaa mootummaa waaqa keessaa akka jiru barsiisu.Inni kun barsiisa dogogoraati '''sababni isaa mana amantii harki namaa hojjetee fi taaboota harki namaa hojjetee miti Kan mootummaa waaqayyoo keessa jiru. Kana immoo luqisina armaan olii nuuf dhugoomsa''''' '''''  Mul’ata 12:1- Dubartii Aduu Uffattee, Ji’a yookiin addeesa miila jala kaa’attee, gonfoo urjoota kudha lama mataa ishee irraa qabdu tokko mul’atte irratti hunda’uun, “Dubartiin tun durboo maariyaamii” jedhanii dogogoraan barsiisu'''. '''  Mul 12:1 Yesuus dhufuuf yommuu mul’atu seexannii akka hin dhufne ni morma, seexannii bakka amma jiru ykn sadarkaa lammaffaa irra gara sadarkaa sadaffaa ykn lafaa darbatama.''''' '''''  Haata’u malee hiikni isaanii: - Dubartii''''' ''-Amantootni tokko tokkoo dubartiin aduu dhufate tun Maariyam jedhu. Garuu hiikni isaa sirriin xiyoo (isa 66:8).Isaayaas 66:7-10 “dubartiin utuu hin ciniinsifatiin, utuu dhukkubbiin itti hin dhaga’aminis ilma in deessii? Namni wanta akkasii dhaga’ee beeku, wanta akkasii argee beekuus jiraa? Lafti, miixuu guyyaa tokkotin, saba tokko si’a tokkotti of keessaa in baaftii ree? Xiyyoon garuu akkuma miixatteen ilma in deesse.Ermiyaas 6:2 Mandara xiyyoo ishee miidhagduu fi qananiituu ani nan balleessa.'' '''''    Aduu (sun)''':-Yesuus, wangeelaa fi qajeellummaa isaa bakka bu’a. Farfannaa 84:11 Waaqayyoo gooftaan biiftuudha, gaachaanas; inni ayyaana, ulfinas in kennaa, Malachi4:2 Isin warra maqaa koo sodataniif garuu aduun qajeelummaa inni qarri isaa fayyina of keessa qabu isiniif in ba’a; akka jabbii gooranaa keessaa ba’ees gad baatanii in burraaqxu. Yesuus ifa isaa waldaa kiristaanaa kenna jedha. '''Ji’a yookiin addeesa:-'''Aarsaa araaraa yesuus nuuf kaffale bakka bu’a:- Ibroota 10:1 Seerrii garuu gaadidduu gaggaarii dhufuf jiran sanati malee, bifa dhugaa isan itti mul’atan miti.Addeessi ykn ji’in ifa mataa isaa hin qabu. Garuu ifa aduu irraa argate nuuf ibsa. Akkuma addeessi aduu irraa guuree ifa kennuu kiristaanni aduur kiristaanaa kan ta’e aarsaa mataa keenyaa osoo hin taane kan yesuus irraa fuunee afuura qulqulluun waaqayyoo galchina.'' '''''Gonfoo Urjoota kudha lama:-'''Ergamoota 12 bakka bu’a. Waldaa kiristaanaa kan hundeessaan ergamoota kudha lamaan.Gonfoo milikkita wanta tokko kan irraa adda baasuudha.Yesuus Ergamoota kudha lama bakka ofii buusee ol-ba’e, ergamoonni kudha lamaan waldaa kiristaanaa bakka buusan. '''Mul’ata yohaannis yommuu dubbisun kaayyoo isaa ilaalcha keessa galchinee dubbisuu qabna. Kaayyoon mul’ata yohaannis akkamitti akka ol-butamnu ibsa''''' '''''11)  Hiika haalluu macaafa qulqulluu keessaa muraasa''''' '''''Adii (Waaqayyoo):-Farfannaa 84:11''''' ''Waaqayyoo gooftaan '''biiftuudha''', gaachaanas; inni ayyaana, ulfinas in kennaa.Biiftuu ganama ni addati. Garuu lixuu yeroo geeche gara diimaa biluu jijjiramti. '''Diimaa Biluu (seexana)''' Biifttuun lixuu yeroo deemtu gara diimachuutti deemti.'''Gurraacha (Bineesa Hamaa)''' biiftuun yeroo lixxe ni guraachoofti'''.Seexanni cubbuu hojjete malee yesuus waaqa ta’uu ni amana''''' ''1.5)            '''Karaalee Waaqayyoo qophoofne wanta kamiyyuu eeganuu akka qabnu''''' '''''1.5.1) Karaalee Sagalee isaan nutti dubbachuu waaqayyoo''''' ''   Waaqayyoo karaa sagalee isaan mul’ata waan nutti agarsiisuuf yeroo mul’ata hiikannuu akka sagalee waaqayyootti mul’atni argine maali akka ta’e baruu yaaluu qabna.'' '''''Kan malees wanti mul’ataan arginu kun hiika lama yoo qabaate wanti arginu kun maali akka raawwachaa jiruu fi haariiroo wantichaa fi raawwii isaa irratti hundoofnee mul’aticha hiikachuu qabna.''''' ''Fakkeenya:-Bishaan akka sagalee waaqayyootti hiika tokkoo oli qaba. Bishaan wanta baay’ee hiikamuu danda’a (Mul’ata 17:15, Isa 8:7). '' ''Mul’ata 17: 15 Itti dabalees ergamichi anaan, '''Bishaanonni''' ati iddoo isheen ejjituun teessutti argite immoo, nama '''baay'ee''' dha, tuuta baay'ee dha, saba baay'ee dha afaan baay'ee dhas*. '' '' '''Isa 8: 7''' kanaaf kunoo, gooftichi,mootii Asorii fi ulfina isaa hundumaa warra bishaan laga Efraaxiis isa humna-qabeessaa fi isa baay'eetti fakkeeffaman isaan irra in yaasa; isaan akka bishaan guutee manii isaa irra danbali'ee qarqara isaa irra dhangala'uu ti.'' ''Kan malees bishaaan hafuura qulqullutti ni hiikama, Irra caalaan mul’ata yohaannis akkuma mul’ata bifa fakkaatti adda addaa macaafa qulqulluu keessaa fudhuun yohaannisitti agarsiisuun barreeffame.Mata duree kana keessattii mul’ata argee hiikni isaa macaafa qulqulluu irraa hiika muraasa isaa ilaala. Akkasumaa mul’ata yohaannis akkamitti akka hiikachuu qabnu ilaala'' '''''Mul’ata 1ffaa''''' '' Bineensa gurraacha guddinaan hamma addurree gahu ari’aa ture. Bineensi kun asii fi achi na jalaa miliqaa ture. Bineensi kun Bishaan ciisaa tokko keessa na jalaa seene. Yeroo kana namni meeshaa waraanaa qabu tokko dhufe. Bineensi kun bishaan ciisaa sani hunda isaana jalaa dhugee fixe.Namichi meeshaa waraanaa qabu tokko yerumaa sani dhufee meeshaa waraanaa isaa bineensa sanitti tokkosee bineensa kana ajjeese. Sagalee bineensi kun cimaadha '''B'''ishaa kan hunda dhugee fixee jedhuun aga’ee ture. Mul’ata kana argee torbee tokko booda hojjetaan wangeelaa waldaa keenyaa gara fulduraa na waame naaf kadhate. Kana booda mal’ata biraa arge. Mul’atichis Boorsaa kiyya lafa gogaa irraa godhe. Bishaan baay’ee saffisaan dhufee boorsaa kiyya dhoofe. Anis bakka namatti toluun boorsaa kiyya guutuu isaa baafadhe.'' '''''Hiika mul’ata kan akka macaafa qulqulluutti:-''''' '''''Bineensi Gurraachi''':-'' '''''   Mul’ata 6:5-6''''' ''Yeroo hoolichi mallattoo isa sadaffaa bane immoo, uumamni lubbuu qabu inni sadaffaan, Kottu! jechuu isaa nan dhaga'e. Anis achi ilaaleen farda gurraacha tokko arge; inni fardicha irra taa'es madaalii of harkaa qaba ture*. 6Yommus ani wanta sagalee fakkaatu, isa uumama lubbuu qaban arfan gidduudhaa, Qamadii safartuu xinnoo tokko gatii dadhabbii guyyaa tokkoo, garbuu safartuu xinnoo sadiis gatii dadhabbii guyyaa tokkoo godhi! Ejersaa fi muka waynii garuu hin miidhin! jedhu nan dhaga'e*.'' '''''Hiika Bishaan Ciisaa Bineesi Dhugee fixe''':-'' '''''     Mul’ata 17:''''' ''15 Itti dabalees ergamichi anaan, Bishaanonni ati iddoo isheen ejjituun teessutti argite immoo, Nama baay'ee dha, tuuta baay'ee dha, Saba baay'ee dha afaan baay'ee dhas*. '' '' Isa 8: '''7''' kanaaf kunoo, gooftichi,mootii Asorii fi ulfina isaa hundumaa '''warra bishaan laga Efraaxiis isa humna-qabeessaa fi isa baay'eetti fakkeeffaman isaan irra in yaasa'''; isaan akka bishaan guutee manii isaa irra danbali'ee qarqara isaa irra dhangala'uu ti;.'' '''''Meeshaa Lolaa namichi qabate jiru:-''''' '''''    Efeesoon 6:11''''' ''Haxxumaa Seexanaatiin mormuu akka dandeessanitti, mi'a lolaa isa kan Waaqayyoo guutummaatti hidhadhaa*!'' '''''Mul’ata2^ffaa''''' '' Amantoota         Waldaa kiyyaa duraanii yeroo isaani waaqeeffatan guutuu isaa natti agarsiise. Waldaa kan keessa namoonni sadi qofti imimmaan dhagalaasaa waaqeeffatu. Maqaa namoota kana sadii:-Jaarsa waldaa kan ta’e Obboo Abdii, Hojjettuu wageelaa kan taate wangeelawwii Tsiyoon fi ana ture.Namoonni hafaan dhaabbatanii waaqeeffatu malee akka namoota sadeenn kaneenii imimaan dhagalasanii hin waaqeeffatan.'' '''''Hiika mul’ata kanaa''''' ''Ani kan argee haala waaqeffannaa waldaa keenyaa duraa keessatti namoota imimmaan ija isaanii foonii keessa dhagala’uudha. Garuu ijji keenya foonii kun akka '''macaafa qulqulluutti garaa''' keenya bakka bu’a . Imimmaan dhagalaasuun akka macaafa gulqulluu gadduu mul’ise. Haala macaafa qulqulluu mu’atni kun yeroo hiikamu namootaa garaa isaanii baay’ee gaddee osoo jiruu waaqayyoo waaqeffatan.'' '''''Farfannaa 126:5-'''6 Warri imimmaan dhangalaasaa sanyii facaasan, sagalee gammachuu dhageessisaa in haammatu*.6Inni sanyii facaafamuu baatee boo'aa adeemu, bissii isaa baadhatee, sagalee gammachuu dhageessisaa deebi'ee in gala*. Mat 5:4 Warri garaan isaanii gadde haa gammadan, isaan jajjabina in argatu*.  '' '''''Mul’ata 3^ffaa'''^:-'' ''    Naannoo Istaadoomii Beekojjii itti Gamoo irraa caalaan fuullee ijaarame natti agarsiisa ture. Gamoo kana irratti barreeffama kan keessan jedhamee barreefame.'' ''Gamoon kun kiyyaa maaliif kan keessan kan jedhuu gaafii natti uumame. Haa ta’uu malee akka macaafa qulqulluutti namni amantaa Kiristiyaanaa hordofu tokko qabeenya dhuunfaa isaa hin qabu.'' ''HoE 4:32'' ''Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*'' '''''mul’ata 4^ffaa''''' ''  Mul’ata kan kitaaba mata-duree isaa '''Aboo Amanaa''' '''Eebbisaa Baayyisaa''' afaan oromootti hiikama irraa dubbise.'' ''Barreessan kitaaba kana dhukkuba onnee dhukkubsachaa ture. Waa’ee dhukkuba onnee kanaa kadhachaa ture. Gaafa tokko galgala abjuu tokko arge.'' ''Abjuun isaa , “ innii fi tajaajilaan tokko tajaajilaaf dirree kubbaa tokko irra deemaa jirra natti fakkata jedha, daagaalee dirrichaa irra utubaaleen dhaabatanii jiru osuma waliin haasa’aa deemanii tajaajilaa wajjiin deemuu sun utaalee ‘ilaali’ naan jedhe. Akkuma gargaree ilaaleen leencota baroodaan kan nama sodaachisan arge jedhe.'' ''Namichii fi ani fiiguu eegale jedha. Jalaa badhuu waan hin dandeenyeen maqaa yesuus mormuu eegale jedha. Aadaa gara koo dhufan jedha. Miila koo fuufatanii homaa xiyyeeffannoo otoo natti hin kenning akka cuucota adurree fiiganii sokkan” jedha barreessan mul’aticha.'' '''''Hiika isaa''''' ''Namicha kanatti sagalee 1pheexiroos 5:8 jiru gara isaa dhufe.'' '''''1pheexiroos 5:8''''' ''Ofi qabaa, dammaqaas! Seexanni hamajaajiin keessan akka leenci yeroo beela'utti aadaa naanna'utti, nama liqimsuu barbaadee in naanna'a*. Namichi kun akka dhukkuba onnee irraa fayye mul’ata arge.'' '''''1.5.2) Karaa Yesuus Wanta kamiyyuu akka Moona Beekuu qabnu''''' ''  '''1Qor 15:57''' Waaqayyo karaa Gooftaa keenya Yesuus Kiristoos mo’icha waan nuuf '''kennuuf''' immoo galanni haa taʼu!'' '''''Karaa yesuus Lollee moo’uuf dirqama wantoota lama guutne egamuu qabna''''' '''''1^ffaa: Wanti ittiin moonu sagaleen waaqayyoo laphee keenya keessatti barreeffamuu qaba''''' ''  2Qor 3:1-18 1Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*.4Amanannaan nuyi karaa Kristos Waaqayyo biraa qabnu kan akkasii ti. 5Nuyi ofii keenyaa wanti tokko illee nu biraa in ba'a jennee himachuu waan dandeenyu hin qabnu; hammi danda'aa keenyaa Waaqayyo biraa in ba'a*. 6Isumatu seera caafamee kennameen utuu hin ta'in, hafuura qulqulluudhaan kakuu haaraadhaaf hojjechuu nu dandeessise; seerri caafamee kenname du'a in farada, hafuurichi garuu jireenya in kenna*.7Seerichi gabatoota dhagaatti fidalaan qirixamee, yeroo kennametti ulfinaan mul'ate; booddee irraa darbaa yoo adeeme iyyuu calaqqifni fuula Musee yeroo sana jabaa waan tureef, ijji saba Israa'el itti ejjechuu hin dandeenye. Egaa seerichi inni du'a faraduudhaan hojjetu ulfina akkasiitiin erga dhufee*, 8inni hafuurri hojjetu immoo hammam caalaa ulfina haa qabaatu ree*? 9Wanti firdii du'aaf hojjetu ulfina-qabeessa erga ta'ee, wanti qajeelaa nama gochuuf hojjetu immoo hammam caalaa ulfina-qabeessa haa ta'u ree*? 10Ammas wanti caalaatti ulfina qabu waan argameef, inni takka ulfina-qabeessa ture ulfina kan hin qabne ta'eera. 11Egaa inni yeroodhumaaf jiraate ulfina erga qabaatee, inni itti fufee jiraatu immoo hammam caalaa ulfina haa qabaatu ree*?12Abdii akkasii erga qabaannee nuyi guddaa ija in jabaanna. 13Nuyi akka Musee hin goonu; inni, sabni Israa'el calaqqisa fuula isaa isa irraa darbu sana akka hin arginetti fuula isaa golgate*. 14Yaadni isaanii garuu hadoodchifameera, hamma guyyaa har'aatti iyyuu kakuu moofaa keessatti isa caafame yeroo dubbisan, golgaan sun isaan irratti in hafa, irraas hin fuudhamu; golgaan sun karaa Kristos duwwaa isaan irraa fuudhamuu in danda'a*. 15Hamma har'aatti iyyuu yeroodhuma isaan seera Musee dubbisanitti golgichi yaada garaa isaanii in golga. 16Caaffanni qulqullaa'aan, ?Yeroo inni gara gooftaatti gara galutti, golgichi isa duraa in fuudhama? in jedha*. 17Egaa inni Goofticha jedhame kun, hafuura qulqulluu dha; iddoo hafuurri gooftichaa jiru immoo, birmadummaatu jira*. 18Ammas nuyi fuula keenya utuu hin haguuggatin ulfinni gooftichaa nu irraa akka calaqqisu in goona; nuyis ulfinaa gara ulfinaatti darbuudhaan fakkaattii isaa akka taanuuf, akka goofticha isa hafuura sana biraa nuuf dhufetti in diddiiramna*'' ''Efeesoon 6:11 Haxxumaa Seexanaatiin mormuu akka dandeessanitti, mi'a lolaa isa kan Waaqayyoo guutummaatti hidhadhaa*!'' '''''2^ffaa: Sagalee Waaqayyoo itti moonu kun Hafuura Qulqulluun Laphee keenya irraa fudhamee gara wanta ittiin lolluu xiyyaa isaatti darbatamuu qaba''''' '''''                                Ermiyaas1:9-10''''' '''''Luqqisiiwwaan qabxii 1^ffaa fi ^2ffaa dhugoomsan''''' ''Yohaannis16:13-15 dhugaa yommuu dhufu garuu, gara dhugaa hundumaatti isin qajeelcha; sababiin isaas, inni wanta dhagaʼe dubbata, akkasumas wantoota dhufan isin beeksisa malee ofii isaatiin kakaʼee hin dubbatu. Inni wanta kan koo taʼe irraa fudhatee waan isinitti beeksisuuf, anaaf ulfina ni kenna. Wanti Abbaan qabu hundi kan koo ti.  Inni wanta kan koo taʼe irraa fudhatee isinitti beeksisa kanan jedhe kanaafi.'' '''''Effesoon 2:1-2'''  Kana malees, isin yakkaa fi cubbuu keessaniin duutanii kan turtan taʼus, Waaqayyo jiraataa isin godheera; yeroo sanatti akka sirna addunyaa kanaatti,  akka bulchaa aangoo qilleensichaatti deddeebiʼaa turtan; kunis hafuura isa amma warra hin ajajamne irratti hojjechaa jiru dha. '' '''''Roomaa 8:3-4:-'''Sababii Nama fooniitiif seerri hojii isaa hojjechuu dadhabe, waaqayyoo ilma ofii isaatti farade; cubbuu isa nama foonii cubbamaan uffatee, cubbuu balleessuu dhufe. Wanti seerri nu irraa gaafatu, nuyi warra akka fedha hafuuratti malee feha fooniitti hin jiraanne, akka '''raawwatamuuf''' waaqayyoo kan godhe.'' ''1.6)           '''Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Seerota adda addaa wajjiin wali bira Qabuun''''' '''''Seensa''''' ''Haala caaseeffama macaafa qulqulluu kakuu moofaa hubachuuf jalqaba kakuu moofaa keessatti karaalee eebbi waaqayyoo nuuf raawwatu hubachuun baay’ee barbaachisa.'' ''Kakuu moofaa keessatti waaqayyoo nama hiddaa dhaloota isaa irratti hunda’ee filate, karaa nama filate saniin eebbi waaqayyoo nuuf raawwata.'' ''Kakuu haaraa keessatti immoo eebbii waaqayyoo hundinuu karaa yesuus qofaan nuuf raawwaatama (efeson 1:3).  Kakuu haaraa keessatti eebbi hafuuraa torban karaa yesuus irraa deemuun nuuf raawwatama.Kakuu moofaa keessatti  immo Qabeenya mootummaa waaqayyoo karaa hiddaa dhalootaa Abrahaam argann.'' '''''Fakkiiwwaan Eebbii waaqayyoo karaa hiddaa dhalootan namaa raawwachuu kakuu haaraa keessatti immoo karaa yesuus raawwachuu mul’isu''''' '''''Kakuu Moofaa Akkuma jirutti gara kakuu haaraa jijjiramuu luqqisuu nuuf ibsu Muraasa''''' '''''Ibroota 10:1 1''''' ''Seerichi garuu '''gaadidduu wanta''' '''gaggaarii dhufuuf jiran''' sanaa ti malee, bifa dhugaa isa isaan ittiin mul'atan miti; inni karaa aarsaa waggaa waggaadhaan utuu gargar hin citin dhi'eeffaman sanaa, warra dhi'aatan fiixaan kan ba'an gochuu matumaa hin dandeenye*. Gaadidduu wanta gaggaarii dhufuuf jiran waan ta’eef ifa hin qabu damee torba qofa qaba malee.'' '''''Haala caaseeffama macaafa qulqulluu hubacuuf dursa haala caaseeffama heeraa fi seerota adda addaa haa ilaalu.''''' ''Maalummaa heeraa gabaabinaan yommuu ilaalu '''“Constitutional law is a body of law which defines the role, powers, and structure of different entities within a state, namely, the executive, the parliament or legislature, and the judiciary; as well as the basic rights of citizens and, in federal countries such as the United States and Canada, the relationship between the central government and state, provincial, or territorialgovernments.”'''('''<nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Constitutional_law</nowiki>).''''' ''Hiika heeraaf Wikipedia kenne yommuu afaan oromootti hiikkamu:-'''Heerri qaama seeraa ta’ee kan gahee, aangoo, caaseeffama adda adda kanneen akka seera baaftuu, seera hiiktuu, seera raawwachiiftuu akkasumaas bu’uura mirga lammilee fi hariiroo mootummaa federaalaa fi naannolee naannolee akkasumaas daangalee naannolee gidduu jiru ibsuudha.''''' '''''Akka hiika Wikipedia ti heerri balbala seeroota birooti jechuu ni danda’ama. Balbala/seensa mana qofatu qaba osoo hin ta’in seerris ni qaba.''''' ''  The Constitution defines the '''government''' and '''its powers'''. Laws are the means by which the government '''exercises those powers''' akka hiika afaan Ingiliffaa kanaatti Heerri balbala seera ittiin seenu.'' '''''1.6.1)     Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Ijaarsa mana Qulqulluu waaqayyoo Musee kenname irratti hunda’uun (Ibr 9:1-28)''''' '' Manni Qulqullummaa waaqayyoo '''balbala edan''' isa karaa adaam '''uma 3.24''' irratti ilma namaa jalaa cufame deebi’ee karaa yesuus banamu adeemsa nuuf ibsuudha.'' ''Manni Qulqulluummaa Waaqayyoo '''Adeemsa balballi jireenyaa Adaamin''' nu jalaa cufame, '''karaa yesuus akkamitti akka nuuf banamu mul’isuudha'''. Baatuu Ibsaan immoo Yesuus ykn sagalicha foon dhufatee biyyaa lafaa dhufeedha.'' ''Fakkii 1:14 Fakkii mana qulqullummaa waaqayyoo Bara kakuu moofaa keessa ture mul’isu (Side view)'' '' '' ''Fakkii 1.14.1 Fakkii mana qulqullummaa waaqayyoo Bara kakuu moofaa keessa ture mul’isu (Top View)'' '''''Kutaalee mana qulqulummaa waaqayyoo tokko tokkon ibsamu''''' '''''Kutaa 1ffaa fi 2ffaa (Oobdii fi balbala oobdii)''''' '''''Oobdii mana qulqulluu waaqayyoo fi balballi isaa''''' ''Macaafa Qulqulluu kakuu haaraa jijjiramuu isaa ragaalee jiru keessaa inni tokko '''mat 5:17-20'''ti.'' '''''Maatewos 5:17-19 Yesuus "seeraa fi barsiisa raajootaa diiguuf dhufe hin se'inaa ani isaan raawwachuuf dhufe malee. Ani dhuguman isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu.''''' ''Kutaa 1ffaa (balbala (gate)) inni kakuu moofaa keessatti ijaarame''':''' -macaafa  '''Maatewoos-HoE''' kakuu haaraa keessatti jijjirame. Kutaa 2ffaa yookiin oobdii Mana Qulqullummaa kakuu moofaa keessatti ijaaramu;kakuu haaraa keessatti '''Roomaa-Ergaa Yihudaa''' jijjirame.'' ''Akkuma '''Mat 5:17-19 Ani dhuguman isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu yommuu jedhu oobdii mana qulqullummaa waaqayyoo fi balballi oobdii mana qulqullumaa waaqayyoo macaafa kakuu haaraa jijjirame malee hin badne.''''' ''Addaam nama balballi jireenya ittin cufame dha.Yesuus balbala balballi jireenya ittin baname dha.“Waaqayyo nama gad oofee, karaa isa gara muka jireenya kennutti geessu sanas in eegsise; isa eegsisuudhaaf bukkee iddoo dhaabaa Eeden gara ba'a-biiftuutiin Kiruubelii fi billaa akka ibiddaa boba'u isa gara hundumaatti nanaanna'u in dhaabe.”'' '''''Uma. 3:24.''''' ''Addaam inni duraa bu'aa cubbuun balbala jireenyaa nutti cufsiise.kana qofaa miti,akka ol hin deebineef '''balbalicha''' irra '''billaa''' nuuf kaa'ee deeme.billichi isa nuu ajjeessuuf balbala Eden irra kaawwamee jiru dha.namni balbala kanan ol seenuu danda'u bara baay'ee dhaaf hin argamne ture.“Yesus ammas "Dhuguma, dhuguman isinitti hima, ana balballi hoolotaa!”'' '''''Yoh. 10:7'''. Isa karaa addaam balballi jireenya nutti cufame,nutti cufamee duwwaa miti,billaan balbalicha irra kaawwameera. Yeroo murame gaafa gahutti Yesuus billaa balbalicha irra isa kaawwamee jirutti lubbuu isaa kenne,billaa kiruubeloonni baatanii jiranin kan qalamee ol nu galche yesuus dha.Billaan nu ajjeessuuf balbala Eden irra keewwame Yesuus itti qalamun ol nu deebise.Kanaafuu Yesuus lubbuu laatee karra balbala jireenyaa isa karaa addaam ilmaan namaatti cufame banuu danda'e. Yesuus karricha balbala jireenya bane dha. “Balbalichi ana, inni anaan ol galu in fayya; ol in gala, gadis in ba'a, dheedichas in argata.”'' '''''Yoh. 10:9''' “'''Yesus deebisee, "Karichi, dhugaan, jireenyis, ana; anaan yoo ta'e malee, eenyu iyyuu gara abbaa hin dhufu.” Yohannis14:6''''' ''Fakk1.15 fakkii seera Macaafa Qulqqulluu fi Seera biyya lafaa wali bira qabu'' '''''Kutaa 1ffaa Balbala (Gate)''''' '''''Hojii Balbala/Seensa''''' ''  Hojiin balbalaa wanta ala jiru tokkoo karaa ittiin oli galuudha. Akkasumas '''Wangeelli mootummaa waaqayyoo arfanii fi HoE karaa gara waldaa kiristiyaanaa ittiin oli galudha.''''' ''Oobdiin Mana qulqulluummaa waaqayyoo immoo karaa ittii iddoo aarsaa waaqayyoo dhiyeessaan darbuuf nu tajaajiladha. Akkasumaas Macaafni bara waldaa kiristayaanaa '''romaa-Ergaa Yihuudaa''' karaa lammata dhalachuu mirga yesuus taa’uuf nu fayyaduudha.'' '''''Kutaa 2ffaa (Oobdii (Outer Court))''''' ''Iddoo Bishaan ittiin Qulqulla’aan: cuuphaa qulqulluutti jijjirame kakuu haaraa keessatti.'' ''Iddoo wanti aarsaa galchaan kaa’amu:-Lammata sagalee waaqayyoo irraa dhalachuun aarsaaf guddachuu.'' '''''Qabiyyee Kutaa 3ffaa: Iddoo Qulqullootaa''''' ''Yesuus gara waaqa oli ba’ee iddoo waldaa kiristayaanaaf qopheesse ibsa .Iddoo qulqullootaa Kun wantoota gurguddoo sadii (3) qaba. Isaanis:-'' '''''Baatuun ibsaa:-Waldaa kiristiyaanaa bakka bu’a. Yesuus Dhagna Waldaa Kiristiyaanaati. Akkasumaas baattuun buddeenaa sagalee waaqayyoo bakka bu’a.''''' '''''Baatuu ibsaa''''' ''torba tokko tokkoon isaanii damee torba torba qabu. Zaayitni calalamaa mat '''25:1-13''' irratti argamu kakuu haaraa keessatti sagalee waaqayyoo bakka bu’a.Akasumaas '''ibiddi''' immoo hafuura qulqulluu bakka bu’a.'' ''Kakuu moofaa keessatti akkuma lubni zayita calalamee ibsaa oluu fi bulu, kakuu haaraa keessattii immoo waldaan kiristayaanaa sagalee waaqayyoo kana yeroo hundaa ibsuu qaba.'' '''''Qabiyyee Kutaa 4ffaa: Iddoo Qulqulluu Qulqullootaa''''' ''kutaa 4ffaa akkuma Ibr 9:1-13 irratti ibsame gara mana qulqullumaa waaqayyoo isa bantii waaqa irratti jijjirame malee hin hafne. Hagafni lubaa keenya immoo gara yesuus jijjirame.'' ''Kutaa 4ffaa Angafa luba malee namni tokkoo oli galuu hin danda’u jechuun kakuu haaraa keessatti wanti kamiyyuu karaa yesuus malee qabeenya mootummaa waaqayyoo tokkoo fayyadamuu hin danda’amu'' ''Kutaa kana irraa wanti hubannu waaqayyoo ayyaana isaa hundumaa namaa yommuu kennuu ulfina waaqummaa isaa yesuus isa angafa lubaa ta’e qofa kenna malee ilma nama kamiifuu hin kennu.'' '''''1.6.2)     Caaseeffama Macaafa Qulqulluu baatuu Ibsaa torban wajjiin wali bira qabuun (Ba’uu 25:31-40)''''' '''''Baatuu ibsaa torbaan macaafa qulqulluu kakuu moofaa bakka bu’uu Isayyaas 11:1-2, Luqas 24:44 fi yohaannis 1:1-16 irraa nu hubanna.''''' '''''Seera Uumamaa:-'''Seensa Macaafa Qulqulluu yommuu ta’u. Macaafni seera uumamaa seensa macaafa qulqulluu ta’uu maalii beektu gaafii jedhuuf; seensi macaafa tokkoo gabaabina qabiyyee macaafa sanii ibsa. Akkasumaas seerri uumamaa qabiyyee macaafa qulqulluu gababinaan ibsa.'' '''''Mul’ata Yohaannis''''' ''immoo Guduunfaa macaafa Qulqulluuti'' '''''Fakkii 1.16 fakkii haala qoqqodama macaafa Qulqulluu Ibsu''''' ''  Luqqisiwwaan Dubbiin waaqayyoo Ibsaan keenya ta’uu Kakuu moofaa keessatti mul’isu muraasa:-'''Far119:105''' Dubbiin kee miila kootiif ibsaadha, dandii koo irraatiis in ifa*. Baatuu ibsaa jechuu baatuu sagalee waaqayyoo yookiin waldaa kiristayaanaa jechuudha ('''mul1:20'''). Kakuu haaraa keessattii luqqisii sagalee waaqayyoo ibsaan wali fakkeessu muraasa:-2Phex 1:19, Yoh 8:12.'' '''''Macaafa Fakkaattii Beekmsaa fi Sodaa Waaqayyoo (Seera Ba’uu-Iyyoob)''''' '''''Macaafa Fakkaattii  Beekumsaa Fi Sodaa Waaqayyoo''''' '' '''Seera uumamaa''' keessatti waaqayyo sagaleen isaa '''waaqarraa dhaga'amu''', '''seera ba'uu''' keessatti waaqayyo sagaleen isaa '''tulluu siinaarraa''' dhaga’amu; amma '''seera leewwotaa''' keessatti waaqayyo sagaleen isaa '''saba gidduudhaa''' dhaga'amu argina kanaaf yeroo kamiyyuu caalaa akkaataan itti namni furame waaqayyo waliin hariiroo godhatu ykn qabaatu dhimma murteessaadha'''.''''' '''''Seera Ba’uu (Seensa Macaafa Seeraa)''''' ''Seerri Ba’uu Seensa macaafa seeraati. Kitaaba yommuu barreessinu seensa keessatti haala waligalaa kitaaba bal’inaa barreessinu; seerrii Ba’uu haala walii gala seera mana qulqullumaa waaqayyoo yommuu ibsuu bal’inni isaa oobdii mana waaqayyoo seera Lewwootaa keessatti barreeffame.'' '''''Seera Lewwootaa''''' ''  Seera lewwootaa yommuu jedhu seera namoota baay’eef kenname jechuudha. Lewwootni kakuu haaraa keessatti luboota bakka bu’u. Lewwootni kakuu moofaa keessatti lubummaan sanyiin kennameef ,lubummaa kakuu haaraa keessatti immoo lammaata dhalachuu namaaf kennama. Ibiddii hafuura qulqulluu kaku haara keessatti yommu bakka bu’u,dhiigni looni aarsaa immuu dhiiga yesuus fannoo irratti jigse bakka ba’u.'' ''Foon aarsaa gubamuu foon yesuus du’ee yommuu oli butamu gara qaama hin jijjiramnetti geeddarame bakka bu’a.'' '''''2Qor 2:14-17 14Waaqayyo isa yeroo hundumaa karaa Kristos akka warra mo'e duulaa galutti nu adeemsisuuf, Kristosin beekuus akka foolii urgaa'utti harka keenyaan iddoo hundumaan isa ga'uuf galanni haa ta'u*. 15Nuyi, warra karaa fayyinaa irra jiranii fi warra karaa badiisaa irra jiraniifis foolii Kristos isa Waaqayyotti urgaa'uu dha*. 16Warra karaa badiisaa irra jiraniif foolii du'aa isa nama ajjeesu, warra karaa fayyinaa irra jiraniif garuu foolii jireenyaa isa nama jiraachisuu dha; egaa eenyutu hojii akkasii kanaaf ta'a ree*? 17Nuyi akka warra Waaqayyo biraa ergamaniitti karaa Kristos fuula Waaqayyoo duratti garaa guutuudhaan dubbanna malee, akka namoonni baay'een dubbii Waaqayyoo mi'a harkatti gatii dhabe fakkeessanitti miti*.''''' ''Midhaan macaafa qulqulluu keesatti sagalee waaqayyoo baka bu’uu uuma 8:22 ni ibsa.'' '''''Uumama8:22''''' ''Egaa hamma bara lafti kun itti jiraatutti, midhaan facaasuunii fi sassaabuun, dhaamochinii fi ho'i, bonnii fi ganni,guyyaanii fi halkan ittuma fufu malee hin dhaabatan  jedhe*.Macaafaa leewwootaa kana keessatti gosoota aarsaa kakuu moofaa keessatti waaqayyoo nurraa barbaaduuf kakuu haaraa keessatti immoo yesuus nuuf raawwatu tokko tokkoo gabatee armaan gaditiin ibsina'' '''''Seerri lewwoota bakka gurguddaa shanitti goodama. Isaanis:-''''' ''Lewwootaa boqonnaa1-7:- Gosoota aarsaa shanan.'' ''Lewwoota boqonnaa8-10:-Waaqayyoo tajaajiluu,'' ''Lewwoota boqonnaa11-17: Nyaata qulqullaa’aa fi nyaata Qulqullaa’aa hin ta’in:-Kakuu haaraa keessatti nyaata dhiiga fi foonii keenyaa osoo hin taane nyaata hafuura keenyati.'' ''Lewwoota boqonnaa18:22:-Fakkaattii waaqayyootti guddachuu. Lewwoota Boqonnaa 23-27:-Guyyoota ayyaanaa kabajuu fi soomaan fula waaqayyoo fuldura turuu'' '''''Lewwootaa boqonnaa 1-7:- Gosoota aarsaa shanan''''' ''1)       '''Seera Qalma Guutummaatti Gubamuu''':'' ''  Eenyummaa keenya addaam irraa dhalle guutumattii balleessuun, eenyumaa yesu guutummatti dhuffachuuf gaaddidduudha.'''Mat 22:37 37Yommus Yesus deebisee, “Waaqayyo kee goofticha garaa kee guutuudhaan, jireenya kee guutuudhaan, yaada kee guutuudhaanis jaallachuutu siif ta'a”*.''' '''Qol 2:11-14''' Isiniis immoo dhagna qabamtaniittu; dhagna qabaan keessaan garuu harkaan hojjetame utuu hin ta’in isa kirsistoos dhagna qabuu isaatiin '''namummaa foonii guutummaa isaa balleessee''' dha.'' ''2)      '''Kennaan Midhaanii Akka Itti''' '''Waaqayyoof Dhi'aatu''':-'' ''''' ''''' ''Uumama 8:22 Egaa hamma bara lafti kun itti jiraatutti, midhaan facaasuunii fi sassaabuun, dhaamochinii fi ho'i, bonnii fi ganni,guyyaanii fi halkan ittuma fufu malee hin dhaabatan  jedhe*.Yohannnis 6:35 yommus Yesus, Ana buddeenni jireenyaa, gara koo kan dhufu hin beela'u, kan anatti amanus matumaa hin dheebotu*. yoh 12”:23-24Yesus garuu deebisee, Yeroon ilmi namaa ulfina isaatti ol fudhatamu ga'eera*. 24Dhuguma, dhuguman isinitti hima; iji qamadii biyyoo keessa bu'ee yoo du'uu dhabaate, tokkichuma ta'ee hafa; yoo du'e garuu ija baay'ee in godhata*. 25Namni jireenya isaa mararsiifatu jireenya isaa in dhaba; namni biyya lafaa kanatti jireenya isaa hin mararsiifanne garuu, jireenya bara baraatiif isa in kaa'ata*. 26Namni tokko yoo anaaf ergamuu barbaade, ana duukaa bu'uun in ta'aaf, inni anaaf ergamus lafa ani jiru in jiraata; namni anaaf ergamu yoo jiraate, abbaan koo ulfina in kennaaf? jedhe*.'' '''''3)    '' Seera Qalma Araaraa''' '':'' ''' Rom 8:17''' ''Nuyi ijoollee Waaqayyoo erga taanee, warra waan hundumaa argatan in taana; waan kana hundumaas Waaqayyo biraa in arganna; '''Kristosii wajjin erga dhiphannee''', '''isaa wajjin immoo ulfaachuudhaaf, waan Kristos argatu hundumaas isaa wajjin in arganna*.  Mul’ata 3:21''' Ani ofii kootii mo'ee abbaa koo wajjin teessoo isaa irra akkuman taa'e, inni mo'u anaa wajjin teessoo koo irra akka taa'uuf aboo nan kennaaf*. Maatewoos 19:27-28 27Phexros kana irratti, Kunoo nuyi hundumaa dhiifnee si duukaa buune'ootii, egaa maal arganna laata ree? jedheen*. 28Yesus immoo, Ani dhuguman isinitti hima, biyya lafaa ishee haaraatti ilmi namaa ulfina isaatiin teessoo irra yommuu taa'u, isin warri na duukaa buutan immoo, teessota kudha lamaan irra teessanii, gosa Israa'el kudha lamaan keessatti firdii in kennitu*. 29Namni maqaa kootiif jedhee manneen yookiis obboloota yookiis obboleettota yookiis abbaa yookiis haadha yookiis ijoollee yookiis araddaa dhiise, dachaa dhibba in fudhata; jireenya bara baraas in argata.'' '''''1phex 3:14-18 14Wanta qajeelaadhaaf utuu dhiphattanii iyyuu immoo attam gammaddu laata! Sodaachisa warra isin sodaachisanii hin sodaatinaa! Hin raafaminaas*! 15Kristosiif garuu akka gooftaatti garaa keessan keessatti ulfina addaan ba'e kennaaf! Waa'ee abdii isin keessa jiruuf, nama isin gaafatee, deebii isin irraa barbaaduuf, deebii ga'u deebisuudhaaf yeroo hundumaa qophaa'oo ta'aa! 16Deebiin keessanis arraba laafaadhaan nama safeeffachuudhaanis haa ta'u! Warri hamaa isin irratti dubbachuudhaan maqaa keessan balleessan, amala keessan isa gaarii, isa erga kan Kristos taatanii argisiiftan sana hammeessan akka yeella'aniif, yaadni garaa keessanii akka isin hin ceephaanetti jiraadhaa*! 17Isa hamaa godhaniif dhiphachuu mannaa, jaalala Waaqayyoo taanaan, sababii wanta gaarii godhaniif dhiphachuu wayya*''''' '''''2) Lewwoota boqonnaa8-10:-Waaqayyoo tajaajiluu''''' {| class="wikitable" | valign="top" |'''''Lakk''''' | valign="top" |'''''Gosa Aarsaa  seera lewwootaa keessatti raawwatu''''' | valign="top" |'''''Luqqisii irratti argamu''''' | valign="top" |'''''Gaaddidduu kakuu haaraatiif bakka bu’u''''' | valign="top" |'''''Qaama Araara fudhachuu qabu''''' |- | valign="top" |'''''1''''' | valign="top" |''Seera Qalma Guutummaatti Gubamuu Kakuu moofaa keessatti araarri karaa dhiiga looniin nuuf ta’e waan ta’eef karaa loon sanii aarsaa waaqayyoof dhiyeessina.'' | valign="top" | ''          Lewwoota1:1-17'' | valign="top" |''Mat 22:37; Qol 2:7'' | valign="top" |''Waaqayyoo qofa'' |- | valign="top" |'''''2''''' | valign="top" |''Kennaan Midhaanii Akka Itti Waaqayyoof Dhi'aatu'' | valign="top" |''Lewwoota 2:1-16'' | valign="top" |''Yoh6:35;yoh 12”:23-24'' | valign="top" |''Waaqayyoo fi luba'' |- | valign="top" |'''''3''''' | valign="top" |Seera Qalma Araaraa | valign="top" |''Lewwoota 3:1-17'' | valign="top" | '''''  Rom 8:17''''' '';1phex 3:14-18'' | valign="top" |''Waaqayyoo,luba fi saba Israa’eel'' |- | valign="top" |'''''⁴''''' | valign="top" |^{Aarsaa Sababii Cubbuutiif Dhi'eeffamu} | valign="top" |^{lewwootaa 4:1-5:13} | valign="top" |''^{-Aarsaa yesuus fannoo irratti nuuf kafaleef gaaddidduudha.}'' | valign="top" |''^{Waaqayyoo fi luba}'' |- | valign="top" |'''''5''''' | valign="top" |_{Aarsaan Sababii Cubbuu Yakka Attamiitiif Akka Dhi'eeffamu Dubbachuu Isaa} | valign="top" |''_{Lewwoota5:1-14-6:7}'' | valign="top" | | valign="top" |''_{Waaqayyoo fi luba}'' |} '''''Gabatee 1.1 :-Haala qoqqodama seera lewwootaa''''' ''Lewwoota11= nyaata qulqullaa’aa fi qulqullaa’aa hin ta’ini:hiddii dhalootaa lakka’uun karaa yesuuni hafe akkuma aadaa saba isaanitti(qol 2:16).Dhiigaa fi fooniin Mootummaa waaqayyoo hin galluu,hafuuraan malee'' '''''Seerrata Lubootaa Kenname (Lew 10:8- )''''' ''Lewwota 10:9 – dhugaatii nama macheessuu dhoorke:- dhugaatiin nama macheessu foonii fi dhiiga keenyaaf gaarii miti. Akkasumaas dhugaatiin nama macheessuu hafuura keenyaafis gaarii miti.Lewwota 11:1- nyaata qullaa’aa fi Qullaa’aa hin taane:kakuu moofaa keessatti nyaata foonii fi dhiiga keenya yommuu ta’u kakuu haaraakeessatti nyaata hafuura keenya jechuudha.Adaba cubbuu(Lewwoota 20:1-) :- firdii hundaa waaqayyoof kenne kakuu haara keessatti.'' '''''Seera Lakkoofsaa (fakkaattii hafuura qulqulluun Gaggeeffamuu Jiraachuu)''''' ''Seera lakkoofsaa Gaaddidduu Hafuura Qulqulluun Gaggeeffamanii Jiraachuuti.'' ''Fakkii 1.17 fakkii qoqqodama seera lakkoofsaa ibsu'' '''''Tartiibeessuun qaama dhimmi ilaaluu kennuu (Organizing and staffing) dura wantoota raawwachuu qabnu''''' ''1)      Wantoota tartiibeessinu tokko tokkoon lakka’anii beekuu'' ''2)      Hariiroo wanta raawwatamuu fi dhabba raawwatuu beekuu'' ''3)      Safaruun qaama raawwatuuf dabarsuu'' '''''Seera Keessa Deebii''''' '''''Macaafni keessa Deebii''''' ''Cuunfaa Macaafa Seeraati. Macaafa kakuu haaraa keessatti macaafa beekumsaa fi sodaa waaqayyoo keessa seera keessa deebii caqafame. Akkasumaas macaafa gorsaa fi humnaa keessa macaafa raajii Isayyaa yommuu ta’u; macaafa fakkaatti waaqayyoo keessa immoo macaafa farfannaa daawwit.'' '''''Macaafa Iyyaasuu-Iyyoob (Saba waaqayyoof qofa)''''' ''Macaafa Iyyaassuu fakkaatti hafuura qulqulluun gaggeeffamuu ibsa. Abboota Firdii:-Fakkaatii Bulchiinsa Hafuura qulqulluu ibsa.'' '''''1saamu’eel-2Saamu’eel''': fakkaattii hafuurri qulqulluu Bulchiinsa waldaa irraa gara waldaa ceesisuu akka danda’u ibsa.'' '''''1seenaa-2seenaa:-'''Yesuus sanyii qomoo sanyii yaaqoob 12 yommuu ta’u raajii Mohammaad Quraan barreesse garuu qomoo yaaqoob osoo hin taane qomoo Ismaa’iil isa kakuu bara baraa hin qabne'''.''''' '''''Macaafa Gorsaa Fi Humnaa(Macaafa Raajootaa)''''' '''''Macaafa Gorsaa fi Humnaa''''' ''Macaafa Isayyaas Raajichaa-Macaafa Miilkiyaas Raajichaa. Macaafni kun iddoo gurguddoo lamatii qoodama. Isaanis macaafa Raajii gurguddaa (Isaayyaas-Daani’eel). Macaafa Raajii xixxiqaa ( Hose’aa-Miilkiyaas). '''Waa’ee seera macaafa gorsaa  fi humna hubachuuf kitaaba aboo amanaa jedhu Eebbisaa Baayyisaa  sirritti dubbisa.''''' '''''Macaafa Raajii Gurguddaa (Isaayyaas-Daani’ee)''''' ''Macaafa Isaayyaas Raajichaa:-Seensa macaafa raajii gurguddaati. Maacaafni Ermiyaas Raajichaa fi Macaafni Hisqi’el Raajichaa Bal’ina macaafa raajoota gurguddaa yommuu ta’an macaafni Daan’eel Raajichaa immoo cuunfaa macaafa rajoota gurguddati.'' '''''Macaafa Isaayyaas Raajichaa (Seensa Macaafoota Raajii Gurguddaa)''''' ''Macaafni Isaayyaas Raajichaa seensa macaafa raajoota gurguddaati jechuuf jalqaba wanti qabiyyee seensaa macaafa tokkoo guutuu akka guutuu beekuu keenya dirqama. Seensa yommuu barreessinu wantoota boqonnaa san jalatti bal’inaan ibsamaan gabaabina seensa keessatti ibsama.'' '''Macaafa  ''Ermiyaas Raajichaa( Bal’ina )''''' ''Qabiyyee seensa keessatti saboota baay’ee ibsaman keesa saba Israa’eel fudhatee bal’inaan barreefame.Saba Israa’eel '''oobdii mana waaqayyootti''' akka qulqulla’aniif '''gorsa''' kenna.'' '''''Macaafa Hisqi’el Raajichaa (Bal’ina)''''' ''Akka itti yerusaalem marfamte milikkitaan argisiisuu isaa (His 4). Badiisi Biyyichaa Dhi’aachuu isaa(His 7) Ulfinni Waaqayyoo Mana Qulqullumaa Irraa Ka’uu Isaa(His 10). Firdii Gaggeessitoota Israa’eel eeggatu(His 11). Yerusaaleem Muka Wayinii waa’ee hin baafnettii fakkeeffamuu ishee (His 15). Yihudaa fi Israa’eel Mootummaa Tokkoo Jala Jiraachuu Isaanii (His 37:15-). Goog Irratti Raajii Dubbachuu isaa (His38). Goog Mo’amuu isaa (His 39). Manni Qulqullummaa Itti Ijaaramuuf JedhuuIsaa Mul’achuu Isaa (His 40). Daariin Biyya Israa’ee Himamuu Isaa(His 47:13-48:35).Macaafni kun akka '''gaggeessummaa''' hafuurri qulqulluuf fakkaatti dha.'''Akka macaafa Ermiyaas akkamitti akka qulqulla’a gorsuu irraa akkamitti akka rawwatau irratti xiyyeefata.''''' '''''Macaafa  Daani’eel Raajichaa( Bal’ina )''''' ''Macaafni Daani’eel kan nu gorsu, biyyaa lafaa kan irratti mootummaa gurguddaan akka Nebukadnezar sadii gara fulduraattii ni ka’uu akka Daani’eel waaqayyoo qofaaf akka sagaduu qabnu nu barsiisa. Macaafa Daani’eel irraa wanta gurguddaa lama hubanna. Gorsa akka Daani’eel akka ta’uu qabnu. Waaqayyoo humna guddaa akka qabu hubanna. Macaafni Daani’eel cuunfaa macaafa raajii gurguddaati.'' '''''Macaafa Raajoota Xixxiqqoo (Hosea-Miilkiyaas''''' ''Baay’inni isaanii raajoota xixxiqqoo kudha lama. Akkuma macaafota '''Iyaasuu-Asteer''' macaafni raajii xixxiqaa kan xiyyeeffatan gorsa saba Israa’eel kan saba waaqayyoo ta’aniidha.   '''<nowiki>https://www.jeanejones.net/2019/01/minor-prophets/:-</nowiki>  Twelve writers wrote the books in the Minor Prophets, the same number as there were tribes of Israel and apostles of Jesus. Four writers wrote the five books in the Major Prophets, the same number of writers who wrote the Gospels'''.'' '''''Macaafa Ogummaa fi Hubannaa''''' '''''Macaafa fakkeenyaa-macaafa weedduu weedduu caalu:-''''' ''Macaaafni fakkeenya seensa macaafa ogummaa fi hubanna yommuu ta’u macaafni lallaba immo bal’ina ogummaa fi hubannati. Macaafni weedduu weedduu caalu immoo cuunfaa macaafa ogummaa fi hubannati.'' '''''Macaafa Fakkaattii Waaqayyoo Guddachuu(Macaafoota Farfannaa Daawwit)''''' ''Farfannaan ogummaan eenyummaa waaqayyoo guutumatti ibsuudha. Waaqayyoo immoo damee torba akka qabuu baatuu ibsaa torbaan irraa ni hubanna. Kanaafuu Macaafootni  Farfannaa Daawwit bakka gurguddoo '''shanitti''' qoodama isaanis'' ''1)       Farfannaa 1-41 Seensa macaafa farfannaa'' ''2)       Farfannaa  42-72 macaafa farfannaa '''Beekumsaa fi Sodaa''' waaqayyoo ibsudha.'' ''3)       Farfannaa 73-89 macaafa farfannaan bal’inaan '''Gorsaa fi humna''' waaqayyoo ibsudha.'' ''4)       Farfannaa 90-106 macaafa farfannaan '''bal’inaan Ogummaa fi hubannaa''' waaqayyoo ibsu'' ''5)      Farfannaa 107-150  cuunfaa macaafa farfanna'' '''''1.6.3)       Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Kakuu haaraa Hubachuuf haala caaseeffama sirna barnoota fi hojii mootummaa Addunyaa Wajjiin Wali Bira Qabuun''''' '''''1.6.4)     Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Hubachuuf Dura Haala Caaseeffama Seeroota Biyyoota Addunyaa Hubachuu Barbaachisaa Ta’uu Isaa''''' '''''Heera'''=Seensa/Balbala Seerota Adda Addaati. '''Seerota adda addaa''':-Heera irratti hunda’ee barreeffama. Seerri Mootummaa naannoo Itoophiyaa keessatti argaman yoo seera Itoophiyaan hin deegaramne fudhatama hin qabu. '''Walii Galtee: -''' seera irratti hunda’ee raawwatama. Walii galteen seera irratti hin hundeefamne fudhatama hin qabu.Fakkeenyaaf akka seera Itoophiyaatti walii galtee daa’imman urmii isaanii 18 gadii wajjiin raawwatame fudhatama hin qabu. '''Tartiibni''' Heera, seerota adda addaa fi walii galtee dirqama. Osoo Heerri hin jiraatin seerri barreeffamuu hin danda’u. Osoo seerri hin jiraatin immoo walii galteen raawwatamuu hin danda’u.'' ==== Tooftaa seerri Biyya lafaa Ba’u ==== 1)      Qorannoo Gaggeessuu Wixineen Qaama mootummaan ba’a 2)      Wixineen ba’e irratti bakka buutootni uummataa ummata mariisisu 3)      Erga uummatni fudhatanii booda Labsiin caffeen ykn paarlaaman labsama ''4)      ''Labsiin erga labsamee booda gara seeraa jijjirame waan ta’ee hojii irra ola '''''Ergawwaan Waldaa Kiristaanaa Ergaman''''' '''''Ergawaan waldaa kiristaanaa wanta lama (2) irratti hunda’anii barreeffaman. Isaaniis:''''' ''1)      Adeemsa keessoo Waldaa'' ''2)      Naannoo waldaa'' '''''Adeemsa keessoo waldaa wantoota of keessa qabu kanneen:''''' ''- seera, Amanaa, akkamiti akka seerri hojjetu, amantii amanaa fi akkamitti amantiin amanaan guddatu.'' '''''Akkamitti Ergaawwaan waldaa kiristaanaa wangeela Mootummaa waaqayyoo akka ibsu tokko tokko yommuu ibsamu''''' '''''    Ergaa warra Roomaa''':-Barri waldaa kiristaanaa bara ergaan warra roomaa barreeffame irraa eegala jedhu beektonni macaafa qulqulluu. Kitaabolee jiran keessaa sirritti waa’ee seeraa ibsu ergaa roomaati. Namani seera waaqayyoo hubachuu barbaade ergaa warra Roomaa dubbisuu qaba. '''Cubbuu Dhaaltummaa: furmaanni isaa cuuphaa(rooma 6:1-23)'''. '''Cubbuu ofii keenyaa hojjenne: furmaanni isaa Dhiiga yesuus''''' '''''Kitaaba seeraa Kan ta’e ergaa warra roomaa fudhannee haa ilaalu''''' ''Seensa ergaa warra roomaa(Roma1:1-25). Maalummaa Abbaa dhimmaa ergaan Barreeffamee (Dhala sanyii Namaa) (Roomaa 1:18-32). Hariiroo waaqayyoo fi sanyii dhala namaa lammata dhalachuu duraa (Roma 2-5). Roma 3 qajeelummaa waaqayyoo amantiin argamuu isaa. Cuuphaa fi Lammata dhalachuu(Rooma 6). Hariiroo waaqayyoo fi sanyii dhala namaa lammata dhalachuu booda (Roma 7-18) Roma boqonnaa 7 seera jalaa bilisa ba’uun ayyaana waaqayyoon jiraachuu.'' '''''Carraa keenya erga cuuphaan fedhii foonii keenya ajjeesnee''''' ''Lammaata Dhalachuu(Roomaa 6:1-23). Garba cubbuu ta’uun  bakka duraa turuu (Roomaa 6:12 fi roomaa 2:25)'' '''''Roomaa 2:25''''' ''Waan seerichi abboomu hundumaa yoo goote, dhagna qabaan siif waa'ee ni baasa; seericha irra yoo daddarbite garuuu, dhagna qabachuun kee akka waan dhagna hin qabatin hafteetti ni lakkaa'ama. Ergaa 1Qor:-Jireenyi amanaa maali akka ta’uu qabu ibsa. Amanaan jireenyi isaa maali akka ta’uu qabu hubachuu barbaadu '''1qor''' dubbisuu qaba. '''Ergaa 2Qor''':-Seerri amanaaf akkamitti akka hojjetu ykn seerri amanaatti akkamitti akka faradu ibsa. Kitaabolee jiran keessaa seerri akkamitti akka hojjetu kan ibsu.  '''Ergaawwaan 1^ffaa-2^ffaa Qoronxoos. Galatiyaas''':-Jireenyi amanaa seera irraa gara amantaa ce’uu akka qabu ibsa. Kitaabolee jiran keessaa sirritti waa’ee amantii kan ibsu '''Galatiyaas.  Effeesoon''':-'''Amantii fi jaalalli''' kiristoos amanaa keessattii '''hiddaa fi hundee''' akkamitti akka godhatu ibsa. Gara gooftaa yesuus guddachuu akka qabnu ibsa.Kitaabole jiran keessaa waa’ee '''aboo''' sirritti kan ibsu Efeesoon. Macaafota jiran keessaa macaafni waa’ee '''aboo amanaa''' sirritti ibsu '''ergaa efeesoon.''''' '''''Macaafota Haala Naannoo waldaa ilaalchise Barreeffame''''' ''Haalli naannoo waldaa kanneen: - biyyaa lafaa, bantii waaqaa, dhufaatii yesuus, Barsiisa soba, barsiisa dhugaa fi filannoo namaa teessoo kiristoos irra ta’u ykn ibidda bara baraan gubachuu ykn ergaawwaan Filiphisuus- Filemoon.  '''Filiphisuus''': Amanaan biyyaa biyyaa lafa keessa akkamitti jiraachuu qabu ibsa. '''Qol''':-Amanaan yaada isaa wanta Bantii Waaqaa irratti hidhuu qabu ibsa.     '''1^ffaa-2^ffaaTasaloniiqee''':-Amanaan Dhufaatii yesuus qophaa’ee eeggachuu qabu ibsa. '''1^ffaa-2^ffaa Xim''':-Amanaan basiisa sobaa irraa of eeguu qabu ibsa. '''Tiitoos''': -Amanaan barsiisa Barsiisa dhugaa duukaa bu’uu qabu ibsa. '''Filemoon''': Biyya lafaa ykn waaqayyo wajjiin jraachuun Murtee Amanaa ta’e ibsa'' '''''Macaafota Haalli Naannoo waldaa Bara-Dhuma seene irratti hunda’ee Barreeffame''''' ''Bara dhumaa irratti:-seerri gara amantii, dhufaatii yesuus cimanii qopha’uu, sirritti barsiisa sobaa irraa fagaachuu, barsiisa dhugaa cimsuu qabnuu ibsa.  Ibrootaa-Mul’ataYohaannis.Jijjiran naannoo bara dhumaa waan ta’eef, naannoo baay’ee amanaatti cimuuf amanaan kanuma caala cimuu akka qabu ibsu.'' '''''Haala walii gala Macaafa Qulqulluu hubachuuf Fakkeenya coroporation Biyyaa Itoophiyaa fudhannee haa ilaalu''''' ''  Heera Ithoopiyaa akka Wangeela Arfan (4) fi HoE yommuu ilaalu. Seeroota adda addaa kan heera Itoophiyaa irratti hunda’anii barreeffaman=Ergawwaan Waldaa Kiristaanaa'' '''''Barbaachisummaa Ergawwaan Waldaa Kiristaanaa Hubachuuf fakkeenyaa 1^ffaa Heera Itoophiyaa fudhannee Yaa Ilaalu''''' ''  Faayidaa Oromiyaa finfinnee irraa argattu Heeraa Itoopiyaa keessatti barreeffamee ture; garuu seerri dabalataa faayidaa oromiyaan finfinnee irraa argachuu qabdu maali akka ta’e hin barreeffamne. Faayidaan kun maali akka ta’e seera dabalataa qorannoon gaggeessuun barreessuun heera kana hojii irra oolchina yeroo jedhan hogganaan ol’aanaan miidiyaa hawaasaa irraa dhaga’ee ture. Hanga seerri dabalata faayidaan oromiyaa finfiinnee irraa argachuu qabdu barreeffamuutti seerri Ithoophiyaa haqina qaba jechuudha.Akkasumaas osoo Ergaawwaan waldaa kiristaanaa hin jirree seera wangeela keessatti barreeffamme tokko tokkoo hubachuu baay’ee nama rakkisa.'' '''''Fakkeenya 2 ^ffaa Seera cuuphaa fi Seerri barreeffamaa fi seera haaraa fudhannee haa ilaalu''''' ''''' ''''' ''Waangeela arfan keessatti seera cuuphaa qofa kenname; garuu ergaawwan waldaa keessatti maalummaan cuuphaa, kaayyoon cuuphaa maali akka ta’e keessattuu '''roomaa 6:1-23''' fi '''efeesoon 5:26-27''' irratti sirritti ibasame. Akkasumaas wangeela Mootummaa waaqayyoo '''mat 5:17-20''' irratti akka yesuus seera barreeffamaa raawwachuu dhufe ibsa; garuu '''2Qor 3:1-'''dhumaa sirritti akkamitti seerri barreeffama gara seera hafuura qulqulluu jijjirame ibsa. '''Ergaawwaan waldaa kiristaanaa waangeela Mootummaa waaqayyoo gababinaan barreeffame sirritti maali akka ta’e ibsu.Cuunfaaa Macaafa hundaa:-'''Mul’ata Yohaannis'' = ''1.7)           Hiika sirrii jecha amanuu Beekuu Dhabuu'' = ''Macaafa Qulqulluu keessattii jechi '''amanuu''' jedhuu afaan Ingiliffaan Believe yookiin faith jedhamuun bakka lamatti qoodama.'''Believe'''  Hojii yaadaa foonii fi garaa fooniiti. '''Faith''' garuu Hojii hafuura qulqulluu'' ''Akkuma Armaan olitti ibsuuf yaaleetti amanuun haala galuumsa isaa irratti hunda’uun hiika lama qaba:-'' ''1)       Amanuu :-Hojii yaada foonii fi garaa foonii'' ''2)       Amanuu:-hojii hafuura Qulqulluuti'' ''Waldaan Amantaa piroostaantii akka qoqqodamuf gahee guddaa taphate inni guddaan jechoota akka amanuu hubachuu dhabuudha.'' ''Amantoonni piroostaantii tokko tokko amanuun akka yaada qalbii jijjirachuu qofati yaaduun amanuun fayyine malee cuuphaa fi kennaa Irbaata qulqulluun hin fayyinu jedhu. Kun dogoggora cimaadha.'' ''Amanuu fi Jaalachuun adeemsa (process) cuuphaa fi kennaa qulqulluu booda hafuura qulqulluun laphee keenya keessati dhagala’uudha.Roma5:5 Sababbii waaqayyoo, jaalala isaa karaa hafuura qulqulluu nuf kenname, garaa keenya keessatti dhangalaasef, abdiin nu hin yeellaasisu.'' '''''Seerri seera hafuuraa waan ta’eef hafuurri qulqulluun amanaa ta’uu keenya dhugaa nuuf ba’uu qaba.''''' ''1yoh5:6-13 Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis yesuus. Inni bishaan duwwaa miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee.Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba’a, hafuurichi dhugaadha.Dhugaa-baatuu saditu jira.Isaanis kunis hafuurichaa, bishaanicha, dhiigicha, sadanuu sagalee tokkoon dhugaa ba’u Isa namoonni dhugaa ba’an kan fudhatu erga taane, inni waaqayyoo dhugaa ba’u immo in caala. Dhugaan waaqayyoo isa inni ilma isaatiif dhugaa ba’eedha.'' '''''Jaalalli maaliin Ibsama? Sin jaaladhaan jaalala hin ta’u jedha oromoon.Safartuun jaalalaa hojiidha malee afaan miti.Jaalalli hojiin ibsama malee afaan qofaan hin ibsamu.Irraa deddeebi’anii sini jaaladha jechuu jaalalli hin ibsu. Jaalalli kan ibsamu wanta namni sun barbaadu hojjechuun.Nama jaalataniif yakka isaa ni dhiisuuf.Jaalaa yesuus Namatti agarsiise keessaa muraasni:-Waaqayyoo ta’ee osoo jiruu gadi of deebisee foon namni dadhabaa dhufatu dhufatee gara biyyaa lafaa dhufe. Lubbuu isaa dabarsee nuuf kenne. Cubbuu keenya nuuf dhiise.Rom 5:5Sababbii waaqayyoo, jaalala isaa karaa hafuura qulqulluu nuf kenname, garaa keenya keessatti dhangalaasef, abdiin nu hin yeellaasisu. Akkuma waaqeeffannaan, gaarummaan kamiyyuu jaalalaan raawwachuu qabu, aboon kamiyyuu immoo amantaan raawwatamuu qaba.''''' ''Gaafiin ani amantoota cuuphaan mootummaa waaqa galchuu keessatti gahee hin qabu jedhan irra qabu:-Amanuu jechuun afaanii Nan amana jedhanii qalbii jijjirachuu qofa osoo ta’ee:-Yoh 3:55 kanaaf yesuus, “dhuguma, dugumaan sitti himaa, eenyullee bishaanii fi hafuura qulqulluuttiti dhalachuu dhaabaate, mootummaa waaqayyootti galuu hin danda’u jedhu jecha dogogoraa nu jalaa in ta’uu? Mee sirritti itti yaadaa.'' '''''Eenyuutu Cuuphamuu Qabaa?''''' ''  Waldoonni cuuphaa qoqqodan namoonni cuuphamuu qabani, namootaa baruumsa cuuphaa baratanii beekan malee daa’imoonnii osoo cuuphaa hin beekin cuuphamuu hin qaban jedhu.'' ''Kakuu moofaa keessatti  aarsaa qooda ijoollee maatii yoo dhiyeesse ni fudhatama. Hannaan daa’ima ishee fuudhate mana qulqullumaatti dhiyeessite.Akkuma armaan olitti ibse kakuu moofaan gara kakuu haaraa jijjirame malee hoomtuu irraa hin hir’anne.'' ''1saamu’eel 1:27-28 Ani mucaa argachuudhaaf isa kadhadheen ture, inni waanan isa kadhadhe anaaf kenne. Kanaaf ani immoo mucicha galchii godhee waaqayyoof nan kenna;innis guutummaa bara jireenya isaatti waaqayyoof in kennama” achittis waaqayyoof in sagadde. 1saamu’eel 1:27-28irra kan hubannu maatii daa’imman ofii dabarsanii waaqayyoof kennuu irraa aboo ni qabu, haata’u malee nama biroo dabarsanii waaqayyoo kennuuf aboo waan hin qabnee fedha namicha barsiisanii gaafachuun dirqama.'' ''Kitaaba mata duree isaa aboo amanaa jedhu kan '''Eebbisaan Baayyisaa Afaan Oromootti''' hikkame irraa akka dubbisetti namni fedhe waaqayyoo malee nama biroo irraa seexana baasuu hin danda’u jedha.'' ''Mat 19:13-14 Ergasii yesuus harka isaa irra kaa’ee akka isaaniif kadhatuuf, namoonni mucoolii gara isaatti fidan; baratonni garuu ifatanii isaan dhowwan. Yesuus immoo, “lakkisaa mucoolii dhiisaa, gara koo dhufuu hin dhowwinaa! Mootummaan waaqaa warra akkasiitiif in ta’aa” jedhe.'' '''''Cuuphaa fi Kennaa Irbaata Qulqulluu''''' ''  Waldaan piroostaantii akka qoqqodamu kan godhe keessaa inni guddaan hiika cuuphaa fi kennaa irbaata qulqulluu irratti walii galuu dhabuudha. Osoo waldooleen piroostaantii kan taane hiika cuuphaa fi kennaa irbaata qulqulluu sirritti hubatannee tokko taane yeroo kana Itoophiyaa keessatti kana caala akka amantaan keenya akka baay’atu shaakkii tokko illee hin qabu.  Cuuphaa ilaalchise waldoonni bakka lamatti qoodamu: -1^ffaa Waldoota cuuphaan mootumaa waaqa galchuu keessatti gahee qaba ykn Nama fayyisuu keessatti gahee qaba jedhan. 2^ffaaWaldoota Cuuphaan yesuusiif dhugaa-baatuu ta’uuf ykn yesuus wajjiin dhagna tokko ta’uu agarsiisuuf malee mootummaaa waaqayyoo galchuu keessatti gahee hin qabu ykn cuuphamuun miti amanuun mootummaa waaqaa gala yaada jedhu'' '''''Cuuphaan mootummaa waaqaa galchuu keessatti gahee qabaachuu isaa''''' '' Yohaannis 3:1-31 kanaaf yesuus, “dhuguma, dugumaan sitti himaa, eenyullee bishaanii fi hafuura qulqulluuttiti dhalachuu dhaabaate, mootummaa waaqayyootti galuu hin danda’u (Hisq’eel 36:25-30). 6 Nama fooniitti Kan dhalate foon, hafuuratti dalate hafuura. 7Olii dhalachuun isiniif in ta’a siin jechuu kootiin hin dinqifatin.8Qileensi gara fedhetti in qilleensa’a, qilleensa’uu isaa in dhageessa, eessaa akka inni dhufu,eessas akka in dhagu garuu hin beektu; egaa hafuuratti kan dhalate hundinuus akkuma kana” jedhee deebiseef (Mootummaa waaqayyoo galuuf dirqama lapheen keenya gara laphee yesuus jijjiramuu qaba malee hafuura qulqulluun qofa dhalachuun gahaa miti jechuudha). 13 Ilma namaa isaa waaqa irraa gadi bu’e malee, homtinuu gara waaqatti ol hin bane.14 Museen lafa onaa keessatti bofa sibiila diimaa muka irratti akka ol fuudhe, ilmi namaas immoo akkasumas muka irraati ol fuudhamuun in ta’a.15 kunis ilma namaatti kan amanu hundinuu jireenya bara baraa haa qabaatuuf ta’a ('''1yoh5:6-13)'''.'' ''Roomaa 6:1-9 Egaa ayyaanni waaqayyoo akka baay’atuuf, cubbuutti jiraachuu itti fufnaa jennaa ree? Kun matumaa hin ta’u! Nuyi warri cubbuu jalaa duune, si’achi attamitti cubbuu jala jiraanna ree? Yookins nuyi warri yesuusitti dabalamuuf cuuphamne, du’a isaattis isatti dabalamuudhaaf akka cuuphamne in wallaaltanii ree? Nuyi cuuphamuudhaan du’a isaatti isatti dabalamnee isaa wajjiin awwaalamneera; kiristoos human abba isa ulfina-qabeessaan warra du’an keessaa akkuma kaafame, nus immoo jireenya haaraatti in jiraana.5Akkuma du’a isaatti isa wajjiin walitti dabalamne, akkasuma du’aa ka’uu isaattis isaa wajjiin walitti dabalamna.6Nuyi deebinee garba cubbuu akka hin taanetti, dhagni inni cubbuu hojjetu akka badduu baafamuuf, namummaan keenya inni moofaan isa akka fannifame in beekna.7Namni yommuu du’u humna cubbuu jala in ba’a.8yesuus wajjiin yommuu duune garuu, kiristoosi wajjiin immo akka jiraannu in amanna.Kiristoos warra du’an keessa erga kaafamee, deebi’ee akka hin dune, duunis si’achi isa irratti gooftummaa akka hin qabne beekna.'' '''''Amanuun mootummaa waaqayyoo galla malee cuuphaan mootummaa waaqayyoo hin galchu waldoota jedhan.''''' ''Waldoonni kuniin luqqisii cuuphaan tokko jedhu akka jalaa soba hin taaneef cuupha bakka adda addaatti qoodu.Akkataa waldoota kanaatti cuuphaan gosa armaan gadiitti qoodama.'' {| class="wikitable" | valign="top" |'''''_{Gosa cuuphaa}''''' | valign="top" |'''''_{Nama cuuphu}''''' | valign="top" |'''''_Maaliin''''' | valign="top" |'''''_Maaliif?''''' | valign="top" |'''''_{Kutaa Isaa}''''' |- | valign="top" |''_Cuuphaa'' ''_tokko'' | valign="top" |''_{Hafuura Qulqulluu}'' | valign="top" |''_{Nafa Kiristoos keessatti}'' | valign="top" |''_Fayyinnaaf'' ''_{(uumama haaraya ta'uuf)}'' | valign="top" |''_{1Qor 12:13, Gal 3:27}'' |- | valign="top" |''_Cuuphaa'' ''_{Yohaannis Cuuphaa}'' | valign="top" |''_Yohaannis'' ''_Cuuphaa'' | valign="top" |''_Bishaaniin'' | valign="top" |''_{cubbuu irraa deebi'uuf}'' | valign="top" |''_{Luq 3:3}'' |- | valign="top" |''_Cuuphaa'' ''_{Hafuura Qulqulluu}'' | valign="top" |''_{Gooftaa keenya Yesuus Kiristoos}'' | valign="top" |''_{Hafuura Qulqulluun}'' | valign="top" |''_{Humna argachuu fi}'' ''_{rageessituu ta'uuf}'' | valign="top" |''_{HuE 1:5,8}'' ''_{Mat 3:11}'' |- | valign="top" |''_{Cuuphaa rakkinnaa}'' | valign="top" |''_{Addunyaa fi diina}'' | valign="top" |''_Rakkinnaan'' | valign="top" |''_{Akka fedhiin Waa- qaa jireenna kee-nna keessatti raawwatamuuf}'' | valign="top" |''_{Luq 12:50, Mat 20: 22,Luq22:42}'' |- | valign="top" |''_{Cuuphaa bisaanii kan nama amane tokkoo ajajni kenname}'' | valign="top" |''_{Tajaajilaa Waaqaa}'' | valign="top" |''_Bishaaniin'' | valign="top" |''_{Du'aa ka'iisa Kirist- oosi waliin tokko ta'uuf (Kiristoosiif dhugeessuufi ajaja- muu keenya agar- siisa)}'' | valign="top" |''_{Mat 28:19}'' ''_{Mar16: 16}'' |} '''''_{Gabatee 1.2 manual waldoota cuuphaa qoqqodan irraa fudhatame}''''' ''  Haata’u malee macaafni qulqulluun cuuphaan tokko jedha.'''1yoh5:6-13''' Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis yesuus. '''Inni bishaan duwwaa miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee.'''Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba’a, hafuurichi dhugaadha.Dhugaa-baatuu saditu jira'''. Isaanis kunis hafuurichaa, bishaanicha, dhiigicha, sadanuu sagalee tokkoon dhugaa ba’u'''. Isa namoonni dhugaa ba’an kan fudhatu erga taane, inni waaqayyoo dhugaa ba’u immo in caala.  Dhugaan waaqayyoo isa inni ilma isaatiif dhugaa ba’eedha.'''Namni ilma waaqayyootti amanu dhugaa kana of keessaa qaba; namni waaqayyoo hin amannee garuu, isa waaqayyoo ilma isaatiif dhugaa ba’e waan amanuu dhiiseef waaqayyoo sobduu gochuu isaati.'''  Waaqayyoo jieenya bara baraa nuuf kenne; egaa dhugaan isaa isa kena, jireenyi bara baraa kunis ilma isaa keessatti argama.'' '''''Cuuphaa tokkoo (cuuphaa nafa yesuus Galan)''''' ''Qor 1ffaa 12:13: Nuyi Yihudoonni, warri yihudoota hin ta’inis, warri garbummaa jala jiran, warri birmaaduunis hundumti keenya dhagna tokko ta’uuf hafuura tokkoon cuuphamneera, nuyi hundumti keenya akka dhugnuufis hafuura qulqulluun inni tokkichi nuuf kennameera. Hafuura tokkoon cuuphamneera yommuu jedhu namoonni gosa adda addaa Hafuura qulqulluu tokkoon cuuphamnee jechuu isaati malee hafuura qulqulluun ala hafuurri biraa jira jechuu miti.Cuuphaa tokkoo guyyaa qalbii jijjiratan irraa jalqaba jedhu.Guyyaa kana irraa eegalee garaa namaa akka lafee gara foonii jijjirama jedhu.'' '''''Hisq’el 36:25-30''''' ''Ani bishaan taliila isinitti facaasa, isinis in qullooftu; ani xuraa’ummaa keessanii fi waaqayyolli tolfamoo keessan hundumaatti isin nan qulleessa. Ani garaa haaraa isiniif naan kenna, hafuura haaraas isin keessa nan kaa’a; ani garaa isa akka dhaga sana isin keessa baasa, garaa akka fooniis isiniif kenna. Cuuphaan tokko kan jedhu cuuphaa hafuura qulqulluu qofaa miti, cuuphaa bishaan, cuuphaa dhiigaa fi cuuphaa hafuura qulqulluuti.'' ''1yoh5:6-13 Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis yesuus. Inni bishaan duwwaa miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee.Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba’a, hafuurichi dhugaadha.Dhugaa-baatuu saditu jira.Isaanis kunis hafuurichaa, bishaanicha, dhiigicha, sadanuu sagalee tokkoon dhugaa ba’u. Isa namoonni dhugaa ba’an kan fudhatu erga taane, inni waaqayyoo dhugaa ba’u immo in caala.  Dhugaan waaqayyoo isa inni ilma isaatiif dhugaa ba’eedha.Namni ilma waaqayyootti amanu dhugaa kana of keessaa qaba; namni waaqayyoo hin amannee garuu, isa waaqayyoo ilma isaatiif dhugaa ba’e waan amanuu dhiiseef waaqayyoo sobduu gochuu isaati.  Waaqayyoo jieenya bara baraa nuuf kenne; egaa dhugaan isaa isa kena, jireenyi bara baraa kunis ilma isaa keessatti argama.'' '''''Cuuphaa Bishaanii''''' '' Kaayyoon cuuphaa Bishaanii du’aa ka’iinsa yesuus wajjiin tokko ta’uuf (yesuus dhugaasisuu) jedhu waldoonni cuuphaa qoqqoodan kuniin.Kaayyoon isaan jedhan sirriidha'''.Garuu waldoota cuuphaa qoqqodan kanaaf akkamitti yesuus wajjiin tokko akka taanu ykn yesuus dhugaasisuu hin galleef malee.'''Yesuus Dhugaasisuun kakuu moofaa fi haaraa adda adda. Akkuma boqonnaa tokko keessatti ibsuuf yaaletti Kakuu moofaa ykn seera barreeffamaa keessatti seera kenname akkuma jirutti yoo fudhate ni hojjeta. Haa ta’u malee kakuu haaraa /seera hafuura qulqulluu keessatti seera kenname gara seera hafuura qulqulluutti jijjiru qabna malee seerri kenname akka kennamiti hin hojjetu, dirqama gara seera hafuura qulqulluu jijjiramuu qaba. Akkata waldoota kanatti yesuus kani dhuga-banu du’uu isaa bishaan keessa lixuun yommu ta’u du’aa ka’uu isaa bishaan keessaa oli ba’uun jedhu. Garuu akka kakuu haaraatti yesuus kan dhug-baanu yesuus wajjiin qaama tokko ta’uun. Roomaa 6:5 Akkuma du’a isaatti isa wajjiin walitti dabalamne, akkasuma du’aa ka’uu isaattis isaa wajjiin walitti dabalamna.'' '''''Qol 2:11-14''''' ''Isiniis immoo dhagna qabamtaniittu; dhagna qabaan keessaan garuu harkaan hojjetame utuu hin ta’in isa kirsistoos dhagna qabuu isaatiin '''namummaa foonii guutummaa isaa balleessee''' dha. Cuuphamuudhan kiristoos wajjiin awwalamntanii hojii aangoo waaqayyoo isa warra du’an keessaa isa kaasetti amanuun keessaniin, isinis immoo isaa wajjiin du’aa kaafamtaniittu. isin irra-daddarbaa keessanii fi dhagna qabaa dhabuu foon keessaniif hafuuraan du’oo yoo taatan iyyuu waaqayyoo akka isin kiristoos wajjiin jiraatoo taatan godheera;irra-daddarbaan keenya hundumaas nuuf dhiiseera.wanta nu irraa caafamee ture,is anutti hin tolin sana waan inni karaa seeraa nu irraa barbaaduu wajjiin duguugee fannootti cinqaarsuu isaattiin iddoo isaatii balleesseera.'' = ''2) Boqonnaa Lama: Dhugaa beekanitti fannoo keenya baachuun itti qabamannee jiraachuu'' = '''''Seensa'''''    ''Dhugaa beekuu irra, dhugaa beekanittii qabamanii jiraachuutu baay’ee cima'''.''' Dhugaa beekanitti qabamnee jiraachuuf jireenya Addaamii jiraate irraa gara Jireenya yesuus kiristoos jiraate jijjiruu qabna'''.''' Jireenya Adaam jireenya garaa keenyaaf bitamuu irraa gara jireenya fannoo keenya baachuu danda’uu jijjiruu qabna.'' '''''1Qor1:9 Waaqayyoo innii gara tokkumaa ilma isaa yesuu kiristoos gooftaa keenyaatti isin waame, amanamaa dha.''''' '''''2Talaloniiqee2:14''''' ''ulfina gooftaa keenyaa yesuus kiristoos isinis akka argattanitt inni karaa wangeelaa isa nuyi isiniif fidne kanatti isini waame.Eesaa irraa nu waamee? Jireenya Addaam isa moofaa jiraate irraa karaa wangeelan isani karaa ilma isaa yesuu kiristoos gooftaa keenyaatti isin waamee. Namni amane fi namni hin amannee gargarummaa guddaa waan qabaniif erga amannee booda akka nama hin amanneetti ofi ilaaluu hin qabnu.'' '''''Jireenyi Nama kamiyyuu jireenya yesuus fi jireenya addaam gidduu jira. Nuyi kan rakkanu hanga jireenyaa keenya isaa moofaa addaam irraa dhaalle guutumatti gara jireenya yesuus jijjirutti. Erga jireenya keenya moofaa hafuuran moone booda rakkoo tokko hin qabnu. .''''' ''  Rom 13:11-14 11Yeroo itti dura amanne caalaas amma guyyaan fayyinaa waan nutti dhi'aateef, yeroon kun yeroo itti hirribaa dammaquun isin irra jiru ta'uu isaa beekaa*! 12Halkanichi sokkee''',''' guyyichi dhi'aateera''', kanaafis kottaa hojii dukkana keessa hojjetamu of''' irraa fuunee gannee, mi'a lolaa isa ifa keessa ittiin hojjetan in hidhannaa'''*! 13Kottaa amala keenya tolfannee akka warra ifa guyyaa keessa deddeebi'aniitti jiraanna malee, albaadhummaatti yookiis machiitti, halalummaatti yookiis gad-dhiisatti, nama loluutti yookiis weennootti hin jiraannu*.''' 14Gooftaa Yesus Kristosin akka uffata sibiilaatti uffadhaa malee, hawwa namummaa foonii raawwattanii isas gammachiisuudhaaf garaa hin kenninaa'''*!''''' ''Rom8:17 Nuyi ijoollee Waaqayyoo erga taanee, warra waan hundumaa argatan in taana; waan kana hundumaas Waaqayyo biraa in arganna; Kristosii wajjin erga dhiphannee, isaa wajjin immoo ulfaachuudhaaf, waan Kristos argatu hundumaas isaa wajjin in arganna'' ''Fakkii 2:1: fakkii jireenyi keenya jidduu jireenya Adaam fi jireenya yesuu jiraachuu agarsiisu'' '''''2.1) Hirmaattuu jireenya rakkoo dhiphina yesuus keessa, mootummaa waaqayyoo kessaa fi obsaan yesuus wajjiin hafuu keessaa hirmaachuu keenya Beekuu qabna''''' '''''Fakkii 2.2:Bu’aa ba’ii jireenya yesuus''''' ''  Mootummaa waaqayyoo irraa foon namni dadhabaa dhufate dhufatee gara biyyaa lafaatti gadi bu’uun; gadi bu’iinsa 1^ffaa isa gadi bu’iinsa biraa wajjiin madaallii hin qabneedha'''.''''' '''''Filphoos  2:5-11''''' ''5Yaada garaa isa Kristos Yesus qaba ture qabaadhaa'''*!''' 6Inni bifa waaqayyummaatiin utuma jiruu, ulfina waaqayyummaa isa abbaa isaa wajjin wal isa qixxeessu wanta qabatanii itti hafanitti hin lakkoofne*.7Inni ulfina sana gad dhiisee, akka waan, waan tokkotti hin galle of godhe; bifa garbummaa in fudhate; fakkaattii namummaatiin in dhalate, waan hundumaanis nama ta'ee argame*.8Inni '''gad of deebisee, hamma du'aatti, hamma fannifamee du'utti iyyuu abboomamaa ta'e'''*.9Kanaafis Waaqayyo waan hundumaa irra '''caalchisee guddaa ol isa qabe'''; maqaa isa maqaa kam irra iyyuu caalu kenneeraaf*. 10Kanaanis warri bantii waaqaa keessa jiran, warri lafa irraa, warri lafa jala jiranis hundinuu ulfina maqaa Yesusiif jilbeenfatanii akka sagadan godhe*. 11Arrabni hundinuus, ulfina Waaqayyoo abbaatiif, Yesus Kristos gooftaa akka ta'e beeksisuuf jiru*.'' '''''2.1.1) Namoota hirmaattuu rakkoo dhiphina yesuus keessa, mootummaa waaqayyoo kessaa fi obsaan yesuus wajjiin hafuu keessaa 1ffaan: Muusee ta’uu isaa''''' '''''   ''''' '''''            ''''' '''''Fakkii 2.3: Bu’aa ba’ii jireenya Muuse agarsiisu''''' ''  Masaraa mootummaa irraa gara tiskee gadi bu’iinsa baay’ee cimaadha. Ba’uu 3:1 1Museen bushaayee Yetroo abbiyyuu isaa Luba Miidiyaan in tiksa ture; gaaf tokko bushaayee lafa onaa keessa dabarsee gara Horeeb tulluu Waaqayyoo isa Siinaa jedhamu dhufe*.'' '''''HoE7:21Yeroo''''' ''bakkeetti baafametti immoo intalli Fara'oon isa fudhattee, akka ilma isheetti isa guddifte*. 22Museen ogummaa warra Gibxi hundumaa barsiifame; ofii isaatiis dubbiitti hojiittis nama danda'aa ture.23Nama waggaa afurtamaa yommuu ta'e, akka obboloonni isaa namoonni Israa'el itti jiraatan ilaaluudhaaf, yaadni garaa isaa keessaa ka'e. Biyya lafaa kan keesssa yeroo jiraachaa ture, namni amantaa kiristayanaan fi amantaa musilimaan beekame kan akka muse hin jiru jedhu qoratoonni baay’een. Hanga ammantuu anamni akka musee biyya lafaa irratti beekamtii qabu hin jiru.'' '''''2.1.2) Rakkoo keenya hirmaatuu mootummaa waaqayyoo keessaa qofa ta’uuf tattafachuu keenya               ''''' ''  Yeroo amma kana namni iddoo guddaa tokko hojjenuu, waaqayyoo hojii isaaf osoo nu waame iddoo jiru gadi dhisuun hojii waaqayyoof iddoo gadi aanaa itti gadi buunu meeqaa keenyaa? Namoonni baay’ee keenya rakkoo dhiphina yesuus keessaa hirmaachuuf fedha hin qabnu.'' '''Harkisa Jireenya Adaami irraa gara yesuus hin guddanne godhan'''  Tajaajiltoonni waldaa kiristaayaanaa baay’een isaanii '''HoE 4:32-37''' seera osoo hin taane '''seenaa qofa godhaanii barsiisu'''.Bara Hojii Ergamootaa qabeenyi amanaa kan walii isaanii ture, amma garuu kan dhuunfaa isaaniiti jedhu. Barsiisni kun dogoggora guddaadha .Ani akka dhuunfaa kooti qabeenyi ko kan dhuufaa kooti jedhee waan yaada tureef hiikni mul’ata waaqayyoo natti mul’isee dafee naaf galuu dide hanga HoE 4:32 dubbisutti. Mul’atichis kan ture: - ''Naannoo Istaadoomii Beekojjii itti Gamoo irraa caalaan fuullee ijaarame natti agarsiisa ture. Gamoo kana irratti barreeffama kan keessan jedhamee barreefame. Gamoon kun kiyyaa maaliif kan keessan kan jedhuu gaafii natti uumame. Haa ta’uu malee akka macaafa qulqulluutti namni amantaa Kiristayaanaa hordofu tokko qabeenya dhuunfaa isaa hin qabu. Hojii Ergamoota 4:32 Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*.'''  Roomaa 12:2''' Fakkeenya jireenya bara isa darbu kanaa duukaa hin bu'inaa! Jaalalli Waaqayyoo isa kam akka ta'e gargar baasuudhaaf, '''yaada garaa keessanii haareffachuudhaan of diddiiraa!''' Jaalalli Waaqayyoo immoo waan gaarii ta'e, waan isa duratti fudhatamaa ta'e, waan akeeka isaa fiixaan baasus hubachuu dha*.'''Efeesoon4:22Yaada namummaa moofaa isa dur itti jiraachaa turtan, isa kajeellaa nama gowwoomsuun manca'e of keessaa baasaa*!  23Hafuura yaada garaa keessanii keessattis haareffamaa*! 24Namummaa haaraa isa qajeelummaa fi qulqullummaa dhugaatti, fakkaattii Waaqayyootiin uumame uffadhaa*!''''' === ''Yesuus wajjiin Akkuma hiphannuu isuma wajjiin akka moonu Beekuu'' === '''  Rom 8:17''' ''Nuyi ijoollee Waaqayyoo erga taanee, warra waan hundumaa argatan in taana; waan kana hundumaas Waaqayyo biraa in arganna; '''Kristosii wajjin erga dhiphannee''', '''isaa wajjin immoo ulfaachuudhaaf, waan Kristos argatu hundumaas isaa wajjin in arganna*.''''' === Lola ija foonii fi ija hafuuraa keenyaa === Namoonni yeroo da’ummaa isaanii waaqayyoo amanii ija hafuuraan arguutti guddatan rakkoo kan arguu baachuu danda’u sababni isaa warra isaaniin gaggeeffamu. Garuu namoonni yeroo dadargummaa isaanii qalbii jijjiratan fannoo isaanii Lola foonii fi hafuuraa kana keessa darbuu qabu. Anis akka dhuunfaa kootiitti lola foonii kootii fi lola hafuuraa kanneen keessa darbe: '''- Gaa’ilaa irraa jalqabee wanti ani yaade fi wanti mul’ataan argu tokkoo miti.''' '''''1phex 2:18-25''''' ''18 Balleessaa keessaniif isa rukutamtan yommuu obsitan, galata maalii qabdu? '''Garuu gaarii gochuu keessaniif isa dhiphattan yommuu obsitan, Waaqayyo biraa ayyaana in argattu*.''' 21Isin kana gochuudhaaf waamamtaniittu; Kristos immoo isiniif dhiphatee, faana isaa duukaa akka buutaniif fakkeenya isiniif kenneera*. 22Caaffata qulqullaa'aa keessa, '''Inni cubbuu hin hojjenne, dubbii isaa keessatti haxxummaan hin argamne''' kan jedhu jira*. 23Inni yommuu arrabsame deebisee hin arrabsine; yommuu dhiphates Waaqayyo isa firdii qajeelaa faradutti kennate malee, warra isa dhiphisan hin doorsifne*. 24Nuyi cubbuu jalaa duunee qajeelinaaf akka jiraannuuf, inni ofii isaatii '''cubbuu keenya dhagna isaatiin baatee fannootti ol ba'e'''; '''madaa'uu isaatiin isin in fayyifamtan'''*.25Isin akka hoolotaa karaa irraa baddanii turtan, amma garuu gara tiksee fi ilaaltuu lubbuu keessaniitti deebitaniittu*. '''Guyyaa fayyine hafuura qulqulluun gaggeeffamnu=fedhii keenya=mul’ata waaqa irraa argeennu=macaafa qulqulluu''''' '''''2.2) Waldaa kiristayaanaa ergama yesuus itti kenne raawwatuuf qaama ta’uu akka qabnu beekuu''''' ''  Namni yesuusitti amane tokko kophaa isaa yesuusitti qabamee '''ergma''' yesuus raawwachuu hin danda’u. Kanaafuu jalqaba waldaa kiristayaanaa sirrii filachuun qaama waldaa ta’uu qaba (yoh 17:1-26). '''Yoh 17:1-26''' 20Isaan kana duwwaadhaaf miti, warra dubbii isaanii dhaga'anii anatti amananiifis immoo nan kadhadha malee*. 21Isaanis tokko haa ta'aniif, yaa abbaa, akka ati ana keessa jirtu anis si keessa akkan jiru, isaanis nu keessa haa jiraataniif, biyyi lafaas ati akka na ergite haa beekuuf kadhachuu koo ti'''*. 22Akkuma nuyi tokko taane, isaanis tokko haa ta'aniif, ulfina ati anaaf kennite isaaniif kenneera*. 23Ani isaan keessa atis na keessa jiraachuu keetiin isaanis raawwatanii tokko haa ta'an; biyyi lafaas ati na erguu kee, akkuma na jaallattes isaan immoo jaallachuu kee haa beeku*!''' 24Yaa abbaa, isaan ati anaaf kennite kun iddoon ofii jiraadhu haa jiraataniif, ulfina isa ati biyyi lafaa utuu hin uumamin waan na jaallatteef anaaf laattes, haa arganiif nan fedha*. 25Yaa abbaa ko, qajeelaa! Biyyi lafaa kun si hin beeku, ani garuu si beeka, isaan kunis immoo ati akka na ergite beekaniiru*. 26Maqaan kee isaan biratti akka beekamu godheera, jaalalli ati ittiin na jaallatte isaan keessa akka jiraatuuf, anis isaan keessa akkan jiraadhuuf, ammas akka beekamu nan godha jedhe*.'' '''''2.2.1) Waldaa kiristayaanaa fi walitti qabaama namoota gargarummaa akka qabu beekuu''''' ''  Waldaa kiristayaanaa tokko yommuu jedhu waldaa kiristayaanaa Bara Hojii Ergamootaa hundooftee yeroo ammaa addunyaa kana hunda irratti argamtu. Waldaan kiristayaanaa tokko ta’uu hubachuuf fakkenya mul’ata tokko fudhannee haa ilaalu.  '' ''Sababa rakkoo adda addaatiif waldaa kiyya duraan irraa gara waldaa guutuu wangeelaati jijjire ture. Waldaa guutuu wangeelaa keessa ta’ee guyyaa tokko mul’ata arge.'' ''Mul’atichis:-Amantoota Waldaa kiyyaa duraanii yeroo isaani waaqeeffatan guutuu isaanii wajjiin ofis achuma keessatti natti agarsiise.'' ''Waldaa kan keessa namoonni sadi qofti imimmaan dhagalaasaa waaqeeffatu. Maqaa namoota kana sadii:-Jaarsa waldaa kan ta’e Obboo Abdii, Hojjettuu wageelaa kan taate wangeelawwii Tsiyoon fi ana ture.Namoonni hafaan dhaabbatanii waaqeeffatu malee akka namoota sadeenn kaneenii imimaan dhagalasanii hin waaqeeffatan.'' '''''Hiika mul’ata kanaa:-'''Ani kan argee haala waaqeffannaa waldaa keenyaa duraa keessatti namoota imimmaan ija isaanii foonii keessa dhagala’uudha.'' ''Garuu ijji keenya foonii kun akka '''macaafa qulqulluutti garaa''' keenya bakka bu’a. Imimmaan dhagalaasuun akka macaafa gulqulluu gadduu mul’ise. Haala macaafa qulqulluu mu’atni kun yeroo hiikamu namootaa garaa isaanii baay’ee gaddee osoo jiruu waaqayyoo waaqeffatan.'' '''''Farfannaa 126:5-'''6 Warri imimmaan dhangalaasaa sanyii facaasan, sagalee gammachuu dhageessisaa in haammatu*.6Inni sanyii facaafamuu baatee boo'aa adeemu, bissii isaa baadhatee, sagalee gammachuu dhageessisaa deebi'ee in gala*. Mat 5:4 Warri garaan isaanii gadde haa gammadan, isaan jajjabina in argatu*. '''Waldaan Kiristayaanaa guutuu addunyaa irraa namoota amanii lammata dhalatan malee namoota waaqeeffachuuf walitti qabaman qofaa miti.''''' '''''Tajaajiltoonni tokko tokko maalummaa waldaa kiristayaanaa beekuu dhabuun rakkoolee isaa uumaan muraasa ilaala''''' '''''   ''''' ''Namoota walitti qabatanii, Namoota walitti qabate sani qofa akka waldaa kiristayaanati ilaala. Ofii isaa akka abbaa mul’ataa fi hundeessaa waldaa sanitti ofi ilaala.Waldaa kiristayaanaa Ergamootaan hundoofte.Abbaa mul’ataa waldaa kiristayaanaa yesuus dha. Waldaa kiristayaanaa kan biroo akka waldaa isaattii waan hin ilaalleef akka tajaajilu yoo waamani qarshii humnaa oli guddaa gaafaatu.'' {| class="wikitable" | valign="top" |'''Kallattii Madaalii''' | valign="top" |'''Nama hin fayyine(nama moofaa)''' | valign="top" |'''Nama fayyee(nama haaraa)''' |- | valign="top" |'''''firooma hidda foonii fi dhiigaa ilaalchisee''''' | valign="top" | ''     '''Maatewos 1:1-3''' Toorri hidda dhaloota Yesus Kristos sanyii Daawit, sanyii Abrahaam isa kana*. 2Abrahaam Yisihaqin dhalche; Yisihaq Yaaqoobin dhalche; Yaaqoob Yihudaa fi obboloota Yihudaa dhalche*. Qulqullumaan hiddaa dhalootan( HoE 11:18 )'' | valign="top" |'''''HoE 15:16-18''' Isa kana booddee nan deebi'a,mana Daawit isa jiges deebisee nan ijaara, isa diigames haaressee nan dhaaba, nan qajeelchas,17namoonni hafanis goofticha akka barbaadan, sabni biyya lafaa irraa maqaa kootiin waamaman hundinuus; gooftaan inni kana godhu akkas jedha? 18kunis durii durii jalqabee beekamaa dha*. Yoh1:12-13'' |- | valign="top" |'''''Qabeenya ilaalchisee''''' | valign="top" |''Kan dhuunfaa isaanii godhatu'' | valign="top" |''HoE 4:32-37 Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*.'' |- | valign="top" |'''''Kan dubbatuuf''''' | valign="top" |''Ofiif Dubbatata (2qor3:1-18). Akka business dhuunfaa ilaala: HoE 8:18-20 simoon waan hin fayyineef kennaa waaqayyoo bitachuuf yaade. Haa ta’uu malee Pheexiroos waan fayyeef yaada isaa simoon akkaa geeddaratu gorse'' | valign="top" |''Caafata isaa dubbatutu laphee isaatti barreefama (2qor3:1-18).Hin gurguru; hin bitu: '''HoE 8:18-20''' 18Simoon yommus harki ergamootaa nama irra kaa'amuudhaan, hafuurichi akka kenname arginaan, horii ergamootaaf fidee, 19Harka koo kanan irra kaa'u hundinuu hafuura qulqulluu haa argatuuf; humna akkasii anaafis immoo kennaa! Jedhe. 20Phexros garuu deebiseefii, Kennaan Waaqayyoo horiidhaan in bitama jettee waan yaaddeef, horiin kee sii wajjin haa badu! '' |- | valign="top" |''Kennaa waaqayyoo'' | valign="top" | | valign="top" |''Yoh 17:20Isaan kana duwwaadhaaf miti, warra dubbii isaanii dhaga'anii anatti amananiifis immoo nan kadhadha malee*. Efeesoon 3:17 Kristos amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhata koo ti*.'' |- | valign="top" |''Kadhata ilaalchisee'' | valign="top" |''Ofii kadhaatanna'' | valign="top" |''2qor3:1-18'' |} '''Table 2:1Maalummaa Nama moofaa fi Nama haaraa''' '''2.3) Kallattii madaallii Nama amanuuf fi hin amannee (madaaliin ifaa fi dukkana) ''gargara ta’uu isaa''''' ''  Amantoonni amantaa Kiristaayaanaa tokko tokko luqqisii '''maatewoos 10:16''' haxxee akka bofa ta’aa garaamii akka guuggee ta’aa jedhu irratti hunda’uun karaa dhugaa hin taaneen ykn sobaan nama yeroo gowwoomsan dhaga’aa ture.'' '''''Akkuma ciminni faallaa dadhabinaa ta’e haxxummaan faallaa gowwummaati'''.'' ''Akkuma cimina nama tokko karaalee adda addaa safaramu haxxumaas nama tokkoo Karaalee adda addaan safarama. Waa’ee haxxummaa nama tokkoo hubachuu waa’ee cimina nama tokkoo karaa adda addan fudhannee haa ilalu.Isaanis:'' ''Ciminaa karaa Barnootaa, Cimina Karaa Hojii Hojjechuun, Cimina Karaa Qaamaa. Boqonnaa kana keessatti waa’ee Ciminaa karaa Barnootaa, Cimina Karaa Hojii Hojjechuun, Cimina Karaa Qaamaa fi haxxummaa karaa biyyaa lafaa fi haxxummaa karaa mootummaa waaqayyoon ibsama.'' '''2.3.1) Karaalee cimina nama tokkoo safaraman (Point of View measure clever)''' '''''1 Ciminaa karaa Barnootaa''''' ''Barata tokko baratoota kaan irra cimaadha jechuuf qabxiin baraataa sanii qabxii baratoota hafan sanii caaluu qaba.Barataan tokkoo kallattii barnootni cimaadha jechuun kallattii biroon cimaadha jechuu miti.'' '''''2 Cimina Karaa Hojii Hojjechuun''''' ''Namni tokko kallattii barnootan cimaa ta’uu yoo baate kallattii hojii uumee hojechuu cimaa miti jechuu hin danda’amu.Madaalliin cimina karaa barnootaa karaa hojii uuman hojjechuuf hin hojjetu'''.''''' '''2.3.2)  Haxxummaa Karaalee adda addaan Safaramuu''' ''Akkuma ciminni keenya karaalee adda addaan safaramuu dandeenyu, haxxuummaan keenya karaalee adda addaan safaramuu dandeenya.Innis 1) Karaa Mootummaa Waaqayyoo 2) Karaa Mootummaa biyya lafaa.'' '''''1 Haxxummaa karaa Mootummaa Waaqayyoo safaramu''''' ''Mootuummaa waaqayyoo irra caalatti nama fayyadame. Kana jechuun nama gara yesuus beekuutti fi gara yesuus guddate 1Qor '''1:18-30''' Waa’ee fannifamuu Kiristoos dubbachuun warra karaa badiisaa irra jiraniif gowwummaadha; nuyi warra karaa fayyinaa irra jiruuf garuu, humna waaqayyooti. Caafanni Qulqulla’aan, “ogummaa warra ogessaa nan balleessa, hubannaa warra hubatootaas lafatti nan dabala” in jedha.Egaa namni ogeessi eessatti hafa ree? Barsiisaan Seeraas eessatti hafa ree?Dubbii-Beekaan bara si’anaas eessati hafa ree? Biyyi lafaa ogummaa ofii isaanitiin waaqayyoon isa ogummaadhaan guute beekuu dadhabnaan gowwummaa barsiisa isa nuyi lallabnuttiin warra amanan fayyisuun waaqayyootti tole.25Wanti ,gowwummaa waaqayyoo fakkatu ogummaa namaa irra caala,wanti dadhabbii waaqayyoo fakkatus jabina namaa irra in caala. '''Ermiyaas 10:7-8''':-Yaa mootii saba lafaa irraa,ati sodatamuu kan maltee dha, egaa kan si hin sodaane jiraa ree? Ogeessa saba lafaa irraa hundumaa keessaa,mootummootaa isaanii hunduma keessaa kan akka keetii tokko illee hin jiru. Isaan hundumti isaanii gowwootaa fi wallallota;Waaqoyyoolii mukaa irraa tolfaman irraas maal baru ree?'' '''''2 Haxxummaa karaa Karaa Biyya lafaa (Badiinsaa) Safaramu''''' ''Karaa biyya lafaan (mootummaa waaqayyoon ala) safarame namni tokko haxxeedha kan jedhamu, wanta biyyaa lafaa keessatti argamu tooftaa adda adda fayyadamuu namoota kaan caala yoo walitti qabatu.'' '''''Ermiyaas 10:7-8''':-Yaa mootii saba lafaa irraa,ati sodatamuu kan maltee dha, egaa kan si hin sodaane jiraa ree? Ogeessa saba lafaa irraa hundumaa keessaa, mootummootaa isaanii hunduma keessaa kan akka keetii tokko illee hin jiru. Isaan hundumti isaanii gowwootaa fi wallallota; Waaqoyyoolii mukaa irraa tolfaman irraas maal baru ree?'' = ''3) Boqonnaa Sadii: Waaqeeffannaa Bara waldaa kiristayaanaa Wajjiin deemu Raawwachuu'' = '''''Seensa''''' ''Macaafni qulqulluun Baroota adda addaa fi taatee adda addaa baroota sani keessatti raawwate irratti hunda’uun barreeffame.'' ''Macaafa qulqulluu yeroo dubbisnu baroota fi taatee bara sani keessa ta’e irratti hundoofnee ta’uu qaba.'' '''''Waaqeeffannaa taatee''''' ''keessa isa tokko waan ta’eef yeroo waaqeeffannu bara wajjiin deemuu qaba.'' ''Waaqeeffannaan bara wajjiin deemuu yoo baate wanta nuuf raawwate irra deeddebi’uun kadhachuu nu jalaa ta’a.'' '''''Baroota gurguddoo macaafa qulqulluu keessati argaman arfaan:-''''' '''''1.     Bara kakuu moofaa (Uumamaa-Miilkiyaas)''''' '''''2.     Bara ce’uumsaa waldaa kiristayaanaa (wangeela Maateyoos-HoE)''''' '''''3.     Bara waldaa kiristayaanaa(Roma-Mul 7)''''' '''''4.     Bara jireenya bara baraa(Mul 8-22)''''' ''Fakkii 3:1:-fakii Bara macaafa qulqulluu barreeffamee fi taatee Bara sani keessatti ta’e agarsiisu'' '' Baraa fi taatee bara sani keessatti raawwatame hubachuu dhabuun '''rakkoolee gurguddoo lamatu''' uumame.'' ''1)      Rakkoo Eenyummaa waaqayyoo beekuu dadhabuu'' ''2)      Rakkoo Waaqeeffannaa Bara wajjiin deemu raawwachuu dadhabuu.'' '' Akkuma Boqonnaa tokko qabxii 1.3 jalattii ibsuuf yaaletti hordoftoonni amantaa '''warra Joovaa fi Hojii Ergamootaa''' Bara macaafni qulqulluu barreeffamee fi taatee bara sani wajjiin raawwate hubachuu dadhabuu '''eenyummaa waaqayyoo beekuu dhabuu''' isaanii sirritti ibsee ture. Boqonnaa kana keessatti immoo waaqeeffanna '''Bara waldaa kiristayaan keessatti raawwatamuu qabu''' gadi fageenyan ibsama.'' ''   Baroota Macaafni qulqulluu barreeffaman arfan armaan olitti ibsaman keessatti wantootti gurguddoo '''lama baroota''' kanneen wajjiin jijjirama.'' ''1) Hariiroo keenyaa fi Waaqayyoo 2) Karaan Eebbaawwan Waaqayyoo nuuf raawwatu.'' ''Waa’ee seera kadhataa hubachuuf jalqaba wantoota gurguddoo lamaan kanneen hubachuun baay’ee nu barbaachisa.'' ''1^ffaa Hariiroo mootummaa waaqayyoo fi nuyi gidduu jiru sirritti hubachuu qabna.'' ''  2^ffaa Karaalee eebbiwwaan waaqayyoo nuuf raawwatu hubachuu qabna.'' ''Waa’ee kadhataa hubachuu jalqaba hariiroo yesuus fi waldaa kiristaayanaa '''Maatewoos 25:1-13''' irra jiru sirritti haa hubannu.'' '''Maatewoos 25:1-''13''''' ''yesuus yommuus, “Mootummaan waaqa durboota kudhan misirricha simachuuf ibsaa isaanii fudhatanii gad baʼanii wajjin wal fakkaata. Isaan keessaa shan gowwoota, shan immoo hubatoo turan.  Warri gowwoonni ibsaa isaanii kan qabatan taʼus, zayitii dabalataa garuu hin qabanne turan. Warri hubatoon garuu ibsaa isaanii wajjin zayitii dabalataa qodaatti qabatanii turan. Taʼus misirrichi waan tureef hundi isaanii ni mugan, akkasumas ni rafan. Halkan walakkaa sagalee guddaan, ‘Misirrichi kunoo ti! Gad baʼaa isa simadhaa’ jedhu ni dhagaʼame. Yeroo kanatti durboonni sun hundi kaʼanii ibsaa isaanii qopheeffatan. Warri gowwoonni warra hubatoo sanaan, ‘Ibsaan keenya dhaamuuf waan jedhuuf, zayitii keessan irraa xinnoo nuu kennaa’ jedhan. Warri hubatoon sun garuu, ‘Tarii nuu fi isiniif gaʼuu dhiisuu dandaʼa. Dhaqaatii warra zayitii gurguran biraa bitadhaa’ jedhanii isaaniif deebisan. Utuu isaan bitachuu dhaqaa jiraniis misirrichi ni dhufe. Durboonni qophaaʼoo turan isaa wajjin gara cidha gaaʼelaa sanatti seenan; balballis ni cufame.  Sana booda immoo durboonni kaan dhufanii, ‘Yaa Gooftaa, yaa Gooftaa, nuu bani!’ jedhan. Innis, ‘Dhuguman isiniin jedha, ani isin hin beeku’ jedhee isaaniif deebise.  “Egaa, isin guyyichas taʼe saʼaaticha waan hin beekneef dammaqaa eegaa.'' '''''Mat 25:1-13 irraa qabxiin hubachuu qabnu''''' ''Yesuus simachuuf  kaadhimamne jiraachuu  keenya'''.''' Nuyi '''yesuus'''  misirricha simachuuf  qophoofnee eegachuu  akka qabnu'''.''' Guyyaa cidha'' misirricha simachuuf ''waldaa kiristayaanaa irratti argamu (mul’ata 21:2-4).'' ''Yesuus wanti nu kaadhimateef:-'''mul21:2-'''4 yerusaalem mandarri qulqullittin isheen haaraa, waaqayyoo biraa bantii waaqaa keessaa, akka '''misirro dhirsa''' isheetiif, kuulmateetti,  qophooftee utuu gadi buutuu nan arge.3 yommus sagalee guddaa tokko nan dhaga’e;innis teessoo sana biraa, “kunoo, iddoo waaqayyoo '''buufata namoota gidduudha''', inni isaan biraa buufachuuf jira,waaqayyoo ofii isaa isaanii wajjin jiraachuuf jira, waaqayyoo isaanii ta’uuf jira. '''Inni imimmaan hundumaa ija isaaniittii in haqa; wanti duraa wanta darbeef, eegaa duuni deebi’ee hin argamu, gadduu, iyyuun waraanis si’achi hin jiru!”''' '''jedhe. Waa’ee kadhataa hubachuuf kadhimaamtuun takka kadhimaa ishee wantoota gootu hubachuu qabna; Isuma kadhimamtuun sun gootu caalaa gara hafuuraa qulqulluu deebisnee goochuu qabna sababni isaa kadhummaan yesuus baay’isee caala.''''' '''''Mul’ata 21:4''''' ''Inni imimmaan hundumaa ija isaaniittii in haqa; wanti duraa wanta darbeef, eegaa duuni deebi’ee hin argamu, gadduu, iyyuun waraanis si’achi hin jiru!” jedhe.'' '''''Kennaa kadhimaa isheef kennitu sirritti itti yaaduun bakka fidde fiddee qopheeffati (kadhimamtuun takka takka yoo ofii ishee kennaa sani hin qabanne warra jalaa hattee kadhimama ishee geessiti). Xalayaa jaalala barreessuuf baay’istee itti yaaduun barreessiti malee jechuma taraan in barreessitu''  ''' '''''Ba’uu 23:15'''- Namni tokko illee harka isaa duwwaa ana duratti hin dhi’aatiin*!'') Farfannaa 100:4-5 ''4 Galata galchuun gara balbala keellaa isaatti, jajuudhaanis'' ''gara oobdii isaatti oli galaa isaaf galata galchaa,maqaa isaas eebbisaa! 5 Waaqayyoo gaarii dha’oo,gaarummaan isaa bara baraa, amanamummaan isaas dhalootaa hamma dhalootaa achuma jira*.'' '''''Eebbiiwwaan waaqayyoo kamiyyuu kakuu haaraa keessatti karaa yesuus qofa akka nuuf raawwatu beekuu qabna (Ef 1:3).''''' ''Kakuu moofaa keessattii eebbiiwwaan waaqayyoo karaalee hidda dhalootaa Abrahaam,yisaaq fi Yaaqobni nuuf raawwataa ture. Kakuu haaraa keessattii Eebbi hundaa  karaalee Abrahaam,yisaaq fi Yaaqobni osoo hin taane karaa yesuus qofa waan ta’eef karaa yesuus qofa qopheeffanee eebbicha karaa yesuus fudhachu qabna.'' ''Kakuu moofaa keessatti  immo Qabeenya mootummaa waaqayyoo '''karaa hiddaa dhalootaa''' Abrahaam arganna'' '''''3.1)  Gosoota Waaqeeffannaa''''' '''''3.1.1)       Galataa galchuu fi Waaqayyoo Jajachuu''''' '''   ''Qol 2:7 …Galata guutee irra dhangala'us dhi'eessaa*!''  ''Galatni aarsaa waaqayyoof olmaa inni nuuf godheef kafaluudha. Aarsaan kafalamu olmaa wajjiin wali madaaluu qaba. Aarsaan waaqayyoo hin male akka hin barbaachine''. ''' '''''Uma 4:3-6''''' ''3Guyyaa baay'ee booddee Qaayin wanta lafa irraa galfate irraa Waaqayyoof kennaa dhi'eesse*; 4Abeelis immoo hoolota isaa keessaa warra dura dhalatan '''qalee cooma''' isaanii '''aarsaa dhi'eesse'''; Waaqayyo gara Abeelii fi gara qalma isaa '''faara tolaadhaan in ilaale'''*. 5Gara Qaayinii fi gara kennaa isaa garuu faara tolaadhaan hin ilaalle; kana irratti Qaayin aaree boba'ee, mataa buuse. Waaqayyo yommus Qaayiniin,”Maaliif aartee bobaate” Maaliifis mataa buufte 7Wanta gaarii utuu hojjettee, ol jetta turte mitii ree” Wanta gaarii hin hojjettu yoo ta'e garuu, cubbuun balbala kee dura riphee si eeggata, si argachuus in kajeela; ati garuu isa irratti aboo godhadhu! jedhe.'' ''Farf 100:4 Galata galchuudhaan gara balbala kellaa isaatti, jajuudhaanis gara oobdii isaatti ol galaa! Isaaf galata galchaa, maqaa isaas eebbisaa!'' '''''Qabxilee irratti nu galateeffachiisu muraasa isaanii:''''' ''Beektonnii  fi hubatoonni fudhachuu kan  hin dandeenye kennaa hafuura qulqulluu fudhanneef galateeffachuu qabna.'' ''Aaraara lubbuu keenyaa baddeef  ta’eef waaqayyoo galateeffachuu qabna (roma11:33-). Kennaa Hafuuraa fi foonii Waaqayyo hafuura qulqulluu nuuf kenneef (1 qor 1:9 fi 1qor 1:3)'' ''Eebba waaqayyo nuuf eebbiseef(Isa 12-2-3;Ifeson 1:3-14)''   ''Galata galchuu fi jajachuun gargara ba’uu hin dada’an.'' ''Jajachuu hariiroo keenyaa fi hariiroo waaqayyoo cimsa. Waaqayyoo jajachuun dura waa’ee waaqayyoo beekuu qabna.'' '''''3.1.2) Araara Waaqayyoo gaafachuu''''' '''''    Ba’uu 34:6-7''''' ''Gooftichi achumaan Musee dura darbee sagalee isaa dhageessisee,”Ani Waaqayyo gooftichi, Waaqayyo isa oo'a-qabeessaa fi araara-qabeessa; aariitti suuta-jedhaa dha; gaarummaan koo fi amanamummaan koo guddaa dha*. 7Ani gaarummaa koo dhaloota kumaatamaaf jabeessee kanan eeguu dha; '''yakka, irra-daddarbaa, cubbuus namaaf nan dhiisa'''; haa ta'u iyyuu malee, isa yakkaa utuun hin adabin hin dhiisu; yakka abbootaa immoo hamma dhaloota sadiitti, hamma afuriittis harka ijoollee fi ijoollee ijoollee isaanii keessaa barbaadee nan adaba” jedhe*. ''' ''''' '''''Mat 24:39''''' ''‘Isaan hamma gaafa bishaan badiisaa dhufee hunduma isaanii haree sokketti, utuu hin beekin akka turan, bara dhufa '''ilma namaattis akkasuma''' in ta'a*.'' '''''Iyyob 22:21''' '''“Waaqayyotti araarami, nagaatti jiraadhu'''! '''Kanaanis wanti gaariin siif in dhufa'''*.22Seera afaan isaa keessaa ba'u fudhadhu,dubbii isaas garaa kee keessa kaa'adhu!23Ati gara isa hundumaa danda'uutti yoo gara galte,deebitee in ijaaramta;ati jal'ina godoo kee irraa in fageessita*;24warqee biyyoo keessa,warqee Ofiiris kattaawwan bishaan keessaa gidduu yoo keesse,25inni hundumaa danda'u immoo warqee kee fi meetii kee isa gati-jabeessa yoo siif ta'e, 26yommus ati isa hundumaa danda'utti in gammadda,yeelloo malees mataa kee gara Waaqayyootti ol in qabatta*. 27Isa in kadhatta, innis siif in dhaga'a; ati immoo wareega kee in baafta*. 28Wanti ati murtoo gootu dhaabataa siif in ta'a; ifnis karaa keetti in ifa.29Isa of gurguddisee baannatu Waaqayyo gad in deebisa,isa gad deebi'aa immoo in oolcha*; 30inni nama balleessaa qabu iyyuu in oolcha; ati garuu sababii harki kee hin xuraa'iniif in oolta” jedhe*. '''Yihuudaa 1:21''' 21 '''Jaalala Waaqayyoo keessatti of egaa; araara ittiin gooftaan keenya Yesus Kristos jireenya bara baraatti isin geessu eeggadhaa!''''' '''''Seera ittiin ofi madaallee araara Gaafachuu qabnu muraasa isaanii:''''' ''Gorsaa Keenya Kan ta’e, Hafuura Qulqulluu irraatti yaada keenyaa hin hidhuu dhisuun fedhii foonii keenya irratti yaada keenya hidhuu keenyaaf.'' '''''Abboommii isaa guutumatti eeguu dhabuu keenyaaf:-Marq 12:30-31''''' ''Atis Waaqayyo kee goofticha '''garaa''' kee guutuudhaan, '''jireenya''' kee guutuudhaan, '''yaada''' kee guutuudhaan''', humna''' kee guutuudhaanis jaallachuutu siif ta'a*! '''31Inni lammaffaan immoo''' '''Nama, akka mataa keetiitti jaallachuutu siif ta'a'''! isa jedhuu dha. Abboommiin isaan kana irra caalu kan biraa hin jiru? jedhe*.'' ''Waldaa Kiristaanaaf Qaama ta’uu dhabuu Keenyaaf: - Yoh17:22-23 22Akkuma nuyi tokko taane, isaanis tokko haa ta'aniif, ulfina ati anaaf kennite isaaniif kenneera*. 23Ani isaan keessa atis na keessa jiraachuu keetiin isaanis raawwatanii tokko haa ta'an; biyyi lafaas ati na erguu kee, akkuma na jaallattes isaan immoo jaallachuu kee haa beeku*'' ''HoE 4:32 32Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*. 33Ergamoonnis humna guddaa argisiisuudhaan du'aa ka'uu gooftaa Yesus dhugaa ba'an; ayyaana guddaas qabu turan*. 34Homtinuu isaan keessaa waa dhabe hin rakkanne, lafa yookiis mana warri qaban hundinuu, gurguranii horii isaa fidan. 35Horiin, isaan fidanii ergamootatti kennan sunis, adduma addaaf akka isa barbaachisetti in hirama ture*.'' ''HoE 15:16-18 Isa kana booddee nan deebi'a,mana Daawit isa jiges deebisee nan ijaara, isa diigames haaressee nan dhaaba, nan qajeelchas,17namoonni hafanis goofticha akka barbaadan, sabni biyya lafaa irraa maqaa kootiin waamaman hundinuus; gooftaan inni kana godhu akkas jedha? 18kunis durii durii jalqabee beekamaa dha*. Yoh1:12-13 Hamma isa simataniif immoo ijoollee Waaqayyoo akka ta'aniif aboo isaaniif kenne; isaanis warra maqaa isaatti amananii dha*. 13 Isaan kun Waaqayyottii dhalatan malee, dhiigattii yookiis fedha fooniittii yookiis fedha dhiiraattii hin dhalanne*'' ''Kennaa Waaqayyoo Tolaa Bituu fi Gurguruu Keenyaaf: HoE 8:18-20 18Simoon yommus harki ergamootaa nama irra kaa'amuudhaan, hafuurichi akka kenname arginaan, horii ergamootaaf fidee, 19Harka koo kanan irra kaa'u hundinuu hafuura qulqulluu haa argatuuf; humna akkasii anaafis immoo kennaa! Jedhe. '''20Phexros garuu deebiseefii, Kennaan Waaqayyoo horiidhaan in bitama jettee waan yaaddeef, horiin kee sii wajjin haa badu! 21Yaadni garaa kee Waaqayyo duratti qajeelaa waan hin ta'iniif, ati dubbii kana keessaa hin qabdu, qoodas hin qabdu.  Kanaafis hammina kanattii yaada garaa kee geddaradhu, gooftichas kadhadhu, hamaa yaaduu kee kana dhiifamuu siif godha ta'a. 23Yaadni hadhaa'aan akka si keessa guuteef, cubbuun akka si hidhate nan arga jedhe'''*.'' '''''Ofii keenyaa Dubbatachuu Keenyaaf: - 2qor3:1-18''' Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*.'' '''''Araara gaafachuun yaadaa garaa jijjirachuu dhiisuun Hiika sirrii hin taane seera waaqayyootti kennuu Waldaa kiristiyaanaa bara keenyaa''''' ''Macaafa HoE Macaafaa seenaa waan ta’eef bara hojii ergamootaa qabeenya gurguratanii walitti makatu; bara waldaa kiristayaanaa keessa garuu hafe jedhanii barsiisu tajaajiltoonni keenya baay’een isaanii. Waldaa kiristayaanaa lagaa fi mandaratti akka nutti tolutti galfachuu keenya. Bara kana waldaa abaluu, abaluu maqaa namaa dhuunfaan waamuun gahuu keenya.'' '''''Sababa hiika sirrii taane sagalee waaqayyoo kennineef mul’ata sagalee waaqayyoon natti dubbateef hiikachuu dadhabe lama.''''' ''Naannoo Istaadoomii Beekojjii itti Gamoo irraa caalaan fuullee ijaarame natti agarsiisa ture. Gamoo kana irratti barreeffama '''kan keessan''' jedhamee barreefame. Gamoon kun kiyyaa maaliif kan keessan kan jedhuu gaafii natti uumame. Haa ta’uu malee akka macaafa qulqulluutti namni amantaa Kiristayaanaa hordofu tokko qabeenya dhuunfaa isaa hin qabu.'' ''Hojii Ergamoota 4:32'' ''Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*'' ''Sababa aadda addaan waldaa waraa wangeelaa makaana yesuus irraa gara waldaa Guutuu wangeelaa jijjiree ture. Waldaa guutuu wangeelaa keessa ta’ee soomaa fi sagadaan kadhachaa osoo jiru, guyyaa muraasa booda waaqayyoo mul’ata natti agarsiise mul’atichis:-Amantoota       Waldaa kiyyaa duraanii yeroo isaani waaqeeffatan guutuu isaa natti agarsiise. Waldaa kan keessa namoonni sadi qofti imimmaan dhagalaasaa waaqeeffatu. Maqaa namoota kana sadii:-Jaarsa waldaa kan ta’e Obboo Abdii, Hojjettuu wageelaa kan taate wangeelawwii Tsiyoon fi ana ture.Namoonni hafaan dhaabbatanii waaqeeffatu malee akka namoota sadeenn kaneenii imimaan dhagalasanii hin waaqeeffatan.'' '''''Sababa Araara waaqayyoo Dhabneef Hojiiwwaa Ergamoonnii hojjetan Bara keenya hin hojjetamne godhan muraasa ilaala''''' ''HoE 9:36 Du’aa fayyise Pheexiroos; nuyi hoo har’a? HoE 12:6 Ergamoonnii Waaqayyoo pheexiroos mana hidhaa keessaa basuu isaa; nuyi har’a ergamoonni waaqayyoo hidhaa nu baasuu?'' '''''3.1.3)                                                                                                                                                                   Himata kennaa Waaqayyoo waraabbachuuf''''' ''   '''Isa 12:3''' 3 Isin gammachuudhaan burqaa fayyinaa keessaa, '''bishaan in waraabbattu'''*.'' ''Fakkeenya 17:22 Garaan gammadu fayyina namaaf kenna, yaadni cabaan garuu lafee gogsa*.'' '''''Efeesoon 1:3-14''''' '''''Waaqayyoof, abbaa gooftaa keenyaa Yesus Kristos isa karaa Kristos eebba hafuuraa hundumaan, waan waaqa irraatiinis nu eebbiseef galanni haata'u*!''' 4 Inni uumamuu biyya lafaa dura iyyuu warra qulqullaa'an, warra isa duratti mudaa hin qabne akka taanuuf, jaalalaan karaa Kristos nu fo'ateera*. 5Waaqayyo, karaa Yesus Kristos ilmaan isaa taanee akka guddifamnuuf, akka fedha isaa isa gaariitti yaadaan nuuf qabeera*. 6Kunis guddina ayyaana isaa,'' ''isa inni ilma isaa isa jaallatamaadhaan nutti tole nuuf kenne in galateeffachiisa*. 7Akka badhaadhummaa ayyaana isaattis Kristos dhiiga isaa nuuf dhangalaasuu isaatiin furamuu, dhiifamuu cubbuus qabna*. 8Ayyaanni inni ogummaa isaa fi hubannaa isaa hundumaan nu irratti dhangalaase baay'ee dha. 9Waaqayyo waan isatti gaarii fakkaate karaa Kristos itti yaadee of dura kaa'atee ture; ammas dhoksaan fedha isaa kun nu biratti akka beekamu godhe*. '''10Barri murame yeroo guututti, Waaqayyo akka ittiin fayyisuuf akeeketti, wanta bantii waaqaa keessa jiru, wanta lafa irra jiru, wanta hundumaas harka Kristos jalatti walitti in qaba*'''.11Waaqayyo wanti hundinuu akka akeeka isaatii fi akka fedha isaatiitti akka ta'u in godha; nus immoo akka inni yaadee qopheessee of duraa qabuutti, karaa Kristos fo'amneerra. 12Nuyi warri duraan dursinee Kristosin abdii godhanne, ulfina isaatiif galata akka taanuuf nu fo'ate*. 13Isinis immoo ergaa dhugaa, wangeela fayyina keessanii karaa isaa dhageessan; isin warri dhageessanii itti amantan, hafuura qulqulluu isa abdachiifameen mallateeffamtaniittu*. 14Hafuurri qulqulluun immoo warri kan Waaqayyoo ta'an galata ulfina isaatiif yeroo furamanitti wanta nuyi argachuuf jirruuf qabdii/qabsiisii keenya*.'' '''''Gahee Keenya: Isa 12:3 fi Efeesoon 1:3-4 wanti hubannu ;waaqayyoo akka kennaa kamiyuu wanta bantii waaqaa keessa jiru, wanta lafa irra jiru, wanta hundumaas harka Kristos jalatti walitti in qabuu nuuf eebbisedha.''''' '''''Gaheen keenya eebbaa waaqayyoo kana karaa yesuus kiristoosin waraabbachuudha.''''' '''''Efeesoon3:14-17 14Egaa waa'ee kanaaf jilbeenfadhee abbaa nan kadhadha. 15Sanyiin waaqa keessa jiraatuuf sanyiin lafa irra jiraatu hundinuu isumaan in waamama. 16Waa'ee namummaa keessan isa keessaaf immoo, abbaan akka badhaadhummaa ulfina isaatiitti karaa hafuura isaatii humnaan guutamuu akka isiniif kennuuf nan kadhadha*. 17Kristos amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhata koo ti*. 18Warra Waaqayyoof qulqullaa'an hundumaa wajjin dhoksaan ogummaa isaa hammam akka bal'atu, hammam akka dheeratu, hammam akka ol fagaatu, hammam akka gad fagaatus hubachuu akka dandeessaniif, 19jaalala Kristos isa safa'''ra beekumsa namaa bira darbus beektanii, guutummaa Waaqayyoo bira hamma geessanitti akka guutamtaniif nan kadhadha'''*.''' Efeesoon 3:16 irraa wanti hubannuu:'' '''''1qor 15:50-58''''' ''Obboloota ko, namni foonii fi dhiigaan mootummaa Waaqayyootti galuu yookiis wanti badu wanta hin badne keessaa hirmaachuu, akka hin dandeenye isinittan hima*. 51Nuyi hundumti keenya in geddaramna malee, hin duunu; dhoksaan ani isinitti himuuf jedhes, isa kana. '''52Malakanni inni dhumaa yommuu afuufamu, battala liphsuu ijaatti in geddaramna; malakanni in afuufama, warri du'an immoo bifa hin badneen in kaafamu*'''. 53Wanti hin badne, iddoo wanta badu kanaa, wanti hin duune iddoo wanta du'u kanaa bu'uutu ta'a*. 54Wanti hin badne iddoo wanta badu kanaa yommuu bu'u, wanti hin duunes iddoo wanta du'u kanaa yommuu bu'u, inni,Duuni badduu ba'e, mo'ichi argameera*? 5ammas immoo, ?Mo'ichi kee meerree, yaa du'aa? Arfiin kees meerree yaa du'aa?? jedhamee caafame fiixaan ba'eera*.56Arfiin du'atti nama oofu cubbuu dha; cubbuu kan humna godhachiisus seera*. 57Waaqayyo isa karaa gooftaa keenya Yesus Kristos mo'icha nuuf kennuuf immoo galanni haa ta'u*.58Jaallatamoo obboloota ko, egaa utuu hin socho'in jabaadhaatii dhaabadhaa! Itti dadhabuun keessan gooftaa biratti akkasumaan akka hin ta'in beektanii, yeroo hundumaa hojii gooftaa caalchisaa hojjedhaa*!Efeesoon 3:17 17Kristos amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhata koo ti*. Eebbaa efeesoon 1:3-14 gara garaa keenyatti waraabachuuf kadhachuudha.'' '''''Mat 6:33 Duraan dursitanii yaada keessan mootummaa Waaqayyoo fi qajeelummaa isaa barbaaduutti hidhaa! Kana malees kan barbaachisu hundinuu immoo isiniif in kennama*.''''' '''''Mat 6:19-21Yesus''''' ''ammoo, Badhaadhummaa ofii keessaniif lafa irratti iddoo bilii fi daana'oon nyaatutti, hattuunis cabsitee iddoo hattutti, walitti hin qabatinaa*!  20 '''Garuu badhaadhummaa ofii keessaniif waaqa irratti iddoo biliin yookiis daana'oon hin nyaannetti, hattuunis cabsitee iddoo hin hannetti walitti qabadhaa*'''! 21Garaan kee lafa badhaadhummaan kee jirutti hidhama jedhe.'' '''''2Qor 3:1-18 1Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*.''''' '''''  Isa 12:2-3 ;Efeesoon 1:3-4,3:14-19; 1qor 15:50-58;   Mat 6:33; Mat 6:19-21 fi 2Qor 3:1-18 wanti hubannu''''' ''Kristos amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhatachuudha malee wanta biyyaa lafaaf waaqayyoo kadhachuu hin qabnu '''sababni isaa wanti biyya lafaa harka yesuus jalatti walitti qabame.''' '''Macaaf qulqulluu keessatti Bara kakuu haaraa keessa yesuus fi Ergamoonni waa’ee biyyaa lafaaf dhimmanii yeroo kadhata bakka kamitti hin argannu.''''' '''Amantii (faith) Kakuu Moofaa fi Kakuu haaraa''' ''Maatewos 16:17 “Kana irratti Yesus deebisee, Yaa Simoon ilma Yoonaa, ati kan ayyaanomtee dha! Kana abbaa koo isa waaqa irra jirutu sitti mul'ise malee, yaadni nama foonii sitti hin mul'ifne.'' ''Gal 3:3-5 Attam akkas wallaalota taatu? Hafuura qulqulluudhaan jalqabdanii, amma immoo yaada fooniitiin raawwachuu barbaadduu ree? 4Waan baay'ee akkasii miyeeffachuun keessan wanta waa'ee hin baafneef turee ree? Waa'ee baasuu dhiisuu duwwaa yoo ta'eefoo! 5Isa seerri isin irraa barbaadu waan hojjettaniif moo yookiis wangeela dhageessanii waan itti amantaniif Waaqayyo hafuura isaa isiniif kennee, hojii aangoos isin keessatti hojjeta?'' '''''Guutumatti ijaarsa mana waaqayyoo ta’uuf kadhachuu (Efeessoon 3:14-17)''''' ''Kadhannii keenya kadhata '''yesuus mat 6:9-13''' irratti kadhatee irraa gara kadhata '''phaawuloos efe 3:14-17''' irratti kadhate guddachuu qaba.'' ''Mat 6:9-13 irratti kadhannii yesuus ergamoota barsiise; gaafa yesuus du’ee du’aa ka’ee gara waaqayyo oli ba’uun hafuura qulqulluu nuuf erge nuuf raawwatame (HoE 2:1-2).'' '''''HoE 2:1-2 Ayyaanni guyyaa shatammaffaa inni “Phenxeqoste” jedhamee beekame yommuu ga’e, hundinuu iddoo tokkotti walitti qabamanii turan. Dingataas huursaan waaqa irraa akka bubbee bubbisuutti dhaga’amee, manichi isaan keessa jiranis guute'''.'' ''Yeroo amma kana kadhanni yesuus maat 6:9-13 inni gara biyyaa lafaa irratti akka ta’u kadhate sababa biyya lafaa irratti waan ta’eef tokko tokkoon keenya irratti akka ta’u tokko tokkoon keenya kadhachuu qabna.   '' ''Sababa kadhanni abba keenyaa mat 6:9-13 irratti yesuus, ergamoota barsiise HoE keessatti nu raawwateef ,Ergawwaan waldaa kiristayaanaa keessatti iddoo tokkottuu hin ibsamne.'' '''''Kadhannii Abbaa keenyaa Mat 6:9-13 irratti seerri mootummaa waaqayyoo akka biyya lafaa irra dhufu akka kadhatan yesuus ergamoota barsiise; Ef 3:14-17 irratti immoo qabatamaan seerri kun akka amantiitti jijjiramu Phaawuloosi kadhate.''''' '''''Efeessoon3:14-19''''' ''14 Sababii kanaaf ani fuula Abbaa duratti nan jilbiinfadha.15Maatiin isaa warri samii irraatii fi warri lafa irraa hundinuu maqaa isaanii isuma irraa argatu. 16Akka Abbaan akkuma badhaadhummaa ulfinna isaatti karaa hafuura isaatiin, akka namummaan keessan inni keessaa humnaan kadhadha. 17Kiristoosis karaa amantiitiin garaa keessan keessa akka jiraatuuf isinis akka jaalalaan hidda gadi fageeffattanii dhaabattaniif nan kadhadha. 18Isinis jaalalli Kiristoosii hagam akka baldhatu, hagam akkan dheeratu, hagam akka ol-fagaatuu fi hagam akka gadi fagaatu qulqulloota mara waliin hubachuuf akka humna qabaattaniif, 19akka guutama Waaqayyoo maraan guutamtaniifis jaalala Kiristoosii kan beekumsa namaatiin ol ta'e sana akka beettaniif Waaqa nan kadhadha.'' '''''  Efeesoon 3:14-19''''' ''Kana osoo sa’aa 24 irra deddeebi’ee guyyaa guyyaan kadheen irra deddeebii nu jalaa hin ta’u sababni isaa ayyaanni waaqayoo daangaa hin qabu (yohaannis1:16)'''.''''' '''''yohaannis 1:16''''' ''Guutummaan ayyaana isaa keessaa hundumti keenya ayyaana irratti ayyaana fudhanneera.'' '''''Efeessoon 3:14-19''''' ''kadhee argadhe jechuun; wanta hundumaa argadhe jechuudha(Ef 1:22).'' ''Efeesoon 1:22 Waaqayyoo waan hundumaa miila kiristoos jala kaa’e; goofticha waan hundumaa gararraa jiru kanas waldaa kiristaanaatiif mataa godhee kenne*.'' '''''Efeesoon6:10''  '''Kanaa achi Gooftaa fi humnan isaa jabaa sanaan cimaa. Daabiloosii akka mormuu dandeettaniif mi'a lolaa Waaqayyoo guutummaatti hidhadhaa. Ergaan warra efeesoo kan barsiisu kadhata sirrii mana waaqayyoo ta’uu waan ta’eef namni kadhachuu barbaadu ergaa gara warra efesoon sirritti dubbisuu qaba. '''''Taatee sodaa,Jaalala dhabuu fi kanneen kana fakkata kan ta’e amantii  efeson 3:14-17 irratti argamu irratti hiddaa fi hundee godhachuu dhabuu''''' '''''Amantii dhabuu:- Marq 4:40''''' ''Kana booddee bartoota isaatiin, Maaliif sodaatoo taatan? Amma iyyuu amantii hin qabdanii? jedhe.'' '''''Amantii Efeson 3:17 kadhannee jaalalatti hiddaa fi hundee gadi fagoo godhachuu dhabuu''''' '''''3.2)           Humna,Aboo fi Aangoo Waaqayyoo nu kenne fayyadamu ilaalchise dogoggora jiru Muraasa isaanii''''' '''''  Eebba Isayyaas 12:2-3 fi Efeesoon 1:3-14 ofii keenyaa  karaa amantiin hafuura qulqulluu fayyadamuun burqaa waaqayyoo keessaa waraabbachuu dhiifnee waaqayyoon nuuf waraabi jenne kadhanna; kun immoo dogoggora cimaadha. sababni isaa wanta ofii keenyaa hojjechuu qabnu waaqayyoon nu hojedhu jechuudha.''''' ''Gaheen waaqayyoo akka burqaa bishaan isaa keessaa akka waraabannu '''heeyyamaa nuuf kennuudha'''.'' ''Gaheen keenya immoo heeyyama waaqayyoo fayyadamuu Burqaa isaa keessaa waraabbachuudha.'' '''''Fakkeenya Humna,Aboo fi Aangoo Waaqayyoo nu kenne fayyadamu ilaalchise dogoggora jiru Muraasa isaanii''''' '''''Mul’ata:-'''Bineensa gurraacha guddinaan hamma addurree gahu ari’aa ture. Bineensi kun asii fi achi na jalaa miliqaa ture. Bineensi kun Bishaan ciisaa tokko keessa na jalaa seene.'' ''Yeroo kana namni meeshaa waraanaa qabu tokko dhufe. Bineensi kun bishaan ciisaa sani hunda isaana jalaa dhugee fixe.'' ''Namichi meeshaa waraanaa qabu tokko yerumaa sani dhufee meeshaa waraanaa isaa bineensa sanitti tokkosee bineensa kana ajjeese. Sagalee bineensi kun cimaadha '''B'''ishaa kan hunda dhugee fixee jedhuun aga’ee ture.'' ''Mul’ata kana argee torbee tokko booda hojjetaan wangeelaa waldaa keenyaa gara fulduraa na waame naaf kadhate. Kana booda mal’ata biraa arge.'' ''Mul’atichis Boorsaa kiyya lafa gogaa irraa godhe. Bishaan baay’ee saffisaan dhufee boorsaa kiyya dhoofe.'' ''Anis bakka namatti toluun boorsaa kiyya guutuu isaa baafadhe. Mul’ata kana irraa wanti hubannuu meeshaa lolaa waaqayyoo isa nuuf heeyyame hidhannee ofii keenyaa loluu qabna malee waaqayyoo bineensa kana balleessi jennee kadhachuu hin qabnu.'' ''Namaa dhukkubsateef Kadhachuu:Burqaa fayyinaa irraa fayyina waraabee qaama nama dhukkubsatee dabarsuun gahee namicha kadhatuut. Qaamni namicha kadhatamuuf amantiin fayyina kan yoo fudhachuu baate fayyuu hin danda’u.'' '''''3.3)Rakkoo karaalee Eebbi waaqayyoo nuuf raawwatu beekuu dhabuu''''' ''Namoonni baay’een eebbi waaqayyoo karaalee Abrahaam, Yisaaq fi Yaaqobni nuuf raawwata jedhanii karaalee namoota waaqayyoon eebba waaqayyoo kadhatu.  '' ''Haa ta’u malee kakuu haaraa keessatti eebbi waaqayyoo karaa yesuus  qofaan waan nuuf raawwatuuf karaa yesuus qofaan eebbaa kan kadhachuu qabna.'' '''''3.4)Faayidaa kadhataa''''' ''''' ''''' ''Balballi mootummaa waaqayyoo soomaa fi sagadaan nuuf banama. Ani dhoksaa faayidaa soomaa fi sagdaa xumura bara 2014 fi seensa bara 2015 naaf gale.'' ''Xumura bara 2014 waldaan guutuu  waangeelaa Awaash Malkaa sa’aa soomaa fi sagada ji’a tokkoof labsani.'' ''Ani waldaa kan wajjiin soomaa fi sagada eegale. Torban lama booda kitaaba barreesse kan maxansanii akka waldaan ijaarani paaster itti hime.'' ''Paster tolee naan jedhe. Haata’u  malee kitaabni kun seera bulmaata amantaa guutuu wangeela seera cuuphaa fi raajii kennaadha malee seeraa miti jedhu Paster efeesoon 4:5 irraa fudhatee raajiin seera kakuu haaraa naan jedhe.'' ''Ani immoo naan dogoggoree jedhee yeroon kadhu jilbiifadhee waaqayyoo dhoksaa haala caaseeffama macafa qulqulluu boqonnaa tokko qabxii 1.6 jalatti barreesse osoo jilbiifadhee kadhuu gara koo fide.'' ''Haala caaseeffamaa macaafa qulqulluu boqonnaa tokko qabxii 1.6 kennaa hafuurri qulqulluu naaf kenne malee kitaaba kamiyyuu dubbisee miti.'' '''''3.5)Deebii  kadhataa''''' '''''Deebii kadhata waaqayyoo bakka 3 qoodama:1)'''Deebii yeroo gabaabaa.2)Deebii yeroo dheeraa.3) Lakkii sin hin barbaachisu.Yeroon  osoo hin gahiin waaqayyoo kadhata keenyaaf deebii hin deebisu. Macaafa fakkeenyaa irrattii wanti hunduu yeroo qaba jedha.'' ''Ani macaafa kana barreesse dafee xumuree akka manxansamu waaqayyoo irra deddeebi’ee kadhe.'' ''Garuu waaqayyoo kitaaba kan manxansuuf yeroo dheera akka narraa fixuu fi yeroo manxansamee ba’e immoo baay’ee gaarii “A+) akka ta’u mul’ata natti agarsiise.'' ''Waaqayyoo wanta tokko jalqabaa hanga dhumaa waan beekuuf wanta hin dhumnef deebii hin kennuu.'' '''Lakki si hin barbaachisu'''   ''Wanti kadhannu wanta waaqayyoo irraan adda nu baasu yoo ta’e waaqayyoo wanta kadhannuu saniif deebii nuuf hin kennu.'' '''''3.6)Adeemsi kadhataa akkuma seerrii jijjiramu wajjiin jijjiramuu isa''''' ''  '''Rakkoon keenyaa inni guddaan adeemsa deemsa keenyaa yoo seerri jijjiramu; seera jijjirame wajjiin deemuu dadhabuudha'''.'' ''Akka macaafa qulqulluutti jijjiraan seeraa yeroo baay’ee raawwata. Isaanis:- Seera moofaa irraa gara seera haaraa. Akkasumaas seeraa haaraa irra gara wangeela barabaraa. Seerri kadhannaa keenyaas akkanumatti jijjiramuu qaba'' '''''Kadhannaa seeraa moofaa'''''   ''Kadhannaan yeroo seera moofaa kan irratti xiyyeeffatu dhalachuu yesuus ta’uu qaba.'' '''''Kadhannaa yeroo cee’uumsa seeraa moofaa irraa gara haaraa''''' ''Kadhannaan yeroo cee’uumsaa yesuus waan nuuf dhatateef kan irratti xiyyeeffannuu dhufaatii mootummaa waaqaa (Mat 6:9-13) irratti ta’uu qaba.'' '''''Kadhannaa bara waldaa kiristayaanaa''''' ''Kadhannaan bara waldaa xiyyeeffannoo guddaan amantiin cimaa ta’uudha. Akkasumas lammata dhufaatii yesuus ta’uu qaba'' '''''Kadhannaa erga lammata yesuus dhufee boodaa''''' ''Lammata dhufaatii yesuus boodha Sababa hariiroo mat 25:1-13 jijjiramuuf adeemsi kadhata keenya amma kun ni jijjirama; sababni isaa misiroo wajjiin waan jiraannuuf rakkoo amma biyya lafaa kun ni bada (Mul 21:3-4, Mat 9:14-15).''            edbvuo6vvh1fsyc9914iajbmt3xmk98 45785 45784 2026-07-23T12:45:19Z ~2026-40963-81 14318 Baafata fi Galata balleesse 45785 wikitext text/x-wiki = ''Gufuuwwan Dhugaa Nu Jalaa Dhoksan Diiguun Dhugaa Beeknee Itti Qabamnee Jiraachuu'' = '''''Alamuu Tikkuu Tasammaa Guddataa''''' '''''Lakk Bilbilaa:0940210750''''' '''''Email:tajaajilaaalemutiku@gmail.com''''' '''''Maxxansa 1ffaa''''' ''@2017 Mirgi Barreessaa seeraan eegamaadha'' '''''Gufuuwwan Dhugaa Nu Jalaa Dhoksan Diiguun Dhugaa Beeknee Itti Qabamnee Jiraachuu''''' '''''Seensa''''' Kitaaba kana akkan barreessu kan na godhaan rakkoolee gurguddoo hawaasa keenyaa keessa jiraniidha.Jalqaba yeroon amanu ani amantootaa Ortodoksii  fi pirotestantii''' ''' gidduu deemee wanta isaani irratti wal mormaan barreefadhee wangeelaan wal bira qabee ilaalaa ture. Amantoota lachuu biraa deemee gaafii gaafachaa ture. Dhuma irratti wangeelli akka rakkoo qabuutti fudhe. Kun maaliif ta’e yoo jennee '''rakkoo wangeela sirritti hubachuu dhabuudha'''. Wangeelli akka rakkoo qabuutti wantoonni na fudhachisan kanneen armaan gadiiti:- ''' Mat 5:17-19 Yesuus "seeraa fi barsiisa raajootaa diiguuf dhufe hin se'inaa ani isaan raawwachuuf dhufe malee. Ani dhuguman isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu. Kanaafuu namni abboommii hundumaa irra xinnaatan keessaa tokko diige, diigamuu isaas namoota baarsiisu, mootummaa waaqaa keessatti isa hundumaa irra xinnaatu inni jedhama; namni abboommota kan eegee barsiisu garuu mootummaa waaqaa keessatti guddaa ni jedhama."''' '''Mat5:17-19 Irratti hunda’uun amantoonni ''Ortodoksii''''' ; “'''Gabatee kakuu (taabonnii) fi sirni ittin mana qulqullummaa waaqayyoo ijaaraan inni kakuu moofaa kakuu haaraa keessatti isa caalutti hin jijjiramne akkuma duraatti jira jedhu.”''' '''2qor 3:1-10''' Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko  tokkoo  caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*. '''  2Qor3:2-11 irratti hunda’uun hordoftoonni amantaa pirotestantii ;“taabonni fi ijaarsi mana qulqullummaa waaqayyoo gara caalutti jijjrame'''” '''jedhu.''' ''' Luqqisiin Mat 5:17-19 fi 2qor3:2-11 faallaa walii waan ta’eef yeroo Waangeelli barreeffamu akka hanqina qabuutti fudhee ture.''' ''' ''' Haata’u malee dhugaa barbaachaa osoo addaan hin kutin ittin fufe. '''Yoo xiqqaatee waangeellii hanqina tokko illee akka hin qabne hubachuuf waggoota torbaa(7) oli natti fudhate. Rakkoon amanaa bira jiru guddaan luqqisii akka Mat5:17-19  fi 2Qor3:2-11 addaan baasee maali akka ta’e ibsuu dhabuudha'''.   '''Akkasumas Wangeela Yohaannis 14:28 -31 ‘Amma naan adeema deebi’ees isiin biraa nan dhufa’.  Abbaa na caala’o jedhu fi Yohannis 17:11 Yaa abbaa qulqulluu, akkuma nu tokko taane,warri ati ati naaf kennites tokko akka ta’aniif  maqaa keetin eegi jedhu oboleessa  kiyyaa tokkoo galuuf didee akka wangeelli bakka bakkatti rakkoo qabuti yaadu argaan ture.''' '''Kan malees namoonni tokko tokkoo seerrii kakuu moofaa guutumaan guututti akka hafeete yeroo barsiisan dhaga’ee ture. Akkasumaas namoonni tokkoo tokkoo waldaa waa’ee seeraa moofaa barsiisaniin Waldaa sirrii miti jedhanii yeroo barsiisan dhaga’ee ture.''' Rakkoolee kanneen fi kan kanaa fakkaataniif waggoota torbaa oliif  dhugaa barbaadan ture'''. Dhuma irratti dhugaa sirritti waan hubadheef namoota dhugaa kan hin hubannne dhugaa hubachiisuuf kitaaaba kana barreese'''. Mata duree kitaaba kan gufuuwwaan dhugaa nu jalaa dhoksan diiguun dhugaa beeknee itti qabamnee jiraachuu jedha. Dhugaan qoratamee yeroo hundaa kan hin jijjiramnedha. Haalli ofii jijjirama malee dhugaa jijjiruu hin danda’u. Dhugaan eenyuu? Dhugaan waaqayyoo abbaadha, Dhugaan yeesuus (Yoh14: 6), dhugaan kan kirstoos (Qol 2: 16-17), Dhugaan Hafuura qulqulludha (Yoh16-13), Dhugaan Seera kakuu haaraa (Qol2:16-17), Mootummaa Waaqayyoo (Ibr9:24), dubbiin waaqayyoo dhugaa (Yoh17:17-19). Wantoonni biyyaa lafaa kannen akka beekumsaa, qabeenyaa, maqaa gaariifi kan kana fakkaatan yerummaaf akka '''fixeensaa mu’atu''' malee akka dhugaa yeroo hunda hin jiraatani. Boqonnaa sadeen kitaaba kanaa fakkiin yommuu ibsamu. ''Fakkii 1:-fakkii qabiyyee Kitaaba sadeen agarsiisu'' ''Kitaaba kana ergaan barreessee waggaa baay’ee ture. Haata’u malee sababbiin dhimmee barana akka maxxansu na godhan mul’ata waaqayyoo barana naaf kennameedha.'' ''Mul’atichis mata duree kitaaba kanaa (Gufuuwwaan dhugaa nu jalaa dhoksan) akka qormaatatti natti agarsiise. Bu’aa qormaata mata duree kanaa baay’ee waan na jalaa tureef amantoota waldaa warra ortoodoriksii ani beekuu wajjiin ala dhaabbadheen eegaa ture.'' ''Garuu bu’aan qormaata kanaa wanta ani hin eegne; baay’ee guddaa ta’uun qabxii '''A+''' ta’ee   ba’e. '''Anis qabxii A+ kan baay’een dinqisiifadhe; sababni isaa ani akkanatti gaariidha jedhee hin eegne. Kan malees amantoonni Ortodoksii''''' '''''kun ajaa’iba akkamitti Alamuu Tikku Qabxii akkan galmeessaa yeroo jedhan dhaga’e. Mul’ata kana irra ka’uun barana xumuree maxxansuuf kutannoo guddaa godhee.''''' '''''Kitaaba kana barreessuuf tooftaleen luqqusii mat 7:7-8 jiru fayyadame.''''' ''Mat7:7-8 Yesuus itti fufee kadhadhaa isinuf in kennamaa, barbaadaa ni argatuu, balbala rukutaa isinii banamaa. Kan kadhatan hundinuu in fudhatu,kan barbaadus in argata, balbala kan rukutuufis in banama.'' ''Kadhachuun amantaa jiran keessa amataan kumi akka sirrii ta’e waaqayyo mul’ata natti agarsiise sirritti kitaaba kana keessatti ibse. Kitaabolee adda addaa, online adda adda irraa barbaaduun wangeelli akka rakkoo qabuutti fudhe sun sirrii akka hin taane argadhe.'' ''Namni gaafiiwaan akkanaa qabdan tooftaa kadhataa:-Mat 7:7-8 Yesuus itti fufee kdhadhaa isinuf in kennamaa, barbaadaa ni argatuu, balbala rukutaa isinii banamaa. Kan kadhatan hundinuu in fudhatu, kan barbaadus in argata, balbala kan rukutuufis in banama jedhu fayyadamuun dhugaa beekuu ni danda’ama.'' = ''1)   Boqonnaa Tokko: Qaroo Yaada keenyaa Jaamummaa (Paradigm) hin qabneen Dhugaa hubachuun fudhachuu'' = = Seensa = ''Yaadni keenya '''bu’uura wanta kamiyyuu hubachuu fi hojjechuuti'''. Wanta kamiyyuu hubachuuf fi hojjechuuf jalqaba agartuu '''yaada keenya wanta sani ittiin ilaalu sirrii ta’uu mirkaneeffachuu''' qabna. Bara waldaa kiristayaanaa keessatti waldaa kiristayaanaa sababa Jaamummaa qaroo yaada isheetiif mootummaa waaqayyoo dhabdu akka '''jiru mul’ata 3:14-22''' nuuf ibsa.'' '''''Mul’ata3:17-18 “Atis, Ani sooressa; geessifadheera, wanti ana barbaachisus hin jiru in jetta; ati nama gadadamaa namni boo'uufiin ta'u, deegaa, jaamaa, qullaas ta'uu kee hin beektu*. 18Ani immoo akka sooromtuuf warqee qulqulluu ibiddaan ilaalame, qullaa taatee yeella'uun kee akka hin mul'annetti, uffata adii, arguu akka dandeessuttis qoricha ijatti naqattu ana irraa akka bitattu sin gorsa*.”''''' '' '' ''Akkasumas '''Maatewoos 6:22-23''' yesus, Iji ibsaa dhagnaa ti; iji kee fayyaa guutuu yoo ta'e, dhagni kee hundinuu ifaa in ta'a. 23Iji kee dhukkubsataa yoo ta'e garuu dhagni kee hundinuu dukkanaa'aa in ta'a; egaa ibsaan sitti jiru dukkana erga ta'ee, dukkanichi hammam haa guddatu ree! jedhe*. Iji keenya fakkeenya yaada keenyati akka macaafa qulqulluuti.'' ''Amantaa gosa hedduu biyya keenya keessa jira. Isaan keessaa seera bulmaataa sirrii qabu garuu ishee tokko qofa. Amantoonni hedduu macaafa qulqulluu wanta hin hubanneef seera bulmaataa sirrii hin baafanne.'''Amantoota kanneen keessaa amantaa seera bulmaataa sirrii qabdu addaan baafachuun miseensa ishee ta’uun gahee keenya fi dirqama keenyaa.'''  '' ''Qabiyyeen gurguddoo Boqonnaa kanaa akka fakkii 1.1fi fakkii 1.1.1 armaan gaditti ibsama.'' ''Fakkii 1.1 flow chart boqonnaa kanaa agarsiisu'' ''fakkii 1.1.1  flow chart boqonnaa kanaa agarsiisu'' ''1.1)           '''QarooYaada keenyaa fi Jamummaa Qaroo Yaada keenyaa''''' '''''1.1.1)     Qaroo yaada keenya''''' ''   Wanta kamiyyuu hubachuuf ykn hojjechuuf jalqaba qaroo yaada keenya itti hojjennu sirrii ta’uu mirkaneeffachuu qabna.'' ''Yaadni keenya qaamolee baay’ee qaba. Isaan keessaa '''agartuu''' fi '''gurri''' isaan muraasadha. Agartuun ykn qaroon qaama yaada keenyaati. Kanaafuu yeroo barreessinu agartuu/qaroo yaada keenyaa jenna malee yaadaa qaroo keenyaa hin jennu.'' ''Qorannoon adda addaa qaroo yaada keenyaa ilaalchisee maali akka jedhu akka armaan gaditti dhiyaata:'' ''Fakkii 1.2: fakkii kutaalee yaada keenyaa agarsiisu'' '''''Iddoo fakkii kun fudhatame''': “<nowiki>https://www.spiritualresearch</nowiki> foundation.org/spiritualproblems/karma/spiritualscienceofkarma/?gad_source=1&gclid=EAIaIQobChMIo9zQlrrmgwMVQJNQBh3Q9Q7aEAAYAiAAEgKHLvD_BwE”'' '''''Fakkii 1:4 Jamummaa qaroo yaadaa keenyaa''''' '''''1.1.3)       Jaamummaa Qaroo yaada keenya naannoo keenya irraa uumame  muraasa isaanii''''' '''''1.1.3.1)  Jaamummaa qaroo yaada keenya Amantaa sirrii addaan baafannee akka hin filannee godhe''''' '''''Ilaalcha dogoggoraa namoota baay’ee;“Akkuma amantoota protestantii  waaqayyootti guutumaan guututti amanaa mitii? Isaan caalaa dabalataan durboo maariyaam fi ergamootatti amanaa mitii? Osoo sagalee waaqayyoo durboo maariyaam fi ergamootaa sagada jedhu jiraachuu baatee iyyuu waaqayyoo waan haadha isaa fi ergamoota jaalatuuf amantoota protestantii caala waan gaarii godhe fakkaatu fi akkasumaas amantaa kan irraa gara protestantii yoo jijjiraniin akkana jedhuun; nutis akkuma sinii waaquma waaqeesinaa amantaa jijjiiruun hin barbaachisu!” jedhu.''''' '''''Ilaalchi kun''''' ''mul’ata 3:14 “Ergaa waldaa Laa’odiiqeyaa” wali fakkata. Osoo mootummaa waaqayyoo hin qabaatin sirritti akka waan qabaniitti ofi ilaaluu.Ilaalchi kun paradigm naaf ta’e jechuun dhugaa irratti hunda’ee akka dhugaa barbaade amantaa sirrii hin filannee sababa naaf ta’e jechuudha. '''Ilaalcha dogoggoraa kanatu akka macaafa qulqulluutti amantii sirrii kami akka ta’e adda baasuuf hin tatafanne nu godhe.''''' '''''Ilaalcha dogoggoraa kana  yommuu fakk 1.3 walitti firoomsinu:-'''Ilaalchi dogoggoraa kun “'''brain'''” keenya keessatti kuufamee wanti hin beekne kun akka subconscious mind deemee subconscious mind hiika sirrii hin argannee taasisuun ofii isaa hiika sirrii hin taane laatee gara '''conscious mind''' erga'' ''Ilaalcha dogoggoraa kanaaf Qoricha Mul’ata 3:14-22 Irratti Argamuu Isaa'' '''''Fayyinnis yesuus kiristoos duwwaadha malee, Kan biraatiin tokko illee hin jiru maqaan Kan biraa, ittiin fayyuun Kan nuuf ta’u, waaqa jalaa ilmaan namootaaf hin kennamne”jedhe (HoE4:12).''''' ''Ani maqaan koo Alamuu Tikkuu jedhama. Yuuniversitii Saayinsii fi Teeknooloojii Adaamaa gosa barnootaa Software Engineering barachaa ture. Waggaa 3^ffaa xumura irratti bara 2004 '''Waldaa warra Wangeelaa Makaana Yesuus Boolee Adaamaa dhaqe'''. Achitti mul'annii wangeelawwii Zawuduu Namarraa namootaf dabarsu ilaalcha kiyyaa duraa isa akkan jedhu.Akkuma amantoota '''protestantii'''  waaqayyooti (sadan waaqummaa) guutumaa guututti amanaa mittii? Isaan caalaa dabalataan durboo maariyaam fi ergamootatti amanaa mitii? Osoo sagalee waaqayyoo durboo maariyaam fi ergamootaa sagada jedhu jiraachuu baatee iyyuu waaqayyoo waan haadha isaa fi ergamoota jaalatuuf amantoota '''protestantii'''  caala waan gaarii godhe natti fakkaatu akkan shakkee dhugaa barbaadu na kakaase.Keessi koottii dhugaan amantaa kami akka ta'e baruuf waaqayyoo kadhachuu jalqabe.'' ''Yeroo lammataa deebi'uun garaa duuba amantaa nan amana jedhe qalbii jijjiradhe.    Haata'u malee garaa duuba waan ta'eef akkuma Yuunivarsiitiin cufameen duubatti deebi'ee amantaa kiyya durii waaqeffachaa ture. Akkuma Yuuniivarsiitiin banameen mee raajiin guyyaa kaan na dogoggorsiisee sun dhugumaa jedheen garaa waldaa ilaaluuf deebi'e. Akkuma yeroo saniitti raajamaa ture.'' ''Guyyaa sani irraa kaasee dubatti deebi'uu amantaa kiyyaa waaqeffachuu eegale.Yeroo mana amantaa deemuus, yeroon baradhus waa'ee amantaa yaada. Yaada baay’ee waan natti guddiseef mana amataa kamiyyuu osoon hin deemin gara ji'a sadi (3) ture.'' ''Achumaan guyyaa tokko kutannoo guddadhaa amantaa kiyyatti deebi'a jechuu masqalii bitadhee kaawwadhe. Guyyuma kana galgala osoo hin rafin dormii keessatti wanti guddaan wanta kana jedhee adda baasuu hin dandeenye fuldura kiyya dhaabate.'' ''Wanti na dura dhaabbate kun baay'ee waan na sodachiseef maqaalee itti amanu adda addaa waamuun masqaliis malatteessaa ture. Garuu maqaa yesuu waamu guyyaa kan waan na jalaa dhoksee hin beeku. Wanti kun osoo na duraa hin deemin ani ofi wallaaluun kufee achumaa rafee galanama sa'aa lamatti hirribaa kadhe. Yeroon kadhu wanti ani itti amane maaliif dhimma hin baasne jedhee baay'ee dhimimmaan dhangalaasuun gadde.Guyyaa sani irraa eegalee amantaa kamiyyuu  hin amanu jedheen murteesse.'' ''Ji'a sadi booda akkuma final bara 2005 gaheen akkuma daree barnootaa ba'een qara'uuf gara mana kitaaba deeme. Baay'ee waan dadhabeef yeroo xiqqoof sirba Abitew Kabaddaa Tufaa dhageeffachuuf youtube keessa seene download godhe'''.''' Ani yeroo sani Abiteew Kabadaa Tufaa amanuu hin beeku sirba isaa dhageefachuuf buusuu malee. Haata'uu malee ani sirba jedhee download kan naaf ta'e farfannaa" '''waan citee sitti hafeef natu beekaa'''" kan jedhu.'' ''Farfannaa kana dhaggeefannaan hafuura qulqulluu guutamuun farfannaa baay'ee kan akka farfannaa farfataa Magarsaa Baqqalaa "'''Leenja Qarani'oo"''' jedhuuf baay'ee download gochuun dhaggeefadhe. Guyyaa kana hamma halkaan keessaa sa'aa jahaa dhageefachuun guyyaa kan amanta piroostaantii ta'a jedhee murteesse.'' ''Guyyuma kan osoo hin rafini osoon siree irra taa’ee jiruu wanti guyyaa duraa na dura dhaabbate guyyaa lammataaf na dura dhaabate maqaa gooftaa yesuus na duraa deemi jennaan innis yeruma san na duraa deeme.'' ''Guyyaa kana wanti naaf gale kanaan dura yesuus hin amannee sobeen amaane jedha malee.  Osoo wanta akkana hin argin dura ani akkanatti amanaa ture warrii protestantii  kun ni dogoggorani waaqayyooti amanaa jedhu nuti wanta baay'ee amanna tokko yoo nu gate tokko nu hin gatu akkuma warra protestantii  yesuus naan amana kanaafuu nutu carraa guddaa qaba natti fakkata ture.Garuu guyyaa kan gooftaan keenya deebii isaa haala kaan akka gaariiitti naaf deebse.Guyyaa kana irraa kaasee Wangeela dubbisuu kutannoo guddaan murteese.'' '''''Hubachiinsa:''''' ''namni Amantaa Kiristiyaanaa hordooftaan kamiyyuu dhugaa jiru laphee cabaani yeroo kadhattaan amantaan kami sirrii akka ta’e waaqayyoo sirritti nutti  mul’isa. Amantaa kiyyaa duraa protestantii  miti, haata’u malee waaqayyoo laphee caphaan kadhachuu waaqayyoo na gargaare amantaan kami akka sirrii ta’e natti mul’ise.'' '''''Ittuma fufeen Amantaa pirotestantii keessaa amantaa seera bulmaataa sirriin kami akka ta’e kadhachuu koo''''' ''Amantaan Waldaa warra Wangeelaa Makaana Yesuus sirrii ta’uu waaqayyoo ammas natti mul’ise. Kadheen Facebookiin amanaa waldaa amanu’eel haasofsiise. Achumaan akka miseensa isaanii ta’u na affeere. Yeroon achi ga’uu ani afaan Amaariffaa hin beekneef Afaan oromoon amantaa cimsanaa bara’u nama afaan oromoo beeku achuma waldaa amanu’eelii barbaadde. Lubni Waldaa warra Wangeelaa Makaana Yesuus achitti argatee miseensa sanii akkan ta’u na afeerte. Kan malees hiriyoonni kiyyaa warri waldaa Guutuu Wangeelaa Amanaan yeroo sani akka miseensa Waldaa warra Wangeelaa Makaana Yesuus ta’u na gorsaan.'' '''''1.1.3.2)                       Jaamummaa agartuu yaada keenya Beekumsa namaa madaaluu ilaalchisee''''' '' Nama namaan madaalchisee abalutu caala jenna'''.''' Kan malees rakkoo namni baruumsa baay’ee barate hin fure namni biraa hin furu jennee yaanna. Kun ilaalcha dogoggoraati.'' ''Fakkii 1.5:-fakkii ogummaa keenya argarsiisu'' ''Wanti fakkii kana irraa hubannu beekumsi garaa namaa keessa jiru daangaa akka hin qabamneef namni kamiyyuu cimee yoo hojjeta wanta baay’ee guddaa hojjeta. Namni  garaa dadhabaa qabu tokkoo hin jiru. Calling creates passion.'' '''''Gorsa namaa akka addunyaa irratti beekamaa Bill Gate''''' ''  Jecha Billgate,”Nama kamiinuu ofi hin madaaliin, yoo ofi madaale garuu of arrabsuu keeti” jedha ( Billgate says,”Do not compare yourself with other people:-If you so do, you are insulting yourself”'' '''''Jechi Bill gate Akka macaafa Qulqulluutti Dhugaa Ta’uu isaa''''' '' Akka macaafa qulqulluutti namni kamiyyuu wanta yaada namaa fi garaa namaa keessa jiru beekuu hin danda’u.'' ''Wanta garaa fi yaada kiyya keessa jiru waaqayyoo qofti erga beekee maaliif namaan of madaalee abaluu wanta kan hojjetee bu’aa hin buusnee anis hin buusu jennee dhiifna.'' '''''1.1.3.3)                       Jamummaa qaroo yaada keenya rakkoo nannoo keenyaa furuu ilaalchisee''''' '''''  Osoo hin yaaliin rakkoo akkuma jirutti fudhachuun sodaachuu.Mammaksa Oromoo, “jirbiin wali gargaartee arba hiiti” jedhuu yaa fudhannu. Jirbiin''''' ''wanta baay’ee salphoo taatee dha. Garuu gurmuun jirbii baay’ee cimaa ta’ee wanta baay’ee cimaa oli ta’a jechuudha.'' ''Akkuma kana rakkoo baay’ee sasalphoo yommuu walitti dhufan baay’ee cimaa ta’u.Rakkoo bakka tokkotti furuu hin dandeenye tooftaa rakkolee kana adda babaasne furu tooftaa barbaaduu qabna.'' '''''Mammaksa Oromoo, “Ijji Sodaatuudha, harki Goota” jedhu baruumsa guddaa dabarsa.''''' '' Dhiibbaa ijji nama irrattii uumu mammaksa kana irraa hubachuu dandeenya.Garuu Tarkaanfii fudhachuu baay’ee barbaachisa. Rakko tokkoo akkuma jiruttii osoo addaan hin qoqqodin fudhannee ilaaluu sodaachuu. '' ''Rakkoo kamiyyuu furuuf adeemsa adda addaa keessa ba’uu qabna. Rakkoo tokko furuuf adeemsa hordufuu qabnu yeroo hordofuu baannee rakkoo sani furuun nutti ulfaata.'' ''Fakkeenyaaf namni horii qalu tokko akkamitti akka bilitiin ba’u beekuu qaba.yerumaa tokkoo osoo adeemsa hin deemiin qaama barbaade argachuu hin danda’u. Adeemsi deemnu tokko adeemsa itti aanu furuuf bu’uura waan ta’eef.'' ''Jalqaba macaafa mul’ata yeroo dubbisuu gongumaa naaf galuu dide. Ergan maalummaa seeraa hafuuraa fi seera barreeffamaa sirritti dubbisee naaf galee mul’atni yohaannis sirritti naaf gale.'' ''Wanta cimaa tokkoo hojjechuuf jalqaba wanta salphaa hojjecuu dandeenyu irraa suuta suutaa gara guddaa deemuu qabna malee yeroo tokkoon guddaa irraa eegaluu hin qabnu.'' '''''Gorsa namoota beekamoo muraasa ilaala''''' '''''  Jecha Jeff Bezos (Qabeenyaan addunyaa irraa 1^ffaa dha); Kufaatii hin sodaatiin.'''” Jedha. '' '''''Jecha Jack Ma’s''', “Kufaatiin kufaatii caalu yaaluu dhiisuu dha” jedha. Yaalii irraa muuxannoo guddaa fudhanna.'' '''''Jecha Mack’s Ma’s''' “Yuunivarsiitii guddaan irraa baru qabnu dogoggora dura hojjenne” jedha.'' ''Jecha bill gate(Qabeenyaa Addunyaa irraa 2ffaa), “Karaa dura irra deemte hin irraafatin”  jedha.  Yeroo dheeraaf karoorfaadhu.Rakkooleen yeroo qaama adda addaa qoodaman rakko baay’ee waan ta’aniif yeroo dheeraa fudhata. Xiqqoo irraa jalqabii gara guddaatti deemi.'' ''Caacutiin suuta suuta miilaan deemti mammaaksa jedhu barumsa guddaadha '''Jecha Bill Gate, “Karaa dura irraa deemte hin irraaffatiin” jedha'''.'' ''Jechi Bill Gate dhugaa ta’uu yeroo mul’ata yohaannis dubbisuun irraa bare. Jalqaba macaafa mul’ata yeroo dubbisuu gongumaa naaf galuu dide.'' ''Ergan maalummaa seeraa hafuuraa fi seera barreeffamaa sirritti dubbisee naaf galee mul’atni yohaannis sirritti naaf gale.Wanta cimaa tokkoo hojjechuuf jalqaba wanta salphaa hojjechuu dandeenyu irraa suuta suutaa gara guddaa deemuu qabna malee yeroo tokkoon guddaa irraa eegaluu hin qabnu.'' ''1.1.3.4)  '''Jamummaa Qaroo yaada keenya hiika gaa’ilaa qabnu ilaalchisee''''' ''  Yeroo baay’ee ija hafuuran osoo hin taane ija foonii keenyaan ilaaluun nama ga’ilaa ta’u filachuu keenya.'' '''''1.1.4)  Miidhaa Jaamummaa yaada macaafa qulqulluu keessaa muraasa''''' ''Jaamummaan Mootummaa waaqayyoo akka nu jalaa cufu mat23:13 in ibsa.'' '''''Mat 23:13 Yesusis, Barsiisota seeraa fi Fariisota of hin arginee nana, mootummaa waaqaa namoota duraa waan cuftaniif isiniif wayyoo! Ofii keessanii itti hin galtan, warra itti galuu yaalan immoo akka itti galaniif karaa hin kennineef.''''' ''Mul’ata 3:14-22Gara ergamaa waldaa Laa'odiiqeyaatti, Ergaa kana isa karaa isaa wanti hundinuu. Ameen jedhamu, dhuga-baatuu isa amanamaa, isa dhugaadhaaf dhugaa ba'u, isa wanti Waaqayyo uume hundinuu biraa ka'e sanatu erge? Jedhii caafi!*15Ergichi, Ani hojii kee beeka; hojii kee keessatti ati buluqaa yookiis diilallaa'aa miti; ati buluqaa yookiis diilallaa'aa utuu taatee in wayya ture! 16Ati garuu buwaa'aa dha; diilallaa'aa yookiis buluqaa waan ati hin ta'iniif, akka nama bishaan buwaa'aa afaan isaa keessaa tufutti, anis si tufuufan jira.17Atis,'''Ani sooressa; geessifadheera, wanti ana barbaachisus hin jiru''' '''in jetta'''; ati nama gadadamaa namni boo'uufiin ta'u, deegaa, '''jaamaa,''' '''qullaas ta'uu kee hin beektu'''*. 18Ani immoo akka sooromtuuf warqee qulqulluu ibiddaan ilaalame, qullaa taatee yeella'uun kee akka hin mul'annetti, uffata adii, arguu akka dandeessuttis '''qoricha ijatti naqattu ana irraa akka bitattu sin gorsa'''*. 19Warran jaalladhu hundumaa balleessaa isaanii ittan mul'isa, barsiisuudhaafis nan adaba; ammas dhimmiitii yaada garaa kee geddaradhu*! 20Kunoo! Ani balbala dura dhaabadhee balbala nan rukuta; namni sagalee koo dhaga'ee balbala yoo anaaf bane, ani ol nan lixa, isaa wajjinis maaddiitti nan dhi'aadha, innis anaa wajjin in nyaata*. 21Ani ofii kootii mo'ee abbaa koo wajjin teessoo isaa irra akkuman taa'e, inni mo'u anaa wajjin teessoo koo irra akka taa'uuf aboo nan kennaaf*.22Namni gurra qabu, isa hafuurri qulqulluun waldoota kristiiyaanaatiin jedhu haa dhaga'u! kan jedhuu dha.'' ''1.2)            Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu isaa'' ''       Wanta karoorfame ykn hojjetamuuf waadaa galame tokko '''seeraa raawwatamu''' hubachuuf jalqaba wanta karoorfame fi raawwii isaa wajjiin wali bira qabnee madaaluu qabna.'' ''Akkuma kana Seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa jijjiramuu hubachuuf wanta waadaa galamee fi raawii isa kan ta’e macaafa kakuu haaraa wajjiin wali bira qabnee dubbisuu qabna.'' '''''Seerri barreeffaamaa akkuma jirutti gara seera haaraa jijjiramuu hubachuuf luqqisiwwaan armaan gadii sirritti hubaachuun barbaachisaadha''''' '''''Sababa Luqqisii armaan olii tartiibaan hubachuu dhabuun rakkoolee uumaman sadeen (3):-''''' '''''1)      Amantoota ortodoksii fi kaatoolikii Ilaalchisee:-''''' '''''Seerri Barreeffama gara seera Hafuura Qulqulluu jijjiramuu isaa beekuu dhabuu Isaanii''''' ''''' ''''' ''Amantoonni kiristiyaanaa kan akka Ortodoksii fi kaatoolikii seerri keenya ida’ama seera barreefamaa (seeraa moofaa) fi seera hafuuraa (seeraa haaraawaa) ti jedhu.'' '''''Akkami amantoonni kiristiyaanaa kan akka Ortodoksii fi kaatoolikii seerri keenya ida’ama seera barreefamaa (seeraa moofaa) fi seera hafuuraa (seeraa haaraawaa) ti jechuu beektee jedhuuf:-''''' '''''     ''''' ''Amantoonni kiristiyaanaa kan akka '''Ortodoksii'''  fi kaatoolikii seera gabatee dhagaa (taaboota) fi seera laphee ykn kakuu haaraa ni fudhatu.'' ''Seerri gabatee dhagaa (taabonni) erga gara seera laphee namaatti jijjirame, seeraa laphee namaan qofaan bula malee, seera lachuun miti.Gabatee kakuun wanta kennamee sirritti hubachuu qabna. waa’ee seera barreeffamaa (seera moofaa) hubachuuf ba’uu 24:12-14 hubachuu qabna.'' ''  Seera ba’uu 24:12-14Ammas waaqayyo Museedhaan, “Tulluutti ol ba’i gara koo koottu achi turi! Ani gabateedhagaa, seeraa fi abboommii sabni kun akka ittiin gorfamuuf, ani irratti caafee sitti naan kennaa” jedhe.Abboommii kurnaan dhagaa lama irratti caafame caafata isaa kakuu waaqayyoo Saba isaatii wajjin gale cimsuudh (kes 9:9).'' ''Kes 9:9 Yommuu ani gabatoota dhagaa, gabatoota kakuu isa Waaqayyo wanta sii wajjin kakuutti gale irratti caafe sana fuudhuudhaaf gara tullichaatti ol ba'e, guyyaa afurtamaa fi halkan afurtama tullicha irra nan taa'e; yeroo sana ani buddeena hin nyaanne bishaanis hin dhugne*'' ''2)     '''Adeemsa fayyinaa Waldoota hubachuu dadhaban''''' ''Sababbii Seerri waldaa Amantaa pirotestantii  akka qoqqodamuf gahee guddaa taphate inni guddaan jechoota akka amanuu fi jaalachuu hubachuu dhabuudha.'' ''Amantoonni pirotestantii  baay’ee isaanii amanuu yaada qalbii jijjirachuu qofati yaaduun amanuun fayyine malee cuuphaa fi kennaa Irbaata qulqulluun hin fayyinu jedhu. Kun dogoggora cimaadha. Amanuu fi Jaalachuun adeemsa (process) cuuphaa fi kennaa qulqulluu booda hafuura qulqulluun laphee keenya keessati dhagala’uudha. Roomaa 5:5 Sababbii waaqayyoo, jaalala isaa karaa hafuura qulqulluu nuf kenname, garaa keenya keessatti dhangalaasef, abdiin nu hin yeellaasisu.'' ''3) '''Seerrii Barsiisa Raajootaa gara Seera Hafuura Qulqulluu jijjiramuu Waldaaleen mormaan hedduudha''''' '''''Rakkoolee armaan olii sadeen kanaaf malli furmaataa luqqisiwwaan armaan gadii kanneen 1-5 sirritti hubachuun baay’ee barbaachisa'''.'' '''''Qabiiyyeen barreeffama kiyyaa kutaa kanaa ibsa bal’inaa luqqisiwwaan armaan gadii shanaan kana irratti xiyyeeffata:-''''' '''''1.2.1) Ibsa kakuu Erm 31:33-34 irratti nuuf galame tokko tokkoon''''' '''''    Macaafa kakuu haaraa dubbisuun dura kakuu macaafa raajii Erm31:33-34 sirritti dhibbeentaa dhibbaa (%100) hubachuun baay’ee barbaachisa.''''' '''''  Eermiyaas 31:33-34''''' ''Kakuun inni ani bara sana israa’eeliif galuuf jiru kanatti fufee jira; ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a, garaa isaanii keessattis nan caafa''';''' ani waaqayyoo isaanii naan ta’a, isaanis saba koo in ta’u*; ani  yakka isaanii  isaaniif naan dhiisa, cubbuu isaanis deebi’ee isaanitti hin lakka’u; isaan hundumti isaanii xinnadhaa hamma isa  guddatti ana waan beekaniif, si’achinama tokko illee nama biyyaa isaatiittin yookinis obboleessa isaatiin,‘ Waaqayyoon bari!’ jedhee,gorsuu hin barbaachisu” jedhe*.'' '''''Luqqisiwaan Erm31:33-34 tokko tokkoo yommuu ibsamu''''' '''''Yaada keenya ilaalchise Erm 31:33 irraa wanti hubannu:-''''' '''''   Erm 31:33 Ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a yommuu jedhu kakuu moofaa keessattii seera waaqayyoo yaada keenya keessa kan godhatu nuyi malee waaqayyoo miti jechuudha.''''' '''''Luqqisiwwaan kakuu moofaa keessatti seera waaqayyoo nuyi yaada keenya keessa kaawwachuu mul’isu muraasa.  ''''' ''Iyyaasuu 1:8 Macaafni seeraa kun afaan kee keessaa hin dhabamin! Halkanii fi guyyaas waa'ee isaa yaadi! Karaan kee akka siif qajeelutti, wanti ati gootus akka wal siif qixxaatutti, wanta isa keessatti caafame hundumaa gaarii godhii eegi'''*! Afaan kee keessaa hin dhabamin yommuu jedhu dubbisi jechuudha.''''' '''''Isa 51:7''''' ''Isin warri qajeelummaa beektan na dhaga'aa,isin warri seera koo yaadatti qabattanis na dhaggeeffadhaa! Ga'isuu namootaa hin sodaatinaa, yommuu isaan isinitti qoosanis hin na'inaa*! ''' ''''' '''''Roomaa 8:6''''' ''Yaada ofii fedha fooniitti hidhuun du'a in fida; '''yaada ofii fedha hafuuraatti hidhuun garuu''', jireenya, nagaas in fida*.'' ''  '''Iyyaasuu 1:8 fi roomaa 8:6 irraa wanti hubannu kakuu moofaa keessatti yaada keenya''''' '''''seera waaqayyoo irratti hidhuu qabna.'''  '''Kakuu haaraa keessatti garuu, yaada keenya fedha hafuura qulqulluu hidhuu qabna'''.'' '''''  Galatiyaa 3:23 23''''' ''Utuu amantiin hin dhufin dura, hamma gaafa inni mul'ifameetti booji'amnee harka seeraa jalatti hidhamnee turre*.'' '''''Seera koo Garaa isaanii keessattis nan caafa yommuu jedhu''''' '''''  Kakuu moofaa keessatti seera waaqayyoo garaa keenya keessatti waaqayyoo miti  nutu garaa keenya keessatti caafata. Seera waaqayyoo=dubbii waaqayyoo=waaqayyoo=yoh 1:1-3''''' '''''Yohaannis 1:1-3''''' ''1Sagalichi jalqaba waan hundumaa dura ture; sagalichi Waaqayyo bira ture; sagalichi ofii isaa Waaqayyo ture*. 2Inni kun jalqabumaa jalqabee Waaqayyo bira ture. 3Wanti hundinuus isumaan ta'e; waan ta'e keessaas isa malee kan ta'e tokko illee hin jiru*.'' '''''Luqqisiwwaan kakuu moofaa keessatti seera waaqayyoo nu garaa keessatti caafachuu mulisu''''' ''''' Mat 16:17''''' ''Kana irratti Yesus deebisee,Yaa Simoon ilma Yoonaa, ati kan ayyaanomtee dha! Kana abbaa koo isa waaqa irra jirutu sitti mul'ise malee, '''yaadni nama foonii''' sitti hin mul'ifne*.'' '''''Mat 17:5''''' ''Utuu inni kana dubbachaa jiruu, kunoo duumessi ifa of keessaa qabu tokko isaanitti uffise. '''Sagaleenis duumessicha keessaa dubbatee,Kun''' ilma koo isa ani jaalladhu, gammachuun koos isatti in raawwatama; isa dhaga'aa!? jedhe*.'' '''''Ba’uu 25:8''-9''' ''Ani isaan gidduu akkan jiraadhuuf isaan godoo qulqullaa'aa anaaf haa ijaaran*! 9Iddoo buufataa sanaaf mi'a isaa hundumaa akka fakkeenya isa ani sitti argisiisutti hojjedhu*'' '''''Luqqisiwwaan kakuu haaraa keessatti seera waaqayyoo waaqayyo garaa keenyatti caafuu mul’isu''''' '''''Ef 3:17'' Kristos ''amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhata koo ti*.''''' '''''1qor 3:16-17''''' ''Isin mana qulqullummaa Waaqayyoo akka taatan, hafuurri Waaqayyoos isin keessa buufate akka jiru hin beektanii ree*? 17Namni mana qulqullummaa Waaqayyoo yoo balleesse, Waaqayyo immoo isa in balleessa; manni qulqullummaa Waaqayyoo dhuguma qulqulluu dha, innis isin.'' ''Fakkii 1.6:-Flowchart Yaadni keenya kakuu moofaa keessatti akkamitti hojjetu mul’isu.'' ''Maddi fakkii kanaa:-“General Psychology and Life Skills (PsyL 1011)” irra fudhatame'' ''Cuunfaa Ermiyaas 31:33'' ''Kakuu haaraa =flow chart kana+Ayyaanaa Waaqayyoo'' '''''Fakkii 1.7:-fakkii 1.6+Ayyaan Waaqayyoo (Hafuura Qulqulluu)''''' '''''Ibsa Erm 31:34 amantoota Adeemsa fayyinaa Sirrii hin beekneef''''' '''''     Hordoftoonni amantaa tokko tokkoo amanuun malee cuuphaan mootummaa waaqayyoo hin galu jedhu.''''' '''''Haa ta’u malee kaayyoon cuuphaa gara erm 31:34 nu deebisa. Erm32:34 Ani yakka isaanii isaaniif naan dhiisa, cubbuu isaanis deebi’ee isaanitti hin lakka’u;''''' '''''Yakkaa isaanii yommuu jedhu maali jechuudhaa?''''' ''Umama 2:8-9 Waaqayyo gooftaan mukkeetii ija namaa hawwatan garaa garaa, iji isaaniis nyaataaf ba'eessa ta'an lafa keessaa in biqilche; mukti ija isaa nyaatanii jireenya namaaf kennu, mukti hamaa fi gaarii ittiin beekanis iddoo dhaabaa sana walakkaa turan.'' ''Uuma 3:22-23 22Ergasii Waaqayyo gooftaan, “Kunoo, namni hamaa fi gaarii beekuu isaatiin nu keessaa akka isa tokkoo ta'eera; ammas harka isaa hiixatee ija muka jireenyaa immoo fudhatee nyaachuun, bara baraanis jiraachuun isaaf hin ta'u!” jedhe. 23Kanaafis Waaqayyo gooftaan nama iddoo dhaabaa Eeden sana keessaa gad baase; namichis lafa isa ofii isaatii biyyoo isaa irraa kutame sana akka qotu in godhe'' = ''Namni hamaa fi gaarii ni beeka jechuun maali jechuudhaa?'' =    ''Wanta beekaan raawwatan waan ta’eef namni hamaa raawwachuuf dandeettii muka hamaa fi gaarii ittin beekan irraa argate. Osoo dura muka ijji isaa jireenya namaaf kennuu irraa nyaate ilma waaqayyoo ta’aa ture. Kanaafuu Cuuphaan karaa yakka erm 31:34 ittiin balleessinuudha.'' ''Luqaas 6:45 “…Namni waan garaan isaa guute afaaniin in dubbata”jedhe*.Amma seerri seera hafuuraa waan ta’eef hafuura qulqulluun hamaa muka hamaa fi gaarii ittiin beekani argate sani balleessuun muka ijji isaa jireenya kennuu irraa nyaachuu qaba.'' = ''Hamaa balleessuu: Cuuphaa'' = ''           '''Ibroota 10:22''' Kanaafis nuyi '''warra yaadni garaa isaanii hamminattii qulleeffame''', dhagni isaaniis '''bishaan qulqulluudhaan dhiqame''' taanee, kottaa garaa dhugaadhaan, amantii guutuudhaanis Waaqayyootti in dhi'aannaa*!'' '''''His 36:25-26''''' ''ani '''bishaan taliila''' isinitti nan facaasa, isinis in qullooftu; ani xuraa'ummaa keessanii fi waaqayyolii tolfamoo keessan hundumaattii isin nan qulleessa*; 26ani garaa haaraa isiniif nan kenna, hafuura haaraas isin keessa nan kaa'a; ani garaa isa akka dhagaa sana isin keessaa nan baasa, garaa isa akka fooniis isiniif nan kenna*.'' '''''Roma6:4 -9 Nuyi''''' ''cuuphamuudhaan du'a isaatti isatti dabalamnee isaa wajjin awwaalamneerra; Kristos humna abbaa isa ulfina-qabeessaan warra du'an keessaa akkuma kaafame, nus immoo jireenya haaraatti in jiraanna*.5Akkuma du'a isaatti isaa wajjin walitti dabalamne, akkasuma du'aa ka'uu isaattis isaa wajjin walitti in dabalamna*. 6Nuyi deebinee garba cubbuu akka hin taanetti, dhagni inni cubbuu hojjetu akka badduu baafamuuf, namummaan keenya inni moofaan isaa wajjin akka fannifame in beekna*. 7Namni yommuu du'u humna cubbuu jalaa in ba'a. 8Kristosii wajjin yoo duune garuu, Kristosii wajjin immoo akka jiraannu in amanna*. 9Kristos warra du'an keessaa erga kaafamee, deebi'ee akka hin duune, duunis si'achi isa irratti gooftummaa akka hin qabne beekna*.'' = Muka ija jireenyaa nyaachuuf: Lammata dhalachuu = ''  '''Guyyaa fiizikaal Mootummaa waaqayyoo galu seerri hafuuraa gara seera barreeffamaa waan jijjiramuuf 1yoh5:6-12 gara Mallattoo maqaa yesuus fi Abbaa jijjirama. Lammata dhalachuun immoo muka ija jireenya kennu irraa nyaachutti akka jijjiramu mul’ata 2:7 ni ibsa.''''' ''Mul2:7 Namni gurra qabu, isa hafuurri qulqulluun waldoota kristiiyaanaatiin jedhu haa dhaga'u! Isa mo'eef muka ija isaa nyaatanii jiraatan isa jannata Waaqayyoo keessa jiruttii nyaachuu nan kennaaf kan jedhuu dha*.'' '''''Mul’ata 22:2''''' ''Bishaanichi karaa mandarichaa walakkaa in yaa'a; lagicha gamaa gamanas '''muka jireenya namaaf''' kennu tokkotu dhaabata; mukti kun waggaatti si'a kudha lama ija waan godhatuuf, ji'a ji'aan iji irraa in argama; baalli mukichaas saba biyya lafaa fayyisuudhaaf in ta'a*'' '''''Hiika amanuu''''' ''  Amantoonni tokko tokko “'''amanuun mootummaaa waaqayyoo gala, malee cuuphamuun mootummaa waaqayyoo hin galu'''” jedhan amanuu akka yaada qalbii jijjirachuu ilaalu. Guyyaa nan amana jedhee yaada qalbii jijjirate mootummaa waaqayyoo gale jedhu.'' '''''Haata’u malee amanuu jechuun 1yohaannis5:6-12 irraatti sirriti ibsame.''''' '''''1yohaannis5:6-12''''' ''Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis Yesus Kristos. Inni bishaan duwwaadhaan miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee. Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba'a, hafuurichi dhugaa dha*. '''7 Dhuga-baatuu sadiitu jira. 8Isaan kunis hafuuricha, bishaanicha, dhiigicha, sadanuus sagalee tokkoon dhugaa ba'u*.''' 9Isa namoonni dhugaa ba'an kan fudhannu erga taanee, inni Waaqayyo dhugaa ba'u immoo in caala. Dhugaan Waaqayyoos isa inni ilma isaatiif dhugaa ba'ee dha*. '''10 Namni ilma Waaqayyootti amanu, dhugaa kana of keessaa qaba; namni Waaqayyoon hin amanne garuu, isa Waaqayyo ilma isaatiif dhugaa ba'e waan amanuu dhiiseef, Waaqayyoon sobduu gochuu isaa ti'''*. 11Waaqayyo jireenya bara baraa nuuf kenne; egaa dhugaan isaa isa kana; jireenyi bara baraa kunis ilma isaa keessatti argama*. 12Namni ilma Waaqayyoo qabaatu jireenyicha qaba; namni ilma Waaqayyoo hin qabaanne, jireenyicha hin qabu*.'' = ''Bariisni Raajoota gara barsiisa hafuura qulqulluu jijjiramuu isaa'' = '''''Erm 31:34''''' ''…; isaan hundumti isaanii xinnadhaa hamma isa guddatti ana waan beekaniif, si’achinama tokko illee nama biyyaa isaatiittin yookinis obboleessa isaatiin,‘ Waaqayyoon bari!’ jedhee,gorsuu hin barbaachisu” jedhe*.'' '''''Luq16:16-17''''' ''Seerrii fi Raajonni hamma bara yohaannis cuuphaatti turan, ergasii immoo Wangeela mootummaa waaqayyootu lallabama, namni hundinuus itti dhiibbatee itti galuudhaaf yaalaa jira. '''Garuu seerichi Kan ittin caafame keessaa gara tokkoon fidala illee hir’achuu irraa, Waaqnii fi lafti ija duraa baduutu salphata''''' ==== Rakkoo Gargarummaa seera waaqayyoo, seera waldaa kiristaanaa fi kennaa waaqayyoo addaan Baafachuu Dhabuu ==== ''   Namoonni tokko tokko seera waaqayyoo fi kennaa waaqayyoo akka tokkotti fudhachuun Mat 5:17-20 fi efeesoon 4:5 faallaa walitti jechu.'' ''Namoonni kuniin barsiisni raajoota Mat 5:17-20 akkuma ibsame gara hafuura qulqulluutti jijjirame yeroo jedhaniin efeesoon 4:5 fudhachuun hin jijjiramne jechuun mormu.'' ''Seerri waaqayyoo qajeelfama ittin bulmaataa waaqayyoo nuuf kennedha. Seerri wanta raawwachuu qabnu ykn raawwachuu hin qabne nutti himuudha. Seerri waaqayyoo gongumaa hin jijjiramu.'' ''Kennaan waaqayyoo akka seera waaqayyoo mitii jijjiramuu danda’a. Efeesoon 4:11 Isumatus namootaa kennaa kenne, kennaan isaas kaan ergamoota, kaan waan waaqayyoo isaanitti mul’ise warra himaan, kennaa warra wangeela lallaban, kaan eegdootaa, kaanis barsiisota akka ta’aniif ture.'' '''''Barsiisni Raajootaa kakuu moofaa keessatti seera waaqayyoo ta’uu isaa luqqisiiwwaan ibsan muraasa''''' '''''    Keessa Deebii 18:18-20''''' ''Ani raajii akka keetii oboloota isaanii keessaa isaaniif naan kaasa; dubbii koo afaan isaa keessa nan kaa’a, inni immo wanta ani isa abboome hundaa isaanitti hima. Egaa eenyullee dubbii koo isa inni maqaa kootiin dubbatu kana dhaga’uu yoo dide, gatii isaa in argata. Raajiin utuu ani dubbachuudhaaf isa hin abboomin tokko maqaa kootiin waan dubbatu kan fakkessu ykn maqaa waaqayyoolii warra sana kaanitti kan dubbatu haa ajjeeffamu!” jedhe.'' ''Museen raajii akka ta’e '''keessa deebii 18:18''' irraa ni hubanna, haata’u malee maqaan raajii hin kennamnef sababni isaa yeroo musee seerri raajii hin kennamne.'' ''Hojii Ergamootaa 3:24 Raajonni saamu’eelii jalqabanii ka’anii fi dubbatan hundinuu, waa’ee bara kanaa labsaniiru. Barsiisa raajotaa kakuu moofaa keessatti diqama fudhannee hojii irra oolchuu qabna sababni isaa seera waaqayyooti.Kakuu haaraa keessatti kennaa waaqayyoo waan ta’eef dirqamaan barsiisa raajootaa fudhachuu hin qabnu.'' '''''Barsiisni raajootaa kakuu haara keessatti kennaa waaqayyoo ta’uu isaa luqqissaan ibsan muraasa''''' ''Maatewoos 5:17-20 Yesuus "seeraa fi barsiisa raajootaa diiguuf dhufe hin se'inaa ani isaan raawwachuuf dhufe malee. Ani dhugumam isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu.'' ''Luq 16: 16-17 Seerrii fi Raajonni hamma bara yohaannis cuuphaatti turan, ergasii immoo Wangeela mootummaa waaqayyootu lallabama, namni hundinuus itti dhiibbatee itti galuudhaaf yaalaa jira.'' ''Efeesoon 4:11 Isumatus namootaa kennaa kenne, kennaan isaas kaan ergamoota, kaan waan waaqyyoo isaanitti mul’ise warra himaan, kennaa warra wangeela lallaban, kaan eegdootaa, kaanis barsiisota akka ta’aniif ture.'' '''''Seera waldaa kiristaanaa''''' ''  Waldaan kiristaanaa seera waaqayyoo irratti hundooftee akkataa kennaa waaqayyoo fayyadaman seera mataa ishee baafati.Seerri waldaa kiristaanaa seera waaqayyoo diiguu hin danda’u.'' ''Efe 4:11 Isumatus namootaa kennaa kenne, kennaan isaas kaan ergamoota, kaan waan waaqyyoo isaanitti mul’ise warra himaan, kennaa warra wangeela lallaban, kaan eegdootaa, kaanis barsiisota akka ta’aniif ture.'' '''''1.2.2)  Erm 31:33-34 yaadatti qabachuun Abdii Bara ce’uumsaa keessattii yesuus kennetti ce’uu''''' ''Rakkoo guddaa jiru sababa Erm31:33-34 irra jiru osoo sirritti hin hubatin hiika yesuus abdii mat 5:17-20 irratti nuuf kenne hubachuu dhabuun dogoggora guddaa keessa seenuu keenya. Anis akka dhuunfaa kootitti luqqisii mat 5:17-20 hubachuu dadhabee waggoota 7ffaa wangeelli yeroo barreeffamu akka rakkoo qabuti fudhachaa ture. Wangeelli rakkoo akka hin qabne gaafa erm 31:33-34 sirritti hubadhe naaf gale.'' '''''Maatewoos 5:17-20 Yesuus "seeraa fi barsiisa raajootaa diiguuf dhufe hin se'inaa ani isaan raawwachuuf dhufe malee. Ani dhugumam isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu.Kanaafuu namni abboommii hundumaa irra xinnaatan keessaa tokko diige, diigamuu isaas namoota baarsiisu, mootummaa waaqaa keessatti isa hundumaa irra xinnaatu inni jedhama; namni abboommota kan eegee barsiisu garuu mootummaa waaqaa keessatti guddaa ni jedhama."''''' '''''1.2.3)     Raawwii kakuu erm 31:33-34 galamee  fi abdii yesuus maatewos 5:17-20 irratti kenneef''''' '''''   HoE 2:33''''' ''Inni gara mirga Waaqayyoo abbaatti ol fudhatamee, hafuura qulqulluu isa abdachiifamee ture abbaa biraa fuudhee erge; kan isin amma argitanii fi dhageessan kun isa*.'' '''''1.2.4)     Seera barreeffamaa jala gara seera hafuura ce’uu keenya fakkeenya gaa’ilaan''''' '''''Romaa 7:1-6 Seeraa Fi Fakkeenya Gaa'elaa''''' ''Roma7:1-6  1Obboloota ko, isin warra seera hubattanitti nan dubbadha; seerri hamma namni jiru duwwaatti nama irratti gooftummaa akka qabu hin beektanii ree? '''2Fakkeenyaaf dubartiin heerumte tokko, hamma abbaan manaa ishee jiraatu duwwaatti seeraan itti hidhamtee jirti; abbaan manaa ishee yoo du'e garuu, seera isa ittiin abbaa manaa ishee sanatti hidhamteettii hiikamuu ishee ti'''*. 3Egaa akka kanatti abbaan manaa ishee utuma jiruu, dhiira kan biraa wajjin yoo jiraatte, ejjituu jedhamti; abbaan manaa ishee yoo du'e garuu, isheen seera sanattii hiikamteetti, dhiira kan biraatti yoo heerumtes ejjituu hin jedhamtu. '''4Akkasuma yaa obboloota ko, isin warri bu'aa dhagna Kristos taatanii duutanii turtan, seera isa itti hidhamtanii turtan jalaa hiikamtaniittu! Kanaaf kan nama biraa, kana jechuunis kan isa warra du'an keessaa kaafamee in taatu; kanaan hundumti keenya Waaqayyoof ija in godhanna'''*. 5Yeroo nuyi akka fooniitti jiraachaa turre, hawwiin foonii inni cubbuudhaan guute seerichaan toosifamee, du'aaf akka nuyi ija godhannuuf, bu'aa dhagna keenyaa keessaa in hojjeta ture*. 6Amma garuu seera isa moofaa dur caafame jalatti utuu hin ta'in, jireenya hafuuraa isa haaraa keessatti akka hojjennuuf, isa nu hidhate jalaa duunee, seerattiis hiikamneerra*.'' '''''1.2.5)       Ibsa akkamitti seerri barreeffamaa hojjechaa turee fi amma immoo seerri huufura qulqulluu hojjechaa jiru''''' ''''' ''''' ''2qor 3:1-10 Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota  tokko  tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*.4Amanannaan nuyi karaa Kristos Waaqayyo biraa qabnu kan akkasii ti. 5Nuyi ofii keenyaa wanti tokko illee nu biraa in ba'a jennee himachuu waan dandeenyu hin qabnu; hammi danda'aa keenyaa Waaqayyo biraa in ba'a*. 6Isumatu seera caafamee kennameen utuu hin ta'in, hafuura qulqulluudhaan kakuu haaraadhaaf hojjechuu nu dandeessise; seerri caafamee kenname du'a in farada, hafuurichi garuu jireenya in kenna*.7Seerichi gabatoota dhagaatti fidalaan qirixamee, yeroo kennametti ulfinaan mul'ate; booddee irraa darbaa yoo adeeme iyyuu calaqqifni fuula Musee yeroo sana jabaa waan tureef, ijji saba Israa'el itti ejjechuu hin dandeenye.'' ''Luqqisii 2qor 3:1 kan barreeffameef namoota lammata dhalaataniif (waldaa kiristaanaaf) malee namoota hundaafii miti. Luqqisii 2qor3:1 hubachuu haala barreeffama macaafa qulqulluu kakuu haara gabaabina ilaalu'' ''Wangeela arfaa: - Oduu misiraachoo namoota hundumaafuu labsa. Hojii Ergamoota:-Hojii Ergamoonni hojjetaan namoota hundaaf ibsa. Dhalachuu waldaa kiristaayaanaa fi Phaawoloosi. Roma-yihuudaa:-Namoota yesuusitti amanii lammata dhalataniif ykn waldaa kiristayaanaatiif barreeffame. Mul’ata:-cuunfaa kitaaba kakuu moofaa fi kakuu haaraa'' '''''  2qor 3:1''''' ''Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? '''kan jechuun kakuu moofaa keessatti osoo hin amaniin dura ofii keenyaa dubbatana''' '''yookiis kakuu moofaa keessaatti taboota isa nu dubbatu nu barbaachisa.Erga amannee garuu caafanni keenya hafuura qulqulluun nu dubbata jechuudha.''''' '''''2Qor10:'''12Nuyi warra ofiif dubbatan sanatti of lakkaa'uudhaaf yookiis isaanitti of qixxeessuudhaaf ija hin jabaannu; isaan ija ofii isaaniitiin wal safaru, walii isaaniittis of in qixxeessu, kunis gowwummaa isaanii ti*. 13Nuyi garuu safara malee of hin jajnu; of jajuun keenya isa Waaqayyo hojiidhaaf safaree nuuf laannaan, nuyis immoo ittiin isin bira geenye keessaa hin ba'u*.   '''2qor 3:1 Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yommuu jedhu waldaa qorxoos rakkoo ofii dubbachuu akka qabani mul’isa.''''' '''''1.2.6)       Fakkeenya seerota barreeffamaa gara seera hafuura qulqulluu jijjiramee''''' '''''1)      Angaafa lubaa Nama ture, gara angaafa lubaa barabaraa jiraatu gooftaa Yesuus jijjirame''''' ''1pheexiroos 2:5 I siniis luboota qulqullummaa ta’uudhaaf; aarsaa hafuuraa isa karaa yesus kiristoos waaqayyoo duraatti fudhatamu dhi’eessuudhaaf, akka dhagootaa jiraatootti ijaarsa mana isa hafuuraa sanii ta’aa*!'' ''Ibrota7:11- Ammas karaa seera lubummaa leewwiidhaaf kennamee san fiixaan baafachuun utuu argame ta’ee inni akkuma lubummaa arooniiti waamamee hafe lubni biraa akkuma lubummaa malkiisediqiiti kaafamuun maaliif barbaachisee ree? ''' '''Lubummaa Leewwii irratti sabni kun seera argate. Lubummaan sun yeroo geedaramu, seericha keessattis geddaramni gidditti in barbaachis.lubni amma dubannu gosa biraa yihudaa keesaa namni takka isa dura keessaa luba hin taanewaa’ee luba ta’uu gosa yihuda muusee kan kan homaa hin dubanee.'' '''''2)      Aarsaa qulqullumaa dhiigaa ulfaatoo goofta yesuus jijjiru''''' '''''  Ibroota 9:22''''' ''Dhugumaayyuu akka seerichaatti wanti hundinuu, dhiiganni qulqulleefama jechuun ni dandama. Dhiigni osoo hi dhagala’inni immoo dhiifamni cubbuu hin jiru'' '''''3)     Godoo Gaadidduu Waaqa Museetti Agrsiifame (Ibro8:5, 9:11) jijjiiiruu''''' ''  Gara godoo harki namaa hin ijaare isa banti waaqa keesa jiraatu jijjiruu. Godoo (iddoo waaqayyoo aarsaa dhiyaatu'' '''''4)      Seera ittiin museen sabni israa’eel ittiin gaggeesse (ba’uu21:1-, 22:1) gara Seera biyyi baafate bultuuti jijjire (mat22:21; Rom13:1-7)''''' '''''Rom13:1-7''''' ''Namni hundinuu warra biyya bulchuudhaaf aboo qabaniif haa abboomamu! Fedha waaqayyoo malee aboo qabaachuu hin danda’amuu; warra aboo qabatanis waaqayyotu achi isaan dhaabe.'' '''''5)      Waaqayyoo mallaattoo namni amanaan kaan irraa adda baasuuf kennuu.''''' '''''Qolosaayis2:11-14''''' ''Isiniis immoo dhagna qabamtaniittu; dhagna qabaan keessaan garuu harkaan hojjetame utuu hin ta’in isa kirsistoos dhagna qabuu isaatiin namummaa foonii guutummaa isaa balleessee dha.cuuphamuudhan kiristoos wajjiin awwalamntanii hojii aangoo waaqayyoo isa warra du’an keessaa isa kaasetti amanuun keessaniin, isinis immoo isaa wajjiin du’aa kaafamtaniittu.isin irra-daddarbaa keessanii fi dhagna qabaa dhabuu foon keessaniif hafuuraan du’oo yoo taatan iyyuu’waaqayyoo akka isin kiristoos wajjiin jiraatoo taatan godheera;irra-daddarbaan keenya hundumaas nuuf dhiiseera. wanta nu irraa caafamee ture,is anutti hin tolin sana waan inni karaa seeraa nu irraa barbaaduu wajjiin duguugee fannootti cinqaarsuu isaattiin iddoo isaatii balleesseera.'' '''''1.2.7)     Cuunfaa Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu isaa''''' ''Caafanni (seerri) keenya kakuu moofaa keessatti inni '''nuuf dubbatu''' yookiin yoo '''seera cabsine nutti faradu''' seera barreeffaman kenname dha. Kakuu moofaa keessatti seerri barreeffama keessatu gabateen kakuu (taabonni) yeroo hojii gurguddaa hojjetu arginee turre (iyyaasuu3:14-17).'' ''Iyyaasuu3:14-17 Yoommuu sabni laga yordaanoos ce’uudhaaf iddoo buufatanitti ka’an luboonni saanduqa kakuu baatanis isaan dura ba’anii in adeemaan.Lagni yordaanoos guutummaa ji’a midhaan sassaabamuu keessa waan guutuuf, ammas guutee manii isaa keessaa ba’ee ture; haata’u iyyuu male, luboonni saanduqa kakuu baatan laga yordaanoos ga’anii, miila isaanii hidhii bishaanichaa keessa akkuma kaa’aniin, bishaanichi yaa’uu dhiisee in dhaabbate.'' '''''Kakuu haara keessatti osoo ta’ee, garuu luboonni saanduqa kakuu muka irra hojjetame baatani osoo hin ta’in, luboota hafuura qulqulluun gaggefamanii duraa bu’uun laga yordaanoos akka dhaabbatu gochuu danda’a, sababni isaa luboonni hafuuraa qulqulluun gaggeefaman sanduqa kakuu laphee isaanii keessatti barreefame qabu.''''' '''''Kakuu moofaa keessatti waaqayyoo kan nu irraa eegu Seera barreeffamaan fedhii foonii keenya to’achuu.''''' '''''Fakkeenyaaf kakuu moofaa keessatii:-Abboommii hin hatin jedhu hojii irra oolchuuf''':-Seera barreeffamaa hin hatin jedhu dubbisanii akka ajajaati fudhachuun hojii irraa oolchuu yaaluu.Abboommii kurnaan dhagaa lama irratti caafame caafata isaa kakuu waaqayyoo Saba isaatii wajjin gale cimsuudha (kes9:11).'' '''''    Caafanni (seerri) keenya kakuu haaraa keessatti inni nuuf dubbatu yookin yoo seera cabsine nutti faradu seera barreeffaman kenname osoo hin taane, seera hafuura qulqulluun laphee keenya keessatti barreefame (yoh 15:7). Yoh15:7Isin anatti qabattanii yoo jiraatan, dubbiin Koo’s isin keessa yoo jiraate, waan feetan in kadhattu isiniifis ni ta’as.'''.Kakuu haaraa keessatti bakka keenyaa kan nuuf jiraatu gooftaa yesuus kiristoos waan ta’eef yesuus wajjiin dhagna tokko ta’u qabna.Kakuu haaraa keessatti waaqayyoo kan nurraa eegu Ayyaana waaqayyoon (hafuuraa qulqulluun) fedhii foonii keenya ajjeesuun '''fedhiii hafuuraa waaqayoo raawwachuu dha.''''' '''''   Kakuu haara keessatti osoo ta’ee, garuu luboonni saanduqa kakuu muka irra hojjetame baatani osoo hin ta’in, luboota hafuura qulqulluun gaggefamanii duraa bu’uun laga yordaanoos akka dhaabbatu gochuu danda’a, sababni  isaa luboonni hafuuraa qulqulluun gaggeefaman sanduqa kakuu laphee isaanii keessatti barreefame qabu'''.'''Fakkeenyaaf kakuu haraa keessatti:-Abboommii hin hatin jedhu hojii irra oolchuuf''', Duraan duras yesuus kiristoos itti amaanuun, Hafuura qulqulluun cuuphamuun; Hafuura qulqulluu ofi keessatti guddisuun fedha foon keenya hannaaf nu kakaasu ofi keessaa ajjeesuun nama qajeelaa ta’uu qabna. '''Abboommii hin ejjii jedhu hojii irraa oolchuuf''': Duraan duras yesuus kiristoos itti amaanuun, Hafuura qulqulluun cuuphamuun; Hafuura qulqulluu ofi keessatti guddisuun fedha foon keenya Ejjaaf nu kakaasu ofi keessaa ajjeesuun nama qajeelaa ta’uu qabna. Abboommii kurnaan garaa nanamaati irratti caafame caafata isaa kakuu haaraa keessati.'' '''''Kakuu haaraa keessatti inni nuuf dubbatu yookin yoo seera cabsine nutti faradu seera barreeffaman kenname osoo hin taane, seera hafuura qulqulluun laphee keenya keessatti barreefame erga ta’ee wangeelli maaliif barbaachise?''''' ''  Waaqayyoo Kakuu haaraa keessatti macaafa qulqulluu dubbisuun akka seeratti fudhachuun hojii irra olchuu osoo hin ta’in dubbisuun hafuura qulqulluu of keessatti guddisuun akka hafuura qulqulluun gaggefamnu nu irra barbaada.'' '''''Yoh16:13-14 hafuurri dhugaan sun yommuu dhufu, gara dhugaa hundumaa keessatti isin in geessa; inni waan dhaga’u dubbata malee of keessaa fuudhee hin dubbatu; waan dhufuuf jirus isinitti ni mul’isa. Dubbii Koo keessaa fuudhee waan isinitti mul’isuuf, inni anaaf ulfina in kenna'''. Barbaachisummaan wangeelaa guddina hafuuraa qulqulluuf waan ta’eef yeroo dubbisnu hafuura qulqulluun ta’uun dubbisuu qabna.'' ''  '''1phex2:2''' Akka mucooliin reefuu dhalataan aannan barbaadanitti, isinis '''fayyinaaf ittiin guddachuuf''' yeroo '''hundumaa dubbii hafuuraa''' isa haxxummaan keessa hin jirree akka aannanii sanaa dharra’aa*! Isin gaarummaa gooftaa yeroo miyeeffataniitu yoo ta’e kana in gootu'''.Ermiyaa15:16''' Yaa waaqayyoo gooftaa maccaa,ani kan kee ti’o ,dubbii kee yommuun argadhe,akka nama buddeen nyaatuutti isa naan nyaadhe innis garaa koo gammachisuu fi qannoodhaan  in guute*.'''Filip1:9-10 Jaalalli keessaan''' ogummaa qabachuutti, dubbii gargara baasee hubachuutti baay’isee itti caalaa akka adeemu naan kadhadha*; isa ta’uu fi hin taane garagar baaftanii akka qoratan, guyyaa dhufuu kiristoosittis makaa malee gufuu malee akka taatan kadhachuu kooti*.'' '''''Wangeelli maaliif akka barbaachisu hubachuuf software kompitara bifa setup DVD irra jiru fudhannee haa ilaalu''''' ''  Software kompitara bifa setup DVD jiru seeran kompitara irratti hojjechuuf jalqaba seeraa kompitara irratti fedhamuu qaba; akkasumaas wangeellii nuuf dubbachuuf ykn nutti faraduuf jalqaba hafuura qulqulluun laphee keenyaatti caafamuu qaba.'' '''''Seerri Haaraa ykn seerri hafuura qulqulluu nu keessatti akka hafuura qulqulluun barreefamuuf nurraa maaltu barbaachisa?''''' '''''Ermiyaas 31:33-34''''' ''Kakuun inni ani bara sana israa’eeliif galuuf jiru kanatti fufee jira; '''ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a, garaa isaanii keessattis nan caafa; ani waaqayyoo isaanii naan ta’a,''' isaanis saba koo in ta’u*; ani  yakka isaanii  isaaniif naan dhiisa, cubbuu isaanis deebi’ee isaanitti hin lakka’u; isaan hundumti isaanii xinnadhaa hamma isa guddatti ana waan beekaniif,si’achinama tokko illee nama biyyaa isaatiittin yookinis obboleessa isaatiin,‘Waaqayyoon bari!’ jedhee, gorsuu hin barbaachisu”jedhe*.'' ''Hojjetaa kakuu moofaa irraa gara hojjetaa kakuu har’aatti jijjiramuuf wantoonni l'''ama''' baay’ee nu irraa barbaachisa. '''Isaaniis Yaada keenyaa jijjiirachuun fi Yaada garaa Jijjirachuun'''. Waaqayyoo akka of dandeenyee biyyaa lafaa bulchinuuf nu uume.Waaqayyoo irratti nu afeeru malee jiddu galummaa hin seenu.'' ''Kanaafuu nutu Yaada keenya waaqayyoolee tolfamaa irraa kaasuun, yaada keenya mootummaa waaqyyootti malee waaqayyootu yaada keenya mootummaa isaatti nuuf hidhaa miti.'' '''''Yaada keenyaa jijjiirachuun (Amanuuf Yaada jijjirachuu)''''' ''Ermiyaas 31:33-34 Kakuun inni ani bara sana israa’eeliif galuuf jiru kanatti fufee jira; ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a …*'''. ''''' '''''Mat 6:33''''' ''duraan dursitanii yaada keessaan mootummaa waaqayyoo fi qajeelummaa isa barbaadutti hidhaa! Kana malees kan barbaachisu hundinuu immo isiniif in kennamu.'''Mat21:43''' “Egaa mootummaan waaqayyoo isini irraa fudhatamee, Saba ija isaa godhatuuf akka kennamu isinittaan hima*…”'' '''''Yaada garaa Jijjirachuun (Mootummaa Waaqayyootti ija godhachuuf)''''' ''  Ermiyaas 31:33-34 Kakuun inni ani bara sana israa’eeliif galuuf jiru kanatti fufee jira; ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a, garaa isaanii keessattis nan caafa; ani waaqayyoo isaanii naan ta’a, isaanis saba koo in ta’u*.  Yaada garaa jijjirachuuf cuuphaaa fi kennaa irbaata qulqulluu baay’ee barbaachisa.'' '''''Mat21:43''''' ''“Egaa mootummaan waaqayyoo isini irraa fudhatamee, Saba ija isaa godhatuuf akka kennamu isinittaan hima*…”'' '''''Yaada qalbii fi yaada garaa jijjirachuu hubachuuf mee fakkeenya tokko fudhannee yaa ilaalu''''' ''  Yaada qalbii fi yaada garaa jijjirachuu hubachuuf fakkeenya maasaan asiidiin itti yaa’aa jiru tokko yeroo nuuf kenname maasii kana misoomsuuf maali gochuu qabnaa? Mee itti yaadaa?'' '''''Tarkaafilee maasaa kana misoomsuuf fudhannu lama''''' '''''1^ffaa Asiidiin''''' ''kun akka maasichatti hin yaane irraa jallisuu ykn asiidicha irraa ittisuu (Yaada Qalbii jijjirachuu ykn biyyaa lafaa irraa yaada keenya kaasuun mootummaa waaqayyootti hidhuu)^. '''2^ffaa Wanta Asiidii''' balleessuun maasicha qulqulleessuun misoomsuu (Cuuphaa fi kennaa qulqulluu wali fakkaata) qabna'' '''''Gargarummaaa Hafuura Qulqulluun gaggeeffamanii Hojjechuu fi yaada namaa hojjechuu hubachuuf fakkeenya fudhannee haa ilaalu''''' '''''  Fkn1 ijaarsaa hidha guddicha laga Abbayyaa yaada namaa hojjetamee fi Galaana diimaa Muuseen sagalee waaqayyoo (Hafuura Qulqulluun) addaan kutame fudhannee haa ilaalu''''' ''''' ''''' ''Hidha guddicha laga Abbayaa hidhuuf dursa ogeessi waa’ee ijaarsaa baratee laphee ogeessaatti kuufame qaba.Wanta laphee ogeessaa kuufame gara yaada isaa fiduun fakkii hidha guddichaa kaasuun ijaarsa laga Abbayyaa ijaara. Wanta hubatamuu qabu ogeessi kun wanta yaada namaa safaruu danda’u qofa ijaara.  Yaada namaa hamma simbintoo, Ashawaa, dhagaa fi keemikaala hidhichaa safaruu danda’u.  Seera waaqayyoon (Hafuura Qulqulluun) Galaana diimaa Muuseen Addaan Kute:-Safara beekumsa yaada namaan oli.'' '''''Seera ba’uu 14:21-28''''' ''Muuseenis harka isaa galaanicha irratti diriirse; waaqayyoo immoo halkaan san guutuu qilleensa ba’a biiftuu isa jabaadhaan galaanicha gara booddeetti deebise.'' '''''Efeesoon 3:19''''' ''Jaalala kiristoos isa safara beekumsaa namaa bira darbus beektanii, guutummaa waaqayyoo bira hamma geessanti akka guutamtaniif naan kadha. Taabonni ykn Uleen Muusee kakuu haaraa keessatti gara hafuura qulqulluutti jijjirame malee hin hafne (Mat 5:17-20)'' '''''2qor 3:1-18''''' ''1Ammas keessaa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiniis isin biraa argachuu nu barbaachis moo ree? 2 caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenya caafame, isinuma. 3 isini caaffata kristoos warra nuyi hojjennuuf ta’uun keessan beekkamaadha; caafatichis qalamiidhaan utuu hin ta’in hafuura waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaatiis utuu hin ta’in garaa namaatti caafame. Kan jechuun: - Caafanni (seerri) keenya kakuu moofaa keessatti inni nuuf dubbatu yookiin yoo seera cabsine nutti faradu seera barreeffaman kenname dha.Kakuu moofaa keessatti seerri barreeffama keessatu gabateen kakuu (taabonni) yeroo hojii gurguddaa hojjetu arginee turre (iyyaasuu3:14-17).'' '''''Iyyaa3:14-17''''' ''Yoommuu sabni laga yordaanoos ce’uudhaaf iddoo buufatanitti ka’an luboonni saanduqa kakuu baatanis isaan dura ba’anii in adeemaan. Lagni yordaanoos guutummaa ji’a midhaan sassaabamuu keessa waan guutuuf, ammas guutee manii isaa keessaa ba’ee ture; haata’u iyyuu male, luboonni saanduqa kakuu baatan laga yordaanoos ga’anii, miila isaanii hidhii bishaanichaa keessa akkuma kaa’aniin, bishaanichi yaa’uu dhiisee in dhaabbate.'' ''Fakkii 1.9 fakkii kakuu moofaan akkuma jirutti gara kakuu haaraa jijjirame agarsiisa'' ''1.3)           '''Sadan-tokkummaa waaqayyoo fi adeemsota waaqayyoo Eedanitti nu deebisuuf deeme beekuu dhabuu''''' ''Barreeffama kiyyaa duraa 1.1 keessatti rakkoo isa tokkoffaa rakkoo paradigm  fi 1.2 keessatti immoo rakkoo '''Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu hubachu dhabuu isaa ilaallee ture'''.'' '''''  Barsiisa kana keessatti immo rakkoo isa sadaffaa fi rakkoo isa guddaa ta’e, sadan-tokkummaa waaqayyoo fi adeemsota waaqayyoo deeme Eedanitti nu deebisuuf deeme ilaalla.''''' ''Sadan tokkumaa waaqayyoo luqqisii mul’isan muraas: '''Um1:26''' Kana booddee Waaqayyo, “'''Kottaa! Akka bifa keenyaatti, akka fakkaattii keenyaattis nama in umnaa!''' Isaan qurxummii galaanaa irratti, simbiraa fi allaattii qilleensa keessa balali'an irratti, horii qe'ee irratti, bineensa lafaa hundumaa irratti, munyuuqaa lafa irra munyuuqu hundumaa irrattis mootummaa haa qabaatan!” jedhe*.  '''Kottaa yommuu jedhu wanta lama oli ta’uu mul’isa.''''' '''''Mat 3:16-17''''' '' 16'''Yesus''' cuuphamee bishaanicha keessaa akkuma ba'een, kunoo, bantiiwwan waaqaa hundinuu [isaaf] banaman; achumaanis '''hafuurri Waaqayyoo akka gugeetti''' gad dhufee isa irra bu'uu isaa in arge. 17 '''Kunoo sagaleen immoo,''' Inni kun ilma koo isa jaallatamaa dha, gammachuun koos isatti in raawwatam jedhee waaqa irraa in dubbate*. .'' ''1)      Abbaa waaqa irraa dubbata'' ''2)      Yesuus bishaan keessa ba’u'' ''3)      Hafuurri qulqulluun akka guugeetti irra bu’u'' '''''Adeemsota waaqayyoo deeme Eedanitti nu deebisuuf''''' '''''Uumama 3:22''''' ''Ergasii Waaqayyo gooftaan, “Kunoo, namni hamaa fi gaarii beekuu isaatiin nu keessaa akka isa tokkoo ta'eera; ammas harka isaa hiixatee ija muka jireenyaa immoo fudhatee nyaachuun, bara baraanis jiraachuun isaaf hin ta'u!” jedhe. 23Kanaafis Waaqayyo gooftaan nama iddoo dhaabaa Eeden sana keessaa gad baase; namichis lafa isa ofii isaatii biyyoo isaa irraa kutame sana akka qotu in godhe.'' '''''Adeemsota waaqayyoo deeme eedanitti nu deebisuuf''''' ''1.      Foon dhufatee gara biyya lafaa dhufe(Bara ce’uumsaa)'' ''2.      Gara mirga abbaa oli ba’uun hafuura qulqulluu nuuf erge(Bara waldaa kiristayaanaa)'' ''3.      Bantii waaqaa duraa fi bantii lafaa duraa balleessuun bantii waaqaa haaraa fi bantii lafaa haaraa uuma.'' ''Barreeffama kan keessatti rakkolee '''bara ce’uumsaa''' fi '''bara waldaa kiristaayaanaa u'''umaman tokko tokkoon ilaala'' === ''1.3.1) Hodoftoonnii Amantaa Joovaa Guutummaan Waaqummaa Namummaa Yesuus Keessa Ta’uu Bara Ce’uumsaa Hubachuu Dhabuu Isaanii'' === '''''      Yohaannis 14:28-31‘Amma naan adeema deebi’ees isiin biraa nan dhufa’. Abbaa na caala’o jedhu irratti hunda’uun Warri amantoota joovaa yesuus waaqa xiqaa jedhu.''''' ''Kan jechuu Abbaa goofta yesuus caala jechuu osoo hin ta’in goofta ofii isaa gadi ofi deebise '''nama dhugaa''' ta’e yeroo biyyaa lafaa dhufee barsiisa ture '''qofa malee ammaa lachuu waluma qixa'''('''Ib2:7-10''','' '''''Fil2: 3-11''''' '') “Yeroo Gababaadhaaf ergamoota gadi goote, gonfoo guddinaa fi '''ulfinaa mataa isaa''' irraa Kaasse, wanta hundumaa miila isaa jala galchite.” ni jedha.'''Ibro2:9'''Haa ta’uu malee isa '''yeroo gabaabaddhaaf''' '''ergamoota gadi ta’ee''', dhiphatee du’uu isaatiin '''ammma gonfoo guddinaa fi ulfinaa mataa isaaa irra kaa’ate.''''' '''''Akkamitti yeroo gabaabadhaaf ergamootaa gadi ta’e yesuus''''' '''''Foon namni cubbamaan dhufatu dhufatee gara biyya lafaa dhufe. Yoo gara waaqa ol-ba’e foon nama cubbamaa ni jijjirama''''' '''''1Qor 15:50-58'''Obboloota Koo, namni foonii fi dhiigaan mootummaa waaqayyootti galuu ykn wanti badu wanta hin badne keessaa hirmaachuu, akka hin dandeenye isinittan hima. Hundi keenya ni geeddaramna hin duunu; dhoksaan ani isinitti himuuf jedhees isa kana. Malakannii inni dhumaa yommuu afuufamu battala liphsuu ijaatti in geeddaramna; malakanni afuufama, '''warri du’an bifa hin badneen in kaafamu'''. Yeroo yesuus nama dhugaa ta’ee foon namni dadhabaa dhufatu dhufatee biyyaa lafaa irraa jiraate harkisa cubbuu Addaam qaba. '''1Qor 15:50''' Obboloota Koo, namni foonii fi dhiigaan mootummaa waaqayyootti galuu ykn wanti badu wanta hin badne keessaa hirmaachuu, akka hin dandeenye isinittan hima. Hundi keenya ni geeddaramna hin duunu; dhoksaan ani isinitti himuuf jedhees isa kana.'' '''''Macaafa qulqulluu keessatti luqqisi yesuus fi abbaan tokko ta’uu mul’isu:-''''' '''''  Yoh 17:11'''Yaa abbaa qulqulluu, akkuma nu tokko taane, warri ati ati naaf kennites tokko akka ta’aniif maqaa keetin eegi.'''Ibr1:8''' waa’ee ilma isaa garuu,”Teessoon kee yaa waaqayyoo, baraa hamma baraati, ulee mootuummaa kees ulee qajeelummati.” Kana Kan jedhe nama osoo hin taane waaqayyoo isa warriri joovaa waaqayyoo nu ni waaqeesina jedhaniidha.kanaafuu jechaa irraa kutuun osoo guutuun gututti hin dubbisin dogoggoora guddaa keessa nama galcha.'' '''''HoE 2:36'''Egaa Waaqayyoo, yesuus isa isiin muka irratti fanniftaan kana gooftaadhaa fi masiihi akka godhe Isiira’loonni hunduu osoo hin mamiin haa beekan'''.''''' '''''Yoh.1:1-4''''' ''sagalichi jalqaba waan hundumaa dura ture.Sagalichi waaqayyoo biraa ture, sagalichi ofii isaa waaqayyoo ture.inni kun jalqabumaa jalqabee waaqayyoo bira tue. Wanti hundinuus isumaan ta’e, waan ta’e keessaas isa malee kan ta’e tokko illee hin jiru.Jireenyi isa keessa tue; jireenyichis ifa namoota ture.'' === 1.3.2) Rakkoo Sadan Tokkummaa (Trinity) Bara ce’uumsaa keessatti yesuus barsiise hubachuu Dhabuu isaanii ===      ''Hordoftoonnii amantaa Islaamaa yesuus aboo akka hin qabne ofii isaan ibse jechuu, Yohaannis 5:19 yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa, ilmi ofumaa isaatin homaa gochuu hin danda’u” jedhu.'' ''Yohaannis 5:19 yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa, ilmi ofumaa isaatin homaa gochuuhin danda’u---“qofa jechu irraa kutanii yesuus ofii isaa aboo hin qabu jechuu social media irratti walii gadi ofu.'' ''Garuu yeroo guutummaa isaa yoh 5:19-25yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa,'''ilmi ofumaa isaatin homaa gochuu''' hin danda’u,isa abbaan isaa hojjetu ilaalee ni hojjeta;'''isuma abbaan hojjetu ilmis immoo akkuma kanatti hojjeta'''.kana jechuu abbaanis ilmiis wajjiin hojjetuu malee qophaa qophaa isaanitti homaa akka hin hojjennee ibsa.'' '''''Yohaannis 5:19''''' ''yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa,ilmi ofumaa isaatin homaa gochuuhin danda’u'' ''“'''Ibroot5:22'''Abbaan ofii isaatii homaattuu hin faradu, firdii hunduumaa harka ilma isaati kenneera malee'''.''''' '''''Yohaannis5:'''23 hundinuu abbaadhaaf ulfina akkuma kennanitti, ilmaafis ulfina haa Kennan, ilmaaf ulfina kan hin kennine abbaa isa ilma ergeefis ulfina hin kennu.'' '''''yoh1'''6:13-1'''4''' hafuurri dhugaan sun yommuu dhufu, gara dhugaa hundumaa keessatti isin in geessa; inni waan dhaga’u dubbata malee Of keessaa fuudhee hin dubbatu; waan dhufuufjirus isinitti ni mulisa. 14'''dubbii koo keessaa fuudhee''' waan isinitti mul’isuuf, innianaaf ulfina in kenna.'' '''''Yohaannis 5:19, Ibroot5:22 fi Yohaannis5:23''''' ''kan hubanu maqaa abbaa kan ilma fi hafuura qulqulluu akka amanuu qabnu,tokko qofa yoo amane akka ooluu ykn fayyuu hin dandeenye sirritti ibsuu, sababni isaa '''Ibroot 5:'''22Abbaan ofii isaatii homaattuu hin faradu, firdii hunduumaa harka ilma isaati kenneera malee'''.'''Akkasumaas Yohaannis 5:19 yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa,ilmi ofumaa isaatin homaa gochuuhin danda’u---“ '''Yohaannis5:23''' hundinuu abbaadhaaf ulfina akkuma kennanitti,ilmaafis ulfina haa kennan,ilmaaf ulfina kan hin kennine abbaa isa ilma ergeefis ulfina hin kennu.'' '''''Uumama 1: 26''':-Kana booddee Waaqayyo, "'''Kottaa!''' Akka bifa keenyaatti, akka fakkaattii keenyaattis nama in umnaa! Isaan qurxummii galaanaa irratti, sinbiraa fi allaattii qilleensa keessa balali'an irratti, horii qe'ee irratti, bineensa lafaa hundumaa irratti, munyuuqaa lafa irra munyuuqu bundumaa irrattis mootummaa haa qabaatan!'' === 1.3.3 Bara waldaa keessa Wanta hundumaa miila yesuu jala gale jechuun yesuus qofa ulfina kennaa jechuu akka hin taane beekuu dhabuu Amanta Ergamoota === ''  Rakkoo hordoftoota amantaa joovaa fi amantaa Waldaa Ergamootaa wali fakkata.'' ''Akkuma amantoonni joovaa nuuf jedhee fooni namni dadhaba dhufatu dhufatee dhufuu wallalan amantoonni waldaa Ergamoota seera wanti hunduu miila jala galfamuu wallalan.'' ''Bara Hojii Ergamootaa Ergamoonni maqaa yesuus cuuphaa turan (HoE 19 :4-5) sababni isaa wanti hunduu miila yesuus jala galeef.'' ''Ibr2:7-10 fi Fil2: 3-11 “Yeroo Gababaadhaaf ergamoota gadi goote, gonfoo guddinaa fi ulfinaa mataa isaa irraa Kaasse, wanta hundumaa miila isaa jala galchite.” ni jedha. Ibro 2:9 Haa ta’uu malee isa yeroo gabaabaddhaaf ergamoota gadi ta’ee, dhiphatee du’uu isaatiin ammma gonfoo guddinaa fi ulfinaa mataa isaaa irra kaa’ate.'' ''Maqaa yesuus seexana yoo abaarre seexanni nu dhiisee ni baqata. Akkasumaas maqaa abbaa, ilmaa hafuura qulqulluun yoo abaarre seexanni akkasumaas ni baqata. Maqaan yesuus qophaa isaa ni hojjeta jechuun sadan tokkummaa hafe jechuu miti.'' ''Yohaannis5:23 hundinuu abbaadhaaf ulfina akkuma kennanitti, ilmaafis ulfina haa Kennan, ilmaaf ulfina kan hin kennine abbaa isa ilma ergeefis ulfina hin kennu.'' '''''1qor15:24 Kristos immoo gooftummaa hundumaa, aboo hundumaa, humna hundumaas golgoleessee, mootummicha deebisee Waaqayyo abbaatti erga kennee booddee dhumni in ta'a.''''' === 1.3.4)       Maalummaa Hangafa Lubaa Hubachuu dhabuu ===   ''Hangafa lubaa ta’uuf seeran deeggaruu qaba. Iddoo hangafa lubaa jiraatu hunduma irra qulqulluu ta’uu qaba. Hordooftoota Amantaa tokko tokkoo, “Maariyaam nuuf kadhata yesuus waaqa waan ta’eef nuuf hin kadhatu”.Haa ta’u malee seerri hangafa lubummaa yesuusif kenna.'' '''''Rom 8:33-34''''' ''Warra waaqayyoo fo'aate eenyutu hadheessa ree? Erga waaqayyoo waan balleessaa hin qabneetti isaan lakkaa'ee kan hadheessu hin jiru.Eenyutu itti farada ree? Erga kiristoos yesus du'ee kaafame immo '''mirga waaqayyootti argamee waaqayyoo nuuf kadhatee,''' kan itti faradu hin jiru.'' '''''Ibr 7:25''''' ''Kana irra kan ka'ees,inni '''yeroo hundumaa isaaniif kadhachuudhaaf''' waan jiraatuf warri karaa isaan gara waaqayyoo dhi'atan  hamma dhumaati isaan fayyisuu danda'a. '''Ibr9:22''' Dhugumaayyuu akka seerichaatti wanti hundinuu, dhiiganni qulqulleefama jechuun ni dandama.Dhiigni osoo hin dhagala’inni immoo dhiifamni cubbuu hin jiru.Kaakuu moofaa keessattis luboonnii dhiiga dhangalaasuun nuuf kaadhatu kaakuu haaraawaa keessatti garuu angafa luboota kan ta’e hundinuu kennaa fi aarsaa dhi’eessuudhaaf hojii irra in dhabbama; kanaaf inni kunis immo ni barbaachisa.'' = 1.4)      Rakkoo Mul’ata Yohaannis Hubachuu Dhabuu = ''  Barreeffama kiyyaa duraa 1.1 keessatti rakkoo isa tokkoffaa rakkoo paradigm , 1.2 keessatti immoo rakkoo '''Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu hubachu dhabuu isaa fi 1.3 keesatti immoo rakkoo sadan- tokkumaa waaqayyoo fi adeeemsa waaqayyo edanitti nu deebisuuf deeme hubachuu dhabuu ilaallee ture'''. Amma immoo rakkoo mul’ata hubachuu dhabuu ilaala.'' '''''Sababa biyyi lafaa duraa cubbuu hojjeteef waaqayyo bantii lafaa fi bantii waaqaa duraa balleesse banti lafaa fi waaqaa haaraa uumama.''''' '''''Sababa jijjiiraan seeraa, jijjiraan iddoo kan waaqayyoo fi seexanaa jiruuf mul’ata yohaannis hubachuun baay’ee nama rakkisa.''''' '''''Mul’ata yohaannis hubachuuf jalqaba maalummaa seera barreefamaa fi wangeela mootummaa waaqayyoo sirritti hubachuu baay’ee barbaachisaadha.''''' '''''Qabiyyee mul’ata yohaannis 1-11 kun baafata kitaabaa keessatti waan ibsamneef  dhiifama isiin gaafadha.''''' '''''Qabiyyee Mul’ata yohaannis Gabaabina yommuu Ibsamu:-''''' '''''1)      Mul’ata Boqonnaa1:Seensa Mul’atichaa''''' '''''2)      Mul’ata boqonnaa 2-7:-Wantoota waldaa Kiristiyaanaa keessa dabartu hanga ol-butamuu isheetti''''' '''''3)      Mul’ata boqonnaa 7:9-11:-Ol-butamuu waldaa kiristiyaanaa''''' '''''4)      Boqonnaa 8:1-11:4:-Caaseeffama haaraa, Kennama seera raajii, jijjira mana ququllummaa ,angafa lubaa waaqa irra gara bantii lafaa fi dhuga ba’iinsa raajoota lamaa.''''' '''''5)      Mul 11:15-14:- Seerri Bantii lafaa ittin bulu gara Yesuus jijjiramuu fi Qormaata Guddichaa fi Ol-butamuu amanaa seera barreeffamaan bulan ''''' '''''6)      Ergamoonni Waaqayyoo sadi wanta ta’u himuu isaanii: mul’ata Boqonnaa 14 nuuf ibsa.''''' '''''7)      Mul’ata Boqonnaa 15-16:-dha’icha waaqayyoo gara dhumaa''''' '''''8)      Mul’ata boqonnaa 17-19:- kufaatii Baabiloon guddittii fi farfannaa mo’ichaa ergamootan labsamuu.''''' '''''9)      Mul’ata 20-22:-Bar-kume,Bantii waaqaa haaraa fi bantii lafaa haaraa''''' '''''10)  Hiika Jechoota mul’ata Yohannis Mormii Qaban Muraasa''''' '''''11)  Hiika haalluu macaafa qulqulluu keessaa muraasa ibsama''''' '''''Qabiyyee Mul’ata Yohaannis 1-11 armaan olii kun bal’inaan Yommuu Ibsamu''''' '''''1)     Mul’ata Boqonnaa 1:-Seensa Mul’ata yohaannis''''' ''''' Mul 1:3 Macaafni mul’ataa macaafa raajii ta’uu ibsa. Seerri raajii yohaannisiif mul 10:8-11 irratti kennameef.''''' '''''Mul’ata 1:4 Hafuurota torban ibsa.  Isaanis: -Isayyaas 11:1-2 Hidda Iseyi keessaa latiin in ba’a, dameenis hundee keessaa ba’e ija in godhata. Hafuurri waaqayyoo isa irra buufata, innis hafuura ogummaa fi hafuura hubannaati, hafuura gorsaa fi hafuura humnaa, hafuura beekumsaa fi hafuura soda waaqayyooti. Ibsaawwaan torba tokko tokkoon isaanii dameewwaan torba qabanitu jira.''''' '''''Mul 1:12-13''''' ''12Ani sagalee dhaga'een isa anatti dubbatu ilaaluudhaaf gara gale; yommuun gara gales baattuu ibsaa warqee irraa hojjetame '''torba''' nan arge*.Baattuuwwan ibsaa sana gidduu immoo ilma namaa kan fakkaatu tokko uffata gad dheeraa miilla bira ga'u uffatee, wanta akka hidhata warqeetiinis qoma isaa hidhatee ture*.'' ''Fakkii 1.11 fakkii yesuus waldaa torbaan gidduu deddeebi’u mul’isu'' ''Yohannis 1:1-14 Kiristos ,Sagalichi, Foon Uffachuu Isaa ibsa. '''Isayyaas 11:1-2''' Hidda Iseyi keessaa latiin in ba’a, dameenis hundee keessaa ba’e ija in godhata. Hafuurri waaqayyoo isa irra buufata, innis hafuura ogummaa fi hafuura hubannaati, hafuura gorsaa fi hafuura humnaa, hafuura beekumsaa fi hafuura soda waaqayyooti. Ibsaawwaan torba tokko tokkoon isaanii dameewwaan torba qabanitu jira.'' '''''Isa 11:1-2 fi yoh 1:1-14''''' ''irraa wanti hubannu macaafni qulqulluu '''kakuu moofaa iddoo torba(7) qoqqodamuu''' isaa.  Isaanii bifa baattuuwwaan ibsaa torbaan yoo ibsaman.'' ''Fakkii 1.11: fakkii Sagalee Waaqayyoo hafuura qulqulluun Hojjechaa jiru agarsiisu'' '''''Fakkii 1.11.1 The data-information-knowledge-wisdom (DIKW) hierarchy as a pyramid to manage knowledge''''' '''''Source:<nowiki>https://www.researchgate.net/figure/The-data-information-knowledge-wisdom-DIKW-hierarchy-as-a-pyramid-to-manage-knowledge_fig6_33240082</nowiki>''''' '''''Hafuura waaqayyoo torbaan''''' '''''(1) Hafuura beekumsaa fi (2)hafuura soda waaqayyooti:-''''' '''''Macaafni kakuu moofa uumamaa hanga macaafa Iyyoob jiru  waa’ee waaqayyoo beekuu  fi sodaachuu nuuf ibsa.''''' '''''(3)Hafuura gorsaa (gaggeessummaa)fi (4)hafuura humnaa''''' '''''Kakuu Moofaa keessatti hafuurri gorsaa fi hafuurrii humnaa seera waaqayyoo ta’ee raajota waaqayyoo kenname. Kakuu haaraa keessatti bifa kannaan namaa kenname. Raajii Eeliyaas waggaa sadiif roobni akka hin roobni humni kenname.''''' '''''(5)Hafuura ogummaa fi (6) hafuura hubannaati''''' '''''Kakuu moofaa keessatti seera ta’ee namoota biyyaa Isra’eel bulchaniif kenname. Ogummaa fi hubannaan gargarri ba’uu hin danda’an. Ogummaaan hubannaa malee bu’aa tokkollee hin qabu. Namni business jalqabu jalqabaa fedha mamilaa osoo hin hubatin business hin jalqabu. Namni software adda addaa hojjetu jalqaba fedha mamila isaa hubachuu qaba. Barreessaan kitaabaa tokko ogummaa namoota biroo caala qaba jechuuf beekumsa qabu fayyadamee kitaaba haala salphaan wanta baay’ee hubachuuf nama rakkisu haala saphaan ibseedha. Akkasumaas Engineer gamoo ijaaruu akkuma kana Engineera gamoo ijaaru kaan irraa ogummaa qaba jechuuf haaluma salphaan gamoo namatti tolu yoo ijaare.''''' '''''7) Hafuurri waaqayyoo''''' '''''2Qor 3:17 Egaa''''' ''inni Goofticha jedhame kun, hafuura qulqulluu dha; iddoo hafuurri gooftichaa jiru immoo, birmadummaatu jira*.  Birmaduu jira jechuun garba kamiyyuu jalaa bilisaa bane jechuudha.'' '''''Kennaa ja’aan jechuun hafuura beekumsaa fi soda waaqayyoo, hafuura gorsaa fi humnaa, hafuura ogummaa fi hubannaa qabaateef osoo hafuura gooftaan gara ilma waaqayyootti osoo hin guddanne namni mootummaa waaqayyoo galuu hin danda’u''''' '''''2)      Wantoonni waldaan Kiristiyaanaa keessa dabartu hanga ol-butamuu isheetti: Mul’atni boqonnaa 2-7 nuuf Ibsa''''' '''''2.1)        Mul’atni boqonnaa 2-3:-Bara waldaa kiristiyaanaa biyyaa lafaa keessa jiraatu watoota torban (7) keessa darbitu nuuf ibsa. Wantoota torbaan waldaan kiristiyaanaa biyyaa lafaa keessa yeroo jiraatu keessa dabartu:-''''' '''''1)      Waldaa akka biyya lafaatti ilaalamtu (waldaa akka efeesoon).''''' '''''   Waldaa jaala waaqayyoo tokkollee hin raawwatin. Waldaa hojii tokko ilee osoo hin hojjetin barri ishee dhume.''''' '''''Mat 7:21 Yesuus, “Jaalala abbaa koo isa waaqa irraa nama hojjetu Mootummaa waaqatti gala malee, namni, ‘Yaa gooftaa, Yaa gooftaa’ naan jechuun duwwaadhaan itti gala miti.''''' '''''Mul’ata 2:1-7:-“Gara ergamaa waldaa efesoonitti ‘Ergaan kun kan isa harka isa mirgaatiin urjoota torba qabee, baatii ibsaa torbaan gidduu deddeebi’u ti’ jedhii caaafi! Ergichis , “hojii kee,wanta ati itti dadhabdu,obsaan danda’uu kees, namoota hamoota immoo calluma jettee akka ati hin dhiifne,warra ergamoota utuu hin ta’in  ‘ergamoota’ ofiin jedhan qortee ilaaltee sobduu ta’uu isaanii argites,ani beeka. Ati obsaan akka dandeessu, maqaa kootiif jettees akka baattu, kana sati hin dadhabin beeka. Garuu jaalala isa dura qabtu turte san dhiisuu kee si irratti argadheeera.  Ammas maal irratti akka kufte yaadadhu! Yaada garaa kee geeddara’u, hojii isa dur hojjete san hojjedhu! Kan yoo gochuu dhaabaattee garuu, ani sitti dhufee, baatuu ibsaa keetii nan buta. Baatuu ibsaa keetii nan buta jechuun, Jaala waaqayyoo osoo hin raawwatin, hojii waaqayyooti dadhabaniif Mootummaa waaqayyoo akka hin gale ibsa.''''' '''''2)    Waldaa Mo’ichaa waaqayyoo Argachuuf qophoofte jirtu''''' '''''Mul’ata 2:8-11:-“Gara ergamaa waldaa Simiirnaatti, ‘Ergaan kun kan isa isa duraa fi isa booddee, isa du’ee, deebi’ee jiraate bira dhufe’ jedhii caaafi! Ergichis, “Rakkina si irra ga’e, hiyyummaa kee, hamaa sirratti dubbachuu warra yihudoota utuu hin ta’in, yihudoota ofiin jedhaniis ani beeka. Ati garuu sooressa; warri yihudoota ofiin jedhaan sun immoo walga’ii seexanaati. Ani immoo gonfoo ittiin jireenyaa argatan siifan kenna. Waldaa Simiirnaa kun waldaa HOE wajjiin walfakkata (HoE 4:32-34).''''' '''''3)      Mul’ata 2:12-17:- “Ergaa walda Phergamoonitti, ‘Ergaan kun isa billaa qara-qabeessa gara lamaan qarame qabu sana biraa dhufe’ jedhii caafi!” Ergichis, “Ani iddoo ati jiraatu beeka, inni lafa seexanaa ti. Waldaa Firdii dubbii waaqayyoo Eegatu:-Firdiin sagalee waaqayyoo mul’ata 19 irratti raawwatama''''' '''''4)  Waldaa Amanaa ishee biyyaa lafaan wajjiin wal makani''''' '''''Mul’ata 2:18-29:- “Ergaa Waldaa Tiyaatiraa” hiikni egichaa:- Ani immoo tokkoon tokkon keessaniif akka hojii isaatiitti kennuufan jira. Waldaa akkaa bara keenyaan wali fakkati.''''' '''''5)       Waldaa Amanaa muraasni mo’uuf jiraniif Amanaa muraasni immoo mo’ichi irraa fudhamuuf of-eeggannoon kennameef:''''' '''''  Mul’ata 3:1-6:- “Gara ergamaa waldaa saardesitti, ‘ergaankun isa hafuurota waaqayyoof hojjetaan torban, urjoota torbas qabu biraa dhufe’ jedhii caafi!”''''' '''''6)      Mul’ata 3:7-13:-“Gara waldaa filaadelfiyaatti” hiikn ergichaa:-Waldaa Hafuuraan Daa’ima ta’anii seera deddeebi’an(Waldaa gara fulduraa banaa mootummaa waaqayyoo argachuuf jiran)''''' '''''7)      Mul’ata 3:14-22:- “Gara ergamaa waldaa Laa’odiiqeyyatti ‘Ergaa kana isa karaa isaa wanti hundinuu “amen” jedhamu, dhuga-baatuu isa amanamaa, isa dhugaadhaaf ba’u, isa wanti waaqayyo uume hundinuu biraa ka’e sanatu erge’ jedhii caafi!” hiikni ergichaa Waldaa mootummaa waaqayyoo osoo hin qabatin akka mootummaa qabaniitti of-ilaalan. Ilaalcha dogongoraa waan qabaniif sirritti of ilaaluu qabu.''''' '''''2.2)       Mul’ata Boqonnaa 4-5:-Akkaataa sagada waaqa keessaa  fi luba guddicha waaqa irra erga barri waldaa kiristiyaana dhume booda''''' '' Wanti hunduu olaantumaa angafa lubaan raawwatama. Kakuu moofaa keessatti manni amantaa kiristiyaanaa bifa mootummaa waaqayyoo ijaaraman.'' ''Mangudoota 24=1Seena Baraa 24:18-19 18 …inni digdamii arfaaffaan ma’aaziyaaf in ba’e. 19 jarreen kun akkuma Aaroon abaaabilii isaanii aabboommii waaqayyoo gooftaa Israa’eliin hojii chaaf seera baaseee turetti, mana qulqullummaa keessaa hojjechuudhaaf akka tarree hojii isaaniitti caafamaniiru.'' '''''Uumama lubbuu qaban arfan: - amala gooftaa yesuus ibsu. Leenca''':-Mootii mootootaa fi gooftaa gooftootaa (1tim 6:12;'' ''HoE 2:30; Mul 19:16):- Mul19:16 uffata isaa irratti mootii moototaa, gooftaa gooftotaas” jedhu caafamee jira. '''Jibicha''': - Yesuus Angafa lubaa (ibr 8:1-2, 9:24-28).'' '''''Nama''': yesuus ilma namaa (Mul 3:20;Gal 4:4;yoh 1:1,14):-Gal 4:4 Barri murameef sun yeroo guutetti  garuu,waaqayyoo ilma isaa erge; innis yeroo ergame dubartii irraa dhalate;seera jala galfame.'' '''''Joobira''': - Gara samii oli ba’ee (yoh 5:20; 1 Tim 6:16):- yoh 5:20: Abbaan ilma in jaalata, ofii isaatii kan hojjetu hundumaa ilmatti in agarsiisa; isin akka dinqifattaniif inni hojii kana caalu iyyuu isatti agarsiisuuf jedha.'' '''''2.3)             Mul’atni Boqonnaa 6-7 :-Jijjiira Wangeela mootummaa irraa gara seera barreeffamaa (Qormaata kana booda waldaan Kiristiyaanaa ol-butamu)''''' '''''  Maalummaa Seera barreeffamaa fi wangeela mootummaa waaqayyoo 1.2 irratt sirritti ibsamee ture. Macaafa maramaa seera Bara kakuu moofaa ykn seera barreefamaa hojjechaa turee ;Bara waldaa Kiristiyaanaa akka hin hojjenne maramee taa’e.''''' '''''Efeesoon 1:3 Waaqayyoof, abbaa gooftaa, keenyaa yesuus kristoos isa karaa kristoos eebba hafuuraa hundumaan, waan waaqa irraatiinis nu eebbiseef galanni haa ta’u. ''''' '''''Efeesoon 2:6 Karaa kiristoos yesuus isuma wajjiin du’aa nu kaase, isuma wajjiin bantii waaqaa keessaa iddoo nuuf kenne, nu teessises.''''' '''''Mul’ata 21:3 yemmuus ani sagalee guddaa tokko nan dhaga’e innis teessoo san biraa, “Kunoo, iddoon waaqayyoo buufata namootaa gidduu dha, inni isaan bira buufachuuf jira, isaanis saba isaa ta’uuf jiru, waaqayyoo ofii isaa isaanii wajjiin jiraachuuf jira, waaqayyoo isaaniis ta’uuf jira. Inni imimmaan hundumaa ija isaaniittii in haqa, wani duraa waan darbeef, egaa duuni deebi’ee hin argamu, gadduu, iyyuun, waraansis hin jiru!” jedhe.''''' '''''Efeesoon 1:3 ykn Efeesoon 2:6 fi Mul 21:3 irraa wanti hubannuu ol-butamuu dura seerrii karaa kristoos eebba hafuuraa hundumaan waan waaqa irraatiinis nu eebbisee gara seera fiizikaalaa ykn barreeffamaa jijjiramuu qaba. ''''' '''''Ol-butamuun dura mallattoo hafuura Ququlluu gara fiizikaalaa jijjiramuu qaba:-''''' '''''1yohaannis 5:6-13''' Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis yesuus. Inni bishaan duwwaa miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee. Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba’a, hafuurichi dhugaadha. '''Dhugaa-baatuu saditu jira'''.'''Isaanis kunis hafuurichaa, bishaanicha, dhiigicha, sadanuu sagalee tokkoon dhugaa ba’u. Isa namoonni dhugaa ba’an kan kan fudhatu erga taane, inni waaqayyoo dhugaa ba’u immo in caala.''' Dhugaan waaqayyoo isa inni ilma isaatiif dhugaa ba’eedha. '''Namni ilma waaqayyootti amanu dhugaa kana of keessaa qaba; namni waaqayyoo hin amannee garuu, isa waaqayyoo ilma isaatiif dhugaa ba’e waan amanuu dhiiseef waaqayyoo sobduu gochuu isaati.''' Waaqayyoo jieenya bara baraa nuuf kenne; egaa dhugaan isaa isa kena, jireenyi bara baraa kunis ilma isaa keessatti argama.'''Yohaannis3:33''' isa inni dhugaa ba’u kan fudhatu immoo, waaqayyoo dhugaa-qabeessa akka ta’e mallattoodhaan cimseera.'' '''''2Qor1:22''''' ''Milikita kan isaa ta’uu keenya mallatteesseera; qabsiisa garaa keenyaa keesaa kaa’anus isa nuuf kennere. '' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 1ffaa bane:-Farda Addii:-Seera Barreeffamaaf aboo deebi’uu (Mul 19).''''' '''''   Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 2ffaa bane (sagaleen waaqayyoo qaamaan mul’achuun nama cubbuu godheetti  karaa qabeenyaan faraduu isaa).''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 3ffaa bane ('''sagaleen waaqayyoo qaamaan mul’achuun nama cubbuu godheetti karaa jireenyaan faraduu isaa''').''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 4ffaa bane (aboo mootummaa du’aa karaa yesuus mo’ameef deebi’uu).''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 5ffaa bane (Badhaasa Namoota Wangeelaa aarsaa kafalanii).''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 6^ffaa bane (Malakanni dheekmsa waaqayyoo namootatti mul’achuu).''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 7ffaa bane (Mootummaa biyyaa lafaa gara mootummaa waaqayyoo jijjiramuu)''''' '''''Seerri lammata dhalachuu (Cuuphaa fi Kennaa Irbaata qulqulluu):-Mallattoo abba adda irratti godhamuu jijjirame. Akkasumas Aarsaan yesuus nuuf kafale gara Ixaanaa ergamoota dhi’atu jijjirama.  Dursa mallatteeffamuu fi Ol-butamuu waldaa Kiristaanaa lammata dhalatanii:-Boqonnaa 7:9-17. Lammata dhalachuun mootummaa waaqayyoo dhaala''''' '''''3)     Caaseeffama bantii lafaa haaraa, Kennama seera raajii, jijjira mana ququllummaa ,angafa lubaa waaqa irra gara bantii lafaa jijjiramuu fi dhuga ba’iinsa raajoota lamaa(Muusee fi Eliyaas):-Boqonnaa 8-11:4''''' '''''Caaseeffama bantii lafaa bifa haaraan. Barsiisa seera dhuga-baatoota lamaan. Qorumsa guddicha. Ol-butamuu amantoota qorumsa guddicha erga darbani boodai. Hojiin mootummaa waaqayyoo dhaalu.''''' '''''Caaseeffama bantii lafaa bifa data center tokkoof toluun: Mul’ata Boqonnaa 8-9''''' '''''Ergamaa 1-4 Malakanni tartiibaan afuufuu isaa''''' '''''  Lafaa fi wanti lafa irratti argamu 1/3 cabbii ibidaan makame balleeffamuu. Galaannii fi wanti galaan keessattii argamu 1/3 Tulluu guddaa ibiddaan makame balleeffamuu. Lagoota fi burqaawwaan 1/3 urjii guddaa guca boba’uun balleeffamuu. Biiftuu,jiini fi urjoonnii 1/3 balleeffamuu isaanii''''' '''''Joobira bantii waaqaa irraa Waamicha dhiyeessu''''' '''''Malakan 5-7 Afuufamuu''''' '''''  Qormaata Hawwaannisaan. Namoonni waaqayyootti hin amannee ergamoon laga Efraaxiis ajjeeffamuu isaanii''''' '''''Seerri Barsiisa Raajootaa deebi’ee yohaannisii kennamuu: Mul’atni Boqonnaa 10 nuuf ibsa.''''' ''   Seerrii bara yohaannis cuuphaa dhaabate deebi’ee yohaannisii kennamuu isaa.'' '''''Luq 16:16-17''''' ''Seerrii fi Raajonni hamma Bara yohaannis cuuphaatti turan, ergasii immoo Wangeela mootummaa waaqayyootu lallabama, namni hundinuus itti dhiibbatee itti galuudhaaf yaalaa jira.'' '''''Mul 10:8 -11''' Seera raajii yohaannis deebiseef kanaaf mul’atni yohaannis kitaaba raajiiti'''. ''' Mul 22:18 Ani kana kanaan caafe, nama dubbii macaafa kana keessatti raajii dubbatamee dhaga’u.'' '''''Dhugaa batoonni lamaan muusee fi Eeliyaas Mul’achuu isaanii (Sababni isaa seerri muusee fi Barsiisni raajotaa deebi’e):-Mul’ata Boqonnaa 11''''' '''''  Zakaariyaas 4:1-14''''' ''kakuu waaqayyoo ilma namaaf akka Bara dhumaa dhuga-baatota lamaan dhugaa ba’u arganna.'' '''''Mul’ata 11:3-4''''' ''dhugaa baatonni lamaan immoo, '''muka ejersaa lamaa fi baatuu ibsaa lama bakka bu’a'''.'' '''''Farf 119:105''''' ''Dubbiin kee miila kootiif '''ibsaa dha''', daandii koo irrattis in ifa*. '' '''''Mul’ata 1:20''''' ''Baatuun ibsaa waldaa kiristaanaa bakka ba’a. Baatuun ibsaa (Baatuu sagalee waaqayyoo) lamaan kun immoo kan bakka bu’u.Baatuun=waldaa kiristayanaa, Ibsaan =dubbii waaqayyoo.'' ''Miilkiyaas 4:4-6:- Barsiisa garbicha Koo Muusee, seerrataa fi wanta ana waaqayyoo duratti qajeelaa ta’e isa ani tulluu Horeeb irratti guutummaa Israa’eeliif isatti kenne yaadadhaa. Kunoo, guyyaan koo inni guddaaniifi inni sodaachisaan sun utuu hin dhufin dura ani Eliyaas '''raajicha''' isiniif nan ergaa. Ani dhufee lafa abaarsaan rukutee akka hin balleessineetti, inni gara abbootaa gara ijoollee isaaniitti, gara ijoollees gara abboota isaaniitti in deebisa” jedha (mat 17:11).'' '''''Fakkeenyi Mana Qulqullummaa Waaqayyoo Yerusalem namoota Roomaan diigamee ture Deebi’ee ijaarame akka yohaannis safaru gaafachuu ergamaa waaqayyoo:-Mul’ata Boqonnaa 11:1- nuuf ibsa''''' '''''Seerri Bantii lafaa bultu gara Yesuus jijjiramuu fi Qormaata Guddichaa fi Ol-butamuu amanaa seera barreeffamaan bulanii  boqonnaa 11:15-14 nuuf ibsa.''''' '''''Mul’ata 11:15''''' ''Mootummaan biyyaa lafaa kan Masiihii ta’e. '''Mat 24:30-31''' yommuus milikinni ilma namaa waaqa keessatti in mul’ata; yeroo sanattii sabni biyyaa lafaa hundinuu boo’uuf jiru; ilmi namaa immoo duumessoota waaqa irraa humnaa fi ulfinaan guddadhan dhufuu isaa garguuf jiru. 31 inni ergamoota isaa waaqa irraa sagalee malakataa guddaa wajjiin in erga isaan immoo warraa waaqayyoof fo’aman qixa arfanii, andaara bantii waaqaa gara tokkoo hammaa gara isaa kaaniittis walitti in qabu” jedhe.'' '''''Mul’ata 12:1'''- Dubartii Aduu Uffattee, Ji’a yookiin addeesa miila jala kaa’attee, gonfoo urjoota kudha lama mataa ishee irraa qabdu tokko mul’atte.'' '''''4)      Qoruumsa guddicha yknYesuus iddoo jiruu xiqqoo gadi siiquu fi lola seexanaa:-Mul’ata Boqonnaa 12 nuuf ibsa''''' '''''  Mul’ata 12:1- Dubartii Aduu Uffattee, Ji’a yookiin addeesa miila jala kaa’attee, gonfoo urjoota kudha lama mataa ishee irraa qabdu tokko mul’atte irratti hunda’uun, “Dubartiin tun durboo maariyaamii” jedhanii dogoggoraan barsiisu. Luqqisii efeesoon 6:12-13 Seexanni bantii waaqaa keessatti argamuu ibsa.''''' '''''Haala argama Waaqaa, seexanaa fi ilma Nama agarsiisu''''' '''''Fakkii 1.12 fakkii haala argama yesuus, seexanaa fi lafa agarsiisu''''' '''''Mul 12:1 Yesuus dhufuuf yommuu mul’atu seexannii akka hin dhufne ni morma, seexannii bakka amma jiru ykn sadarkaa lammaffaa irra gara sadarkaa sadaffaa ykn lafaa darbatama. Mul’ata 17:18 “…dubartii ati argite, immoo mandara gudditti ishee mootota lafaa irratti Mootummaa qabduudha” jedhe.''''' '''''5)      Lola Seexanaa namoota biyyaa lafaa irra jiraniin (Seexanni Galaana irra buufate Mootii biyyoota 10 irratti mo’eef aboo kennuu isaa): Mul’ata Boqonnaa 13 nuuf ibsa''''' '''''  Mul’ata 13:1-''''' ''Kana booddee immoo bineensi tokko galaana keessaa utuu ba’uu arge; bineensichis gaafa kudhaan, mataa isaa torba, gaafa irraatti waan akka goonfoo kudhan, mataa isaa torbaan irraattis maqaa ulfinaa, waaqayyoo arrabsu kennaman qaba ture. Bineensi arge qeerransa fakkaata ture, afaan isaa akka afaan leencaaati, bineensi akka jawwee sunis human isaa, teessoo isaas, aboon isaa isa guddaas bineensichaaf in kenne...Hiikni '''mul’ata 13:1-2, Daani’eel 7:3'''- bineensota arfan Daani’eel arge keessaa isa arfaafaadha.'''Ol-butamuu namoota mallattoo adda isaanii irraa qabanii ykn amantoota hojiin mootummaa waaqayyoo dhaalanii: Boqonnaa 14''''' '''''6)      Ergamoonni Waaqayyoo sadi wanta ta’u himuu isaanii: mul’ata Boqonnaa 14 nuuf ibsa.''''' '''''7)      Dheekamsa Waaqayyoo isa dhumaa:-Boqonnaa 15-16''''' '''''  ''''' ''Mul 15:1- Yohaannis dheekamsa waaqayyoo arge. Mul 16-17 raawwii dheekamsa waaqayyoo mul 15 irratti arge. '''Dubartii ijjituu ykn baabiloon gudditii: -''''' '''''mul’ata 17:18 “…dubartii ati argite, immoo mandara gudditti ishee mootota lafaa irratti Mootummaa qabduudha” jedhe.''''' '''''Mul 17:9 “kun sammuu ogummaa qabu in barbaada; mataan torban tulloota dubartiin irra teessuudha; akkasumaas matan torbaan mootota torba. Isaan keessaa shan kufaniiru,tokko jira, inni took amma illee hin kaane,yommuu ka’u immoo yeroo gabaabduu duwwaaf turuun isa irra jira.12 Gaafoonni kurnaan argite immoo ,mootota kudhaan warra kana dura Mootummaa hin fudhatiniidha;garuu bineeshicha wajjiin sa’aatii  tokkichadhaaf akka moototaatti aboo fudhachuudhaaf jedhu (mul’ata 13). Isaan kun yaada tokkicha qabu humna isaanii dabarsanii bineensichaaf ni kennu.''''' ''Baabiloon guddittin wanta yakka hojjeteef waaqayyoo xoofoo dheekkansa isaa isa sodaachisa keessaa akka dhugduuf isheedhaaf kennuun in yaadate.Waaqayyootti amanuu dhabuu fi yakka hojjiechuun gargarummaa qaba.'' ''Mul 16:17 Ergamaan 7^ffaan immo waciitii isaa keessaa qileensa keessatti gadi in naqe; sagalee guddaan tokkos mana qulqullumaa keessaa, teessoo isana bira ba’e, “ta’eera!”'' jedhe''.  Mandarri inni guddichi kutaa sadiitti gagara cabe; mandaroon biyyaa lafaa in jijjigaan.Waaqayyoo immoo Baabiloon guddittin xoofoo dheekkansa isaa isa sodaachisa keessaa akka dhugduuf isheedhaaf kennuun in yaadate.Ammas namooni waaqayyo maqaa balleessan.'' ''Mul 16:2 Ergamaan 1^ffaan ba’ee; waciitii isaa keessaa lafatti gadi naqe:-Madaan sodaachisaan fi dhukkubsaan, namoota gubaa bineensicha ofi irraa qabanitti, warra bifa fakkenyaa isatiif sagadanittis in nam’e. Mul 16:3 Ergamaan 2^ffaan ba’ee; waciitii isaa keessaa galaana irratti gadi naqe:-innis akk dhiigaa nama du’uu keessaa dhangala’ee ta’ee; wanti lubbuu qaban galaan keessa jiraataan hundinuus in du’an.'' '''''Mul 16:4''' Ergamaan 3^ffaan ba’ee; waciitii isaa keessaa lagaa irratti burqituu bishaanii irrattis gadi in naqe; isaa immoo dhiiga ta’an.'' ''Mul 16:8 Ergamaan 4^ffaan immo waciitii isaa keessaa biiftuu gadi in naqe; inni imoo ibidda nama waxaluun in kennameef; namooni ho’a sodaachisaan in waxalamaan. Kana keessaa immoo isaan waaqayyoon isa dha’icha kana hundumaa irratti gooftummaa qabu maqaa balleessan malee yaada garaa isaaniihin geddaranne, waaqayyoofis ulfina hin laanne.'' ''Mul 16:10 Ergamaan 5^ffaan immo waciitii isaa keessaa teessoo bineenhicha irrati gadi in naqe; mootummaan bineensichaa dukkanaan in liqmfame; namoonni dhiphinaan irraa kan ka’e arraba isaanii in cicciniina. Dhiphina isaanii fi madaa isaanii irraa kan ka’es; waaqayyoo gooftaa waaqaa maqaa balleessan malee yaada garaa isaanii geeddaratanii hojii isaanii irraa hin deebine.'' '''''Mul 16:12Ergamaan 6^ffaan immo waciitii isaa keessaa Eefraaxiis laga guddicha irratti gadi in naqe; bishaan in goge, mootota warra baha biiftuu akka dhufaniifiis karaan in banameef'''. Yommuus ani afaan bineensa isa akka jawwee sanaa keessaa; afaan raajii sobduu keessaas hafuuronni xura’oon sadi fattee fakkatani ba’anii nan arge. Hafuuroonni hamoonni sun mootota san iddoo afaan ibrootatti “Armaagedoon” jedhamutti walitti qabaman'''.''''' '''''Mul 16:17 Ergamaan 7^ffaan immo waciitii isaa keessaa qileensa keessatti gadi in naqe; sagalee guddaan tokkos mana qulqullumaa keessaa, teessoo isana bira ba’e, “ta’eera!”'' jedhe''.  Mandarri inni guddichi kutaa sadiitti gagara cabe; mandaroon biyyaa lafaa in jijjigaan.Waaqayyoo immoo Baabiloon guddittin xoofoo dheekkansa isaa isa sodaachisa keessaa akka dhugduuf isheedhaaf kennuun in yaadate.Ammas namooni waaqayyo maqaa balleessan'''''<nowiki/>''.'' ''Mul 17:1-Ergamaan 7^ffaan dhufee anatti dubbate, “kottuu, firdii ejjituu ishee guddittii, mandara bishaanota baay’ee irrattiijaaramte Sanaa, sitti naan agarsiisaa!'' '''''8)     Kufaattii Baabiloon Guddittii fi farfannaa mo’ichaa:-boqonnaa 17-19''''' '''''Baabiloon Guddittii eenyuudha?''''' '''''  Mul’ata 17:9-14 “kun sammuu ogummaa qabu in barbaada; mataan torban tulloota torbaan dubartiin irra teessuudha; akkasumaas mataa torbaan mootota torba. Isaan keessaa Shan kufaniiru, tokko jira, inni tokko ammillee hin kaane; yommuu ka’u immoo yeroo gabaaabduu duwwaadhaaf turuun isa irra jira. Bineensi inni takka jiraatee ture amma hin jirree immoo saddeettafaadha; garuu warruma turban san tuer, inni gara badiisaa in dhaqa. Gaafoonni kurnaan ati argite immoo, mootota kurnaan warra kan dura Mootummaa hin fudhataniidha; garuu bineensichaa wajjiin sa’aatiidhaaf akka moototaatti aboo fudhachuudhaaf jedhu. Isaan Kun yaada tokkicha qabu, humna isaanii dabarsanii bineensichaatti kennu. Isaan hoolichaatti lola in kaasu; hoolichi gooftaa gooftootaas waan ta’eef,isaan in mo’a;warri isa wajjiin jiraniis warra waamaman,warra fo’aman,warra amanamaniidhas” jedhe.''''' '''''Bineensi 1^ffaa Mootummaan Baabiliyoon (Iraaq) Bara 605BC-539BC''''' '''''   ''''' ''Daani’eel 7:4 Bineensi isa duraa leenca in fakkaata; akka joobiraa qoochoo qaba, utuu ani ilaaluus qoochoowwaan isaa irraa boqqifaman; bineensichi lafaa ol kaafamee akka namaatti miila lamaan in dhaabahiifame, qalbiin namaas in kenname.Inn Kun Mootummaa Baabilyoon'' ''.Leencii mootii bineensa lafaa yommuu ta’u joobirrii immoo mootii allattiwaanitti.'' ''Luqqisiwwaan Mootummaa Baabilyoon leecaa faakkeessu keessaa muraasni:Ermiyaas4:6-7, 49:19, 50:17 fi Luqqisiwwaan Mootummaa Baabilyoon qooochoo joobiraa fakkeessu Erm4:13, 48:40; Hab1:2'' '''''Bineensi 2ffaa Mootummaan Midiyaa paarishiyaa (Iraan) Bara 539BC-331 BC''''' '''''    Daani’eel 7:5 “'''kunoo, bineensi inni lammafaan immoo Amaaketa '''(beer''') in fakkaata; inni immoo gara fuula isaa duraaa oli ka’e, lafee cinaanchaa sadii ilkaaniin qabee ture. ‘Ka’ii foon baay’ee nyaadhu’ ittiin jedhame.inni Kun Mootummaa Midiyaa paarshiyaatti. Mootummaan Midiyaa paarishiyaatti. Amaaketa faakkeefama '''(Isa13:15-18).''''' '''''Bineensi 3ffaa mootummaa Giriikii Bara 331BC- 63BC''''' '''''  Daani’eel 7:6''''' ''kana booddees kunoo, bineennsi sadaffaan qeerransa fakkatu nan arge; bineensichi dugda isaa qoochoo isa akka allattii afur, mataa afuris qaba ture.Mootummaanis in kennameef.'' '''''Bineensi 4^ffaa Mootummaa Roomaa 1^ffaan Bara 63 BC-476 AD''''' ''''' ''''' ''Daani’eel 7:7 kana booddees kunoo, bineensa arfaaffaa halkaan mul’ataan arge, inni bineensa sodaachisaa''',''' naasisaa, gar-malee jabaa ture; ilkaan sibiila gurguddaas qaba, bineensichi in nyaate,in caccabse,isa hafe immoo miila isaatiin irra ejjete;inni bineensa isa duraa tura  irraa kan gargar ta’eedha,gaafa kudhan qabaa ture.8 utuu gaafota kan ilaalee yaaduu,kunoo gaafni xinnaan kan biraa tokko gidduu dhaan quuqee ol ba’e;gaafoota warra duraa keessaa warri fuula isaa xinnaa kanaa dura  jiran sadan in buqqifaman;kunoo ijji akka ija namaa gaanfa xinnaa kannatti ture; afaan dubbii gurguddisee dubbatus isatti ture” jedhe.Bineensi kun Mootummaa Roomaa bakka bu’a. Mootummaa Roomaa 1ffaan Bara 63 BC-476 AD ture.'' ''Mootummaa Roomaa inni 2^ffaa gaafa kudha lama qabu kun gara fulduraa mo’uuf in dhufa. Kitaaba Qulqulluu kakuu moofaa keessatti gaafni Aboo (Power) bakka bu’a (1mootota 22:11; farfannaa 75:10) akkasumas ijji sammuu bakka bu’a (zak3:9; mul 4:6, 5:6)'' '''''Mootummaa 5^ffaa Mootummaa Gooftaa Iyyasuus''''' '''''  Daani’eel 7:10''''' ''Itti fufees, “Mul’ata  ani arge keessatti teessonni kaa’amanii, inni bara  baay’ee dheeraa jiraate tokko teessoo irra taa’e;uffanni isaa adii calaqqisaadha, rifeensi mataa isaas akka jirbii hiddamaa in addata;teessoon isaas inni geengoo akka ibidda boba’uu ti.10yaa’aan ibiddaa isa duraa ba’ee in yaa’a; warri kumaa kumaatamatti lakkaa’aman isaaf in hojjetu,warri miliyoonni baay’eetti lakkaa’amanis isa dura in dhaabbatu,abboonni firdiis in taa’an,caaffatoonni duraan caafamanii jiranis in banaman. 11 “utuu ani ilaaluu sababii gurguddatee afaan gaanfichaatti jiruu irraa dhaga’amu sanaaf bineensichi in ajjeefame; dhagni isaa baballeeffamee gubamuuf ibiddatti in kaa’ame. Bineensi warri hafan immo mootummaa n isaanii irraa fuudhame,ofii isaaniitii garuu yeroodhaaf,kutaa biraafis jiraachuun isaaniif in kenname. 13 “kunoo,ilma namaa fakkaatu duumeessota waaqaatiin dhufuu isaa halkaan  mul’ataan arge yommuus inni gara isa baay’ee dheeraa jiraate sanaa dhaqee isa duratti in dhi’eeffame. 14”------, inni gooftummaa bara baraati; mootummaan isaa balleeffamuu mti”jedhe.'' '''''9)     Bar-kumee, Bantii waaqaa haaraa fi lafa haaraa: Boqona 20-22''''' '''''  Bar-kumeen badhaasa amanaati. Mul 21: Manni qulqullummaa ishee waaqayyoo gooftaa hundumaa danada’uu fi hoolicha waan ta’ee ani mana qulqullummaa tokko illee mandarittii keessatti hin arganne. Waaqayyoo''':-Kanaan dura sababa hojii adda addaaf hojjechuu Abbaa, Ilma fi hafuura qulqulluu jedhamaa turan tokko ta’uun waaqayyo hundumaa danda’u ta’an.'' '''''Hoolicha''': - Ilmi erga du’a mo’ee ka’ee qaama hin badnee uffatee gara mirga abba taa’e.Sababa ilmi qaama hin badne qabuuf hojii waaqayyoon tokko ta’anis sababa qaama kanaaf hoolicha jedhama.'' ''10)  '''Hiika Jechoota mul’ata Yohannis Mormii Qaban Muraasa''''' '''''   Mul’ata 11:19''' irratti hunda’uun hordoftoonni amantoonii tokko tokkoo, “Taabonni fi bifti ijaarsa mana qulqulluma mootummaa waaqayyoo keessattii gahee waan qabuuf biyyaa lafaa keessattis gahee qaba” jechuun barsiisu.'' '''''Mul 11:19 Kana booddee manni qulqullumma waaqayyoo inni waaqa keessaa baname, saanduqi kakuu mana qulqullummaa isaa keessaas in argam. saanduqi kakuu kun kan harkaan namaan hojjetame osoo hin taane isa waaqayyoon hojjetame isa taaboota laphee keenyaa san cimuuf kan waaqayyoo bira jiru.'''Godoo Harkaan Ijaarame Keesaa Homaa Hin Qabu (Ibro9:1- )fi Seera Hafuura Nuuf Kenname rom7:6, 2Qor3:2-3) jedhe osoo jiru amantoonii tokko tokko mul’ata yohaanis irraa luqusii fudhachuun taabonni fi bifti ijaarsa mana qulqullumaa mootummaa waaqa keessaa akka jiru barsiisu.Inni kun barsiisa dogogoraati '''sababni isaa mana amantii harki namaa hojjetee fi taaboota harki namaa hojjetee miti Kan mootummaa waaqayyoo keessa jiru. Kana immoo luqisina armaan olii nuuf dhugoomsa''''' '''''  Mul’ata 12:1- Dubartii Aduu Uffattee, Ji’a yookiin addeesa miila jala kaa’attee, gonfoo urjoota kudha lama mataa ishee irraa qabdu tokko mul’atte irratti hunda’uun, “Dubartiin tun durboo maariyaamii” jedhanii dogogoraan barsiisu'''. '''  Mul 12:1 Yesuus dhufuuf yommuu mul’atu seexannii akka hin dhufne ni morma, seexannii bakka amma jiru ykn sadarkaa lammaffaa irra gara sadarkaa sadaffaa ykn lafaa darbatama.''''' '''''  Haata’u malee hiikni isaanii: - Dubartii''''' ''-Amantootni tokko tokkoo dubartiin aduu dhufate tun Maariyam jedhu. Garuu hiikni isaa sirriin xiyoo (isa 66:8).Isaayaas 66:7-10 “dubartiin utuu hin ciniinsifatiin, utuu dhukkubbiin itti hin dhaga’aminis ilma in deessii? Namni wanta akkasii dhaga’ee beeku, wanta akkasii argee beekuus jiraa? Lafti, miixuu guyyaa tokkotin, saba tokko si’a tokkotti of keessaa in baaftii ree? Xiyyoon garuu akkuma miixatteen ilma in deesse.Ermiyaas 6:2 Mandara xiyyoo ishee miidhagduu fi qananiituu ani nan balleessa.'' '''''    Aduu (sun)''':-Yesuus, wangeelaa fi qajeellummaa isaa bakka bu’a. Farfannaa 84:11 Waaqayyoo gooftaan biiftuudha, gaachaanas; inni ayyaana, ulfinas in kennaa, Malachi4:2 Isin warra maqaa koo sodataniif garuu aduun qajeelummaa inni qarri isaa fayyina of keessa qabu isiniif in ba’a; akka jabbii gooranaa keessaa ba’ees gad baatanii in burraaqxu. Yesuus ifa isaa waldaa kiristaanaa kenna jedha. '''Ji’a yookiin addeesa:-'''Aarsaa araaraa yesuus nuuf kaffale bakka bu’a:- Ibroota 10:1 Seerrii garuu gaadidduu gaggaarii dhufuf jiran sanati malee, bifa dhugaa isan itti mul’atan miti.Addeessi ykn ji’in ifa mataa isaa hin qabu. Garuu ifa aduu irraa argate nuuf ibsa. Akkuma addeessi aduu irraa guuree ifa kennuu kiristaanni aduur kiristaanaa kan ta’e aarsaa mataa keenyaa osoo hin taane kan yesuus irraa fuunee afuura qulqulluun waaqayyoo galchina.'' '''''Gonfoo Urjoota kudha lama:-'''Ergamoota 12 bakka bu’a. Waldaa kiristaanaa kan hundeessaan ergamoota kudha lamaan.Gonfoo milikkita wanta tokko kan irraa adda baasuudha.Yesuus Ergamoota kudha lama bakka ofii buusee ol-ba’e, ergamoonni kudha lamaan waldaa kiristaanaa bakka buusan. '''Mul’ata yohaannis yommuu dubbisun kaayyoo isaa ilaalcha keessa galchinee dubbisuu qabna. Kaayyoon mul’ata yohaannis akkamitti akka ol-butamnu ibsa''''' '''''11)  Hiika haalluu macaafa qulqulluu keessaa muraasa''''' '''''Adii (Waaqayyoo):-Farfannaa 84:11''''' ''Waaqayyoo gooftaan '''biiftuudha''', gaachaanas; inni ayyaana, ulfinas in kennaa.Biiftuu ganama ni addati. Garuu lixuu yeroo geeche gara diimaa biluu jijjiramti. '''Diimaa Biluu (seexana)''' Biifttuun lixuu yeroo deemtu gara diimachuutti deemti.'''Gurraacha (Bineesa Hamaa)''' biiftuun yeroo lixxe ni guraachoofti'''.Seexanni cubbuu hojjete malee yesuus waaqa ta’uu ni amana''''' ''1.5)            '''Karaalee Waaqayyoo qophoofne wanta kamiyyuu eeganuu akka qabnu''''' '''''1.5.1) Karaalee Sagalee isaan nutti dubbachuu waaqayyoo''''' ''   Waaqayyoo karaa sagalee isaan mul’ata waan nutti agarsiisuuf yeroo mul’ata hiikannuu akka sagalee waaqayyootti mul’atni argine maali akka ta’e baruu yaaluu qabna.'' '''''Kan malees wanti mul’ataan arginu kun hiika lama yoo qabaate wanti arginu kun maali akka raawwachaa jiruu fi haariiroo wantichaa fi raawwii isaa irratti hundoofnee mul’aticha hiikachuu qabna.''''' ''Fakkeenya:-Bishaan akka sagalee waaqayyootti hiika tokkoo oli qaba. Bishaan wanta baay’ee hiikamuu danda’a (Mul’ata 17:15, Isa 8:7). '' ''Mul’ata 17: 15 Itti dabalees ergamichi anaan, '''Bishaanonni''' ati iddoo isheen ejjituun teessutti argite immoo, nama '''baay'ee''' dha, tuuta baay'ee dha, saba baay'ee dha afaan baay'ee dhas*. '' '' '''Isa 8: 7''' kanaaf kunoo, gooftichi,mootii Asorii fi ulfina isaa hundumaa warra bishaan laga Efraaxiis isa humna-qabeessaa fi isa baay'eetti fakkeeffaman isaan irra in yaasa; isaan akka bishaan guutee manii isaa irra danbali'ee qarqara isaa irra dhangala'uu ti.'' ''Kan malees bishaaan hafuura qulqullutti ni hiikama, Irra caalaan mul’ata yohaannis akkuma mul’ata bifa fakkaatti adda addaa macaafa qulqulluu keessaa fudhuun yohaannisitti agarsiisuun barreeffame.Mata duree kana keessattii mul’ata argee hiikni isaa macaafa qulqulluu irraa hiika muraasa isaa ilaala. Akkasumaa mul’ata yohaannis akkamitti akka hiikachuu qabnu ilaala'' '''''Mul’ata 1ffaa''''' '' Bineensa gurraacha guddinaan hamma addurree gahu ari’aa ture. Bineensi kun asii fi achi na jalaa miliqaa ture. Bineensi kun Bishaan ciisaa tokko keessa na jalaa seene. Yeroo kana namni meeshaa waraanaa qabu tokko dhufe. Bineensi kun bishaan ciisaa sani hunda isaana jalaa dhugee fixe.Namichi meeshaa waraanaa qabu tokko yerumaa sani dhufee meeshaa waraanaa isaa bineensa sanitti tokkosee bineensa kana ajjeese. Sagalee bineensi kun cimaadha '''B'''ishaa kan hunda dhugee fixee jedhuun aga’ee ture. Mul’ata kana argee torbee tokko booda hojjetaan wangeelaa waldaa keenyaa gara fulduraa na waame naaf kadhate. Kana booda mal’ata biraa arge. Mul’atichis Boorsaa kiyya lafa gogaa irraa godhe. Bishaan baay’ee saffisaan dhufee boorsaa kiyya dhoofe. Anis bakka namatti toluun boorsaa kiyya guutuu isaa baafadhe.'' '''''Hiika mul’ata kan akka macaafa qulqulluutti:-''''' '''''Bineensi Gurraachi''':-'' '''''   Mul’ata 6:5-6''''' ''Yeroo hoolichi mallattoo isa sadaffaa bane immoo, uumamni lubbuu qabu inni sadaffaan, Kottu! jechuu isaa nan dhaga'e. Anis achi ilaaleen farda gurraacha tokko arge; inni fardicha irra taa'es madaalii of harkaa qaba ture*. 6Yommus ani wanta sagalee fakkaatu, isa uumama lubbuu qaban arfan gidduudhaa, Qamadii safartuu xinnoo tokko gatii dadhabbii guyyaa tokkoo, garbuu safartuu xinnoo sadiis gatii dadhabbii guyyaa tokkoo godhi! Ejersaa fi muka waynii garuu hin miidhin! jedhu nan dhaga'e*.'' '''''Hiika Bishaan Ciisaa Bineesi Dhugee fixe''':-'' '''''     Mul’ata 17:''''' ''15 Itti dabalees ergamichi anaan, Bishaanonni ati iddoo isheen ejjituun teessutti argite immoo, Nama baay'ee dha, tuuta baay'ee dha, Saba baay'ee dha afaan baay'ee dhas*. '' '' Isa 8: '''7''' kanaaf kunoo, gooftichi,mootii Asorii fi ulfina isaa hundumaa '''warra bishaan laga Efraaxiis isa humna-qabeessaa fi isa baay'eetti fakkeeffaman isaan irra in yaasa'''; isaan akka bishaan guutee manii isaa irra danbali'ee qarqara isaa irra dhangala'uu ti;.'' '''''Meeshaa Lolaa namichi qabate jiru:-''''' '''''    Efeesoon 6:11''''' ''Haxxumaa Seexanaatiin mormuu akka dandeessanitti, mi'a lolaa isa kan Waaqayyoo guutummaatti hidhadhaa*!'' '''''Mul’ata2^ffaa''''' '' Amantoota         Waldaa kiyyaa duraanii yeroo isaani waaqeeffatan guutuu isaa natti agarsiise. Waldaa kan keessa namoonni sadi qofti imimmaan dhagalaasaa waaqeeffatu. Maqaa namoota kana sadii:-Jaarsa waldaa kan ta’e Obboo Abdii, Hojjettuu wageelaa kan taate wangeelawwii Tsiyoon fi ana ture.Namoonni hafaan dhaabbatanii waaqeeffatu malee akka namoota sadeenn kaneenii imimaan dhagalasanii hin waaqeeffatan.'' '''''Hiika mul’ata kanaa''''' ''Ani kan argee haala waaqeffannaa waldaa keenyaa duraa keessatti namoota imimmaan ija isaanii foonii keessa dhagala’uudha. Garuu ijji keenya foonii kun akka '''macaafa qulqulluutti garaa''' keenya bakka bu’a . Imimmaan dhagalaasuun akka macaafa gulqulluu gadduu mul’ise. Haala macaafa qulqulluu mu’atni kun yeroo hiikamu namootaa garaa isaanii baay’ee gaddee osoo jiruu waaqayyoo waaqeffatan.'' '''''Farfannaa 126:5-'''6 Warri imimmaan dhangalaasaa sanyii facaasan, sagalee gammachuu dhageessisaa in haammatu*.6Inni sanyii facaafamuu baatee boo'aa adeemu, bissii isaa baadhatee, sagalee gammachuu dhageessisaa deebi'ee in gala*. Mat 5:4 Warri garaan isaanii gadde haa gammadan, isaan jajjabina in argatu*.  '' '''''Mul’ata 3^ffaa'''^:-'' ''    Naannoo Istaadoomii Beekojjii itti Gamoo irraa caalaan fuullee ijaarame natti agarsiisa ture. Gamoo kana irratti barreeffama kan keessan jedhamee barreefame.'' ''Gamoon kun kiyyaa maaliif kan keessan kan jedhuu gaafii natti uumame. Haa ta’uu malee akka macaafa qulqulluutti namni amantaa Kiristiyaanaa hordofu tokko qabeenya dhuunfaa isaa hin qabu.'' ''HoE 4:32'' ''Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*'' '''''mul’ata 4^ffaa''''' ''  Mul’ata kan kitaaba mata-duree isaa '''Aboo Amanaa''' '''Eebbisaa Baayyisaa''' afaan oromootti hiikama irraa dubbise.'' ''Barreessan kitaaba kana dhukkuba onnee dhukkubsachaa ture. Waa’ee dhukkuba onnee kanaa kadhachaa ture. Gaafa tokko galgala abjuu tokko arge.'' ''Abjuun isaa , “ innii fi tajaajilaan tokko tajaajilaaf dirree kubbaa tokko irra deemaa jirra natti fakkata jedha, daagaalee dirrichaa irra utubaaleen dhaabatanii jiru osuma waliin haasa’aa deemanii tajaajilaa wajjiin deemuu sun utaalee ‘ilaali’ naan jedhe. Akkuma gargaree ilaaleen leencota baroodaan kan nama sodaachisan arge jedhe.'' ''Namichii fi ani fiiguu eegale jedha. Jalaa badhuu waan hin dandeenyeen maqaa yesuus mormuu eegale jedha. Aadaa gara koo dhufan jedha. Miila koo fuufatanii homaa xiyyeeffannoo otoo natti hin kenning akka cuucota adurree fiiganii sokkan” jedha barreessan mul’aticha.'' '''''Hiika isaa''''' ''Namicha kanatti sagalee 1pheexiroos 5:8 jiru gara isaa dhufe.'' '''''1pheexiroos 5:8''''' ''Ofi qabaa, dammaqaas! Seexanni hamajaajiin keessan akka leenci yeroo beela'utti aadaa naanna'utti, nama liqimsuu barbaadee in naanna'a*. Namichi kun akka dhukkuba onnee irraa fayye mul’ata arge.'' '''''1.5.2) Karaa Yesuus Wanta kamiyyuu akka Moona Beekuu qabnu''''' ''  '''1Qor 15:57''' Waaqayyo karaa Gooftaa keenya Yesuus Kiristoos mo’icha waan nuuf '''kennuuf''' immoo galanni haa taʼu!'' '''''Karaa yesuus Lollee moo’uuf dirqama wantoota lama guutne egamuu qabna''''' '''''1^ffaa: Wanti ittiin moonu sagaleen waaqayyoo laphee keenya keessatti barreeffamuu qaba''''' ''  2Qor 3:1-18 1Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*.4Amanannaan nuyi karaa Kristos Waaqayyo biraa qabnu kan akkasii ti. 5Nuyi ofii keenyaa wanti tokko illee nu biraa in ba'a jennee himachuu waan dandeenyu hin qabnu; hammi danda'aa keenyaa Waaqayyo biraa in ba'a*. 6Isumatu seera caafamee kennameen utuu hin ta'in, hafuura qulqulluudhaan kakuu haaraadhaaf hojjechuu nu dandeessise; seerri caafamee kenname du'a in farada, hafuurichi garuu jireenya in kenna*.7Seerichi gabatoota dhagaatti fidalaan qirixamee, yeroo kennametti ulfinaan mul'ate; booddee irraa darbaa yoo adeeme iyyuu calaqqifni fuula Musee yeroo sana jabaa waan tureef, ijji saba Israa'el itti ejjechuu hin dandeenye. Egaa seerichi inni du'a faraduudhaan hojjetu ulfina akkasiitiin erga dhufee*, 8inni hafuurri hojjetu immoo hammam caalaa ulfina haa qabaatu ree*? 9Wanti firdii du'aaf hojjetu ulfina-qabeessa erga ta'ee, wanti qajeelaa nama gochuuf hojjetu immoo hammam caalaa ulfina-qabeessa haa ta'u ree*? 10Ammas wanti caalaatti ulfina qabu waan argameef, inni takka ulfina-qabeessa ture ulfina kan hin qabne ta'eera. 11Egaa inni yeroodhumaaf jiraate ulfina erga qabaatee, inni itti fufee jiraatu immoo hammam caalaa ulfina haa qabaatu ree*?12Abdii akkasii erga qabaannee nuyi guddaa ija in jabaanna. 13Nuyi akka Musee hin goonu; inni, sabni Israa'el calaqqisa fuula isaa isa irraa darbu sana akka hin arginetti fuula isaa golgate*. 14Yaadni isaanii garuu hadoodchifameera, hamma guyyaa har'aatti iyyuu kakuu moofaa keessatti isa caafame yeroo dubbisan, golgaan sun isaan irratti in hafa, irraas hin fuudhamu; golgaan sun karaa Kristos duwwaa isaan irraa fuudhamuu in danda'a*. 15Hamma har'aatti iyyuu yeroodhuma isaan seera Musee dubbisanitti golgichi yaada garaa isaanii in golga. 16Caaffanni qulqullaa'aan, ?Yeroo inni gara gooftaatti gara galutti, golgichi isa duraa in fuudhama? in jedha*. 17Egaa inni Goofticha jedhame kun, hafuura qulqulluu dha; iddoo hafuurri gooftichaa jiru immoo, birmadummaatu jira*. 18Ammas nuyi fuula keenya utuu hin haguuggatin ulfinni gooftichaa nu irraa akka calaqqisu in goona; nuyis ulfinaa gara ulfinaatti darbuudhaan fakkaattii isaa akka taanuuf, akka goofticha isa hafuura sana biraa nuuf dhufetti in diddiiramna*'' ''Efeesoon 6:11 Haxxumaa Seexanaatiin mormuu akka dandeessanitti, mi'a lolaa isa kan Waaqayyoo guutummaatti hidhadhaa*!'' '''''2^ffaa: Sagalee Waaqayyoo itti moonu kun Hafuura Qulqulluun Laphee keenya irraa fudhamee gara wanta ittiin lolluu xiyyaa isaatti darbatamuu qaba''''' '''''                                Ermiyaas1:9-10''''' '''''Luqqisiiwwaan qabxii 1^ffaa fi ^2ffaa dhugoomsan''''' ''Yohaannis16:13-15 dhugaa yommuu dhufu garuu, gara dhugaa hundumaatti isin qajeelcha; sababiin isaas, inni wanta dhagaʼe dubbata, akkasumas wantoota dhufan isin beeksisa malee ofii isaatiin kakaʼee hin dubbatu. Inni wanta kan koo taʼe irraa fudhatee waan isinitti beeksisuuf, anaaf ulfina ni kenna. Wanti Abbaan qabu hundi kan koo ti.  Inni wanta kan koo taʼe irraa fudhatee isinitti beeksisa kanan jedhe kanaafi.'' '''''Effesoon 2:1-2'''  Kana malees, isin yakkaa fi cubbuu keessaniin duutanii kan turtan taʼus, Waaqayyo jiraataa isin godheera; yeroo sanatti akka sirna addunyaa kanaatti,  akka bulchaa aangoo qilleensichaatti deddeebiʼaa turtan; kunis hafuura isa amma warra hin ajajamne irratti hojjechaa jiru dha. '' '''''Roomaa 8:3-4:-'''Sababii Nama fooniitiif seerri hojii isaa hojjechuu dadhabe, waaqayyoo ilma ofii isaatti farade; cubbuu isa nama foonii cubbamaan uffatee, cubbuu balleessuu dhufe. Wanti seerri nu irraa gaafatu, nuyi warra akka fedha hafuuratti malee feha fooniitti hin jiraanne, akka '''raawwatamuuf''' waaqayyoo kan godhe.'' ''1.6)           '''Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Seerota adda addaa wajjiin wali bira Qabuun''''' '''''Seensa''''' ''Haala caaseeffama macaafa qulqulluu kakuu moofaa hubachuuf jalqaba kakuu moofaa keessatti karaalee eebbi waaqayyoo nuuf raawwatu hubachuun baay’ee barbaachisa.'' ''Kakuu moofaa keessatti waaqayyoo nama hiddaa dhaloota isaa irratti hunda’ee filate, karaa nama filate saniin eebbi waaqayyoo nuuf raawwata.'' ''Kakuu haaraa keessatti immoo eebbii waaqayyoo hundinuu karaa yesuus qofaan nuuf raawwaatama (efeson 1:3).  Kakuu haaraa keessatti eebbi hafuuraa torban karaa yesuus irraa deemuun nuuf raawwatama.Kakuu moofaa keessatti  immo Qabeenya mootummaa waaqayyoo karaa hiddaa dhalootaa Abrahaam argann.'' '''''Fakkiiwwaan Eebbii waaqayyoo karaa hiddaa dhalootan namaa raawwachuu kakuu haaraa keessatti immoo karaa yesuus raawwachuu mul’isu''''' '''''Kakuu Moofaa Akkuma jirutti gara kakuu haaraa jijjiramuu luqqisuu nuuf ibsu Muraasa''''' '''''Ibroota 10:1 1''''' ''Seerichi garuu '''gaadidduu wanta''' '''gaggaarii dhufuuf jiran''' sanaa ti malee, bifa dhugaa isa isaan ittiin mul'atan miti; inni karaa aarsaa waggaa waggaadhaan utuu gargar hin citin dhi'eeffaman sanaa, warra dhi'aatan fiixaan kan ba'an gochuu matumaa hin dandeenye*. Gaadidduu wanta gaggaarii dhufuuf jiran waan ta’eef ifa hin qabu damee torba qofa qaba malee.'' '''''Haala caaseeffama macaafa qulqulluu hubacuuf dursa haala caaseeffama heeraa fi seerota adda addaa haa ilaalu.''''' ''Maalummaa heeraa gabaabinaan yommuu ilaalu '''“Constitutional law is a body of law which defines the role, powers, and structure of different entities within a state, namely, the executive, the parliament or legislature, and the judiciary; as well as the basic rights of citizens and, in federal countries such as the United States and Canada, the relationship between the central government and state, provincial, or territorialgovernments.”'''('''<nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Constitutional_law</nowiki>).''''' ''Hiika heeraaf Wikipedia kenne yommuu afaan oromootti hiikkamu:-'''Heerri qaama seeraa ta’ee kan gahee, aangoo, caaseeffama adda adda kanneen akka seera baaftuu, seera hiiktuu, seera raawwachiiftuu akkasumaas bu’uura mirga lammilee fi hariiroo mootummaa federaalaa fi naannolee naannolee akkasumaas daangalee naannolee gidduu jiru ibsuudha.''''' '''''Akka hiika Wikipedia ti heerri balbala seeroota birooti jechuu ni danda’ama. Balbala/seensa mana qofatu qaba osoo hin ta’in seerris ni qaba.''''' ''  The Constitution defines the '''government''' and '''its powers'''. Laws are the means by which the government '''exercises those powers''' akka hiika afaan Ingiliffaa kanaatti Heerri balbala seera ittiin seenu.'' '''''1.6.1)     Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Ijaarsa mana Qulqulluu waaqayyoo Musee kenname irratti hunda’uun (Ibr 9:1-28)''''' '' Manni Qulqullummaa waaqayyoo '''balbala edan''' isa karaa adaam '''uma 3.24''' irratti ilma namaa jalaa cufame deebi’ee karaa yesuus banamu adeemsa nuuf ibsuudha.'' ''Manni Qulqulluummaa Waaqayyoo '''Adeemsa balballi jireenyaa Adaamin''' nu jalaa cufame, '''karaa yesuus akkamitti akka nuuf banamu mul’isuudha'''. Baatuu Ibsaan immoo Yesuus ykn sagalicha foon dhufatee biyyaa lafaa dhufeedha.'' ''Fakkii 1:14 Fakkii mana qulqullummaa waaqayyoo Bara kakuu moofaa keessa ture mul’isu (Side view)'' '' '' ''Fakkii 1.14.1 Fakkii mana qulqullummaa waaqayyoo Bara kakuu moofaa keessa ture mul’isu (Top View)'' '''''Kutaalee mana qulqulummaa waaqayyoo tokko tokkon ibsamu''''' '''''Kutaa 1ffaa fi 2ffaa (Oobdii fi balbala oobdii)''''' '''''Oobdii mana qulqulluu waaqayyoo fi balballi isaa''''' ''Macaafa Qulqulluu kakuu haaraa jijjiramuu isaa ragaalee jiru keessaa inni tokko '''mat 5:17-20'''ti.'' '''''Maatewos 5:17-19 Yesuus "seeraa fi barsiisa raajootaa diiguuf dhufe hin se'inaa ani isaan raawwachuuf dhufe malee. Ani dhuguman isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu.''''' ''Kutaa 1ffaa (balbala (gate)) inni kakuu moofaa keessatti ijaarame''':''' -macaafa  '''Maatewoos-HoE''' kakuu haaraa keessatti jijjirame. Kutaa 2ffaa yookiin oobdii Mana Qulqullummaa kakuu moofaa keessatti ijaaramu;kakuu haaraa keessatti '''Roomaa-Ergaa Yihudaa''' jijjirame.'' ''Akkuma '''Mat 5:17-19 Ani dhuguman isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu yommuu jedhu oobdii mana qulqullummaa waaqayyoo fi balballi oobdii mana qulqullumaa waaqayyoo macaafa kakuu haaraa jijjirame malee hin badne.''''' ''Addaam nama balballi jireenya ittin cufame dha.Yesuus balbala balballi jireenya ittin baname dha.“Waaqayyo nama gad oofee, karaa isa gara muka jireenya kennutti geessu sanas in eegsise; isa eegsisuudhaaf bukkee iddoo dhaabaa Eeden gara ba'a-biiftuutiin Kiruubelii fi billaa akka ibiddaa boba'u isa gara hundumaatti nanaanna'u in dhaabe.”'' '''''Uma. 3:24.''''' ''Addaam inni duraa bu'aa cubbuun balbala jireenyaa nutti cufsiise.kana qofaa miti,akka ol hin deebineef '''balbalicha''' irra '''billaa''' nuuf kaa'ee deeme.billichi isa nuu ajjeessuuf balbala Eden irra kaawwamee jiru dha.namni balbala kanan ol seenuu danda'u bara baay'ee dhaaf hin argamne ture.“Yesus ammas "Dhuguma, dhuguman isinitti hima, ana balballi hoolotaa!”'' '''''Yoh. 10:7'''. Isa karaa addaam balballi jireenya nutti cufame,nutti cufamee duwwaa miti,billaan balbalicha irra kaawwameera. Yeroo murame gaafa gahutti Yesuus billaa balbalicha irra isa kaawwamee jirutti lubbuu isaa kenne,billaa kiruubeloonni baatanii jiranin kan qalamee ol nu galche yesuus dha.Billaan nu ajjeessuuf balbala Eden irra keewwame Yesuus itti qalamun ol nu deebise.Kanaafuu Yesuus lubbuu laatee karra balbala jireenyaa isa karaa addaam ilmaan namaatti cufame banuu danda'e. Yesuus karricha balbala jireenya bane dha. “Balbalichi ana, inni anaan ol galu in fayya; ol in gala, gadis in ba'a, dheedichas in argata.”'' '''''Yoh. 10:9''' “'''Yesus deebisee, "Karichi, dhugaan, jireenyis, ana; anaan yoo ta'e malee, eenyu iyyuu gara abbaa hin dhufu.” Yohannis14:6''''' ''Fakk1.15 fakkii seera Macaafa Qulqqulluu fi Seera biyya lafaa wali bira qabu'' '''''Kutaa 1ffaa Balbala (Gate)''''' '''''Hojii Balbala/Seensa''''' ''  Hojiin balbalaa wanta ala jiru tokkoo karaa ittiin oli galuudha. Akkasumas '''Wangeelli mootummaa waaqayyoo arfanii fi HoE karaa gara waldaa kiristiyaanaa ittiin oli galudha.''''' ''Oobdiin Mana qulqulluummaa waaqayyoo immoo karaa ittii iddoo aarsaa waaqayyoo dhiyeessaan darbuuf nu tajaajiladha. Akkasumaas Macaafni bara waldaa kiristayaanaa '''romaa-Ergaa Yihuudaa''' karaa lammata dhalachuu mirga yesuus taa’uuf nu fayyaduudha.'' '''''Kutaa 2ffaa (Oobdii (Outer Court))''''' ''Iddoo Bishaan ittiin Qulqulla’aan: cuuphaa qulqulluutti jijjirame kakuu haaraa keessatti.'' ''Iddoo wanti aarsaa galchaan kaa’amu:-Lammata sagalee waaqayyoo irraa dhalachuun aarsaaf guddachuu.'' '''''Qabiyyee Kutaa 3ffaa: Iddoo Qulqullootaa''''' ''Yesuus gara waaqa oli ba’ee iddoo waldaa kiristayaanaaf qopheesse ibsa .Iddoo qulqullootaa Kun wantoota gurguddoo sadii (3) qaba. Isaanis:-'' '''''Baatuun ibsaa:-Waldaa kiristiyaanaa bakka bu’a. Yesuus Dhagna Waldaa Kiristiyaanaati. Akkasumaas baattuun buddeenaa sagalee waaqayyoo bakka bu’a.''''' '''''Baatuu ibsaa''''' ''torba tokko tokkoon isaanii damee torba torba qabu. Zaayitni calalamaa mat '''25:1-13''' irratti argamu kakuu haaraa keessatti sagalee waaqayyoo bakka bu’a.Akasumaas '''ibiddi''' immoo hafuura qulqulluu bakka bu’a.'' ''Kakuu moofaa keessatti akkuma lubni zayita calalamee ibsaa oluu fi bulu, kakuu haaraa keessattii immoo waldaan kiristayaanaa sagalee waaqayyoo kana yeroo hundaa ibsuu qaba.'' '''''Qabiyyee Kutaa 4ffaa: Iddoo Qulqulluu Qulqullootaa''''' ''kutaa 4ffaa akkuma Ibr 9:1-13 irratti ibsame gara mana qulqullumaa waaqayyoo isa bantii waaqa irratti jijjirame malee hin hafne. Hagafni lubaa keenya immoo gara yesuus jijjirame.'' ''Kutaa 4ffaa Angafa luba malee namni tokkoo oli galuu hin danda’u jechuun kakuu haaraa keessatti wanti kamiyyuu karaa yesuus malee qabeenya mootummaa waaqayyoo tokkoo fayyadamuu hin danda’amu'' ''Kutaa kana irraa wanti hubannu waaqayyoo ayyaana isaa hundumaa namaa yommuu kennuu ulfina waaqummaa isaa yesuus isa angafa lubaa ta’e qofa kenna malee ilma nama kamiifuu hin kennu.'' '''''1.6.2)     Caaseeffama Macaafa Qulqulluu baatuu Ibsaa torban wajjiin wali bira qabuun (Ba’uu 25:31-40)''''' '''''Baatuu ibsaa torbaan macaafa qulqulluu kakuu moofaa bakka bu’uu Isayyaas 11:1-2, Luqas 24:44 fi yohaannis 1:1-16 irraa nu hubanna.''''' '''''Seera Uumamaa:-'''Seensa Macaafa Qulqulluu yommuu ta’u. Macaafni seera uumamaa seensa macaafa qulqulluu ta’uu maalii beektu gaafii jedhuuf; seensi macaafa tokkoo gabaabina qabiyyee macaafa sanii ibsa. Akkasumaas seerri uumamaa qabiyyee macaafa qulqulluu gababinaan ibsa.'' '''''Mul’ata Yohaannis''''' ''immoo Guduunfaa macaafa Qulqulluuti'' '''''Fakkii 1.16 fakkii haala qoqqodama macaafa Qulqulluu Ibsu''''' ''  Luqqisiwwaan Dubbiin waaqayyoo Ibsaan keenya ta’uu Kakuu moofaa keessatti mul’isu muraasa:-'''Far119:105''' Dubbiin kee miila kootiif ibsaadha, dandii koo irraatiis in ifa*. Baatuu ibsaa jechuu baatuu sagalee waaqayyoo yookiin waldaa kiristayaanaa jechuudha ('''mul1:20'''). Kakuu haaraa keessattii luqqisii sagalee waaqayyoo ibsaan wali fakkeessu muraasa:-2Phex 1:19, Yoh 8:12.'' '''''Macaafa Fakkaattii Beekmsaa fi Sodaa Waaqayyoo (Seera Ba’uu-Iyyoob)''''' '''''Macaafa Fakkaattii  Beekumsaa Fi Sodaa Waaqayyoo''''' '' '''Seera uumamaa''' keessatti waaqayyo sagaleen isaa '''waaqarraa dhaga'amu''', '''seera ba'uu''' keessatti waaqayyo sagaleen isaa '''tulluu siinaarraa''' dhaga’amu; amma '''seera leewwotaa''' keessatti waaqayyo sagaleen isaa '''saba gidduudhaa''' dhaga'amu argina kanaaf yeroo kamiyyuu caalaa akkaataan itti namni furame waaqayyo waliin hariiroo godhatu ykn qabaatu dhimma murteessaadha'''.''''' '''''Seera Ba’uu (Seensa Macaafa Seeraa)''''' ''Seerri Ba’uu Seensa macaafa seeraati. Kitaaba yommuu barreessinu seensa keessatti haala waligalaa kitaaba bal’inaa barreessinu; seerrii Ba’uu haala walii gala seera mana qulqullumaa waaqayyoo yommuu ibsuu bal’inni isaa oobdii mana waaqayyoo seera Lewwootaa keessatti barreeffame.'' '''''Seera Lewwootaa''''' ''  Seera lewwootaa yommuu jedhu seera namoota baay’eef kenname jechuudha. Lewwootni kakuu haaraa keessatti luboota bakka bu’u. Lewwootni kakuu moofaa keessatti lubummaan sanyiin kennameef ,lubummaa kakuu haaraa keessatti immoo lammaata dhalachuu namaaf kennama. Ibiddii hafuura qulqulluu kaku haara keessatti yommu bakka bu’u,dhiigni looni aarsaa immuu dhiiga yesuus fannoo irratti jigse bakka ba’u.'' ''Foon aarsaa gubamuu foon yesuus du’ee yommuu oli butamu gara qaama hin jijjiramnetti geeddarame bakka bu’a.'' '''''2Qor 2:14-17 14Waaqayyo isa yeroo hundumaa karaa Kristos akka warra mo'e duulaa galutti nu adeemsisuuf, Kristosin beekuus akka foolii urgaa'utti harka keenyaan iddoo hundumaan isa ga'uuf galanni haa ta'u*. 15Nuyi, warra karaa fayyinaa irra jiranii fi warra karaa badiisaa irra jiraniifis foolii Kristos isa Waaqayyotti urgaa'uu dha*. 16Warra karaa badiisaa irra jiraniif foolii du'aa isa nama ajjeesu, warra karaa fayyinaa irra jiraniif garuu foolii jireenyaa isa nama jiraachisuu dha; egaa eenyutu hojii akkasii kanaaf ta'a ree*? 17Nuyi akka warra Waaqayyo biraa ergamaniitti karaa Kristos fuula Waaqayyoo duratti garaa guutuudhaan dubbanna malee, akka namoonni baay'een dubbii Waaqayyoo mi'a harkatti gatii dhabe fakkeessanitti miti*.''''' ''Midhaan macaafa qulqulluu keesatti sagalee waaqayyoo baka bu’uu uuma 8:22 ni ibsa.'' '''''Uumama8:22''''' ''Egaa hamma bara lafti kun itti jiraatutti, midhaan facaasuunii fi sassaabuun, dhaamochinii fi ho'i, bonnii fi ganni,guyyaanii fi halkan ittuma fufu malee hin dhaabatan  jedhe*.Macaafaa leewwootaa kana keessatti gosoota aarsaa kakuu moofaa keessatti waaqayyoo nurraa barbaaduuf kakuu haaraa keessatti immoo yesuus nuuf raawwatu tokko tokkoo gabatee armaan gaditiin ibsina'' '''''Seerri lewwoota bakka gurguddaa shanitti goodama. Isaanis:-''''' ''Lewwootaa boqonnaa1-7:- Gosoota aarsaa shanan.'' ''Lewwoota boqonnaa8-10:-Waaqayyoo tajaajiluu,'' ''Lewwoota boqonnaa11-17: Nyaata qulqullaa’aa fi nyaata Qulqullaa’aa hin ta’in:-Kakuu haaraa keessatti nyaata dhiiga fi foonii keenyaa osoo hin taane nyaata hafuura keenyati.'' ''Lewwoota boqonnaa18:22:-Fakkaattii waaqayyootti guddachuu. Lewwoota Boqonnaa 23-27:-Guyyoota ayyaanaa kabajuu fi soomaan fula waaqayyoo fuldura turuu'' '''''Lewwootaa boqonnaa 1-7:- Gosoota aarsaa shanan''''' ''1)       '''Seera Qalma Guutummaatti Gubamuu''':'' ''  Eenyummaa keenya addaam irraa dhalle guutumattii balleessuun, eenyumaa yesu guutummatti dhuffachuuf gaaddidduudha.'''Mat 22:37 37Yommus Yesus deebisee, “Waaqayyo kee goofticha garaa kee guutuudhaan, jireenya kee guutuudhaan, yaada kee guutuudhaanis jaallachuutu siif ta'a”*.''' '''Qol 2:11-14''' Isiniis immoo dhagna qabamtaniittu; dhagna qabaan keessaan garuu harkaan hojjetame utuu hin ta’in isa kirsistoos dhagna qabuu isaatiin '''namummaa foonii guutummaa isaa balleessee''' dha.'' ''2)      '''Kennaan Midhaanii Akka Itti''' '''Waaqayyoof Dhi'aatu''':-'' ''''' ''''' ''Uumama 8:22 Egaa hamma bara lafti kun itti jiraatutti, midhaan facaasuunii fi sassaabuun, dhaamochinii fi ho'i, bonnii fi ganni,guyyaanii fi halkan ittuma fufu malee hin dhaabatan  jedhe*.Yohannnis 6:35 yommus Yesus, Ana buddeenni jireenyaa, gara koo kan dhufu hin beela'u, kan anatti amanus matumaa hin dheebotu*. yoh 12”:23-24Yesus garuu deebisee, Yeroon ilmi namaa ulfina isaatti ol fudhatamu ga'eera*. 24Dhuguma, dhuguman isinitti hima; iji qamadii biyyoo keessa bu'ee yoo du'uu dhabaate, tokkichuma ta'ee hafa; yoo du'e garuu ija baay'ee in godhata*. 25Namni jireenya isaa mararsiifatu jireenya isaa in dhaba; namni biyya lafaa kanatti jireenya isaa hin mararsiifanne garuu, jireenya bara baraatiif isa in kaa'ata*. 26Namni tokko yoo anaaf ergamuu barbaade, ana duukaa bu'uun in ta'aaf, inni anaaf ergamus lafa ani jiru in jiraata; namni anaaf ergamu yoo jiraate, abbaan koo ulfina in kennaaf? jedhe*.'' '''''3)    '' Seera Qalma Araaraa''' '':'' ''' Rom 8:17''' ''Nuyi ijoollee Waaqayyoo erga taanee, warra waan hundumaa argatan in taana; waan kana hundumaas Waaqayyo biraa in arganna; '''Kristosii wajjin erga dhiphannee''', '''isaa wajjin immoo ulfaachuudhaaf, waan Kristos argatu hundumaas isaa wajjin in arganna*.  Mul’ata 3:21''' Ani ofii kootii mo'ee abbaa koo wajjin teessoo isaa irra akkuman taa'e, inni mo'u anaa wajjin teessoo koo irra akka taa'uuf aboo nan kennaaf*. Maatewoos 19:27-28 27Phexros kana irratti, Kunoo nuyi hundumaa dhiifnee si duukaa buune'ootii, egaa maal arganna laata ree? jedheen*. 28Yesus immoo, Ani dhuguman isinitti hima, biyya lafaa ishee haaraatti ilmi namaa ulfina isaatiin teessoo irra yommuu taa'u, isin warri na duukaa buutan immoo, teessota kudha lamaan irra teessanii, gosa Israa'el kudha lamaan keessatti firdii in kennitu*. 29Namni maqaa kootiif jedhee manneen yookiis obboloota yookiis obboleettota yookiis abbaa yookiis haadha yookiis ijoollee yookiis araddaa dhiise, dachaa dhibba in fudhata; jireenya bara baraas in argata.'' '''''1phex 3:14-18 14Wanta qajeelaadhaaf utuu dhiphattanii iyyuu immoo attam gammaddu laata! Sodaachisa warra isin sodaachisanii hin sodaatinaa! Hin raafaminaas*! 15Kristosiif garuu akka gooftaatti garaa keessan keessatti ulfina addaan ba'e kennaaf! Waa'ee abdii isin keessa jiruuf, nama isin gaafatee, deebii isin irraa barbaaduuf, deebii ga'u deebisuudhaaf yeroo hundumaa qophaa'oo ta'aa! 16Deebiin keessanis arraba laafaadhaan nama safeeffachuudhaanis haa ta'u! Warri hamaa isin irratti dubbachuudhaan maqaa keessan balleessan, amala keessan isa gaarii, isa erga kan Kristos taatanii argisiiftan sana hammeessan akka yeella'aniif, yaadni garaa keessanii akka isin hin ceephaanetti jiraadhaa*! 17Isa hamaa godhaniif dhiphachuu mannaa, jaalala Waaqayyoo taanaan, sababii wanta gaarii godhaniif dhiphachuu wayya*''''' '''''2) Lewwoota boqonnaa8-10:-Waaqayyoo tajaajiluu''''' {| class="wikitable" | valign="top" |'''''Lakk''''' | valign="top" |'''''Gosa Aarsaa  seera lewwootaa keessatti raawwatu''''' | valign="top" |'''''Luqqisii irratti argamu''''' | valign="top" |'''''Gaaddidduu kakuu haaraatiif bakka bu’u''''' | valign="top" |'''''Qaama Araara fudhachuu qabu''''' |- | valign="top" |'''''1''''' | valign="top" |''Seera Qalma Guutummaatti Gubamuu Kakuu moofaa keessatti araarri karaa dhiiga looniin nuuf ta’e waan ta’eef karaa loon sanii aarsaa waaqayyoof dhiyeessina.'' | valign="top" | ''          Lewwoota1:1-17'' | valign="top" |''Mat 22:37; Qol 2:7'' | valign="top" |''Waaqayyoo qofa'' |- | valign="top" |'''''2''''' | valign="top" |''Kennaan Midhaanii Akka Itti Waaqayyoof Dhi'aatu'' | valign="top" |''Lewwoota 2:1-16'' | valign="top" |''Yoh6:35;yoh 12”:23-24'' | valign="top" |''Waaqayyoo fi luba'' |- | valign="top" |'''''3''''' | valign="top" |Seera Qalma Araaraa | valign="top" |''Lewwoota 3:1-17'' | valign="top" | '''''  Rom 8:17''''' '';1phex 3:14-18'' | valign="top" |''Waaqayyoo,luba fi saba Israa’eel'' |- | valign="top" |'''''⁴''''' | valign="top" |^{Aarsaa Sababii Cubbuutiif Dhi'eeffamu} | valign="top" |^{lewwootaa 4:1-5:13} | valign="top" |''^{-Aarsaa yesuus fannoo irratti nuuf kafaleef gaaddidduudha.}'' | valign="top" |''^{Waaqayyoo fi luba}'' |- | valign="top" |'''''5''''' | valign="top" |_{Aarsaan Sababii Cubbuu Yakka Attamiitiif Akka Dhi'eeffamu Dubbachuu Isaa} | valign="top" |''_{Lewwoota5:1-14-6:7}'' | valign="top" | | valign="top" |''_{Waaqayyoo fi luba}'' |} '''''Gabatee 1.1 :-Haala qoqqodama seera lewwootaa''''' ''Lewwoota11= nyaata qulqullaa’aa fi qulqullaa’aa hin ta’ini:hiddii dhalootaa lakka’uun karaa yesuuni hafe akkuma aadaa saba isaanitti(qol 2:16).Dhiigaa fi fooniin Mootummaa waaqayyoo hin galluu,hafuuraan malee'' '''''Seerrata Lubootaa Kenname (Lew 10:8- )''''' ''Lewwota 10:9 – dhugaatii nama macheessuu dhoorke:- dhugaatiin nama macheessu foonii fi dhiiga keenyaaf gaarii miti. Akkasumaas dhugaatiin nama macheessuu hafuura keenyaafis gaarii miti.Lewwota 11:1- nyaata qullaa’aa fi Qullaa’aa hin taane:kakuu moofaa keessatti nyaata foonii fi dhiiga keenya yommuu ta’u kakuu haaraakeessatti nyaata hafuura keenya jechuudha.Adaba cubbuu(Lewwoota 20:1-) :- firdii hundaa waaqayyoof kenne kakuu haara keessatti.'' '''''Seera Lakkoofsaa (fakkaattii hafuura qulqulluun Gaggeeffamuu Jiraachuu)''''' ''Seera lakkoofsaa Gaaddidduu Hafuura Qulqulluun Gaggeeffamanii Jiraachuuti.'' ''Fakkii 1.17 fakkii qoqqodama seera lakkoofsaa ibsu'' '''''Tartiibeessuun qaama dhimmi ilaaluu kennuu (Organizing and staffing) dura wantoota raawwachuu qabnu''''' ''1)      Wantoota tartiibeessinu tokko tokkoon lakka’anii beekuu'' ''2)      Hariiroo wanta raawwatamuu fi dhabba raawwatuu beekuu'' ''3)      Safaruun qaama raawwatuuf dabarsuu'' '''''Seera Keessa Deebii''''' '''''Macaafni keessa Deebii''''' ''Cuunfaa Macaafa Seeraati. Macaafa kakuu haaraa keessatti macaafa beekumsaa fi sodaa waaqayyoo keessa seera keessa deebii caqafame. Akkasumaas macaafa gorsaa fi humnaa keessa macaafa raajii Isayyaa yommuu ta’u; macaafa fakkaatti waaqayyoo keessa immoo macaafa farfannaa daawwit.'' '''''Macaafa Iyyaasuu-Iyyoob (Saba waaqayyoof qofa)''''' ''Macaafa Iyyaassuu fakkaatti hafuura qulqulluun gaggeeffamuu ibsa. Abboota Firdii:-Fakkaatii Bulchiinsa Hafuura qulqulluu ibsa.'' '''''1saamu’eel-2Saamu’eel''': fakkaattii hafuurri qulqulluu Bulchiinsa waldaa irraa gara waldaa ceesisuu akka danda’u ibsa.'' '''''1seenaa-2seenaa:-'''Yesuus sanyii qomoo sanyii yaaqoob 12 yommuu ta’u raajii Mohammaad Quraan barreesse garuu qomoo yaaqoob osoo hin taane qomoo Ismaa’iil isa kakuu bara baraa hin qabne'''.''''' '''''Macaafa Gorsaa Fi Humnaa(Macaafa Raajootaa)''''' '''''Macaafa Gorsaa fi Humnaa''''' ''Macaafa Isayyaas Raajichaa-Macaafa Miilkiyaas Raajichaa. Macaafni kun iddoo gurguddoo lamatii qoodama. Isaanis macaafa Raajii gurguddaa (Isaayyaas-Daani’eel). Macaafa Raajii xixxiqaa ( Hose’aa-Miilkiyaas). '''Waa’ee seera macaafa gorsaa  fi humna hubachuuf kitaaba aboo amanaa jedhu Eebbisaa Baayyisaa  sirritti dubbisa.''''' '''''Macaafa Raajii Gurguddaa (Isaayyaas-Daani’ee)''''' ''Macaafa Isaayyaas Raajichaa:-Seensa macaafa raajii gurguddaati. Maacaafni Ermiyaas Raajichaa fi Macaafni Hisqi’el Raajichaa Bal’ina macaafa raajoota gurguddaa yommuu ta’an macaafni Daan’eel Raajichaa immoo cuunfaa macaafa rajoota gurguddati.'' '''''Macaafa Isaayyaas Raajichaa (Seensa Macaafoota Raajii Gurguddaa)''''' ''Macaafni Isaayyaas Raajichaa seensa macaafa raajoota gurguddaati jechuuf jalqaba wanti qabiyyee seensaa macaafa tokkoo guutuu akka guutuu beekuu keenya dirqama. Seensa yommuu barreessinu wantoota boqonnaa san jalatti bal’inaan ibsamaan gabaabina seensa keessatti ibsama.'' '''Macaafa  ''Ermiyaas Raajichaa( Bal’ina )''''' ''Qabiyyee seensa keessatti saboota baay’ee ibsaman keesa saba Israa’eel fudhatee bal’inaan barreefame.Saba Israa’eel '''oobdii mana waaqayyootti''' akka qulqulla’aniif '''gorsa''' kenna.'' '''''Macaafa Hisqi’el Raajichaa (Bal’ina)''''' ''Akka itti yerusaalem marfamte milikkitaan argisiisuu isaa (His 4). Badiisi Biyyichaa Dhi’aachuu isaa(His 7) Ulfinni Waaqayyoo Mana Qulqullumaa Irraa Ka’uu Isaa(His 10). Firdii Gaggeessitoota Israa’eel eeggatu(His 11). Yerusaaleem Muka Wayinii waa’ee hin baafnettii fakkeeffamuu ishee (His 15). Yihudaa fi Israa’eel Mootummaa Tokkoo Jala Jiraachuu Isaanii (His 37:15-). Goog Irratti Raajii Dubbachuu isaa (His38). Goog Mo’amuu isaa (His 39). Manni Qulqullummaa Itti Ijaaramuuf JedhuuIsaa Mul’achuu Isaa (His 40). Daariin Biyya Israa’ee Himamuu Isaa(His 47:13-48:35).Macaafni kun akka '''gaggeessummaa''' hafuurri qulqulluuf fakkaatti dha.'''Akka macaafa Ermiyaas akkamitti akka qulqulla’a gorsuu irraa akkamitti akka rawwatau irratti xiyyeefata.''''' '''''Macaafa  Daani’eel Raajichaa( Bal’ina )''''' ''Macaafni Daani’eel kan nu gorsu, biyyaa lafaa kan irratti mootummaa gurguddaan akka Nebukadnezar sadii gara fulduraattii ni ka’uu akka Daani’eel waaqayyoo qofaaf akka sagaduu qabnu nu barsiisa. Macaafa Daani’eel irraa wanta gurguddaa lama hubanna. Gorsa akka Daani’eel akka ta’uu qabnu. Waaqayyoo humna guddaa akka qabu hubanna. Macaafni Daani’eel cuunfaa macaafa raajii gurguddaati.'' '''''Macaafa Raajoota Xixxiqqoo (Hosea-Miilkiyaas''''' ''Baay’inni isaanii raajoota xixxiqqoo kudha lama. Akkuma macaafota '''Iyaasuu-Asteer''' macaafni raajii xixxiqaa kan xiyyeeffatan gorsa saba Israa’eel kan saba waaqayyoo ta’aniidha.   '''<nowiki>https://www.jeanejones.net/2019/01/minor-prophets/:-</nowiki>  Twelve writers wrote the books in the Minor Prophets, the same number as there were tribes of Israel and apostles of Jesus. Four writers wrote the five books in the Major Prophets, the same number of writers who wrote the Gospels'''.'' '''''Macaafa Ogummaa fi Hubannaa''''' '''''Macaafa fakkeenyaa-macaafa weedduu weedduu caalu:-''''' ''Macaaafni fakkeenya seensa macaafa ogummaa fi hubanna yommuu ta’u macaafni lallaba immo bal’ina ogummaa fi hubannati. Macaafni weedduu weedduu caalu immoo cuunfaa macaafa ogummaa fi hubannati.'' '''''Macaafa Fakkaattii Waaqayyoo Guddachuu(Macaafoota Farfannaa Daawwit)''''' ''Farfannaan ogummaan eenyummaa waaqayyoo guutumatti ibsuudha. Waaqayyoo immoo damee torba akka qabuu baatuu ibsaa torbaan irraa ni hubanna. Kanaafuu Macaafootni  Farfannaa Daawwit bakka gurguddoo '''shanitti''' qoodama isaanis'' ''1)       Farfannaa 1-41 Seensa macaafa farfannaa'' ''2)       Farfannaa  42-72 macaafa farfannaa '''Beekumsaa fi Sodaa''' waaqayyoo ibsudha.'' ''3)       Farfannaa 73-89 macaafa farfannaan bal’inaan '''Gorsaa fi humna''' waaqayyoo ibsudha.'' ''4)       Farfannaa 90-106 macaafa farfannaan '''bal’inaan Ogummaa fi hubannaa''' waaqayyoo ibsu'' ''5)      Farfannaa 107-150  cuunfaa macaafa farfanna'' '''''1.6.3)       Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Kakuu haaraa Hubachuuf haala caaseeffama sirna barnoota fi hojii mootummaa Addunyaa Wajjiin Wali Bira Qabuun''''' '''''1.6.4)     Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Hubachuuf Dura Haala Caaseeffama Seeroota Biyyoota Addunyaa Hubachuu Barbaachisaa Ta’uu Isaa''''' '''''Heera'''=Seensa/Balbala Seerota Adda Addaati. '''Seerota adda addaa''':-Heera irratti hunda’ee barreeffama. Seerri Mootummaa naannoo Itoophiyaa keessatti argaman yoo seera Itoophiyaan hin deegaramne fudhatama hin qabu. '''Walii Galtee: -''' seera irratti hunda’ee raawwatama. Walii galteen seera irratti hin hundeefamne fudhatama hin qabu.Fakkeenyaaf akka seera Itoophiyaatti walii galtee daa’imman urmii isaanii 18 gadii wajjiin raawwatame fudhatama hin qabu. '''Tartiibni''' Heera, seerota adda addaa fi walii galtee dirqama. Osoo Heerri hin jiraatin seerri barreeffamuu hin danda’u. Osoo seerri hin jiraatin immoo walii galteen raawwatamuu hin danda’u.'' ==== Tooftaa seerri Biyya lafaa Ba’u ==== 1)      Qorannoo Gaggeessuu Wixineen Qaama mootummaan ba’a 2)      Wixineen ba’e irratti bakka buutootni uummataa ummata mariisisu 3)      Erga uummatni fudhatanii booda Labsiin caffeen ykn paarlaaman labsama ''4)      ''Labsiin erga labsamee booda gara seeraa jijjirame waan ta’ee hojii irra ola '''''Ergawwaan Waldaa Kiristaanaa Ergaman''''' '''''Ergawaan waldaa kiristaanaa wanta lama (2) irratti hunda’anii barreeffaman. Isaaniis:''''' ''1)      Adeemsa keessoo Waldaa'' ''2)      Naannoo waldaa'' '''''Adeemsa keessoo waldaa wantoota of keessa qabu kanneen:''''' ''- seera, Amanaa, akkamiti akka seerri hojjetu, amantii amanaa fi akkamitti amantiin amanaan guddatu.'' '''''Akkamitti Ergaawwaan waldaa kiristaanaa wangeela Mootummaa waaqayyoo akka ibsu tokko tokko yommuu ibsamu''''' '''''    Ergaa warra Roomaa''':-Barri waldaa kiristaanaa bara ergaan warra roomaa barreeffame irraa eegala jedhu beektonni macaafa qulqulluu. Kitaabolee jiran keessaa sirritti waa’ee seeraa ibsu ergaa roomaati. Namani seera waaqayyoo hubachuu barbaade ergaa warra Roomaa dubbisuu qaba. '''Cubbuu Dhaaltummaa: furmaanni isaa cuuphaa(rooma 6:1-23)'''. '''Cubbuu ofii keenyaa hojjenne: furmaanni isaa Dhiiga yesuus''''' '''''Kitaaba seeraa Kan ta’e ergaa warra roomaa fudhannee haa ilaalu''''' ''Seensa ergaa warra roomaa(Roma1:1-25). Maalummaa Abbaa dhimmaa ergaan Barreeffamee (Dhala sanyii Namaa) (Roomaa 1:18-32). Hariiroo waaqayyoo fi sanyii dhala namaa lammata dhalachuu duraa (Roma 2-5). Roma 3 qajeelummaa waaqayyoo amantiin argamuu isaa. Cuuphaa fi Lammata dhalachuu(Rooma 6). Hariiroo waaqayyoo fi sanyii dhala namaa lammata dhalachuu booda (Roma 7-18) Roma boqonnaa 7 seera jalaa bilisa ba’uun ayyaana waaqayyoon jiraachuu.'' '''''Carraa keenya erga cuuphaan fedhii foonii keenya ajjeesnee''''' ''Lammaata Dhalachuu(Roomaa 6:1-23). Garba cubbuu ta’uun  bakka duraa turuu (Roomaa 6:12 fi roomaa 2:25)'' '''''Roomaa 2:25''''' ''Waan seerichi abboomu hundumaa yoo goote, dhagna qabaan siif waa'ee ni baasa; seericha irra yoo daddarbite garuuu, dhagna qabachuun kee akka waan dhagna hin qabatin hafteetti ni lakkaa'ama. Ergaa 1Qor:-Jireenyi amanaa maali akka ta’uu qabu ibsa. Amanaan jireenyi isaa maali akka ta’uu qabu hubachuu barbaadu '''1qor''' dubbisuu qaba. '''Ergaa 2Qor''':-Seerri amanaaf akkamitti akka hojjetu ykn seerri amanaatti akkamitti akka faradu ibsa. Kitaabolee jiran keessaa seerri akkamitti akka hojjetu kan ibsu.  '''Ergaawwaan 1^ffaa-2^ffaa Qoronxoos. Galatiyaas''':-Jireenyi amanaa seera irraa gara amantaa ce’uu akka qabu ibsa. Kitaabolee jiran keessaa sirritti waa’ee amantii kan ibsu '''Galatiyaas.  Effeesoon''':-'''Amantii fi jaalalli''' kiristoos amanaa keessattii '''hiddaa fi hundee''' akkamitti akka godhatu ibsa. Gara gooftaa yesuus guddachuu akka qabnu ibsa.Kitaabole jiran keessaa waa’ee '''aboo''' sirritti kan ibsu Efeesoon. Macaafota jiran keessaa macaafni waa’ee '''aboo amanaa''' sirritti ibsu '''ergaa efeesoon.''''' '''''Macaafota Haala Naannoo waldaa ilaalchise Barreeffame''''' ''Haalli naannoo waldaa kanneen: - biyyaa lafaa, bantii waaqaa, dhufaatii yesuus, Barsiisa soba, barsiisa dhugaa fi filannoo namaa teessoo kiristoos irra ta’u ykn ibidda bara baraan gubachuu ykn ergaawwaan Filiphisuus- Filemoon.  '''Filiphisuus''': Amanaan biyyaa biyyaa lafa keessa akkamitti jiraachuu qabu ibsa. '''Qol''':-Amanaan yaada isaa wanta Bantii Waaqaa irratti hidhuu qabu ibsa.     '''1^ffaa-2^ffaaTasaloniiqee''':-Amanaan Dhufaatii yesuus qophaa’ee eeggachuu qabu ibsa. '''1^ffaa-2^ffaa Xim''':-Amanaan basiisa sobaa irraa of eeguu qabu ibsa. '''Tiitoos''': -Amanaan barsiisa Barsiisa dhugaa duukaa bu’uu qabu ibsa. '''Filemoon''': Biyya lafaa ykn waaqayyo wajjiin jraachuun Murtee Amanaa ta’e ibsa'' '''''Macaafota Haalli Naannoo waldaa Bara-Dhuma seene irratti hunda’ee Barreeffame''''' ''Bara dhumaa irratti:-seerri gara amantii, dhufaatii yesuus cimanii qopha’uu, sirritti barsiisa sobaa irraa fagaachuu, barsiisa dhugaa cimsuu qabnuu ibsa.  Ibrootaa-Mul’ataYohaannis.Jijjiran naannoo bara dhumaa waan ta’eef, naannoo baay’ee amanaatti cimuuf amanaan kanuma caala cimuu akka qabu ibsu.'' '''''Haala walii gala Macaafa Qulqulluu hubachuuf Fakkeenya coroporation Biyyaa Itoophiyaa fudhannee haa ilaalu''''' ''  Heera Ithoopiyaa akka Wangeela Arfan (4) fi HoE yommuu ilaalu. Seeroota adda addaa kan heera Itoophiyaa irratti hunda’anii barreeffaman=Ergawwaan Waldaa Kiristaanaa'' '''''Barbaachisummaa Ergawwaan Waldaa Kiristaanaa Hubachuuf fakkeenyaa 1^ffaa Heera Itoophiyaa fudhannee Yaa Ilaalu''''' ''  Faayidaa Oromiyaa finfinnee irraa argattu Heeraa Itoopiyaa keessatti barreeffamee ture; garuu seerri dabalataa faayidaa oromiyaan finfinnee irraa argachuu qabdu maali akka ta’e hin barreeffamne. Faayidaan kun maali akka ta’e seera dabalataa qorannoon gaggeessuun barreessuun heera kana hojii irra oolchina yeroo jedhan hogganaan ol’aanaan miidiyaa hawaasaa irraa dhaga’ee ture. Hanga seerri dabalata faayidaan oromiyaa finfiinnee irraa argachuu qabdu barreeffamuutti seerri Ithoophiyaa haqina qaba jechuudha.Akkasumaas osoo Ergaawwaan waldaa kiristaanaa hin jirree seera wangeela keessatti barreeffamme tokko tokkoo hubachuu baay’ee nama rakkisa.'' '''''Fakkeenya 2 ^ffaa Seera cuuphaa fi Seerri barreeffamaa fi seera haaraa fudhannee haa ilaalu''''' ''''' ''''' ''Waangeela arfan keessatti seera cuuphaa qofa kenname; garuu ergaawwan waldaa keessatti maalummaan cuuphaa, kaayyoon cuuphaa maali akka ta’e keessattuu '''roomaa 6:1-23''' fi '''efeesoon 5:26-27''' irratti sirritti ibasame. Akkasumaas wangeela Mootummaa waaqayyoo '''mat 5:17-20''' irratti akka yesuus seera barreeffamaa raawwachuu dhufe ibsa; garuu '''2Qor 3:1-'''dhumaa sirritti akkamitti seerri barreeffama gara seera hafuura qulqulluu jijjirame ibsa. '''Ergaawwaan waldaa kiristaanaa waangeela Mootummaa waaqayyoo gababinaan barreeffame sirritti maali akka ta’e ibsu.Cuunfaaa Macaafa hundaa:-'''Mul’ata Yohaannis'' = ''1.7)           Hiika sirrii jecha amanuu Beekuu Dhabuu'' = ''Macaafa Qulqulluu keessattii jechi '''amanuu''' jedhuu afaan Ingiliffaan Believe yookiin faith jedhamuun bakka lamatti qoodama.'''Believe'''  Hojii yaadaa foonii fi garaa fooniiti. '''Faith''' garuu Hojii hafuura qulqulluu'' ''Akkuma Armaan olitti ibsuuf yaaleetti amanuun haala galuumsa isaa irratti hunda’uun hiika lama qaba:-'' ''1)       Amanuu :-Hojii yaada foonii fi garaa foonii'' ''2)       Amanuu:-hojii hafuura Qulqulluuti'' ''Waldaan Amantaa piroostaantii akka qoqqodamuf gahee guddaa taphate inni guddaan jechoota akka amanuu hubachuu dhabuudha.'' ''Amantoonni piroostaantii tokko tokko amanuun akka yaada qalbii jijjirachuu qofati yaaduun amanuun fayyine malee cuuphaa fi kennaa Irbaata qulqulluun hin fayyinu jedhu. Kun dogoggora cimaadha.'' ''Amanuu fi Jaalachuun adeemsa (process) cuuphaa fi kennaa qulqulluu booda hafuura qulqulluun laphee keenya keessati dhagala’uudha.Roma5:5 Sababbii waaqayyoo, jaalala isaa karaa hafuura qulqulluu nuf kenname, garaa keenya keessatti dhangalaasef, abdiin nu hin yeellaasisu.'' '''''Seerri seera hafuuraa waan ta’eef hafuurri qulqulluun amanaa ta’uu keenya dhugaa nuuf ba’uu qaba.''''' ''1yoh5:6-13 Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis yesuus. Inni bishaan duwwaa miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee.Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba’a, hafuurichi dhugaadha.Dhugaa-baatuu saditu jira.Isaanis kunis hafuurichaa, bishaanicha, dhiigicha, sadanuu sagalee tokkoon dhugaa ba’u Isa namoonni dhugaa ba’an kan fudhatu erga taane, inni waaqayyoo dhugaa ba’u immo in caala. Dhugaan waaqayyoo isa inni ilma isaatiif dhugaa ba’eedha.'' '''''Jaalalli maaliin Ibsama? Sin jaaladhaan jaalala hin ta’u jedha oromoon.Safartuun jaalalaa hojiidha malee afaan miti.Jaalalli hojiin ibsama malee afaan qofaan hin ibsamu.Irraa deddeebi’anii sini jaaladha jechuu jaalalli hin ibsu. Jaalalli kan ibsamu wanta namni sun barbaadu hojjechuun.Nama jaalataniif yakka isaa ni dhiisuuf.Jaalaa yesuus Namatti agarsiise keessaa muraasni:-Waaqayyoo ta’ee osoo jiruu gadi of deebisee foon namni dadhabaa dhufatu dhufatee gara biyyaa lafaa dhufe. Lubbuu isaa dabarsee nuuf kenne. Cubbuu keenya nuuf dhiise.Rom 5:5Sababbii waaqayyoo, jaalala isaa karaa hafuura qulqulluu nuf kenname, garaa keenya keessatti dhangalaasef, abdiin nu hin yeellaasisu. Akkuma waaqeeffannaan, gaarummaan kamiyyuu jaalalaan raawwachuu qabu, aboon kamiyyuu immoo amantaan raawwatamuu qaba.''''' ''Gaafiin ani amantoota cuuphaan mootummaa waaqa galchuu keessatti gahee hin qabu jedhan irra qabu:-Amanuu jechuun afaanii Nan amana jedhanii qalbii jijjirachuu qofa osoo ta’ee:-Yoh 3:55 kanaaf yesuus, “dhuguma, dugumaan sitti himaa, eenyullee bishaanii fi hafuura qulqulluuttiti dhalachuu dhaabaate, mootummaa waaqayyootti galuu hin danda’u jedhu jecha dogogoraa nu jalaa in ta’uu? Mee sirritti itti yaadaa.'' '''''Eenyuutu Cuuphamuu Qabaa?''''' ''  Waldoonni cuuphaa qoqqodan namoonni cuuphamuu qabani, namootaa baruumsa cuuphaa baratanii beekan malee daa’imoonnii osoo cuuphaa hin beekin cuuphamuu hin qaban jedhu.'' ''Kakuu moofaa keessatti  aarsaa qooda ijoollee maatii yoo dhiyeesse ni fudhatama. Hannaan daa’ima ishee fuudhate mana qulqullumaatti dhiyeessite.Akkuma armaan olitti ibse kakuu moofaan gara kakuu haaraa jijjirame malee hoomtuu irraa hin hir’anne.'' ''1saamu’eel 1:27-28 Ani mucaa argachuudhaaf isa kadhadheen ture, inni waanan isa kadhadhe anaaf kenne. Kanaaf ani immoo mucicha galchii godhee waaqayyoof nan kenna;innis guutummaa bara jireenya isaatti waaqayyoof in kennama” achittis waaqayyoof in sagadde. 1saamu’eel 1:27-28irra kan hubannu maatii daa’imman ofii dabarsanii waaqayyoof kennuu irraa aboo ni qabu, haata’u malee nama biroo dabarsanii waaqayyoo kennuuf aboo waan hin qabnee fedha namicha barsiisanii gaafachuun dirqama.'' ''Kitaaba mata duree isaa aboo amanaa jedhu kan '''Eebbisaan Baayyisaa Afaan Oromootti''' hikkame irraa akka dubbisetti namni fedhe waaqayyoo malee nama biroo irraa seexana baasuu hin danda’u jedha.'' ''Mat 19:13-14 Ergasii yesuus harka isaa irra kaa’ee akka isaaniif kadhatuuf, namoonni mucoolii gara isaatti fidan; baratonni garuu ifatanii isaan dhowwan. Yesuus immoo, “lakkisaa mucoolii dhiisaa, gara koo dhufuu hin dhowwinaa! Mootummaan waaqaa warra akkasiitiif in ta’aa” jedhe.'' '''''Cuuphaa fi Kennaa Irbaata Qulqulluu''''' ''  Waldaan piroostaantii akka qoqqodamu kan godhe keessaa inni guddaan hiika cuuphaa fi kennaa irbaata qulqulluu irratti walii galuu dhabuudha. Osoo waldooleen piroostaantii kan taane hiika cuuphaa fi kennaa irbaata qulqulluu sirritti hubatannee tokko taane yeroo kana Itoophiyaa keessatti kana caala akka amantaan keenya akka baay’atu shaakkii tokko illee hin qabu.  Cuuphaa ilaalchise waldoonni bakka lamatti qoodamu: -1^ffaa Waldoota cuuphaan mootumaa waaqa galchuu keessatti gahee qaba ykn Nama fayyisuu keessatti gahee qaba jedhan. 2^ffaaWaldoota Cuuphaan yesuusiif dhugaa-baatuu ta’uuf ykn yesuus wajjiin dhagna tokko ta’uu agarsiisuuf malee mootummaaa waaqayyoo galchuu keessatti gahee hin qabu ykn cuuphamuun miti amanuun mootummaa waaqaa gala yaada jedhu'' '''''Cuuphaan mootummaa waaqaa galchuu keessatti gahee qabaachuu isaa''''' '' Yohaannis 3:1-31 kanaaf yesuus, “dhuguma, dugumaan sitti himaa, eenyullee bishaanii fi hafuura qulqulluuttiti dhalachuu dhaabaate, mootummaa waaqayyootti galuu hin danda’u (Hisq’eel 36:25-30). 6 Nama fooniitti Kan dhalate foon, hafuuratti dalate hafuura. 7Olii dhalachuun isiniif in ta’a siin jechuu kootiin hin dinqifatin.8Qileensi gara fedhetti in qilleensa’a, qilleensa’uu isaa in dhageessa, eessaa akka inni dhufu,eessas akka in dhagu garuu hin beektu; egaa hafuuratti kan dhalate hundinuus akkuma kana” jedhee deebiseef (Mootummaa waaqayyoo galuuf dirqama lapheen keenya gara laphee yesuus jijjiramuu qaba malee hafuura qulqulluun qofa dhalachuun gahaa miti jechuudha). 13 Ilma namaa isaa waaqa irraa gadi bu’e malee, homtinuu gara waaqatti ol hin bane.14 Museen lafa onaa keessatti bofa sibiila diimaa muka irratti akka ol fuudhe, ilmi namaas immoo akkasumas muka irraati ol fuudhamuun in ta’a.15 kunis ilma namaatti kan amanu hundinuu jireenya bara baraa haa qabaatuuf ta’a ('''1yoh5:6-13)'''.'' ''Roomaa 6:1-9 Egaa ayyaanni waaqayyoo akka baay’atuuf, cubbuutti jiraachuu itti fufnaa jennaa ree? Kun matumaa hin ta’u! Nuyi warri cubbuu jalaa duune, si’achi attamitti cubbuu jala jiraanna ree? Yookins nuyi warri yesuusitti dabalamuuf cuuphamne, du’a isaattis isatti dabalamuudhaaf akka cuuphamne in wallaaltanii ree? Nuyi cuuphamuudhaan du’a isaatti isatti dabalamnee isaa wajjiin awwaalamneera; kiristoos human abba isa ulfina-qabeessaan warra du’an keessaa akkuma kaafame, nus immoo jireenya haaraatti in jiraana.5Akkuma du’a isaatti isa wajjiin walitti dabalamne, akkasuma du’aa ka’uu isaattis isaa wajjiin walitti dabalamna.6Nuyi deebinee garba cubbuu akka hin taanetti, dhagni inni cubbuu hojjetu akka badduu baafamuuf, namummaan keenya inni moofaan isa akka fannifame in beekna.7Namni yommuu du’u humna cubbuu jala in ba’a.8yesuus wajjiin yommuu duune garuu, kiristoosi wajjiin immo akka jiraannu in amanna.Kiristoos warra du’an keessa erga kaafamee, deebi’ee akka hin dune, duunis si’achi isa irratti gooftummaa akka hin qabne beekna.'' '''''Amanuun mootummaa waaqayyoo galla malee cuuphaan mootummaa waaqayyoo hin galchu waldoota jedhan.''''' ''Waldoonni kuniin luqqisii cuuphaan tokko jedhu akka jalaa soba hin taaneef cuupha bakka adda addaatti qoodu.Akkataa waldoota kanaatti cuuphaan gosa armaan gadiitti qoodama.'' {| class="wikitable" | valign="top" |'''''_{Gosa cuuphaa}''''' | valign="top" |'''''_{Nama cuuphu}''''' | valign="top" |'''''_Maaliin''''' | valign="top" |'''''_Maaliif?''''' | valign="top" |'''''_{Kutaa Isaa}''''' |- | valign="top" |''_Cuuphaa'' ''_tokko'' | valign="top" |''_{Hafuura Qulqulluu}'' | valign="top" |''_{Nafa Kiristoos keessatti}'' | valign="top" |''_Fayyinnaaf'' ''_{(uumama haaraya ta'uuf)}'' | valign="top" |''_{1Qor 12:13, Gal 3:27}'' |- | valign="top" |''_Cuuphaa'' ''_{Yohaannis Cuuphaa}'' | valign="top" |''_Yohaannis'' ''_Cuuphaa'' | valign="top" |''_Bishaaniin'' | valign="top" |''_{cubbuu irraa deebi'uuf}'' | valign="top" |''_{Luq 3:3}'' |- | valign="top" |''_Cuuphaa'' ''_{Hafuura Qulqulluu}'' | valign="top" |''_{Gooftaa keenya Yesuus Kiristoos}'' | valign="top" |''_{Hafuura Qulqulluun}'' | valign="top" |''_{Humna argachuu fi}'' ''_{rageessituu ta'uuf}'' | valign="top" |''_{HuE 1:5,8}'' ''_{Mat 3:11}'' |- | valign="top" |''_{Cuuphaa rakkinnaa}'' | valign="top" |''_{Addunyaa fi diina}'' | valign="top" |''_Rakkinnaan'' | valign="top" |''_{Akka fedhiin Waa- qaa jireenna kee-nna keessatti raawwatamuuf}'' | valign="top" |''_{Luq 12:50, Mat 20: 22,Luq22:42}'' |- | valign="top" |''_{Cuuphaa bisaanii kan nama amane tokkoo ajajni kenname}'' | valign="top" |''_{Tajaajilaa Waaqaa}'' | valign="top" |''_Bishaaniin'' | valign="top" |''_{Du'aa ka'iisa Kirist- oosi waliin tokko ta'uuf (Kiristoosiif dhugeessuufi ajaja- muu keenya agar- siisa)}'' | valign="top" |''_{Mat 28:19}'' ''_{Mar16: 16}'' |} '''''_{Gabatee 1.2 manual waldoota cuuphaa qoqqodan irraa fudhatame}''''' ''  Haata’u malee macaafni qulqulluun cuuphaan tokko jedha.'''1yoh5:6-13''' Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis yesuus. '''Inni bishaan duwwaa miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee.'''Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba’a, hafuurichi dhugaadha.Dhugaa-baatuu saditu jira'''. Isaanis kunis hafuurichaa, bishaanicha, dhiigicha, sadanuu sagalee tokkoon dhugaa ba’u'''. Isa namoonni dhugaa ba’an kan fudhatu erga taane, inni waaqayyoo dhugaa ba’u immo in caala.  Dhugaan waaqayyoo isa inni ilma isaatiif dhugaa ba’eedha.'''Namni ilma waaqayyootti amanu dhugaa kana of keessaa qaba; namni waaqayyoo hin amannee garuu, isa waaqayyoo ilma isaatiif dhugaa ba’e waan amanuu dhiiseef waaqayyoo sobduu gochuu isaati.'''  Waaqayyoo jieenya bara baraa nuuf kenne; egaa dhugaan isaa isa kena, jireenyi bara baraa kunis ilma isaa keessatti argama.'' '''''Cuuphaa tokkoo (cuuphaa nafa yesuus Galan)''''' ''Qor 1ffaa 12:13: Nuyi Yihudoonni, warri yihudoota hin ta’inis, warri garbummaa jala jiran, warri birmaaduunis hundumti keenya dhagna tokko ta’uuf hafuura tokkoon cuuphamneera, nuyi hundumti keenya akka dhugnuufis hafuura qulqulluun inni tokkichi nuuf kennameera. Hafuura tokkoon cuuphamneera yommuu jedhu namoonni gosa adda addaa Hafuura qulqulluu tokkoon cuuphamnee jechuu isaati malee hafuura qulqulluun ala hafuurri biraa jira jechuu miti.Cuuphaa tokkoo guyyaa qalbii jijjiratan irraa jalqaba jedhu.Guyyaa kana irraa eegalee garaa namaa akka lafee gara foonii jijjirama jedhu.'' '''''Hisq’el 36:25-30''''' ''Ani bishaan taliila isinitti facaasa, isinis in qullooftu; ani xuraa’ummaa keessanii fi waaqayyolli tolfamoo keessan hundumaatti isin nan qulleessa. Ani garaa haaraa isiniif naan kenna, hafuura haaraas isin keessa nan kaa’a; ani garaa isa akka dhaga sana isin keessa baasa, garaa akka fooniis isiniif kenna. Cuuphaan tokko kan jedhu cuuphaa hafuura qulqulluu qofaa miti, cuuphaa bishaan, cuuphaa dhiigaa fi cuuphaa hafuura qulqulluuti.'' ''1yoh5:6-13 Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis yesuus. Inni bishaan duwwaa miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee.Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba’a, hafuurichi dhugaadha.Dhugaa-baatuu saditu jira.Isaanis kunis hafuurichaa, bishaanicha, dhiigicha, sadanuu sagalee tokkoon dhugaa ba’u. Isa namoonni dhugaa ba’an kan fudhatu erga taane, inni waaqayyoo dhugaa ba’u immo in caala.  Dhugaan waaqayyoo isa inni ilma isaatiif dhugaa ba’eedha.Namni ilma waaqayyootti amanu dhugaa kana of keessaa qaba; namni waaqayyoo hin amannee garuu, isa waaqayyoo ilma isaatiif dhugaa ba’e waan amanuu dhiiseef waaqayyoo sobduu gochuu isaati.  Waaqayyoo jieenya bara baraa nuuf kenne; egaa dhugaan isaa isa kena, jireenyi bara baraa kunis ilma isaa keessatti argama.'' '''''Cuuphaa Bishaanii''''' '' Kaayyoon cuuphaa Bishaanii du’aa ka’iinsa yesuus wajjiin tokko ta’uuf (yesuus dhugaasisuu) jedhu waldoonni cuuphaa qoqqoodan kuniin.Kaayyoon isaan jedhan sirriidha'''.Garuu waldoota cuuphaa qoqqodan kanaaf akkamitti yesuus wajjiin tokko akka taanu ykn yesuus dhugaasisuu hin galleef malee.'''Yesuus Dhugaasisuun kakuu moofaa fi haaraa adda adda. Akkuma boqonnaa tokko keessatti ibsuuf yaaletti Kakuu moofaa ykn seera barreeffamaa keessatti seera kenname akkuma jirutti yoo fudhate ni hojjeta. Haa ta’u malee kakuu haaraa /seera hafuura qulqulluu keessatti seera kenname gara seera hafuura qulqulluutti jijjiru qabna malee seerri kenname akka kennamiti hin hojjetu, dirqama gara seera hafuura qulqulluu jijjiramuu qaba. Akkata waldoota kanatti yesuus kani dhuga-banu du’uu isaa bishaan keessa lixuun yommu ta’u du’aa ka’uu isaa bishaan keessaa oli ba’uun jedhu. Garuu akka kakuu haaraatti yesuus kan dhug-baanu yesuus wajjiin qaama tokko ta’uun. Roomaa 6:5 Akkuma du’a isaatti isa wajjiin walitti dabalamne, akkasuma du’aa ka’uu isaattis isaa wajjiin walitti dabalamna.'' '''''Qol 2:11-14''''' ''Isiniis immoo dhagna qabamtaniittu; dhagna qabaan keessaan garuu harkaan hojjetame utuu hin ta’in isa kirsistoos dhagna qabuu isaatiin '''namummaa foonii guutummaa isaa balleessee''' dha. Cuuphamuudhan kiristoos wajjiin awwalamntanii hojii aangoo waaqayyoo isa warra du’an keessaa isa kaasetti amanuun keessaniin, isinis immoo isaa wajjiin du’aa kaafamtaniittu. isin irra-daddarbaa keessanii fi dhagna qabaa dhabuu foon keessaniif hafuuraan du’oo yoo taatan iyyuu waaqayyoo akka isin kiristoos wajjiin jiraatoo taatan godheera;irra-daddarbaan keenya hundumaas nuuf dhiiseera.wanta nu irraa caafamee ture,is anutti hin tolin sana waan inni karaa seeraa nu irraa barbaaduu wajjiin duguugee fannootti cinqaarsuu isaattiin iddoo isaatii balleesseera.'' = ''2) Boqonnaa Lama: Dhugaa beekanitti fannoo keenya baachuun itti qabamannee jiraachuu'' = '''''Seensa'''''    ''Dhugaa beekuu irra, dhugaa beekanittii qabamanii jiraachuutu baay’ee cima'''.''' Dhugaa beekanitti qabamnee jiraachuuf jireenya Addaamii jiraate irraa gara Jireenya yesuus kiristoos jiraate jijjiruu qabna'''.''' Jireenya Adaam jireenya garaa keenyaaf bitamuu irraa gara jireenya fannoo keenya baachuu danda’uu jijjiruu qabna.'' '''''1Qor1:9 Waaqayyoo innii gara tokkumaa ilma isaa yesuu kiristoos gooftaa keenyaatti isin waame, amanamaa dha.''''' '''''2Talaloniiqee2:14''''' ''ulfina gooftaa keenyaa yesuus kiristoos isinis akka argattanitt inni karaa wangeelaa isa nuyi isiniif fidne kanatti isini waame.Eesaa irraa nu waamee? Jireenya Addaam isa moofaa jiraate irraa karaa wangeelan isani karaa ilma isaa yesuu kiristoos gooftaa keenyaatti isin waamee. Namni amane fi namni hin amannee gargarummaa guddaa waan qabaniif erga amannee booda akka nama hin amanneetti ofi ilaaluu hin qabnu.'' '''''Jireenyi Nama kamiyyuu jireenya yesuus fi jireenya addaam gidduu jira. Nuyi kan rakkanu hanga jireenyaa keenya isaa moofaa addaam irraa dhaalle guutumatti gara jireenya yesuus jijjirutti. Erga jireenya keenya moofaa hafuuran moone booda rakkoo tokko hin qabnu. .''''' ''  Rom 13:11-14 11Yeroo itti dura amanne caalaas amma guyyaan fayyinaa waan nutti dhi'aateef, yeroon kun yeroo itti hirribaa dammaquun isin irra jiru ta'uu isaa beekaa*! 12Halkanichi sokkee''',''' guyyichi dhi'aateera''', kanaafis kottaa hojii dukkana keessa hojjetamu of''' irraa fuunee gannee, mi'a lolaa isa ifa keessa ittiin hojjetan in hidhannaa'''*! 13Kottaa amala keenya tolfannee akka warra ifa guyyaa keessa deddeebi'aniitti jiraanna malee, albaadhummaatti yookiis machiitti, halalummaatti yookiis gad-dhiisatti, nama loluutti yookiis weennootti hin jiraannu*.''' 14Gooftaa Yesus Kristosin akka uffata sibiilaatti uffadhaa malee, hawwa namummaa foonii raawwattanii isas gammachiisuudhaaf garaa hin kenninaa'''*!''''' ''Rom8:17 Nuyi ijoollee Waaqayyoo erga taanee, warra waan hundumaa argatan in taana; waan kana hundumaas Waaqayyo biraa in arganna; Kristosii wajjin erga dhiphannee, isaa wajjin immoo ulfaachuudhaaf, waan Kristos argatu hundumaas isaa wajjin in arganna'' ''Fakkii 2:1: fakkii jireenyi keenya jidduu jireenya Adaam fi jireenya yesuu jiraachuu agarsiisu'' '''''2.1) Hirmaattuu jireenya rakkoo dhiphina yesuus keessa, mootummaa waaqayyoo kessaa fi obsaan yesuus wajjiin hafuu keessaa hirmaachuu keenya Beekuu qabna''''' '''''Fakkii 2.2:Bu’aa ba’ii jireenya yesuus''''' ''  Mootummaa waaqayyoo irraa foon namni dadhabaa dhufate dhufatee gara biyyaa lafaatti gadi bu’uun; gadi bu’iinsa 1^ffaa isa gadi bu’iinsa biraa wajjiin madaallii hin qabneedha'''.''''' '''''Filphoos  2:5-11''''' ''5Yaada garaa isa Kristos Yesus qaba ture qabaadhaa'''*!''' 6Inni bifa waaqayyummaatiin utuma jiruu, ulfina waaqayyummaa isa abbaa isaa wajjin wal isa qixxeessu wanta qabatanii itti hafanitti hin lakkoofne*.7Inni ulfina sana gad dhiisee, akka waan, waan tokkotti hin galle of godhe; bifa garbummaa in fudhate; fakkaattii namummaatiin in dhalate, waan hundumaanis nama ta'ee argame*.8Inni '''gad of deebisee, hamma du'aatti, hamma fannifamee du'utti iyyuu abboomamaa ta'e'''*.9Kanaafis Waaqayyo waan hundumaa irra '''caalchisee guddaa ol isa qabe'''; maqaa isa maqaa kam irra iyyuu caalu kenneeraaf*. 10Kanaanis warri bantii waaqaa keessa jiran, warri lafa irraa, warri lafa jala jiranis hundinuu ulfina maqaa Yesusiif jilbeenfatanii akka sagadan godhe*. 11Arrabni hundinuus, ulfina Waaqayyoo abbaatiif, Yesus Kristos gooftaa akka ta'e beeksisuuf jiru*.'' '''''2.1.1) Namoota hirmaattuu rakkoo dhiphina yesuus keessa, mootummaa waaqayyoo kessaa fi obsaan yesuus wajjiin hafuu keessaa 1ffaan: Muusee ta’uu isaa''''' '''''   ''''' '''''            ''''' '''''Fakkii 2.3: Bu’aa ba’ii jireenya Muuse agarsiisu''''' ''  Masaraa mootummaa irraa gara tiskee gadi bu’iinsa baay’ee cimaadha. Ba’uu 3:1 1Museen bushaayee Yetroo abbiyyuu isaa Luba Miidiyaan in tiksa ture; gaaf tokko bushaayee lafa onaa keessa dabarsee gara Horeeb tulluu Waaqayyoo isa Siinaa jedhamu dhufe*.'' '''''HoE7:21Yeroo''''' ''bakkeetti baafametti immoo intalli Fara'oon isa fudhattee, akka ilma isheetti isa guddifte*. 22Museen ogummaa warra Gibxi hundumaa barsiifame; ofii isaatiis dubbiitti hojiittis nama danda'aa ture.23Nama waggaa afurtamaa yommuu ta'e, akka obboloonni isaa namoonni Israa'el itti jiraatan ilaaluudhaaf, yaadni garaa isaa keessaa ka'e. Biyya lafaa kan keesssa yeroo jiraachaa ture, namni amantaa kiristayanaan fi amantaa musilimaan beekame kan akka muse hin jiru jedhu qoratoonni baay’een. Hanga ammantuu anamni akka musee biyya lafaa irratti beekamtii qabu hin jiru.'' '''''2.1.2) Rakkoo keenya hirmaatuu mootummaa waaqayyoo keessaa qofa ta’uuf tattafachuu keenya               ''''' ''  Yeroo amma kana namni iddoo guddaa tokko hojjenuu, waaqayyoo hojii isaaf osoo nu waame iddoo jiru gadi dhisuun hojii waaqayyoof iddoo gadi aanaa itti gadi buunu meeqaa keenyaa? Namoonni baay’ee keenya rakkoo dhiphina yesuus keessaa hirmaachuuf fedha hin qabnu.'' '''Harkisa Jireenya Adaami irraa gara yesuus hin guddanne godhan'''  Tajaajiltoonni waldaa kiristaayaanaa baay’een isaanii '''HoE 4:32-37''' seera osoo hin taane '''seenaa qofa godhaanii barsiisu'''.Bara Hojii Ergamootaa qabeenyi amanaa kan walii isaanii ture, amma garuu kan dhuunfaa isaaniiti jedhu. Barsiisni kun dogoggora guddaadha .Ani akka dhuunfaa kooti qabeenyi ko kan dhuufaa kooti jedhee waan yaada tureef hiikni mul’ata waaqayyoo natti mul’isee dafee naaf galuu dide hanga HoE 4:32 dubbisutti. Mul’atichis kan ture: - ''Naannoo Istaadoomii Beekojjii itti Gamoo irraa caalaan fuullee ijaarame natti agarsiisa ture. Gamoo kana irratti barreeffama kan keessan jedhamee barreefame. Gamoon kun kiyyaa maaliif kan keessan kan jedhuu gaafii natti uumame. Haa ta’uu malee akka macaafa qulqulluutti namni amantaa Kiristayaanaa hordofu tokko qabeenya dhuunfaa isaa hin qabu. Hojii Ergamoota 4:32 Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*.'''  Roomaa 12:2''' Fakkeenya jireenya bara isa darbu kanaa duukaa hin bu'inaa! Jaalalli Waaqayyoo isa kam akka ta'e gargar baasuudhaaf, '''yaada garaa keessanii haareffachuudhaan of diddiiraa!''' Jaalalli Waaqayyoo immoo waan gaarii ta'e, waan isa duratti fudhatamaa ta'e, waan akeeka isaa fiixaan baasus hubachuu dha*.'''Efeesoon4:22Yaada namummaa moofaa isa dur itti jiraachaa turtan, isa kajeellaa nama gowwoomsuun manca'e of keessaa baasaa*!  23Hafuura yaada garaa keessanii keessattis haareffamaa*! 24Namummaa haaraa isa qajeelummaa fi qulqullummaa dhugaatti, fakkaattii Waaqayyootiin uumame uffadhaa*!''''' === ''Yesuus wajjiin Akkuma hiphannuu isuma wajjiin akka moonu Beekuu'' === '''  Rom 8:17''' ''Nuyi ijoollee Waaqayyoo erga taanee, warra waan hundumaa argatan in taana; waan kana hundumaas Waaqayyo biraa in arganna; '''Kristosii wajjin erga dhiphannee''', '''isaa wajjin immoo ulfaachuudhaaf, waan Kristos argatu hundumaas isaa wajjin in arganna*.''''' === Lola ija foonii fi ija hafuuraa keenyaa === Namoonni yeroo da’ummaa isaanii waaqayyoo amanii ija hafuuraan arguutti guddatan rakkoo kan arguu baachuu danda’u sababni isaa warra isaaniin gaggeeffamu. Garuu namoonni yeroo dadargummaa isaanii qalbii jijjiratan fannoo isaanii Lola foonii fi hafuuraa kana keessa darbuu qabu. Anis akka dhuunfaa kootiitti lola foonii kootii fi lola hafuuraa kanneen keessa darbe: '''- Gaa’ilaa irraa jalqabee wanti ani yaade fi wanti mul’ataan argu tokkoo miti.''' '''''1phex 2:18-25''''' ''18 Balleessaa keessaniif isa rukutamtan yommuu obsitan, galata maalii qabdu? '''Garuu gaarii gochuu keessaniif isa dhiphattan yommuu obsitan, Waaqayyo biraa ayyaana in argattu*.''' 21Isin kana gochuudhaaf waamamtaniittu; Kristos immoo isiniif dhiphatee, faana isaa duukaa akka buutaniif fakkeenya isiniif kenneera*. 22Caaffata qulqullaa'aa keessa, '''Inni cubbuu hin hojjenne, dubbii isaa keessatti haxxummaan hin argamne''' kan jedhu jira*. 23Inni yommuu arrabsame deebisee hin arrabsine; yommuu dhiphates Waaqayyo isa firdii qajeelaa faradutti kennate malee, warra isa dhiphisan hin doorsifne*. 24Nuyi cubbuu jalaa duunee qajeelinaaf akka jiraannuuf, inni ofii isaatii '''cubbuu keenya dhagna isaatiin baatee fannootti ol ba'e'''; '''madaa'uu isaatiin isin in fayyifamtan'''*.25Isin akka hoolotaa karaa irraa baddanii turtan, amma garuu gara tiksee fi ilaaltuu lubbuu keessaniitti deebitaniittu*. '''Guyyaa fayyine hafuura qulqulluun gaggeeffamnu=fedhii keenya=mul’ata waaqa irraa argeennu=macaafa qulqulluu''''' '''''2.2) Waldaa kiristayaanaa ergama yesuus itti kenne raawwatuuf qaama ta’uu akka qabnu beekuu''''' ''  Namni yesuusitti amane tokko kophaa isaa yesuusitti qabamee '''ergma''' yesuus raawwachuu hin danda’u. Kanaafuu jalqaba waldaa kiristayaanaa sirrii filachuun qaama waldaa ta’uu qaba (yoh 17:1-26). '''Yoh 17:1-26''' 20Isaan kana duwwaadhaaf miti, warra dubbii isaanii dhaga'anii anatti amananiifis immoo nan kadhadha malee*. 21Isaanis tokko haa ta'aniif, yaa abbaa, akka ati ana keessa jirtu anis si keessa akkan jiru, isaanis nu keessa haa jiraataniif, biyyi lafaas ati akka na ergite haa beekuuf kadhachuu koo ti'''*. 22Akkuma nuyi tokko taane, isaanis tokko haa ta'aniif, ulfina ati anaaf kennite isaaniif kenneera*. 23Ani isaan keessa atis na keessa jiraachuu keetiin isaanis raawwatanii tokko haa ta'an; biyyi lafaas ati na erguu kee, akkuma na jaallattes isaan immoo jaallachuu kee haa beeku*!''' 24Yaa abbaa, isaan ati anaaf kennite kun iddoon ofii jiraadhu haa jiraataniif, ulfina isa ati biyyi lafaa utuu hin uumamin waan na jaallatteef anaaf laattes, haa arganiif nan fedha*. 25Yaa abbaa ko, qajeelaa! Biyyi lafaa kun si hin beeku, ani garuu si beeka, isaan kunis immoo ati akka na ergite beekaniiru*. 26Maqaan kee isaan biratti akka beekamu godheera, jaalalli ati ittiin na jaallatte isaan keessa akka jiraatuuf, anis isaan keessa akkan jiraadhuuf, ammas akka beekamu nan godha jedhe*.'' '''''2.2.1) Waldaa kiristayaanaa fi walitti qabaama namoota gargarummaa akka qabu beekuu''''' ''  Waldaa kiristayaanaa tokko yommuu jedhu waldaa kiristayaanaa Bara Hojii Ergamootaa hundooftee yeroo ammaa addunyaa kana hunda irratti argamtu. Waldaan kiristayaanaa tokko ta’uu hubachuuf fakkenya mul’ata tokko fudhannee haa ilaalu.  '' ''Sababa rakkoo adda addaatiif waldaa kiyya duraan irraa gara waldaa guutuu wangeelaati jijjire ture. Waldaa guutuu wangeelaa keessa ta’ee guyyaa tokko mul’ata arge.'' ''Mul’atichis:-Amantoota Waldaa kiyyaa duraanii yeroo isaani waaqeeffatan guutuu isaanii wajjiin ofis achuma keessatti natti agarsiise.'' ''Waldaa kan keessa namoonni sadi qofti imimmaan dhagalaasaa waaqeeffatu. Maqaa namoota kana sadii:-Jaarsa waldaa kan ta’e Obboo Abdii, Hojjettuu wageelaa kan taate wangeelawwii Tsiyoon fi ana ture.Namoonni hafaan dhaabbatanii waaqeeffatu malee akka namoota sadeenn kaneenii imimaan dhagalasanii hin waaqeeffatan.'' '''''Hiika mul’ata kanaa:-'''Ani kan argee haala waaqeffannaa waldaa keenyaa duraa keessatti namoota imimmaan ija isaanii foonii keessa dhagala’uudha.'' ''Garuu ijji keenya foonii kun akka '''macaafa qulqulluutti garaa''' keenya bakka bu’a. Imimmaan dhagalaasuun akka macaafa gulqulluu gadduu mul’ise. Haala macaafa qulqulluu mu’atni kun yeroo hiikamu namootaa garaa isaanii baay’ee gaddee osoo jiruu waaqayyoo waaqeffatan.'' '''''Farfannaa 126:5-'''6 Warri imimmaan dhangalaasaa sanyii facaasan, sagalee gammachuu dhageessisaa in haammatu*.6Inni sanyii facaafamuu baatee boo'aa adeemu, bissii isaa baadhatee, sagalee gammachuu dhageessisaa deebi'ee in gala*. Mat 5:4 Warri garaan isaanii gadde haa gammadan, isaan jajjabina in argatu*. '''Waldaan Kiristayaanaa guutuu addunyaa irraa namoota amanii lammata dhalatan malee namoota waaqeeffachuuf walitti qabaman qofaa miti.''''' '''''Tajaajiltoonni tokko tokko maalummaa waldaa kiristayaanaa beekuu dhabuun rakkoolee isaa uumaan muraasa ilaala''''' '''''   ''''' ''Namoota walitti qabatanii, Namoota walitti qabate sani qofa akka waldaa kiristayaanati ilaala. Ofii isaa akka abbaa mul’ataa fi hundeessaa waldaa sanitti ofi ilaala.Waldaa kiristayaanaa Ergamootaan hundoofte.Abbaa mul’ataa waldaa kiristayaanaa yesuus dha. Waldaa kiristayaanaa kan biroo akka waldaa isaattii waan hin ilaalleef akka tajaajilu yoo waamani qarshii humnaa oli guddaa gaafaatu.'' {| class="wikitable" | valign="top" |'''Kallattii Madaalii''' | valign="top" |'''Nama hin fayyine(nama moofaa)''' | valign="top" |'''Nama fayyee(nama haaraa)''' |- | valign="top" |'''''firooma hidda foonii fi dhiigaa ilaalchisee''''' | valign="top" | ''     '''Maatewos 1:1-3''' Toorri hidda dhaloota Yesus Kristos sanyii Daawit, sanyii Abrahaam isa kana*. 2Abrahaam Yisihaqin dhalche; Yisihaq Yaaqoobin dhalche; Yaaqoob Yihudaa fi obboloota Yihudaa dhalche*. Qulqullumaan hiddaa dhalootan( HoE 11:18 )'' | valign="top" |'''''HoE 15:16-18''' Isa kana booddee nan deebi'a,mana Daawit isa jiges deebisee nan ijaara, isa diigames haaressee nan dhaaba, nan qajeelchas,17namoonni hafanis goofticha akka barbaadan, sabni biyya lafaa irraa maqaa kootiin waamaman hundinuus; gooftaan inni kana godhu akkas jedha? 18kunis durii durii jalqabee beekamaa dha*. Yoh1:12-13'' |- | valign="top" |'''''Qabeenya ilaalchisee''''' | valign="top" |''Kan dhuunfaa isaanii godhatu'' | valign="top" |''HoE 4:32-37 Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*.'' |- | valign="top" |'''''Kan dubbatuuf''''' | valign="top" |''Ofiif Dubbatata (2qor3:1-18). Akka business dhuunfaa ilaala: HoE 8:18-20 simoon waan hin fayyineef kennaa waaqayyoo bitachuuf yaade. Haa ta’uu malee Pheexiroos waan fayyeef yaada isaa simoon akkaa geeddaratu gorse'' | valign="top" |''Caafata isaa dubbatutu laphee isaatti barreefama (2qor3:1-18).Hin gurguru; hin bitu: '''HoE 8:18-20''' 18Simoon yommus harki ergamootaa nama irra kaa'amuudhaan, hafuurichi akka kenname arginaan, horii ergamootaaf fidee, 19Harka koo kanan irra kaa'u hundinuu hafuura qulqulluu haa argatuuf; humna akkasii anaafis immoo kennaa! Jedhe. 20Phexros garuu deebiseefii, Kennaan Waaqayyoo horiidhaan in bitama jettee waan yaaddeef, horiin kee sii wajjin haa badu! '' |- | valign="top" |''Kennaa waaqayyoo'' | valign="top" | | valign="top" |''Yoh 17:20Isaan kana duwwaadhaaf miti, warra dubbii isaanii dhaga'anii anatti amananiifis immoo nan kadhadha malee*. Efeesoon 3:17 Kristos amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhata koo ti*.'' |- | valign="top" |''Kadhata ilaalchisee'' | valign="top" |''Ofii kadhaatanna'' | valign="top" |''2qor3:1-18'' |} '''Table 2:1Maalummaa Nama moofaa fi Nama haaraa''' '''2.3) Kallattii madaallii Nama amanuuf fi hin amannee (madaaliin ifaa fi dukkana) ''gargara ta’uu isaa''''' ''  Amantoonni amantaa Kiristaayaanaa tokko tokko luqqisii '''maatewoos 10:16''' haxxee akka bofa ta’aa garaamii akka guuggee ta’aa jedhu irratti hunda’uun karaa dhugaa hin taaneen ykn sobaan nama yeroo gowwoomsan dhaga’aa ture.'' '''''Akkuma ciminni faallaa dadhabinaa ta’e haxxummaan faallaa gowwummaati'''.'' ''Akkuma cimina nama tokko karaalee adda addaa safaramu haxxumaas nama tokkoo Karaalee adda addaan safarama. Waa’ee haxxummaa nama tokkoo hubachuu waa’ee cimina nama tokkoo karaa adda addan fudhannee haa ilalu.Isaanis:'' ''Ciminaa karaa Barnootaa, Cimina Karaa Hojii Hojjechuun, Cimina Karaa Qaamaa. Boqonnaa kana keessatti waa’ee Ciminaa karaa Barnootaa, Cimina Karaa Hojii Hojjechuun, Cimina Karaa Qaamaa fi haxxummaa karaa biyyaa lafaa fi haxxummaa karaa mootummaa waaqayyoon ibsama.'' '''2.3.1) Karaalee cimina nama tokkoo safaraman (Point of View measure clever)''' '''''1 Ciminaa karaa Barnootaa''''' ''Barata tokko baratoota kaan irra cimaadha jechuuf qabxiin baraataa sanii qabxii baratoota hafan sanii caaluu qaba.Barataan tokkoo kallattii barnootni cimaadha jechuun kallattii biroon cimaadha jechuu miti.'' '''''2 Cimina Karaa Hojii Hojjechuun''''' ''Namni tokko kallattii barnootan cimaa ta’uu yoo baate kallattii hojii uumee hojechuu cimaa miti jechuu hin danda’amu.Madaalliin cimina karaa barnootaa karaa hojii uuman hojjechuuf hin hojjetu'''.''''' '''2.3.2)  Haxxummaa Karaalee adda addaan Safaramuu''' ''Akkuma ciminni keenya karaalee adda addaan safaramuu dandeenyu, haxxuummaan keenya karaalee adda addaan safaramuu dandeenya.Innis 1) Karaa Mootummaa Waaqayyoo 2) Karaa Mootummaa biyya lafaa.'' '''''1 Haxxummaa karaa Mootummaa Waaqayyoo safaramu''''' ''Mootuummaa waaqayyoo irra caalatti nama fayyadame. Kana jechuun nama gara yesuus beekuutti fi gara yesuus guddate 1Qor '''1:18-30''' Waa’ee fannifamuu Kiristoos dubbachuun warra karaa badiisaa irra jiraniif gowwummaadha; nuyi warra karaa fayyinaa irra jiruuf garuu, humna waaqayyooti. Caafanni Qulqulla’aan, “ogummaa warra ogessaa nan balleessa, hubannaa warra hubatootaas lafatti nan dabala” in jedha.Egaa namni ogeessi eessatti hafa ree? Barsiisaan Seeraas eessatti hafa ree?Dubbii-Beekaan bara si’anaas eessati hafa ree? Biyyi lafaa ogummaa ofii isaanitiin waaqayyoon isa ogummaadhaan guute beekuu dadhabnaan gowwummaa barsiisa isa nuyi lallabnuttiin warra amanan fayyisuun waaqayyootti tole.25Wanti ,gowwummaa waaqayyoo fakkatu ogummaa namaa irra caala,wanti dadhabbii waaqayyoo fakkatus jabina namaa irra in caala. '''Ermiyaas 10:7-8''':-Yaa mootii saba lafaa irraa,ati sodatamuu kan maltee dha, egaa kan si hin sodaane jiraa ree? Ogeessa saba lafaa irraa hundumaa keessaa,mootummootaa isaanii hunduma keessaa kan akka keetii tokko illee hin jiru. Isaan hundumti isaanii gowwootaa fi wallallota;Waaqoyyoolii mukaa irraa tolfaman irraas maal baru ree?'' '''''2 Haxxummaa karaa Karaa Biyya lafaa (Badiinsaa) Safaramu''''' ''Karaa biyya lafaan (mootummaa waaqayyoon ala) safarame namni tokko haxxeedha kan jedhamu, wanta biyyaa lafaa keessatti argamu tooftaa adda adda fayyadamuu namoota kaan caala yoo walitti qabatu.'' '''''Ermiyaas 10:7-8''':-Yaa mootii saba lafaa irraa,ati sodatamuu kan maltee dha, egaa kan si hin sodaane jiraa ree? Ogeessa saba lafaa irraa hundumaa keessaa, mootummootaa isaanii hunduma keessaa kan akka keetii tokko illee hin jiru. Isaan hundumti isaanii gowwootaa fi wallallota; Waaqoyyoolii mukaa irraa tolfaman irraas maal baru ree?'' = ''3) Boqonnaa Sadii: Waaqeeffannaa Bara waldaa kiristayaanaa Wajjiin deemu Raawwachuu'' = '''''Seensa''''' ''Macaafni qulqulluun Baroota adda addaa fi taatee adda addaa baroota sani keessatti raawwate irratti hunda’uun barreeffame.'' ''Macaafa qulqulluu yeroo dubbisnu baroota fi taatee bara sani keessa ta’e irratti hundoofnee ta’uu qaba.'' '''''Waaqeeffannaa taatee''''' ''keessa isa tokko waan ta’eef yeroo waaqeeffannu bara wajjiin deemuu qaba.'' ''Waaqeeffannaan bara wajjiin deemuu yoo baate wanta nuuf raawwate irra deeddebi’uun kadhachuu nu jalaa ta’a.'' '''''Baroota gurguddoo macaafa qulqulluu keessati argaman arfaan:-''''' '''''1.     Bara kakuu moofaa (Uumamaa-Miilkiyaas)''''' '''''2.     Bara ce’uumsaa waldaa kiristayaanaa (wangeela Maateyoos-HoE)''''' '''''3.     Bara waldaa kiristayaanaa(Roma-Mul 7)''''' '''''4.     Bara jireenya bara baraa(Mul 8-22)''''' ''Fakkii 3:1:-fakii Bara macaafa qulqulluu barreeffamee fi taatee Bara sani keessatti ta’e agarsiisu'' '' Baraa fi taatee bara sani keessatti raawwatame hubachuu dhabuun '''rakkoolee gurguddoo lamatu''' uumame.'' ''1)      Rakkoo Eenyummaa waaqayyoo beekuu dadhabuu'' ''2)      Rakkoo Waaqeeffannaa Bara wajjiin deemu raawwachuu dadhabuu.'' '' Akkuma Boqonnaa tokko qabxii 1.3 jalattii ibsuuf yaaletti hordoftoonni amantaa '''warra Joovaa fi Hojii Ergamootaa''' Bara macaafni qulqulluu barreeffamee fi taatee bara sani wajjiin raawwate hubachuu dadhabuu '''eenyummaa waaqayyoo beekuu dhabuu''' isaanii sirritti ibsee ture. Boqonnaa kana keessatti immoo waaqeeffanna '''Bara waldaa kiristayaan keessatti raawwatamuu qabu''' gadi fageenyan ibsama.'' ''   Baroota Macaafni qulqulluu barreeffaman arfan armaan olitti ibsaman keessatti wantootti gurguddoo '''lama baroota''' kanneen wajjiin jijjirama.'' ''1) Hariiroo keenyaa fi Waaqayyoo 2) Karaan Eebbaawwan Waaqayyoo nuuf raawwatu.'' ''Waa’ee seera kadhataa hubachuuf jalqaba wantoota gurguddoo lamaan kanneen hubachuun baay’ee nu barbaachisa.'' ''1^ffaa Hariiroo mootummaa waaqayyoo fi nuyi gidduu jiru sirritti hubachuu qabna.'' ''  2^ffaa Karaalee eebbiwwaan waaqayyoo nuuf raawwatu hubachuu qabna.'' ''Waa’ee kadhataa hubachuu jalqaba hariiroo yesuus fi waldaa kiristaayanaa '''Maatewoos 25:1-13''' irra jiru sirritti haa hubannu.'' '''Maatewoos 25:1-''13''''' ''yesuus yommuus, “Mootummaan waaqa durboota kudhan misirricha simachuuf ibsaa isaanii fudhatanii gad baʼanii wajjin wal fakkaata. Isaan keessaa shan gowwoota, shan immoo hubatoo turan.  Warri gowwoonni ibsaa isaanii kan qabatan taʼus, zayitii dabalataa garuu hin qabanne turan. Warri hubatoon garuu ibsaa isaanii wajjin zayitii dabalataa qodaatti qabatanii turan. Taʼus misirrichi waan tureef hundi isaanii ni mugan, akkasumas ni rafan. Halkan walakkaa sagalee guddaan, ‘Misirrichi kunoo ti! Gad baʼaa isa simadhaa’ jedhu ni dhagaʼame. Yeroo kanatti durboonni sun hundi kaʼanii ibsaa isaanii qopheeffatan. Warri gowwoonni warra hubatoo sanaan, ‘Ibsaan keenya dhaamuuf waan jedhuuf, zayitii keessan irraa xinnoo nuu kennaa’ jedhan. Warri hubatoon sun garuu, ‘Tarii nuu fi isiniif gaʼuu dhiisuu dandaʼa. Dhaqaatii warra zayitii gurguran biraa bitadhaa’ jedhanii isaaniif deebisan. Utuu isaan bitachuu dhaqaa jiraniis misirrichi ni dhufe. Durboonni qophaaʼoo turan isaa wajjin gara cidha gaaʼelaa sanatti seenan; balballis ni cufame.  Sana booda immoo durboonni kaan dhufanii, ‘Yaa Gooftaa, yaa Gooftaa, nuu bani!’ jedhan. Innis, ‘Dhuguman isiniin jedha, ani isin hin beeku’ jedhee isaaniif deebise.  “Egaa, isin guyyichas taʼe saʼaaticha waan hin beekneef dammaqaa eegaa.'' '''''Mat 25:1-13 irraa qabxiin hubachuu qabnu''''' ''Yesuus simachuuf  kaadhimamne jiraachuu  keenya'''.''' Nuyi '''yesuus'''  misirricha simachuuf  qophoofnee eegachuu  akka qabnu'''.''' Guyyaa cidha'' misirricha simachuuf ''waldaa kiristayaanaa irratti argamu (mul’ata 21:2-4).'' ''Yesuus wanti nu kaadhimateef:-'''mul21:2-'''4 yerusaalem mandarri qulqullittin isheen haaraa, waaqayyoo biraa bantii waaqaa keessaa, akka '''misirro dhirsa''' isheetiif, kuulmateetti,  qophooftee utuu gadi buutuu nan arge.3 yommus sagalee guddaa tokko nan dhaga’e;innis teessoo sana biraa, “kunoo, iddoo waaqayyoo '''buufata namoota gidduudha''', inni isaan biraa buufachuuf jira,waaqayyoo ofii isaa isaanii wajjin jiraachuuf jira, waaqayyoo isaanii ta’uuf jira. '''Inni imimmaan hundumaa ija isaaniittii in haqa; wanti duraa wanta darbeef, eegaa duuni deebi’ee hin argamu, gadduu, iyyuun waraanis si’achi hin jiru!”''' '''jedhe. Waa’ee kadhataa hubachuuf kadhimaamtuun takka kadhimaa ishee wantoota gootu hubachuu qabna; Isuma kadhimamtuun sun gootu caalaa gara hafuuraa qulqulluu deebisnee goochuu qabna sababni isaa kadhummaan yesuus baay’isee caala.''''' '''''Mul’ata 21:4''''' ''Inni imimmaan hundumaa ija isaaniittii in haqa; wanti duraa wanta darbeef, eegaa duuni deebi’ee hin argamu, gadduu, iyyuun waraanis si’achi hin jiru!” jedhe.'' '''''Kennaa kadhimaa isheef kennitu sirritti itti yaaduun bakka fidde fiddee qopheeffati (kadhimamtuun takka takka yoo ofii ishee kennaa sani hin qabanne warra jalaa hattee kadhimama ishee geessiti). Xalayaa jaalala barreessuuf baay’istee itti yaaduun barreessiti malee jechuma taraan in barreessitu''  ''' '''''Ba’uu 23:15'''- Namni tokko illee harka isaa duwwaa ana duratti hin dhi’aatiin*!'') Farfannaa 100:4-5 ''4 Galata galchuun gara balbala keellaa isaatti, jajuudhaanis'' ''gara oobdii isaatti oli galaa isaaf galata galchaa,maqaa isaas eebbisaa! 5 Waaqayyoo gaarii dha’oo,gaarummaan isaa bara baraa, amanamummaan isaas dhalootaa hamma dhalootaa achuma jira*.'' '''''Eebbiiwwaan waaqayyoo kamiyyuu kakuu haaraa keessatti karaa yesuus qofa akka nuuf raawwatu beekuu qabna (Ef 1:3).''''' ''Kakuu moofaa keessattii eebbiiwwaan waaqayyoo karaalee hidda dhalootaa Abrahaam,yisaaq fi Yaaqobni nuuf raawwataa ture. Kakuu haaraa keessattii Eebbi hundaa  karaalee Abrahaam,yisaaq fi Yaaqobni osoo hin taane karaa yesuus qofa waan ta’eef karaa yesuus qofa qopheeffanee eebbicha karaa yesuus fudhachu qabna.'' ''Kakuu moofaa keessatti  immo Qabeenya mootummaa waaqayyoo '''karaa hiddaa dhalootaa''' Abrahaam arganna'' '''''3.1)  Gosoota Waaqeeffannaa''''' '''''3.1.1)       Galataa galchuu fi Waaqayyoo Jajachuu''''' '''   ''Qol 2:7 …Galata guutee irra dhangala'us dhi'eessaa*!''  ''Galatni aarsaa waaqayyoof olmaa inni nuuf godheef kafaluudha. Aarsaan kafalamu olmaa wajjiin wali madaaluu qaba. Aarsaan waaqayyoo hin male akka hin barbaachine''. ''' '''''Uma 4:3-6''''' ''3Guyyaa baay'ee booddee Qaayin wanta lafa irraa galfate irraa Waaqayyoof kennaa dhi'eesse*; 4Abeelis immoo hoolota isaa keessaa warra dura dhalatan '''qalee cooma''' isaanii '''aarsaa dhi'eesse'''; Waaqayyo gara Abeelii fi gara qalma isaa '''faara tolaadhaan in ilaale'''*. 5Gara Qaayinii fi gara kennaa isaa garuu faara tolaadhaan hin ilaalle; kana irratti Qaayin aaree boba'ee, mataa buuse. Waaqayyo yommus Qaayiniin,”Maaliif aartee bobaate” Maaliifis mataa buufte 7Wanta gaarii utuu hojjettee, ol jetta turte mitii ree” Wanta gaarii hin hojjettu yoo ta'e garuu, cubbuun balbala kee dura riphee si eeggata, si argachuus in kajeela; ati garuu isa irratti aboo godhadhu! jedhe.'' ''Farf 100:4 Galata galchuudhaan gara balbala kellaa isaatti, jajuudhaanis gara oobdii isaatti ol galaa! Isaaf galata galchaa, maqaa isaas eebbisaa!'' '''''Qabxilee irratti nu galateeffachiisu muraasa isaanii:''''' ''Beektonnii  fi hubatoonni fudhachuu kan  hin dandeenye kennaa hafuura qulqulluu fudhanneef galateeffachuu qabna.'' ''Aaraara lubbuu keenyaa baddeef  ta’eef waaqayyoo galateeffachuu qabna (roma11:33-). Kennaa Hafuuraa fi foonii Waaqayyo hafuura qulqulluu nuuf kenneef (1 qor 1:9 fi 1qor 1:3)'' ''Eebba waaqayyo nuuf eebbiseef(Isa 12-2-3;Ifeson 1:3-14)''   ''Galata galchuu fi jajachuun gargara ba’uu hin dada’an.'' ''Jajachuu hariiroo keenyaa fi hariiroo waaqayyoo cimsa. Waaqayyoo jajachuun dura waa’ee waaqayyoo beekuu qabna.'' '''''3.1.2) Araara Waaqayyoo gaafachuu''''' '''''    Ba’uu 34:6-7''''' ''Gooftichi achumaan Musee dura darbee sagalee isaa dhageessisee,”Ani Waaqayyo gooftichi, Waaqayyo isa oo'a-qabeessaa fi araara-qabeessa; aariitti suuta-jedhaa dha; gaarummaan koo fi amanamummaan koo guddaa dha*. 7Ani gaarummaa koo dhaloota kumaatamaaf jabeessee kanan eeguu dha; '''yakka, irra-daddarbaa, cubbuus namaaf nan dhiisa'''; haa ta'u iyyuu malee, isa yakkaa utuun hin adabin hin dhiisu; yakka abbootaa immoo hamma dhaloota sadiitti, hamma afuriittis harka ijoollee fi ijoollee ijoollee isaanii keessaa barbaadee nan adaba” jedhe*. ''' ''''' '''''Mat 24:39''''' ''‘Isaan hamma gaafa bishaan badiisaa dhufee hunduma isaanii haree sokketti, utuu hin beekin akka turan, bara dhufa '''ilma namaattis akkasuma''' in ta'a*.'' '''''Iyyob 22:21''' '''“Waaqayyotti araarami, nagaatti jiraadhu'''! '''Kanaanis wanti gaariin siif in dhufa'''*.22Seera afaan isaa keessaa ba'u fudhadhu,dubbii isaas garaa kee keessa kaa'adhu!23Ati gara isa hundumaa danda'uutti yoo gara galte,deebitee in ijaaramta;ati jal'ina godoo kee irraa in fageessita*;24warqee biyyoo keessa,warqee Ofiiris kattaawwan bishaan keessaa gidduu yoo keesse,25inni hundumaa danda'u immoo warqee kee fi meetii kee isa gati-jabeessa yoo siif ta'e, 26yommus ati isa hundumaa danda'utti in gammadda,yeelloo malees mataa kee gara Waaqayyootti ol in qabatta*. 27Isa in kadhatta, innis siif in dhaga'a; ati immoo wareega kee in baafta*. 28Wanti ati murtoo gootu dhaabataa siif in ta'a; ifnis karaa keetti in ifa.29Isa of gurguddisee baannatu Waaqayyo gad in deebisa,isa gad deebi'aa immoo in oolcha*; 30inni nama balleessaa qabu iyyuu in oolcha; ati garuu sababii harki kee hin xuraa'iniif in oolta” jedhe*. '''Yihuudaa 1:21''' 21 '''Jaalala Waaqayyoo keessatti of egaa; araara ittiin gooftaan keenya Yesus Kristos jireenya bara baraatti isin geessu eeggadhaa!''''' '''''Seera ittiin ofi madaallee araara Gaafachuu qabnu muraasa isaanii:''''' ''Gorsaa Keenya Kan ta’e, Hafuura Qulqulluu irraatti yaada keenyaa hin hidhuu dhisuun fedhii foonii keenya irratti yaada keenya hidhuu keenyaaf.'' '''''Abboommii isaa guutumatti eeguu dhabuu keenyaaf:-Marq 12:30-31''''' ''Atis Waaqayyo kee goofticha '''garaa''' kee guutuudhaan, '''jireenya''' kee guutuudhaan, '''yaada''' kee guutuudhaan''', humna''' kee guutuudhaanis jaallachuutu siif ta'a*! '''31Inni lammaffaan immoo''' '''Nama, akka mataa keetiitti jaallachuutu siif ta'a'''! isa jedhuu dha. Abboommiin isaan kana irra caalu kan biraa hin jiru? jedhe*.'' ''Waldaa Kiristaanaaf Qaama ta’uu dhabuu Keenyaaf: - Yoh17:22-23 22Akkuma nuyi tokko taane, isaanis tokko haa ta'aniif, ulfina ati anaaf kennite isaaniif kenneera*. 23Ani isaan keessa atis na keessa jiraachuu keetiin isaanis raawwatanii tokko haa ta'an; biyyi lafaas ati na erguu kee, akkuma na jaallattes isaan immoo jaallachuu kee haa beeku*'' ''HoE 4:32 32Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*. 33Ergamoonnis humna guddaa argisiisuudhaan du'aa ka'uu gooftaa Yesus dhugaa ba'an; ayyaana guddaas qabu turan*. 34Homtinuu isaan keessaa waa dhabe hin rakkanne, lafa yookiis mana warri qaban hundinuu, gurguranii horii isaa fidan. 35Horiin, isaan fidanii ergamootatti kennan sunis, adduma addaaf akka isa barbaachisetti in hirama ture*.'' ''HoE 15:16-18 Isa kana booddee nan deebi'a,mana Daawit isa jiges deebisee nan ijaara, isa diigames haaressee nan dhaaba, nan qajeelchas,17namoonni hafanis goofticha akka barbaadan, sabni biyya lafaa irraa maqaa kootiin waamaman hundinuus; gooftaan inni kana godhu akkas jedha? 18kunis durii durii jalqabee beekamaa dha*. Yoh1:12-13 Hamma isa simataniif immoo ijoollee Waaqayyoo akka ta'aniif aboo isaaniif kenne; isaanis warra maqaa isaatti amananii dha*. 13 Isaan kun Waaqayyottii dhalatan malee, dhiigattii yookiis fedha fooniittii yookiis fedha dhiiraattii hin dhalanne*'' ''Kennaa Waaqayyoo Tolaa Bituu fi Gurguruu Keenyaaf: HoE 8:18-20 18Simoon yommus harki ergamootaa nama irra kaa'amuudhaan, hafuurichi akka kenname arginaan, horii ergamootaaf fidee, 19Harka koo kanan irra kaa'u hundinuu hafuura qulqulluu haa argatuuf; humna akkasii anaafis immoo kennaa! Jedhe. '''20Phexros garuu deebiseefii, Kennaan Waaqayyoo horiidhaan in bitama jettee waan yaaddeef, horiin kee sii wajjin haa badu! 21Yaadni garaa kee Waaqayyo duratti qajeelaa waan hin ta'iniif, ati dubbii kana keessaa hin qabdu, qoodas hin qabdu.  Kanaafis hammina kanattii yaada garaa kee geddaradhu, gooftichas kadhadhu, hamaa yaaduu kee kana dhiifamuu siif godha ta'a. 23Yaadni hadhaa'aan akka si keessa guuteef, cubbuun akka si hidhate nan arga jedhe'''*.'' '''''Ofii keenyaa Dubbatachuu Keenyaaf: - 2qor3:1-18''' Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*.'' '''''Araara gaafachuun yaadaa garaa jijjirachuu dhiisuun Hiika sirrii hin taane seera waaqayyootti kennuu Waldaa kiristiyaanaa bara keenyaa''''' ''Macaafa HoE Macaafaa seenaa waan ta’eef bara hojii ergamootaa qabeenya gurguratanii walitti makatu; bara waldaa kiristayaanaa keessa garuu hafe jedhanii barsiisu tajaajiltoonni keenya baay’een isaanii. Waldaa kiristayaanaa lagaa fi mandaratti akka nutti tolutti galfachuu keenya. Bara kana waldaa abaluu, abaluu maqaa namaa dhuunfaan waamuun gahuu keenya.'' '''''Sababa hiika sirrii taane sagalee waaqayyoo kennineef mul’ata sagalee waaqayyoon natti dubbateef hiikachuu dadhabe lama.''''' ''Naannoo Istaadoomii Beekojjii itti Gamoo irraa caalaan fuullee ijaarame natti agarsiisa ture. Gamoo kana irratti barreeffama '''kan keessan''' jedhamee barreefame. Gamoon kun kiyyaa maaliif kan keessan kan jedhuu gaafii natti uumame. Haa ta’uu malee akka macaafa qulqulluutti namni amantaa Kiristayaanaa hordofu tokko qabeenya dhuunfaa isaa hin qabu.'' ''Hojii Ergamoota 4:32'' ''Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*'' ''Sababa aadda addaan waldaa waraa wangeelaa makaana yesuus irraa gara waldaa Guutuu wangeelaa jijjiree ture. Waldaa guutuu wangeelaa keessa ta’ee soomaa fi sagadaan kadhachaa osoo jiru, guyyaa muraasa booda waaqayyoo mul’ata natti agarsiise mul’atichis:-Amantoota       Waldaa kiyyaa duraanii yeroo isaani waaqeeffatan guutuu isaa natti agarsiise. Waldaa kan keessa namoonni sadi qofti imimmaan dhagalaasaa waaqeeffatu. Maqaa namoota kana sadii:-Jaarsa waldaa kan ta’e Obboo Abdii, Hojjettuu wageelaa kan taate wangeelawwii Tsiyoon fi ana ture.Namoonni hafaan dhaabbatanii waaqeeffatu malee akka namoota sadeenn kaneenii imimaan dhagalasanii hin waaqeeffatan.'' '''''Sababa Araara waaqayyoo Dhabneef Hojiiwwaa Ergamoonnii hojjetan Bara keenya hin hojjetamne godhan muraasa ilaala''''' ''HoE 9:36 Du’aa fayyise Pheexiroos; nuyi hoo har’a? HoE 12:6 Ergamoonnii Waaqayyoo pheexiroos mana hidhaa keessaa basuu isaa; nuyi har’a ergamoonni waaqayyoo hidhaa nu baasuu?'' '''''3.1.3)                                                                                                                                                                   Himata kennaa Waaqayyoo waraabbachuuf''''' ''   '''Isa 12:3''' 3 Isin gammachuudhaan burqaa fayyinaa keessaa, '''bishaan in waraabbattu'''*.'' ''Fakkeenya 17:22 Garaan gammadu fayyina namaaf kenna, yaadni cabaan garuu lafee gogsa*.'' '''''Efeesoon 1:3-14''''' '''''Waaqayyoof, abbaa gooftaa keenyaa Yesus Kristos isa karaa Kristos eebba hafuuraa hundumaan, waan waaqa irraatiinis nu eebbiseef galanni haata'u*!''' 4 Inni uumamuu biyya lafaa dura iyyuu warra qulqullaa'an, warra isa duratti mudaa hin qabne akka taanuuf, jaalalaan karaa Kristos nu fo'ateera*. 5Waaqayyo, karaa Yesus Kristos ilmaan isaa taanee akka guddifamnuuf, akka fedha isaa isa gaariitti yaadaan nuuf qabeera*. 6Kunis guddina ayyaana isaa,'' ''isa inni ilma isaa isa jaallatamaadhaan nutti tole nuuf kenne in galateeffachiisa*. 7Akka badhaadhummaa ayyaana isaattis Kristos dhiiga isaa nuuf dhangalaasuu isaatiin furamuu, dhiifamuu cubbuus qabna*. 8Ayyaanni inni ogummaa isaa fi hubannaa isaa hundumaan nu irratti dhangalaase baay'ee dha. 9Waaqayyo waan isatti gaarii fakkaate karaa Kristos itti yaadee of dura kaa'atee ture; ammas dhoksaan fedha isaa kun nu biratti akka beekamu godhe*. '''10Barri murame yeroo guututti, Waaqayyo akka ittiin fayyisuuf akeeketti, wanta bantii waaqaa keessa jiru, wanta lafa irra jiru, wanta hundumaas harka Kristos jalatti walitti in qaba*'''.11Waaqayyo wanti hundinuu akka akeeka isaatii fi akka fedha isaatiitti akka ta'u in godha; nus immoo akka inni yaadee qopheessee of duraa qabuutti, karaa Kristos fo'amneerra. 12Nuyi warri duraan dursinee Kristosin abdii godhanne, ulfina isaatiif galata akka taanuuf nu fo'ate*. 13Isinis immoo ergaa dhugaa, wangeela fayyina keessanii karaa isaa dhageessan; isin warri dhageessanii itti amantan, hafuura qulqulluu isa abdachiifameen mallateeffamtaniittu*. 14Hafuurri qulqulluun immoo warri kan Waaqayyoo ta'an galata ulfina isaatiif yeroo furamanitti wanta nuyi argachuuf jirruuf qabdii/qabsiisii keenya*.'' '''''Gahee Keenya: Isa 12:3 fi Efeesoon 1:3-4 wanti hubannu ;waaqayyoo akka kennaa kamiyuu wanta bantii waaqaa keessa jiru, wanta lafa irra jiru, wanta hundumaas harka Kristos jalatti walitti in qabuu nuuf eebbisedha.''''' '''''Gaheen keenya eebbaa waaqayyoo kana karaa yesuus kiristoosin waraabbachuudha.''''' '''''Efeesoon3:14-17 14Egaa waa'ee kanaaf jilbeenfadhee abbaa nan kadhadha. 15Sanyiin waaqa keessa jiraatuuf sanyiin lafa irra jiraatu hundinuu isumaan in waamama. 16Waa'ee namummaa keessan isa keessaaf immoo, abbaan akka badhaadhummaa ulfina isaatiitti karaa hafuura isaatii humnaan guutamuu akka isiniif kennuuf nan kadhadha*. 17Kristos amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhata koo ti*. 18Warra Waaqayyoof qulqullaa'an hundumaa wajjin dhoksaan ogummaa isaa hammam akka bal'atu, hammam akka dheeratu, hammam akka ol fagaatu, hammam akka gad fagaatus hubachuu akka dandeessaniif, 19jaalala Kristos isa safa'''ra beekumsa namaa bira darbus beektanii, guutummaa Waaqayyoo bira hamma geessanitti akka guutamtaniif nan kadhadha'''*.''' Efeesoon 3:16 irraa wanti hubannuu:'' '''''1qor 15:50-58''''' ''Obboloota ko, namni foonii fi dhiigaan mootummaa Waaqayyootti galuu yookiis wanti badu wanta hin badne keessaa hirmaachuu, akka hin dandeenye isinittan hima*. 51Nuyi hundumti keenya in geddaramna malee, hin duunu; dhoksaan ani isinitti himuuf jedhes, isa kana. '''52Malakanni inni dhumaa yommuu afuufamu, battala liphsuu ijaatti in geddaramna; malakanni in afuufama, warri du'an immoo bifa hin badneen in kaafamu*'''. 53Wanti hin badne, iddoo wanta badu kanaa, wanti hin duune iddoo wanta du'u kanaa bu'uutu ta'a*. 54Wanti hin badne iddoo wanta badu kanaa yommuu bu'u, wanti hin duunes iddoo wanta du'u kanaa yommuu bu'u, inni,Duuni badduu ba'e, mo'ichi argameera*? 5ammas immoo, ?Mo'ichi kee meerree, yaa du'aa? Arfiin kees meerree yaa du'aa?? jedhamee caafame fiixaan ba'eera*.56Arfiin du'atti nama oofu cubbuu dha; cubbuu kan humna godhachiisus seera*. 57Waaqayyo isa karaa gooftaa keenya Yesus Kristos mo'icha nuuf kennuuf immoo galanni haa ta'u*.58Jaallatamoo obboloota ko, egaa utuu hin socho'in jabaadhaatii dhaabadhaa! Itti dadhabuun keessan gooftaa biratti akkasumaan akka hin ta'in beektanii, yeroo hundumaa hojii gooftaa caalchisaa hojjedhaa*!Efeesoon 3:17 17Kristos amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhata koo ti*. Eebbaa efeesoon 1:3-14 gara garaa keenyatti waraabachuuf kadhachuudha.'' '''''Mat 6:33 Duraan dursitanii yaada keessan mootummaa Waaqayyoo fi qajeelummaa isaa barbaaduutti hidhaa! Kana malees kan barbaachisu hundinuu immoo isiniif in kennama*.''''' '''''Mat 6:19-21Yesus''''' ''ammoo, Badhaadhummaa ofii keessaniif lafa irratti iddoo bilii fi daana'oon nyaatutti, hattuunis cabsitee iddoo hattutti, walitti hin qabatinaa*!  20 '''Garuu badhaadhummaa ofii keessaniif waaqa irratti iddoo biliin yookiis daana'oon hin nyaannetti, hattuunis cabsitee iddoo hin hannetti walitti qabadhaa*'''! 21Garaan kee lafa badhaadhummaan kee jirutti hidhama jedhe.'' '''''2Qor 3:1-18 1Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*.''''' '''''  Isa 12:2-3 ;Efeesoon 1:3-4,3:14-19; 1qor 15:50-58;   Mat 6:33; Mat 6:19-21 fi 2Qor 3:1-18 wanti hubannu''''' ''Kristos amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhatachuudha malee wanta biyyaa lafaaf waaqayyoo kadhachuu hin qabnu '''sababni isaa wanti biyya lafaa harka yesuus jalatti walitti qabame.''' '''Macaaf qulqulluu keessatti Bara kakuu haaraa keessa yesuus fi Ergamoonni waa’ee biyyaa lafaaf dhimmanii yeroo kadhata bakka kamitti hin argannu.''''' '''Amantii (faith) Kakuu Moofaa fi Kakuu haaraa''' ''Maatewos 16:17 “Kana irratti Yesus deebisee, Yaa Simoon ilma Yoonaa, ati kan ayyaanomtee dha! Kana abbaa koo isa waaqa irra jirutu sitti mul'ise malee, yaadni nama foonii sitti hin mul'ifne.'' ''Gal 3:3-5 Attam akkas wallaalota taatu? Hafuura qulqulluudhaan jalqabdanii, amma immoo yaada fooniitiin raawwachuu barbaadduu ree? 4Waan baay'ee akkasii miyeeffachuun keessan wanta waa'ee hin baafneef turee ree? Waa'ee baasuu dhiisuu duwwaa yoo ta'eefoo! 5Isa seerri isin irraa barbaadu waan hojjettaniif moo yookiis wangeela dhageessanii waan itti amantaniif Waaqayyo hafuura isaa isiniif kennee, hojii aangoos isin keessatti hojjeta?'' '''''Guutumatti ijaarsa mana waaqayyoo ta’uuf kadhachuu (Efeessoon 3:14-17)''''' ''Kadhannii keenya kadhata '''yesuus mat 6:9-13''' irratti kadhatee irraa gara kadhata '''phaawuloos efe 3:14-17''' irratti kadhate guddachuu qaba.'' ''Mat 6:9-13 irratti kadhannii yesuus ergamoota barsiise; gaafa yesuus du’ee du’aa ka’ee gara waaqayyo oli ba’uun hafuura qulqulluu nuuf erge nuuf raawwatame (HoE 2:1-2).'' '''''HoE 2:1-2 Ayyaanni guyyaa shatammaffaa inni “Phenxeqoste” jedhamee beekame yommuu ga’e, hundinuu iddoo tokkotti walitti qabamanii turan. Dingataas huursaan waaqa irraa akka bubbee bubbisuutti dhaga’amee, manichi isaan keessa jiranis guute'''.'' ''Yeroo amma kana kadhanni yesuus maat 6:9-13 inni gara biyyaa lafaa irratti akka ta’u kadhate sababa biyya lafaa irratti waan ta’eef tokko tokkoon keenya irratti akka ta’u tokko tokkoon keenya kadhachuu qabna.   '' ''Sababa kadhanni abba keenyaa mat 6:9-13 irratti yesuus, ergamoota barsiise HoE keessatti nu raawwateef ,Ergawwaan waldaa kiristayaanaa keessatti iddoo tokkottuu hin ibsamne.'' '''''Kadhannii Abbaa keenyaa Mat 6:9-13 irratti seerri mootummaa waaqayyoo akka biyya lafaa irra dhufu akka kadhatan yesuus ergamoota barsiise; Ef 3:14-17 irratti immoo qabatamaan seerri kun akka amantiitti jijjiramu Phaawuloosi kadhate.''''' '''''Efeessoon3:14-19''''' ''14 Sababii kanaaf ani fuula Abbaa duratti nan jilbiinfadha.15Maatiin isaa warri samii irraatii fi warri lafa irraa hundinuu maqaa isaanii isuma irraa argatu. 16Akka Abbaan akkuma badhaadhummaa ulfinna isaatti karaa hafuura isaatiin, akka namummaan keessan inni keessaa humnaan kadhadha. 17Kiristoosis karaa amantiitiin garaa keessan keessa akka jiraatuuf isinis akka jaalalaan hidda gadi fageeffattanii dhaabattaniif nan kadhadha. 18Isinis jaalalli Kiristoosii hagam akka baldhatu, hagam akkan dheeratu, hagam akka ol-fagaatuu fi hagam akka gadi fagaatu qulqulloota mara waliin hubachuuf akka humna qabaattaniif, 19akka guutama Waaqayyoo maraan guutamtaniifis jaalala Kiristoosii kan beekumsa namaatiin ol ta'e sana akka beettaniif Waaqa nan kadhadha.'' '''''  Efeesoon 3:14-19''''' ''Kana osoo sa’aa 24 irra deddeebi’ee guyyaa guyyaan kadheen irra deddeebii nu jalaa hin ta’u sababni isaa ayyaanni waaqayoo daangaa hin qabu (yohaannis1:16)'''.''''' '''''yohaannis 1:16''''' ''Guutummaan ayyaana isaa keessaa hundumti keenya ayyaana irratti ayyaana fudhanneera.'' '''''Efeessoon 3:14-19''''' ''kadhee argadhe jechuun; wanta hundumaa argadhe jechuudha(Ef 1:22).'' ''Efeesoon 1:22 Waaqayyoo waan hundumaa miila kiristoos jala kaa’e; goofticha waan hundumaa gararraa jiru kanas waldaa kiristaanaatiif mataa godhee kenne*.'' '''''Efeesoon6:10''  '''Kanaa achi Gooftaa fi humnan isaa jabaa sanaan cimaa. Daabiloosii akka mormuu dandeettaniif mi'a lolaa Waaqayyoo guutummaatti hidhadhaa. Ergaan warra efeesoo kan barsiisu kadhata sirrii mana waaqayyoo ta’uu waan ta’eef namni kadhachuu barbaadu ergaa gara warra efesoon sirritti dubbisuu qaba. '''''Taatee sodaa,Jaalala dhabuu fi kanneen kana fakkata kan ta’e amantii  efeson 3:14-17 irratti argamu irratti hiddaa fi hundee godhachuu dhabuu''''' '''''Amantii dhabuu:- Marq 4:40''''' ''Kana booddee bartoota isaatiin, Maaliif sodaatoo taatan? Amma iyyuu amantii hin qabdanii? jedhe.'' '''''Amantii Efeson 3:17 kadhannee jaalalatti hiddaa fi hundee gadi fagoo godhachuu dhabuu''''' '''''3.2)           Humna,Aboo fi Aangoo Waaqayyoo nu kenne fayyadamu ilaalchise dogoggora jiru Muraasa isaanii''''' '''''  Eebba Isayyaas 12:2-3 fi Efeesoon 1:3-14 ofii keenyaa  karaa amantiin hafuura qulqulluu fayyadamuun burqaa waaqayyoo keessaa waraabbachuu dhiifnee waaqayyoon nuuf waraabi jenne kadhanna; kun immoo dogoggora cimaadha. sababni isaa wanta ofii keenyaa hojjechuu qabnu waaqayyoon nu hojedhu jechuudha.''''' ''Gaheen waaqayyoo akka burqaa bishaan isaa keessaa akka waraabannu '''heeyyamaa nuuf kennuudha'''.'' ''Gaheen keenya immoo heeyyama waaqayyoo fayyadamuu Burqaa isaa keessaa waraabbachuudha.'' '''''Fakkeenya Humna,Aboo fi Aangoo Waaqayyoo nu kenne fayyadamu ilaalchise dogoggora jiru Muraasa isaanii''''' '''''Mul’ata:-'''Bineensa gurraacha guddinaan hamma addurree gahu ari’aa ture. Bineensi kun asii fi achi na jalaa miliqaa ture. Bineensi kun Bishaan ciisaa tokko keessa na jalaa seene.'' ''Yeroo kana namni meeshaa waraanaa qabu tokko dhufe. Bineensi kun bishaan ciisaa sani hunda isaana jalaa dhugee fixe.'' ''Namichi meeshaa waraanaa qabu tokko yerumaa sani dhufee meeshaa waraanaa isaa bineensa sanitti tokkosee bineensa kana ajjeese. Sagalee bineensi kun cimaadha '''B'''ishaa kan hunda dhugee fixee jedhuun aga’ee ture.'' ''Mul’ata kana argee torbee tokko booda hojjetaan wangeelaa waldaa keenyaa gara fulduraa na waame naaf kadhate. Kana booda mal’ata biraa arge.'' ''Mul’atichis Boorsaa kiyya lafa gogaa irraa godhe. Bishaan baay’ee saffisaan dhufee boorsaa kiyya dhoofe.'' ''Anis bakka namatti toluun boorsaa kiyya guutuu isaa baafadhe. Mul’ata kana irraa wanti hubannuu meeshaa lolaa waaqayyoo isa nuuf heeyyame hidhannee ofii keenyaa loluu qabna malee waaqayyoo bineensa kana balleessi jennee kadhachuu hin qabnu.'' ''Namaa dhukkubsateef Kadhachuu:Burqaa fayyinaa irraa fayyina waraabee qaama nama dhukkubsatee dabarsuun gahee namicha kadhatuut. Qaamni namicha kadhatamuuf amantiin fayyina kan yoo fudhachuu baate fayyuu hin danda’u.'' '''''3.3)Rakkoo karaalee Eebbi waaqayyoo nuuf raawwatu beekuu dhabuu''''' ''Namoonni baay’een eebbi waaqayyoo karaalee Abrahaam, Yisaaq fi Yaaqobni nuuf raawwata jedhanii karaalee namoota waaqayyoon eebba waaqayyoo kadhatu.  '' ''Haa ta’u malee kakuu haaraa keessatti eebbi waaqayyoo karaa yesuus  qofaan waan nuuf raawwatuuf karaa yesuus qofaan eebbaa kan kadhachuu qabna.'' '''''3.4)Faayidaa kadhataa''''' ''''' ''''' ''Balballi mootummaa waaqayyoo soomaa fi sagadaan nuuf banama. Ani dhoksaa faayidaa soomaa fi sagdaa xumura bara 2014 fi seensa bara 2015 naaf gale.'' ''Xumura bara 2014 waldaan guutuu  waangeelaa Awaash Malkaa sa’aa soomaa fi sagada ji’a tokkoof labsani.'' ''Ani waldaa kan wajjiin soomaa fi sagada eegale. Torban lama booda kitaaba barreesse kan maxansanii akka waldaan ijaarani paaster itti hime.'' ''Paster tolee naan jedhe. Haata’u  malee kitaabni kun seera bulmaata amantaa guutuu wangeela seera cuuphaa fi raajii kennaadha malee seeraa miti jedhu Paster efeesoon 4:5 irraa fudhatee raajiin seera kakuu haaraa naan jedhe.'' ''Ani immoo naan dogoggoree jedhee yeroon kadhu jilbiifadhee waaqayyoo dhoksaa haala caaseeffama macafa qulqulluu boqonnaa tokko qabxii 1.6 jalatti barreesse osoo jilbiifadhee kadhuu gara koo fide.'' ''Haala caaseeffamaa macaafa qulqulluu boqonnaa tokko qabxii 1.6 kennaa hafuurri qulqulluu naaf kenne malee kitaaba kamiyyuu dubbisee miti.'' '''''3.5)Deebii  kadhataa''''' '''''Deebii kadhata waaqayyoo bakka 3 qoodama:1)'''Deebii yeroo gabaabaa.2)Deebii yeroo dheeraa.3) Lakkii sin hin barbaachisu.Yeroon  osoo hin gahiin waaqayyoo kadhata keenyaaf deebii hin deebisu. Macaafa fakkeenyaa irrattii wanti hunduu yeroo qaba jedha.'' ''Ani macaafa kana barreesse dafee xumuree akka manxansamu waaqayyoo irra deddeebi’ee kadhe.'' ''Garuu waaqayyoo kitaaba kan manxansuuf yeroo dheera akka narraa fixuu fi yeroo manxansamee ba’e immoo baay’ee gaarii “A+) akka ta’u mul’ata natti agarsiise.'' ''Waaqayyoo wanta tokko jalqabaa hanga dhumaa waan beekuuf wanta hin dhumnef deebii hin kennuu.'' '''Lakki si hin barbaachisu'''   ''Wanti kadhannu wanta waaqayyoo irraan adda nu baasu yoo ta’e waaqayyoo wanta kadhannuu saniif deebii nuuf hin kennu.'' '''''3.6)Adeemsi kadhataa akkuma seerrii jijjiramu wajjiin jijjiramuu isa''''' ''  '''Rakkoon keenyaa inni guddaan adeemsa deemsa keenyaa yoo seerri jijjiramu; seera jijjirame wajjiin deemuu dadhabuudha'''.'' ''Akka macaafa qulqulluutti jijjiraan seeraa yeroo baay’ee raawwata. Isaanis:- Seera moofaa irraa gara seera haaraa. Akkasumaas seeraa haaraa irra gara wangeela barabaraa. Seerri kadhannaa keenyaas akkanumatti jijjiramuu qaba'' '''''Kadhannaa seeraa moofaa'''''   ''Kadhannaan yeroo seera moofaa kan irratti xiyyeeffatu dhalachuu yesuus ta’uu qaba.'' '''''Kadhannaa yeroo cee’uumsa seeraa moofaa irraa gara haaraa''''' ''Kadhannaan yeroo cee’uumsaa yesuus waan nuuf dhatateef kan irratti xiyyeeffannuu dhufaatii mootummaa waaqaa (Mat 6:9-13) irratti ta’uu qaba.'' '''''Kadhannaa bara waldaa kiristayaanaa''''' ''Kadhannaan bara waldaa xiyyeeffannoo guddaan amantiin cimaa ta’uudha. Akkasumas lammata dhufaatii yesuus ta’uu qaba'' '''''Kadhannaa erga lammata yesuus dhufee boodaa''''' ''Lammata dhufaatii yesuus boodha Sababa hariiroo mat 25:1-13 jijjiramuuf adeemsi kadhata keenya amma kun ni jijjirama; sababni isaa misiroo wajjiin waan jiraannuuf rakkoo amma biyya lafaa kun ni bada (Mul 21:3-4, Mat 9:14-15).''            i1ipst272s6rs2hko5zygwvpnl4wsvx 45787 45785 2026-07-23T13:30:13Z ~2026-41150-53 14320 addition 45787 wikitext text/x-wiki = ''Gufuuwwan Dhugaa Nu Jalaa Dhoksan Diiguun Dhugaa Beeknee Itti Qabamnee Jiraachuu'' = '''''Alamuu Tikkuu Tasammaa Guddataa''''' '''''Lakk Bilbilaa:0940210750''''' '''''Email:tajaajilaaalemutiku@gmail.com''''' '''''Maxxansa 1ffaa''''' ''@2017 Mirgi Barreessaa seeraan eegamaadha'' https://www.tiktok.com/@alemutiku https://www.youtube.com/@7SpiritsGod '''''Gufuuwwan Dhugaa Nu Jalaa Dhoksan Diiguun Dhugaa Beeknee Itti Qabamnee Jiraachuu''''' '''''Seensa''''' Kitaaba kana akkan barreessu kan na godhaan rakkoolee gurguddoo hawaasa keenyaa keessa jiraniidha.Jalqaba yeroon amanu ani amantootaa Ortodoksii  fi pirotestantii''' ''' gidduu deemee wanta isaani irratti wal mormaan barreefadhee wangeelaan wal bira qabee ilaalaa ture. Amantoota lachuu biraa deemee gaafii gaafachaa ture. Dhuma irratti wangeelli akka rakkoo qabuutti fudhe. Kun maaliif ta’e yoo jennee '''rakkoo wangeela sirritti hubachuu dhabuudha'''. Wangeelli akka rakkoo qabuutti wantoonni na fudhachisan kanneen armaan gadiiti:- ''' Mat 5:17-19 Yesuus "seeraa fi barsiisa raajootaa diiguuf dhufe hin se'inaa ani isaan raawwachuuf dhufe malee. Ani dhuguman isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu. Kanaafuu namni abboommii hundumaa irra xinnaatan keessaa tokko diige, diigamuu isaas namoota baarsiisu, mootummaa waaqaa keessatti isa hundumaa irra xinnaatu inni jedhama; namni abboommota kan eegee barsiisu garuu mootummaa waaqaa keessatti guddaa ni jedhama."''' '''Mat5:17-19 Irratti hunda’uun amantoonni ''Ortodoksii''''' ; “'''Gabatee kakuu (taabonnii) fi sirni ittin mana qulqullummaa waaqayyoo ijaaraan inni kakuu moofaa kakuu haaraa keessatti isa caalutti hin jijjiramne akkuma duraatti jira jedhu.”''' '''2qor 3:1-10''' Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko  tokkoo  caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*. '''  2Qor3:2-11 irratti hunda’uun hordoftoonni amantaa pirotestantii ;“taabonni fi ijaarsi mana qulqullummaa waaqayyoo gara caalutti jijjrame'''” '''jedhu.''' ''' Luqqisiin Mat 5:17-19 fi 2qor3:2-11 faallaa walii waan ta’eef yeroo Waangeelli barreeffamu akka hanqina qabuutti fudhee ture.''' ''' ''' Haata’u malee dhugaa barbaachaa osoo addaan hin kutin ittin fufe. '''Yoo xiqqaatee waangeellii hanqina tokko illee akka hin qabne hubachuuf waggoota torbaa(7) oli natti fudhate. Rakkoon amanaa bira jiru guddaan luqqisii akka Mat5:17-19  fi 2Qor3:2-11 addaan baasee maali akka ta’e ibsuu dhabuudha'''.   '''Akkasumas Wangeela Yohaannis 14:28 -31 ‘Amma naan adeema deebi’ees isiin biraa nan dhufa’.  Abbaa na caala’o jedhu fi Yohannis 17:11 Yaa abbaa qulqulluu, akkuma nu tokko taane,warri ati ati naaf kennites tokko akka ta’aniif  maqaa keetin eegi jedhu oboleessa  kiyyaa tokkoo galuuf didee akka wangeelli bakka bakkatti rakkoo qabuti yaadu argaan ture.''' '''Kan malees namoonni tokko tokkoo seerrii kakuu moofaa guutumaan guututti akka hafeete yeroo barsiisan dhaga’ee ture. Akkasumaas namoonni tokkoo tokkoo waldaa waa’ee seeraa moofaa barsiisaniin Waldaa sirrii miti jedhanii yeroo barsiisan dhaga’ee ture.''' Rakkoolee kanneen fi kan kanaa fakkaataniif waggoota torbaa oliif  dhugaa barbaadan ture'''. Dhuma irratti dhugaa sirritti waan hubadheef namoota dhugaa kan hin hubannne dhugaa hubachiisuuf kitaaaba kana barreese'''. Mata duree kitaaba kan gufuuwwaan dhugaa nu jalaa dhoksan diiguun dhugaa beeknee itti qabamnee jiraachuu jedha. Dhugaan qoratamee yeroo hundaa kan hin jijjiramnedha. Haalli ofii jijjirama malee dhugaa jijjiruu hin danda’u. Dhugaan eenyuu? Dhugaan waaqayyoo abbaadha, Dhugaan yeesuus (Yoh14: 6), dhugaan kan kirstoos (Qol 2: 16-17), Dhugaan Hafuura qulqulludha (Yoh16-13), Dhugaan Seera kakuu haaraa (Qol2:16-17), Mootummaa Waaqayyoo (Ibr9:24), dubbiin waaqayyoo dhugaa (Yoh17:17-19). Wantoonni biyyaa lafaa kannen akka beekumsaa, qabeenyaa, maqaa gaariifi kan kana fakkaatan yerummaaf akka '''fixeensaa mu’atu''' malee akka dhugaa yeroo hunda hin jiraatani. Boqonnaa sadeen kitaaba kanaa fakkiin yommuu ibsamu. ''Fakkii 1:-fakkii qabiyyee Kitaaba sadeen agarsiisu'' ''Kitaaba kana ergaan barreessee waggaa baay’ee ture. Haata’u malee sababbiin dhimmee barana akka maxxansu na godhan mul’ata waaqayyoo barana naaf kennameedha.'' ''Mul’atichis mata duree kitaaba kanaa (Gufuuwwaan dhugaa nu jalaa dhoksan) akka qormaatatti natti agarsiise. Bu’aa qormaata mata duree kanaa baay’ee waan na jalaa tureef amantoota waldaa warra ortoodoriksii ani beekuu wajjiin ala dhaabbadheen eegaa ture.'' ''Garuu bu’aan qormaata kanaa wanta ani hin eegne; baay’ee guddaa ta’uun qabxii '''A+''' ta’ee   ba’e. '''Anis qabxii A+ kan baay’een dinqisiifadhe; sababni isaa ani akkanatti gaariidha jedhee hin eegne. Kan malees amantoonni Ortodoksii''''' '''''kun ajaa’iba akkamitti Alamuu Tikku Qabxii akkan galmeessaa yeroo jedhan dhaga’e. Mul’ata kana irra ka’uun barana xumuree maxxansuuf kutannoo guddaa godhee.''''' '''''Kitaaba kana barreessuuf tooftaleen luqqusii mat 7:7-8 jiru fayyadame.''''' ''Mat7:7-8 Yesuus itti fufee kadhadhaa isinuf in kennamaa, barbaadaa ni argatuu, balbala rukutaa isinii banamaa. Kan kadhatan hundinuu in fudhatu,kan barbaadus in argata, balbala kan rukutuufis in banama.'' ''Kadhachuun amantaa jiran keessa amataan kumi akka sirrii ta’e waaqayyo mul’ata natti agarsiise sirritti kitaaba kana keessatti ibse. Kitaabolee adda addaa, online adda adda irraa barbaaduun wangeelli akka rakkoo qabuutti fudhe sun sirrii akka hin taane argadhe.'' ''Namni gaafiiwaan akkanaa qabdan tooftaa kadhataa:-Mat 7:7-8 Yesuus itti fufee kdhadhaa isinuf in kennamaa, barbaadaa ni argatuu, balbala rukutaa isinii banamaa. Kan kadhatan hundinuu in fudhatu, kan barbaadus in argata, balbala kan rukutuufis in banama jedhu fayyadamuun dhugaa beekuu ni danda’ama.'' = ''1)   Boqonnaa Tokko: Qaroo Yaada keenyaa Jaamummaa (Paradigm) hin qabneen Dhugaa hubachuun fudhachuu'' = = Seensa = ''Yaadni keenya '''bu’uura wanta kamiyyuu hubachuu fi hojjechuuti'''. Wanta kamiyyuu hubachuuf fi hojjechuuf jalqaba agartuu '''yaada keenya wanta sani ittiin ilaalu sirrii ta’uu mirkaneeffachuu''' qabna. Bara waldaa kiristayaanaa keessatti waldaa kiristayaanaa sababa Jaamummaa qaroo yaada isheetiif mootummaa waaqayyoo dhabdu akka '''jiru mul’ata 3:14-22''' nuuf ibsa.'' '''''Mul’ata3:17-18 “Atis, Ani sooressa; geessifadheera, wanti ana barbaachisus hin jiru in jetta; ati nama gadadamaa namni boo'uufiin ta'u, deegaa, jaamaa, qullaas ta'uu kee hin beektu*. 18Ani immoo akka sooromtuuf warqee qulqulluu ibiddaan ilaalame, qullaa taatee yeella'uun kee akka hin mul'annetti, uffata adii, arguu akka dandeessuttis qoricha ijatti naqattu ana irraa akka bitattu sin gorsa*.”''''' '' '' ''Akkasumas '''Maatewoos 6:22-23''' yesus, Iji ibsaa dhagnaa ti; iji kee fayyaa guutuu yoo ta'e, dhagni kee hundinuu ifaa in ta'a. 23Iji kee dhukkubsataa yoo ta'e garuu dhagni kee hundinuu dukkanaa'aa in ta'a; egaa ibsaan sitti jiru dukkana erga ta'ee, dukkanichi hammam haa guddatu ree! jedhe*. Iji keenya fakkeenya yaada keenyati akka macaafa qulqulluuti.'' ''Amantaa gosa hedduu biyya keenya keessa jira. Isaan keessaa seera bulmaataa sirrii qabu garuu ishee tokko qofa. Amantoonni hedduu macaafa qulqulluu wanta hin hubanneef seera bulmaataa sirrii hin baafanne.'''Amantoota kanneen keessaa amantaa seera bulmaataa sirrii qabdu addaan baafachuun miseensa ishee ta’uun gahee keenya fi dirqama keenyaa.'''  '' ''Qabiyyeen gurguddoo Boqonnaa kanaa akka fakkii 1.1fi fakkii 1.1.1 armaan gaditti ibsama.'' ''Fakkii 1.1 flow chart boqonnaa kanaa agarsiisu'' ''fakkii 1.1.1  flow chart boqonnaa kanaa agarsiisu'' ''1.1)           '''QarooYaada keenyaa fi Jamummaa Qaroo Yaada keenyaa''''' '''''1.1.1)     Qaroo yaada keenya''''' ''   Wanta kamiyyuu hubachuuf ykn hojjechuuf jalqaba qaroo yaada keenya itti hojjennu sirrii ta’uu mirkaneeffachuu qabna.'' ''Yaadni keenya qaamolee baay’ee qaba. Isaan keessaa '''agartuu''' fi '''gurri''' isaan muraasadha. Agartuun ykn qaroon qaama yaada keenyaati. Kanaafuu yeroo barreessinu agartuu/qaroo yaada keenyaa jenna malee yaadaa qaroo keenyaa hin jennu.'' ''Qorannoon adda addaa qaroo yaada keenyaa ilaalchisee maali akka jedhu akka armaan gaditti dhiyaata:'' ''Fakkii 1.2: fakkii kutaalee yaada keenyaa agarsiisu'' '''''Iddoo fakkii kun fudhatame''': “<nowiki>https://www.spiritualresearch</nowiki> foundation.org/spiritualproblems/karma/spiritualscienceofkarma/?gad_source=1&gclid=EAIaIQobChMIo9zQlrrmgwMVQJNQBh3Q9Q7aEAAYAiAAEgKHLvD_BwE”'' '''''Fakkii 1:4 Jamummaa qaroo yaadaa keenyaa''''' '''''1.1.3)       Jaamummaa Qaroo yaada keenya naannoo keenya irraa uumame  muraasa isaanii''''' '''''1.1.3.1)  Jaamummaa qaroo yaada keenya Amantaa sirrii addaan baafannee akka hin filannee godhe''''' '''''Ilaalcha dogoggoraa namoota baay’ee;“Akkuma amantoota protestantii  waaqayyootti guutumaan guututti amanaa mitii? Isaan caalaa dabalataan durboo maariyaam fi ergamootatti amanaa mitii? Osoo sagalee waaqayyoo durboo maariyaam fi ergamootaa sagada jedhu jiraachuu baatee iyyuu waaqayyoo waan haadha isaa fi ergamoota jaalatuuf amantoota protestantii caala waan gaarii godhe fakkaatu fi akkasumaas amantaa kan irraa gara protestantii yoo jijjiraniin akkana jedhuun; nutis akkuma sinii waaquma waaqeesinaa amantaa jijjiiruun hin barbaachisu!” jedhu.''''' '''''Ilaalchi kun''''' ''mul’ata 3:14 “Ergaa waldaa Laa’odiiqeyaa” wali fakkata. Osoo mootummaa waaqayyoo hin qabaatin sirritti akka waan qabaniitti ofi ilaaluu.Ilaalchi kun paradigm naaf ta’e jechuun dhugaa irratti hunda’ee akka dhugaa barbaade amantaa sirrii hin filannee sababa naaf ta’e jechuudha. '''Ilaalcha dogoggoraa kanatu akka macaafa qulqulluutti amantii sirrii kami akka ta’e adda baasuuf hin tatafanne nu godhe.''''' '''''Ilaalcha dogoggoraa kana  yommuu fakk 1.3 walitti firoomsinu:-'''Ilaalchi dogoggoraa kun “'''brain'''” keenya keessatti kuufamee wanti hin beekne kun akka subconscious mind deemee subconscious mind hiika sirrii hin argannee taasisuun ofii isaa hiika sirrii hin taane laatee gara '''conscious mind''' erga'' ''Ilaalcha dogoggoraa kanaaf Qoricha Mul’ata 3:14-22 Irratti Argamuu Isaa'' '''''Fayyinnis yesuus kiristoos duwwaadha malee, Kan biraatiin tokko illee hin jiru maqaan Kan biraa, ittiin fayyuun Kan nuuf ta’u, waaqa jalaa ilmaan namootaaf hin kennamne”jedhe (HoE4:12).''''' ''Ani maqaan koo Alamuu Tikkuu jedhama. Yuuniversitii Saayinsii fi Teeknooloojii Adaamaa gosa barnootaa Software Engineering barachaa ture. Waggaa 3^ffaa xumura irratti bara 2004 '''Waldaa warra Wangeelaa Makaana Yesuus Boolee Adaamaa dhaqe'''. Achitti mul'annii wangeelawwii Zawuduu Namarraa namootaf dabarsu ilaalcha kiyyaa duraa isa akkan jedhu.Akkuma amantoota '''protestantii'''  waaqayyooti (sadan waaqummaa) guutumaa guututti amanaa mittii? Isaan caalaa dabalataan durboo maariyaam fi ergamootatti amanaa mitii? Osoo sagalee waaqayyoo durboo maariyaam fi ergamootaa sagada jedhu jiraachuu baatee iyyuu waaqayyoo waan haadha isaa fi ergamoota jaalatuuf amantoota '''protestantii'''  caala waan gaarii godhe natti fakkaatu akkan shakkee dhugaa barbaadu na kakaase.Keessi koottii dhugaan amantaa kami akka ta'e baruuf waaqayyoo kadhachuu jalqabe.'' ''Yeroo lammataa deebi'uun garaa duuba amantaa nan amana jedhe qalbii jijjiradhe.    Haata'u malee garaa duuba waan ta'eef akkuma Yuunivarsiitiin cufameen duubatti deebi'ee amantaa kiyya durii waaqeffachaa ture. Akkuma Yuuniivarsiitiin banameen mee raajiin guyyaa kaan na dogoggorsiisee sun dhugumaa jedheen garaa waldaa ilaaluuf deebi'e. Akkuma yeroo saniitti raajamaa ture.'' ''Guyyaa sani irraa kaasee dubatti deebi'uu amantaa kiyyaa waaqeffachuu eegale.Yeroo mana amantaa deemuus, yeroon baradhus waa'ee amantaa yaada. Yaada baay’ee waan natti guddiseef mana amataa kamiyyuu osoon hin deemin gara ji'a sadi (3) ture.'' ''Achumaan guyyaa tokko kutannoo guddadhaa amantaa kiyyatti deebi'a jechuu masqalii bitadhee kaawwadhe. Guyyuma kana galgala osoo hin rafin dormii keessatti wanti guddaan wanta kana jedhee adda baasuu hin dandeenye fuldura kiyya dhaabate.'' ''Wanti na dura dhaabbate kun baay'ee waan na sodachiseef maqaalee itti amanu adda addaa waamuun masqaliis malatteessaa ture. Garuu maqaa yesuu waamu guyyaa kan waan na jalaa dhoksee hin beeku. Wanti kun osoo na duraa hin deemin ani ofi wallaaluun kufee achumaa rafee galanama sa'aa lamatti hirribaa kadhe. Yeroon kadhu wanti ani itti amane maaliif dhimma hin baasne jedhee baay'ee dhimimmaan dhangalaasuun gadde.Guyyaa sani irraa eegalee amantaa kamiyyuu  hin amanu jedheen murteesse.'' ''Ji'a sadi booda akkuma final bara 2005 gaheen akkuma daree barnootaa ba'een qara'uuf gara mana kitaaba deeme. Baay'ee waan dadhabeef yeroo xiqqoof sirba Abitew Kabaddaa Tufaa dhageeffachuuf youtube keessa seene download godhe'''.''' Ani yeroo sani Abiteew Kabadaa Tufaa amanuu hin beeku sirba isaa dhageefachuuf buusuu malee. Haata'uu malee ani sirba jedhee download kan naaf ta'e farfannaa" '''waan citee sitti hafeef natu beekaa'''" kan jedhu.'' ''Farfannaa kana dhaggeefannaan hafuura qulqulluu guutamuun farfannaa baay'ee kan akka farfannaa farfataa Magarsaa Baqqalaa "'''Leenja Qarani'oo"''' jedhuuf baay'ee download gochuun dhaggeefadhe. Guyyaa kana hamma halkaan keessaa sa'aa jahaa dhageefachuun guyyaa kan amanta piroostaantii ta'a jedhee murteesse.'' ''Guyyuma kan osoo hin rafini osoon siree irra taa’ee jiruu wanti guyyaa duraa na dura dhaabbate guyyaa lammataaf na dura dhaabate maqaa gooftaa yesuus na duraa deemi jennaan innis yeruma san na duraa deeme.'' ''Guyyaa kana wanti naaf gale kanaan dura yesuus hin amannee sobeen amaane jedha malee.  Osoo wanta akkana hin argin dura ani akkanatti amanaa ture warrii protestantii  kun ni dogoggorani waaqayyooti amanaa jedhu nuti wanta baay'ee amanna tokko yoo nu gate tokko nu hin gatu akkuma warra protestantii  yesuus naan amana kanaafuu nutu carraa guddaa qaba natti fakkata ture.Garuu guyyaa kan gooftaan keenya deebii isaa haala kaan akka gaariiitti naaf deebse.Guyyaa kana irraa kaasee Wangeela dubbisuu kutannoo guddaan murteese.'' '''''Hubachiinsa:''''' ''namni Amantaa Kiristiyaanaa hordooftaan kamiyyuu dhugaa jiru laphee cabaani yeroo kadhattaan amantaan kami sirrii akka ta’e waaqayyoo sirritti nutti  mul’isa. Amantaa kiyyaa duraa protestantii  miti, haata’u malee waaqayyoo laphee caphaan kadhachuu waaqayyoo na gargaare amantaan kami akka sirrii ta’e natti mul’ise.'' '''''Ittuma fufeen Amantaa pirotestantii keessaa amantaa seera bulmaataa sirriin kami akka ta’e kadhachuu koo''''' ''Amantaan Waldaa warra Wangeelaa Makaana Yesuus sirrii ta’uu waaqayyoo ammas natti mul’ise. Kadheen Facebookiin amanaa waldaa amanu’eel haasofsiise. Achumaan akka miseensa isaanii ta’u na affeere. Yeroon achi ga’uu ani afaan Amaariffaa hin beekneef Afaan oromoon amantaa cimsanaa bara’u nama afaan oromoo beeku achuma waldaa amanu’eelii barbaadde. Lubni Waldaa warra Wangeelaa Makaana Yesuus achitti argatee miseensa sanii akkan ta’u na afeerte. Kan malees hiriyoonni kiyyaa warri waldaa Guutuu Wangeelaa Amanaan yeroo sani akka miseensa Waldaa warra Wangeelaa Makaana Yesuus ta’u na gorsaan.'' '''''1.1.3.2)                       Jaamummaa agartuu yaada keenya Beekumsa namaa madaaluu ilaalchisee''''' '' Nama namaan madaalchisee abalutu caala jenna'''.''' Kan malees rakkoo namni baruumsa baay’ee barate hin fure namni biraa hin furu jennee yaanna. Kun ilaalcha dogoggoraati.'' ''Fakkii 1.5:-fakkii ogummaa keenya argarsiisu'' ''Wanti fakkii kana irraa hubannu beekumsi garaa namaa keessa jiru daangaa akka hin qabamneef namni kamiyyuu cimee yoo hojjeta wanta baay’ee guddaa hojjeta. Namni  garaa dadhabaa qabu tokkoo hin jiru. Calling creates passion.'' '''''Gorsa namaa akka addunyaa irratti beekamaa Bill Gate''''' ''  Jecha Billgate,”Nama kamiinuu ofi hin madaaliin, yoo ofi madaale garuu of arrabsuu keeti” jedha ( Billgate says,”Do not compare yourself with other people:-If you so do, you are insulting yourself”'' '''''Jechi Bill gate Akka macaafa Qulqulluutti Dhugaa Ta’uu isaa''''' '' Akka macaafa qulqulluutti namni kamiyyuu wanta yaada namaa fi garaa namaa keessa jiru beekuu hin danda’u.'' ''Wanta garaa fi yaada kiyya keessa jiru waaqayyoo qofti erga beekee maaliif namaan of madaalee abaluu wanta kan hojjetee bu’aa hin buusnee anis hin buusu jennee dhiifna.'' '''''1.1.3.3)                       Jamummaa qaroo yaada keenya rakkoo nannoo keenyaa furuu ilaalchisee''''' '''''  Osoo hin yaaliin rakkoo akkuma jirutti fudhachuun sodaachuu.Mammaksa Oromoo, “jirbiin wali gargaartee arba hiiti” jedhuu yaa fudhannu. Jirbiin''''' ''wanta baay’ee salphoo taatee dha. Garuu gurmuun jirbii baay’ee cimaa ta’ee wanta baay’ee cimaa oli ta’a jechuudha.'' ''Akkuma kana rakkoo baay’ee sasalphoo yommuu walitti dhufan baay’ee cimaa ta’u.Rakkoo bakka tokkotti furuu hin dandeenye tooftaa rakkolee kana adda babaasne furu tooftaa barbaaduu qabna.'' '''''Mammaksa Oromoo, “Ijji Sodaatuudha, harki Goota” jedhu baruumsa guddaa dabarsa.''''' '' Dhiibbaa ijji nama irrattii uumu mammaksa kana irraa hubachuu dandeenya.Garuu Tarkaanfii fudhachuu baay’ee barbaachisa. Rakko tokkoo akkuma jiruttii osoo addaan hin qoqqodin fudhannee ilaaluu sodaachuu. '' ''Rakkoo kamiyyuu furuuf adeemsa adda addaa keessa ba’uu qabna. Rakkoo tokko furuuf adeemsa hordufuu qabnu yeroo hordofuu baannee rakkoo sani furuun nutti ulfaata.'' ''Fakkeenyaaf namni horii qalu tokko akkamitti akka bilitiin ba’u beekuu qaba.yerumaa tokkoo osoo adeemsa hin deemiin qaama barbaade argachuu hin danda’u. Adeemsi deemnu tokko adeemsa itti aanu furuuf bu’uura waan ta’eef.'' ''Jalqaba macaafa mul’ata yeroo dubbisuu gongumaa naaf galuu dide. Ergan maalummaa seeraa hafuuraa fi seera barreeffamaa sirritti dubbisee naaf galee mul’atni yohaannis sirritti naaf gale.'' ''Wanta cimaa tokkoo hojjechuuf jalqaba wanta salphaa hojjecuu dandeenyu irraa suuta suutaa gara guddaa deemuu qabna malee yeroo tokkoon guddaa irraa eegaluu hin qabnu.'' '''''Gorsa namoota beekamoo muraasa ilaala''''' '''''  Jecha Jeff Bezos (Qabeenyaan addunyaa irraa 1^ffaa dha); Kufaatii hin sodaatiin.'''” Jedha. '' '''''Jecha Jack Ma’s''', “Kufaatiin kufaatii caalu yaaluu dhiisuu dha” jedha. Yaalii irraa muuxannoo guddaa fudhanna.'' '''''Jecha Mack’s Ma’s''' “Yuunivarsiitii guddaan irraa baru qabnu dogoggora dura hojjenne” jedha.'' ''Jecha bill gate(Qabeenyaa Addunyaa irraa 2ffaa), “Karaa dura irra deemte hin irraafatin”  jedha.  Yeroo dheeraaf karoorfaadhu.Rakkooleen yeroo qaama adda addaa qoodaman rakko baay’ee waan ta’aniif yeroo dheeraa fudhata. Xiqqoo irraa jalqabii gara guddaatti deemi.'' ''Caacutiin suuta suuta miilaan deemti mammaaksa jedhu barumsa guddaadha '''Jecha Bill Gate, “Karaa dura irraa deemte hin irraaffatiin” jedha'''.'' ''Jechi Bill Gate dhugaa ta’uu yeroo mul’ata yohaannis dubbisuun irraa bare. Jalqaba macaafa mul’ata yeroo dubbisuu gongumaa naaf galuu dide.'' ''Ergan maalummaa seeraa hafuuraa fi seera barreeffamaa sirritti dubbisee naaf galee mul’atni yohaannis sirritti naaf gale.Wanta cimaa tokkoo hojjechuuf jalqaba wanta salphaa hojjechuu dandeenyu irraa suuta suutaa gara guddaa deemuu qabna malee yeroo tokkoon guddaa irraa eegaluu hin qabnu.'' ''1.1.3.4)  '''Jamummaa Qaroo yaada keenya hiika gaa’ilaa qabnu ilaalchisee''''' ''  Yeroo baay’ee ija hafuuran osoo hin taane ija foonii keenyaan ilaaluun nama ga’ilaa ta’u filachuu keenya.'' '''''1.1.4)  Miidhaa Jaamummaa yaada macaafa qulqulluu keessaa muraasa''''' ''Jaamummaan Mootummaa waaqayyoo akka nu jalaa cufu mat23:13 in ibsa.'' '''''Mat 23:13 Yesusis, Barsiisota seeraa fi Fariisota of hin arginee nana, mootummaa waaqaa namoota duraa waan cuftaniif isiniif wayyoo! Ofii keessanii itti hin galtan, warra itti galuu yaalan immoo akka itti galaniif karaa hin kennineef.''''' ''Mul’ata 3:14-22Gara ergamaa waldaa Laa'odiiqeyaatti, Ergaa kana isa karaa isaa wanti hundinuu. Ameen jedhamu, dhuga-baatuu isa amanamaa, isa dhugaadhaaf dhugaa ba'u, isa wanti Waaqayyo uume hundinuu biraa ka'e sanatu erge? Jedhii caafi!*15Ergichi, Ani hojii kee beeka; hojii kee keessatti ati buluqaa yookiis diilallaa'aa miti; ati buluqaa yookiis diilallaa'aa utuu taatee in wayya ture! 16Ati garuu buwaa'aa dha; diilallaa'aa yookiis buluqaa waan ati hin ta'iniif, akka nama bishaan buwaa'aa afaan isaa keessaa tufutti, anis si tufuufan jira.17Atis,'''Ani sooressa; geessifadheera, wanti ana barbaachisus hin jiru''' '''in jetta'''; ati nama gadadamaa namni boo'uufiin ta'u, deegaa, '''jaamaa,''' '''qullaas ta'uu kee hin beektu'''*. 18Ani immoo akka sooromtuuf warqee qulqulluu ibiddaan ilaalame, qullaa taatee yeella'uun kee akka hin mul'annetti, uffata adii, arguu akka dandeessuttis '''qoricha ijatti naqattu ana irraa akka bitattu sin gorsa'''*. 19Warran jaalladhu hundumaa balleessaa isaanii ittan mul'isa, barsiisuudhaafis nan adaba; ammas dhimmiitii yaada garaa kee geddaradhu*! 20Kunoo! Ani balbala dura dhaabadhee balbala nan rukuta; namni sagalee koo dhaga'ee balbala yoo anaaf bane, ani ol nan lixa, isaa wajjinis maaddiitti nan dhi'aadha, innis anaa wajjin in nyaata*. 21Ani ofii kootii mo'ee abbaa koo wajjin teessoo isaa irra akkuman taa'e, inni mo'u anaa wajjin teessoo koo irra akka taa'uuf aboo nan kennaaf*.22Namni gurra qabu, isa hafuurri qulqulluun waldoota kristiiyaanaatiin jedhu haa dhaga'u! kan jedhuu dha.'' ''1.2)            Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu isaa'' ''       Wanta karoorfame ykn hojjetamuuf waadaa galame tokko '''seeraa raawwatamu''' hubachuuf jalqaba wanta karoorfame fi raawwii isaa wajjiin wali bira qabnee madaaluu qabna.'' ''Akkuma kana Seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa jijjiramuu hubachuuf wanta waadaa galamee fi raawii isa kan ta’e macaafa kakuu haaraa wajjiin wali bira qabnee dubbisuu qabna.'' '''''Seerri barreeffaamaa akkuma jirutti gara seera haaraa jijjiramuu hubachuuf luqqisiwwaan armaan gadii sirritti hubaachuun barbaachisaadha''''' '''''Sababa Luqqisii armaan olii tartiibaan hubachuu dhabuun rakkoolee uumaman sadeen (3):-''''' '''''1)      Amantoota ortodoksii fi kaatoolikii Ilaalchisee:-''''' '''''Seerri Barreeffama gara seera Hafuura Qulqulluu jijjiramuu isaa beekuu dhabuu Isaanii''''' ''''' ''''' ''Amantoonni kiristiyaanaa kan akka Ortodoksii fi kaatoolikii seerri keenya ida’ama seera barreefamaa (seeraa moofaa) fi seera hafuuraa (seeraa haaraawaa) ti jedhu.'' '''''Akkami amantoonni kiristiyaanaa kan akka Ortodoksii fi kaatoolikii seerri keenya ida’ama seera barreefamaa (seeraa moofaa) fi seera hafuuraa (seeraa haaraawaa) ti jechuu beektee jedhuuf:-''''' '''''     ''''' ''Amantoonni kiristiyaanaa kan akka '''Ortodoksii'''  fi kaatoolikii seera gabatee dhagaa (taaboota) fi seera laphee ykn kakuu haaraa ni fudhatu.'' ''Seerri gabatee dhagaa (taabonni) erga gara seera laphee namaatti jijjirame, seeraa laphee namaan qofaan bula malee, seera lachuun miti.Gabatee kakuun wanta kennamee sirritti hubachuu qabna. waa’ee seera barreeffamaa (seera moofaa) hubachuuf ba’uu 24:12-14 hubachuu qabna.'' ''  Seera ba’uu 24:12-14Ammas waaqayyo Museedhaan, “Tulluutti ol ba’i gara koo koottu achi turi! Ani gabateedhagaa, seeraa fi abboommii sabni kun akka ittiin gorfamuuf, ani irratti caafee sitti naan kennaa” jedhe.Abboommii kurnaan dhagaa lama irratti caafame caafata isaa kakuu waaqayyoo Saba isaatii wajjin gale cimsuudh (kes 9:9).'' ''Kes 9:9 Yommuu ani gabatoota dhagaa, gabatoota kakuu isa Waaqayyo wanta sii wajjin kakuutti gale irratti caafe sana fuudhuudhaaf gara tullichaatti ol ba'e, guyyaa afurtamaa fi halkan afurtama tullicha irra nan taa'e; yeroo sana ani buddeena hin nyaanne bishaanis hin dhugne*'' ''2)     '''Adeemsa fayyinaa Waldoota hubachuu dadhaban''''' ''Sababbii Seerri waldaa Amantaa pirotestantii  akka qoqqodamuf gahee guddaa taphate inni guddaan jechoota akka amanuu fi jaalachuu hubachuu dhabuudha.'' ''Amantoonni pirotestantii  baay’ee isaanii amanuu yaada qalbii jijjirachuu qofati yaaduun amanuun fayyine malee cuuphaa fi kennaa Irbaata qulqulluun hin fayyinu jedhu. Kun dogoggora cimaadha. Amanuu fi Jaalachuun adeemsa (process) cuuphaa fi kennaa qulqulluu booda hafuura qulqulluun laphee keenya keessati dhagala’uudha. Roomaa 5:5 Sababbii waaqayyoo, jaalala isaa karaa hafuura qulqulluu nuf kenname, garaa keenya keessatti dhangalaasef, abdiin nu hin yeellaasisu.'' ''3) '''Seerrii Barsiisa Raajootaa gara Seera Hafuura Qulqulluu jijjiramuu Waldaaleen mormaan hedduudha''''' '''''Rakkoolee armaan olii sadeen kanaaf malli furmaataa luqqisiwwaan armaan gadii kanneen 1-5 sirritti hubachuun baay’ee barbaachisa'''.'' '''''Qabiiyyeen barreeffama kiyyaa kutaa kanaa ibsa bal’inaa luqqisiwwaan armaan gadii shanaan kana irratti xiyyeeffata:-''''' '''''1.2.1) Ibsa kakuu Erm 31:33-34 irratti nuuf galame tokko tokkoon''''' '''''    Macaafa kakuu haaraa dubbisuun dura kakuu macaafa raajii Erm31:33-34 sirritti dhibbeentaa dhibbaa (%100) hubachuun baay’ee barbaachisa.''''' '''''  Eermiyaas 31:33-34''''' ''Kakuun inni ani bara sana israa’eeliif galuuf jiru kanatti fufee jira; ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a, garaa isaanii keessattis nan caafa''';''' ani waaqayyoo isaanii naan ta’a, isaanis saba koo in ta’u*; ani  yakka isaanii  isaaniif naan dhiisa, cubbuu isaanis deebi’ee isaanitti hin lakka’u; isaan hundumti isaanii xinnadhaa hamma isa  guddatti ana waan beekaniif, si’achinama tokko illee nama biyyaa isaatiittin yookinis obboleessa isaatiin,‘ Waaqayyoon bari!’ jedhee,gorsuu hin barbaachisu” jedhe*.'' '''''Luqqisiwaan Erm31:33-34 tokko tokkoo yommuu ibsamu''''' '''''Yaada keenya ilaalchise Erm 31:33 irraa wanti hubannu:-''''' '''''   Erm 31:33 Ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a yommuu jedhu kakuu moofaa keessattii seera waaqayyoo yaada keenya keessa kan godhatu nuyi malee waaqayyoo miti jechuudha.''''' '''''Luqqisiwwaan kakuu moofaa keessatti seera waaqayyoo nuyi yaada keenya keessa kaawwachuu mul’isu muraasa.  ''''' ''Iyyaasuu 1:8 Macaafni seeraa kun afaan kee keessaa hin dhabamin! Halkanii fi guyyaas waa'ee isaa yaadi! Karaan kee akka siif qajeelutti, wanti ati gootus akka wal siif qixxaatutti, wanta isa keessatti caafame hundumaa gaarii godhii eegi'''*! Afaan kee keessaa hin dhabamin yommuu jedhu dubbisi jechuudha.''''' '''''Isa 51:7''''' ''Isin warri qajeelummaa beektan na dhaga'aa,isin warri seera koo yaadatti qabattanis na dhaggeeffadhaa! Ga'isuu namootaa hin sodaatinaa, yommuu isaan isinitti qoosanis hin na'inaa*! ''' ''''' '''''Roomaa 8:6''''' ''Yaada ofii fedha fooniitti hidhuun du'a in fida; '''yaada ofii fedha hafuuraatti hidhuun garuu''', jireenya, nagaas in fida*.'' ''  '''Iyyaasuu 1:8 fi roomaa 8:6 irraa wanti hubannu kakuu moofaa keessatti yaada keenya''''' '''''seera waaqayyoo irratti hidhuu qabna.'''  '''Kakuu haaraa keessatti garuu, yaada keenya fedha hafuura qulqulluu hidhuu qabna'''.'' '''''  Galatiyaa 3:23 23''''' ''Utuu amantiin hin dhufin dura, hamma gaafa inni mul'ifameetti booji'amnee harka seeraa jalatti hidhamnee turre*.'' '''''Seera koo Garaa isaanii keessattis nan caafa yommuu jedhu''''' '''''  Kakuu moofaa keessatti seera waaqayyoo garaa keenya keessatti waaqayyoo miti  nutu garaa keenya keessatti caafata. Seera waaqayyoo=dubbii waaqayyoo=waaqayyoo=yoh 1:1-3''''' '''''Yohaannis 1:1-3''''' ''1Sagalichi jalqaba waan hundumaa dura ture; sagalichi Waaqayyo bira ture; sagalichi ofii isaa Waaqayyo ture*. 2Inni kun jalqabumaa jalqabee Waaqayyo bira ture. 3Wanti hundinuus isumaan ta'e; waan ta'e keessaas isa malee kan ta'e tokko illee hin jiru*.'' '''''Luqqisiwwaan kakuu moofaa keessatti seera waaqayyoo nu garaa keessatti caafachuu mulisu''''' ''''' Mat 16:17''''' ''Kana irratti Yesus deebisee,Yaa Simoon ilma Yoonaa, ati kan ayyaanomtee dha! Kana abbaa koo isa waaqa irra jirutu sitti mul'ise malee, '''yaadni nama foonii''' sitti hin mul'ifne*.'' '''''Mat 17:5''''' ''Utuu inni kana dubbachaa jiruu, kunoo duumessi ifa of keessaa qabu tokko isaanitti uffise. '''Sagaleenis duumessicha keessaa dubbatee,Kun''' ilma koo isa ani jaalladhu, gammachuun koos isatti in raawwatama; isa dhaga'aa!? jedhe*.'' '''''Ba’uu 25:8''-9''' ''Ani isaan gidduu akkan jiraadhuuf isaan godoo qulqullaa'aa anaaf haa ijaaran*! 9Iddoo buufataa sanaaf mi'a isaa hundumaa akka fakkeenya isa ani sitti argisiisutti hojjedhu*'' '''''Luqqisiwwaan kakuu haaraa keessatti seera waaqayyoo waaqayyo garaa keenyatti caafuu mul’isu''''' '''''Ef 3:17'' Kristos ''amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhata koo ti*.''''' '''''1qor 3:16-17''''' ''Isin mana qulqullummaa Waaqayyoo akka taatan, hafuurri Waaqayyoos isin keessa buufate akka jiru hin beektanii ree*? 17Namni mana qulqullummaa Waaqayyoo yoo balleesse, Waaqayyo immoo isa in balleessa; manni qulqullummaa Waaqayyoo dhuguma qulqulluu dha, innis isin.'' ''Fakkii 1.6:-Flowchart Yaadni keenya kakuu moofaa keessatti akkamitti hojjetu mul’isu.'' ''Maddi fakkii kanaa:-“General Psychology and Life Skills (PsyL 1011)” irra fudhatame'' ''Cuunfaa Ermiyaas 31:33'' ''Kakuu haaraa =flow chart kana+Ayyaanaa Waaqayyoo'' '''''Fakkii 1.7:-fakkii 1.6+Ayyaan Waaqayyoo (Hafuura Qulqulluu)''''' '''''Ibsa Erm 31:34 amantoota Adeemsa fayyinaa Sirrii hin beekneef''''' '''''     Hordoftoonni amantaa tokko tokkoo amanuun malee cuuphaan mootummaa waaqayyoo hin galu jedhu.''''' '''''Haa ta’u malee kaayyoon cuuphaa gara erm 31:34 nu deebisa. Erm32:34 Ani yakka isaanii isaaniif naan dhiisa, cubbuu isaanis deebi’ee isaanitti hin lakka’u;''''' '''''Yakkaa isaanii yommuu jedhu maali jechuudhaa?''''' ''Umama 2:8-9 Waaqayyo gooftaan mukkeetii ija namaa hawwatan garaa garaa, iji isaaniis nyaataaf ba'eessa ta'an lafa keessaa in biqilche; mukti ija isaa nyaatanii jireenya namaaf kennu, mukti hamaa fi gaarii ittiin beekanis iddoo dhaabaa sana walakkaa turan.'' ''Uuma 3:22-23 22Ergasii Waaqayyo gooftaan, “Kunoo, namni hamaa fi gaarii beekuu isaatiin nu keessaa akka isa tokkoo ta'eera; ammas harka isaa hiixatee ija muka jireenyaa immoo fudhatee nyaachuun, bara baraanis jiraachuun isaaf hin ta'u!” jedhe. 23Kanaafis Waaqayyo gooftaan nama iddoo dhaabaa Eeden sana keessaa gad baase; namichis lafa isa ofii isaatii biyyoo isaa irraa kutame sana akka qotu in godhe'' = ''Namni hamaa fi gaarii ni beeka jechuun maali jechuudhaa?'' =    ''Wanta beekaan raawwatan waan ta’eef namni hamaa raawwachuuf dandeettii muka hamaa fi gaarii ittin beekan irraa argate. Osoo dura muka ijji isaa jireenya namaaf kennuu irraa nyaate ilma waaqayyoo ta’aa ture. Kanaafuu Cuuphaan karaa yakka erm 31:34 ittiin balleessinuudha.'' ''Luqaas 6:45 “…Namni waan garaan isaa guute afaaniin in dubbata”jedhe*.Amma seerri seera hafuuraa waan ta’eef hafuura qulqulluun hamaa muka hamaa fi gaarii ittiin beekani argate sani balleessuun muka ijji isaa jireenya kennuu irraa nyaachuu qaba.'' = ''Hamaa balleessuu: Cuuphaa'' = ''           '''Ibroota 10:22''' Kanaafis nuyi '''warra yaadni garaa isaanii hamminattii qulleeffame''', dhagni isaaniis '''bishaan qulqulluudhaan dhiqame''' taanee, kottaa garaa dhugaadhaan, amantii guutuudhaanis Waaqayyootti in dhi'aannaa*!'' '''''His 36:25-26''''' ''ani '''bishaan taliila''' isinitti nan facaasa, isinis in qullooftu; ani xuraa'ummaa keessanii fi waaqayyolii tolfamoo keessan hundumaattii isin nan qulleessa*; 26ani garaa haaraa isiniif nan kenna, hafuura haaraas isin keessa nan kaa'a; ani garaa isa akka dhagaa sana isin keessaa nan baasa, garaa isa akka fooniis isiniif nan kenna*.'' '''''Roma6:4 -9 Nuyi''''' ''cuuphamuudhaan du'a isaatti isatti dabalamnee isaa wajjin awwaalamneerra; Kristos humna abbaa isa ulfina-qabeessaan warra du'an keessaa akkuma kaafame, nus immoo jireenya haaraatti in jiraanna*.5Akkuma du'a isaatti isaa wajjin walitti dabalamne, akkasuma du'aa ka'uu isaattis isaa wajjin walitti in dabalamna*. 6Nuyi deebinee garba cubbuu akka hin taanetti, dhagni inni cubbuu hojjetu akka badduu baafamuuf, namummaan keenya inni moofaan isaa wajjin akka fannifame in beekna*. 7Namni yommuu du'u humna cubbuu jalaa in ba'a. 8Kristosii wajjin yoo duune garuu, Kristosii wajjin immoo akka jiraannu in amanna*. 9Kristos warra du'an keessaa erga kaafamee, deebi'ee akka hin duune, duunis si'achi isa irratti gooftummaa akka hin qabne beekna*.'' = Muka ija jireenyaa nyaachuuf: Lammata dhalachuu = ''  '''Guyyaa fiizikaal Mootummaa waaqayyoo galu seerri hafuuraa gara seera barreeffamaa waan jijjiramuuf 1yoh5:6-12 gara Mallattoo maqaa yesuus fi Abbaa jijjirama. Lammata dhalachuun immoo muka ija jireenya kennu irraa nyaachutti akka jijjiramu mul’ata 2:7 ni ibsa.''''' ''Mul2:7 Namni gurra qabu, isa hafuurri qulqulluun waldoota kristiiyaanaatiin jedhu haa dhaga'u! Isa mo'eef muka ija isaa nyaatanii jiraatan isa jannata Waaqayyoo keessa jiruttii nyaachuu nan kennaaf kan jedhuu dha*.'' '''''Mul’ata 22:2''''' ''Bishaanichi karaa mandarichaa walakkaa in yaa'a; lagicha gamaa gamanas '''muka jireenya namaaf''' kennu tokkotu dhaabata; mukti kun waggaatti si'a kudha lama ija waan godhatuuf, ji'a ji'aan iji irraa in argama; baalli mukichaas saba biyya lafaa fayyisuudhaaf in ta'a*'' '''''Hiika amanuu''''' ''  Amantoonni tokko tokko “'''amanuun mootummaaa waaqayyoo gala, malee cuuphamuun mootummaa waaqayyoo hin galu'''” jedhan amanuu akka yaada qalbii jijjirachuu ilaalu. Guyyaa nan amana jedhee yaada qalbii jijjirate mootummaa waaqayyoo gale jedhu.'' '''''Haata’u malee amanuu jechuun 1yohaannis5:6-12 irraatti sirriti ibsame.''''' '''''1yohaannis5:6-12''''' ''Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis Yesus Kristos. Inni bishaan duwwaadhaan miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee. Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba'a, hafuurichi dhugaa dha*. '''7 Dhuga-baatuu sadiitu jira. 8Isaan kunis hafuuricha, bishaanicha, dhiigicha, sadanuus sagalee tokkoon dhugaa ba'u*.''' 9Isa namoonni dhugaa ba'an kan fudhannu erga taanee, inni Waaqayyo dhugaa ba'u immoo in caala. Dhugaan Waaqayyoos isa inni ilma isaatiif dhugaa ba'ee dha*. '''10 Namni ilma Waaqayyootti amanu, dhugaa kana of keessaa qaba; namni Waaqayyoon hin amanne garuu, isa Waaqayyo ilma isaatiif dhugaa ba'e waan amanuu dhiiseef, Waaqayyoon sobduu gochuu isaa ti'''*. 11Waaqayyo jireenya bara baraa nuuf kenne; egaa dhugaan isaa isa kana; jireenyi bara baraa kunis ilma isaa keessatti argama*. 12Namni ilma Waaqayyoo qabaatu jireenyicha qaba; namni ilma Waaqayyoo hin qabaanne, jireenyicha hin qabu*.'' = ''Bariisni Raajoota gara barsiisa hafuura qulqulluu jijjiramuu isaa'' = '''''Erm 31:34''''' ''…; isaan hundumti isaanii xinnadhaa hamma isa guddatti ana waan beekaniif, si’achinama tokko illee nama biyyaa isaatiittin yookinis obboleessa isaatiin,‘ Waaqayyoon bari!’ jedhee,gorsuu hin barbaachisu” jedhe*.'' '''''Luq16:16-17''''' ''Seerrii fi Raajonni hamma bara yohaannis cuuphaatti turan, ergasii immoo Wangeela mootummaa waaqayyootu lallabama, namni hundinuus itti dhiibbatee itti galuudhaaf yaalaa jira. '''Garuu seerichi Kan ittin caafame keessaa gara tokkoon fidala illee hir’achuu irraa, Waaqnii fi lafti ija duraa baduutu salphata''''' ==== Rakkoo Gargarummaa seera waaqayyoo, seera waldaa kiristaanaa fi kennaa waaqayyoo addaan Baafachuu Dhabuu ==== ''   Namoonni tokko tokko seera waaqayyoo fi kennaa waaqayyoo akka tokkotti fudhachuun Mat 5:17-20 fi efeesoon 4:5 faallaa walitti jechu.'' ''Namoonni kuniin barsiisni raajoota Mat 5:17-20 akkuma ibsame gara hafuura qulqulluutti jijjirame yeroo jedhaniin efeesoon 4:5 fudhachuun hin jijjiramne jechuun mormu.'' ''Seerri waaqayyoo qajeelfama ittin bulmaataa waaqayyoo nuuf kennedha. Seerri wanta raawwachuu qabnu ykn raawwachuu hin qabne nutti himuudha. Seerri waaqayyoo gongumaa hin jijjiramu.'' ''Kennaan waaqayyoo akka seera waaqayyoo mitii jijjiramuu danda’a. Efeesoon 4:11 Isumatus namootaa kennaa kenne, kennaan isaas kaan ergamoota, kaan waan waaqayyoo isaanitti mul’ise warra himaan, kennaa warra wangeela lallaban, kaan eegdootaa, kaanis barsiisota akka ta’aniif ture.'' '''''Barsiisni Raajootaa kakuu moofaa keessatti seera waaqayyoo ta’uu isaa luqqisiiwwaan ibsan muraasa''''' '''''    Keessa Deebii 18:18-20''''' ''Ani raajii akka keetii oboloota isaanii keessaa isaaniif naan kaasa; dubbii koo afaan isaa keessa nan kaa’a, inni immo wanta ani isa abboome hundaa isaanitti hima. Egaa eenyullee dubbii koo isa inni maqaa kootiin dubbatu kana dhaga’uu yoo dide, gatii isaa in argata. Raajiin utuu ani dubbachuudhaaf isa hin abboomin tokko maqaa kootiin waan dubbatu kan fakkessu ykn maqaa waaqayyoolii warra sana kaanitti kan dubbatu haa ajjeeffamu!” jedhe.'' ''Museen raajii akka ta’e '''keessa deebii 18:18''' irraa ni hubanna, haata’u malee maqaan raajii hin kennamnef sababni isaa yeroo musee seerri raajii hin kennamne.'' ''Hojii Ergamootaa 3:24 Raajonni saamu’eelii jalqabanii ka’anii fi dubbatan hundinuu, waa’ee bara kanaa labsaniiru. Barsiisa raajotaa kakuu moofaa keessatti diqama fudhannee hojii irra oolchuu qabna sababni isaa seera waaqayyooti.Kakuu haaraa keessatti kennaa waaqayyoo waan ta’eef dirqamaan barsiisa raajootaa fudhachuu hin qabnu.'' '''''Barsiisni raajootaa kakuu haara keessatti kennaa waaqayyoo ta’uu isaa luqqissaan ibsan muraasa''''' ''Maatewoos 5:17-20 Yesuus "seeraa fi barsiisa raajootaa diiguuf dhufe hin se'inaa ani isaan raawwachuuf dhufe malee. Ani dhugumam isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu.'' ''Luq 16: 16-17 Seerrii fi Raajonni hamma bara yohaannis cuuphaatti turan, ergasii immoo Wangeela mootummaa waaqayyootu lallabama, namni hundinuus itti dhiibbatee itti galuudhaaf yaalaa jira.'' ''Efeesoon 4:11 Isumatus namootaa kennaa kenne, kennaan isaas kaan ergamoota, kaan waan waaqyyoo isaanitti mul’ise warra himaan, kennaa warra wangeela lallaban, kaan eegdootaa, kaanis barsiisota akka ta’aniif ture.'' '''''Seera waldaa kiristaanaa''''' ''  Waldaan kiristaanaa seera waaqayyoo irratti hundooftee akkataa kennaa waaqayyoo fayyadaman seera mataa ishee baafati.Seerri waldaa kiristaanaa seera waaqayyoo diiguu hin danda’u.'' ''Efe 4:11 Isumatus namootaa kennaa kenne, kennaan isaas kaan ergamoota, kaan waan waaqyyoo isaanitti mul’ise warra himaan, kennaa warra wangeela lallaban, kaan eegdootaa, kaanis barsiisota akka ta’aniif ture.'' '''''1.2.2)  Erm 31:33-34 yaadatti qabachuun Abdii Bara ce’uumsaa keessattii yesuus kennetti ce’uu''''' ''Rakkoo guddaa jiru sababa Erm31:33-34 irra jiru osoo sirritti hin hubatin hiika yesuus abdii mat 5:17-20 irratti nuuf kenne hubachuu dhabuun dogoggora guddaa keessa seenuu keenya. Anis akka dhuunfaa kootitti luqqisii mat 5:17-20 hubachuu dadhabee waggoota 7ffaa wangeelli yeroo barreeffamu akka rakkoo qabuti fudhachaa ture. Wangeelli rakkoo akka hin qabne gaafa erm 31:33-34 sirritti hubadhe naaf gale.'' '''''Maatewoos 5:17-20 Yesuus "seeraa fi barsiisa raajootaa diiguuf dhufe hin se'inaa ani isaan raawwachuuf dhufe malee. Ani dhugumam isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu.Kanaafuu namni abboommii hundumaa irra xinnaatan keessaa tokko diige, diigamuu isaas namoota baarsiisu, mootummaa waaqaa keessatti isa hundumaa irra xinnaatu inni jedhama; namni abboommota kan eegee barsiisu garuu mootummaa waaqaa keessatti guddaa ni jedhama."''''' '''''1.2.3)     Raawwii kakuu erm 31:33-34 galamee  fi abdii yesuus maatewos 5:17-20 irratti kenneef''''' '''''   HoE 2:33''''' ''Inni gara mirga Waaqayyoo abbaatti ol fudhatamee, hafuura qulqulluu isa abdachiifamee ture abbaa biraa fuudhee erge; kan isin amma argitanii fi dhageessan kun isa*.'' '''''1.2.4)     Seera barreeffamaa jala gara seera hafuura ce’uu keenya fakkeenya gaa’ilaan''''' '''''Romaa 7:1-6 Seeraa Fi Fakkeenya Gaa'elaa''''' ''Roma7:1-6  1Obboloota ko, isin warra seera hubattanitti nan dubbadha; seerri hamma namni jiru duwwaatti nama irratti gooftummaa akka qabu hin beektanii ree? '''2Fakkeenyaaf dubartiin heerumte tokko, hamma abbaan manaa ishee jiraatu duwwaatti seeraan itti hidhamtee jirti; abbaan manaa ishee yoo du'e garuu, seera isa ittiin abbaa manaa ishee sanatti hidhamteettii hiikamuu ishee ti'''*. 3Egaa akka kanatti abbaan manaa ishee utuma jiruu, dhiira kan biraa wajjin yoo jiraatte, ejjituu jedhamti; abbaan manaa ishee yoo du'e garuu, isheen seera sanattii hiikamteetti, dhiira kan biraatti yoo heerumtes ejjituu hin jedhamtu. '''4Akkasuma yaa obboloota ko, isin warri bu'aa dhagna Kristos taatanii duutanii turtan, seera isa itti hidhamtanii turtan jalaa hiikamtaniittu! Kanaaf kan nama biraa, kana jechuunis kan isa warra du'an keessaa kaafamee in taatu; kanaan hundumti keenya Waaqayyoof ija in godhanna'''*. 5Yeroo nuyi akka fooniitti jiraachaa turre, hawwiin foonii inni cubbuudhaan guute seerichaan toosifamee, du'aaf akka nuyi ija godhannuuf, bu'aa dhagna keenyaa keessaa in hojjeta ture*. 6Amma garuu seera isa moofaa dur caafame jalatti utuu hin ta'in, jireenya hafuuraa isa haaraa keessatti akka hojjennuuf, isa nu hidhate jalaa duunee, seerattiis hiikamneerra*.'' '''''1.2.5)       Ibsa akkamitti seerri barreeffamaa hojjechaa turee fi amma immoo seerri huufura qulqulluu hojjechaa jiru''''' ''''' ''''' ''2qor 3:1-10 Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota  tokko  tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*.4Amanannaan nuyi karaa Kristos Waaqayyo biraa qabnu kan akkasii ti. 5Nuyi ofii keenyaa wanti tokko illee nu biraa in ba'a jennee himachuu waan dandeenyu hin qabnu; hammi danda'aa keenyaa Waaqayyo biraa in ba'a*. 6Isumatu seera caafamee kennameen utuu hin ta'in, hafuura qulqulluudhaan kakuu haaraadhaaf hojjechuu nu dandeessise; seerri caafamee kenname du'a in farada, hafuurichi garuu jireenya in kenna*.7Seerichi gabatoota dhagaatti fidalaan qirixamee, yeroo kennametti ulfinaan mul'ate; booddee irraa darbaa yoo adeeme iyyuu calaqqifni fuula Musee yeroo sana jabaa waan tureef, ijji saba Israa'el itti ejjechuu hin dandeenye.'' ''Luqqisii 2qor 3:1 kan barreeffameef namoota lammata dhalaataniif (waldaa kiristaanaaf) malee namoota hundaafii miti. Luqqisii 2qor3:1 hubachuu haala barreeffama macaafa qulqulluu kakuu haara gabaabina ilaalu'' ''Wangeela arfaa: - Oduu misiraachoo namoota hundumaafuu labsa. Hojii Ergamoota:-Hojii Ergamoonni hojjetaan namoota hundaaf ibsa. Dhalachuu waldaa kiristaayaanaa fi Phaawoloosi. Roma-yihuudaa:-Namoota yesuusitti amanii lammata dhalataniif ykn waldaa kiristayaanaatiif barreeffame. Mul’ata:-cuunfaa kitaaba kakuu moofaa fi kakuu haaraa'' '''''  2qor 3:1''''' ''Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? '''kan jechuun kakuu moofaa keessatti osoo hin amaniin dura ofii keenyaa dubbatana''' '''yookiis kakuu moofaa keessaatti taboota isa nu dubbatu nu barbaachisa.Erga amannee garuu caafanni keenya hafuura qulqulluun nu dubbata jechuudha.''''' '''''2Qor10:'''12Nuyi warra ofiif dubbatan sanatti of lakkaa'uudhaaf yookiis isaanitti of qixxeessuudhaaf ija hin jabaannu; isaan ija ofii isaaniitiin wal safaru, walii isaaniittis of in qixxeessu, kunis gowwummaa isaanii ti*. 13Nuyi garuu safara malee of hin jajnu; of jajuun keenya isa Waaqayyo hojiidhaaf safaree nuuf laannaan, nuyis immoo ittiin isin bira geenye keessaa hin ba'u*.   '''2qor 3:1 Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yommuu jedhu waldaa qorxoos rakkoo ofii dubbachuu akka qabani mul’isa.''''' '''''1.2.6)       Fakkeenya seerota barreeffamaa gara seera hafuura qulqulluu jijjiramee''''' '''''1)      Angaafa lubaa Nama ture, gara angaafa lubaa barabaraa jiraatu gooftaa Yesuus jijjirame''''' ''1pheexiroos 2:5 I siniis luboota qulqullummaa ta’uudhaaf; aarsaa hafuuraa isa karaa yesus kiristoos waaqayyoo duraatti fudhatamu dhi’eessuudhaaf, akka dhagootaa jiraatootti ijaarsa mana isa hafuuraa sanii ta’aa*!'' ''Ibrota7:11- Ammas karaa seera lubummaa leewwiidhaaf kennamee san fiixaan baafachuun utuu argame ta’ee inni akkuma lubummaa arooniiti waamamee hafe lubni biraa akkuma lubummaa malkiisediqiiti kaafamuun maaliif barbaachisee ree? ''' '''Lubummaa Leewwii irratti sabni kun seera argate. Lubummaan sun yeroo geedaramu, seericha keessattis geddaramni gidditti in barbaachis.lubni amma dubannu gosa biraa yihudaa keesaa namni takka isa dura keessaa luba hin taanewaa’ee luba ta’uu gosa yihuda muusee kan kan homaa hin dubanee.'' '''''2)      Aarsaa qulqullumaa dhiigaa ulfaatoo goofta yesuus jijjiru''''' '''''  Ibroota 9:22''''' ''Dhugumaayyuu akka seerichaatti wanti hundinuu, dhiiganni qulqulleefama jechuun ni dandama. Dhiigni osoo hi dhagala’inni immoo dhiifamni cubbuu hin jiru'' '''''3)     Godoo Gaadidduu Waaqa Museetti Agrsiifame (Ibro8:5, 9:11) jijjiiiruu''''' ''  Gara godoo harki namaa hin ijaare isa banti waaqa keesa jiraatu jijjiruu. Godoo (iddoo waaqayyoo aarsaa dhiyaatu'' '''''4)      Seera ittiin museen sabni israa’eel ittiin gaggeesse (ba’uu21:1-, 22:1) gara Seera biyyi baafate bultuuti jijjire (mat22:21; Rom13:1-7)''''' '''''Rom13:1-7''''' ''Namni hundinuu warra biyya bulchuudhaaf aboo qabaniif haa abboomamu! Fedha waaqayyoo malee aboo qabaachuu hin danda’amuu; warra aboo qabatanis waaqayyotu achi isaan dhaabe.'' '''''5)      Waaqayyoo mallaattoo namni amanaan kaan irraa adda baasuuf kennuu.''''' '''''Qolosaayis2:11-14''''' ''Isiniis immoo dhagna qabamtaniittu; dhagna qabaan keessaan garuu harkaan hojjetame utuu hin ta’in isa kirsistoos dhagna qabuu isaatiin namummaa foonii guutummaa isaa balleessee dha.cuuphamuudhan kiristoos wajjiin awwalamntanii hojii aangoo waaqayyoo isa warra du’an keessaa isa kaasetti amanuun keessaniin, isinis immoo isaa wajjiin du’aa kaafamtaniittu.isin irra-daddarbaa keessanii fi dhagna qabaa dhabuu foon keessaniif hafuuraan du’oo yoo taatan iyyuu’waaqayyoo akka isin kiristoos wajjiin jiraatoo taatan godheera;irra-daddarbaan keenya hundumaas nuuf dhiiseera. wanta nu irraa caafamee ture,is anutti hin tolin sana waan inni karaa seeraa nu irraa barbaaduu wajjiin duguugee fannootti cinqaarsuu isaattiin iddoo isaatii balleesseera.'' '''''1.2.7)     Cuunfaa Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu isaa''''' ''Caafanni (seerri) keenya kakuu moofaa keessatti inni '''nuuf dubbatu''' yookiin yoo '''seera cabsine nutti faradu''' seera barreeffaman kenname dha. Kakuu moofaa keessatti seerri barreeffama keessatu gabateen kakuu (taabonni) yeroo hojii gurguddaa hojjetu arginee turre (iyyaasuu3:14-17).'' ''Iyyaasuu3:14-17 Yoommuu sabni laga yordaanoos ce’uudhaaf iddoo buufatanitti ka’an luboonni saanduqa kakuu baatanis isaan dura ba’anii in adeemaan.Lagni yordaanoos guutummaa ji’a midhaan sassaabamuu keessa waan guutuuf, ammas guutee manii isaa keessaa ba’ee ture; haata’u iyyuu male, luboonni saanduqa kakuu baatan laga yordaanoos ga’anii, miila isaanii hidhii bishaanichaa keessa akkuma kaa’aniin, bishaanichi yaa’uu dhiisee in dhaabbate.'' '''''Kakuu haara keessatti osoo ta’ee, garuu luboonni saanduqa kakuu muka irra hojjetame baatani osoo hin ta’in, luboota hafuura qulqulluun gaggefamanii duraa bu’uun laga yordaanoos akka dhaabbatu gochuu danda’a, sababni isaa luboonni hafuuraa qulqulluun gaggeefaman sanduqa kakuu laphee isaanii keessatti barreefame qabu.''''' '''''Kakuu moofaa keessatti waaqayyoo kan nu irraa eegu Seera barreeffamaan fedhii foonii keenya to’achuu.''''' '''''Fakkeenyaaf kakuu moofaa keessatii:-Abboommii hin hatin jedhu hojii irra oolchuuf''':-Seera barreeffamaa hin hatin jedhu dubbisanii akka ajajaati fudhachuun hojii irraa oolchuu yaaluu.Abboommii kurnaan dhagaa lama irratti caafame caafata isaa kakuu waaqayyoo Saba isaatii wajjin gale cimsuudha (kes9:11).'' '''''    Caafanni (seerri) keenya kakuu haaraa keessatti inni nuuf dubbatu yookin yoo seera cabsine nutti faradu seera barreeffaman kenname osoo hin taane, seera hafuura qulqulluun laphee keenya keessatti barreefame (yoh 15:7). Yoh15:7Isin anatti qabattanii yoo jiraatan, dubbiin Koo’s isin keessa yoo jiraate, waan feetan in kadhattu isiniifis ni ta’as.'''.Kakuu haaraa keessatti bakka keenyaa kan nuuf jiraatu gooftaa yesuus kiristoos waan ta’eef yesuus wajjiin dhagna tokko ta’u qabna.Kakuu haaraa keessatti waaqayyoo kan nurraa eegu Ayyaana waaqayyoon (hafuuraa qulqulluun) fedhii foonii keenya ajjeesuun '''fedhiii hafuuraa waaqayoo raawwachuu dha.''''' '''''   Kakuu haara keessatti osoo ta’ee, garuu luboonni saanduqa kakuu muka irra hojjetame baatani osoo hin ta’in, luboota hafuura qulqulluun gaggefamanii duraa bu’uun laga yordaanoos akka dhaabbatu gochuu danda’a, sababni  isaa luboonni hafuuraa qulqulluun gaggeefaman sanduqa kakuu laphee isaanii keessatti barreefame qabu'''.'''Fakkeenyaaf kakuu haraa keessatti:-Abboommii hin hatin jedhu hojii irra oolchuuf''', Duraan duras yesuus kiristoos itti amaanuun, Hafuura qulqulluun cuuphamuun; Hafuura qulqulluu ofi keessatti guddisuun fedha foon keenya hannaaf nu kakaasu ofi keessaa ajjeesuun nama qajeelaa ta’uu qabna. '''Abboommii hin ejjii jedhu hojii irraa oolchuuf''': Duraan duras yesuus kiristoos itti amaanuun, Hafuura qulqulluun cuuphamuun; Hafuura qulqulluu ofi keessatti guddisuun fedha foon keenya Ejjaaf nu kakaasu ofi keessaa ajjeesuun nama qajeelaa ta’uu qabna. Abboommii kurnaan garaa nanamaati irratti caafame caafata isaa kakuu haaraa keessati.'' '''''Kakuu haaraa keessatti inni nuuf dubbatu yookin yoo seera cabsine nutti faradu seera barreeffaman kenname osoo hin taane, seera hafuura qulqulluun laphee keenya keessatti barreefame erga ta’ee wangeelli maaliif barbaachise?''''' ''  Waaqayyoo Kakuu haaraa keessatti macaafa qulqulluu dubbisuun akka seeratti fudhachuun hojii irra olchuu osoo hin ta’in dubbisuun hafuura qulqulluu of keessatti guddisuun akka hafuura qulqulluun gaggefamnu nu irra barbaada.'' '''''Yoh16:13-14 hafuurri dhugaan sun yommuu dhufu, gara dhugaa hundumaa keessatti isin in geessa; inni waan dhaga’u dubbata malee of keessaa fuudhee hin dubbatu; waan dhufuuf jirus isinitti ni mul’isa. Dubbii Koo keessaa fuudhee waan isinitti mul’isuuf, inni anaaf ulfina in kenna'''. Barbaachisummaan wangeelaa guddina hafuuraa qulqulluuf waan ta’eef yeroo dubbisnu hafuura qulqulluun ta’uun dubbisuu qabna.'' ''  '''1phex2:2''' Akka mucooliin reefuu dhalataan aannan barbaadanitti, isinis '''fayyinaaf ittiin guddachuuf''' yeroo '''hundumaa dubbii hafuuraa''' isa haxxummaan keessa hin jirree akka aannanii sanaa dharra’aa*! Isin gaarummaa gooftaa yeroo miyeeffataniitu yoo ta’e kana in gootu'''.Ermiyaa15:16''' Yaa waaqayyoo gooftaa maccaa,ani kan kee ti’o ,dubbii kee yommuun argadhe,akka nama buddeen nyaatuutti isa naan nyaadhe innis garaa koo gammachisuu fi qannoodhaan  in guute*.'''Filip1:9-10 Jaalalli keessaan''' ogummaa qabachuutti, dubbii gargara baasee hubachuutti baay’isee itti caalaa akka adeemu naan kadhadha*; isa ta’uu fi hin taane garagar baaftanii akka qoratan, guyyaa dhufuu kiristoosittis makaa malee gufuu malee akka taatan kadhachuu kooti*.'' '''''Wangeelli maaliif akka barbaachisu hubachuuf software kompitara bifa setup DVD irra jiru fudhannee haa ilaalu''''' ''  Software kompitara bifa setup DVD jiru seeran kompitara irratti hojjechuuf jalqaba seeraa kompitara irratti fedhamuu qaba; akkasumaas wangeellii nuuf dubbachuuf ykn nutti faraduuf jalqaba hafuura qulqulluun laphee keenyaatti caafamuu qaba.'' '''''Seerri Haaraa ykn seerri hafuura qulqulluu nu keessatti akka hafuura qulqulluun barreefamuuf nurraa maaltu barbaachisa?''''' '''''Ermiyaas 31:33-34''''' ''Kakuun inni ani bara sana israa’eeliif galuuf jiru kanatti fufee jira; '''ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a, garaa isaanii keessattis nan caafa; ani waaqayyoo isaanii naan ta’a,''' isaanis saba koo in ta’u*; ani  yakka isaanii  isaaniif naan dhiisa, cubbuu isaanis deebi’ee isaanitti hin lakka’u; isaan hundumti isaanii xinnadhaa hamma isa guddatti ana waan beekaniif,si’achinama tokko illee nama biyyaa isaatiittin yookinis obboleessa isaatiin,‘Waaqayyoon bari!’ jedhee, gorsuu hin barbaachisu”jedhe*.'' ''Hojjetaa kakuu moofaa irraa gara hojjetaa kakuu har’aatti jijjiramuuf wantoonni l'''ama''' baay’ee nu irraa barbaachisa. '''Isaaniis Yaada keenyaa jijjiirachuun fi Yaada garaa Jijjirachuun'''. Waaqayyoo akka of dandeenyee biyyaa lafaa bulchinuuf nu uume.Waaqayyoo irratti nu afeeru malee jiddu galummaa hin seenu.'' ''Kanaafuu nutu Yaada keenya waaqayyoolee tolfamaa irraa kaasuun, yaada keenya mootummaa waaqyyootti malee waaqayyootu yaada keenya mootummaa isaatti nuuf hidhaa miti.'' '''''Yaada keenyaa jijjiirachuun (Amanuuf Yaada jijjirachuu)''''' ''Ermiyaas 31:33-34 Kakuun inni ani bara sana israa’eeliif galuuf jiru kanatti fufee jira; ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a …*'''. ''''' '''''Mat 6:33''''' ''duraan dursitanii yaada keessaan mootummaa waaqayyoo fi qajeelummaa isa barbaadutti hidhaa! Kana malees kan barbaachisu hundinuu immo isiniif in kennamu.'''Mat21:43''' “Egaa mootummaan waaqayyoo isini irraa fudhatamee, Saba ija isaa godhatuuf akka kennamu isinittaan hima*…”'' '''''Yaada garaa Jijjirachuun (Mootummaa Waaqayyootti ija godhachuuf)''''' ''  Ermiyaas 31:33-34 Kakuun inni ani bara sana israa’eeliif galuuf jiru kanatti fufee jira; ani seera koo yaada isaanii keessa naan kaa’a, garaa isaanii keessattis nan caafa; ani waaqayyoo isaanii naan ta’a, isaanis saba koo in ta’u*.  Yaada garaa jijjirachuuf cuuphaaa fi kennaa irbaata qulqulluu baay’ee barbaachisa.'' '''''Mat21:43''''' ''“Egaa mootummaan waaqayyoo isini irraa fudhatamee, Saba ija isaa godhatuuf akka kennamu isinittaan hima*…”'' '''''Yaada qalbii fi yaada garaa jijjirachuu hubachuuf mee fakkeenya tokko fudhannee yaa ilaalu''''' ''  Yaada qalbii fi yaada garaa jijjirachuu hubachuuf fakkeenya maasaan asiidiin itti yaa’aa jiru tokko yeroo nuuf kenname maasii kana misoomsuuf maali gochuu qabnaa? Mee itti yaadaa?'' '''''Tarkaafilee maasaa kana misoomsuuf fudhannu lama''''' '''''1^ffaa Asiidiin''''' ''kun akka maasichatti hin yaane irraa jallisuu ykn asiidicha irraa ittisuu (Yaada Qalbii jijjirachuu ykn biyyaa lafaa irraa yaada keenya kaasuun mootummaa waaqayyootti hidhuu)^. '''2^ffaa Wanta Asiidii''' balleessuun maasicha qulqulleessuun misoomsuu (Cuuphaa fi kennaa qulqulluu wali fakkaata) qabna'' '''''Gargarummaaa Hafuura Qulqulluun gaggeeffamanii Hojjechuu fi yaada namaa hojjechuu hubachuuf fakkeenya fudhannee haa ilaalu''''' '''''  Fkn1 ijaarsaa hidha guddicha laga Abbayyaa yaada namaa hojjetamee fi Galaana diimaa Muuseen sagalee waaqayyoo (Hafuura Qulqulluun) addaan kutame fudhannee haa ilaalu''''' ''''' ''''' ''Hidha guddicha laga Abbayaa hidhuuf dursa ogeessi waa’ee ijaarsaa baratee laphee ogeessaatti kuufame qaba.Wanta laphee ogeessaa kuufame gara yaada isaa fiduun fakkii hidha guddichaa kaasuun ijaarsa laga Abbayyaa ijaara. Wanta hubatamuu qabu ogeessi kun wanta yaada namaa safaruu danda’u qofa ijaara.  Yaada namaa hamma simbintoo, Ashawaa, dhagaa fi keemikaala hidhichaa safaruu danda’u.  Seera waaqayyoon (Hafuura Qulqulluun) Galaana diimaa Muuseen Addaan Kute:-Safara beekumsa yaada namaan oli.'' '''''Seera ba’uu 14:21-28''''' ''Muuseenis harka isaa galaanicha irratti diriirse; waaqayyoo immoo halkaan san guutuu qilleensa ba’a biiftuu isa jabaadhaan galaanicha gara booddeetti deebise.'' '''''Efeesoon 3:19''''' ''Jaalala kiristoos isa safara beekumsaa namaa bira darbus beektanii, guutummaa waaqayyoo bira hamma geessanti akka guutamtaniif naan kadha. Taabonni ykn Uleen Muusee kakuu haaraa keessatti gara hafuura qulqulluutti jijjirame malee hin hafne (Mat 5:17-20)'' '''''2qor 3:1-18''''' ''1Ammas keessaa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiniis isin biraa argachuu nu barbaachis moo ree? 2 caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenya caafame, isinuma. 3 isini caaffata kristoos warra nuyi hojjennuuf ta’uun keessan beekkamaadha; caafatichis qalamiidhaan utuu hin ta’in hafuura waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaatiis utuu hin ta’in garaa namaatti caafame. Kan jechuun: - Caafanni (seerri) keenya kakuu moofaa keessatti inni nuuf dubbatu yookiin yoo seera cabsine nutti faradu seera barreeffaman kenname dha.Kakuu moofaa keessatti seerri barreeffama keessatu gabateen kakuu (taabonni) yeroo hojii gurguddaa hojjetu arginee turre (iyyaasuu3:14-17).'' '''''Iyyaa3:14-17''''' ''Yoommuu sabni laga yordaanoos ce’uudhaaf iddoo buufatanitti ka’an luboonni saanduqa kakuu baatanis isaan dura ba’anii in adeemaan. Lagni yordaanoos guutummaa ji’a midhaan sassaabamuu keessa waan guutuuf, ammas guutee manii isaa keessaa ba’ee ture; haata’u iyyuu male, luboonni saanduqa kakuu baatan laga yordaanoos ga’anii, miila isaanii hidhii bishaanichaa keessa akkuma kaa’aniin, bishaanichi yaa’uu dhiisee in dhaabbate.'' ''Fakkii 1.9 fakkii kakuu moofaan akkuma jirutti gara kakuu haaraa jijjirame agarsiisa'' ''1.3)           '''Sadan-tokkummaa waaqayyoo fi adeemsota waaqayyoo Eedanitti nu deebisuuf deeme beekuu dhabuu''''' ''Barreeffama kiyyaa duraa 1.1 keessatti rakkoo isa tokkoffaa rakkoo paradigm  fi 1.2 keessatti immoo rakkoo '''Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu hubachu dhabuu isaa ilaallee ture'''.'' '''''  Barsiisa kana keessatti immo rakkoo isa sadaffaa fi rakkoo isa guddaa ta’e, sadan-tokkummaa waaqayyoo fi adeemsota waaqayyoo deeme Eedanitti nu deebisuuf deeme ilaalla.''''' ''Sadan tokkumaa waaqayyoo luqqisii mul’isan muraas: '''Um1:26''' Kana booddee Waaqayyo, “'''Kottaa! Akka bifa keenyaatti, akka fakkaattii keenyaattis nama in umnaa!''' Isaan qurxummii galaanaa irratti, simbiraa fi allaattii qilleensa keessa balali'an irratti, horii qe'ee irratti, bineensa lafaa hundumaa irratti, munyuuqaa lafa irra munyuuqu hundumaa irrattis mootummaa haa qabaatan!” jedhe*.  '''Kottaa yommuu jedhu wanta lama oli ta’uu mul’isa.''''' '''''Mat 3:16-17''''' '' 16'''Yesus''' cuuphamee bishaanicha keessaa akkuma ba'een, kunoo, bantiiwwan waaqaa hundinuu [isaaf] banaman; achumaanis '''hafuurri Waaqayyoo akka gugeetti''' gad dhufee isa irra bu'uu isaa in arge. 17 '''Kunoo sagaleen immoo,''' Inni kun ilma koo isa jaallatamaa dha, gammachuun koos isatti in raawwatam jedhee waaqa irraa in dubbate*. .'' ''1)      Abbaa waaqa irraa dubbata'' ''2)      Yesuus bishaan keessa ba’u'' ''3)      Hafuurri qulqulluun akka guugeetti irra bu’u'' '''''Adeemsota waaqayyoo deeme Eedanitti nu deebisuuf''''' '''''Uumama 3:22''''' ''Ergasii Waaqayyo gooftaan, “Kunoo, namni hamaa fi gaarii beekuu isaatiin nu keessaa akka isa tokkoo ta'eera; ammas harka isaa hiixatee ija muka jireenyaa immoo fudhatee nyaachuun, bara baraanis jiraachuun isaaf hin ta'u!” jedhe. 23Kanaafis Waaqayyo gooftaan nama iddoo dhaabaa Eeden sana keessaa gad baase; namichis lafa isa ofii isaatii biyyoo isaa irraa kutame sana akka qotu in godhe.'' '''''Adeemsota waaqayyoo deeme eedanitti nu deebisuuf''''' ''1.      Foon dhufatee gara biyya lafaa dhufe(Bara ce’uumsaa)'' ''2.      Gara mirga abbaa oli ba’uun hafuura qulqulluu nuuf erge(Bara waldaa kiristayaanaa)'' ''3.      Bantii waaqaa duraa fi bantii lafaa duraa balleessuun bantii waaqaa haaraa fi bantii lafaa haaraa uuma.'' ''Barreeffama kan keessatti rakkolee '''bara ce’uumsaa''' fi '''bara waldaa kiristaayaanaa u'''umaman tokko tokkoon ilaala'' === ''1.3.1) Hodoftoonnii Amantaa Joovaa Guutummaan Waaqummaa Namummaa Yesuus Keessa Ta’uu Bara Ce’uumsaa Hubachuu Dhabuu Isaanii'' === '''''      Yohaannis 14:28-31‘Amma naan adeema deebi’ees isiin biraa nan dhufa’. Abbaa na caala’o jedhu irratti hunda’uun Warri amantoota joovaa yesuus waaqa xiqaa jedhu.''''' ''Kan jechuu Abbaa goofta yesuus caala jechuu osoo hin ta’in goofta ofii isaa gadi ofi deebise '''nama dhugaa''' ta’e yeroo biyyaa lafaa dhufee barsiisa ture '''qofa malee ammaa lachuu waluma qixa'''('''Ib2:7-10''','' '''''Fil2: 3-11''''' '') “Yeroo Gababaadhaaf ergamoota gadi goote, gonfoo guddinaa fi '''ulfinaa mataa isaa''' irraa Kaasse, wanta hundumaa miila isaa jala galchite.” ni jedha.'''Ibro2:9'''Haa ta’uu malee isa '''yeroo gabaabaddhaaf''' '''ergamoota gadi ta’ee''', dhiphatee du’uu isaatiin '''ammma gonfoo guddinaa fi ulfinaa mataa isaaa irra kaa’ate.''''' '''''Akkamitti yeroo gabaabadhaaf ergamootaa gadi ta’e yesuus''''' '''''Foon namni cubbamaan dhufatu dhufatee gara biyya lafaa dhufe. Yoo gara waaqa ol-ba’e foon nama cubbamaa ni jijjirama''''' '''''1Qor 15:50-58'''Obboloota Koo, namni foonii fi dhiigaan mootummaa waaqayyootti galuu ykn wanti badu wanta hin badne keessaa hirmaachuu, akka hin dandeenye isinittan hima. Hundi keenya ni geeddaramna hin duunu; dhoksaan ani isinitti himuuf jedhees isa kana. Malakannii inni dhumaa yommuu afuufamu battala liphsuu ijaatti in geeddaramna; malakanni afuufama, '''warri du’an bifa hin badneen in kaafamu'''. Yeroo yesuus nama dhugaa ta’ee foon namni dadhabaa dhufatu dhufatee biyyaa lafaa irraa jiraate harkisa cubbuu Addaam qaba. '''1Qor 15:50''' Obboloota Koo, namni foonii fi dhiigaan mootummaa waaqayyootti galuu ykn wanti badu wanta hin badne keessaa hirmaachuu, akka hin dandeenye isinittan hima. Hundi keenya ni geeddaramna hin duunu; dhoksaan ani isinitti himuuf jedhees isa kana.'' '''''Macaafa qulqulluu keessatti luqqisi yesuus fi abbaan tokko ta’uu mul’isu:-''''' '''''  Yoh 17:11'''Yaa abbaa qulqulluu, akkuma nu tokko taane, warri ati ati naaf kennites tokko akka ta’aniif maqaa keetin eegi.'''Ibr1:8''' waa’ee ilma isaa garuu,”Teessoon kee yaa waaqayyoo, baraa hamma baraati, ulee mootuummaa kees ulee qajeelummati.” Kana Kan jedhe nama osoo hin taane waaqayyoo isa warriri joovaa waaqayyoo nu ni waaqeesina jedhaniidha.kanaafuu jechaa irraa kutuun osoo guutuun gututti hin dubbisin dogoggoora guddaa keessa nama galcha.'' '''''HoE 2:36'''Egaa Waaqayyoo, yesuus isa isiin muka irratti fanniftaan kana gooftaadhaa fi masiihi akka godhe Isiira’loonni hunduu osoo hin mamiin haa beekan'''.''''' '''''Yoh.1:1-4''''' ''sagalichi jalqaba waan hundumaa dura ture.Sagalichi waaqayyoo biraa ture, sagalichi ofii isaa waaqayyoo ture.inni kun jalqabumaa jalqabee waaqayyoo bira tue. Wanti hundinuus isumaan ta’e, waan ta’e keessaas isa malee kan ta’e tokko illee hin jiru.Jireenyi isa keessa tue; jireenyichis ifa namoota ture.'' === 1.3.2) Rakkoo Sadan Tokkummaa (Trinity) Bara ce’uumsaa keessatti yesuus barsiise hubachuu Dhabuu isaanii ===      ''Hordoftoonnii amantaa Islaamaa yesuus aboo akka hin qabne ofii isaan ibse jechuu, Yohaannis 5:19 yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa, ilmi ofumaa isaatin homaa gochuu hin danda’u” jedhu.'' ''Yohaannis 5:19 yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa, ilmi ofumaa isaatin homaa gochuuhin danda’u---“qofa jechu irraa kutanii yesuus ofii isaa aboo hin qabu jechuu social media irratti walii gadi ofu.'' ''Garuu yeroo guutummaa isaa yoh 5:19-25yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa,'''ilmi ofumaa isaatin homaa gochuu''' hin danda’u,isa abbaan isaa hojjetu ilaalee ni hojjeta;'''isuma abbaan hojjetu ilmis immoo akkuma kanatti hojjeta'''.kana jechuu abbaanis ilmiis wajjiin hojjetuu malee qophaa qophaa isaanitti homaa akka hin hojjennee ibsa.'' '''''Yohaannis 5:19''''' ''yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa,ilmi ofumaa isaatin homaa gochuuhin danda’u'' ''“'''Ibroot5:22'''Abbaan ofii isaatii homaattuu hin faradu, firdii hunduumaa harka ilma isaati kenneera malee'''.''''' '''''Yohaannis5:'''23 hundinuu abbaadhaaf ulfina akkuma kennanitti, ilmaafis ulfina haa Kennan, ilmaaf ulfina kan hin kennine abbaa isa ilma ergeefis ulfina hin kennu.'' '''''yoh1'''6:13-1'''4''' hafuurri dhugaan sun yommuu dhufu, gara dhugaa hundumaa keessatti isin in geessa; inni waan dhaga’u dubbata malee Of keessaa fuudhee hin dubbatu; waan dhufuufjirus isinitti ni mulisa. 14'''dubbii koo keessaa fuudhee''' waan isinitti mul’isuuf, innianaaf ulfina in kenna.'' '''''Yohaannis 5:19, Ibroot5:22 fi Yohaannis5:23''''' ''kan hubanu maqaa abbaa kan ilma fi hafuura qulqulluu akka amanuu qabnu,tokko qofa yoo amane akka ooluu ykn fayyuu hin dandeenye sirritti ibsuu, sababni isaa '''Ibroot 5:'''22Abbaan ofii isaatii homaattuu hin faradu, firdii hunduumaa harka ilma isaati kenneera malee'''.'''Akkasumaas Yohaannis 5:19 yesuus itti fufee “dhugumaa isinitti himaa,ilmi ofumaa isaatin homaa gochuuhin danda’u---“ '''Yohaannis5:23''' hundinuu abbaadhaaf ulfina akkuma kennanitti,ilmaafis ulfina haa kennan,ilmaaf ulfina kan hin kennine abbaa isa ilma ergeefis ulfina hin kennu.'' '''''Uumama 1: 26''':-Kana booddee Waaqayyo, "'''Kottaa!''' Akka bifa keenyaatti, akka fakkaattii keenyaattis nama in umnaa! Isaan qurxummii galaanaa irratti, sinbiraa fi allaattii qilleensa keessa balali'an irratti, horii qe'ee irratti, bineensa lafaa hundumaa irratti, munyuuqaa lafa irra munyuuqu bundumaa irrattis mootummaa haa qabaatan!'' === 1.3.3 Bara waldaa keessa Wanta hundumaa miila yesuu jala gale jechuun yesuus qofa ulfina kennaa jechuu akka hin taane beekuu dhabuu Amanta Ergamoota === ''  Rakkoo hordoftoota amantaa joovaa fi amantaa Waldaa Ergamootaa wali fakkata.'' ''Akkuma amantoonni joovaa nuuf jedhee fooni namni dadhaba dhufatu dhufatee dhufuu wallalan amantoonni waldaa Ergamoota seera wanti hunduu miila jala galfamuu wallalan.'' ''Bara Hojii Ergamootaa Ergamoonni maqaa yesuus cuuphaa turan (HoE 19 :4-5) sababni isaa wanti hunduu miila yesuus jala galeef.'' ''Ibr2:7-10 fi Fil2: 3-11 “Yeroo Gababaadhaaf ergamoota gadi goote, gonfoo guddinaa fi ulfinaa mataa isaa irraa Kaasse, wanta hundumaa miila isaa jala galchite.” ni jedha. Ibro 2:9 Haa ta’uu malee isa yeroo gabaabaddhaaf ergamoota gadi ta’ee, dhiphatee du’uu isaatiin ammma gonfoo guddinaa fi ulfinaa mataa isaaa irra kaa’ate.'' ''Maqaa yesuus seexana yoo abaarre seexanni nu dhiisee ni baqata. Akkasumaas maqaa abbaa, ilmaa hafuura qulqulluun yoo abaarre seexanni akkasumaas ni baqata. Maqaan yesuus qophaa isaa ni hojjeta jechuun sadan tokkummaa hafe jechuu miti.'' ''Yohaannis5:23 hundinuu abbaadhaaf ulfina akkuma kennanitti, ilmaafis ulfina haa Kennan, ilmaaf ulfina kan hin kennine abbaa isa ilma ergeefis ulfina hin kennu.'' '''''1qor15:24 Kristos immoo gooftummaa hundumaa, aboo hundumaa, humna hundumaas golgoleessee, mootummicha deebisee Waaqayyo abbaatti erga kennee booddee dhumni in ta'a.''''' === 1.3.4)       Maalummaa Hangafa Lubaa Hubachuu dhabuu ===   ''Hangafa lubaa ta’uuf seeran deeggaruu qaba. Iddoo hangafa lubaa jiraatu hunduma irra qulqulluu ta’uu qaba. Hordooftoota Amantaa tokko tokkoo, “Maariyaam nuuf kadhata yesuus waaqa waan ta’eef nuuf hin kadhatu”.Haa ta’u malee seerri hangafa lubummaa yesuusif kenna.'' '''''Rom 8:33-34''''' ''Warra waaqayyoo fo'aate eenyutu hadheessa ree? Erga waaqayyoo waan balleessaa hin qabneetti isaan lakkaa'ee kan hadheessu hin jiru.Eenyutu itti farada ree? Erga kiristoos yesus du'ee kaafame immo '''mirga waaqayyootti argamee waaqayyoo nuuf kadhatee,''' kan itti faradu hin jiru.'' '''''Ibr 7:25''''' ''Kana irra kan ka'ees,inni '''yeroo hundumaa isaaniif kadhachuudhaaf''' waan jiraatuf warri karaa isaan gara waaqayyoo dhi'atan  hamma dhumaati isaan fayyisuu danda'a. '''Ibr9:22''' Dhugumaayyuu akka seerichaatti wanti hundinuu, dhiiganni qulqulleefama jechuun ni dandama.Dhiigni osoo hin dhagala’inni immoo dhiifamni cubbuu hin jiru.Kaakuu moofaa keessattis luboonnii dhiiga dhangalaasuun nuuf kaadhatu kaakuu haaraawaa keessatti garuu angafa luboota kan ta’e hundinuu kennaa fi aarsaa dhi’eessuudhaaf hojii irra in dhabbama; kanaaf inni kunis immo ni barbaachisa.'' = 1.4)      Rakkoo Mul’ata Yohaannis Hubachuu Dhabuu = ''  Barreeffama kiyyaa duraa 1.1 keessatti rakkoo isa tokkoffaa rakkoo paradigm , 1.2 keessatti immoo rakkoo '''Kakuu moofaan ykn seerri barreeffaama akkuma jirutti gara seera haaraa ykn seera hafuura qulqulluu jijjiramuu hubachu dhabuu isaa fi 1.3 keesatti immoo rakkoo sadan- tokkumaa waaqayyoo fi adeeemsa waaqayyo edanitti nu deebisuuf deeme hubachuu dhabuu ilaallee ture'''. Amma immoo rakkoo mul’ata hubachuu dhabuu ilaala.'' '''''Sababa biyyi lafaa duraa cubbuu hojjeteef waaqayyo bantii lafaa fi bantii waaqaa duraa balleesse banti lafaa fi waaqaa haaraa uumama.''''' '''''Sababa jijjiiraan seeraa, jijjiraan iddoo kan waaqayyoo fi seexanaa jiruuf mul’ata yohaannis hubachuun baay’ee nama rakkisa.''''' '''''Mul’ata yohaannis hubachuuf jalqaba maalummaa seera barreefamaa fi wangeela mootummaa waaqayyoo sirritti hubachuu baay’ee barbaachisaadha.''''' '''''Qabiyyee mul’ata yohaannis 1-11 kun baafata kitaabaa keessatti waan ibsamneef  dhiifama isiin gaafadha.''''' '''''Qabiyyee Mul’ata yohaannis Gabaabina yommuu Ibsamu:-''''' '''''1)      Mul’ata Boqonnaa1:Seensa Mul’atichaa''''' '''''2)      Mul’ata boqonnaa 2-7:-Wantoota waldaa Kiristiyaanaa keessa dabartu hanga ol-butamuu isheetti''''' '''''3)      Mul’ata boqonnaa 7:9-11:-Ol-butamuu waldaa kiristiyaanaa''''' '''''4)      Boqonnaa 8:1-11:4:-Caaseeffama haaraa, Kennama seera raajii, jijjira mana ququllummaa ,angafa lubaa waaqa irra gara bantii lafaa fi dhuga ba’iinsa raajoota lamaa.''''' '''''5)      Mul 11:15-14:- Seerri Bantii lafaa ittin bulu gara Yesuus jijjiramuu fi Qormaata Guddichaa fi Ol-butamuu amanaa seera barreeffamaan bulan ''''' '''''6)      Ergamoonni Waaqayyoo sadi wanta ta’u himuu isaanii: mul’ata Boqonnaa 14 nuuf ibsa.''''' '''''7)      Mul’ata Boqonnaa 15-16:-dha’icha waaqayyoo gara dhumaa''''' '''''8)      Mul’ata boqonnaa 17-19:- kufaatii Baabiloon guddittii fi farfannaa mo’ichaa ergamootan labsamuu.''''' '''''9)      Mul’ata 20-22:-Bar-kume,Bantii waaqaa haaraa fi bantii lafaa haaraa''''' '''''10)  Hiika Jechoota mul’ata Yohannis Mormii Qaban Muraasa''''' '''''11)  Hiika haalluu macaafa qulqulluu keessaa muraasa ibsama''''' '''''Qabiyyee Mul’ata Yohaannis 1-11 armaan olii kun bal’inaan Yommuu Ibsamu''''' '''''1)     Mul’ata Boqonnaa 1:-Seensa Mul’ata yohaannis''''' ''''' Mul 1:3 Macaafni mul’ataa macaafa raajii ta’uu ibsa. Seerri raajii yohaannisiif mul 10:8-11 irratti kennameef.''''' '''''Mul’ata 1:4 Hafuurota torban ibsa.  Isaanis: -Isayyaas 11:1-2 Hidda Iseyi keessaa latiin in ba’a, dameenis hundee keessaa ba’e ija in godhata. Hafuurri waaqayyoo isa irra buufata, innis hafuura ogummaa fi hafuura hubannaati, hafuura gorsaa fi hafuura humnaa, hafuura beekumsaa fi hafuura soda waaqayyooti. Ibsaawwaan torba tokko tokkoon isaanii dameewwaan torba qabanitu jira.''''' '''''Mul 1:12-13''''' ''12Ani sagalee dhaga'een isa anatti dubbatu ilaaluudhaaf gara gale; yommuun gara gales baattuu ibsaa warqee irraa hojjetame '''torba''' nan arge*.Baattuuwwan ibsaa sana gidduu immoo ilma namaa kan fakkaatu tokko uffata gad dheeraa miilla bira ga'u uffatee, wanta akka hidhata warqeetiinis qoma isaa hidhatee ture*.'' ''Fakkii 1.11 fakkii yesuus waldaa torbaan gidduu deddeebi’u mul’isu'' ''Yohannis 1:1-14 Kiristos ,Sagalichi, Foon Uffachuu Isaa ibsa. '''Isayyaas 11:1-2''' Hidda Iseyi keessaa latiin in ba’a, dameenis hundee keessaa ba’e ija in godhata. Hafuurri waaqayyoo isa irra buufata, innis hafuura ogummaa fi hafuura hubannaati, hafuura gorsaa fi hafuura humnaa, hafuura beekumsaa fi hafuura soda waaqayyooti. Ibsaawwaan torba tokko tokkoon isaanii dameewwaan torba qabanitu jira.'' '''''Isa 11:1-2 fi yoh 1:1-14''''' ''irraa wanti hubannu macaafni qulqulluu '''kakuu moofaa iddoo torba(7) qoqqodamuu''' isaa.  Isaanii bifa baattuuwwaan ibsaa torbaan yoo ibsaman.'' ''Fakkii 1.11: fakkii Sagalee Waaqayyoo hafuura qulqulluun Hojjechaa jiru agarsiisu'' '''''Fakkii 1.11.1 The data-information-knowledge-wisdom (DIKW) hierarchy as a pyramid to manage knowledge''''' '''''Source:<nowiki>https://www.researchgate.net/figure/The-data-information-knowledge-wisdom-DIKW-hierarchy-as-a-pyramid-to-manage-knowledge_fig6_33240082</nowiki>''''' '''''Hafuura waaqayyoo torbaan''''' '''''(1) Hafuura beekumsaa fi (2)hafuura soda waaqayyooti:-''''' '''''Macaafni kakuu moofa uumamaa hanga macaafa Iyyoob jiru  waa’ee waaqayyoo beekuu  fi sodaachuu nuuf ibsa.''''' '''''(3)Hafuura gorsaa (gaggeessummaa)fi (4)hafuura humnaa''''' '''''Kakuu Moofaa keessatti hafuurri gorsaa fi hafuurrii humnaa seera waaqayyoo ta’ee raajota waaqayyoo kenname. Kakuu haaraa keessatti bifa kannaan namaa kenname. Raajii Eeliyaas waggaa sadiif roobni akka hin roobni humni kenname.''''' '''''(5)Hafuura ogummaa fi (6) hafuura hubannaati''''' '''''Kakuu moofaa keessatti seera ta’ee namoota biyyaa Isra’eel bulchaniif kenname. Ogummaa fi hubannaan gargarri ba’uu hin danda’an. Ogummaaan hubannaa malee bu’aa tokkollee hin qabu. Namni business jalqabu jalqabaa fedha mamilaa osoo hin hubatin business hin jalqabu. Namni software adda addaa hojjetu jalqaba fedha mamila isaa hubachuu qaba. Barreessaan kitaabaa tokko ogummaa namoota biroo caala qaba jechuuf beekumsa qabu fayyadamee kitaaba haala salphaan wanta baay’ee hubachuuf nama rakkisu haala saphaan ibseedha. Akkasumaas Engineer gamoo ijaaruu akkuma kana Engineera gamoo ijaaru kaan irraa ogummaa qaba jechuuf haaluma salphaan gamoo namatti tolu yoo ijaare.''''' '''''7) Hafuurri waaqayyoo''''' '''''2Qor 3:17 Egaa''''' ''inni Goofticha jedhame kun, hafuura qulqulluu dha; iddoo hafuurri gooftichaa jiru immoo, birmadummaatu jira*.  Birmaduu jira jechuun garba kamiyyuu jalaa bilisaa bane jechuudha.'' '''''Kennaa ja’aan jechuun hafuura beekumsaa fi soda waaqayyoo, hafuura gorsaa fi humnaa, hafuura ogummaa fi hubannaa qabaateef osoo hafuura gooftaan gara ilma waaqayyootti osoo hin guddanne namni mootummaa waaqayyoo galuu hin danda’u''''' '''''2)      Wantoonni waldaan Kiristiyaanaa keessa dabartu hanga ol-butamuu isheetti: Mul’atni boqonnaa 2-7 nuuf Ibsa''''' '''''2.1)        Mul’atni boqonnaa 2-3:-Bara waldaa kiristiyaanaa biyyaa lafaa keessa jiraatu watoota torban (7) keessa darbitu nuuf ibsa. Wantoota torbaan waldaan kiristiyaanaa biyyaa lafaa keessa yeroo jiraatu keessa dabartu:-''''' '''''1)      Waldaa akka biyya lafaatti ilaalamtu (waldaa akka efeesoon).''''' '''''   Waldaa jaala waaqayyoo tokkollee hin raawwatin. Waldaa hojii tokko ilee osoo hin hojjetin barri ishee dhume.''''' '''''Mat 7:21 Yesuus, “Jaalala abbaa koo isa waaqa irraa nama hojjetu Mootummaa waaqatti gala malee, namni, ‘Yaa gooftaa, Yaa gooftaa’ naan jechuun duwwaadhaan itti gala miti.''''' '''''Mul’ata 2:1-7:-“Gara ergamaa waldaa efesoonitti ‘Ergaan kun kan isa harka isa mirgaatiin urjoota torba qabee, baatii ibsaa torbaan gidduu deddeebi’u ti’ jedhii caaafi! Ergichis , “hojii kee,wanta ati itti dadhabdu,obsaan danda’uu kees, namoota hamoota immoo calluma jettee akka ati hin dhiifne,warra ergamoota utuu hin ta’in  ‘ergamoota’ ofiin jedhan qortee ilaaltee sobduu ta’uu isaanii argites,ani beeka. Ati obsaan akka dandeessu, maqaa kootiif jettees akka baattu, kana sati hin dadhabin beeka. Garuu jaalala isa dura qabtu turte san dhiisuu kee si irratti argadheeera.  Ammas maal irratti akka kufte yaadadhu! Yaada garaa kee geeddara’u, hojii isa dur hojjete san hojjedhu! Kan yoo gochuu dhaabaattee garuu, ani sitti dhufee, baatuu ibsaa keetii nan buta. Baatuu ibsaa keetii nan buta jechuun, Jaala waaqayyoo osoo hin raawwatin, hojii waaqayyooti dadhabaniif Mootummaa waaqayyoo akka hin gale ibsa.''''' '''''2)    Waldaa Mo’ichaa waaqayyoo Argachuuf qophoofte jirtu''''' '''''Mul’ata 2:8-11:-“Gara ergamaa waldaa Simiirnaatti, ‘Ergaan kun kan isa isa duraa fi isa booddee, isa du’ee, deebi’ee jiraate bira dhufe’ jedhii caaafi! Ergichis, “Rakkina si irra ga’e, hiyyummaa kee, hamaa sirratti dubbachuu warra yihudoota utuu hin ta’in, yihudoota ofiin jedhaniis ani beeka. Ati garuu sooressa; warri yihudoota ofiin jedhaan sun immoo walga’ii seexanaati. Ani immoo gonfoo ittiin jireenyaa argatan siifan kenna. Waldaa Simiirnaa kun waldaa HOE wajjiin walfakkata (HoE 4:32-34).''''' '''''3)      Mul’ata 2:12-17:- “Ergaa walda Phergamoonitti, ‘Ergaan kun isa billaa qara-qabeessa gara lamaan qarame qabu sana biraa dhufe’ jedhii caafi!” Ergichis, “Ani iddoo ati jiraatu beeka, inni lafa seexanaa ti. Waldaa Firdii dubbii waaqayyoo Eegatu:-Firdiin sagalee waaqayyoo mul’ata 19 irratti raawwatama''''' '''''4)  Waldaa Amanaa ishee biyyaa lafaan wajjiin wal makani''''' '''''Mul’ata 2:18-29:- “Ergaa Waldaa Tiyaatiraa” hiikni egichaa:- Ani immoo tokkoon tokkon keessaniif akka hojii isaatiitti kennuufan jira. Waldaa akkaa bara keenyaan wali fakkati.''''' '''''5)       Waldaa Amanaa muraasni mo’uuf jiraniif Amanaa muraasni immoo mo’ichi irraa fudhamuuf of-eeggannoon kennameef:''''' '''''  Mul’ata 3:1-6:- “Gara ergamaa waldaa saardesitti, ‘ergaankun isa hafuurota waaqayyoof hojjetaan torban, urjoota torbas qabu biraa dhufe’ jedhii caafi!”''''' '''''6)      Mul’ata 3:7-13:-“Gara waldaa filaadelfiyaatti” hiikn ergichaa:-Waldaa Hafuuraan Daa’ima ta’anii seera deddeebi’an(Waldaa gara fulduraa banaa mootummaa waaqayyoo argachuuf jiran)''''' '''''7)      Mul’ata 3:14-22:- “Gara ergamaa waldaa Laa’odiiqeyyatti ‘Ergaa kana isa karaa isaa wanti hundinuu “amen” jedhamu, dhuga-baatuu isa amanamaa, isa dhugaadhaaf ba’u, isa wanti waaqayyo uume hundinuu biraa ka’e sanatu erge’ jedhii caafi!” hiikni ergichaa Waldaa mootummaa waaqayyoo osoo hin qabatin akka mootummaa qabaniitti of-ilaalan. Ilaalcha dogongoraa waan qabaniif sirritti of ilaaluu qabu.''''' '''''2.2)       Mul’ata Boqonnaa 4-5:-Akkaataa sagada waaqa keessaa  fi luba guddicha waaqa irra erga barri waldaa kiristiyaana dhume booda''''' '' Wanti hunduu olaantumaa angafa lubaan raawwatama. Kakuu moofaa keessatti manni amantaa kiristiyaanaa bifa mootummaa waaqayyoo ijaaraman.'' ''Mangudoota 24=1Seena Baraa 24:18-19 18 …inni digdamii arfaaffaan ma’aaziyaaf in ba’e. 19 jarreen kun akkuma Aaroon abaaabilii isaanii aabboommii waaqayyoo gooftaa Israa’eliin hojii chaaf seera baaseee turetti, mana qulqullummaa keessaa hojjechuudhaaf akka tarree hojii isaaniitti caafamaniiru.'' '''''Uumama lubbuu qaban arfan: - amala gooftaa yesuus ibsu. Leenca''':-Mootii mootootaa fi gooftaa gooftootaa (1tim 6:12;'' ''HoE 2:30; Mul 19:16):- Mul19:16 uffata isaa irratti mootii moototaa, gooftaa gooftotaas” jedhu caafamee jira. '''Jibicha''': - Yesuus Angafa lubaa (ibr 8:1-2, 9:24-28).'' '''''Nama''': yesuus ilma namaa (Mul 3:20;Gal 4:4;yoh 1:1,14):-Gal 4:4 Barri murameef sun yeroo guutetti  garuu,waaqayyoo ilma isaa erge; innis yeroo ergame dubartii irraa dhalate;seera jala galfame.'' '''''Joobira''': - Gara samii oli ba’ee (yoh 5:20; 1 Tim 6:16):- yoh 5:20: Abbaan ilma in jaalata, ofii isaatii kan hojjetu hundumaa ilmatti in agarsiisa; isin akka dinqifattaniif inni hojii kana caalu iyyuu isatti agarsiisuuf jedha.'' '''''2.3)             Mul’atni Boqonnaa 6-7 :-Jijjiira Wangeela mootummaa irraa gara seera barreeffamaa (Qormaata kana booda waldaan Kiristiyaanaa ol-butamu)''''' '''''  Maalummaa Seera barreeffamaa fi wangeela mootummaa waaqayyoo 1.2 irratt sirritti ibsamee ture. Macaafa maramaa seera Bara kakuu moofaa ykn seera barreefamaa hojjechaa turee ;Bara waldaa Kiristiyaanaa akka hin hojjenne maramee taa’e.''''' '''''Efeesoon 1:3 Waaqayyoof, abbaa gooftaa, keenyaa yesuus kristoos isa karaa kristoos eebba hafuuraa hundumaan, waan waaqa irraatiinis nu eebbiseef galanni haa ta’u. ''''' '''''Efeesoon 2:6 Karaa kiristoos yesuus isuma wajjiin du’aa nu kaase, isuma wajjiin bantii waaqaa keessaa iddoo nuuf kenne, nu teessises.''''' '''''Mul’ata 21:3 yemmuus ani sagalee guddaa tokko nan dhaga’e innis teessoo san biraa, “Kunoo, iddoon waaqayyoo buufata namootaa gidduu dha, inni isaan bira buufachuuf jira, isaanis saba isaa ta’uuf jiru, waaqayyoo ofii isaa isaanii wajjiin jiraachuuf jira, waaqayyoo isaaniis ta’uuf jira. Inni imimmaan hundumaa ija isaaniittii in haqa, wani duraa waan darbeef, egaa duuni deebi’ee hin argamu, gadduu, iyyuun, waraansis hin jiru!” jedhe.''''' '''''Efeesoon 1:3 ykn Efeesoon 2:6 fi Mul 21:3 irraa wanti hubannuu ol-butamuu dura seerrii karaa kristoos eebba hafuuraa hundumaan waan waaqa irraatiinis nu eebbisee gara seera fiizikaalaa ykn barreeffamaa jijjiramuu qaba. ''''' '''''Ol-butamuun dura mallattoo hafuura Ququlluu gara fiizikaalaa jijjiramuu qaba:-''''' '''''1yohaannis 5:6-13''' Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis yesuus. Inni bishaan duwwaa miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee. Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba’a, hafuurichi dhugaadha. '''Dhugaa-baatuu saditu jira'''.'''Isaanis kunis hafuurichaa, bishaanicha, dhiigicha, sadanuu sagalee tokkoon dhugaa ba’u. Isa namoonni dhugaa ba’an kan kan fudhatu erga taane, inni waaqayyoo dhugaa ba’u immo in caala.''' Dhugaan waaqayyoo isa inni ilma isaatiif dhugaa ba’eedha. '''Namni ilma waaqayyootti amanu dhugaa kana of keessaa qaba; namni waaqayyoo hin amannee garuu, isa waaqayyoo ilma isaatiif dhugaa ba’e waan amanuu dhiiseef waaqayyoo sobduu gochuu isaati.''' Waaqayyoo jieenya bara baraa nuuf kenne; egaa dhugaan isaa isa kena, jireenyi bara baraa kunis ilma isaa keessatti argama.'''Yohaannis3:33''' isa inni dhugaa ba’u kan fudhatu immoo, waaqayyoo dhugaa-qabeessa akka ta’e mallattoodhaan cimseera.'' '''''2Qor1:22''''' ''Milikita kan isaa ta’uu keenya mallatteesseera; qabsiisa garaa keenyaa keesaa kaa’anus isa nuuf kennere. '' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 1ffaa bane:-Farda Addii:-Seera Barreeffamaaf aboo deebi’uu (Mul 19).''''' '''''   Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 2ffaa bane (sagaleen waaqayyoo qaamaan mul’achuun nama cubbuu godheetti  karaa qabeenyaan faraduu isaa).''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 3ffaa bane ('''sagaleen waaqayyoo qaamaan mul’achuun nama cubbuu godheetti karaa jireenyaan faraduu isaa''').''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 4ffaa bane (aboo mootummaa du’aa karaa yesuus mo’ameef deebi’uu).''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 5ffaa bane (Badhaasa Namoota Wangeelaa aarsaa kafalanii).''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 6^ffaa bane (Malakanni dheekmsa waaqayyoo namootatti mul’achuu).''''' '''''Hoolichi mallattoowwan macaafa maramaa torba keessa 7ffaa bane (Mootummaa biyyaa lafaa gara mootummaa waaqayyoo jijjiramuu)''''' '''''Seerri lammata dhalachuu (Cuuphaa fi Kennaa Irbaata qulqulluu):-Mallattoo abba adda irratti godhamuu jijjirame. Akkasumas Aarsaan yesuus nuuf kafale gara Ixaanaa ergamoota dhi’atu jijjirama.  Dursa mallatteeffamuu fi Ol-butamuu waldaa Kiristaanaa lammata dhalatanii:-Boqonnaa 7:9-17. Lammata dhalachuun mootummaa waaqayyoo dhaala''''' '''''3)     Caaseeffama bantii lafaa haaraa, Kennama seera raajii, jijjira mana ququllummaa ,angafa lubaa waaqa irra gara bantii lafaa jijjiramuu fi dhuga ba’iinsa raajoota lamaa(Muusee fi Eliyaas):-Boqonnaa 8-11:4''''' '''''Caaseeffama bantii lafaa bifa haaraan. Barsiisa seera dhuga-baatoota lamaan. Qorumsa guddicha. Ol-butamuu amantoota qorumsa guddicha erga darbani boodai. Hojiin mootummaa waaqayyoo dhaalu.''''' '''''Caaseeffama bantii lafaa bifa data center tokkoof toluun: Mul’ata Boqonnaa 8-9''''' '''''Ergamaa 1-4 Malakanni tartiibaan afuufuu isaa''''' '''''  Lafaa fi wanti lafa irratti argamu 1/3 cabbii ibidaan makame balleeffamuu. Galaannii fi wanti galaan keessattii argamu 1/3 Tulluu guddaa ibiddaan makame balleeffamuu. Lagoota fi burqaawwaan 1/3 urjii guddaa guca boba’uun balleeffamuu. Biiftuu,jiini fi urjoonnii 1/3 balleeffamuu isaanii''''' '''''Joobira bantii waaqaa irraa Waamicha dhiyeessu''''' '''''Malakan 5-7 Afuufamuu''''' '''''  Qormaata Hawwaannisaan. Namoonni waaqayyootti hin amannee ergamoon laga Efraaxiis ajjeeffamuu isaanii''''' '''''Seerri Barsiisa Raajootaa deebi’ee yohaannisii kennamuu: Mul’atni Boqonnaa 10 nuuf ibsa.''''' ''   Seerrii bara yohaannis cuuphaa dhaabate deebi’ee yohaannisii kennamuu isaa.'' '''''Luq 16:16-17''''' ''Seerrii fi Raajonni hamma Bara yohaannis cuuphaatti turan, ergasii immoo Wangeela mootummaa waaqayyootu lallabama, namni hundinuus itti dhiibbatee itti galuudhaaf yaalaa jira.'' '''''Mul 10:8 -11''' Seera raajii yohaannis deebiseef kanaaf mul’atni yohaannis kitaaba raajiiti'''. ''' Mul 22:18 Ani kana kanaan caafe, nama dubbii macaafa kana keessatti raajii dubbatamee dhaga’u.'' '''''Dhugaa batoonni lamaan muusee fi Eeliyaas Mul’achuu isaanii (Sababni isaa seerri muusee fi Barsiisni raajotaa deebi’e):-Mul’ata Boqonnaa 11''''' '''''  Zakaariyaas 4:1-14''''' ''kakuu waaqayyoo ilma namaaf akka Bara dhumaa dhuga-baatota lamaan dhugaa ba’u arganna.'' '''''Mul’ata 11:3-4''''' ''dhugaa baatonni lamaan immoo, '''muka ejersaa lamaa fi baatuu ibsaa lama bakka bu’a'''.'' '''''Farf 119:105''''' ''Dubbiin kee miila kootiif '''ibsaa dha''', daandii koo irrattis in ifa*. '' '''''Mul’ata 1:20''''' ''Baatuun ibsaa waldaa kiristaanaa bakka ba’a. Baatuun ibsaa (Baatuu sagalee waaqayyoo) lamaan kun immoo kan bakka bu’u.Baatuun=waldaa kiristayanaa, Ibsaan =dubbii waaqayyoo.'' ''Miilkiyaas 4:4-6:- Barsiisa garbicha Koo Muusee, seerrataa fi wanta ana waaqayyoo duratti qajeelaa ta’e isa ani tulluu Horeeb irratti guutummaa Israa’eeliif isatti kenne yaadadhaa. Kunoo, guyyaan koo inni guddaaniifi inni sodaachisaan sun utuu hin dhufin dura ani Eliyaas '''raajicha''' isiniif nan ergaa. Ani dhufee lafa abaarsaan rukutee akka hin balleessineetti, inni gara abbootaa gara ijoollee isaaniitti, gara ijoollees gara abboota isaaniitti in deebisa” jedha (mat 17:11).'' '''''Fakkeenyi Mana Qulqullummaa Waaqayyoo Yerusalem namoota Roomaan diigamee ture Deebi’ee ijaarame akka yohaannis safaru gaafachuu ergamaa waaqayyoo:-Mul’ata Boqonnaa 11:1- nuuf ibsa''''' '''''Seerri Bantii lafaa bultu gara Yesuus jijjiramuu fi Qormaata Guddichaa fi Ol-butamuu amanaa seera barreeffamaan bulanii  boqonnaa 11:15-14 nuuf ibsa.''''' '''''Mul’ata 11:15''''' ''Mootummaan biyyaa lafaa kan Masiihii ta’e. '''Mat 24:30-31''' yommuus milikinni ilma namaa waaqa keessatti in mul’ata; yeroo sanattii sabni biyyaa lafaa hundinuu boo’uuf jiru; ilmi namaa immoo duumessoota waaqa irraa humnaa fi ulfinaan guddadhan dhufuu isaa garguuf jiru. 31 inni ergamoota isaa waaqa irraa sagalee malakataa guddaa wajjiin in erga isaan immoo warraa waaqayyoof fo’aman qixa arfanii, andaara bantii waaqaa gara tokkoo hammaa gara isaa kaaniittis walitti in qabu” jedhe.'' '''''Mul’ata 12:1'''- Dubartii Aduu Uffattee, Ji’a yookiin addeesa miila jala kaa’attee, gonfoo urjoota kudha lama mataa ishee irraa qabdu tokko mul’atte.'' '''''4)      Qoruumsa guddicha yknYesuus iddoo jiruu xiqqoo gadi siiquu fi lola seexanaa:-Mul’ata Boqonnaa 12 nuuf ibsa''''' '''''  Mul’ata 12:1- Dubartii Aduu Uffattee, Ji’a yookiin addeesa miila jala kaa’attee, gonfoo urjoota kudha lama mataa ishee irraa qabdu tokko mul’atte irratti hunda’uun, “Dubartiin tun durboo maariyaamii” jedhanii dogoggoraan barsiisu. Luqqisii efeesoon 6:12-13 Seexanni bantii waaqaa keessatti argamuu ibsa.''''' '''''Haala argama Waaqaa, seexanaa fi ilma Nama agarsiisu''''' '''''Fakkii 1.12 fakkii haala argama yesuus, seexanaa fi lafa agarsiisu''''' '''''Mul 12:1 Yesuus dhufuuf yommuu mul’atu seexannii akka hin dhufne ni morma, seexannii bakka amma jiru ykn sadarkaa lammaffaa irra gara sadarkaa sadaffaa ykn lafaa darbatama. Mul’ata 17:18 “…dubartii ati argite, immoo mandara gudditti ishee mootota lafaa irratti Mootummaa qabduudha” jedhe.''''' '''''5)      Lola Seexanaa namoota biyyaa lafaa irra jiraniin (Seexanni Galaana irra buufate Mootii biyyoota 10 irratti mo’eef aboo kennuu isaa): Mul’ata Boqonnaa 13 nuuf ibsa''''' '''''  Mul’ata 13:1-''''' ''Kana booddee immoo bineensi tokko galaana keessaa utuu ba’uu arge; bineensichis gaafa kudhaan, mataa isaa torba, gaafa irraatti waan akka goonfoo kudhan, mataa isaa torbaan irraattis maqaa ulfinaa, waaqayyoo arrabsu kennaman qaba ture. Bineensi arge qeerransa fakkaata ture, afaan isaa akka afaan leencaaati, bineensi akka jawwee sunis human isaa, teessoo isaas, aboon isaa isa guddaas bineensichaaf in kenne...Hiikni '''mul’ata 13:1-2, Daani’eel 7:3'''- bineensota arfan Daani’eel arge keessaa isa arfaafaadha.'''Ol-butamuu namoota mallattoo adda isaanii irraa qabanii ykn amantoota hojiin mootummaa waaqayyoo dhaalanii: Boqonnaa 14''''' '''''6)      Ergamoonni Waaqayyoo sadi wanta ta’u himuu isaanii: mul’ata Boqonnaa 14 nuuf ibsa.''''' '''''7)      Dheekamsa Waaqayyoo isa dhumaa:-Boqonnaa 15-16''''' '''''  ''''' ''Mul 15:1- Yohaannis dheekamsa waaqayyoo arge. Mul 16-17 raawwii dheekamsa waaqayyoo mul 15 irratti arge. '''Dubartii ijjituu ykn baabiloon gudditii: -''''' '''''mul’ata 17:18 “…dubartii ati argite, immoo mandara gudditti ishee mootota lafaa irratti Mootummaa qabduudha” jedhe.''''' '''''Mul 17:9 “kun sammuu ogummaa qabu in barbaada; mataan torban tulloota dubartiin irra teessuudha; akkasumaas matan torbaan mootota torba. Isaan keessaa shan kufaniiru,tokko jira, inni took amma illee hin kaane,yommuu ka’u immoo yeroo gabaabduu duwwaaf turuun isa irra jira.12 Gaafoonni kurnaan argite immoo ,mootota kudhaan warra kana dura Mootummaa hin fudhatiniidha;garuu bineeshicha wajjiin sa’aatii  tokkichadhaaf akka moototaatti aboo fudhachuudhaaf jedhu (mul’ata 13). Isaan kun yaada tokkicha qabu humna isaanii dabarsanii bineensichaaf ni kennu.''''' ''Baabiloon guddittin wanta yakka hojjeteef waaqayyoo xoofoo dheekkansa isaa isa sodaachisa keessaa akka dhugduuf isheedhaaf kennuun in yaadate.Waaqayyootti amanuu dhabuu fi yakka hojjiechuun gargarummaa qaba.'' ''Mul 16:17 Ergamaan 7^ffaan immo waciitii isaa keessaa qileensa keessatti gadi in naqe; sagalee guddaan tokkos mana qulqullumaa keessaa, teessoo isana bira ba’e, “ta’eera!”'' jedhe''.  Mandarri inni guddichi kutaa sadiitti gagara cabe; mandaroon biyyaa lafaa in jijjigaan.Waaqayyoo immoo Baabiloon guddittin xoofoo dheekkansa isaa isa sodaachisa keessaa akka dhugduuf isheedhaaf kennuun in yaadate.Ammas namooni waaqayyo maqaa balleessan.'' ''Mul 16:2 Ergamaan 1^ffaan ba’ee; waciitii isaa keessaa lafatti gadi naqe:-Madaan sodaachisaan fi dhukkubsaan, namoota gubaa bineensicha ofi irraa qabanitti, warra bifa fakkenyaa isatiif sagadanittis in nam’e. Mul 16:3 Ergamaan 2^ffaan ba’ee; waciitii isaa keessaa galaana irratti gadi naqe:-innis akk dhiigaa nama du’uu keessaa dhangala’ee ta’ee; wanti lubbuu qaban galaan keessa jiraataan hundinuus in du’an.'' '''''Mul 16:4''' Ergamaan 3^ffaan ba’ee; waciitii isaa keessaa lagaa irratti burqituu bishaanii irrattis gadi in naqe; isaa immoo dhiiga ta’an.'' ''Mul 16:8 Ergamaan 4^ffaan immo waciitii isaa keessaa biiftuu gadi in naqe; inni imoo ibidda nama waxaluun in kennameef; namooni ho’a sodaachisaan in waxalamaan. Kana keessaa immoo isaan waaqayyoon isa dha’icha kana hundumaa irratti gooftummaa qabu maqaa balleessan malee yaada garaa isaaniihin geddaranne, waaqayyoofis ulfina hin laanne.'' ''Mul 16:10 Ergamaan 5^ffaan immo waciitii isaa keessaa teessoo bineenhicha irrati gadi in naqe; mootummaan bineensichaa dukkanaan in liqmfame; namoonni dhiphinaan irraa kan ka’e arraba isaanii in cicciniina. Dhiphina isaanii fi madaa isaanii irraa kan ka’es; waaqayyoo gooftaa waaqaa maqaa balleessan malee yaada garaa isaanii geeddaratanii hojii isaanii irraa hin deebine.'' '''''Mul 16:12Ergamaan 6^ffaan immo waciitii isaa keessaa Eefraaxiis laga guddicha irratti gadi in naqe; bishaan in goge, mootota warra baha biiftuu akka dhufaniifiis karaan in banameef'''. Yommuus ani afaan bineensa isa akka jawwee sanaa keessaa; afaan raajii sobduu keessaas hafuuronni xura’oon sadi fattee fakkatani ba’anii nan arge. Hafuuroonni hamoonni sun mootota san iddoo afaan ibrootatti “Armaagedoon” jedhamutti walitti qabaman'''.''''' '''''Mul 16:17 Ergamaan 7^ffaan immo waciitii isaa keessaa qileensa keessatti gadi in naqe; sagalee guddaan tokkos mana qulqullumaa keessaa, teessoo isana bira ba’e, “ta’eera!”'' jedhe''.  Mandarri inni guddichi kutaa sadiitti gagara cabe; mandaroon biyyaa lafaa in jijjigaan.Waaqayyoo immoo Baabiloon guddittin xoofoo dheekkansa isaa isa sodaachisa keessaa akka dhugduuf isheedhaaf kennuun in yaadate.Ammas namooni waaqayyo maqaa balleessan'''''<nowiki/>''.'' ''Mul 17:1-Ergamaan 7^ffaan dhufee anatti dubbate, “kottuu, firdii ejjituu ishee guddittii, mandara bishaanota baay’ee irrattiijaaramte Sanaa, sitti naan agarsiisaa!'' '''''8)     Kufaattii Baabiloon Guddittii fi farfannaa mo’ichaa:-boqonnaa 17-19''''' '''''Baabiloon Guddittii eenyuudha?''''' '''''  Mul’ata 17:9-14 “kun sammuu ogummaa qabu in barbaada; mataan torban tulloota torbaan dubartiin irra teessuudha; akkasumaas mataa torbaan mootota torba. Isaan keessaa Shan kufaniiru, tokko jira, inni tokko ammillee hin kaane; yommuu ka’u immoo yeroo gabaaabduu duwwaadhaaf turuun isa irra jira. Bineensi inni takka jiraatee ture amma hin jirree immoo saddeettafaadha; garuu warruma turban san tuer, inni gara badiisaa in dhaqa. Gaafoonni kurnaan ati argite immoo, mootota kurnaan warra kan dura Mootummaa hin fudhataniidha; garuu bineensichaa wajjiin sa’aatiidhaaf akka moototaatti aboo fudhachuudhaaf jedhu. Isaan Kun yaada tokkicha qabu, humna isaanii dabarsanii bineensichaatti kennu. Isaan hoolichaatti lola in kaasu; hoolichi gooftaa gooftootaas waan ta’eef,isaan in mo’a;warri isa wajjiin jiraniis warra waamaman,warra fo’aman,warra amanamaniidhas” jedhe.''''' '''''Bineensi 1^ffaa Mootummaan Baabiliyoon (Iraaq) Bara 605BC-539BC''''' '''''   ''''' ''Daani’eel 7:4 Bineensi isa duraa leenca in fakkaata; akka joobiraa qoochoo qaba, utuu ani ilaaluus qoochoowwaan isaa irraa boqqifaman; bineensichi lafaa ol kaafamee akka namaatti miila lamaan in dhaabahiifame, qalbiin namaas in kenname.Inn Kun Mootummaa Baabilyoon'' ''.Leencii mootii bineensa lafaa yommuu ta’u joobirrii immoo mootii allattiwaanitti.'' ''Luqqisiwwaan Mootummaa Baabilyoon leecaa faakkeessu keessaa muraasni:Ermiyaas4:6-7, 49:19, 50:17 fi Luqqisiwwaan Mootummaa Baabilyoon qooochoo joobiraa fakkeessu Erm4:13, 48:40; Hab1:2'' '''''Bineensi 2ffaa Mootummaan Midiyaa paarishiyaa (Iraan) Bara 539BC-331 BC''''' '''''    Daani’eel 7:5 “'''kunoo, bineensi inni lammafaan immoo Amaaketa '''(beer''') in fakkaata; inni immoo gara fuula isaa duraaa oli ka’e, lafee cinaanchaa sadii ilkaaniin qabee ture. ‘Ka’ii foon baay’ee nyaadhu’ ittiin jedhame.inni Kun Mootummaa Midiyaa paarshiyaatti. Mootummaan Midiyaa paarishiyaatti. Amaaketa faakkeefama '''(Isa13:15-18).''''' '''''Bineensi 3ffaa mootummaa Giriikii Bara 331BC- 63BC''''' '''''  Daani’eel 7:6''''' ''kana booddees kunoo, bineennsi sadaffaan qeerransa fakkatu nan arge; bineensichi dugda isaa qoochoo isa akka allattii afur, mataa afuris qaba ture.Mootummaanis in kennameef.'' '''''Bineensi 4^ffaa Mootummaa Roomaa 1^ffaan Bara 63 BC-476 AD''''' ''''' ''''' ''Daani’eel 7:7 kana booddees kunoo, bineensa arfaaffaa halkaan mul’ataan arge, inni bineensa sodaachisaa''',''' naasisaa, gar-malee jabaa ture; ilkaan sibiila gurguddaas qaba, bineensichi in nyaate,in caccabse,isa hafe immoo miila isaatiin irra ejjete;inni bineensa isa duraa tura  irraa kan gargar ta’eedha,gaafa kudhan qabaa ture.8 utuu gaafota kan ilaalee yaaduu,kunoo gaafni xinnaan kan biraa tokko gidduu dhaan quuqee ol ba’e;gaafoota warra duraa keessaa warri fuula isaa xinnaa kanaa dura  jiran sadan in buqqifaman;kunoo ijji akka ija namaa gaanfa xinnaa kannatti ture; afaan dubbii gurguddisee dubbatus isatti ture” jedhe.Bineensi kun Mootummaa Roomaa bakka bu’a. Mootummaa Roomaa 1ffaan Bara 63 BC-476 AD ture.'' ''Mootummaa Roomaa inni 2^ffaa gaafa kudha lama qabu kun gara fulduraa mo’uuf in dhufa. Kitaaba Qulqulluu kakuu moofaa keessatti gaafni Aboo (Power) bakka bu’a (1mootota 22:11; farfannaa 75:10) akkasumas ijji sammuu bakka bu’a (zak3:9; mul 4:6, 5:6)'' '''''Mootummaa 5^ffaa Mootummaa Gooftaa Iyyasuus''''' '''''  Daani’eel 7:10''''' ''Itti fufees, “Mul’ata  ani arge keessatti teessonni kaa’amanii, inni bara  baay’ee dheeraa jiraate tokko teessoo irra taa’e;uffanni isaa adii calaqqisaadha, rifeensi mataa isaas akka jirbii hiddamaa in addata;teessoon isaas inni geengoo akka ibidda boba’uu ti.10yaa’aan ibiddaa isa duraa ba’ee in yaa’a; warri kumaa kumaatamatti lakkaa’aman isaaf in hojjetu,warri miliyoonni baay’eetti lakkaa’amanis isa dura in dhaabbatu,abboonni firdiis in taa’an,caaffatoonni duraan caafamanii jiranis in banaman. 11 “utuu ani ilaaluu sababii gurguddatee afaan gaanfichaatti jiruu irraa dhaga’amu sanaaf bineensichi in ajjeefame; dhagni isaa baballeeffamee gubamuuf ibiddatti in kaa’ame. Bineensi warri hafan immo mootummaa n isaanii irraa fuudhame,ofii isaaniitii garuu yeroodhaaf,kutaa biraafis jiraachuun isaaniif in kenname. 13 “kunoo,ilma namaa fakkaatu duumeessota waaqaatiin dhufuu isaa halkaan  mul’ataan arge yommuus inni gara isa baay’ee dheeraa jiraate sanaa dhaqee isa duratti in dhi’eeffame. 14”------, inni gooftummaa bara baraati; mootummaan isaa balleeffamuu mti”jedhe.'' '''''9)     Bar-kumee, Bantii waaqaa haaraa fi lafa haaraa: Boqona 20-22''''' '''''  Bar-kumeen badhaasa amanaati. Mul 21: Manni qulqullummaa ishee waaqayyoo gooftaa hundumaa danada’uu fi hoolicha waan ta’ee ani mana qulqullummaa tokko illee mandarittii keessatti hin arganne. Waaqayyoo''':-Kanaan dura sababa hojii adda addaaf hojjechuu Abbaa, Ilma fi hafuura qulqulluu jedhamaa turan tokko ta’uun waaqayyo hundumaa danda’u ta’an.'' '''''Hoolicha''': - Ilmi erga du’a mo’ee ka’ee qaama hin badnee uffatee gara mirga abba taa’e.Sababa ilmi qaama hin badne qabuuf hojii waaqayyoon tokko ta’anis sababa qaama kanaaf hoolicha jedhama.'' ''10)  '''Hiika Jechoota mul’ata Yohannis Mormii Qaban Muraasa''''' '''''   Mul’ata 11:19''' irratti hunda’uun hordoftoonni amantoonii tokko tokkoo, “Taabonni fi bifti ijaarsa mana qulqulluma mootummaa waaqayyoo keessattii gahee waan qabuuf biyyaa lafaa keessattis gahee qaba” jechuun barsiisu.'' '''''Mul 11:19 Kana booddee manni qulqullumma waaqayyoo inni waaqa keessaa baname, saanduqi kakuu mana qulqullummaa isaa keessaas in argam. saanduqi kakuu kun kan harkaan namaan hojjetame osoo hin taane isa waaqayyoon hojjetame isa taaboota laphee keenyaa san cimuuf kan waaqayyoo bira jiru.'''Godoo Harkaan Ijaarame Keesaa Homaa Hin Qabu (Ibro9:1- )fi Seera Hafuura Nuuf Kenname rom7:6, 2Qor3:2-3) jedhe osoo jiru amantoonii tokko tokko mul’ata yohaanis irraa luqusii fudhachuun taabonni fi bifti ijaarsa mana qulqullumaa mootummaa waaqa keessaa akka jiru barsiisu.Inni kun barsiisa dogogoraati '''sababni isaa mana amantii harki namaa hojjetee fi taaboota harki namaa hojjetee miti Kan mootummaa waaqayyoo keessa jiru. Kana immoo luqisina armaan olii nuuf dhugoomsa''''' '''''  Mul’ata 12:1- Dubartii Aduu Uffattee, Ji’a yookiin addeesa miila jala kaa’attee, gonfoo urjoota kudha lama mataa ishee irraa qabdu tokko mul’atte irratti hunda’uun, “Dubartiin tun durboo maariyaamii” jedhanii dogogoraan barsiisu'''. '''  Mul 12:1 Yesuus dhufuuf yommuu mul’atu seexannii akka hin dhufne ni morma, seexannii bakka amma jiru ykn sadarkaa lammaffaa irra gara sadarkaa sadaffaa ykn lafaa darbatama.''''' '''''  Haata’u malee hiikni isaanii: - Dubartii''''' ''-Amantootni tokko tokkoo dubartiin aduu dhufate tun Maariyam jedhu. Garuu hiikni isaa sirriin xiyoo (isa 66:8).Isaayaas 66:7-10 “dubartiin utuu hin ciniinsifatiin, utuu dhukkubbiin itti hin dhaga’aminis ilma in deessii? Namni wanta akkasii dhaga’ee beeku, wanta akkasii argee beekuus jiraa? Lafti, miixuu guyyaa tokkotin, saba tokko si’a tokkotti of keessaa in baaftii ree? Xiyyoon garuu akkuma miixatteen ilma in deesse.Ermiyaas 6:2 Mandara xiyyoo ishee miidhagduu fi qananiituu ani nan balleessa.'' '''''    Aduu (sun)''':-Yesuus, wangeelaa fi qajeellummaa isaa bakka bu’a. Farfannaa 84:11 Waaqayyoo gooftaan biiftuudha, gaachaanas; inni ayyaana, ulfinas in kennaa, Malachi4:2 Isin warra maqaa koo sodataniif garuu aduun qajeelummaa inni qarri isaa fayyina of keessa qabu isiniif in ba’a; akka jabbii gooranaa keessaa ba’ees gad baatanii in burraaqxu. Yesuus ifa isaa waldaa kiristaanaa kenna jedha. '''Ji’a yookiin addeesa:-'''Aarsaa araaraa yesuus nuuf kaffale bakka bu’a:- Ibroota 10:1 Seerrii garuu gaadidduu gaggaarii dhufuf jiran sanati malee, bifa dhugaa isan itti mul’atan miti.Addeessi ykn ji’in ifa mataa isaa hin qabu. Garuu ifa aduu irraa argate nuuf ibsa. Akkuma addeessi aduu irraa guuree ifa kennuu kiristaanni aduur kiristaanaa kan ta’e aarsaa mataa keenyaa osoo hin taane kan yesuus irraa fuunee afuura qulqulluun waaqayyoo galchina.'' '''''Gonfoo Urjoota kudha lama:-'''Ergamoota 12 bakka bu’a. Waldaa kiristaanaa kan hundeessaan ergamoota kudha lamaan.Gonfoo milikkita wanta tokko kan irraa adda baasuudha.Yesuus Ergamoota kudha lama bakka ofii buusee ol-ba’e, ergamoonni kudha lamaan waldaa kiristaanaa bakka buusan. '''Mul’ata yohaannis yommuu dubbisun kaayyoo isaa ilaalcha keessa galchinee dubbisuu qabna. Kaayyoon mul’ata yohaannis akkamitti akka ol-butamnu ibsa''''' '''''11)  Hiika haalluu macaafa qulqulluu keessaa muraasa''''' '''''Adii (Waaqayyoo):-Farfannaa 84:11''''' ''Waaqayyoo gooftaan '''biiftuudha''', gaachaanas; inni ayyaana, ulfinas in kennaa.Biiftuu ganama ni addati. Garuu lixuu yeroo geeche gara diimaa biluu jijjiramti. '''Diimaa Biluu (seexana)''' Biifttuun lixuu yeroo deemtu gara diimachuutti deemti.'''Gurraacha (Bineesa Hamaa)''' biiftuun yeroo lixxe ni guraachoofti'''.Seexanni cubbuu hojjete malee yesuus waaqa ta’uu ni amana''''' ''1.5)            '''Karaalee Waaqayyoo qophoofne wanta kamiyyuu eeganuu akka qabnu''''' '''''1.5.1) Karaalee Sagalee isaan nutti dubbachuu waaqayyoo''''' ''   Waaqayyoo karaa sagalee isaan mul’ata waan nutti agarsiisuuf yeroo mul’ata hiikannuu akka sagalee waaqayyootti mul’atni argine maali akka ta’e baruu yaaluu qabna.'' '''''Kan malees wanti mul’ataan arginu kun hiika lama yoo qabaate wanti arginu kun maali akka raawwachaa jiruu fi haariiroo wantichaa fi raawwii isaa irratti hundoofnee mul’aticha hiikachuu qabna.''''' ''Fakkeenya:-Bishaan akka sagalee waaqayyootti hiika tokkoo oli qaba. Bishaan wanta baay’ee hiikamuu danda’a (Mul’ata 17:15, Isa 8:7). '' ''Mul’ata 17: 15 Itti dabalees ergamichi anaan, '''Bishaanonni''' ati iddoo isheen ejjituun teessutti argite immoo, nama '''baay'ee''' dha, tuuta baay'ee dha, saba baay'ee dha afaan baay'ee dhas*. '' '' '''Isa 8: 7''' kanaaf kunoo, gooftichi,mootii Asorii fi ulfina isaa hundumaa warra bishaan laga Efraaxiis isa humna-qabeessaa fi isa baay'eetti fakkeeffaman isaan irra in yaasa; isaan akka bishaan guutee manii isaa irra danbali'ee qarqara isaa irra dhangala'uu ti.'' ''Kan malees bishaaan hafuura qulqullutti ni hiikama, Irra caalaan mul’ata yohaannis akkuma mul’ata bifa fakkaatti adda addaa macaafa qulqulluu keessaa fudhuun yohaannisitti agarsiisuun barreeffame.Mata duree kana keessattii mul’ata argee hiikni isaa macaafa qulqulluu irraa hiika muraasa isaa ilaala. Akkasumaa mul’ata yohaannis akkamitti akka hiikachuu qabnu ilaala'' '''''Mul’ata 1ffaa''''' '' Bineensa gurraacha guddinaan hamma addurree gahu ari’aa ture. Bineensi kun asii fi achi na jalaa miliqaa ture. Bineensi kun Bishaan ciisaa tokko keessa na jalaa seene. Yeroo kana namni meeshaa waraanaa qabu tokko dhufe. Bineensi kun bishaan ciisaa sani hunda isaana jalaa dhugee fixe.Namichi meeshaa waraanaa qabu tokko yerumaa sani dhufee meeshaa waraanaa isaa bineensa sanitti tokkosee bineensa kana ajjeese. Sagalee bineensi kun cimaadha '''B'''ishaa kan hunda dhugee fixee jedhuun aga’ee ture. Mul’ata kana argee torbee tokko booda hojjetaan wangeelaa waldaa keenyaa gara fulduraa na waame naaf kadhate. Kana booda mal’ata biraa arge. Mul’atichis Boorsaa kiyya lafa gogaa irraa godhe. Bishaan baay’ee saffisaan dhufee boorsaa kiyya dhoofe. Anis bakka namatti toluun boorsaa kiyya guutuu isaa baafadhe.'' '''''Hiika mul’ata kan akka macaafa qulqulluutti:-''''' '''''Bineensi Gurraachi''':-'' '''''   Mul’ata 6:5-6''''' ''Yeroo hoolichi mallattoo isa sadaffaa bane immoo, uumamni lubbuu qabu inni sadaffaan, Kottu! jechuu isaa nan dhaga'e. Anis achi ilaaleen farda gurraacha tokko arge; inni fardicha irra taa'es madaalii of harkaa qaba ture*. 6Yommus ani wanta sagalee fakkaatu, isa uumama lubbuu qaban arfan gidduudhaa, Qamadii safartuu xinnoo tokko gatii dadhabbii guyyaa tokkoo, garbuu safartuu xinnoo sadiis gatii dadhabbii guyyaa tokkoo godhi! Ejersaa fi muka waynii garuu hin miidhin! jedhu nan dhaga'e*.'' '''''Hiika Bishaan Ciisaa Bineesi Dhugee fixe''':-'' '''''     Mul’ata 17:''''' ''15 Itti dabalees ergamichi anaan, Bishaanonni ati iddoo isheen ejjituun teessutti argite immoo, Nama baay'ee dha, tuuta baay'ee dha, Saba baay'ee dha afaan baay'ee dhas*. '' '' Isa 8: '''7''' kanaaf kunoo, gooftichi,mootii Asorii fi ulfina isaa hundumaa '''warra bishaan laga Efraaxiis isa humna-qabeessaa fi isa baay'eetti fakkeeffaman isaan irra in yaasa'''; isaan akka bishaan guutee manii isaa irra danbali'ee qarqara isaa irra dhangala'uu ti;.'' '''''Meeshaa Lolaa namichi qabate jiru:-''''' '''''    Efeesoon 6:11''''' ''Haxxumaa Seexanaatiin mormuu akka dandeessanitti, mi'a lolaa isa kan Waaqayyoo guutummaatti hidhadhaa*!'' '''''Mul’ata2^ffaa''''' '' Amantoota         Waldaa kiyyaa duraanii yeroo isaani waaqeeffatan guutuu isaa natti agarsiise. Waldaa kan keessa namoonni sadi qofti imimmaan dhagalaasaa waaqeeffatu. Maqaa namoota kana sadii:-Jaarsa waldaa kan ta’e Obboo Abdii, Hojjettuu wageelaa kan taate wangeelawwii Tsiyoon fi ana ture.Namoonni hafaan dhaabbatanii waaqeeffatu malee akka namoota sadeenn kaneenii imimaan dhagalasanii hin waaqeeffatan.'' '''''Hiika mul’ata kanaa''''' ''Ani kan argee haala waaqeffannaa waldaa keenyaa duraa keessatti namoota imimmaan ija isaanii foonii keessa dhagala’uudha. Garuu ijji keenya foonii kun akka '''macaafa qulqulluutti garaa''' keenya bakka bu’a . Imimmaan dhagalaasuun akka macaafa gulqulluu gadduu mul’ise. Haala macaafa qulqulluu mu’atni kun yeroo hiikamu namootaa garaa isaanii baay’ee gaddee osoo jiruu waaqayyoo waaqeffatan.'' '''''Farfannaa 126:5-'''6 Warri imimmaan dhangalaasaa sanyii facaasan, sagalee gammachuu dhageessisaa in haammatu*.6Inni sanyii facaafamuu baatee boo'aa adeemu, bissii isaa baadhatee, sagalee gammachuu dhageessisaa deebi'ee in gala*. Mat 5:4 Warri garaan isaanii gadde haa gammadan, isaan jajjabina in argatu*.  '' '''''Mul’ata 3^ffaa'''^:-'' ''    Naannoo Istaadoomii Beekojjii itti Gamoo irraa caalaan fuullee ijaarame natti agarsiisa ture. Gamoo kana irratti barreeffama kan keessan jedhamee barreefame.'' ''Gamoon kun kiyyaa maaliif kan keessan kan jedhuu gaafii natti uumame. Haa ta’uu malee akka macaafa qulqulluutti namni amantaa Kiristiyaanaa hordofu tokko qabeenya dhuunfaa isaa hin qabu.'' ''HoE 4:32'' ''Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*'' '''''mul’ata 4^ffaa''''' ''  Mul’ata kan kitaaba mata-duree isaa '''Aboo Amanaa''' '''Eebbisaa Baayyisaa''' afaan oromootti hiikama irraa dubbise.'' ''Barreessan kitaaba kana dhukkuba onnee dhukkubsachaa ture. Waa’ee dhukkuba onnee kanaa kadhachaa ture. Gaafa tokko galgala abjuu tokko arge.'' ''Abjuun isaa , “ innii fi tajaajilaan tokko tajaajilaaf dirree kubbaa tokko irra deemaa jirra natti fakkata jedha, daagaalee dirrichaa irra utubaaleen dhaabatanii jiru osuma waliin haasa’aa deemanii tajaajilaa wajjiin deemuu sun utaalee ‘ilaali’ naan jedhe. Akkuma gargaree ilaaleen leencota baroodaan kan nama sodaachisan arge jedhe.'' ''Namichii fi ani fiiguu eegale jedha. Jalaa badhuu waan hin dandeenyeen maqaa yesuus mormuu eegale jedha. Aadaa gara koo dhufan jedha. Miila koo fuufatanii homaa xiyyeeffannoo otoo natti hin kenning akka cuucota adurree fiiganii sokkan” jedha barreessan mul’aticha.'' '''''Hiika isaa''''' ''Namicha kanatti sagalee 1pheexiroos 5:8 jiru gara isaa dhufe.'' '''''1pheexiroos 5:8''''' ''Ofi qabaa, dammaqaas! Seexanni hamajaajiin keessan akka leenci yeroo beela'utti aadaa naanna'utti, nama liqimsuu barbaadee in naanna'a*. Namichi kun akka dhukkuba onnee irraa fayye mul’ata arge.'' '''''1.5.2) Karaa Yesuus Wanta kamiyyuu akka Moona Beekuu qabnu''''' ''  '''1Qor 15:57''' Waaqayyo karaa Gooftaa keenya Yesuus Kiristoos mo’icha waan nuuf '''kennuuf''' immoo galanni haa taʼu!'' '''''Karaa yesuus Lollee moo’uuf dirqama wantoota lama guutne egamuu qabna''''' '''''1^ffaa: Wanti ittiin moonu sagaleen waaqayyoo laphee keenya keessatti barreeffamuu qaba''''' ''  2Qor 3:1-18 1Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*.4Amanannaan nuyi karaa Kristos Waaqayyo biraa qabnu kan akkasii ti. 5Nuyi ofii keenyaa wanti tokko illee nu biraa in ba'a jennee himachuu waan dandeenyu hin qabnu; hammi danda'aa keenyaa Waaqayyo biraa in ba'a*. 6Isumatu seera caafamee kennameen utuu hin ta'in, hafuura qulqulluudhaan kakuu haaraadhaaf hojjechuu nu dandeessise; seerri caafamee kenname du'a in farada, hafuurichi garuu jireenya in kenna*.7Seerichi gabatoota dhagaatti fidalaan qirixamee, yeroo kennametti ulfinaan mul'ate; booddee irraa darbaa yoo adeeme iyyuu calaqqifni fuula Musee yeroo sana jabaa waan tureef, ijji saba Israa'el itti ejjechuu hin dandeenye. Egaa seerichi inni du'a faraduudhaan hojjetu ulfina akkasiitiin erga dhufee*, 8inni hafuurri hojjetu immoo hammam caalaa ulfina haa qabaatu ree*? 9Wanti firdii du'aaf hojjetu ulfina-qabeessa erga ta'ee, wanti qajeelaa nama gochuuf hojjetu immoo hammam caalaa ulfina-qabeessa haa ta'u ree*? 10Ammas wanti caalaatti ulfina qabu waan argameef, inni takka ulfina-qabeessa ture ulfina kan hin qabne ta'eera. 11Egaa inni yeroodhumaaf jiraate ulfina erga qabaatee, inni itti fufee jiraatu immoo hammam caalaa ulfina haa qabaatu ree*?12Abdii akkasii erga qabaannee nuyi guddaa ija in jabaanna. 13Nuyi akka Musee hin goonu; inni, sabni Israa'el calaqqisa fuula isaa isa irraa darbu sana akka hin arginetti fuula isaa golgate*. 14Yaadni isaanii garuu hadoodchifameera, hamma guyyaa har'aatti iyyuu kakuu moofaa keessatti isa caafame yeroo dubbisan, golgaan sun isaan irratti in hafa, irraas hin fuudhamu; golgaan sun karaa Kristos duwwaa isaan irraa fuudhamuu in danda'a*. 15Hamma har'aatti iyyuu yeroodhuma isaan seera Musee dubbisanitti golgichi yaada garaa isaanii in golga. 16Caaffanni qulqullaa'aan, ?Yeroo inni gara gooftaatti gara galutti, golgichi isa duraa in fuudhama? in jedha*. 17Egaa inni Goofticha jedhame kun, hafuura qulqulluu dha; iddoo hafuurri gooftichaa jiru immoo, birmadummaatu jira*. 18Ammas nuyi fuula keenya utuu hin haguuggatin ulfinni gooftichaa nu irraa akka calaqqisu in goona; nuyis ulfinaa gara ulfinaatti darbuudhaan fakkaattii isaa akka taanuuf, akka goofticha isa hafuura sana biraa nuuf dhufetti in diddiiramna*'' ''Efeesoon 6:11 Haxxumaa Seexanaatiin mormuu akka dandeessanitti, mi'a lolaa isa kan Waaqayyoo guutummaatti hidhadhaa*!'' '''''2^ffaa: Sagalee Waaqayyoo itti moonu kun Hafuura Qulqulluun Laphee keenya irraa fudhamee gara wanta ittiin lolluu xiyyaa isaatti darbatamuu qaba''''' '''''                                Ermiyaas1:9-10''''' '''''Luqqisiiwwaan qabxii 1^ffaa fi ^2ffaa dhugoomsan''''' ''Yohaannis16:13-15 dhugaa yommuu dhufu garuu, gara dhugaa hundumaatti isin qajeelcha; sababiin isaas, inni wanta dhagaʼe dubbata, akkasumas wantoota dhufan isin beeksisa malee ofii isaatiin kakaʼee hin dubbatu. Inni wanta kan koo taʼe irraa fudhatee waan isinitti beeksisuuf, anaaf ulfina ni kenna. Wanti Abbaan qabu hundi kan koo ti.  Inni wanta kan koo taʼe irraa fudhatee isinitti beeksisa kanan jedhe kanaafi.'' '''''Effesoon 2:1-2'''  Kana malees, isin yakkaa fi cubbuu keessaniin duutanii kan turtan taʼus, Waaqayyo jiraataa isin godheera; yeroo sanatti akka sirna addunyaa kanaatti,  akka bulchaa aangoo qilleensichaatti deddeebiʼaa turtan; kunis hafuura isa amma warra hin ajajamne irratti hojjechaa jiru dha. '' '''''Roomaa 8:3-4:-'''Sababii Nama fooniitiif seerri hojii isaa hojjechuu dadhabe, waaqayyoo ilma ofii isaatti farade; cubbuu isa nama foonii cubbamaan uffatee, cubbuu balleessuu dhufe. Wanti seerri nu irraa gaafatu, nuyi warra akka fedha hafuuratti malee feha fooniitti hin jiraanne, akka '''raawwatamuuf''' waaqayyoo kan godhe.'' ''1.6)           '''Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Seerota adda addaa wajjiin wali bira Qabuun''''' '''''Seensa''''' ''Haala caaseeffama macaafa qulqulluu kakuu moofaa hubachuuf jalqaba kakuu moofaa keessatti karaalee eebbi waaqayyoo nuuf raawwatu hubachuun baay’ee barbaachisa.'' ''Kakuu moofaa keessatti waaqayyoo nama hiddaa dhaloota isaa irratti hunda’ee filate, karaa nama filate saniin eebbi waaqayyoo nuuf raawwata.'' ''Kakuu haaraa keessatti immoo eebbii waaqayyoo hundinuu karaa yesuus qofaan nuuf raawwaatama (efeson 1:3).  Kakuu haaraa keessatti eebbi hafuuraa torban karaa yesuus irraa deemuun nuuf raawwatama.Kakuu moofaa keessatti  immo Qabeenya mootummaa waaqayyoo karaa hiddaa dhalootaa Abrahaam argann.'' '''''Fakkiiwwaan Eebbii waaqayyoo karaa hiddaa dhalootan namaa raawwachuu kakuu haaraa keessatti immoo karaa yesuus raawwachuu mul’isu''''' '''''Kakuu Moofaa Akkuma jirutti gara kakuu haaraa jijjiramuu luqqisuu nuuf ibsu Muraasa''''' '''''Ibroota 10:1 1''''' ''Seerichi garuu '''gaadidduu wanta''' '''gaggaarii dhufuuf jiran''' sanaa ti malee, bifa dhugaa isa isaan ittiin mul'atan miti; inni karaa aarsaa waggaa waggaadhaan utuu gargar hin citin dhi'eeffaman sanaa, warra dhi'aatan fiixaan kan ba'an gochuu matumaa hin dandeenye*. Gaadidduu wanta gaggaarii dhufuuf jiran waan ta’eef ifa hin qabu damee torba qofa qaba malee.'' '''''Haala caaseeffama macaafa qulqulluu hubacuuf dursa haala caaseeffama heeraa fi seerota adda addaa haa ilaalu.''''' ''Maalummaa heeraa gabaabinaan yommuu ilaalu '''“Constitutional law is a body of law which defines the role, powers, and structure of different entities within a state, namely, the executive, the parliament or legislature, and the judiciary; as well as the basic rights of citizens and, in federal countries such as the United States and Canada, the relationship between the central government and state, provincial, or territorialgovernments.”'''('''<nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Constitutional_law</nowiki>).''''' ''Hiika heeraaf Wikipedia kenne yommuu afaan oromootti hiikkamu:-'''Heerri qaama seeraa ta’ee kan gahee, aangoo, caaseeffama adda adda kanneen akka seera baaftuu, seera hiiktuu, seera raawwachiiftuu akkasumaas bu’uura mirga lammilee fi hariiroo mootummaa federaalaa fi naannolee naannolee akkasumaas daangalee naannolee gidduu jiru ibsuudha.''''' '''''Akka hiika Wikipedia ti heerri balbala seeroota birooti jechuu ni danda’ama. Balbala/seensa mana qofatu qaba osoo hin ta’in seerris ni qaba.''''' ''  The Constitution defines the '''government''' and '''its powers'''. Laws are the means by which the government '''exercises those powers''' akka hiika afaan Ingiliffaa kanaatti Heerri balbala seera ittiin seenu.'' '''''1.6.1)     Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Ijaarsa mana Qulqulluu waaqayyoo Musee kenname irratti hunda’uun (Ibr 9:1-28)''''' '' Manni Qulqullummaa waaqayyoo '''balbala edan''' isa karaa adaam '''uma 3.24''' irratti ilma namaa jalaa cufame deebi’ee karaa yesuus banamu adeemsa nuuf ibsuudha.'' ''Manni Qulqulluummaa Waaqayyoo '''Adeemsa balballi jireenyaa Adaamin''' nu jalaa cufame, '''karaa yesuus akkamitti akka nuuf banamu mul’isuudha'''. Baatuu Ibsaan immoo Yesuus ykn sagalicha foon dhufatee biyyaa lafaa dhufeedha.'' ''Fakkii 1:14 Fakkii mana qulqullummaa waaqayyoo Bara kakuu moofaa keessa ture mul’isu (Side view)'' '' '' ''Fakkii 1.14.1 Fakkii mana qulqullummaa waaqayyoo Bara kakuu moofaa keessa ture mul’isu (Top View)'' '''''Kutaalee mana qulqulummaa waaqayyoo tokko tokkon ibsamu''''' '''''Kutaa 1ffaa fi 2ffaa (Oobdii fi balbala oobdii)''''' '''''Oobdii mana qulqulluu waaqayyoo fi balballi isaa''''' ''Macaafa Qulqulluu kakuu haaraa jijjiramuu isaa ragaalee jiru keessaa inni tokko '''mat 5:17-20'''ti.'' '''''Maatewos 5:17-19 Yesuus "seeraa fi barsiisa raajootaa diiguuf dhufe hin se'inaa ani isaan raawwachuuf dhufe malee. Ani dhuguman isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu.''''' ''Kutaa 1ffaa (balbala (gate)) inni kakuu moofaa keessatti ijaarame''':''' -macaafa  '''Maatewoos-HoE''' kakuu haaraa keessatti jijjirame. Kutaa 2ffaa yookiin oobdii Mana Qulqullummaa kakuu moofaa keessatti ijaaramu;kakuu haaraa keessatti '''Roomaa-Ergaa Yihudaa''' jijjirame.'' ''Akkuma '''Mat 5:17-19 Ani dhuguman isinitti himaa hamma waaqnii fi lafti badanitti seericha keessaa fidalli xinnaataan tokko yookiin gari tokkoon fidalaa utuu fiixaan hin ba'in hin badu yommuu jedhu oobdii mana qulqullummaa waaqayyoo fi balballi oobdii mana qulqullumaa waaqayyoo macaafa kakuu haaraa jijjirame malee hin badne.''''' ''Addaam nama balballi jireenya ittin cufame dha.Yesuus balbala balballi jireenya ittin baname dha.“Waaqayyo nama gad oofee, karaa isa gara muka jireenya kennutti geessu sanas in eegsise; isa eegsisuudhaaf bukkee iddoo dhaabaa Eeden gara ba'a-biiftuutiin Kiruubelii fi billaa akka ibiddaa boba'u isa gara hundumaatti nanaanna'u in dhaabe.”'' '''''Uma. 3:24.''''' ''Addaam inni duraa bu'aa cubbuun balbala jireenyaa nutti cufsiise.kana qofaa miti,akka ol hin deebineef '''balbalicha''' irra '''billaa''' nuuf kaa'ee deeme.billichi isa nuu ajjeessuuf balbala Eden irra kaawwamee jiru dha.namni balbala kanan ol seenuu danda'u bara baay'ee dhaaf hin argamne ture.“Yesus ammas "Dhuguma, dhuguman isinitti hima, ana balballi hoolotaa!”'' '''''Yoh. 10:7'''. Isa karaa addaam balballi jireenya nutti cufame,nutti cufamee duwwaa miti,billaan balbalicha irra kaawwameera. Yeroo murame gaafa gahutti Yesuus billaa balbalicha irra isa kaawwamee jirutti lubbuu isaa kenne,billaa kiruubeloonni baatanii jiranin kan qalamee ol nu galche yesuus dha.Billaan nu ajjeessuuf balbala Eden irra keewwame Yesuus itti qalamun ol nu deebise.Kanaafuu Yesuus lubbuu laatee karra balbala jireenyaa isa karaa addaam ilmaan namaatti cufame banuu danda'e. Yesuus karricha balbala jireenya bane dha. “Balbalichi ana, inni anaan ol galu in fayya; ol in gala, gadis in ba'a, dheedichas in argata.”'' '''''Yoh. 10:9''' “'''Yesus deebisee, "Karichi, dhugaan, jireenyis, ana; anaan yoo ta'e malee, eenyu iyyuu gara abbaa hin dhufu.” Yohannis14:6''''' ''Fakk1.15 fakkii seera Macaafa Qulqqulluu fi Seera biyya lafaa wali bira qabu'' '''''Kutaa 1ffaa Balbala (Gate)''''' '''''Hojii Balbala/Seensa''''' ''  Hojiin balbalaa wanta ala jiru tokkoo karaa ittiin oli galuudha. Akkasumas '''Wangeelli mootummaa waaqayyoo arfanii fi HoE karaa gara waldaa kiristiyaanaa ittiin oli galudha.''''' ''Oobdiin Mana qulqulluummaa waaqayyoo immoo karaa ittii iddoo aarsaa waaqayyoo dhiyeessaan darbuuf nu tajaajiladha. Akkasumaas Macaafni bara waldaa kiristayaanaa '''romaa-Ergaa Yihuudaa''' karaa lammata dhalachuu mirga yesuus taa’uuf nu fayyaduudha.'' '''''Kutaa 2ffaa (Oobdii (Outer Court))''''' ''Iddoo Bishaan ittiin Qulqulla’aan: cuuphaa qulqulluutti jijjirame kakuu haaraa keessatti.'' ''Iddoo wanti aarsaa galchaan kaa’amu:-Lammata sagalee waaqayyoo irraa dhalachuun aarsaaf guddachuu.'' '''''Qabiyyee Kutaa 3ffaa: Iddoo Qulqullootaa''''' ''Yesuus gara waaqa oli ba’ee iddoo waldaa kiristayaanaaf qopheesse ibsa .Iddoo qulqullootaa Kun wantoota gurguddoo sadii (3) qaba. Isaanis:-'' '''''Baatuun ibsaa:-Waldaa kiristiyaanaa bakka bu’a. Yesuus Dhagna Waldaa Kiristiyaanaati. Akkasumaas baattuun buddeenaa sagalee waaqayyoo bakka bu’a.''''' '''''Baatuu ibsaa''''' ''torba tokko tokkoon isaanii damee torba torba qabu. Zaayitni calalamaa mat '''25:1-13''' irratti argamu kakuu haaraa keessatti sagalee waaqayyoo bakka bu’a.Akasumaas '''ibiddi''' immoo hafuura qulqulluu bakka bu’a.'' ''Kakuu moofaa keessatti akkuma lubni zayita calalamee ibsaa oluu fi bulu, kakuu haaraa keessattii immoo waldaan kiristayaanaa sagalee waaqayyoo kana yeroo hundaa ibsuu qaba.'' '''''Qabiyyee Kutaa 4ffaa: Iddoo Qulqulluu Qulqullootaa''''' ''kutaa 4ffaa akkuma Ibr 9:1-13 irratti ibsame gara mana qulqullumaa waaqayyoo isa bantii waaqa irratti jijjirame malee hin hafne. Hagafni lubaa keenya immoo gara yesuus jijjirame.'' ''Kutaa 4ffaa Angafa luba malee namni tokkoo oli galuu hin danda’u jechuun kakuu haaraa keessatti wanti kamiyyuu karaa yesuus malee qabeenya mootummaa waaqayyoo tokkoo fayyadamuu hin danda’amu'' ''Kutaa kana irraa wanti hubannu waaqayyoo ayyaana isaa hundumaa namaa yommuu kennuu ulfina waaqummaa isaa yesuus isa angafa lubaa ta’e qofa kenna malee ilma nama kamiifuu hin kennu.'' '''''1.6.2)     Caaseeffama Macaafa Qulqulluu baatuu Ibsaa torban wajjiin wali bira qabuun (Ba’uu 25:31-40)''''' '''''Baatuu ibsaa torbaan macaafa qulqulluu kakuu moofaa bakka bu’uu Isayyaas 11:1-2, Luqas 24:44 fi yohaannis 1:1-16 irraa nu hubanna.''''' '''''Seera Uumamaa:-'''Seensa Macaafa Qulqulluu yommuu ta’u. Macaafni seera uumamaa seensa macaafa qulqulluu ta’uu maalii beektu gaafii jedhuuf; seensi macaafa tokkoo gabaabina qabiyyee macaafa sanii ibsa. Akkasumaas seerri uumamaa qabiyyee macaafa qulqulluu gababinaan ibsa.'' '''''Mul’ata Yohaannis''''' ''immoo Guduunfaa macaafa Qulqulluuti'' '''''Fakkii 1.16 fakkii haala qoqqodama macaafa Qulqulluu Ibsu''''' ''  Luqqisiwwaan Dubbiin waaqayyoo Ibsaan keenya ta’uu Kakuu moofaa keessatti mul’isu muraasa:-'''Far119:105''' Dubbiin kee miila kootiif ibsaadha, dandii koo irraatiis in ifa*. Baatuu ibsaa jechuu baatuu sagalee waaqayyoo yookiin waldaa kiristayaanaa jechuudha ('''mul1:20'''). Kakuu haaraa keessattii luqqisii sagalee waaqayyoo ibsaan wali fakkeessu muraasa:-2Phex 1:19, Yoh 8:12.'' '''''Macaafa Fakkaattii Beekmsaa fi Sodaa Waaqayyoo (Seera Ba’uu-Iyyoob)''''' '''''Macaafa Fakkaattii  Beekumsaa Fi Sodaa Waaqayyoo''''' '' '''Seera uumamaa''' keessatti waaqayyo sagaleen isaa '''waaqarraa dhaga'amu''', '''seera ba'uu''' keessatti waaqayyo sagaleen isaa '''tulluu siinaarraa''' dhaga’amu; amma '''seera leewwotaa''' keessatti waaqayyo sagaleen isaa '''saba gidduudhaa''' dhaga'amu argina kanaaf yeroo kamiyyuu caalaa akkaataan itti namni furame waaqayyo waliin hariiroo godhatu ykn qabaatu dhimma murteessaadha'''.''''' '''''Seera Ba’uu (Seensa Macaafa Seeraa)''''' ''Seerri Ba’uu Seensa macaafa seeraati. Kitaaba yommuu barreessinu seensa keessatti haala waligalaa kitaaba bal’inaa barreessinu; seerrii Ba’uu haala walii gala seera mana qulqullumaa waaqayyoo yommuu ibsuu bal’inni isaa oobdii mana waaqayyoo seera Lewwootaa keessatti barreeffame.'' '''''Seera Lewwootaa''''' ''  Seera lewwootaa yommuu jedhu seera namoota baay’eef kenname jechuudha. Lewwootni kakuu haaraa keessatti luboota bakka bu’u. Lewwootni kakuu moofaa keessatti lubummaan sanyiin kennameef ,lubummaa kakuu haaraa keessatti immoo lammaata dhalachuu namaaf kennama. Ibiddii hafuura qulqulluu kaku haara keessatti yommu bakka bu’u,dhiigni looni aarsaa immuu dhiiga yesuus fannoo irratti jigse bakka ba’u.'' ''Foon aarsaa gubamuu foon yesuus du’ee yommuu oli butamu gara qaama hin jijjiramnetti geeddarame bakka bu’a.'' '''''2Qor 2:14-17 14Waaqayyo isa yeroo hundumaa karaa Kristos akka warra mo'e duulaa galutti nu adeemsisuuf, Kristosin beekuus akka foolii urgaa'utti harka keenyaan iddoo hundumaan isa ga'uuf galanni haa ta'u*. 15Nuyi, warra karaa fayyinaa irra jiranii fi warra karaa badiisaa irra jiraniifis foolii Kristos isa Waaqayyotti urgaa'uu dha*. 16Warra karaa badiisaa irra jiraniif foolii du'aa isa nama ajjeesu, warra karaa fayyinaa irra jiraniif garuu foolii jireenyaa isa nama jiraachisuu dha; egaa eenyutu hojii akkasii kanaaf ta'a ree*? 17Nuyi akka warra Waaqayyo biraa ergamaniitti karaa Kristos fuula Waaqayyoo duratti garaa guutuudhaan dubbanna malee, akka namoonni baay'een dubbii Waaqayyoo mi'a harkatti gatii dhabe fakkeessanitti miti*.''''' ''Midhaan macaafa qulqulluu keesatti sagalee waaqayyoo baka bu’uu uuma 8:22 ni ibsa.'' '''''Uumama8:22''''' ''Egaa hamma bara lafti kun itti jiraatutti, midhaan facaasuunii fi sassaabuun, dhaamochinii fi ho'i, bonnii fi ganni,guyyaanii fi halkan ittuma fufu malee hin dhaabatan  jedhe*.Macaafaa leewwootaa kana keessatti gosoota aarsaa kakuu moofaa keessatti waaqayyoo nurraa barbaaduuf kakuu haaraa keessatti immoo yesuus nuuf raawwatu tokko tokkoo gabatee armaan gaditiin ibsina'' '''''Seerri lewwoota bakka gurguddaa shanitti goodama. Isaanis:-''''' ''Lewwootaa boqonnaa1-7:- Gosoota aarsaa shanan.'' ''Lewwoota boqonnaa8-10:-Waaqayyoo tajaajiluu,'' ''Lewwoota boqonnaa11-17: Nyaata qulqullaa’aa fi nyaata Qulqullaa’aa hin ta’in:-Kakuu haaraa keessatti nyaata dhiiga fi foonii keenyaa osoo hin taane nyaata hafuura keenyati.'' ''Lewwoota boqonnaa18:22:-Fakkaattii waaqayyootti guddachuu. Lewwoota Boqonnaa 23-27:-Guyyoota ayyaanaa kabajuu fi soomaan fula waaqayyoo fuldura turuu'' '''''Lewwootaa boqonnaa 1-7:- Gosoota aarsaa shanan''''' ''1)       '''Seera Qalma Guutummaatti Gubamuu''':'' ''  Eenyummaa keenya addaam irraa dhalle guutumattii balleessuun, eenyumaa yesu guutummatti dhuffachuuf gaaddidduudha.'''Mat 22:37 37Yommus Yesus deebisee, “Waaqayyo kee goofticha garaa kee guutuudhaan, jireenya kee guutuudhaan, yaada kee guutuudhaanis jaallachuutu siif ta'a”*.''' '''Qol 2:11-14''' Isiniis immoo dhagna qabamtaniittu; dhagna qabaan keessaan garuu harkaan hojjetame utuu hin ta’in isa kirsistoos dhagna qabuu isaatiin '''namummaa foonii guutummaa isaa balleessee''' dha.'' ''2)      '''Kennaan Midhaanii Akka Itti''' '''Waaqayyoof Dhi'aatu''':-'' ''''' ''''' ''Uumama 8:22 Egaa hamma bara lafti kun itti jiraatutti, midhaan facaasuunii fi sassaabuun, dhaamochinii fi ho'i, bonnii fi ganni,guyyaanii fi halkan ittuma fufu malee hin dhaabatan  jedhe*.Yohannnis 6:35 yommus Yesus, Ana buddeenni jireenyaa, gara koo kan dhufu hin beela'u, kan anatti amanus matumaa hin dheebotu*. yoh 12”:23-24Yesus garuu deebisee, Yeroon ilmi namaa ulfina isaatti ol fudhatamu ga'eera*. 24Dhuguma, dhuguman isinitti hima; iji qamadii biyyoo keessa bu'ee yoo du'uu dhabaate, tokkichuma ta'ee hafa; yoo du'e garuu ija baay'ee in godhata*. 25Namni jireenya isaa mararsiifatu jireenya isaa in dhaba; namni biyya lafaa kanatti jireenya isaa hin mararsiifanne garuu, jireenya bara baraatiif isa in kaa'ata*. 26Namni tokko yoo anaaf ergamuu barbaade, ana duukaa bu'uun in ta'aaf, inni anaaf ergamus lafa ani jiru in jiraata; namni anaaf ergamu yoo jiraate, abbaan koo ulfina in kennaaf? jedhe*.'' '''''3)    '' Seera Qalma Araaraa''' '':'' ''' Rom 8:17''' ''Nuyi ijoollee Waaqayyoo erga taanee, warra waan hundumaa argatan in taana; waan kana hundumaas Waaqayyo biraa in arganna; '''Kristosii wajjin erga dhiphannee''', '''isaa wajjin immoo ulfaachuudhaaf, waan Kristos argatu hundumaas isaa wajjin in arganna*.  Mul’ata 3:21''' Ani ofii kootii mo'ee abbaa koo wajjin teessoo isaa irra akkuman taa'e, inni mo'u anaa wajjin teessoo koo irra akka taa'uuf aboo nan kennaaf*. Maatewoos 19:27-28 27Phexros kana irratti, Kunoo nuyi hundumaa dhiifnee si duukaa buune'ootii, egaa maal arganna laata ree? jedheen*. 28Yesus immoo, Ani dhuguman isinitti hima, biyya lafaa ishee haaraatti ilmi namaa ulfina isaatiin teessoo irra yommuu taa'u, isin warri na duukaa buutan immoo, teessota kudha lamaan irra teessanii, gosa Israa'el kudha lamaan keessatti firdii in kennitu*. 29Namni maqaa kootiif jedhee manneen yookiis obboloota yookiis obboleettota yookiis abbaa yookiis haadha yookiis ijoollee yookiis araddaa dhiise, dachaa dhibba in fudhata; jireenya bara baraas in argata.'' '''''1phex 3:14-18 14Wanta qajeelaadhaaf utuu dhiphattanii iyyuu immoo attam gammaddu laata! Sodaachisa warra isin sodaachisanii hin sodaatinaa! Hin raafaminaas*! 15Kristosiif garuu akka gooftaatti garaa keessan keessatti ulfina addaan ba'e kennaaf! Waa'ee abdii isin keessa jiruuf, nama isin gaafatee, deebii isin irraa barbaaduuf, deebii ga'u deebisuudhaaf yeroo hundumaa qophaa'oo ta'aa! 16Deebiin keessanis arraba laafaadhaan nama safeeffachuudhaanis haa ta'u! Warri hamaa isin irratti dubbachuudhaan maqaa keessan balleessan, amala keessan isa gaarii, isa erga kan Kristos taatanii argisiiftan sana hammeessan akka yeella'aniif, yaadni garaa keessanii akka isin hin ceephaanetti jiraadhaa*! 17Isa hamaa godhaniif dhiphachuu mannaa, jaalala Waaqayyoo taanaan, sababii wanta gaarii godhaniif dhiphachuu wayya*''''' '''''2) Lewwoota boqonnaa8-10:-Waaqayyoo tajaajiluu''''' {| class="wikitable" | valign="top" |'''''Lakk''''' | valign="top" |'''''Gosa Aarsaa  seera lewwootaa keessatti raawwatu''''' | valign="top" |'''''Luqqisii irratti argamu''''' | valign="top" |'''''Gaaddidduu kakuu haaraatiif bakka bu’u''''' | valign="top" |'''''Qaama Araara fudhachuu qabu''''' |- | valign="top" |'''''1''''' | valign="top" |''Seera Qalma Guutummaatti Gubamuu Kakuu moofaa keessatti araarri karaa dhiiga looniin nuuf ta’e waan ta’eef karaa loon sanii aarsaa waaqayyoof dhiyeessina.'' | valign="top" | ''          Lewwoota1:1-17'' | valign="top" |''Mat 22:37; Qol 2:7'' | valign="top" |''Waaqayyoo qofa'' |- | valign="top" |'''''2''''' | valign="top" |''Kennaan Midhaanii Akka Itti Waaqayyoof Dhi'aatu'' | valign="top" |''Lewwoota 2:1-16'' | valign="top" |''Yoh6:35;yoh 12”:23-24'' | valign="top" |''Waaqayyoo fi luba'' |- | valign="top" |'''''3''''' | valign="top" |Seera Qalma Araaraa | valign="top" |''Lewwoota 3:1-17'' | valign="top" | '''''  Rom 8:17''''' '';1phex 3:14-18'' | valign="top" |''Waaqayyoo,luba fi saba Israa’eel'' |- | valign="top" |'''''⁴''''' | valign="top" |^{Aarsaa Sababii Cubbuutiif Dhi'eeffamu} | valign="top" |^{lewwootaa 4:1-5:13} | valign="top" |''^{-Aarsaa yesuus fannoo irratti nuuf kafaleef gaaddidduudha.}'' | valign="top" |''^{Waaqayyoo fi luba}'' |- | valign="top" |'''''5''''' | valign="top" |_{Aarsaan Sababii Cubbuu Yakka Attamiitiif Akka Dhi'eeffamu Dubbachuu Isaa} | valign="top" |''_{Lewwoota5:1-14-6:7}'' | valign="top" | | valign="top" |''_{Waaqayyoo fi luba}'' |} '''''Gabatee 1.1 :-Haala qoqqodama seera lewwootaa''''' ''Lewwoota11= nyaata qulqullaa’aa fi qulqullaa’aa hin ta’ini:hiddii dhalootaa lakka’uun karaa yesuuni hafe akkuma aadaa saba isaanitti(qol 2:16).Dhiigaa fi fooniin Mootummaa waaqayyoo hin galluu,hafuuraan malee'' '''''Seerrata Lubootaa Kenname (Lew 10:8- )''''' ''Lewwota 10:9 – dhugaatii nama macheessuu dhoorke:- dhugaatiin nama macheessu foonii fi dhiiga keenyaaf gaarii miti. Akkasumaas dhugaatiin nama macheessuu hafuura keenyaafis gaarii miti.Lewwota 11:1- nyaata qullaa’aa fi Qullaa’aa hin taane:kakuu moofaa keessatti nyaata foonii fi dhiiga keenya yommuu ta’u kakuu haaraakeessatti nyaata hafuura keenya jechuudha.Adaba cubbuu(Lewwoota 20:1-) :- firdii hundaa waaqayyoof kenne kakuu haara keessatti.'' '''''Seera Lakkoofsaa (fakkaattii hafuura qulqulluun Gaggeeffamuu Jiraachuu)''''' ''Seera lakkoofsaa Gaaddidduu Hafuura Qulqulluun Gaggeeffamanii Jiraachuuti.'' ''Fakkii 1.17 fakkii qoqqodama seera lakkoofsaa ibsu'' '''''Tartiibeessuun qaama dhimmi ilaaluu kennuu (Organizing and staffing) dura wantoota raawwachuu qabnu''''' ''1)      Wantoota tartiibeessinu tokko tokkoon lakka’anii beekuu'' ''2)      Hariiroo wanta raawwatamuu fi dhabba raawwatuu beekuu'' ''3)      Safaruun qaama raawwatuuf dabarsuu'' '''''Seera Keessa Deebii''''' '''''Macaafni keessa Deebii''''' ''Cuunfaa Macaafa Seeraati. Macaafa kakuu haaraa keessatti macaafa beekumsaa fi sodaa waaqayyoo keessa seera keessa deebii caqafame. Akkasumaas macaafa gorsaa fi humnaa keessa macaafa raajii Isayyaa yommuu ta’u; macaafa fakkaatti waaqayyoo keessa immoo macaafa farfannaa daawwit.'' '''''Macaafa Iyyaasuu-Iyyoob (Saba waaqayyoof qofa)''''' ''Macaafa Iyyaassuu fakkaatti hafuura qulqulluun gaggeeffamuu ibsa. Abboota Firdii:-Fakkaatii Bulchiinsa Hafuura qulqulluu ibsa.'' '''''1saamu’eel-2Saamu’eel''': fakkaattii hafuurri qulqulluu Bulchiinsa waldaa irraa gara waldaa ceesisuu akka danda’u ibsa.'' '''''1seenaa-2seenaa:-'''Yesuus sanyii qomoo sanyii yaaqoob 12 yommuu ta’u raajii Mohammaad Quraan barreesse garuu qomoo yaaqoob osoo hin taane qomoo Ismaa’iil isa kakuu bara baraa hin qabne'''.''''' '''''Macaafa Gorsaa Fi Humnaa(Macaafa Raajootaa)''''' '''''Macaafa Gorsaa fi Humnaa''''' ''Macaafa Isayyaas Raajichaa-Macaafa Miilkiyaas Raajichaa. Macaafni kun iddoo gurguddoo lamatii qoodama. Isaanis macaafa Raajii gurguddaa (Isaayyaas-Daani’eel). Macaafa Raajii xixxiqaa ( Hose’aa-Miilkiyaas). '''Waa’ee seera macaafa gorsaa  fi humna hubachuuf kitaaba aboo amanaa jedhu Eebbisaa Baayyisaa  sirritti dubbisa.''''' '''''Macaafa Raajii Gurguddaa (Isaayyaas-Daani’ee)''''' ''Macaafa Isaayyaas Raajichaa:-Seensa macaafa raajii gurguddaati. Maacaafni Ermiyaas Raajichaa fi Macaafni Hisqi’el Raajichaa Bal’ina macaafa raajoota gurguddaa yommuu ta’an macaafni Daan’eel Raajichaa immoo cuunfaa macaafa rajoota gurguddati.'' '''''Macaafa Isaayyaas Raajichaa (Seensa Macaafoota Raajii Gurguddaa)''''' ''Macaafni Isaayyaas Raajichaa seensa macaafa raajoota gurguddaati jechuuf jalqaba wanti qabiyyee seensaa macaafa tokkoo guutuu akka guutuu beekuu keenya dirqama. Seensa yommuu barreessinu wantoota boqonnaa san jalatti bal’inaan ibsamaan gabaabina seensa keessatti ibsama.'' '''Macaafa  ''Ermiyaas Raajichaa( Bal’ina )''''' ''Qabiyyee seensa keessatti saboota baay’ee ibsaman keesa saba Israa’eel fudhatee bal’inaan barreefame.Saba Israa’eel '''oobdii mana waaqayyootti''' akka qulqulla’aniif '''gorsa''' kenna.'' '''''Macaafa Hisqi’el Raajichaa (Bal’ina)''''' ''Akka itti yerusaalem marfamte milikkitaan argisiisuu isaa (His 4). Badiisi Biyyichaa Dhi’aachuu isaa(His 7) Ulfinni Waaqayyoo Mana Qulqullumaa Irraa Ka’uu Isaa(His 10). Firdii Gaggeessitoota Israa’eel eeggatu(His 11). Yerusaaleem Muka Wayinii waa’ee hin baafnettii fakkeeffamuu ishee (His 15). Yihudaa fi Israa’eel Mootummaa Tokkoo Jala Jiraachuu Isaanii (His 37:15-). Goog Irratti Raajii Dubbachuu isaa (His38). Goog Mo’amuu isaa (His 39). Manni Qulqullummaa Itti Ijaaramuuf JedhuuIsaa Mul’achuu Isaa (His 40). Daariin Biyya Israa’ee Himamuu Isaa(His 47:13-48:35).Macaafni kun akka '''gaggeessummaa''' hafuurri qulqulluuf fakkaatti dha.'''Akka macaafa Ermiyaas akkamitti akka qulqulla’a gorsuu irraa akkamitti akka rawwatau irratti xiyyeefata.''''' '''''Macaafa  Daani’eel Raajichaa( Bal’ina )''''' ''Macaafni Daani’eel kan nu gorsu, biyyaa lafaa kan irratti mootummaa gurguddaan akka Nebukadnezar sadii gara fulduraattii ni ka’uu akka Daani’eel waaqayyoo qofaaf akka sagaduu qabnu nu barsiisa. Macaafa Daani’eel irraa wanta gurguddaa lama hubanna. Gorsa akka Daani’eel akka ta’uu qabnu. Waaqayyoo humna guddaa akka qabu hubanna. Macaafni Daani’eel cuunfaa macaafa raajii gurguddaati.'' '''''Macaafa Raajoota Xixxiqqoo (Hosea-Miilkiyaas''''' ''Baay’inni isaanii raajoota xixxiqqoo kudha lama. Akkuma macaafota '''Iyaasuu-Asteer''' macaafni raajii xixxiqaa kan xiyyeeffatan gorsa saba Israa’eel kan saba waaqayyoo ta’aniidha.   '''<nowiki>https://www.jeanejones.net/2019/01/minor-prophets/:-</nowiki>  Twelve writers wrote the books in the Minor Prophets, the same number as there were tribes of Israel and apostles of Jesus. Four writers wrote the five books in the Major Prophets, the same number of writers who wrote the Gospels'''.'' '''''Macaafa Ogummaa fi Hubannaa''''' '''''Macaafa fakkeenyaa-macaafa weedduu weedduu caalu:-''''' ''Macaaafni fakkeenya seensa macaafa ogummaa fi hubanna yommuu ta’u macaafni lallaba immo bal’ina ogummaa fi hubannati. Macaafni weedduu weedduu caalu immoo cuunfaa macaafa ogummaa fi hubannati.'' '''''Macaafa Fakkaattii Waaqayyoo Guddachuu(Macaafoota Farfannaa Daawwit)''''' ''Farfannaan ogummaan eenyummaa waaqayyoo guutumatti ibsuudha. Waaqayyoo immoo damee torba akka qabuu baatuu ibsaa torbaan irraa ni hubanna. Kanaafuu Macaafootni  Farfannaa Daawwit bakka gurguddoo '''shanitti''' qoodama isaanis'' ''1)       Farfannaa 1-41 Seensa macaafa farfannaa'' ''2)       Farfannaa  42-72 macaafa farfannaa '''Beekumsaa fi Sodaa''' waaqayyoo ibsudha.'' ''3)       Farfannaa 73-89 macaafa farfannaan bal’inaan '''Gorsaa fi humna''' waaqayyoo ibsudha.'' ''4)       Farfannaa 90-106 macaafa farfannaan '''bal’inaan Ogummaa fi hubannaa''' waaqayyoo ibsu'' ''5)      Farfannaa 107-150  cuunfaa macaafa farfanna'' '''''1.6.3)       Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Kakuu haaraa Hubachuuf haala caaseeffama sirna barnoota fi hojii mootummaa Addunyaa Wajjiin Wali Bira Qabuun''''' '''''1.6.4)     Haala caaseeffama macaafa qulqulluu Hubachuuf Dura Haala Caaseeffama Seeroota Biyyoota Addunyaa Hubachuu Barbaachisaa Ta’uu Isaa''''' '''''Heera'''=Seensa/Balbala Seerota Adda Addaati. '''Seerota adda addaa''':-Heera irratti hunda’ee barreeffama. Seerri Mootummaa naannoo Itoophiyaa keessatti argaman yoo seera Itoophiyaan hin deegaramne fudhatama hin qabu. '''Walii Galtee: -''' seera irratti hunda’ee raawwatama. Walii galteen seera irratti hin hundeefamne fudhatama hin qabu.Fakkeenyaaf akka seera Itoophiyaatti walii galtee daa’imman urmii isaanii 18 gadii wajjiin raawwatame fudhatama hin qabu. '''Tartiibni''' Heera, seerota adda addaa fi walii galtee dirqama. Osoo Heerri hin jiraatin seerri barreeffamuu hin danda’u. Osoo seerri hin jiraatin immoo walii galteen raawwatamuu hin danda’u.'' ==== Tooftaa seerri Biyya lafaa Ba’u ==== 1)      Qorannoo Gaggeessuu Wixineen Qaama mootummaan ba’a 2)      Wixineen ba’e irratti bakka buutootni uummataa ummata mariisisu 3)      Erga uummatni fudhatanii booda Labsiin caffeen ykn paarlaaman labsama ''4)      ''Labsiin erga labsamee booda gara seeraa jijjirame waan ta’ee hojii irra ola '''''Ergawwaan Waldaa Kiristaanaa Ergaman''''' '''''Ergawaan waldaa kiristaanaa wanta lama (2) irratti hunda’anii barreeffaman. Isaaniis:''''' ''1)      Adeemsa keessoo Waldaa'' ''2)      Naannoo waldaa'' '''''Adeemsa keessoo waldaa wantoota of keessa qabu kanneen:''''' ''- seera, Amanaa, akkamiti akka seerri hojjetu, amantii amanaa fi akkamitti amantiin amanaan guddatu.'' '''''Akkamitti Ergaawwaan waldaa kiristaanaa wangeela Mootummaa waaqayyoo akka ibsu tokko tokko yommuu ibsamu''''' '''''    Ergaa warra Roomaa''':-Barri waldaa kiristaanaa bara ergaan warra roomaa barreeffame irraa eegala jedhu beektonni macaafa qulqulluu. Kitaabolee jiran keessaa sirritti waa’ee seeraa ibsu ergaa roomaati. Namani seera waaqayyoo hubachuu barbaade ergaa warra Roomaa dubbisuu qaba. '''Cubbuu Dhaaltummaa: furmaanni isaa cuuphaa(rooma 6:1-23)'''. '''Cubbuu ofii keenyaa hojjenne: furmaanni isaa Dhiiga yesuus''''' '''''Kitaaba seeraa Kan ta’e ergaa warra roomaa fudhannee haa ilaalu''''' ''Seensa ergaa warra roomaa(Roma1:1-25). Maalummaa Abbaa dhimmaa ergaan Barreeffamee (Dhala sanyii Namaa) (Roomaa 1:18-32). Hariiroo waaqayyoo fi sanyii dhala namaa lammata dhalachuu duraa (Roma 2-5). Roma 3 qajeelummaa waaqayyoo amantiin argamuu isaa. Cuuphaa fi Lammata dhalachuu(Rooma 6). Hariiroo waaqayyoo fi sanyii dhala namaa lammata dhalachuu booda (Roma 7-18) Roma boqonnaa 7 seera jalaa bilisa ba’uun ayyaana waaqayyoon jiraachuu.'' '''''Carraa keenya erga cuuphaan fedhii foonii keenya ajjeesnee''''' ''Lammaata Dhalachuu(Roomaa 6:1-23). Garba cubbuu ta’uun  bakka duraa turuu (Roomaa 6:12 fi roomaa 2:25)'' '''''Roomaa 2:25''''' ''Waan seerichi abboomu hundumaa yoo goote, dhagna qabaan siif waa'ee ni baasa; seericha irra yoo daddarbite garuuu, dhagna qabachuun kee akka waan dhagna hin qabatin hafteetti ni lakkaa'ama. Ergaa 1Qor:-Jireenyi amanaa maali akka ta’uu qabu ibsa. Amanaan jireenyi isaa maali akka ta’uu qabu hubachuu barbaadu '''1qor''' dubbisuu qaba. '''Ergaa 2Qor''':-Seerri amanaaf akkamitti akka hojjetu ykn seerri amanaatti akkamitti akka faradu ibsa. Kitaabolee jiran keessaa seerri akkamitti akka hojjetu kan ibsu.  '''Ergaawwaan 1^ffaa-2^ffaa Qoronxoos. Galatiyaas''':-Jireenyi amanaa seera irraa gara amantaa ce’uu akka qabu ibsa. Kitaabolee jiran keessaa sirritti waa’ee amantii kan ibsu '''Galatiyaas.  Effeesoon''':-'''Amantii fi jaalalli''' kiristoos amanaa keessattii '''hiddaa fi hundee''' akkamitti akka godhatu ibsa. Gara gooftaa yesuus guddachuu akka qabnu ibsa.Kitaabole jiran keessaa waa’ee '''aboo''' sirritti kan ibsu Efeesoon. Macaafota jiran keessaa macaafni waa’ee '''aboo amanaa''' sirritti ibsu '''ergaa efeesoon.''''' '''''Macaafota Haala Naannoo waldaa ilaalchise Barreeffame''''' ''Haalli naannoo waldaa kanneen: - biyyaa lafaa, bantii waaqaa, dhufaatii yesuus, Barsiisa soba, barsiisa dhugaa fi filannoo namaa teessoo kiristoos irra ta’u ykn ibidda bara baraan gubachuu ykn ergaawwaan Filiphisuus- Filemoon.  '''Filiphisuus''': Amanaan biyyaa biyyaa lafa keessa akkamitti jiraachuu qabu ibsa. '''Qol''':-Amanaan yaada isaa wanta Bantii Waaqaa irratti hidhuu qabu ibsa.     '''1^ffaa-2^ffaaTasaloniiqee''':-Amanaan Dhufaatii yesuus qophaa’ee eeggachuu qabu ibsa. '''1^ffaa-2^ffaa Xim''':-Amanaan basiisa sobaa irraa of eeguu qabu ibsa. '''Tiitoos''': -Amanaan barsiisa Barsiisa dhugaa duukaa bu’uu qabu ibsa. '''Filemoon''': Biyya lafaa ykn waaqayyo wajjiin jraachuun Murtee Amanaa ta’e ibsa'' '''''Macaafota Haalli Naannoo waldaa Bara-Dhuma seene irratti hunda’ee Barreeffame''''' ''Bara dhumaa irratti:-seerri gara amantii, dhufaatii yesuus cimanii qopha’uu, sirritti barsiisa sobaa irraa fagaachuu, barsiisa dhugaa cimsuu qabnuu ibsa.  Ibrootaa-Mul’ataYohaannis.Jijjiran naannoo bara dhumaa waan ta’eef, naannoo baay’ee amanaatti cimuuf amanaan kanuma caala cimuu akka qabu ibsu.'' '''''Haala walii gala Macaafa Qulqulluu hubachuuf Fakkeenya coroporation Biyyaa Itoophiyaa fudhannee haa ilaalu''''' ''  Heera Ithoopiyaa akka Wangeela Arfan (4) fi HoE yommuu ilaalu. Seeroota adda addaa kan heera Itoophiyaa irratti hunda’anii barreeffaman=Ergawwaan Waldaa Kiristaanaa'' '''''Barbaachisummaa Ergawwaan Waldaa Kiristaanaa Hubachuuf fakkeenyaa 1^ffaa Heera Itoophiyaa fudhannee Yaa Ilaalu''''' ''  Faayidaa Oromiyaa finfinnee irraa argattu Heeraa Itoopiyaa keessatti barreeffamee ture; garuu seerri dabalataa faayidaa oromiyaan finfinnee irraa argachuu qabdu maali akka ta’e hin barreeffamne. Faayidaan kun maali akka ta’e seera dabalataa qorannoon gaggeessuun barreessuun heera kana hojii irra oolchina yeroo jedhan hogganaan ol’aanaan miidiyaa hawaasaa irraa dhaga’ee ture. Hanga seerri dabalata faayidaan oromiyaa finfiinnee irraa argachuu qabdu barreeffamuutti seerri Ithoophiyaa haqina qaba jechuudha.Akkasumaas osoo Ergaawwaan waldaa kiristaanaa hin jirree seera wangeela keessatti barreeffamme tokko tokkoo hubachuu baay’ee nama rakkisa.'' '''''Fakkeenya 2 ^ffaa Seera cuuphaa fi Seerri barreeffamaa fi seera haaraa fudhannee haa ilaalu''''' ''''' ''''' ''Waangeela arfan keessatti seera cuuphaa qofa kenname; garuu ergaawwan waldaa keessatti maalummaan cuuphaa, kaayyoon cuuphaa maali akka ta’e keessattuu '''roomaa 6:1-23''' fi '''efeesoon 5:26-27''' irratti sirritti ibasame. Akkasumaas wangeela Mootummaa waaqayyoo '''mat 5:17-20''' irratti akka yesuus seera barreeffamaa raawwachuu dhufe ibsa; garuu '''2Qor 3:1-'''dhumaa sirritti akkamitti seerri barreeffama gara seera hafuura qulqulluu jijjirame ibsa. '''Ergaawwaan waldaa kiristaanaa waangeela Mootummaa waaqayyoo gababinaan barreeffame sirritti maali akka ta’e ibsu.Cuunfaaa Macaafa hundaa:-'''Mul’ata Yohaannis'' = ''1.7)           Hiika sirrii jecha amanuu Beekuu Dhabuu'' = ''Macaafa Qulqulluu keessattii jechi '''amanuu''' jedhuu afaan Ingiliffaan Believe yookiin faith jedhamuun bakka lamatti qoodama.'''Believe'''  Hojii yaadaa foonii fi garaa fooniiti. '''Faith''' garuu Hojii hafuura qulqulluu'' ''Akkuma Armaan olitti ibsuuf yaaleetti amanuun haala galuumsa isaa irratti hunda’uun hiika lama qaba:-'' ''1)       Amanuu :-Hojii yaada foonii fi garaa foonii'' ''2)       Amanuu:-hojii hafuura Qulqulluuti'' ''Waldaan Amantaa piroostaantii akka qoqqodamuf gahee guddaa taphate inni guddaan jechoota akka amanuu hubachuu dhabuudha.'' ''Amantoonni piroostaantii tokko tokko amanuun akka yaada qalbii jijjirachuu qofati yaaduun amanuun fayyine malee cuuphaa fi kennaa Irbaata qulqulluun hin fayyinu jedhu. Kun dogoggora cimaadha.'' ''Amanuu fi Jaalachuun adeemsa (process) cuuphaa fi kennaa qulqulluu booda hafuura qulqulluun laphee keenya keessati dhagala’uudha.Roma5:5 Sababbii waaqayyoo, jaalala isaa karaa hafuura qulqulluu nuf kenname, garaa keenya keessatti dhangalaasef, abdiin nu hin yeellaasisu.'' '''''Seerri seera hafuuraa waan ta’eef hafuurri qulqulluun amanaa ta’uu keenya dhugaa nuuf ba’uu qaba.''''' ''1yoh5:6-13 Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis yesuus. Inni bishaan duwwaa miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee.Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba’a, hafuurichi dhugaadha.Dhugaa-baatuu saditu jira.Isaanis kunis hafuurichaa, bishaanicha, dhiigicha, sadanuu sagalee tokkoon dhugaa ba’u Isa namoonni dhugaa ba’an kan fudhatu erga taane, inni waaqayyoo dhugaa ba’u immo in caala. Dhugaan waaqayyoo isa inni ilma isaatiif dhugaa ba’eedha.'' '''''Jaalalli maaliin Ibsama? Sin jaaladhaan jaalala hin ta’u jedha oromoon.Safartuun jaalalaa hojiidha malee afaan miti.Jaalalli hojiin ibsama malee afaan qofaan hin ibsamu.Irraa deddeebi’anii sini jaaladha jechuu jaalalli hin ibsu. Jaalalli kan ibsamu wanta namni sun barbaadu hojjechuun.Nama jaalataniif yakka isaa ni dhiisuuf.Jaalaa yesuus Namatti agarsiise keessaa muraasni:-Waaqayyoo ta’ee osoo jiruu gadi of deebisee foon namni dadhabaa dhufatu dhufatee gara biyyaa lafaa dhufe. Lubbuu isaa dabarsee nuuf kenne. Cubbuu keenya nuuf dhiise.Rom 5:5Sababbii waaqayyoo, jaalala isaa karaa hafuura qulqulluu nuf kenname, garaa keenya keessatti dhangalaasef, abdiin nu hin yeellaasisu. Akkuma waaqeeffannaan, gaarummaan kamiyyuu jaalalaan raawwachuu qabu, aboon kamiyyuu immoo amantaan raawwatamuu qaba.''''' ''Gaafiin ani amantoota cuuphaan mootummaa waaqa galchuu keessatti gahee hin qabu jedhan irra qabu:-Amanuu jechuun afaanii Nan amana jedhanii qalbii jijjirachuu qofa osoo ta’ee:-Yoh 3:55 kanaaf yesuus, “dhuguma, dugumaan sitti himaa, eenyullee bishaanii fi hafuura qulqulluuttiti dhalachuu dhaabaate, mootummaa waaqayyootti galuu hin danda’u jedhu jecha dogogoraa nu jalaa in ta’uu? Mee sirritti itti yaadaa.'' '''''Eenyuutu Cuuphamuu Qabaa?''''' ''  Waldoonni cuuphaa qoqqodan namoonni cuuphamuu qabani, namootaa baruumsa cuuphaa baratanii beekan malee daa’imoonnii osoo cuuphaa hin beekin cuuphamuu hin qaban jedhu.'' ''Kakuu moofaa keessatti  aarsaa qooda ijoollee maatii yoo dhiyeesse ni fudhatama. Hannaan daa’ima ishee fuudhate mana qulqullumaatti dhiyeessite.Akkuma armaan olitti ibse kakuu moofaan gara kakuu haaraa jijjirame malee hoomtuu irraa hin hir’anne.'' ''1saamu’eel 1:27-28 Ani mucaa argachuudhaaf isa kadhadheen ture, inni waanan isa kadhadhe anaaf kenne. Kanaaf ani immoo mucicha galchii godhee waaqayyoof nan kenna;innis guutummaa bara jireenya isaatti waaqayyoof in kennama” achittis waaqayyoof in sagadde. 1saamu’eel 1:27-28irra kan hubannu maatii daa’imman ofii dabarsanii waaqayyoof kennuu irraa aboo ni qabu, haata’u malee nama biroo dabarsanii waaqayyoo kennuuf aboo waan hin qabnee fedha namicha barsiisanii gaafachuun dirqama.'' ''Kitaaba mata duree isaa aboo amanaa jedhu kan '''Eebbisaan Baayyisaa Afaan Oromootti''' hikkame irraa akka dubbisetti namni fedhe waaqayyoo malee nama biroo irraa seexana baasuu hin danda’u jedha.'' ''Mat 19:13-14 Ergasii yesuus harka isaa irra kaa’ee akka isaaniif kadhatuuf, namoonni mucoolii gara isaatti fidan; baratonni garuu ifatanii isaan dhowwan. Yesuus immoo, “lakkisaa mucoolii dhiisaa, gara koo dhufuu hin dhowwinaa! Mootummaan waaqaa warra akkasiitiif in ta’aa” jedhe.'' '''''Cuuphaa fi Kennaa Irbaata Qulqulluu''''' ''  Waldaan piroostaantii akka qoqqodamu kan godhe keessaa inni guddaan hiika cuuphaa fi kennaa irbaata qulqulluu irratti walii galuu dhabuudha. Osoo waldooleen piroostaantii kan taane hiika cuuphaa fi kennaa irbaata qulqulluu sirritti hubatannee tokko taane yeroo kana Itoophiyaa keessatti kana caala akka amantaan keenya akka baay’atu shaakkii tokko illee hin qabu.  Cuuphaa ilaalchise waldoonni bakka lamatti qoodamu: -1^ffaa Waldoota cuuphaan mootumaa waaqa galchuu keessatti gahee qaba ykn Nama fayyisuu keessatti gahee qaba jedhan. 2^ffaaWaldoota Cuuphaan yesuusiif dhugaa-baatuu ta’uuf ykn yesuus wajjiin dhagna tokko ta’uu agarsiisuuf malee mootummaaa waaqayyoo galchuu keessatti gahee hin qabu ykn cuuphamuun miti amanuun mootummaa waaqaa gala yaada jedhu'' '''''Cuuphaan mootummaa waaqaa galchuu keessatti gahee qabaachuu isaa''''' '' Yohaannis 3:1-31 kanaaf yesuus, “dhuguma, dugumaan sitti himaa, eenyullee bishaanii fi hafuura qulqulluuttiti dhalachuu dhaabaate, mootummaa waaqayyootti galuu hin danda’u (Hisq’eel 36:25-30). 6 Nama fooniitti Kan dhalate foon, hafuuratti dalate hafuura. 7Olii dhalachuun isiniif in ta’a siin jechuu kootiin hin dinqifatin.8Qileensi gara fedhetti in qilleensa’a, qilleensa’uu isaa in dhageessa, eessaa akka inni dhufu,eessas akka in dhagu garuu hin beektu; egaa hafuuratti kan dhalate hundinuus akkuma kana” jedhee deebiseef (Mootummaa waaqayyoo galuuf dirqama lapheen keenya gara laphee yesuus jijjiramuu qaba malee hafuura qulqulluun qofa dhalachuun gahaa miti jechuudha). 13 Ilma namaa isaa waaqa irraa gadi bu’e malee, homtinuu gara waaqatti ol hin bane.14 Museen lafa onaa keessatti bofa sibiila diimaa muka irratti akka ol fuudhe, ilmi namaas immoo akkasumas muka irraati ol fuudhamuun in ta’a.15 kunis ilma namaatti kan amanu hundinuu jireenya bara baraa haa qabaatuuf ta’a ('''1yoh5:6-13)'''.'' ''Roomaa 6:1-9 Egaa ayyaanni waaqayyoo akka baay’atuuf, cubbuutti jiraachuu itti fufnaa jennaa ree? Kun matumaa hin ta’u! Nuyi warri cubbuu jalaa duune, si’achi attamitti cubbuu jala jiraanna ree? Yookins nuyi warri yesuusitti dabalamuuf cuuphamne, du’a isaattis isatti dabalamuudhaaf akka cuuphamne in wallaaltanii ree? Nuyi cuuphamuudhaan du’a isaatti isatti dabalamnee isaa wajjiin awwaalamneera; kiristoos human abba isa ulfina-qabeessaan warra du’an keessaa akkuma kaafame, nus immoo jireenya haaraatti in jiraana.5Akkuma du’a isaatti isa wajjiin walitti dabalamne, akkasuma du’aa ka’uu isaattis isaa wajjiin walitti dabalamna.6Nuyi deebinee garba cubbuu akka hin taanetti, dhagni inni cubbuu hojjetu akka badduu baafamuuf, namummaan keenya inni moofaan isa akka fannifame in beekna.7Namni yommuu du’u humna cubbuu jala in ba’a.8yesuus wajjiin yommuu duune garuu, kiristoosi wajjiin immo akka jiraannu in amanna.Kiristoos warra du’an keessa erga kaafamee, deebi’ee akka hin dune, duunis si’achi isa irratti gooftummaa akka hin qabne beekna.'' '''''Amanuun mootummaa waaqayyoo galla malee cuuphaan mootummaa waaqayyoo hin galchu waldoota jedhan.''''' ''Waldoonni kuniin luqqisii cuuphaan tokko jedhu akka jalaa soba hin taaneef cuupha bakka adda addaatti qoodu.Akkataa waldoota kanaatti cuuphaan gosa armaan gadiitti qoodama.'' {| class="wikitable" | valign="top" |'''''_{Gosa cuuphaa}''''' | valign="top" |'''''_{Nama cuuphu}''''' | valign="top" |'''''_Maaliin''''' | valign="top" |'''''_Maaliif?''''' | valign="top" |'''''_{Kutaa Isaa}''''' |- | valign="top" |''_Cuuphaa'' ''_tokko'' | valign="top" |''_{Hafuura Qulqulluu}'' | valign="top" |''_{Nafa Kiristoos keessatti}'' | valign="top" |''_Fayyinnaaf'' ''_{(uumama haaraya ta'uuf)}'' | valign="top" |''_{1Qor 12:13, Gal 3:27}'' |- | valign="top" |''_Cuuphaa'' ''_{Yohaannis Cuuphaa}'' | valign="top" |''_Yohaannis'' ''_Cuuphaa'' | valign="top" |''_Bishaaniin'' | valign="top" |''_{cubbuu irraa deebi'uuf}'' | valign="top" |''_{Luq 3:3}'' |- | valign="top" |''_Cuuphaa'' ''_{Hafuura Qulqulluu}'' | valign="top" |''_{Gooftaa keenya Yesuus Kiristoos}'' | valign="top" |''_{Hafuura Qulqulluun}'' | valign="top" |''_{Humna argachuu fi}'' ''_{rageessituu ta'uuf}'' | valign="top" |''_{HuE 1:5,8}'' ''_{Mat 3:11}'' |- | valign="top" |''_{Cuuphaa rakkinnaa}'' | valign="top" |''_{Addunyaa fi diina}'' | valign="top" |''_Rakkinnaan'' | valign="top" |''_{Akka fedhiin Waa- qaa jireenna kee-nna keessatti raawwatamuuf}'' | valign="top" |''_{Luq 12:50, Mat 20: 22,Luq22:42}'' |- | valign="top" |''_{Cuuphaa bisaanii kan nama amane tokkoo ajajni kenname}'' | valign="top" |''_{Tajaajilaa Waaqaa}'' | valign="top" |''_Bishaaniin'' | valign="top" |''_{Du'aa ka'iisa Kirist- oosi waliin tokko ta'uuf (Kiristoosiif dhugeessuufi ajaja- muu keenya agar- siisa)}'' | valign="top" |''_{Mat 28:19}'' ''_{Mar16: 16}'' |} '''''_{Gabatee 1.2 manual waldoota cuuphaa qoqqodan irraa fudhatame}''''' ''  Haata’u malee macaafni qulqulluun cuuphaan tokko jedha.'''1yoh5:6-13''' Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis yesuus. '''Inni bishaan duwwaa miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee.'''Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba’a, hafuurichi dhugaadha.Dhugaa-baatuu saditu jira'''. Isaanis kunis hafuurichaa, bishaanicha, dhiigicha, sadanuu sagalee tokkoon dhugaa ba’u'''. Isa namoonni dhugaa ba’an kan fudhatu erga taane, inni waaqayyoo dhugaa ba’u immo in caala.  Dhugaan waaqayyoo isa inni ilma isaatiif dhugaa ba’eedha.'''Namni ilma waaqayyootti amanu dhugaa kana of keessaa qaba; namni waaqayyoo hin amannee garuu, isa waaqayyoo ilma isaatiif dhugaa ba’e waan amanuu dhiiseef waaqayyoo sobduu gochuu isaati.'''  Waaqayyoo jieenya bara baraa nuuf kenne; egaa dhugaan isaa isa kena, jireenyi bara baraa kunis ilma isaa keessatti argama.'' '''''Cuuphaa tokkoo (cuuphaa nafa yesuus Galan)''''' ''Qor 1ffaa 12:13: Nuyi Yihudoonni, warri yihudoota hin ta’inis, warri garbummaa jala jiran, warri birmaaduunis hundumti keenya dhagna tokko ta’uuf hafuura tokkoon cuuphamneera, nuyi hundumti keenya akka dhugnuufis hafuura qulqulluun inni tokkichi nuuf kennameera. Hafuura tokkoon cuuphamneera yommuu jedhu namoonni gosa adda addaa Hafuura qulqulluu tokkoon cuuphamnee jechuu isaati malee hafuura qulqulluun ala hafuurri biraa jira jechuu miti.Cuuphaa tokkoo guyyaa qalbii jijjiratan irraa jalqaba jedhu.Guyyaa kana irraa eegalee garaa namaa akka lafee gara foonii jijjirama jedhu.'' '''''Hisq’el 36:25-30''''' ''Ani bishaan taliila isinitti facaasa, isinis in qullooftu; ani xuraa’ummaa keessanii fi waaqayyolli tolfamoo keessan hundumaatti isin nan qulleessa. Ani garaa haaraa isiniif naan kenna, hafuura haaraas isin keessa nan kaa’a; ani garaa isa akka dhaga sana isin keessa baasa, garaa akka fooniis isiniif kenna. Cuuphaan tokko kan jedhu cuuphaa hafuura qulqulluu qofaa miti, cuuphaa bishaan, cuuphaa dhiigaa fi cuuphaa hafuura qulqulluuti.'' ''1yoh5:6-13 Inni bishaaniin cuuphamee dhiiga isaa dhangalaasuuf dhufe isa kana; innis yesuus. Inni bishaan duwwaa miti, bishaanii fi dhiigaan dhufe malee.Hafuurri qulqulluun kana dhugaa in ba’a, hafuurichi dhugaadha.Dhugaa-baatuu saditu jira.Isaanis kunis hafuurichaa, bishaanicha, dhiigicha, sadanuu sagalee tokkoon dhugaa ba’u. Isa namoonni dhugaa ba’an kan fudhatu erga taane, inni waaqayyoo dhugaa ba’u immo in caala.  Dhugaan waaqayyoo isa inni ilma isaatiif dhugaa ba’eedha.Namni ilma waaqayyootti amanu dhugaa kana of keessaa qaba; namni waaqayyoo hin amannee garuu, isa waaqayyoo ilma isaatiif dhugaa ba’e waan amanuu dhiiseef waaqayyoo sobduu gochuu isaati.  Waaqayyoo jieenya bara baraa nuuf kenne; egaa dhugaan isaa isa kena, jireenyi bara baraa kunis ilma isaa keessatti argama.'' '''''Cuuphaa Bishaanii''''' '' Kaayyoon cuuphaa Bishaanii du’aa ka’iinsa yesuus wajjiin tokko ta’uuf (yesuus dhugaasisuu) jedhu waldoonni cuuphaa qoqqoodan kuniin.Kaayyoon isaan jedhan sirriidha'''.Garuu waldoota cuuphaa qoqqodan kanaaf akkamitti yesuus wajjiin tokko akka taanu ykn yesuus dhugaasisuu hin galleef malee.'''Yesuus Dhugaasisuun kakuu moofaa fi haaraa adda adda. Akkuma boqonnaa tokko keessatti ibsuuf yaaletti Kakuu moofaa ykn seera barreeffamaa keessatti seera kenname akkuma jirutti yoo fudhate ni hojjeta. Haa ta’u malee kakuu haaraa /seera hafuura qulqulluu keessatti seera kenname gara seera hafuura qulqulluutti jijjiru qabna malee seerri kenname akka kennamiti hin hojjetu, dirqama gara seera hafuura qulqulluu jijjiramuu qaba. Akkata waldoota kanatti yesuus kani dhuga-banu du’uu isaa bishaan keessa lixuun yommu ta’u du’aa ka’uu isaa bishaan keessaa oli ba’uun jedhu. Garuu akka kakuu haaraatti yesuus kan dhug-baanu yesuus wajjiin qaama tokko ta’uun. Roomaa 6:5 Akkuma du’a isaatti isa wajjiin walitti dabalamne, akkasuma du’aa ka’uu isaattis isaa wajjiin walitti dabalamna.'' '''''Qol 2:11-14''''' ''Isiniis immoo dhagna qabamtaniittu; dhagna qabaan keessaan garuu harkaan hojjetame utuu hin ta’in isa kirsistoos dhagna qabuu isaatiin '''namummaa foonii guutummaa isaa balleessee''' dha. Cuuphamuudhan kiristoos wajjiin awwalamntanii hojii aangoo waaqayyoo isa warra du’an keessaa isa kaasetti amanuun keessaniin, isinis immoo isaa wajjiin du’aa kaafamtaniittu. isin irra-daddarbaa keessanii fi dhagna qabaa dhabuu foon keessaniif hafuuraan du’oo yoo taatan iyyuu waaqayyoo akka isin kiristoos wajjiin jiraatoo taatan godheera;irra-daddarbaan keenya hundumaas nuuf dhiiseera.wanta nu irraa caafamee ture,is anutti hin tolin sana waan inni karaa seeraa nu irraa barbaaduu wajjiin duguugee fannootti cinqaarsuu isaattiin iddoo isaatii balleesseera.'' = ''2) Boqonnaa Lama: Dhugaa beekanitti fannoo keenya baachuun itti qabamannee jiraachuu'' = '''''Seensa'''''    ''Dhugaa beekuu irra, dhugaa beekanittii qabamanii jiraachuutu baay’ee cima'''.''' Dhugaa beekanitti qabamnee jiraachuuf jireenya Addaamii jiraate irraa gara Jireenya yesuus kiristoos jiraate jijjiruu qabna'''.''' Jireenya Adaam jireenya garaa keenyaaf bitamuu irraa gara jireenya fannoo keenya baachuu danda’uu jijjiruu qabna.'' '''''1Qor1:9 Waaqayyoo innii gara tokkumaa ilma isaa yesuu kiristoos gooftaa keenyaatti isin waame, amanamaa dha.''''' '''''2Talaloniiqee2:14''''' ''ulfina gooftaa keenyaa yesuus kiristoos isinis akka argattanitt inni karaa wangeelaa isa nuyi isiniif fidne kanatti isini waame.Eesaa irraa nu waamee? Jireenya Addaam isa moofaa jiraate irraa karaa wangeelan isani karaa ilma isaa yesuu kiristoos gooftaa keenyaatti isin waamee. Namni amane fi namni hin amannee gargarummaa guddaa waan qabaniif erga amannee booda akka nama hin amanneetti ofi ilaaluu hin qabnu.'' '''''Jireenyi Nama kamiyyuu jireenya yesuus fi jireenya addaam gidduu jira. Nuyi kan rakkanu hanga jireenyaa keenya isaa moofaa addaam irraa dhaalle guutumatti gara jireenya yesuus jijjirutti. Erga jireenya keenya moofaa hafuuran moone booda rakkoo tokko hin qabnu. .''''' ''  Rom 13:11-14 11Yeroo itti dura amanne caalaas amma guyyaan fayyinaa waan nutti dhi'aateef, yeroon kun yeroo itti hirribaa dammaquun isin irra jiru ta'uu isaa beekaa*! 12Halkanichi sokkee''',''' guyyichi dhi'aateera''', kanaafis kottaa hojii dukkana keessa hojjetamu of''' irraa fuunee gannee, mi'a lolaa isa ifa keessa ittiin hojjetan in hidhannaa'''*! 13Kottaa amala keenya tolfannee akka warra ifa guyyaa keessa deddeebi'aniitti jiraanna malee, albaadhummaatti yookiis machiitti, halalummaatti yookiis gad-dhiisatti, nama loluutti yookiis weennootti hin jiraannu*.''' 14Gooftaa Yesus Kristosin akka uffata sibiilaatti uffadhaa malee, hawwa namummaa foonii raawwattanii isas gammachiisuudhaaf garaa hin kenninaa'''*!''''' ''Rom8:17 Nuyi ijoollee Waaqayyoo erga taanee, warra waan hundumaa argatan in taana; waan kana hundumaas Waaqayyo biraa in arganna; Kristosii wajjin erga dhiphannee, isaa wajjin immoo ulfaachuudhaaf, waan Kristos argatu hundumaas isaa wajjin in arganna'' ''Fakkii 2:1: fakkii jireenyi keenya jidduu jireenya Adaam fi jireenya yesuu jiraachuu agarsiisu'' '''''2.1) Hirmaattuu jireenya rakkoo dhiphina yesuus keessa, mootummaa waaqayyoo kessaa fi obsaan yesuus wajjiin hafuu keessaa hirmaachuu keenya Beekuu qabna''''' '''''Fakkii 2.2:Bu’aa ba’ii jireenya yesuus''''' ''  Mootummaa waaqayyoo irraa foon namni dadhabaa dhufate dhufatee gara biyyaa lafaatti gadi bu’uun; gadi bu’iinsa 1^ffaa isa gadi bu’iinsa biraa wajjiin madaallii hin qabneedha'''.''''' '''''Filphoos  2:5-11''''' ''5Yaada garaa isa Kristos Yesus qaba ture qabaadhaa'''*!''' 6Inni bifa waaqayyummaatiin utuma jiruu, ulfina waaqayyummaa isa abbaa isaa wajjin wal isa qixxeessu wanta qabatanii itti hafanitti hin lakkoofne*.7Inni ulfina sana gad dhiisee, akka waan, waan tokkotti hin galle of godhe; bifa garbummaa in fudhate; fakkaattii namummaatiin in dhalate, waan hundumaanis nama ta'ee argame*.8Inni '''gad of deebisee, hamma du'aatti, hamma fannifamee du'utti iyyuu abboomamaa ta'e'''*.9Kanaafis Waaqayyo waan hundumaa irra '''caalchisee guddaa ol isa qabe'''; maqaa isa maqaa kam irra iyyuu caalu kenneeraaf*. 10Kanaanis warri bantii waaqaa keessa jiran, warri lafa irraa, warri lafa jala jiranis hundinuu ulfina maqaa Yesusiif jilbeenfatanii akka sagadan godhe*. 11Arrabni hundinuus, ulfina Waaqayyoo abbaatiif, Yesus Kristos gooftaa akka ta'e beeksisuuf jiru*.'' '''''2.1.1) Namoota hirmaattuu rakkoo dhiphina yesuus keessa, mootummaa waaqayyoo kessaa fi obsaan yesuus wajjiin hafuu keessaa 1ffaan: Muusee ta’uu isaa''''' '''''   ''''' '''''            ''''' '''''Fakkii 2.3: Bu’aa ba’ii jireenya Muuse agarsiisu''''' ''  Masaraa mootummaa irraa gara tiskee gadi bu’iinsa baay’ee cimaadha. Ba’uu 3:1 1Museen bushaayee Yetroo abbiyyuu isaa Luba Miidiyaan in tiksa ture; gaaf tokko bushaayee lafa onaa keessa dabarsee gara Horeeb tulluu Waaqayyoo isa Siinaa jedhamu dhufe*.'' '''''HoE7:21Yeroo''''' ''bakkeetti baafametti immoo intalli Fara'oon isa fudhattee, akka ilma isheetti isa guddifte*. 22Museen ogummaa warra Gibxi hundumaa barsiifame; ofii isaatiis dubbiitti hojiittis nama danda'aa ture.23Nama waggaa afurtamaa yommuu ta'e, akka obboloonni isaa namoonni Israa'el itti jiraatan ilaaluudhaaf, yaadni garaa isaa keessaa ka'e. Biyya lafaa kan keesssa yeroo jiraachaa ture, namni amantaa kiristayanaan fi amantaa musilimaan beekame kan akka muse hin jiru jedhu qoratoonni baay’een. Hanga ammantuu anamni akka musee biyya lafaa irratti beekamtii qabu hin jiru.'' '''''2.1.2) Rakkoo keenya hirmaatuu mootummaa waaqayyoo keessaa qofa ta’uuf tattafachuu keenya               ''''' ''  Yeroo amma kana namni iddoo guddaa tokko hojjenuu, waaqayyoo hojii isaaf osoo nu waame iddoo jiru gadi dhisuun hojii waaqayyoof iddoo gadi aanaa itti gadi buunu meeqaa keenyaa? Namoonni baay’ee keenya rakkoo dhiphina yesuus keessaa hirmaachuuf fedha hin qabnu.'' '''Harkisa Jireenya Adaami irraa gara yesuus hin guddanne godhan'''  Tajaajiltoonni waldaa kiristaayaanaa baay’een isaanii '''HoE 4:32-37''' seera osoo hin taane '''seenaa qofa godhaanii barsiisu'''.Bara Hojii Ergamootaa qabeenyi amanaa kan walii isaanii ture, amma garuu kan dhuunfaa isaaniiti jedhu. Barsiisni kun dogoggora guddaadha .Ani akka dhuunfaa kooti qabeenyi ko kan dhuufaa kooti jedhee waan yaada tureef hiikni mul’ata waaqayyoo natti mul’isee dafee naaf galuu dide hanga HoE 4:32 dubbisutti. Mul’atichis kan ture: - ''Naannoo Istaadoomii Beekojjii itti Gamoo irraa caalaan fuullee ijaarame natti agarsiisa ture. Gamoo kana irratti barreeffama kan keessan jedhamee barreefame. Gamoon kun kiyyaa maaliif kan keessan kan jedhuu gaafii natti uumame. Haa ta’uu malee akka macaafa qulqulluutti namni amantaa Kiristayaanaa hordofu tokko qabeenya dhuunfaa isaa hin qabu. Hojii Ergamoota 4:32 Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*.'''  Roomaa 12:2''' Fakkeenya jireenya bara isa darbu kanaa duukaa hin bu'inaa! Jaalalli Waaqayyoo isa kam akka ta'e gargar baasuudhaaf, '''yaada garaa keessanii haareffachuudhaan of diddiiraa!''' Jaalalli Waaqayyoo immoo waan gaarii ta'e, waan isa duratti fudhatamaa ta'e, waan akeeka isaa fiixaan baasus hubachuu dha*.'''Efeesoon4:22Yaada namummaa moofaa isa dur itti jiraachaa turtan, isa kajeellaa nama gowwoomsuun manca'e of keessaa baasaa*!  23Hafuura yaada garaa keessanii keessattis haareffamaa*! 24Namummaa haaraa isa qajeelummaa fi qulqullummaa dhugaatti, fakkaattii Waaqayyootiin uumame uffadhaa*!''''' === ''Yesuus wajjiin Akkuma hiphannuu isuma wajjiin akka moonu Beekuu'' === '''  Rom 8:17''' ''Nuyi ijoollee Waaqayyoo erga taanee, warra waan hundumaa argatan in taana; waan kana hundumaas Waaqayyo biraa in arganna; '''Kristosii wajjin erga dhiphannee''', '''isaa wajjin immoo ulfaachuudhaaf, waan Kristos argatu hundumaas isaa wajjin in arganna*.''''' === Lola ija foonii fi ija hafuuraa keenyaa === Namoonni yeroo da’ummaa isaanii waaqayyoo amanii ija hafuuraan arguutti guddatan rakkoo kan arguu baachuu danda’u sababni isaa warra isaaniin gaggeeffamu. Garuu namoonni yeroo dadargummaa isaanii qalbii jijjiratan fannoo isaanii Lola foonii fi hafuuraa kana keessa darbuu qabu. Anis akka dhuunfaa kootiitti lola foonii kootii fi lola hafuuraa kanneen keessa darbe: '''- Gaa’ilaa irraa jalqabee wanti ani yaade fi wanti mul’ataan argu tokkoo miti.''' '''''1phex 2:18-25''''' ''18 Balleessaa keessaniif isa rukutamtan yommuu obsitan, galata maalii qabdu? '''Garuu gaarii gochuu keessaniif isa dhiphattan yommuu obsitan, Waaqayyo biraa ayyaana in argattu*.''' 21Isin kana gochuudhaaf waamamtaniittu; Kristos immoo isiniif dhiphatee, faana isaa duukaa akka buutaniif fakkeenya isiniif kenneera*. 22Caaffata qulqullaa'aa keessa, '''Inni cubbuu hin hojjenne, dubbii isaa keessatti haxxummaan hin argamne''' kan jedhu jira*. 23Inni yommuu arrabsame deebisee hin arrabsine; yommuu dhiphates Waaqayyo isa firdii qajeelaa faradutti kennate malee, warra isa dhiphisan hin doorsifne*. 24Nuyi cubbuu jalaa duunee qajeelinaaf akka jiraannuuf, inni ofii isaatii '''cubbuu keenya dhagna isaatiin baatee fannootti ol ba'e'''; '''madaa'uu isaatiin isin in fayyifamtan'''*.25Isin akka hoolotaa karaa irraa baddanii turtan, amma garuu gara tiksee fi ilaaltuu lubbuu keessaniitti deebitaniittu*. '''Guyyaa fayyine hafuura qulqulluun gaggeeffamnu=fedhii keenya=mul’ata waaqa irraa argeennu=macaafa qulqulluu''''' '''''2.2) Waldaa kiristayaanaa ergama yesuus itti kenne raawwatuuf qaama ta’uu akka qabnu beekuu''''' ''  Namni yesuusitti amane tokko kophaa isaa yesuusitti qabamee '''ergma''' yesuus raawwachuu hin danda’u. Kanaafuu jalqaba waldaa kiristayaanaa sirrii filachuun qaama waldaa ta’uu qaba (yoh 17:1-26). '''Yoh 17:1-26''' 20Isaan kana duwwaadhaaf miti, warra dubbii isaanii dhaga'anii anatti amananiifis immoo nan kadhadha malee*. 21Isaanis tokko haa ta'aniif, yaa abbaa, akka ati ana keessa jirtu anis si keessa akkan jiru, isaanis nu keessa haa jiraataniif, biyyi lafaas ati akka na ergite haa beekuuf kadhachuu koo ti'''*. 22Akkuma nuyi tokko taane, isaanis tokko haa ta'aniif, ulfina ati anaaf kennite isaaniif kenneera*. 23Ani isaan keessa atis na keessa jiraachuu keetiin isaanis raawwatanii tokko haa ta'an; biyyi lafaas ati na erguu kee, akkuma na jaallattes isaan immoo jaallachuu kee haa beeku*!''' 24Yaa abbaa, isaan ati anaaf kennite kun iddoon ofii jiraadhu haa jiraataniif, ulfina isa ati biyyi lafaa utuu hin uumamin waan na jaallatteef anaaf laattes, haa arganiif nan fedha*. 25Yaa abbaa ko, qajeelaa! Biyyi lafaa kun si hin beeku, ani garuu si beeka, isaan kunis immoo ati akka na ergite beekaniiru*. 26Maqaan kee isaan biratti akka beekamu godheera, jaalalli ati ittiin na jaallatte isaan keessa akka jiraatuuf, anis isaan keessa akkan jiraadhuuf, ammas akka beekamu nan godha jedhe*.'' '''''2.2.1) Waldaa kiristayaanaa fi walitti qabaama namoota gargarummaa akka qabu beekuu''''' ''  Waldaa kiristayaanaa tokko yommuu jedhu waldaa kiristayaanaa Bara Hojii Ergamootaa hundooftee yeroo ammaa addunyaa kana hunda irratti argamtu. Waldaan kiristayaanaa tokko ta’uu hubachuuf fakkenya mul’ata tokko fudhannee haa ilaalu.  '' ''Sababa rakkoo adda addaatiif waldaa kiyya duraan irraa gara waldaa guutuu wangeelaati jijjire ture. Waldaa guutuu wangeelaa keessa ta’ee guyyaa tokko mul’ata arge.'' ''Mul’atichis:-Amantoota Waldaa kiyyaa duraanii yeroo isaani waaqeeffatan guutuu isaanii wajjiin ofis achuma keessatti natti agarsiise.'' ''Waldaa kan keessa namoonni sadi qofti imimmaan dhagalaasaa waaqeeffatu. Maqaa namoota kana sadii:-Jaarsa waldaa kan ta’e Obboo Abdii, Hojjettuu wageelaa kan taate wangeelawwii Tsiyoon fi ana ture.Namoonni hafaan dhaabbatanii waaqeeffatu malee akka namoota sadeenn kaneenii imimaan dhagalasanii hin waaqeeffatan.'' '''''Hiika mul’ata kanaa:-'''Ani kan argee haala waaqeffannaa waldaa keenyaa duraa keessatti namoota imimmaan ija isaanii foonii keessa dhagala’uudha.'' ''Garuu ijji keenya foonii kun akka '''macaafa qulqulluutti garaa''' keenya bakka bu’a. Imimmaan dhagalaasuun akka macaafa gulqulluu gadduu mul’ise. Haala macaafa qulqulluu mu’atni kun yeroo hiikamu namootaa garaa isaanii baay’ee gaddee osoo jiruu waaqayyoo waaqeffatan.'' '''''Farfannaa 126:5-'''6 Warri imimmaan dhangalaasaa sanyii facaasan, sagalee gammachuu dhageessisaa in haammatu*.6Inni sanyii facaafamuu baatee boo'aa adeemu, bissii isaa baadhatee, sagalee gammachuu dhageessisaa deebi'ee in gala*. Mat 5:4 Warri garaan isaanii gadde haa gammadan, isaan jajjabina in argatu*. '''Waldaan Kiristayaanaa guutuu addunyaa irraa namoota amanii lammata dhalatan malee namoota waaqeeffachuuf walitti qabaman qofaa miti.''''' '''''Tajaajiltoonni tokko tokko maalummaa waldaa kiristayaanaa beekuu dhabuun rakkoolee isaa uumaan muraasa ilaala''''' '''''   ''''' ''Namoota walitti qabatanii, Namoota walitti qabate sani qofa akka waldaa kiristayaanati ilaala. Ofii isaa akka abbaa mul’ataa fi hundeessaa waldaa sanitti ofi ilaala.Waldaa kiristayaanaa Ergamootaan hundoofte.Abbaa mul’ataa waldaa kiristayaanaa yesuus dha. Waldaa kiristayaanaa kan biroo akka waldaa isaattii waan hin ilaalleef akka tajaajilu yoo waamani qarshii humnaa oli guddaa gaafaatu.'' {| class="wikitable" | valign="top" |'''Kallattii Madaalii''' | valign="top" |'''Nama hin fayyine(nama moofaa)''' | valign="top" |'''Nama fayyee(nama haaraa)''' |- | valign="top" |'''''firooma hidda foonii fi dhiigaa ilaalchisee''''' | valign="top" | ''     '''Maatewos 1:1-3''' Toorri hidda dhaloota Yesus Kristos sanyii Daawit, sanyii Abrahaam isa kana*. 2Abrahaam Yisihaqin dhalche; Yisihaq Yaaqoobin dhalche; Yaaqoob Yihudaa fi obboloota Yihudaa dhalche*. Qulqullumaan hiddaa dhalootan( HoE 11:18 )'' | valign="top" |'''''HoE 15:16-18''' Isa kana booddee nan deebi'a,mana Daawit isa jiges deebisee nan ijaara, isa diigames haaressee nan dhaaba, nan qajeelchas,17namoonni hafanis goofticha akka barbaadan, sabni biyya lafaa irraa maqaa kootiin waamaman hundinuus; gooftaan inni kana godhu akkas jedha? 18kunis durii durii jalqabee beekamaa dha*. Yoh1:12-13'' |- | valign="top" |'''''Qabeenya ilaalchisee''''' | valign="top" |''Kan dhuunfaa isaanii godhatu'' | valign="top" |''HoE 4:32-37 Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*.'' |- | valign="top" |'''''Kan dubbatuuf''''' | valign="top" |''Ofiif Dubbatata (2qor3:1-18). Akka business dhuunfaa ilaala: HoE 8:18-20 simoon waan hin fayyineef kennaa waaqayyoo bitachuuf yaade. Haa ta’uu malee Pheexiroos waan fayyeef yaada isaa simoon akkaa geeddaratu gorse'' | valign="top" |''Caafata isaa dubbatutu laphee isaatti barreefama (2qor3:1-18).Hin gurguru; hin bitu: '''HoE 8:18-20''' 18Simoon yommus harki ergamootaa nama irra kaa'amuudhaan, hafuurichi akka kenname arginaan, horii ergamootaaf fidee, 19Harka koo kanan irra kaa'u hundinuu hafuura qulqulluu haa argatuuf; humna akkasii anaafis immoo kennaa! Jedhe. 20Phexros garuu deebiseefii, Kennaan Waaqayyoo horiidhaan in bitama jettee waan yaaddeef, horiin kee sii wajjin haa badu! '' |- | valign="top" |''Kennaa waaqayyoo'' | valign="top" | | valign="top" |''Yoh 17:20Isaan kana duwwaadhaaf miti, warra dubbii isaanii dhaga'anii anatti amananiifis immoo nan kadhadha malee*. Efeesoon 3:17 Kristos amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhata koo ti*.'' |- | valign="top" |''Kadhata ilaalchisee'' | valign="top" |''Ofii kadhaatanna'' | valign="top" |''2qor3:1-18'' |} '''Table 2:1Maalummaa Nama moofaa fi Nama haaraa''' '''2.3) Kallattii madaallii Nama amanuuf fi hin amannee (madaaliin ifaa fi dukkana) ''gargara ta’uu isaa''''' ''  Amantoonni amantaa Kiristaayaanaa tokko tokko luqqisii '''maatewoos 10:16''' haxxee akka bofa ta’aa garaamii akka guuggee ta’aa jedhu irratti hunda’uun karaa dhugaa hin taaneen ykn sobaan nama yeroo gowwoomsan dhaga’aa ture.'' '''''Akkuma ciminni faallaa dadhabinaa ta’e haxxummaan faallaa gowwummaati'''.'' ''Akkuma cimina nama tokko karaalee adda addaa safaramu haxxumaas nama tokkoo Karaalee adda addaan safarama. Waa’ee haxxummaa nama tokkoo hubachuu waa’ee cimina nama tokkoo karaa adda addan fudhannee haa ilalu.Isaanis:'' ''Ciminaa karaa Barnootaa, Cimina Karaa Hojii Hojjechuun, Cimina Karaa Qaamaa. Boqonnaa kana keessatti waa’ee Ciminaa karaa Barnootaa, Cimina Karaa Hojii Hojjechuun, Cimina Karaa Qaamaa fi haxxummaa karaa biyyaa lafaa fi haxxummaa karaa mootummaa waaqayyoon ibsama.'' '''2.3.1) Karaalee cimina nama tokkoo safaraman (Point of View measure clever)''' '''''1 Ciminaa karaa Barnootaa''''' ''Barata tokko baratoota kaan irra cimaadha jechuuf qabxiin baraataa sanii qabxii baratoota hafan sanii caaluu qaba.Barataan tokkoo kallattii barnootni cimaadha jechuun kallattii biroon cimaadha jechuu miti.'' '''''2 Cimina Karaa Hojii Hojjechuun''''' ''Namni tokko kallattii barnootan cimaa ta’uu yoo baate kallattii hojii uumee hojechuu cimaa miti jechuu hin danda’amu.Madaalliin cimina karaa barnootaa karaa hojii uuman hojjechuuf hin hojjetu'''.''''' '''2.3.2)  Haxxummaa Karaalee adda addaan Safaramuu''' ''Akkuma ciminni keenya karaalee adda addaan safaramuu dandeenyu, haxxuummaan keenya karaalee adda addaan safaramuu dandeenya.Innis 1) Karaa Mootummaa Waaqayyoo 2) Karaa Mootummaa biyya lafaa.'' '''''1 Haxxummaa karaa Mootummaa Waaqayyoo safaramu''''' ''Mootuummaa waaqayyoo irra caalatti nama fayyadame. Kana jechuun nama gara yesuus beekuutti fi gara yesuus guddate 1Qor '''1:18-30''' Waa’ee fannifamuu Kiristoos dubbachuun warra karaa badiisaa irra jiraniif gowwummaadha; nuyi warra karaa fayyinaa irra jiruuf garuu, humna waaqayyooti. Caafanni Qulqulla’aan, “ogummaa warra ogessaa nan balleessa, hubannaa warra hubatootaas lafatti nan dabala” in jedha.Egaa namni ogeessi eessatti hafa ree? Barsiisaan Seeraas eessatti hafa ree?Dubbii-Beekaan bara si’anaas eessati hafa ree? Biyyi lafaa ogummaa ofii isaanitiin waaqayyoon isa ogummaadhaan guute beekuu dadhabnaan gowwummaa barsiisa isa nuyi lallabnuttiin warra amanan fayyisuun waaqayyootti tole.25Wanti ,gowwummaa waaqayyoo fakkatu ogummaa namaa irra caala,wanti dadhabbii waaqayyoo fakkatus jabina namaa irra in caala. '''Ermiyaas 10:7-8''':-Yaa mootii saba lafaa irraa,ati sodatamuu kan maltee dha, egaa kan si hin sodaane jiraa ree? Ogeessa saba lafaa irraa hundumaa keessaa,mootummootaa isaanii hunduma keessaa kan akka keetii tokko illee hin jiru. Isaan hundumti isaanii gowwootaa fi wallallota;Waaqoyyoolii mukaa irraa tolfaman irraas maal baru ree?'' '''''2 Haxxummaa karaa Karaa Biyya lafaa (Badiinsaa) Safaramu''''' ''Karaa biyya lafaan (mootummaa waaqayyoon ala) safarame namni tokko haxxeedha kan jedhamu, wanta biyyaa lafaa keessatti argamu tooftaa adda adda fayyadamuu namoota kaan caala yoo walitti qabatu.'' '''''Ermiyaas 10:7-8''':-Yaa mootii saba lafaa irraa,ati sodatamuu kan maltee dha, egaa kan si hin sodaane jiraa ree? Ogeessa saba lafaa irraa hundumaa keessaa, mootummootaa isaanii hunduma keessaa kan akka keetii tokko illee hin jiru. Isaan hundumti isaanii gowwootaa fi wallallota; Waaqoyyoolii mukaa irraa tolfaman irraas maal baru ree?'' = ''3) Boqonnaa Sadii: Waaqeeffannaa Bara waldaa kiristayaanaa Wajjiin deemu Raawwachuu'' = '''''Seensa''''' ''Macaafni qulqulluun Baroota adda addaa fi taatee adda addaa baroota sani keessatti raawwate irratti hunda’uun barreeffame.'' ''Macaafa qulqulluu yeroo dubbisnu baroota fi taatee bara sani keessa ta’e irratti hundoofnee ta’uu qaba.'' '''''Waaqeeffannaa taatee''''' ''keessa isa tokko waan ta’eef yeroo waaqeeffannu bara wajjiin deemuu qaba.'' ''Waaqeeffannaan bara wajjiin deemuu yoo baate wanta nuuf raawwate irra deeddebi’uun kadhachuu nu jalaa ta’a.'' '''''Baroota gurguddoo macaafa qulqulluu keessati argaman arfaan:-''''' '''''1.     Bara kakuu moofaa (Uumamaa-Miilkiyaas)''''' '''''2.     Bara ce’uumsaa waldaa kiristayaanaa (wangeela Maateyoos-HoE)''''' '''''3.     Bara waldaa kiristayaanaa(Roma-Mul 7)''''' '''''4.     Bara jireenya bara baraa(Mul 8-22)''''' ''Fakkii 3:1:-fakii Bara macaafa qulqulluu barreeffamee fi taatee Bara sani keessatti ta’e agarsiisu'' '' Baraa fi taatee bara sani keessatti raawwatame hubachuu dhabuun '''rakkoolee gurguddoo lamatu''' uumame.'' ''1)      Rakkoo Eenyummaa waaqayyoo beekuu dadhabuu'' ''2)      Rakkoo Waaqeeffannaa Bara wajjiin deemu raawwachuu dadhabuu.'' '' Akkuma Boqonnaa tokko qabxii 1.3 jalattii ibsuuf yaaletti hordoftoonni amantaa '''warra Joovaa fi Hojii Ergamootaa''' Bara macaafni qulqulluu barreeffamee fi taatee bara sani wajjiin raawwate hubachuu dadhabuu '''eenyummaa waaqayyoo beekuu dhabuu''' isaanii sirritti ibsee ture. Boqonnaa kana keessatti immoo waaqeeffanna '''Bara waldaa kiristayaan keessatti raawwatamuu qabu''' gadi fageenyan ibsama.'' ''   Baroota Macaafni qulqulluu barreeffaman arfan armaan olitti ibsaman keessatti wantootti gurguddoo '''lama baroota''' kanneen wajjiin jijjirama.'' ''1) Hariiroo keenyaa fi Waaqayyoo 2) Karaan Eebbaawwan Waaqayyoo nuuf raawwatu.'' ''Waa’ee seera kadhataa hubachuuf jalqaba wantoota gurguddoo lamaan kanneen hubachuun baay’ee nu barbaachisa.'' ''1^ffaa Hariiroo mootummaa waaqayyoo fi nuyi gidduu jiru sirritti hubachuu qabna.'' ''  2^ffaa Karaalee eebbiwwaan waaqayyoo nuuf raawwatu hubachuu qabna.'' ''Waa’ee kadhataa hubachuu jalqaba hariiroo yesuus fi waldaa kiristaayanaa '''Maatewoos 25:1-13''' irra jiru sirritti haa hubannu.'' '''Maatewoos 25:1-''13''''' ''yesuus yommuus, “Mootummaan waaqa durboota kudhan misirricha simachuuf ibsaa isaanii fudhatanii gad baʼanii wajjin wal fakkaata. Isaan keessaa shan gowwoota, shan immoo hubatoo turan.  Warri gowwoonni ibsaa isaanii kan qabatan taʼus, zayitii dabalataa garuu hin qabanne turan. Warri hubatoon garuu ibsaa isaanii wajjin zayitii dabalataa qodaatti qabatanii turan. Taʼus misirrichi waan tureef hundi isaanii ni mugan, akkasumas ni rafan. Halkan walakkaa sagalee guddaan, ‘Misirrichi kunoo ti! Gad baʼaa isa simadhaa’ jedhu ni dhagaʼame. Yeroo kanatti durboonni sun hundi kaʼanii ibsaa isaanii qopheeffatan. Warri gowwoonni warra hubatoo sanaan, ‘Ibsaan keenya dhaamuuf waan jedhuuf, zayitii keessan irraa xinnoo nuu kennaa’ jedhan. Warri hubatoon sun garuu, ‘Tarii nuu fi isiniif gaʼuu dhiisuu dandaʼa. Dhaqaatii warra zayitii gurguran biraa bitadhaa’ jedhanii isaaniif deebisan. Utuu isaan bitachuu dhaqaa jiraniis misirrichi ni dhufe. Durboonni qophaaʼoo turan isaa wajjin gara cidha gaaʼelaa sanatti seenan; balballis ni cufame.  Sana booda immoo durboonni kaan dhufanii, ‘Yaa Gooftaa, yaa Gooftaa, nuu bani!’ jedhan. Innis, ‘Dhuguman isiniin jedha, ani isin hin beeku’ jedhee isaaniif deebise.  “Egaa, isin guyyichas taʼe saʼaaticha waan hin beekneef dammaqaa eegaa.'' '''''Mat 25:1-13 irraa qabxiin hubachuu qabnu''''' ''Yesuus simachuuf  kaadhimamne jiraachuu  keenya'''.''' Nuyi '''yesuus'''  misirricha simachuuf  qophoofnee eegachuu  akka qabnu'''.''' Guyyaa cidha'' misirricha simachuuf ''waldaa kiristayaanaa irratti argamu (mul’ata 21:2-4).'' ''Yesuus wanti nu kaadhimateef:-'''mul21:2-'''4 yerusaalem mandarri qulqullittin isheen haaraa, waaqayyoo biraa bantii waaqaa keessaa, akka '''misirro dhirsa''' isheetiif, kuulmateetti,  qophooftee utuu gadi buutuu nan arge.3 yommus sagalee guddaa tokko nan dhaga’e;innis teessoo sana biraa, “kunoo, iddoo waaqayyoo '''buufata namoota gidduudha''', inni isaan biraa buufachuuf jira,waaqayyoo ofii isaa isaanii wajjin jiraachuuf jira, waaqayyoo isaanii ta’uuf jira. '''Inni imimmaan hundumaa ija isaaniittii in haqa; wanti duraa wanta darbeef, eegaa duuni deebi’ee hin argamu, gadduu, iyyuun waraanis si’achi hin jiru!”''' '''jedhe. Waa’ee kadhataa hubachuuf kadhimaamtuun takka kadhimaa ishee wantoota gootu hubachuu qabna; Isuma kadhimamtuun sun gootu caalaa gara hafuuraa qulqulluu deebisnee goochuu qabna sababni isaa kadhummaan yesuus baay’isee caala.''''' '''''Mul’ata 21:4''''' ''Inni imimmaan hundumaa ija isaaniittii in haqa; wanti duraa wanta darbeef, eegaa duuni deebi’ee hin argamu, gadduu, iyyuun waraanis si’achi hin jiru!” jedhe.'' '''''Kennaa kadhimaa isheef kennitu sirritti itti yaaduun bakka fidde fiddee qopheeffati (kadhimamtuun takka takka yoo ofii ishee kennaa sani hin qabanne warra jalaa hattee kadhimama ishee geessiti). Xalayaa jaalala barreessuuf baay’istee itti yaaduun barreessiti malee jechuma taraan in barreessitu''  ''' '''''Ba’uu 23:15'''- Namni tokko illee harka isaa duwwaa ana duratti hin dhi’aatiin*!'') Farfannaa 100:4-5 ''4 Galata galchuun gara balbala keellaa isaatti, jajuudhaanis'' ''gara oobdii isaatti oli galaa isaaf galata galchaa,maqaa isaas eebbisaa! 5 Waaqayyoo gaarii dha’oo,gaarummaan isaa bara baraa, amanamummaan isaas dhalootaa hamma dhalootaa achuma jira*.'' '''''Eebbiiwwaan waaqayyoo kamiyyuu kakuu haaraa keessatti karaa yesuus qofa akka nuuf raawwatu beekuu qabna (Ef 1:3).''''' ''Kakuu moofaa keessattii eebbiiwwaan waaqayyoo karaalee hidda dhalootaa Abrahaam,yisaaq fi Yaaqobni nuuf raawwataa ture. Kakuu haaraa keessattii Eebbi hundaa  karaalee Abrahaam,yisaaq fi Yaaqobni osoo hin taane karaa yesuus qofa waan ta’eef karaa yesuus qofa qopheeffanee eebbicha karaa yesuus fudhachu qabna.'' ''Kakuu moofaa keessatti  immo Qabeenya mootummaa waaqayyoo '''karaa hiddaa dhalootaa''' Abrahaam arganna'' '''''3.1)  Gosoota Waaqeeffannaa''''' '''''3.1.1)       Galataa galchuu fi Waaqayyoo Jajachuu''''' '''   ''Qol 2:7 …Galata guutee irra dhangala'us dhi'eessaa*!''  ''Galatni aarsaa waaqayyoof olmaa inni nuuf godheef kafaluudha. Aarsaan kafalamu olmaa wajjiin wali madaaluu qaba. Aarsaan waaqayyoo hin male akka hin barbaachine''. ''' '''''Uma 4:3-6''''' ''3Guyyaa baay'ee booddee Qaayin wanta lafa irraa galfate irraa Waaqayyoof kennaa dhi'eesse*; 4Abeelis immoo hoolota isaa keessaa warra dura dhalatan '''qalee cooma''' isaanii '''aarsaa dhi'eesse'''; Waaqayyo gara Abeelii fi gara qalma isaa '''faara tolaadhaan in ilaale'''*. 5Gara Qaayinii fi gara kennaa isaa garuu faara tolaadhaan hin ilaalle; kana irratti Qaayin aaree boba'ee, mataa buuse. Waaqayyo yommus Qaayiniin,”Maaliif aartee bobaate” Maaliifis mataa buufte 7Wanta gaarii utuu hojjettee, ol jetta turte mitii ree” Wanta gaarii hin hojjettu yoo ta'e garuu, cubbuun balbala kee dura riphee si eeggata, si argachuus in kajeela; ati garuu isa irratti aboo godhadhu! jedhe.'' ''Farf 100:4 Galata galchuudhaan gara balbala kellaa isaatti, jajuudhaanis gara oobdii isaatti ol galaa! Isaaf galata galchaa, maqaa isaas eebbisaa!'' '''''Qabxilee irratti nu galateeffachiisu muraasa isaanii:''''' ''Beektonnii  fi hubatoonni fudhachuu kan  hin dandeenye kennaa hafuura qulqulluu fudhanneef galateeffachuu qabna.'' ''Aaraara lubbuu keenyaa baddeef  ta’eef waaqayyoo galateeffachuu qabna (roma11:33-). Kennaa Hafuuraa fi foonii Waaqayyo hafuura qulqulluu nuuf kenneef (1 qor 1:9 fi 1qor 1:3)'' ''Eebba waaqayyo nuuf eebbiseef(Isa 12-2-3;Ifeson 1:3-14)''   ''Galata galchuu fi jajachuun gargara ba’uu hin dada’an.'' ''Jajachuu hariiroo keenyaa fi hariiroo waaqayyoo cimsa. Waaqayyoo jajachuun dura waa’ee waaqayyoo beekuu qabna.'' '''''3.1.2) Araara Waaqayyoo gaafachuu''''' '''''    Ba’uu 34:6-7''''' ''Gooftichi achumaan Musee dura darbee sagalee isaa dhageessisee,”Ani Waaqayyo gooftichi, Waaqayyo isa oo'a-qabeessaa fi araara-qabeessa; aariitti suuta-jedhaa dha; gaarummaan koo fi amanamummaan koo guddaa dha*. 7Ani gaarummaa koo dhaloota kumaatamaaf jabeessee kanan eeguu dha; '''yakka, irra-daddarbaa, cubbuus namaaf nan dhiisa'''; haa ta'u iyyuu malee, isa yakkaa utuun hin adabin hin dhiisu; yakka abbootaa immoo hamma dhaloota sadiitti, hamma afuriittis harka ijoollee fi ijoollee ijoollee isaanii keessaa barbaadee nan adaba” jedhe*. ''' ''''' '''''Mat 24:39''''' ''‘Isaan hamma gaafa bishaan badiisaa dhufee hunduma isaanii haree sokketti, utuu hin beekin akka turan, bara dhufa '''ilma namaattis akkasuma''' in ta'a*.'' '''''Iyyob 22:21''' '''“Waaqayyotti araarami, nagaatti jiraadhu'''! '''Kanaanis wanti gaariin siif in dhufa'''*.22Seera afaan isaa keessaa ba'u fudhadhu,dubbii isaas garaa kee keessa kaa'adhu!23Ati gara isa hundumaa danda'uutti yoo gara galte,deebitee in ijaaramta;ati jal'ina godoo kee irraa in fageessita*;24warqee biyyoo keessa,warqee Ofiiris kattaawwan bishaan keessaa gidduu yoo keesse,25inni hundumaa danda'u immoo warqee kee fi meetii kee isa gati-jabeessa yoo siif ta'e, 26yommus ati isa hundumaa danda'utti in gammadda,yeelloo malees mataa kee gara Waaqayyootti ol in qabatta*. 27Isa in kadhatta, innis siif in dhaga'a; ati immoo wareega kee in baafta*. 28Wanti ati murtoo gootu dhaabataa siif in ta'a; ifnis karaa keetti in ifa.29Isa of gurguddisee baannatu Waaqayyo gad in deebisa,isa gad deebi'aa immoo in oolcha*; 30inni nama balleessaa qabu iyyuu in oolcha; ati garuu sababii harki kee hin xuraa'iniif in oolta” jedhe*. '''Yihuudaa 1:21''' 21 '''Jaalala Waaqayyoo keessatti of egaa; araara ittiin gooftaan keenya Yesus Kristos jireenya bara baraatti isin geessu eeggadhaa!''''' '''''Seera ittiin ofi madaallee araara Gaafachuu qabnu muraasa isaanii:''''' ''Gorsaa Keenya Kan ta’e, Hafuura Qulqulluu irraatti yaada keenyaa hin hidhuu dhisuun fedhii foonii keenya irratti yaada keenya hidhuu keenyaaf.'' '''''Abboommii isaa guutumatti eeguu dhabuu keenyaaf:-Marq 12:30-31''''' ''Atis Waaqayyo kee goofticha '''garaa''' kee guutuudhaan, '''jireenya''' kee guutuudhaan, '''yaada''' kee guutuudhaan''', humna''' kee guutuudhaanis jaallachuutu siif ta'a*! '''31Inni lammaffaan immoo''' '''Nama, akka mataa keetiitti jaallachuutu siif ta'a'''! isa jedhuu dha. Abboommiin isaan kana irra caalu kan biraa hin jiru? jedhe*.'' ''Waldaa Kiristaanaaf Qaama ta’uu dhabuu Keenyaaf: - Yoh17:22-23 22Akkuma nuyi tokko taane, isaanis tokko haa ta'aniif, ulfina ati anaaf kennite isaaniif kenneera*. 23Ani isaan keessa atis na keessa jiraachuu keetiin isaanis raawwatanii tokko haa ta'an; biyyi lafaas ati na erguu kee, akkuma na jaallattes isaan immoo jaallachuu kee haa beeku*'' ''HoE 4:32 32Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*. 33Ergamoonnis humna guddaa argisiisuudhaan du'aa ka'uu gooftaa Yesus dhugaa ba'an; ayyaana guddaas qabu turan*. 34Homtinuu isaan keessaa waa dhabe hin rakkanne, lafa yookiis mana warri qaban hundinuu, gurguranii horii isaa fidan. 35Horiin, isaan fidanii ergamootatti kennan sunis, adduma addaaf akka isa barbaachisetti in hirama ture*.'' ''HoE 15:16-18 Isa kana booddee nan deebi'a,mana Daawit isa jiges deebisee nan ijaara, isa diigames haaressee nan dhaaba, nan qajeelchas,17namoonni hafanis goofticha akka barbaadan, sabni biyya lafaa irraa maqaa kootiin waamaman hundinuus; gooftaan inni kana godhu akkas jedha? 18kunis durii durii jalqabee beekamaa dha*. Yoh1:12-13 Hamma isa simataniif immoo ijoollee Waaqayyoo akka ta'aniif aboo isaaniif kenne; isaanis warra maqaa isaatti amananii dha*. 13 Isaan kun Waaqayyottii dhalatan malee, dhiigattii yookiis fedha fooniittii yookiis fedha dhiiraattii hin dhalanne*'' ''Kennaa Waaqayyoo Tolaa Bituu fi Gurguruu Keenyaaf: HoE 8:18-20 18Simoon yommus harki ergamootaa nama irra kaa'amuudhaan, hafuurichi akka kenname arginaan, horii ergamootaaf fidee, 19Harka koo kanan irra kaa'u hundinuu hafuura qulqulluu haa argatuuf; humna akkasii anaafis immoo kennaa! Jedhe. '''20Phexros garuu deebiseefii, Kennaan Waaqayyoo horiidhaan in bitama jettee waan yaaddeef, horiin kee sii wajjin haa badu! 21Yaadni garaa kee Waaqayyo duratti qajeelaa waan hin ta'iniif, ati dubbii kana keessaa hin qabdu, qoodas hin qabdu.  Kanaafis hammina kanattii yaada garaa kee geddaradhu, gooftichas kadhadhu, hamaa yaaduu kee kana dhiifamuu siif godha ta'a. 23Yaadni hadhaa'aan akka si keessa guuteef, cubbuun akka si hidhate nan arga jedhe'''*.'' '''''Ofii keenyaa Dubbatachuu Keenyaaf: - 2qor3:1-18''' Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*.'' '''''Araara gaafachuun yaadaa garaa jijjirachuu dhiisuun Hiika sirrii hin taane seera waaqayyootti kennuu Waldaa kiristiyaanaa bara keenyaa''''' ''Macaafa HoE Macaafaa seenaa waan ta’eef bara hojii ergamootaa qabeenya gurguratanii walitti makatu; bara waldaa kiristayaanaa keessa garuu hafe jedhanii barsiisu tajaajiltoonni keenya baay’een isaanii. Waldaa kiristayaanaa lagaa fi mandaratti akka nutti tolutti galfachuu keenya. Bara kana waldaa abaluu, abaluu maqaa namaa dhuunfaan waamuun gahuu keenya.'' '''''Sababa hiika sirrii taane sagalee waaqayyoo kennineef mul’ata sagalee waaqayyoon natti dubbateef hiikachuu dadhabe lama.''''' ''Naannoo Istaadoomii Beekojjii itti Gamoo irraa caalaan fuullee ijaarame natti agarsiisa ture. Gamoo kana irratti barreeffama '''kan keessan''' jedhamee barreefame. Gamoon kun kiyyaa maaliif kan keessan kan jedhuu gaafii natti uumame. Haa ta’uu malee akka macaafa qulqulluutti namni amantaa Kiristayaanaa hordofu tokko qabeenya dhuunfaa isaa hin qabu.'' ''Hojii Ergamoota 4:32'' ''Namoonni amanan hundinuu, warra garaa tokkoo fi yaada tokkoo turan. Isaan keessaa tokko illee qabeenya ofii qaba tureen kan koo ti hin jenne; qabeenyi isaanii hundinuu kan walii isaanii ture*'' ''Sababa aadda addaan waldaa waraa wangeelaa makaana yesuus irraa gara waldaa Guutuu wangeelaa jijjiree ture. Waldaa guutuu wangeelaa keessa ta’ee soomaa fi sagadaan kadhachaa osoo jiru, guyyaa muraasa booda waaqayyoo mul’ata natti agarsiise mul’atichis:-Amantoota       Waldaa kiyyaa duraanii yeroo isaani waaqeeffatan guutuu isaa natti agarsiise. Waldaa kan keessa namoonni sadi qofti imimmaan dhagalaasaa waaqeeffatu. Maqaa namoota kana sadii:-Jaarsa waldaa kan ta’e Obboo Abdii, Hojjettuu wageelaa kan taate wangeelawwii Tsiyoon fi ana ture.Namoonni hafaan dhaabbatanii waaqeeffatu malee akka namoota sadeenn kaneenii imimaan dhagalasanii hin waaqeeffatan.'' '''''Sababa Araara waaqayyoo Dhabneef Hojiiwwaa Ergamoonnii hojjetan Bara keenya hin hojjetamne godhan muraasa ilaala''''' ''HoE 9:36 Du’aa fayyise Pheexiroos; nuyi hoo har’a? HoE 12:6 Ergamoonnii Waaqayyoo pheexiroos mana hidhaa keessaa basuu isaa; nuyi har’a ergamoonni waaqayyoo hidhaa nu baasuu?'' '''''3.1.3)                                                                                                                                                                   Himata kennaa Waaqayyoo waraabbachuuf''''' ''   '''Isa 12:3''' 3 Isin gammachuudhaan burqaa fayyinaa keessaa, '''bishaan in waraabbattu'''*.'' ''Fakkeenya 17:22 Garaan gammadu fayyina namaaf kenna, yaadni cabaan garuu lafee gogsa*.'' '''''Efeesoon 1:3-14''''' '''''Waaqayyoof, abbaa gooftaa keenyaa Yesus Kristos isa karaa Kristos eebba hafuuraa hundumaan, waan waaqa irraatiinis nu eebbiseef galanni haata'u*!''' 4 Inni uumamuu biyya lafaa dura iyyuu warra qulqullaa'an, warra isa duratti mudaa hin qabne akka taanuuf, jaalalaan karaa Kristos nu fo'ateera*. 5Waaqayyo, karaa Yesus Kristos ilmaan isaa taanee akka guddifamnuuf, akka fedha isaa isa gaariitti yaadaan nuuf qabeera*. 6Kunis guddina ayyaana isaa,'' ''isa inni ilma isaa isa jaallatamaadhaan nutti tole nuuf kenne in galateeffachiisa*. 7Akka badhaadhummaa ayyaana isaattis Kristos dhiiga isaa nuuf dhangalaasuu isaatiin furamuu, dhiifamuu cubbuus qabna*. 8Ayyaanni inni ogummaa isaa fi hubannaa isaa hundumaan nu irratti dhangalaase baay'ee dha. 9Waaqayyo waan isatti gaarii fakkaate karaa Kristos itti yaadee of dura kaa'atee ture; ammas dhoksaan fedha isaa kun nu biratti akka beekamu godhe*. '''10Barri murame yeroo guututti, Waaqayyo akka ittiin fayyisuuf akeeketti, wanta bantii waaqaa keessa jiru, wanta lafa irra jiru, wanta hundumaas harka Kristos jalatti walitti in qaba*'''.11Waaqayyo wanti hundinuu akka akeeka isaatii fi akka fedha isaatiitti akka ta'u in godha; nus immoo akka inni yaadee qopheessee of duraa qabuutti, karaa Kristos fo'amneerra. 12Nuyi warri duraan dursinee Kristosin abdii godhanne, ulfina isaatiif galata akka taanuuf nu fo'ate*. 13Isinis immoo ergaa dhugaa, wangeela fayyina keessanii karaa isaa dhageessan; isin warri dhageessanii itti amantan, hafuura qulqulluu isa abdachiifameen mallateeffamtaniittu*. 14Hafuurri qulqulluun immoo warri kan Waaqayyoo ta'an galata ulfina isaatiif yeroo furamanitti wanta nuyi argachuuf jirruuf qabdii/qabsiisii keenya*.'' '''''Gahee Keenya: Isa 12:3 fi Efeesoon 1:3-4 wanti hubannu ;waaqayyoo akka kennaa kamiyuu wanta bantii waaqaa keessa jiru, wanta lafa irra jiru, wanta hundumaas harka Kristos jalatti walitti in qabuu nuuf eebbisedha.''''' '''''Gaheen keenya eebbaa waaqayyoo kana karaa yesuus kiristoosin waraabbachuudha.''''' '''''Efeesoon3:14-17 14Egaa waa'ee kanaaf jilbeenfadhee abbaa nan kadhadha. 15Sanyiin waaqa keessa jiraatuuf sanyiin lafa irra jiraatu hundinuu isumaan in waamama. 16Waa'ee namummaa keessan isa keessaaf immoo, abbaan akka badhaadhummaa ulfina isaatiitti karaa hafuura isaatii humnaan guutamuu akka isiniif kennuuf nan kadhadha*. 17Kristos amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhata koo ti*. 18Warra Waaqayyoof qulqullaa'an hundumaa wajjin dhoksaan ogummaa isaa hammam akka bal'atu, hammam akka dheeratu, hammam akka ol fagaatu, hammam akka gad fagaatus hubachuu akka dandeessaniif, 19jaalala Kristos isa safa'''ra beekumsa namaa bira darbus beektanii, guutummaa Waaqayyoo bira hamma geessanitti akka guutamtaniif nan kadhadha'''*.''' Efeesoon 3:16 irraa wanti hubannuu:'' '''''1qor 15:50-58''''' ''Obboloota ko, namni foonii fi dhiigaan mootummaa Waaqayyootti galuu yookiis wanti badu wanta hin badne keessaa hirmaachuu, akka hin dandeenye isinittan hima*. 51Nuyi hundumti keenya in geddaramna malee, hin duunu; dhoksaan ani isinitti himuuf jedhes, isa kana. '''52Malakanni inni dhumaa yommuu afuufamu, battala liphsuu ijaatti in geddaramna; malakanni in afuufama, warri du'an immoo bifa hin badneen in kaafamu*'''. 53Wanti hin badne, iddoo wanta badu kanaa, wanti hin duune iddoo wanta du'u kanaa bu'uutu ta'a*. 54Wanti hin badne iddoo wanta badu kanaa yommuu bu'u, wanti hin duunes iddoo wanta du'u kanaa yommuu bu'u, inni,Duuni badduu ba'e, mo'ichi argameera*? 5ammas immoo, ?Mo'ichi kee meerree, yaa du'aa? Arfiin kees meerree yaa du'aa?? jedhamee caafame fiixaan ba'eera*.56Arfiin du'atti nama oofu cubbuu dha; cubbuu kan humna godhachiisus seera*. 57Waaqayyo isa karaa gooftaa keenya Yesus Kristos mo'icha nuuf kennuuf immoo galanni haa ta'u*.58Jaallatamoo obboloota ko, egaa utuu hin socho'in jabaadhaatii dhaabadhaa! Itti dadhabuun keessan gooftaa biratti akkasumaan akka hin ta'in beektanii, yeroo hundumaa hojii gooftaa caalchisaa hojjedhaa*!Efeesoon 3:17 17Kristos amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhata koo ti*. Eebbaa efeesoon 1:3-14 gara garaa keenyatti waraabachuuf kadhachuudha.'' '''''Mat 6:33 Duraan dursitanii yaada keessan mootummaa Waaqayyoo fi qajeelummaa isaa barbaaduutti hidhaa! Kana malees kan barbaachisu hundinuu immoo isiniif in kennama*.''''' '''''Mat 6:19-21Yesus''''' ''ammoo, Badhaadhummaa ofii keessaniif lafa irratti iddoo bilii fi daana'oon nyaatutti, hattuunis cabsitee iddoo hattutti, walitti hin qabatinaa*!  20 '''Garuu badhaadhummaa ofii keessaniif waaqa irratti iddoo biliin yookiis daana'oon hin nyaannetti, hattuunis cabsitee iddoo hin hannetti walitti qabadhaa*'''! 21Garaan kee lafa badhaadhummaan kee jirutti hidhama jedhe.'' '''''2Qor 3:1-18 1Ammas keessa deebinee ofiif dubbachuu jalqabnaa ree? Yookiis akka namoota tokko tokkoo caaffata nuuf dubbatu gara keessanitti fiduu yookiis isin biraa argachuu nu barbaachisa moo ree*? 2Caaffanni keenya inni nuuf dubbatu, inni namni hundinuu akka beekuuf akka dubbisuuf garaa keenyatti caafame, isinuma*. 3Isin caaffata Kristos warra nuyi hojjennuuf ta'uun keessan beekamaa dha; caaffatichis qalamiidhaan utuu hin ta'in hafuura Waaqayyoo isa jiraataatiin, gabatee dhagaattis utuu hin ta'in garaa namaatti caafame*.''''' '''''  Isa 12:2-3 ;Efeesoon 1:3-4,3:14-19; 1qor 15:50-58;   Mat 6:33; Mat 6:19-21 fi 2Qor 3:1-18 wanti hubannu''''' ''Kristos amantiidhaan garaa keessan keessa akka buufatuuf, jaalalattis hiddaa fi hundee akka godhattaniif kadhatachuudha malee wanta biyyaa lafaaf waaqayyoo kadhachuu hin qabnu '''sababni isaa wanti biyya lafaa harka yesuus jalatti walitti qabame.''' '''Macaaf qulqulluu keessatti Bara kakuu haaraa keessa yesuus fi Ergamoonni waa’ee biyyaa lafaaf dhimmanii yeroo kadhata bakka kamitti hin argannu.''''' '''Amantii (faith) Kakuu Moofaa fi Kakuu haaraa''' ''Maatewos 16:17 “Kana irratti Yesus deebisee, Yaa Simoon ilma Yoonaa, ati kan ayyaanomtee dha! Kana abbaa koo isa waaqa irra jirutu sitti mul'ise malee, yaadni nama foonii sitti hin mul'ifne.'' ''Gal 3:3-5 Attam akkas wallaalota taatu? Hafuura qulqulluudhaan jalqabdanii, amma immoo yaada fooniitiin raawwachuu barbaadduu ree? 4Waan baay'ee akkasii miyeeffachuun keessan wanta waa'ee hin baafneef turee ree? Waa'ee baasuu dhiisuu duwwaa yoo ta'eefoo! 5Isa seerri isin irraa barbaadu waan hojjettaniif moo yookiis wangeela dhageessanii waan itti amantaniif Waaqayyo hafuura isaa isiniif kennee, hojii aangoos isin keessatti hojjeta?'' '''''Guutumatti ijaarsa mana waaqayyoo ta’uuf kadhachuu (Efeessoon 3:14-17)''''' ''Kadhannii keenya kadhata '''yesuus mat 6:9-13''' irratti kadhatee irraa gara kadhata '''phaawuloos efe 3:14-17''' irratti kadhate guddachuu qaba.'' ''Mat 6:9-13 irratti kadhannii yesuus ergamoota barsiise; gaafa yesuus du’ee du’aa ka’ee gara waaqayyo oli ba’uun hafuura qulqulluu nuuf erge nuuf raawwatame (HoE 2:1-2).'' '''''HoE 2:1-2 Ayyaanni guyyaa shatammaffaa inni “Phenxeqoste” jedhamee beekame yommuu ga’e, hundinuu iddoo tokkotti walitti qabamanii turan. Dingataas huursaan waaqa irraa akka bubbee bubbisuutti dhaga’amee, manichi isaan keessa jiranis guute'''.'' ''Yeroo amma kana kadhanni yesuus maat 6:9-13 inni gara biyyaa lafaa irratti akka ta’u kadhate sababa biyya lafaa irratti waan ta’eef tokko tokkoon keenya irratti akka ta’u tokko tokkoon keenya kadhachuu qabna.   '' ''Sababa kadhanni abba keenyaa mat 6:9-13 irratti yesuus, ergamoota barsiise HoE keessatti nu raawwateef ,Ergawwaan waldaa kiristayaanaa keessatti iddoo tokkottuu hin ibsamne.'' '''''Kadhannii Abbaa keenyaa Mat 6:9-13 irratti seerri mootummaa waaqayyoo akka biyya lafaa irra dhufu akka kadhatan yesuus ergamoota barsiise; Ef 3:14-17 irratti immoo qabatamaan seerri kun akka amantiitti jijjiramu Phaawuloosi kadhate.''''' '''''Efeessoon3:14-19''''' ''14 Sababii kanaaf ani fuula Abbaa duratti nan jilbiinfadha.15Maatiin isaa warri samii irraatii fi warri lafa irraa hundinuu maqaa isaanii isuma irraa argatu. 16Akka Abbaan akkuma badhaadhummaa ulfinna isaatti karaa hafuura isaatiin, akka namummaan keessan inni keessaa humnaan kadhadha. 17Kiristoosis karaa amantiitiin garaa keessan keessa akka jiraatuuf isinis akka jaalalaan hidda gadi fageeffattanii dhaabattaniif nan kadhadha. 18Isinis jaalalli Kiristoosii hagam akka baldhatu, hagam akkan dheeratu, hagam akka ol-fagaatuu fi hagam akka gadi fagaatu qulqulloota mara waliin hubachuuf akka humna qabaattaniif, 19akka guutama Waaqayyoo maraan guutamtaniifis jaalala Kiristoosii kan beekumsa namaatiin ol ta'e sana akka beettaniif Waaqa nan kadhadha.'' '''''  Efeesoon 3:14-19''''' ''Kana osoo sa’aa 24 irra deddeebi’ee guyyaa guyyaan kadheen irra deddeebii nu jalaa hin ta’u sababni isaa ayyaanni waaqayoo daangaa hin qabu (yohaannis1:16)'''.''''' '''''yohaannis 1:16''''' ''Guutummaan ayyaana isaa keessaa hundumti keenya ayyaana irratti ayyaana fudhanneera.'' '''''Efeessoon 3:14-19''''' ''kadhee argadhe jechuun; wanta hundumaa argadhe jechuudha(Ef 1:22).'' ''Efeesoon 1:22 Waaqayyoo waan hundumaa miila kiristoos jala kaa’e; goofticha waan hundumaa gararraa jiru kanas waldaa kiristaanaatiif mataa godhee kenne*.'' '''''Efeesoon6:10''  '''Kanaa achi Gooftaa fi humnan isaa jabaa sanaan cimaa. Daabiloosii akka mormuu dandeettaniif mi'a lolaa Waaqayyoo guutummaatti hidhadhaa. Ergaan warra efeesoo kan barsiisu kadhata sirrii mana waaqayyoo ta’uu waan ta’eef namni kadhachuu barbaadu ergaa gara warra efesoon sirritti dubbisuu qaba. '''''Taatee sodaa,Jaalala dhabuu fi kanneen kana fakkata kan ta’e amantii  efeson 3:14-17 irratti argamu irratti hiddaa fi hundee godhachuu dhabuu''''' '''''Amantii dhabuu:- Marq 4:40''''' ''Kana booddee bartoota isaatiin, Maaliif sodaatoo taatan? Amma iyyuu amantii hin qabdanii? jedhe.'' '''''Amantii Efeson 3:17 kadhannee jaalalatti hiddaa fi hundee gadi fagoo godhachuu dhabuu''''' '''''3.2)           Humna,Aboo fi Aangoo Waaqayyoo nu kenne fayyadamu ilaalchise dogoggora jiru Muraasa isaanii''''' '''''  Eebba Isayyaas 12:2-3 fi Efeesoon 1:3-14 ofii keenyaa  karaa amantiin hafuura qulqulluu fayyadamuun burqaa waaqayyoo keessaa waraabbachuu dhiifnee waaqayyoon nuuf waraabi jenne kadhanna; kun immoo dogoggora cimaadha. sababni isaa wanta ofii keenyaa hojjechuu qabnu waaqayyoon nu hojedhu jechuudha.''''' ''Gaheen waaqayyoo akka burqaa bishaan isaa keessaa akka waraabannu '''heeyyamaa nuuf kennuudha'''.'' ''Gaheen keenya immoo heeyyama waaqayyoo fayyadamuu Burqaa isaa keessaa waraabbachuudha.'' '''''Fakkeenya Humna,Aboo fi Aangoo Waaqayyoo nu kenne fayyadamu ilaalchise dogoggora jiru Muraasa isaanii''''' '''''Mul’ata:-'''Bineensa gurraacha guddinaan hamma addurree gahu ari’aa ture. Bineensi kun asii fi achi na jalaa miliqaa ture. Bineensi kun Bishaan ciisaa tokko keessa na jalaa seene.'' ''Yeroo kana namni meeshaa waraanaa qabu tokko dhufe. Bineensi kun bishaan ciisaa sani hunda isaana jalaa dhugee fixe.'' ''Namichi meeshaa waraanaa qabu tokko yerumaa sani dhufee meeshaa waraanaa isaa bineensa sanitti tokkosee bineensa kana ajjeese. Sagalee bineensi kun cimaadha '''B'''ishaa kan hunda dhugee fixee jedhuun aga’ee ture.'' ''Mul’ata kana argee torbee tokko booda hojjetaan wangeelaa waldaa keenyaa gara fulduraa na waame naaf kadhate. Kana booda mal’ata biraa arge.'' ''Mul’atichis Boorsaa kiyya lafa gogaa irraa godhe. Bishaan baay’ee saffisaan dhufee boorsaa kiyya dhoofe.'' ''Anis bakka namatti toluun boorsaa kiyya guutuu isaa baafadhe. Mul’ata kana irraa wanti hubannuu meeshaa lolaa waaqayyoo isa nuuf heeyyame hidhannee ofii keenyaa loluu qabna malee waaqayyoo bineensa kana balleessi jennee kadhachuu hin qabnu.'' ''Namaa dhukkubsateef Kadhachuu:Burqaa fayyinaa irraa fayyina waraabee qaama nama dhukkubsatee dabarsuun gahee namicha kadhatuut. Qaamni namicha kadhatamuuf amantiin fayyina kan yoo fudhachuu baate fayyuu hin danda’u.'' '''''3.3)Rakkoo karaalee Eebbi waaqayyoo nuuf raawwatu beekuu dhabuu''''' ''Namoonni baay’een eebbi waaqayyoo karaalee Abrahaam, Yisaaq fi Yaaqobni nuuf raawwata jedhanii karaalee namoota waaqayyoon eebba waaqayyoo kadhatu.  '' ''Haa ta’u malee kakuu haaraa keessatti eebbi waaqayyoo karaa yesuus  qofaan waan nuuf raawwatuuf karaa yesuus qofaan eebbaa kan kadhachuu qabna.'' '''''3.4)Faayidaa kadhataa''''' ''''' ''''' ''Balballi mootummaa waaqayyoo soomaa fi sagadaan nuuf banama. Ani dhoksaa faayidaa soomaa fi sagdaa xumura bara 2014 fi seensa bara 2015 naaf gale.'' ''Xumura bara 2014 waldaan guutuu  waangeelaa Awaash Malkaa sa’aa soomaa fi sagada ji’a tokkoof labsani.'' ''Ani waldaa kan wajjiin soomaa fi sagada eegale. Torban lama booda kitaaba barreesse kan maxansanii akka waldaan ijaarani paaster itti hime.'' ''Paster tolee naan jedhe. Haata’u  malee kitaabni kun seera bulmaata amantaa guutuu wangeela seera cuuphaa fi raajii kennaadha malee seeraa miti jedhu Paster efeesoon 4:5 irraa fudhatee raajiin seera kakuu haaraa naan jedhe.'' ''Ani immoo naan dogoggoree jedhee yeroon kadhu jilbiifadhee waaqayyoo dhoksaa haala caaseeffama macafa qulqulluu boqonnaa tokko qabxii 1.6 jalatti barreesse osoo jilbiifadhee kadhuu gara koo fide.'' ''Haala caaseeffamaa macaafa qulqulluu boqonnaa tokko qabxii 1.6 kennaa hafuurri qulqulluu naaf kenne malee kitaaba kamiyyuu dubbisee miti.'' '''''3.5)Deebii  kadhataa''''' '''''Deebii kadhata waaqayyoo bakka 3 qoodama:1)'''Deebii yeroo gabaabaa.2)Deebii yeroo dheeraa.3) Lakkii sin hin barbaachisu.Yeroon  osoo hin gahiin waaqayyoo kadhata keenyaaf deebii hin deebisu. Macaafa fakkeenyaa irrattii wanti hunduu yeroo qaba jedha.'' ''Ani macaafa kana barreesse dafee xumuree akka manxansamu waaqayyoo irra deddeebi’ee kadhe.'' ''Garuu waaqayyoo kitaaba kan manxansuuf yeroo dheera akka narraa fixuu fi yeroo manxansamee ba’e immoo baay’ee gaarii “A+) akka ta’u mul’ata natti agarsiise.'' ''Waaqayyoo wanta tokko jalqabaa hanga dhumaa waan beekuuf wanta hin dhumnef deebii hin kennuu.'' '''Lakki si hin barbaachisu'''   ''Wanti kadhannu wanta waaqayyoo irraan adda nu baasu yoo ta’e waaqayyoo wanta kadhannuu saniif deebii nuuf hin kennu.'' '''''3.6)Adeemsi kadhataa akkuma seerrii jijjiramu wajjiin jijjiramuu isa''''' ''  '''Rakkoon keenyaa inni guddaan adeemsa deemsa keenyaa yoo seerri jijjiramu; seera jijjirame wajjiin deemuu dadhabuudha'''.'' ''Akka macaafa qulqulluutti jijjiraan seeraa yeroo baay’ee raawwata. Isaanis:- Seera moofaa irraa gara seera haaraa. Akkasumaas seeraa haaraa irra gara wangeela barabaraa. Seerri kadhannaa keenyaas akkanumatti jijjiramuu qaba'' '''''Kadhannaa seeraa moofaa'''''   ''Kadhannaan yeroo seera moofaa kan irratti xiyyeeffatu dhalachuu yesuus ta’uu qaba.'' '''''Kadhannaa yeroo cee’uumsa seeraa moofaa irraa gara haaraa''''' ''Kadhannaan yeroo cee’uumsaa yesuus waan nuuf dhatateef kan irratti xiyyeeffannuu dhufaatii mootummaa waaqaa (Mat 6:9-13) irratti ta’uu qaba.'' '''''Kadhannaa bara waldaa kiristayaanaa''''' ''Kadhannaan bara waldaa xiyyeeffannoo guddaan amantiin cimaa ta’uudha. Akkasumas lammata dhufaatii yesuus ta’uu qaba'' '''''Kadhannaa erga lammata yesuus dhufee boodaa''''' ''Lammata dhufaatii yesuus boodha Sababa hariiroo mat 25:1-13 jijjiramuuf adeemsi kadhata keenya amma kun ni jijjirama; sababni isaa misiroo wajjiin waan jiraannuuf rakkoo amma biyya lafaa kun ni bada (Mul 21:3-4, Mat 9:14-15).''            leh7p8f3jyvh3r1wbgvacqsyx0aewpd