Wikipedia
omwiki
https://om.wikipedia.org/wiki/Fuula_Dura
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
User:HailuKD
2
10001
45853
2026-09-08T14:02:33Z
HailuKD
14573
Published the whole stories of Ilfinesh Qanne the day her burial ceremony taken place in Ambo.
45853
wikitext
text/x-wiki
= Ilfinesh Qannoo =
'''Ilfinesh Qannoo''' (also spelled '''Ilfinash Qannoo''' or '''Elefnesh Qano'''; 1962 – September 6, 2026) was an iconic [[Oromo]] singer, cultural symbol, and human rights activist from Ethiopia.[https://addisstandard.com/tribute-oromos-mourn-ilfinesh-qannoo-legendary-voice-of-resistance/ Tribute: Oromos mourn Ilfinesh Qannoo, legendary voice of resistance.] Renowned as one of the most powerful and enduring voices in Oromo resistance music, her career spanned over four decades across the Derg military junta and the Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front (EPRDF) regimes. [https://advocacy4oromia.org/2026/09/06/eulogy-ilfinesh-qannoo-1969-2026-a-voice-that-has-nurtured-generations/ Ilfinesh Qannoo (1969–2026): A Voice That Has Nurtured Generations.] Her patriotic, political, and social compositions—often centered on Oromo cultural identity, human rights, freedom (''bilisummaa''), and national dignity—made her a central cultural figure in modern Oromo history. [https://www.bbc.com/afaanoromoo/articles/c7v47pm002po Du'aan kan boqotte Artist Ilfinash Qannoo maaliin yaadatamti?]
[[File:Ilfinesh_Qannoo.jpg|thumb|Artist Ilfinesh Qanno]]
Despite enduring decades of state censorship, political persecution, repeated arbitrary detentions, and physical torture, Qannoo remained steadfast in her vocal advocacy. Following her death on September 6, 2026, her burial in Ambo City on September 8, 2026, fulfilled her explicit final testament that her resting place serve as a enduring symbol of unity (''tokkummaa'') for the Oromo people.
== 1. Early Life and Background ==
Ilfinesh Qannoo was born in 1962 in the Gutoo Giddaa district, located near the city of Nekemte in the East [[Wallagga|Wollega]] Zone of the [[Oromiyaa|Oromia Region]]. Growing up during an era when the Oromo language [[Afaan Oromoo|(''Afaan Oromoo'')]] and public cultural expressions faced institutional marginalization and state suppression, Ilfinesh displayed an early affinity for vocal music, folk poetry, and traditional epic chanting [[Geerarsa|(''Geerarsa'')]].
She began her formal artistic trajectory as a youth by joining the '''Guddatu Wollega Kinet''' (Wollega Cultural Troupe) in Nekemte. Her early live performances were distinguished by her emotive range, commanding vocal presence, and deep connection to Oromo agrarian traditions. Recognized as an exceptional artistic talent, she later relocated to [[Finfinnee]] [[Addis Ababaa|(Addis Ababa)]] to join the prestigious '''Ras Theatre''', where she performed professionally and brought Oromo artistic traditions to a broader national audience.
== 2. Musical Career and Cultural Impact ==
Ilfinesh Qannoo’s music bridged traditional Oromo folk oral art forms with modern political resistance poetry (''weedduu''). At a time when recording and distributing music in ''Afaan Oromoo'' carried political risks, her compositions served as vital instruments for preserving Oromo historical memory, linguistic heritage, and collective consciousness.
=== Musical Eras and Key Collaborations ===
* '''1980s ([[Dargii|Derg]] Era):''' During the Ethiopian Civil War under the Derg regime, Ilfinesh recorded pioneering patriotic and social duets, including ''"ChimChim Goona"'' (1978 E.C.) alongside acclaimed vocalist Abitew Kebede.
* '''1990s Renaissance:''' Following the overthrow of the Derg regime in 1991, Oromo cultural music experienced a major public resurgence. Ilfinesh recorded influential cassette releases, including ''Saahilee Dagaagoo'' (1994), which gained widespread popularity across Oromia despite lo-fi production conditions. [https://awesometapes.com/ilfinash-qannoo-saahilee-dagaagoo-1994/ Ilfinash Qannoo — Saahilee Dagaagoo 1994] Her historic 1992 live concert performance in Gullele, Finfinnee, attracted thousands of spectators and solidified her standing as a leading voice of Oromo art.
* '''Collaborations:''' Over her multi-decade career, Qannoo collaborated with leading figures in Oromo music, including Zarihuun Wadaajoo (''"Wal Malee Maal Qabnaree"''), [[Hirphaa Gaanfuree]], and Jireenyaa Shifarraa (''"Yaa Lammii Koo"'').
=== Themes and Style ===
Qannoo’s compositions frequently incorporated ''Geerarsa''—a traditional Oromo heroic chanting genre historically used by warriors and hunters—and adapted it into modern political critiques against tyranny, economic marginalization, and human rights violations. Core themes in her music include:
* '''Cultural Preservation:''' Reaffirming pride in Oromo identity, custom, and language.
* '''Resistance and Human Rights (''Bilisummaa''):''' Demanding civil liberties, self-determination, and protection of ancestral lands.
* '''National Unity (''Tokkummaa''):''' Urging Oromo communities across diverse regional zones to unite against political division.
== 3. Political Activism, Arrests, and Persecution ==
Unlike purely commercial performers, Ilfinesh explicitly regarded her music as an extension of the broader movement for civil rights and democratic freedom in Ethiopia. Consequently, she was subjected to decades of state surveillance, censorship, and harsh persecution.
=== Persecution under Regime Rule ===
During the administration of the EPRDF in the 1990s and 2000s, Ilfinesh was repeatedly targeted by security forces due to the overt political commentary in her songs and her public support for political prisoners.
* '''Arbitrary Detention and Physical Abuse:''' Ilfinesh was arrested and imprisoned on multiple occasions without formal judicial processing. Human rights reports and biographical accounts record that while in custody, she suffered severe physical beatings, psychological humiliation, and mistreatment—including having her head forcibly shaved by prison administrators in an attempt to break her spirit.
* '''Unyielding Stance:''' Despite suffering lingering health complications resulting from prison torture, Ilfinesh consistently refused state pressure to censor her lyrics or perform state-sponsored political propaganda. Her resilience earned her the title of ''"Voice of Resistance"'' among Oromo civil society and youth rights movements.
== 4. Personal Life ==
Ilfinesh was a mother and matriarch who raised four daughters (two biological daughters and two raised as her own). In her later years, she divided her time between Ethiopia and international cultural tours across North America and Europe, performing at major Oromo diaspora cultural festivals, community centers, and human rights gatherings.
== 5. Passing, Final Wish, and Funeral in Ambo ==
Ilfinesh Qannoo died on '''September 6, 2026''', at the age of 64, following a period of failing health associated with long-term complications from past ill-treatment in detention and age-related ailments. Her death sparked widespread mourning across the Oromia Region and international Oromo diaspora communities in Minneapolis, Melbourne, London, and Oslo.<mapframe latitude="9.018015" longitude="37.912445" zoom="2" width="200" height="100" />
=== The Final Testament ===
Prior to her passing, Ilfinesh issued a memorable final statement regarding her requested place of burial, reflecting her lifelong commitment to Oromo unity over regionalism:<blockquote>''"If my body can serve to unite the Oromo people, bury me in Ambo. If not, let my remains rest in the cold of Norway."''</blockquote>Though born in East Wollega, her specific request to be laid to rest in '''[[Ambo (magaala)|Ambo]]'''—a historic epicenter of Oromo student activism, political consciousness, and civil resistance—was widely recognized as a symbolic call to bridge regional divisions.
=== Memorial and Funeral Ceremonies ===
* '''Finfinnee Memorial (September 8, 2026):''' A public memorial service and tribute gathering took place at Addis Ababa Stadium in Finfinnee, attended by tens of thousands of citizens, political figures, cultural leaders, and fellow artists.
* '''Burial in Ambo (September 8, 2026):''' On the same day, her casket was transported to Ambo City, West Shewa Zone. Mourners lined the main highway connecting Addis Ababa to Ambo to pay their respects. She was laid to rest with extensive state and cultural honors at a public ceremony in Ambo.
== 6. Selected Discography ==
=== Studio & Cassette Albums ===
* ''Saahilee Dagaagoo'' (Cassette Tape, 1994)
* ''Dannaabboo'' (Studio Album)
=== Notable Singles & Anthems ===
* ''"Yaa Lammii Koo"'' (feat. Jireenyaa Shifarraa)
* '''"Geerarsa"''' (Traditional Resistance Chant)
* ''"ChimChim Goona"'' (1978 E.C., duet with Abitew Kebede)
* ''"Wal Malee Maal Qabnaree"'' (duet with Zarihuun Wadaajoo)
* '''"WBO Koo Maaloo Ree"'''
* '''"Diina Kee Sirraa Deebisuuf"'''
* '''"Akkamiin Sitti Himu"'''
* '''"Dannaboo Yaa Gadaa Lubaa"'''
* '''"Foonni Fooni Hin Nyaatu"'''
* '''"Dubbachuu Dhabee Afaani"'''
* '''"Miilli Koo Na Gubatee"'''
* '''"ChimChim Goona"''' (1978 E.C., with Abitew Kebede)
* '''"Wal Malee Maal Qabnaree"''' (with Zarihuun Wadaajoo)
== 7. Legacy and Cultural Significance ==
Ilfinesh Qannoo is remembered as one of the most influential female figures in 20th and 21st-century Ethiopian cultural history. Her voice and lyrics served as an emotional and historical bridge across generations of Oromo activism—from the early student movements to the modern era.
Scholars and cultural historians highlight her role in demonstrating how artistic expression could serve as a non-violent instrument for preserving collective memory, defending fundamental human rights, and building political consciousness under dictatorial regimes.
== See Also ==
* [[Oromo|Oromo Music]]
* [[Geerarsa]]
* [[:en:Human_rights_in_Ethiopia|Human Rights in Ethiopia]]
* [[Ambo (magaala)|Ambo, Ethiopia]]
== References ==
[https://addisstandard.com/tribute-oromos-mourn-ilfinesh-qannoo-legendary-voice-of-resistance/ Tribute: Oromos mourn Ilfinesh Qannoo, legendary voice of resistance] [https://advocacy4oromia.org/2026/09/06/eulogy-ilfinesh-qannoo-1969-2026-a-voice-that-has-nurtured-generations/ Ilfinesh Qannoo (1969–2026): A Voice That Has Nurtured Generations] [https://www.bbc.com/afaanoromoo/articles/c7v47pm002po Du'aan kan boqotte Artist Ilfinash Qannoo maaliin yaadatamti?]
lpgt2di2tz4apioboqimi18qfhbptxz
45854
45853
2026-09-08T14:31:21Z
HailuKD
14573
45854
wikitext
text/x-wiki
= Ilfinesh Qannoo =
'''Ilfinesh Qannoo''' (also spelled '''Ilfinash Qannoo''' or '''Elefnesh Qano'''; 1962 – September 6, 2026) was an iconic [[Oromo]] singer, cultural symbol, and human rights activist from Ethiopia.[https://addisstandard.com/tribute-oromos-mourn-ilfinesh-qannoo-legendary-voice-of-resistance/ Tribute: Oromos mourn Ilfinesh Qannoo, legendary voice of resistance.] Renowned as one of the most powerful and enduring voices in Oromo resistance music, her career spanned over four decades across the Derg military junta and the Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front (EPRDF) regimes. [https://advocacy4oromia.org/2026/09/06/eulogy-ilfinesh-qannoo-1969-2026-a-voice-that-has-nurtured-generations/ Ilfinesh Qannoo (1969–2026): A Voice That Has Nurtured Generations.] Her patriotic, political, and social compositions—often centered on Oromo cultural identity, human rights, freedom (''bilisummaa''), and national dignity—made her a central cultural figure in modern Oromo history. [https://www.bbc.com/afaanoromoo/articles/c7v47pm002po Du'aan kan boqotte Artist Ilfinash Qannoo maaliin yaadatamti?]
[[File:Ilfinesh_Qannoo.jpg|thumb|Artist Ilfinesh Qanno]]
Despite enduring decades of state censorship, political persecution, repeated arbitrary detentions, and physical torture, Qannoo remained steadfast in her vocal advocacy. Following her death on September 6, 2026, her burial in Ambo City on September 8, 2026, fulfilled her explicit final testament that her resting place serve as a enduring symbol of unity (''tokkummaa'') for the Oromo people.
== 1. Early Life and Background ==
Ilfinesh Qannoo was born in 1962 in the Gutoo Giddaa district, located near the city of Nekemte in the East [[Wallagga|Wollega]] Zone of the [[Oromiyaa|Oromia Region]]. Growing up during an era when the Oromo language [[Afaan Oromoo|(''Afaan Oromoo'')]] and public cultural expressions faced institutional marginalization and state suppression, Ilfinesh displayed an early affinity for vocal music, folk poetry, and traditional epic chanting [[Geerarsa|(''Geerarsa'')]].
She began her formal artistic trajectory as a youth by joining the '''Guddatu Wollega Kinet''' (Wollega Cultural Troupe) in Nekemte. Her early live performances were distinguished by her emotive range, commanding vocal presence, and deep connection to Oromo agrarian traditions. Recognized as an exceptional artistic talent, she later relocated to [[Finfinnee]] [[Addis Ababaa|(Addis Ababa)]] to join the prestigious '''Ras Theatre''', where she performed professionally and brought Oromo artistic traditions to a broader national audience.
== 2. Musical Career and Cultural Impact ==
Ilfinesh Qannoo’s music bridged traditional Oromo folk oral art forms with modern political resistance poetry (''weedduu''). At a time when recording and distributing music in ''Afaan Oromoo'' carried political risks, her compositions served as vital instruments for preserving Oromo historical memory, linguistic heritage, and collective consciousness.
=== Musical Eras and Key Collaborations ===
* '''1980s ([[Dargii|Derg]] Era):''' During the Ethiopian Civil War under the Derg regime, Ilfinesh recorded pioneering patriotic and social duets, including ''"ChimChim Goona"'' (1978 E.C.) alongside acclaimed vocalist Abitew Kebede.
* '''1990s Renaissance:''' Following the overthrow of the Derg regime in 1991, Oromo cultural music experienced a major public resurgence. Ilfinesh recorded influential cassette releases, including ''Saahilee Dagaagoo'' (1994), which gained widespread popularity across Oromia despite lo-fi production conditions. [https://awesometapes.com/ilfinash-qannoo-saahilee-dagaagoo-1994/ Ilfinash Qannoo — Saahilee Dagaagoo 1994] Her historic 1992 live concert performance in Gullele, Finfinnee, attracted thousands of spectators and solidified her standing as a leading voice of Oromo art.
* '''Collaborations:''' Over her multi-decade career, Qannoo collaborated with leading figures in Oromo music, including Zarihuun Wadaajoo (''"Wal Malee Maal Qabnaree"''), [[Hirphaa Gaanfuree]], and Jireenyaa Shifarraa (''"Yaa Lammii Koo"'').
=== Themes and Style ===
Qannoo’s compositions frequently incorporated ''Geerarsa''—a traditional Oromo heroic chanting genre historically used by warriors and hunters—and adapted it into modern political critiques against tyranny, economic marginalization, and human rights violations. Core themes in her music include:
* '''Cultural Preservation:''' Reaffirming pride in Oromo identity, custom, and language.
* '''Resistance and Human Rights (''Bilisummaa''):''' Demanding civil liberties, self-determination, and protection of ancestral lands.
* '''National Unity (''Tokkummaa''):''' Urging Oromo communities across diverse regional zones to unite against political division.
== 3. Political Activism, Arrests, and Persecution ==
Unlike purely commercial performers, Ilfinesh explicitly regarded her music as an extension of the broader movement for civil rights and democratic freedom in Ethiopia. Consequently, she was subjected to decades of state surveillance, censorship, and harsh persecution.
=== Persecution under Regime Rule ===
During the administration of the EPRDF in the 1990s and 2000s, Ilfinesh was repeatedly targeted by security forces due to the overt political commentary in her songs and her public support for political prisoners.
* '''Arbitrary Detention and Physical Abuse:''' Ilfinesh was arrested and imprisoned on multiple occasions without formal judicial processing. Human rights reports and biographical accounts record that while in custody, she suffered severe physical beatings, psychological humiliation, and mistreatment—including having her head forcibly shaved by prison administrators in an attempt to break her spirit.
* '''Unyielding Stance:''' Despite suffering lingering health complications resulting from prison torture, Ilfinesh consistently refused state pressure to censor her lyrics or perform state-sponsored political propaganda. Her resilience earned her the title of ''"Voice of Resistance"'' among Oromo civil society and youth rights movements.
== 4. Personal Life ==
Ilfinesh was a mother and matriarch who raised four daughters (two biological daughters and two raised as her own). In her later years, she divided her time between Ethiopia and international cultural tours across North America and Europe, performing at major Oromo diaspora cultural festivals, community centers, and human rights gatherings.
== 5. Passing, Final Wish, and Funeral in Ambo ==
Ilfinesh Qannoo died on '''September 6, 2026''', at the age of 64, following a period of failing health associated with long-term complications from past ill-treatment in detention and age-related ailments. Her death sparked widespread mourning across the Oromia Region and international Oromo diaspora communities in Minneapolis, Melbourne, London, and Oslo.<mapframe latitude="9.018015" longitude="37.912445" zoom="2" width="200" height="100" />
=== The Final Testament ===
Prior to her passing, Ilfinesh issued a memorable final statement regarding her requested place of burial, reflecting her lifelong commitment to Oromo unity over regionalism:<blockquote>''"If my body can serve to unite the Oromo people, bury me in Ambo. If not, let my remains rest in the cold of Norway."''</blockquote>Though born in East Wollega, her specific request to be laid to rest in '''[[Ambo (magaala)|Ambo]]'''—a historic epicenter of Oromo student activism, political consciousness, and civil resistance—was widely recognized as a symbolic call to bridge regional divisions.
=== Memorial and Funeral Ceremonies ===
* '''Finfinnee Memorial (September 8, 2026):''' A public memorial service and tribute gathering took place at Addis Ababa Stadium in Finfinnee, attended by tens of thousands of citizens, political figures, cultural leaders, and fellow artists.
* '''Burial in Ambo (September 8, 2026):''' On the same day, her casket was transported to Ambo City, West Shewa Zone. Mourners lined the main highway connecting Addis Ababa to Ambo to pay their respects. She was laid to rest with extensive state and cultural honors at a public ceremony in Ambo.
== 6. Selected Discography ==
=== Studio & Cassette Albums ===
* ''Saahilee Dagaagoo'' (Cassette Tape, 1994)
* ''Dannaabboo'' (Studio Album)
=== Notable Singles & Anthems ===
* ''"Yaa Lammii Koo"'' (feat. Jireenyaa Shifarraa)
* '''"Geerarsa"''' (Traditional Resistance Chant)
* ''"ChimChim Goona"'' (1978 E.C., duet with Abitew Kebede)
* ''"Wal Malee Maal Qabnaree"'' (duet with Zarihuun Wadaajoo)
* '''"WBO Koo Maaloo Ree"'''
* '''"Diina Kee Sirraa Deebisuuf"'''
* '''"Akkamiin Sitti Himu"'''
* '''"Dannaboo Yaa Gadaa Lubaa"'''
* '''"Foonni Fooni Hin Nyaatu"'''
* '''"Dubbachuu Dhabee Afaani"'''
* '''"Miilli Koo Na Gubatee"'''
* '''"ChimChim Goona"''' (1978 E.C., with Abitew Kebede)
* '''"Wal Malee Maal Qabnaree"''' (with Zarihuun Wadaajoo)
== 7. Legacy and Cultural Significance ==
Ilfinesh Qannoo is remembered as one of the most influential female figures in 20th and 21st-century Ethiopian cultural history. Her voice and lyrics served as an emotional and historical bridge across generations of Oromo activism—from the early student movements to the modern era.
Scholars and cultural historians highlight her role in demonstrating how artistic expression could serve as a non-violent instrument for preserving collective memory, defending fundamental human rights, and building political consciousness under dictatorial regimes.
== See Also ==
* [[Oromo|Oromo Music]]
* [[Geerarsa]]
* [[:en:Human_rights_in_Ethiopia|Human Rights in Ethiopia]]
* [[Ambo (magaala)|Ambo, Ethiopia]]
== References ==
[https://addisstandard.com/tribute-oromos-mourn-ilfinesh-qannoo-legendary-voice-of-resistance/ Tribute: Oromos mourn Ilfinesh Qannoo, legendary voice of resistance] [https://advocacy4oromia.org/2026/09/06/eulogy-ilfinesh-qannoo-1969-2026-a-voice-that-has-nurtured-generations/ Ilfinesh Qannoo (1969–2026): A Voice That Has Nurtured Generations] [https://www.bbc.com/afaanoromoo/articles/c7v47pm002po Du'aan kan boqotte Artist Ilfinash Qannoo maaliin yaadatamti?]
{{DEFAULTSORT:Ilfinesh Qannoo}}
[[Category:Artist]]
kthisu5fg3ybl8irqlhzmnxtzeeqbm0
Ilfinesh Qannoo
0
10002
45855
2026-09-08T15:09:19Z
HailuKD
14573
Fuula Harra: {{Infobox artist | name = Ilfinesh Qannoo | image = | caption = Artist Ilfinesh Qannoo | birth_date = 1962 | birth_place = Gutoo Giddaa, Dhiha Wallaggaa, Oromiyaa, Itoophiyaa | death_date = Fulbaana 6, 2026 (bara 64) | death_place = Finfinnee, Itoophiyaa | resting_place = Amboo, Oromiyaa | occupation = Weellistuu, Qabsaawtuu Mirga Namoomaa | years_active = 1978–2026 | genre = Aadaa Oromoo...
45855
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = Ilfinesh Qannoo
| image =
| caption = Artist Ilfinesh Qannoo
| birth_date = 1962
| birth_place = Gutoo Giddaa, Dhiha Wallaggaa, Oromiyaa, Itoophiyaa
| death_date = Fulbaana 6, 2026 (bara 64)
| death_place = Finfinnee, Itoophiyaa
| resting_place = Amboo, Oromiyaa
| occupation = Weellistuu, Qabsaawtuu Mirga Namoomaa
| years_active = 1978–2026
| genre = Aadaa Oromoo, Geerarsa, Musaqaa Qabsoo
}}
'''Ilfinesh Qannoo''' (maqaa biraan '''Ilfinash Qannoo''' yookaan '''Elfnesh Qano'''; 1962 – Fulbaana 6, 2026) weellistuu aadaa Oromoo beekamtuu, qabsaawtuu mirga namoomaa fi mallattoo aadaa, seenaa fi sabboonummaa Oromoo ti.{{cite news |title=Tribute: Oromos mourn Ilfinesh Qannoo, legendary voice of resistance |url=https://addisstandard.com/tribute-oromos-mourn-ilfinesh-qannoo-legendary-voice-of-resistance/ |newspaper=Addis Standard |date=Fulbaana 7, 2026}} Weelluun, sirbooni qabsoo fi geerarsi ishee waltajjii qabsoo mirga Oromoo, qoollifannaa uummataaf fi bilisummaa irratti waggoota afurtamaa (40) oliif sagalee uummata Oromoo ta'uun tajaajilaa turaniiru.{{cite web |title=Eulogy: Ilfinesh Qannoo (1969–2026): A Voice That Has Nurtured Generations |url=https://advocacy4oromia.org/2026/09/06/eulogy-ilfinesh-qannoo-1969-2026-a-voice-that-has-nurtured-generations/ |publisher=Advocacy for Oromia |date=Fulbaana 6, 2026}}
Sirnoota bulchiinsa Dargii fi EPRDF keessatti hidhaa seeraan ala ta'ee, reebicha, dararaa qaamaa fi sammuu, fi dhiibbaa saansuraa hedduu simachuun aadaa, afaan fi sabboonummaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee seenaqabeessa taphatteerti.{{cite news |title=Du'aan kan boqotte Artist Ilfinash Qannoo maaliin yaadatamti? |url=https://www.bbc.com/afaanoromoo/articles/c7v47pm002po |publisher=BBC News Afaan Oromoo |date=Fulbaana 6, 2026}}
Fulbaana 6, 2026 boqochuu ishee hordofee, sirni awwaalcha ishee Fulbaana 8, 2026 Magaalaa Ambootti raawwatamuun dhaamsa ishee xumuraa kan "tokkummaa Oromoo utubuu" jedhu dhugoomseera.
== Seenaa Duubbee fi Dhaloota ==
Ilfinesh Qannoo bara 1962 Godina Dhiha Wallaggaa, Aanaa Gutoo Giddaa (naannoo magaalaa Naqamtee) keessatti dhalatte. Bara dhaloota ishee keessatti Afaan Oromoo fi aadaani Oromoo dhiibbaa fi gidiraa sirna mootummaa Itoophiyaa jalatti kufanii kan turan yoo ta'u, Ilfinesh garuu ijjoollummaa isheetii eegalee aadaa, afaan fi geerarsa irratti fedhii fi dandeettii addaa agarsiisteerti.
Dandeettii weellisaa isheetiin kan ka'e, ijjoollummaa isheetti '''Kinet Guddatu Wallaggaa''' keessatti hirmaachuun hojii aartii eegalte. Waltajjii Naqamteetti dhiyeessitayeen uummata biratti fudhatama guddaa argatte. Dandeettii fi sagalee ishee addaa kanaan kan ka'e, dhiyeessii aartii bal'aaf gara Finfinneetti cehuun waltajjii beekamaa '''Ras Theatre''' keessatti tajaajiluu danda'teerti.
== Hojii Musaqaa fi Gahee Aadaa ==
Hojiin musaqaa Ilfinesh Qannoo waltajjii musaqaa Oromoo fi walaloo qabsoo (weeduu) walitti hidhuun seenaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee guddaa taphate. Jamana sagaleen Oromoo waltajjii irratti dhihaachuun mormamu keessatti, sirbooni ishee eenyummaa, seenaa fi afaan Oromoo guddisuuf gumaacha guddaa ta'aniiru.
=== Bara Musaqaa fi Hirmaannaa Aartii ===
'''Bara 1980oota (Sirna Dargii):''' Waraana al-aadaa fi dhiibbaa Dargii keessatti, Ilfinesh sirboota jaalala biyyaa fi aadaa hedduu waltajjiitti dhiyeessite. Keessattuu sirba '''"ChimChim Goona"''' (bara 1978 E.C.) kan weellisaa beekamaa Abitew Kebede waliin sirbite uummata biratti jaalala guddaa argate.
'''Musaqaa Bara 1990oota:''' Kufaatii Dargii bara 1991 hordofee, aadaa fi musaqaan Oromoo haaromsa guddaa argate. Ilfinesh albama kaseetii beekamaa '''Saahilee Dagaagoo''' (1994) waraabdee uummataan geessiste.{{cite web |title=Ilfinash Qannoo — Saahilee Dagaagoo 1994 |url=https://awesometapes.com/ilfinash-qannoo-saahilee-dagaagoo-1994/ |publisher=Awesome Tapes From Africa |date=Muddee 2, 2020}} Bara 1992 waltajjii guddaa Gullelee (Finfinnee) keessatti geggeeffame irratti uummata kutaalee garaa garaa irraa walitti qabame duratti dhiyeessii seenaqabeessa dhiyeessite.
'''Hojiiwwan Waliinii (Collaborations):''' Artistoota beekamoo Oromoo kanneen akka Zarihuun Wadaajoo ('''"Wal Malee Maal Qabnaree"'''), Hirphaa Gaanfuree, fi Jireenyaa Shifarraa ('''"Yaa Lammii Koo"''') waliin sirboota du'a malee yaadataman waraabdeerti.
=== Akkaataa fi Qabiyyee Musaqaa ===
Ilfinesh Qannoo geerarsa Oromoo—kan aadaa dhiiraa fi joollee mirgaa ture—gara geerarsa qabsoo fi mormii sirna roorroo keessatti jijjiiruun beekamti. Qabiyyee sirboota ishee keessatti kanneen xiyyeeffannoo argatan:
'''Preservation Aadaa fi Afaanii:''' Sabboonummaa fi kabaja Afaan Oromoo utubuu.
'''Qabsoo Mirga Namoomaa fi Bilisummaa:''' Roorroo, loogi fi dhiibbaa siyaasaa irratti mormii sagaleessuu.
'''Tokkummaa Oromoo:''' Kutaalee fi laggeen Oromiyaa hunda walitti fiduu fi tokkummaa uummataa cimsuu.
== Qabsoo Politikaa, Hidhaa fi Dararaa ==
Ilfinesh Qannoo hojii aartii ishee yoomiyyuu hojii danda'ee dhihaatu qofa gootee hin ilaalle; garuu akka meeshaa qabsoo mirga namoomaa fi bilisummaa uummata Oromootiif tajaajilutti ilaalti turte. Kaniin ka'e, sirnoota bulchiinsa EPRDF fi Dargii keessatti xiyyeeffannoo eegumsa mootummaa jalatti kufteerti.
=== Hidhaa fi Dararaa Mana Hidhaa ===
Bara 1990oota fi 2000oota keessatti, sababa sirboota ishee politikaa fi qabsoo uummataa deeggaraniif si'a hedduu qabamtayee hidhamteerti.
Mana hidhaa keessatti reebicha qaamaa, dararaa sammuu fi salphina adda addaa irratti raawwatamaa ture.
Akka gabaasa mirga namoomaa fi seenaa isaatti, eegtonni mana hidhaa sammuu ishee cabsuuf jecha rifeensa mataa ishee filannoo malee haaddatanii turan.
Rifaatuu fi gidiraa kanaan ossoo hin jilbeenfatin, Ilfinesh hojii propagandaa mootummaa sirbuu al-kallattiin diddee, hanga dhumaatti sagalee mormii fi sabboonummaa ta'uun itti fufte.
== Jireenya Dhuunfaa ==
Ilfinesh Qannoo haadha ijoollee afurii (ijoollee dhiigaa lama fi ijoollee guddiste lama) turte. Jireenya ishee keessatti Itoophiyaa fi kutaalee addunyaa (Ameerikaa Kaabaa fi Awurooppaa) keessatti ayyaaneffannaa aadaa Oromoo, waltajjii deeggarsa mirga namoomaa fi konsertii aartii irratti hirmaachuun uummata diyaaspooraa Oromoo waliin walitti dhiheenya guddaa qabdi turte.
== Boqochuu, Dhaamsa Xumuraa fi Awwaalcha Magaalaa Amboo ==
Ilfinesh Qannoo Fulbaana 6, 2026 umrii bara 64tti sababa turtii dhibee qaamaa (kan dararaa mana hidhaa jalatti dhufe) fi dadhabbiitiin du'aan boqotteerti. Boqochuu ishee hordofee uummata Oromoo biratti, magaalaa Minneapolis, London, Melbourne, Oslo fi Finfinneetti gadda guddaantu dhageettame.
=== Dhaamsa Xumuraa ===
Boqochuu isheera dura, Ilfinesh Qannoo dhaamsa seenaqabeessa tokkummaa uummata Oromoo utubu irratti xiyyeeffate akka kanaa kaastee turte:
Dhaamsi kun dhaloota fi kutaalee Oromiyaa hunda biratti akka waamicha tokkummaa (tokkummaa) fi tokkoo ta'uu uummata Oromootti fudhatame.
=== Sirna Awwaalchaa ===
'''Sirna Yaadannoo Finfinnee (Fulbaana 8, 2026):''' Isatadiyooma Finfinneetti sirni yaadannoo guddaan geggeeffamee, kutaalee uummataa, artistoota fi qabsaa'ota hedduun hirmaataniiru.
'''Sirna Awwaalcha Magaalaa Amboo (Fulbaana 8, 2026):''' Dhaamsa ishee bu'uureffachuun, reeffi ishee gara Magaalaa Ambootti geeffamee, uummata kutaalee Oromiyaa hunda irraa walitti qabameen sirna kabajaa guddaan magaalaa Ambootti awwaalcha ishee raawwatameera.
== Albumoota fi Sirboota Beekamoo ==
=== Albumoota Istudiyoo fi Kaseetii ===
''Saahilee Dagaagoo'' (Waraabbii Kaseeti, 1994)
''Dannaabboo'' (Albumii istudiyoo)
=== Sirboota fi Geerarsa Beekamoo ===
'''"Yaa Lammii Koo"''' (Jireenyaa Shifarraa waliin)
'''"Geerarsa"''' (Geerarsa Qabsoo Aadaa)
'''"ChimChim Goona"''' (1978 E.C., Abitew Kebede waliin)
'''"Wal Malee Maal Qabnaree"''' (Zarihuun Wadaajoo waliin)
'''"Diina Kee Sirraa Deebisuuf"'''
'''"Akkamiin Sitti Himu"'''
'''"Foonni Fooni Hin Nyaatu"'''
'''"Dubbachuu Dhabee Afaani"'''
'''"Miilli Koo Na Gubatee"'''
'''"Dannaboo Yaa Gadaa Lubaa"'''
'''"Mooraa Diinaa Diigdanii"'''
== Dhaala fi Gahee Seenaa ==
Ilfinesh Qannoo seenaa aartii fi qabsoo Oromoo keessatti akka aartistii dubartii dhiibbaa guddaa uumteetti yaadatamti. Sagaleen fi sirbooni ishee seenaa, mormii, fi abdii dhaloota adda addaa walitti fiduu keessatti gahee qabu. Qabsoon ishee aartii meeshaa nagaa fi sabboonummaa godhanii gantiwwan roorroo keessatti gullan ta'uu isaa agarsiiseera.
== Wabiiwwan ==
[[Kutaa:Aartistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Weellistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Qabsaa'ota Mirga Namoomaa]]
[[Kutaa:Du'a 2026]]
[[Kutaa:Dhaloota Wallaggaa]]
iskpkk6vgm3d39qj900gnkhmcvj6fgj
45856
45855
2026-09-08T15:13:10Z
HailuKD
14573
45856
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = Ilfinesh Qannoo
| image =[[File:Ilfinesh Qannoo.jpg|thumb|Artist Ilfinesh Qanno]]
| caption = Artist Ilfinesh Qannoo
| birth_date = 1962
| birth_place = Gutoo Giddaa, Dhiha Wallaggaa, Oromiyaa, Itoophiyaa
| death_date = Fulbaana 6, 2026 (bara 64)
| death_place = Finfinnee, Itoophiyaa
| resting_place = Amboo, Oromiyaa
| occupation = Weellistuu, Qabsooftuu Mirga Namoomaa
| years_active = 1978–2026
| genre = Aadaa Oromoo, Geerarsa, Musaqaa Qabsoo
|nationality=Ethiopian}}
'''Ilfinesh Qannoo''' (maqaa biraan '''Ilfinash Qannoo''' yookaan '''Elfnesh Qano'''; 1962 – Fulbaana 6, 2026) weellistuu aadaa Oromoo beekamtuu, qabsaawtuu mirga namoomaa fi mallattoo aadaa, seenaa fi sabboonummaa Oromoo ti.{{cite news |title=Tribute: Oromos mourn Ilfinesh Qannoo, legendary voice of resistance |url=https://addisstandard.com/tribute-oromos-mourn-ilfinesh-qannoo-legendary-voice-of-resistance/ |newspaper=Addis Standard |date=Fulbaana 7, 2026}} Weelluun, sirbooni qabsoo fi geerarsi ishee waltajjii qabsoo mirga Oromoo, qoollifannaa uummataaf fi bilisummaa irratti waggoota afurtamaa (40) oliif sagalee uummata Oromoo ta'uun tajaajilaa turaniiru.{{cite web |title=Eulogy: Ilfinesh Qannoo (1969–2026): A Voice That Has Nurtured Generations |url=https://advocacy4oromia.org/2026/09/06/eulogy-ilfinesh-qannoo-1969-2026-a-voice-that-has-nurtured-generations/ |publisher=Advocacy for Oromia |date=Fulbaana 6, 2026}}
Sirnoota bulchiinsa Dargii fi EPRDF keessatti hidhaa seeraan ala ta'ee, reebicha, dararaa qaamaa fi sammuu, fi dhiibbaa saansuraa hedduu simachuun aadaa, afaan fi sabboonummaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee seenaqabeessa taphatteerti.{{cite news |title=Du'aan kan boqotte Artist Ilfinash Qannoo maaliin yaadatamti? |url=https://www.bbc.com/afaanoromoo/articles/c7v47pm002po |publisher=BBC News Afaan Oromoo |date=Fulbaana 6, 2026}}
Fulbaana 6, 2026 boqochuu ishee hordofee, sirni awwaalcha ishee Fulbaana 8, 2026 Magaalaa Ambootti raawwatamuun dhaamsa ishee xumuraa kan "tokkummaa Oromoo utubuu" jedhu dhugoomseera.
== Seenaa Duubbee fi Dhaloota ==
Ilfinesh Qannoo bara 1962 Godina Dhiha Wallaggaa, Aanaa Gutoo Giddaa (naannoo magaalaa Naqamtee) keessatti dhalatte. Bara dhaloota ishee keessatti Afaan Oromoo fi aadaani Oromoo dhiibbaa fi gidiraa sirna mootummaa Itoophiyaa jalatti kufanii kan turan yoo ta'u, Ilfinesh garuu ijjoollummaa isheetii eegalee aadaa, afaan fi geerarsa irratti fedhii fi dandeettii addaa agarsiisteerti.
Dandeettii weellisaa isheetiin kan ka'e, ijjoollummaa isheetti '''Kinet Guddatu Wallaggaa''' keessatti hirmaachuun hojii aartii eegalte. Waltajjii Naqamteetti dhiyeessitayeen uummata biratti fudhatama guddaa argatte. Dandeettii fi sagalee ishee addaa kanaan kan ka'e, dhiyeessii aartii bal'aaf gara Finfinneetti cehuun waltajjii beekamaa '''Ras Theatre''' keessatti tajaajiluu danda'teerti.
== Hojii Musaqaa fi Gahee Aadaa ==
Hojiin musaqaa Ilfinesh Qannoo waltajjii musaqaa Oromoo fi walaloo qabsoo (weeduu) walitti hidhuun seenaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee guddaa taphate. Jamana sagaleen Oromoo waltajjii irratti dhihaachuun mormamu keessatti, sirbooni ishee eenyummaa, seenaa fi afaan Oromoo guddisuuf gumaacha guddaa ta'aniiru.
=== Bara Musaqaa fi Hirmaannaa Aartii ===
'''Bara 1980oota (Sirna Dargii):''' Waraana al-aadaa fi dhiibbaa Dargii keessatti, Ilfinesh sirboota jaalala biyyaa fi aadaa hedduu waltajjiitti dhiyeessite. Keessattuu sirba '''"ChimChim Goona"''' (bara 1978 E.C.) kan weellisaa beekamaa Abitew Kebede waliin sirbite uummata biratti jaalala guddaa argate.
'''Musaqaa Bara 1990oota:''' Kufaatii Dargii bara 1991 hordofee, aadaa fi musaqaan Oromoo haaromsa guddaa argate. Ilfinesh albama kaseetii beekamaa '''Saahilee Dagaagoo''' (1994) waraabdee uummataan geessiste.{{cite web |title=Ilfinash Qannoo — Saahilee Dagaagoo 1994 |url=https://awesometapes.com/ilfinash-qannoo-saahilee-dagaagoo-1994/ |publisher=Awesome Tapes From Africa |date=Muddee 2, 2020}} Bara 1992 waltajjii guddaa Gullelee (Finfinnee) keessatti geggeeffame irratti uummata kutaalee garaa garaa irraa walitti qabame duratti dhiyeessii seenaqabeessa dhiyeessite.
'''Hojiiwwan Waliinii (Collaborations):''' Artistoota beekamoo Oromoo kanneen akka Zarihuun Wadaajoo ('''"Wal Malee Maal Qabnaree"'''), Hirphaa Gaanfuree, fi Jireenyaa Shifarraa ('''"Yaa Lammii Koo"''') waliin sirboota du'a malee yaadataman waraabdeerti.
=== Akkaataa fi Qabiyyee Musaqaa ===
Ilfinesh Qannoo geerarsa Oromoo—kan aadaa dhiiraa fi joollee mirgaa ture—gara geerarsa qabsoo fi mormii sirna roorroo keessatti jijjiiruun beekamti. Qabiyyee sirboota ishee keessatti kanneen xiyyeeffannoo argatan:
'''Preservation Aadaa fi Afaanii:''' Sabboonummaa fi kabaja Afaan Oromoo utubuu.
'''Qabsoo Mirga Namoomaa fi Bilisummaa:''' Roorroo, loogi fi dhiibbaa siyaasaa irratti mormii sagaleessuu.
'''Tokkummaa Oromoo:''' Kutaalee fi laggeen Oromiyaa hunda walitti fiduu fi tokkummaa uummataa cimsuu.
== Qabsoo Politikaa, Hidhaa fi Dararaa ==
Ilfinesh Qannoo hojii aartii ishee yoomiyyuu hojii danda'ee dhihaatu qofa gootee hin ilaalle; garuu akka meeshaa qabsoo mirga namoomaa fi bilisummaa uummata Oromootiif tajaajilutti ilaalti turte. Kaniin ka'e, sirnoota bulchiinsa EPRDF fi Dargii keessatti xiyyeeffannoo eegumsa mootummaa jalatti kufteerti.
=== Hidhaa fi Dararaa Mana Hidhaa ===
Bara 1990oota fi 2000oota keessatti, sababa sirboota ishee politikaa fi qabsoo uummataa deeggaraniif si'a hedduu qabamtayee hidhamteerti.
Mana hidhaa keessatti reebicha qaamaa, dararaa sammuu fi salphina adda addaa irratti raawwatamaa ture.
Akka gabaasa mirga namoomaa fi seenaa isaatti, eegtonni mana hidhaa sammuu ishee cabsuuf jecha rifeensa mataa ishee filannoo malee haaddatanii turan.
Rifaatuu fi gidiraa kanaan ossoo hin jilbeenfatin, Ilfinesh hojii propagandaa mootummaa sirbuu al-kallattiin diddee, hanga dhumaatti sagalee mormii fi sabboonummaa ta'uun itti fufte.
== Jireenya Dhuunfaa ==
Ilfinesh Qannoo haadha ijoollee afurii (ijoollee dhiigaa lama fi ijoollee guddiste lama) turte. Jireenya ishee keessatti Itoophiyaa fi kutaalee addunyaa (Ameerikaa Kaabaa fi Awurooppaa) keessatti ayyaaneffannaa aadaa Oromoo, waltajjii deeggarsa mirga namoomaa fi konsertii aartii irratti hirmaachuun uummata diyaaspooraa Oromoo waliin walitti dhiheenya guddaa qabdi turte.
== Boqochuu, Dhaamsa Xumuraa fi Awwaalcha Magaalaa Amboo ==
Ilfinesh Qannoo Fulbaana 6, 2026 umrii bara 64tti sababa turtii dhibee qaamaa (kan dararaa mana hidhaa jalatti dhufe) fi dadhabbiitiin du'aan boqotteerti. Boqochuu ishee hordofee uummata Oromoo biratti, magaalaa Minneapolis, London, Melbourne, Oslo fi Finfinneetti gadda guddaantu dhageettame.
=== Dhaamsa Xumuraa ===
Boqochuu isheera dura, Ilfinesh Qannoo dhaamsa seenaqabeessa tokkummaa uummata Oromoo utubu irratti xiyyeeffate akka kanaa kaastee turte:
Dhaamsi kun dhaloota fi kutaalee Oromiyaa hunda biratti akka waamicha tokkummaa (tokkummaa) fi tokkoo ta'uu uummata Oromootti fudhatame.
=== Sirna Awwaalchaa ===
'''Sirna Yaadannoo Finfinnee (Fulbaana 8, 2026):''' Isatadiyooma Finfinneetti sirni yaadannoo guddaan geggeeffamee, kutaalee uummataa, artistoota fi qabsaa'ota hedduun hirmaataniiru.
'''Sirna Awwaalcha Magaalaa Amboo (Fulbaana 8, 2026):''' Dhaamsa ishee bu'uureffachuun, reeffi ishee gara Magaalaa Ambootti geeffamee, uummata kutaalee Oromiyaa hunda irraa walitti qabameen sirna kabajaa guddaan magaalaa Ambootti awwaalcha ishee raawwatameera.
== Albumoota fi Sirboota Beekamoo ==
=== Albumoota Istudiyoo fi Kaseetii ===
''Saahilee Dagaagoo'' (Waraabbii Kaseeti, 1994)
''Dannaabboo'' (Albumii istudiyoo)
=== Sirboota fi Geerarsa Beekamoo ===
'''"Yaa Lammii Koo"''' (Jireenyaa Shifarraa waliin)
'''"Geerarsa"''' (Geerarsa Qabsoo Aadaa)
'''"ChimChim Goona"''' (1978 E.C., Abitew Kebede waliin)
'''"Wal Malee Maal Qabnaree"''' (Zarihuun Wadaajoo waliin)
'''"Diina Kee Sirraa Deebisuuf"'''
'''"Akkamiin Sitti Himu"'''
'''"Foonni Fooni Hin Nyaatu"'''
'''"Dubbachuu Dhabee Afaani"'''
'''"Miilli Koo Na Gubatee"'''
'''"Dannaboo Yaa Gadaa Lubaa"'''
'''"Mooraa Diinaa Diigdanii"'''
== Dhaala fi Gahee Seenaa ==
Ilfinesh Qannoo seenaa aartii fi qabsoo Oromoo keessatti akka aartistii dubartii dhiibbaa guddaa uumteetti yaadatamti. Sagaleen fi sirbooni ishee seenaa, mormii, fi abdii dhaloota adda addaa walitti fiduu keessatti gahee qabu. Qabsoon ishee aartii meeshaa nagaa fi sabboonummaa godhanii gantiwwan roorroo keessatti gullan ta'uu isaa agarsiiseera.
== Wabiiwwan ==
[[Kutaa:Aartistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Weellistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Qabsaa'ota Mirga Namoomaa]]
[[Kutaa:Du'a 2026]]
[[Kutaa:Dhaloota Wallaggaa]]
mypomk4vzetpdfyzzj2f12wixv0powm
45857
45856
2026-09-08T15:22:48Z
HailuKD
14573
45857
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = Ilfinesh Qannoo
| image =[[File:Ilfinesh Qannoo.jpg|thumb|Artist Ilfinesh Qanno]]
| caption = Artist Ilfinesh Qannoo
| birth_date = 1962
| birth_place = Gutoo Giddaa, Dhiha Wallaggaa, Oromiyaa, Itoophiyaa
| death_date = Fulbaana 6, 2026 (bara 64)
| death_place = Finfinnee, Itoophiyaa
| resting_place = Amboo, Oromiyaa
| occupation = Weellistuu, Qabsooftuu Mirga Namoomaa
| years_active = 1978–2026
| genre = Aadaa Oromoo, Geerarsa, Muuziqaa Qabsoo
|nationality=Ethiopian}}
'''Ilfinesh Qannoo''' (maqaa biraan '''Ilfinash Qannoo''' yookaan '''Elfnesh Qano'''; 1962 – Fulbaana 6, 2026) weellistuu aadaa [[Oromoo]] beekamtuu, qabsaawtuu mirga namoomaa fi mallattoo aadaa, seenaa fi sabboonummaa Oromoo ti.{{cite news |title=Tribute: Oromos mourn Ilfinesh Qannoo, legendary voice of resistance |url=https://addisstandard.com/tribute-oromos-mourn-ilfinesh-qannoo-legendary-voice-of-resistance/ |newspaper=Addis Standard |date=Fulbaana 7, 2026}} Weelluun, sirbooni qabsoo fi geerarsi ishee waltajjii qabsoo mirga Oromoo, qoollifannaa uummataaf fi bilisummaa irratti waggoota afurtamaa (40) oliif sagalee uummata Oromoo ta'uun tajaajilaa turaniiru.{{cite web |title=Eulogy: Ilfinesh Qannoo (1969–2026): A Voice That Has Nurtured Generations |url=https://advocacy4oromia.org/2026/09/06/eulogy-ilfinesh-qannoo-1969-2026-a-voice-that-has-nurtured-generations/ |publisher=Advocacy for Oromia |date=Fulbaana 6, 2026}}
Sirnoota bulchiinsa Dargii fi EPRDF keessatti hidhaa seeraan ala ta'ee, reebicha, dararaa qaamaa fi sammuu, fi dhiibbaa saansuraa hedduu simachuun aadaa, afaan fi sabboonummaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee seenaqabeessa taphatteerti.{{cite news |title=Du'aan kan boqotte Artist Ilfinash Qannoo maaliin yaadatamti? |url=https://www.bbc.com/afaanoromoo/articles/c7v47pm002po |publisher=BBC News Afaan Oromoo |date=Fulbaana 6, 2026}}
Fulbaana 6, 2026 boqochuu ishee hordofee, sirni awwaalcha ishee Fulbaana 8, 2026 Magaalaa Ambootti raawwatamuun dhaamsa ishee xumuraa kan "tokkummaa Oromoo utubuu" jedhu dhugoomseera.
== Seenaa Duubbee fi Dhaloota ==
Ilfinesh Qannoo bara 1962 Godina Dhiha Wallaggaa, Aanaa Gutoo Giddaa (naannoo magaalaa Naqamtee) keessatti dhalatte. Bara dhaloota ishee keessatti Afaan Oromoo fi aadaani Oromoo dhiibbaa fi gidiraa sirna mootummaa Itoophiyaa jalatti kufanii kan turan yoo ta'u, Ilfinesh garuu ijjoollummaa isheetii eegalee aadaa, afaan fi geerarsa irratti fedhii fi dandeettii addaa agarsiisteerti.
Dandeettii weellisaa isheetiin kan ka'e, ijjoollummaa isheetti '''Kinet Guddatu [[Wallaggaa]]''' keessatti hirmaachuun hojii aartii eegalte. Waltajjii Naqamteetti dhiyeessitayeen uummata biratti fudhatama guddaa argatte. Dandeettii fi sagalee ishee addaa kanaan kan ka'e, dhiyeessii aartii bal'aaf gara [[Finfinnee|Finfinneetti]] cehuun waltajjii beekamaa '''Ras Theatre''' keessatti tajaajiluu danda'teerti.
== Hojii [[Muuziqaa]] fi Gahee Aadaa ==
Hojiin muuziqaa Ilfinesh Qannoo waltajjii muuziqaa Oromoo fi walaloo qabsoo (weeduu) walitti hidhuun seenaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee guddaa taphate. Jamana sagaleen Oromoo waltajjii irratti dhihaachuun mormamu keessatti, sirbooni ishee eenyummaa, seenaa fi afaan Oromoo guddisuuf gumaacha guddaa ta'aniiru.
=== Bara Muuziqaa fi Hirmaannaa Aartii ===
'''Bara 1980oota (Sirna [[Dargii]]):''' Waraana al-aadaa fi dhiibbaa [[Dargii]] keessatti, Ilfinesh sirboota jaalala biyyaa fi aadaa hedduu waltajjiitti dhiyeessite. Keessattuu sirba '''"ChimChim Goona"''' (bara 1978 E.C.) kan weellisaa beekamaa Abitew Kebede waliin sirbite uummata biratti jaalala guddaa argate.
'''Musaqaa Bara 1990oota:''' Kufaatii Dargii bara 1991 hordofee, aadaa fi musaqaan Oromoo haaromsa guddaa argate. Ilfinesh albama kaseetii beekamaa '''Saahilee Dagaagoo''' (1994) waraabdee uummataan geessiste.{{cite web |title=Ilfinash Qannoo — Saahilee Dagaagoo 1994 |url=https://awesometapes.com/ilfinash-qannoo-saahilee-dagaagoo-1994/ |publisher=Awesome Tapes From Africa |date=Muddee 2, 2020}} Bara 1992 waltajjii guddaa Gullelee (Finfinnee) keessatti geggeeffame irratti uummata kutaalee garaa garaa irraa walitti qabame duratti dhiyeessii seenaqabeessa dhiyeessite.
'''Hojiiwwan Waliinii (Collaborations):''' Artistoota beekamoo Oromoo kanneen akka Zarihuun Wadaajoo ('''"Wal Malee Maal Qabnaree"'''), Hirphaa Gaanfuree, fi Jireenyaa Shifarraa ('''"Yaa Lammii Koo"''') waliin sirboota du'a malee yaadataman waraabdeerti.
=== Akkaataa fi Qabiyyee Muuziqaa ===
Ilfinesh Qannoo geerarsa Oromoo—kan aadaa dhiiraa fi joollee mirgaa ture—gara geerarsa qabsoo fi mormii sirna roorroo keessatti jijjiiruun beekamti. Qabiyyee sirboota ishee keessatti kanneen xiyyeeffannoo argatan:
'''Preservation Aadaa fi Afaanii:''' Sabboonummaa fi kabaja Afaan Oromoo utubuu.
'''Qabsoo Mirga Namoomaa fi Bilisummaa:''' Roorroo, loogi fi dhiibbaa siyaasaa irratti mormii sagaleessuu.
'''Tokkummaa Oromoo:''' Kutaalee fi laggeen Oromiyaa hunda walitti fiduu fi tokkummaa uummataa cimsuu.
== Qabsoo Siyaasa, Hidhaa fi Dararaa ==
Ilfinesh Qannoo hojii aartii ishee yoomiyyuu hojii danda'ee dhihaatu qofa gootee hin ilaalle; garuu akka meeshaa qabsoo mirga namoomaa fi bilisummaa uummata Oromootiif tajaajilutti ilaalti turte. Kaniin ka'e, sirnoota bulchiinsa EPRDF fi Dargii keessatti xiyyeeffannoo eegumsa mootummaa jalatti kufteerti.
=== Hidhaa fi Dararaa Mana Hidhaa ===
Bara 1990oota fi 2000oota keessatti, sababa sirboota ishee siyaasa fi qabsoo uummataa deeggaraniif si'a hedduu qabamtayee hidhamteerti.
Mana hidhaa keessatti reebicha qaamaa, dararaa sammuu fi salphina adda addaa irratti raawwatamaa ture.
Akka gabaasa mirga namoomaa fi seenaa isaatti, waardiyyoonni mana hidhaa sammuu ishee cabsuuf jecha rifeensa mataa ishee filannoo malee haaddatanii turan.
Rifaatuu fi gidiraa kanaan osoo hin jilbeenfatin, Ilfinesh hojii propagandaa mootummaa sirbuu al-kallattiin diddee, hanga dhumaatti sagalee mormii fi sabboonummaa ta'uun itti fufte.
== Jireenya Dhuunfaa ==
Ilfinesh Qannoo haadha ijoollee afurii (ijoollee dhiigaa lama fi ijoollee guddiste lama) turte. Jireenya ishee keessatti Itoophiyaa fi kutaalee addunyaa (Ameerikaa Kaabaa fi Awurooppaa) keessatti ayyaaneffannaa aadaa Oromoo, waltajjii deeggarsa mirga namoomaa fi konsertii aartii irratti hirmaachuun uummata diyaaspooraa Oromoo waliin walitti dhiheenya guddaa qabdi turte.
== Boqochuu, Dhaamsa Xumuraa fi Awwaalcha [[Ambo (magaala)|Magaalaa Amboo]] ==
Ilfinesh Qannoo Fulbaana 6, 2026 umrii bara 64tti sababa turtii dhibee qaamaa (kan dararaa mana hidhaa jalatti dhufe) fi dadhabbiitiin du'aan boqotteerti. Boqochuu ishee hordofee uummata Oromoo biratti, magaalaa Minneapolis, London, Melbourne, Oslo fi Finfinneetti gadda guddaantu dhageettame.
=== Dhaamsa Xumuraa ===
Boqochuu isheera dura, Ilfinesh Qannoo dhaamsa seenaqabeessa tokkummaa uummata [[Oromoo]] utubu irratti xiyyeeffate akka kanaa kaastee turte:
''Dhaamsi kun dhaloota fi kutaalee Oromiyaa hunda biratti akka waamicha tokkummaa (tokkummaa) fi tokkoo ta'uu uummata Oromootti fudhatame.''
=== Sirna Awwaalchaa ===
'''Sirna Yaadannoo Finfinnee (Fulbaana 8, 2026):''' Isatadiyooma Finfinneetti sirni yaadannoo guddaan geggeeffamee, kutaalee uummataa, artistoota fi qabsaa'ota hedduun hirmaataniiru.
'''Sirna Awwaalcha Magaalaa Amboo (Fulbaana 8, 2026):''' Dhaamsa ishee bu'uureffachuun, reeffi ishee gara Magaalaa Ambootti geeffamee, uummata kutaalee Oromiyaa hunda irraa walitti qabameen sirna kabajaa guddaan magaalaa Ambootti awwaalcha ishee raawwatameera.
== Albumoota fi Sirboota Beekamoo ==
=== Albumoota Istudiyoo fi Kaseetii ===
''Saahilee Dagaagoo'' (Waraabbii Kaseeti, 1994)
''Dannaabboo'' (Albumii istudiyoo)
=== Sirboota fi Geerarsa Beekamoo ===
'''"Yaa Lammii Koo"''' (Jireenyaa Shifarraa waliin)
'''"Geerarsa"''' (Geerarsa Qabsoo Aadaa)
'''"ChimChim Goona"''' (1978 E.C., Abitew Kebede waliin)
'''"Wal Malee Maal Qabnaree"''' (Zarihuun Wadaajoo waliin)
'''"Diina Kee Sirraa Deebisuuf"'''
'''"Akkamiin Sitti Himu"'''
'''"Foonni Fooni Hin Nyaatu"'''
'''"Dubbachuu Dhabee Afaani"'''
'''"Miilli Koo Na Gubatee"'''
'''"Dannaboo Yaa Gadaa Lubaa"'''
'''"Mooraa Diinaa Diigdanii"'''
== Dhaala fi Gahee Seenaa ==
Ilfinesh Qannoo seenaa aartii fi qabsoo Oromoo keessatti akka aartistii dubartii dhiibbaa guddaa uumteetti yaadatamti. Sagaleen fi sirbooni ishee seenaa, mormii, fi abdii dhaloota adda addaa walitti fiduu keessatti gahee qabu. Qabsoon ishee aartii meeshaa nagaa fi sabboonummaa godhanii gantiwwan roorroo keessatti gullan ta'uu isaa agarsiiseera.
== Wabiiwwan ==
[[Kutaa:Aartistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Weellistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Qabsaa'ota Mirga Namoomaa]]
[[Kutaa:Du'a 2026]]
[[Kutaa:Dhaloota Wallaggaa]]
t4jpr5xo8ekxnel7tpf3ll0bngcfb44
45858
45857
2026-09-08T15:26:09Z
HailuKD
14573
45858
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = Ilfinesh Qannoo
| caption = Artist Ilfinesh Qannoo
| birth_date = 1962
| birth_place = Gutoo Giddaa, Dhiha Wallaggaa, Oromiyaa, Itoophiyaa
| death_date = Fulbaana 6, 2026 (bara 64)
| death_place = Finfinnee, Itoophiyaa
| resting_place = Amboo, Oromiyaa
| occupation = Weellistuu, Qabsaawtuu Mirga Namoomaa
| years_active = 1978–2026
| genre = Aadaa Oromoo, Geerarsa, Musaqaa Qabsoo
}}
'''Ilfinesh Qannoo''' (maqaa biraan '''Ilfinash Qannoo''' yookaan '''Elefnesh Qano'''; 1962 – Fulbaana 6, 2026) weellistuu aadaa Oromoo beekamtuu, qabsaawtuu mirga namoomaa fi mallattoo aadaa, seenaa fi sabboonummaa Oromoo ti.[https://addisstandard.com/tribute-oromos-mourn-ilfinesh-qannoo-legendary-voice-of-resistance/ "Tribute: Oromos mourn Ilfinesh Qannoo, legendary voice of resistance" - Addis Standard, Fulbaana 7, 2026] Weelluun, sirbooni qabsoo fi geerarsi ishee waltajjii qabsoo mirga Oromoo, qoollifannaa uummataaf fi bilisummaa irratti waggoota afurtamaa (40) oliif sagalee uummata Oromoo ta'uun tajaajilaa turaniiru.[https://advocacy4oromia.org/2026/09/06/eulogy-ilfinesh-qannoo-1969-2026-a-voice-that-has-nurtured-generations/ "Eulogy: Ilfinesh Qannoo (1962–2026): A Voice That Has Nurtured Generations" - Advocacy for Oromia, Fulbaana 6, 2026]
Sirnoota bulchiinsa Dargii fi EPRDF keessatti hidhaa seeraan ala ta'ee, reebicha, dararaa qaamaa fi sammuu, fi dhiibbaa saansuraa hedduu simachuun aadaa, afaan fi sabboonummaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee seenaqabeessa taphatteerti.[https://www.bbc.com/afaanoromoo/articles/c7v47pm002po "Du'aan kan boqotte Artist Ilfinash Qannoo maaliin yaadatamti?" - BBC News Afaan Oromoo, Fulbaana 6, 2026]
Fulbaana 6, 2026 boqochuu ishee hordofee, sirni awwaalcha ishee Fulbaana 8, 2026 Magaalaa Ambootti raawwatamuun dhaamsa ishee xumuraa kan "tokkummaa Oromoo utubuu" jedhu dhugoomseera.
== Seenaa Duubbee fi Dhaloota ==
Ilfinesh Qannoo bara 1962 Godina Dhiha Wallaggaa, Aanaa Gutoo Giddaa (naannoo magaalaa Naqamtee) keessatti dhalatte. Bara dhaloota ishee keessatti Afaan Oromoo fi aadaani Oromoo dhiibbaa fi gidiraa sirna mootummaa Itoophiyaa jalatti kufanii kan turan yoo ta'u, Ilfinesh garuu ijjoollummaa isheetii eegalee aadaa, afaan fi geerarsa irratti fedhii fi dandeettii addaa agarsiisteerti.
Dandeettii weellisaa isheetiin kan ka'e, ijjoollummaa isheetti '''Kinet Guddatu Wallaggaa''' keessatti hirmaachuun hojii aartii eegalte. Waltajjii Naqamteetti dhiyeessitayeen uummata biratti fudhatama guddaa argatte. Dandeettii fi sagalee ishee addaa kanaan kan ka'e, dhiyeessii aartii bal'aaf gara Finfinneetti cehuun waltajjii beekamaa '''Ras Theatre''' keessatti tajaajiluu danda'teerti.
== Hojii Musaqaa fi Gahee Aadaa ==
Hojiin musaqaa Ilfinesh Qannoo waltajjii musaqaa Oromoo fi walaloo qabsoo (weeduu) walitti hidhuun seenaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee guddaa taphate. Jamana sagaleen Oromoo waltajjii irratti dhihaachuun mormamu keessatti, sirbooni ishee eenyummaa, seenaa fi afaan Oromoo guddisuuf gumaacha guddaa ta'aniiru.
=== Bara Musaqaa fi Hirmaannaa Aartii ===
'''Bara 1980oota (Sirna Dargii):''' Waraana al-aadaa fi dhiibbaa Dargii keessatti, Ilfinesh sirboota jaalala biyyaa fi aadaa hedduu waltajjiitti dhiyeessite. Keessattuu sirba '''"ChimChim Goona"''' (bara 1978 E.C.) kan weellisaa beekamaa Abitew Kebede waliin sirbite uummata biratti jaalala guddaa argate.
'''Musaqaa Bara 1990oota:''' Kufaatii Dargii bara 1991 hordofee, aadaa fi musaqaan Oromoo haaromsa guddaa argate. Ilfinesh albama kaseetii beekamaa '''Saahilee Dagaagoo''' (1994) waraabdee uummataan geessiste.[https://awesometapes.com/ilfinash-qannoo-saahilee-dagaagoo-1994/ "Ilfinash Qannoo — Saahilee Dagaagoo 1994" - Awesome Tapes From Africa, Muddee 2, 2020] Bara 1992 waltajjii guddaa Gullelee (Finfinnee) keessatti geggeeffame irratti uummata kutaalee garaa garaa irraa walitti qabame duratti dhiyeessii seenaqabeessa dhiyeessite.
'''Hojiiwwan Waliinii (Collaborations):''' Artistoota beekamoo Oromoo kanneen akka Zarihuun Wadaajoo ('''"Wal Malee Maal Qabnaree"'''), Hirphaa Gaanfuree, fi Jireenyaa Shifarraa ('''"Yaa Lammii Koo"''') waliin sirboota du'a malee yaadataman waraabdeerti.
=== Akkaataa fi Qabiyyee Musaqaa ===
Ilfinesh Qannoo geerarsa Oromoo—kan aadaa dhiiraa fi joollee mirgaa ture—gara geerarsa qabsoo fi mormii sirna roorroo keessatti jijjiiruun beekamti. Qabiyyee sirboota ishee keessatti kanneen xiyyeeffannoo argatan:
'''Preservation Aadaa fi Afaanii:''' Sabboonummaa fi kabaja Afaan Oromoo utubuu.
'''Qabsoo Mirga Namoomaa fi Bilisummaa:''' Roorroo, loogi fi dhiibbaa siyaasaa irratti mormii sagaleessuu.
'''Tokkummaa Oromoo:''' Kutaalee fi laggeen Oromiyaa hunda walitti fiduu fi tokkummaa uummataa cimsuu.
== Qabsoo Politikaa, Hidhaa fi Dararaa ==
Ilfinesh Qannoo hojii aartii ishee yoomiyyuu hojii danda'ee dhihaatu qofa gootee hin ilaalle; garuu akka meeshaa qabsoo mirga namoomaa fi bilisummaa uummata Oromootiif tajaajilutti ilaalti turte. Kaniin ka'e, sirnoota bulchiinsa EPRDF fi Dargii keessatti xiyyeeffannoo eegumsa mootummaa jalatti kufteerti.
=== Hidhaa fi Dararaa Mana Hidhaa ===
Bara 1990oota fi 2000oota keessatti, sababa sirboota ishee politikaa fi qabsoo uummataa deeggaraniif si'a hedduu qabamtayee hidhamteerti.
Mana hidhaa keessatti reebicha qaamaa, dararaa sammuu fi salphina adda addaa irratti raawwatamaa ture.
Akka gabaasa mirga namoomaa fi seenaa isaatti, eegtonni mana hidhaa sammuu ishee cabsuuf jecha rifeensa mataa ishee filannoo malee haaddatanii turan.
Rifaatuu fi gidiraa kanaan ossoo hin jilbeenfatin, Ilfinesh hojii propagandaa mootummaa sirbuu al-kallattiin diddee, hanga dhumaatti sagalee mormii fi sabboonummaa ta'uun itti fufte.
== Jireenya Dhuunfaa ==
Ilfinesh Qannoo haadha ijoollee afurii (ijoollee dhiigaa lama fi ijoollee guddiste lama) turte. Jireenya ishee keessatti Itoophiyaa fi kutaalee addunyaa (Ameerikaa Kaabaa fi Awurooppaa) keessatti ayyaaneffannaa aadaa Oromoo, waltajjii deeggarsa mirga namoomaa fi konsertii aartii irratti hirmaachuun uummata diyaaspooraa Oromoo waliin walitti dhiheenya guddaa qabdi turte.
== Boqochuu, Dhaamsa Xumuraa fi Awwaalcha Magaalaa Amboo ==
Ilfinesh Qannoo Fulbaana 6, 2026 umrii bara 64tti sababa turtii dhibee qaamaa (kan dararaa mana hidhaa jalatti dhufe) fi dadhabbiitiin du'aan boqotteerti. Boqochuu ishee hordofee uummata Oromoo biratti, magaalaa Minneapolis, London, Melbourne, Oslo fi Finfinneetti gadda guddaantu dhageettame.
=== Dhaamsa Xumuraa ===
Boqochuu isheera dura, Ilfinesh Qannoo dhaamsa seenaqabeessa tokkummaa uummata Oromoo utubu irratti xiyyeeffate akka kanaa kaastee turte:
Dhaamsi kun dhaloota fi kutaalee Oromiyaa hunda biratti akka waamicha tokkummaa (tokkummaa) fi tokkoo ta'uu uummata Oromootti fudhatame.
=== Sirna Awwaalchaa ===
'''Sirna Yaadannoo Finfinnee (Fulbaana 8, 2026):''' Isatadiyooma Finfinneetti sirni yaadannoo guddaan geggeeffamee, kutaalee uummataa, artistoota fi qabsaa'ota hedduun hirmaataniiru.
'''Sirna Awwaalcha Magaalaa Amboo (Fulbaana 8, 2026):''' Dhaamsa ishee bu'uureffachuun, reeffi ishee gara Magaalaa Ambootti geeffamee, uummata kutaalee Oromiyaa hunda irraa walitti qabameen sirna kabajaa guddaan magaalaa Ambootti awwaalcha ishee raawwatameera.
== Albumoota fi Sirboota Beekamoo ==
=== Albumoota Istudiyoo fi Kaseetii ===
''Saahilee Dagaagoo'' (Waraabbii Kaseeti, 1994)
''Dannaabboo'' (Albumii istudiyoo)
=== Sirboota fi Geerarsa Beekamoo ===
'''"Yaa Lammii Koo"''' (Jireenyaa Shifarraa waliin)
'''"Geerarsa"''' (Geerarsa Qabsoo Aadaa)
'''"ChimChim Goona"''' (1978 E.C., Abitew Kebede waliin)
'''"Wal Malee Maal Qabnaree"''' (Zarihuun Wadaajoo waliin)
'''"Diina Kee Sirraa Deebisuuf"'''
'''"Akkamiin Sitti Himu"'''
'''"Foonni Fooni Hin Nyaatu"'''
'''"Dubbachuu Dhabee Afaani"'''
'''"Miilli Koo Na Gubatee"'''
'''"Dannaboo Yaa Gadaa Lubaa"'''
'''"Mooraa Diinaa Diigdanii"'''
== Dhaala fi Gahee Seenaa ==
Ilfinesh Qannoo seenaa aartii fi qabsoo Oromoo keessatti akka aartistii dubartii dhiibbaa guddaa uumteetti yaadatamti. Sagaleen fi sirbooni ishee seenaa, mormii, fi abdii dhaloota adda addaa walitti fiduu keessatti gahee qabu. Qabsoon ishee aartii meeshaa nagaa fi sabboonummaa godhanii gantiwwan roorroo keessatti gullan ta'uu isaa agarsiiseera.
== Wabiiwwan ==
[[Kutaa:Aartistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Weellistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Qabsaa'ota Mirga Namoomaa]]
[[Kutaa:Du'a 2026]]
[[Kutaa:Dhaloota Wallaggaa]]
a9yx51gak5gwoaqiz1x76ggn7phr95w
45859
45858
2026-09-08T15:29:54Z
HailuKD
14573
45859
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = Ilfinesh Qannoo
| caption = Artist Ilfinesh Qannoo
| birth_date = 1962
| birth_place = Gutoo Giddaa, Dhiha Wallaggaa, Oromiyaa, Itoophiyaa
| death_date = Fulbaana 6, 2026 (bara 64)
| death_place = Finfinnee, Itoophiyaa
| resting_place = Amboo, Oromiyaa
| occupation = Weellistuu, Qabsaawtuu Mirga Namoomaa
| years_active = 1978–2026
| genre = Aadaa Oromoo, Geerarsa, Musaqaa Qabsoo
|image=[[File:Ilfinesh Qannoo.jpg|thumb|Artist Ilfinesh Qanno]]|nationality=Ethiopian}}
'''Ilfinesh Qannoo''' (maqaa biraan '''Ilfinash Qannoo''' yookaan '''Elefnesh Qano'''; 1962 – Fulbaana 6, 2026) weellistuu aadaa Oromoo beekamtuu, qabsaawtuu mirga namoomaa fi mallattoo aadaa, seenaa fi sabboonummaa Oromoo ti.[https://addisstandard.com/tribute-oromos-mourn-ilfinesh-qannoo-legendary-voice-of-resistance/ "Tribute: Oromos mourn Ilfinesh Qannoo, legendary voice of resistance" - Addis Standard, Fulbaana 7, 2026] Weelluun, sirbooni qabsoo fi geerarsi ishee waltajjii qabsoo mirga Oromoo, qoollifannaa uummataaf fi bilisummaa irratti waggoota afurtamaa (40) oliif sagalee uummata Oromoo ta'uun tajaajilaa turaniiru.[https://advocacy4oromia.org/2026/09/06/eulogy-ilfinesh-qannoo-1969-2026-a-voice-that-has-nurtured-generations/ "Eulogy: Ilfinesh Qannoo (1962–2026): A Voice That Has Nurtured Generations" - Advocacy for Oromia, Fulbaana 6, 2026]
[[File:Ilfinesh_Qannoo.jpg|thumb|Artist Ilfinesh Qanno]]
Sirnoota bulchiinsa Dargii fi EPRDF keessatti hidhaa seeraan ala ta'ee, reebicha, dararaa qaamaa fi sammuu, fi dhiibbaa saansuraa hedduu simachuun aadaa, afaan fi sabboonummaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee seenaqabeessa taphatteerti.[https://www.bbc.com/afaanoromoo/articles/c7v47pm002po "Du'aan kan boqotte Artist Ilfinash Qannoo maaliin yaadatamti?" - BBC News Afaan Oromoo, Fulbaana 6, 2026]
Fulbaana 6, 2026 boqochuu ishee hordofee, sirni awwaalcha ishee Fulbaana 8, 2026 Magaalaa Ambootti raawwatamuun dhaamsa ishee xumuraa kan "tokkummaa Oromoo utubuu" jedhu dhugoomseera.
== Seenaa Duubbee fi Dhaloota ==
Ilfinesh Qannoo bara 1962 Godina Dhiha Wallaggaa, Aanaa Gutoo Giddaa (naannoo magaalaa Naqamtee) keessatti dhalatte. Bara dhaloota ishee keessatti Afaan Oromoo fi aadaani Oromoo dhiibbaa fi gidiraa sirna mootummaa Itoophiyaa jalatti kufanii kan turan yoo ta'u, Ilfinesh garuu ijjoollummaa isheetii eegalee aadaa, afaan fi geerarsa irratti fedhii fi dandeettii addaa agarsiisteerti.
Dandeettii weellisaa isheetiin kan ka'e, ijjoollummaa isheetti '''Kinet Guddatu Wallaggaa''' keessatti hirmaachuun hojii aartii eegalte. Waltajjii Naqamteetti dhiyeessitayeen uummata biratti fudhatama guddaa argatte. Dandeettii fi sagalee ishee addaa kanaan kan ka'e, dhiyeessii aartii bal'aaf gara Finfinneetti cehuun waltajjii beekamaa '''Ras Theatre''' keessatti tajaajiluu danda'teerti.
== Hojii Musaqaa fi Gahee Aadaa ==
Hojiin musaqaa Ilfinesh Qannoo waltajjii musaqaa Oromoo fi walaloo qabsoo (weeduu) walitti hidhuun seenaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee guddaa taphate. Jamana sagaleen Oromoo waltajjii irratti dhihaachuun mormamu keessatti, sirbooni ishee eenyummaa, seenaa fi afaan Oromoo guddisuuf gumaacha guddaa ta'aniiru.
=== Bara Musaqaa fi Hirmaannaa Aartii ===
'''Bara 1980oota (Sirna Dargii):''' Waraana al-aadaa fi dhiibbaa Dargii keessatti, Ilfinesh sirboota jaalala biyyaa fi aadaa hedduu waltajjiitti dhiyeessite. Keessattuu sirba '''"ChimChim Goona"''' (bara 1978 E.C.) kan weellisaa beekamaa Abitew Kebede waliin sirbite uummata biratti jaalala guddaa argate.
'''Musaqaa Bara 1990oota:''' Kufaatii Dargii bara 1991 hordofee, aadaa fi musaqaan Oromoo haaromsa guddaa argate. Ilfinesh albama kaseetii beekamaa '''Saahilee Dagaagoo''' (1994) waraabdee uummataan geessiste.[https://awesometapes.com/ilfinash-qannoo-saahilee-dagaagoo-1994/ "Ilfinash Qannoo — Saahilee Dagaagoo 1994" - Awesome Tapes From Africa, Muddee 2, 2020] Bara 1992 waltajjii guddaa Gullelee (Finfinnee) keessatti geggeeffame irratti uummata kutaalee garaa garaa irraa walitti qabame duratti dhiyeessii seenaqabeessa dhiyeessite.
'''Hojiiwwan Waliinii (Collaborations):''' Artistoota beekamoo Oromoo kanneen akka Zarihuun Wadaajoo ('''"Wal Malee Maal Qabnaree"'''), Hirphaa Gaanfuree, fi Jireenyaa Shifarraa ('''"Yaa Lammii Koo"''') waliin sirboota du'a malee yaadataman waraabdeerti.
=== Akkaataa fi Qabiyyee Musaqaa ===
Ilfinesh Qannoo geerarsa Oromoo—kan aadaa dhiiraa fi joollee mirgaa ture—gara geerarsa qabsoo fi mormii sirna roorroo keessatti jijjiiruun beekamti. Qabiyyee sirboota ishee keessatti kanneen xiyyeeffannoo argatan:
'''Preservation Aadaa fi Afaanii:''' Sabboonummaa fi kabaja Afaan Oromoo utubuu.
'''Qabsoo Mirga Namoomaa fi Bilisummaa:''' Roorroo, loogi fi dhiibbaa siyaasaa irratti mormii sagaleessuu.
'''Tokkummaa Oromoo:''' Kutaalee fi laggeen Oromiyaa hunda walitti fiduu fi tokkummaa uummataa cimsuu.
== Qabsoo Politikaa, Hidhaa fi Dararaa ==
Ilfinesh Qannoo hojii aartii ishee yoomiyyuu hojii danda'ee dhihaatu qofa gootee hin ilaalle; garuu akka meeshaa qabsoo mirga namoomaa fi bilisummaa uummata Oromootiif tajaajilutti ilaalti turte. Kaniin ka'e, sirnoota bulchiinsa EPRDF fi Dargii keessatti xiyyeeffannoo eegumsa mootummaa jalatti kufteerti.
=== Hidhaa fi Dararaa Mana Hidhaa ===
Bara 1990oota fi 2000oota keessatti, sababa sirboota ishee politikaa fi qabsoo uummataa deeggaraniif si'a hedduu qabamtayee hidhamteerti.
Mana hidhaa keessatti reebicha qaamaa, dararaa sammuu fi salphina adda addaa irratti raawwatamaa ture.
Akka gabaasa mirga namoomaa fi seenaa isaatti, eegtonni mana hidhaa sammuu ishee cabsuuf jecha rifeensa mataa ishee filannoo malee haaddatanii turan.
Rifaatuu fi gidiraa kanaan ossoo hin jilbeenfatin, Ilfinesh hojii propagandaa mootummaa sirbuu al-kallattiin diddee, hanga dhumaatti sagalee mormii fi sabboonummaa ta'uun itti fufte.
== Jireenya Dhuunfaa ==
Ilfinesh Qannoo haadha ijoollee afurii (ijoollee dhiigaa lama fi ijoollee guddiste lama) turte. Jireenya ishee keessatti Itoophiyaa fi kutaalee addunyaa (Ameerikaa Kaabaa fi Awurooppaa) keessatti ayyaaneffannaa aadaa Oromoo, waltajjii deeggarsa mirga namoomaa fi konsertii aartii irratti hirmaachuun uummata diyaaspooraa Oromoo waliin walitti dhiheenya guddaa qabdi turte.
== Boqochuu, Dhaamsa Xumuraa fi Awwaalcha Magaalaa Amboo ==
Ilfinesh Qannoo Fulbaana 6, 2026 umrii bara 64tti sababa turtii dhibee qaamaa (kan dararaa mana hidhaa jalatti dhufe) fi dadhabbiitiin du'aan boqotteerti. Boqochuu ishee hordofee uummata Oromoo biratti, magaalaa Minneapolis, London, Melbourne, Oslo fi Finfinneetti gadda guddaantu dhageettame.
=== Dhaamsa Xumuraa ===
Boqochuu isheera dura, Ilfinesh Qannoo dhaamsa seenaqabeessa tokkummaa uummata Oromoo utubu irratti xiyyeeffate akka kanaa kaastee turte:
Dhaamsi kun dhaloota fi kutaalee Oromiyaa hunda biratti akka waamicha tokkummaa (tokkummaa) fi tokkoo ta'uu uummata Oromootti fudhatame.
=== Sirna Awwaalchaa ===
'''Sirna Yaadannoo Finfinnee (Fulbaana 8, 2026):''' Isatadiyooma Finfinneetti sirni yaadannoo guddaan geggeeffamee, kutaalee uummataa, artistoota fi qabsaa'ota hedduun hirmaataniiru.
'''Sirna Awwaalcha Magaalaa Amboo (Fulbaana 8, 2026):''' Dhaamsa ishee bu'uureffachuun, reeffi ishee gara Magaalaa Ambootti geeffamee, uummata kutaalee Oromiyaa hunda irraa walitti qabameen sirna kabajaa guddaan magaalaa Ambootti awwaalcha ishee raawwatameera.
== Albumoota fi Sirboota Beekamoo ==
=== Albumoota Istudiyoo fi Kaseetii ===
''Saahilee Dagaagoo'' (Waraabbii Kaseeti, 1994)
''Dannaabboo'' (Albumii istudiyoo)
=== Sirboota fi Geerarsa Beekamoo ===
'''"Yaa Lammii Koo"''' (Jireenyaa Shifarraa waliin)
'''"Geerarsa"''' (Geerarsa Qabsoo Aadaa)
'''"ChimChim Goona"''' (1978 E.C., Abitew Kebede waliin)
'''"Wal Malee Maal Qabnaree"''' (Zarihuun Wadaajoo waliin)
'''"Diina Kee Sirraa Deebisuuf"'''
'''"Akkamiin Sitti Himu"'''
'''"Foonni Fooni Hin Nyaatu"'''
'''"Dubbachuu Dhabee Afaani"'''
'''"Miilli Koo Na Gubatee"'''
'''"Dannaboo Yaa Gadaa Lubaa"'''
'''"Mooraa Diinaa Diigdanii"'''
== Dhaala fi Gahee Seenaa ==
Ilfinesh Qannoo seenaa aartii fi qabsoo Oromoo keessatti akka aartistii dubartii dhiibbaa guddaa uumteetti yaadatamti. Sagaleen fi sirbooni ishee seenaa, mormii, fi abdii dhaloota adda addaa walitti fiduu keessatti gahee qabu. Qabsoon ishee aartii meeshaa nagaa fi sabboonummaa godhanii gantiwwan roorroo keessatti gullan ta'uu isaa agarsiiseera.
== Wabiiwwan ==
[[Kutaa:Aartistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Weellistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Qabsaa'ota Mirga Namoomaa]]
[[Kutaa:Du'a 2026]]
[[Kutaa:Dhaloota Wallaggaa]]
es6v1r2avu8paqawa6xoit2ezice5zs
45860
45859
2026-09-08T17:30:56Z
HailuKD
14573
Final Publish!
45860
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = Ilfinesh Qannoo
| caption = Artist Ilfinesh Qannoo
| birth_date = 1962
| birth_place = Guuto Giddaa, Wallagga Bahaa, Oromiyaa, Itoophiyaa
| death_date = Fulbaana 6, 2026 (bara 64)
| death_place = Finfinnee, Itoophiyaa
| resting_place = Amboo, Oromiyaa
| occupation = Weellistuu, Qabsooftu Mirga Namoomaa
| years_active = 1978–2026
| genre = Aadaa Oromoo, Geerarsa, Musaqaa Qabsoo
|image=[[File:Ilfinesh Qannoo.jpg|thumb|Artist Ilfinesh Qanno]]|nationality=Ethiopian}}
'''Ilfinesh Qannoo''' (maqaa biraan '''Ilfinash Qannoo''' yookaan I'''lfnesh Qano'''; 1962 – Fulbaana 6, 2026) weellistuu aadaa Oromoo beekamtuu, qabsooftuu mirga namoomaa fi mallattoo aadaa, seenaa fi sabboonummaa Oromoo ti.[https://addisstandard.com/tribute-oromos-mourn-ilfinesh-qannoo-legendary-voice-of-resistance/ "Tribute: Oromos mourn Ilfinesh Qannoo, legendary voice of resistance" - Addis Standard, Fulbaana 7, 2026] Weelluun, sirbooni qabsoo fi geerarsi ishee waltajjii qabsoo mirga [[Oromoo]], qoollifannaa uummataaf fi bilisummaa irratti waggoota afurtamaa (40) oliif sagalee uummata Oromoo ta'uun tajaajilaa turaniiru.[https://advocacy4oromia.org/2026/09/06/eulogy-ilfinesh-qannoo-1969-2026-a-voice-that-has-nurtured-generations/ "Eulogy: Ilfinesh Qannoo (1962–2026): A Voice That Has Nurtured Generations" - Advocacy for Oromia, Fulbaana 6, 2026]
[[File:Ilfinesh_Qannoo.jpg|thumb|Artist Ilfinesh Qanno]]
Sirnoota bulchiinsa [[Dargii|Dargi]]<nowiki/>i fi EPRDF keessatti hidhaa seeraan ala ta'ee, reebicha, dararaa qaamaa fi sammuu, fi dhiibbaa saansuraa hedduu simachuun aadaa, afaan fi sabboonummaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee seenaqabeessa taphatteerti.[https://www.bbc.com/afaanoromoo/articles/c7v47pm002po "Du'aan kan boqotte Artist Ilfinash Qannoo maaliin yaadatamti?" - BBC News Afaan Oromoo, Fulbaana 6, 2026]
Fulbaana 6, 2026 boqochuu ishee hordofee, sirni awwaalcha ishee Fulbaana 8, 2026 Magaalaa [[Ambo (magaala)|Ambootti]] raawwatamuun dhaamsa ishee xumuraa kan "tokkummaa Oromoo utubuu" jedhu dhugoomseera.
== Seenaa Duubbee fi Dhaloota ==
Ilfinesh Qannoo bara 1962 Godina Baha Wallaggaa, Aanaa Guuto Giddaa (naannoo magaalaa Naqamtee) keessatti dhalatte. Bara dhaloota ishee keessatti Afaan Oromoo fi aadaani Oromoo dhiibbaa fi gidiraa sirna mootummaa Itoophiyaa (''[[Template:Ethiopia/Infobox|Ethiopia]]'') jalatti kufanii kan turan yoo ta'u, Ilfinesh garuu ijjoollummaa isheetii eegalee aadaa, afaan fi geerarsa irratti fedhii fi dandeettii addaa agarsiisteerti.
Dandeettii weellisa isheetiin kan ka'e, ijjoollummaa isheetti '<nowiki/>'''Kinet Guddattu Wallaggaa'<nowiki/>''' keessatti hirmaachuun hojii aartii eegalte. Waltajjii Naqamteetti dhiyeessitayeen uummata biratti fudhatama guddaa argatte. Dandeettii fi sagalee ishee addaa kanaan kan ka'e, dhiyeessii aartii bal'aaf gara Finfinneetti cehuun waltajjii beekamaa '<nowiki/>'''Ras Theatre'''' keessatti tajaajiluu danda'teerti.
== Hojii Muuziqaa fi Gahee Aadaa ==
Hojiin muuziqaa Ilfinesh Qannoo waltajjii muuziqaa Oromoo fi walaloo qabsoo (weeduu) walitti hidhuun seenaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee guddaa taphate. Jamana sagaleen Oromoo waltajjii irratti dhihaachuun mormamu keessatti, sirbooni ishee eenyummaa, seenaa fi afaan Oromoo guddisuuf gumaacha guddaa ta'aniiru.
=== Bara Muuziqaa fi Hirmaannaa Aartii ===
'''Bara 1980oota (Sirna Dargii):''' Waraana al-aadaa fi dhiibbaa Dargii keessatti, Ilfinesh sirboota jaalala biyyaa fi aadaa hedduu waltajjiitti dhiyeessite. Keessattuu sirba '''"Chim-Chim Goona"''' (bara 1978 E.C.) kan weellisaa beekamaa Abitew Kebede waliin sirbite uummata biratti jaalala guddaa argate.
'''Muuziqaa Bara 1990'oota:''' Kufaatii Dargii bara 1991 hordofee, aadaa fi musaqaan Oromoo haaromsa guddaa argate. Ilfinesh albama kaseetii beekamaa '<nowiki/>'''Saahilee Dagaagoo'''' (1994) waraabdee uummataan geessiste.[https://awesometapes.com/ilfinash-qannoo-saahilee-dagaagoo-1994/ "Ilfinash Qannoo — Saahilee Dagaagoo 1994" - Awesome Tapes From Africa, Muddee 2, 2020] Bara 1992 waltajjii guddaa Gullelee (Finfinnee) keessatti geggeeffame irratti uummata kutaalee garaa garaa irraa walitti qabame duratti hojii seenaqabeessa dhiyeessite.
'''Hojiiwwan Waliinii (Collaborations):''' Artistoota beekamoo Oromoo kanneen akka Zarihuun Wadaajoo ('''"Wal Malee Maal Qabnaree"'''), Hirphaa Gaanfuree, fi Jireenyaa Shifarraa ('''"Yaa Lammii Koo"''') waliin sirboota du'a malee yaadataman waraabdeerti.
=== Akkaataa fi Qabiyyee Muuziqaa ===
Ilfinesh Qannoo geerarsa Oromoo—kan aadaa dhiiraa fi joollee mirgaa ture—gara geerarsa qabsoo fi mormii sirna roorroo keessatti jijjiiruun beekamti. Qabiyyee sirboota ishee keessatti kanneen xiyyeeffannoo argatan:
'''Tursuu (Preservation) Aadaa fi Afaanii:''' Sabboonummaa fi kabaja Afaan Oromoo utubuu.
'''Qabsoo Mirga Namoomaa fi Bilisummaa:''' Roorroo, loogi fi dhiibbaa siyaasaa irratti mormii sagaleessuu.
'''Tokkummaa Oromoo:''' Kutaalee fi laggeen Oromiyaa hunda walitti fiduu fi tokkummaa uummataa cimsuu.
== Qabsoo Siyaasaa, Hidhaa fi Dararaa ==
Ilfinesh Qannoo hojii aartii ishee yoomiyyuu hojii danda'ee dhihaatu qofa gootee hin ilaalle; garuu akka meeshaa qabsoo mirga namoomaa fi bilisummaa uummata Oromootiif tajaajilutti ilaalti turte. Kaniin ka'e, sirnoota bulchiinsa EPRDF fi Dargii keessatti xiyyeeffannoo eegumsa mootummaa jalatti kufteerti.
=== Hidhaa fi Dararaa Mana Hidhaa ===
Bara 1990oota fi 2000oota keessatti, sababa sirboota ishee siyaasaa fi qabsoo uummataa deeggaraniif si'a hedduu qabamtayee hidhamteerti.
Mana hidhaa keessatti reebicha qaamaa, dararaa sammuu fi salphina adda addaa irratti raawwatamaa ture.
Akka gabaasa mirga namoomaa fi seenaa isaatti, waardiyyoonni mana hidhaa sammuu ishee cabsuuf jecha rifeensa mataa ishee qaruura caccaabadhaan, bifa sukkanneessaa ta'een irraa haadani turan.
Rifaatuu fi gidiraa kanaan ossoo hin jilbeenfatin, Ilfinesh hojii ololaa (propaganda) mootummaa sirbuu al-kallattiin diddee, hanga dhumaatti sagalee mormii fi sabboonummaa ta'uun itti fufte.
== Jireenya Dhuunfaa ==
Ilfinesh Qannoo haadha ijoollee afurii (ijoollee dhiigaa lama fi ijoollee guddiste lama) kan qabdu turte. Jireenya ishee keessatti Itoophiyaa fi kutaalee addunyaa (Ameerikaa Kaabaa fi Awurooppaa) keessatti ayyaaneffannaa aadaa Oromoo, waltajjii deeggarsa mirga namoomaa fi konsertii aartii irratti hirmaachuun uummata diyaaspooraa Oromoo waliin walitti dhiheenya guddaa qabdi turte.
[[File:Magaalaa_Ambootti.jpg|thumb]]
== Boqochuu, Dhaamsa Xumuraa fi Awwaalcha [[Ambo (magaala)|Magaalaa Amboo]] ==
Ilfinesh Qannoo Fulbaana 6, 2026 umrii bara 64tti sababa turtii dhibee qaamaa (kan dararaa mana hidhaa jalatti dhufe) fi dadhabbiitiin du'aan boqotteerti. Boqochuu ishee hordofee uummata Oromoo biratti, magaalaa Minneapolis, London, Melbourne, Oslo fi Finfinneetti gadda guddaantu dhageettame.
[[File:Sirna_Awwalcha_Artist_Ilfinesh_Qanno;_Magaalaa_Ambootti.jpg|thumb]]
=== Dhaamsa Xumuraa ===
Osoo du'aan hin boqotin dura, Artist Ilfinesh Qannoo bakka awwaalcha ishee ilaalchisee dhaamsa seenaqabeessaa fi yaadatamu kaastee turte; kunis kutannoo ishee umrii guutuu tokkummaa Oromoitiif qabduu fi dantaa naannummaa irra kan caalchifte ta'uu agarsiisa:<blockquote>''"Reeffi koo uummata Oromoo tokkoomsuu yoo danda'e Ambootti na awwaalaa. Yoo danda'uu baate garuu, qorri'' ''(cabbiin) biyya Norway na haa nyaatu."''</blockquote>Akkasumas, dhalootaan Baha Wallaggaa keessatti kan dhalatte ta'us, bakki awwaalcha ishee Magaalaa [[Amboo]]—kan wiirtuu seenaa qabsoo barattoota Oromoo, dammaqinsa siyaasaa fi mormii uummataa taate—keessatti akka ta'u dhaammachuun ishee, garaagummaa kutaalee naannoo walitti fiduuf waamicha mallattoo tokkummaa ta'e dhiyeessuu isheetiin uummata biratti fudhatama guddaa argateera.
[[File:Ilfinesh_Qanno_Funeral_At_Ambo_Town.jpg|thumb]]
=== Sirna Awwaalchaa ===
'''Sirna Yaadannoo Finfinnee (Fulbaana 8, 2026):''' Isatadiyooma Finfinneetti sirni yaadannoo guddaan geggeeffamee, kutaalee uummataa, artistoota fi qabsaa'ota hedduun hirmaataniiru.
'''Sirna Awwaalcha Magaalaa Amboo (Fulbaana 8, 2026):''' Dhaamsa ishee bu'uureffachuun, reeffi ishee gara Magaalaa Ambootti geeffamee, uummata kutaalee Oromiyaa hunda irraa walitti qabameen sirna kabajaa guddaan magaalaa Ambootti awwaalcha ishee raawwatameera.
== Albumoota fi Sirboota Beekamoo ==
=== Albumoota Istudiyoo fi Kaseetii ===
''Saahilee Dagaagoo'' (Waraabbii Kaseeti, 1994)
''Dannaabboo'' (Albumii istudiyoo)
=== Sirboota fi Geerarsa Beekamoo ===
'''"Yaa Lammii Koo"''' (Jireenyaa Shifarraa waliin)
'''"Geerarsa"''' (Geerarsa Qabsoo Aadaa)
'''"ChimChim Goona"''' (1978 E.C., Abitew Kebede waliin)
'''"Wal Malee Maal Qabnaree"''' (Zarihuun Wadaajoo waliin)
'''"Diina Kee Sirraa Deebisuuf"'''
'''"Akkamiin Sitti Himu"'''
'''"Foonni Fooni Hin Nyaatu"'''
'''"Dubbachuu Dhabee Afaani"'''
'''"Miilli Koo Na Gubatee"'''
'''"Dannaboo Yaa Gadaa Lubaa"'''
'''"Mooraa Diinaa Diigdanii"'''
== Dhaala fi Gahee Seenaa ==
Ilfinesh Qannoo seenaa aartii fi qabsoo Oromoo keessatti akka aartistii dubartii dhiibbaa guddaa uumteetti yaadatamti. Sagaleen fi sirbooni ishee seenaa, mormii, fi abdii dhaloota adda addaa walitti fiduu keessatti gahee qabu. Qabsoon ishee aartii meeshaa nagaa fi sabboonummaa godhanii gantiwwan roorroo keessatti gullan ta'uu isaa agarsiiseera.
== Wabiiwwan ==
[[Kutaa:Aartistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Weellistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Qabsaa'ota Mirga Namoomaa]]
[[Kutaa:Du'a 2026]]
[[Kutaa:Dhaloota Wallaggaa]]
myovnuawtg68our9d4f32paxhs0uqc3
45861
45860
2026-09-08T17:36:00Z
HailuKD
14573
45861
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = Ilfinesh Qannoo
| caption = Artist Ilfinesh Qannoo
| birth_date = 1962
| birth_place = Guuto Giddaa, Wallagga Bahaa, Oromiyaa, Itoophiyaa
| death_date = Fulbaana 6, 2026 (bara 64)
| death_place = Finfinnee, Itoophiyaa
| resting_place = Amboo, Oromiyaa
| occupation = Weellistuu, Qabsooftu Mirga Namoomaa
| years_active = 1978–2026
| genre = Aadaa Oromoo, Geerarsa, Musaqaa Qabsoo
|image=[[File:Ilfinesh Qannoo.jpg|thumb|Artist Ilfinesh Qanno]]|nationality=Ethiopian}}
'''Ilfinesh Qannoo''' (maqaa biraan '''Ilfinash Qannoo''' yookaan I'''lfnesh Qano'''; 1962 – Fulbaana 6, 2026) weellistuu aadaa Oromoo beekamtuu, qabsooftuu mirga namoomaa fi mallattoo aadaa, seenaa fi sabboonummaa Oromoo ti.[https://addisstandard.com/tribute-oromos-mourn-ilfinesh-qannoo-legendary-voice-of-resistance/ "Tribute: Oromos mourn Ilfinesh Qannoo, legendary voice of resistance" - Addis Standard, Fulbaana 7, 2026] Weelluun, sirbooni qabsoo fi geerarsi ishee waltajjii qabsoo mirga [[Oromoo]], qoollifannaa uummataaf fi bilisummaa irratti waggoota afurtamaa (40) oliif sagalee uummata Oromoo ta'uun tajaajilaa turaniiru.[https://advocacy4oromia.org/2026/09/06/eulogy-ilfinesh-qannoo-1969-2026-a-voice-that-has-nurtured-generations/ "Eulogy: Ilfinesh Qannoo (1962–2026): A Voice That Has Nurtured Generations" - Advocacy for Oromia, Fulbaana 6, 2026]
[[File:Ilfinesh_Qannoo.jpg|thumb|Artist Ilfinesh Qanno]]
Sirnoota bulchiinsa [[Dargii|Dargi]]<nowiki/>i fi EPRDF keessatti hidhaa seeraan ala ta'ee, reebicha, dararaa qaamaa fi sammuu, fi dhiibbaa saansuraa hedduu simachuun aadaa, afaan fi sabboonummaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee seenaqabeessa taphatteerti.[https://www.bbc.com/afaanoromoo/articles/c7v47pm002po "Du'aan kan boqotte Artist Ilfinash Qannoo maaliin yaadatamti?" - BBC News Afaan Oromoo, Fulbaana 6, 2026]
Fulbaana 6, 2026 boqochuu ishee hordofee, sirni awwaalcha ishee Fulbaana 8, 2026 Magaalaa [[Ambo (magaala)|Ambootti]] raawwatamuun dhaamsa ishee xumuraa kan "tokkummaa Oromoo utubuu" jedhu dhugoomseera.
== Seenaa Duubbee fi Dhaloota ==
Ilfinesh Qannoo bara 1962 Godina Baha Wallaggaa, Aanaa Guuto Giddaa (naannoo magaalaa Naqamtee) keessatti dhalatte. Bara dhaloota ishee keessatti Afaan Oromoo fi aadaani Oromoo dhiibbaa fi gidiraa sirna mootummaa Itoophiyaa (''[[Template:Ethiopia/Infobox|Ethiopia]]'') jalatti kufanii kan turan yoo ta'u, Ilfinesh garuu ijjoollummaa isheetii eegalee aadaa, afaan fi geerarsa irratti fedhii fi dandeettii addaa agarsiisteerti.
Dandeettii weellisa isheetiin kan ka'e, ijjoollummaa isheetti '<nowiki/>'''Kinet Guddattu Wallaggaa'<nowiki/>''' keessatti hirmaachuun hojii aartii eegalte. Waltajjii Naqamteetti dhiyeessitayeen uummata biratti fudhatama guddaa argatte. Dandeettii fi sagalee ishee addaa kanaan kan ka'e, dhiyeessii aartii bal'aaf gara Finfinneetti cehuun waltajjii beekamaa '<nowiki/>'''Ras Theatre'''' keessatti tajaajiluu danda'teerti.
== Hojii Muuziqaa fi Gahee Aadaa ==
Hojiin muuziqaa Ilfinesh Qannoo waltajjii muuziqaa Oromoo fi walaloo qabsoo (weeduu) walitti hidhuun seenaa Oromoo tursiisuu keessatti gahee guddaa taphate. Jamana sagaleen Oromoo waltajjii irratti dhihaachuun mormamu keessatti, sirbooni ishee eenyummaa, seenaa fi afaan Oromoo guddisuuf gumaacha guddaa ta'aniiru.
=== Bara Muuziqaa fi Hirmaannaa Aartii ===
'''Bara 1980oota (Sirna Dargii):''' Waraana al-aadaa fi dhiibbaa Dargii keessatti, Ilfinesh sirboota jaalala biyyaa fi aadaa hedduu waltajjiitti dhiyeessite. Keessattuu sirba '''"Chim-Chim Goona"''' (bara 1978 E.C.) kan weellisaa beekamaa Abitew Kebede waliin sirbite uummata biratti jaalala guddaa argate.
'''Muuziqaa Bara 1990'oota:''' Kufaatii Dargii bara 1991 hordofee, aadaa fi musaqaan Oromoo haaromsa guddaa argate. Ilfinesh albama kaseetii beekamaa '<nowiki/>'''Saahilee Dagaagoo'''' (1994) waraabdee uummataan geessiste.[https://awesometapes.com/ilfinash-qannoo-saahilee-dagaagoo-1994/ "Ilfinash Qannoo — Saahilee Dagaagoo 1994" - Awesome Tapes From Africa, Muddee 2, 2020] Bara 1992 waltajjii guddaa Gullelee (Finfinnee) keessatti geggeeffame irratti uummata kutaalee garaa garaa irraa walitti qabame duratti hojii seenaqabeessa dhiyeessite.
'''Hojiiwwan Waliinii (Collaborations):''' Artistoota beekamoo Oromoo kanneen akka Zarihuun Wadaajoo ('''"Wal Malee Maal Qabnaree"'''), Hirphaa Gaanfuree, fi Jireenyaa Shifarraa ('''"Yaa Lammii Koo"''') waliin sirboota du'a malee yaadataman waraabdeerti.
=== Akkaataa fi Qabiyyee Muuziqaa ===
Ilfinesh Qannoo geerarsa Oromoo—kan aadaa dhiiraa fi joollee mirgaa ture—gara geerarsa qabsoo fi mormii sirna roorroo keessatti jijjiiruun beekamti. Qabiyyee sirboota ishee keessatti kanneen xiyyeeffannoo argatan:
'''Tursuu (Preservation) Aadaa fi Afaanii:''' Sabboonummaa fi kabaja Afaan Oromoo utubuu.
'''Qabsoo Mirga Namoomaa fi Bilisummaa:''' Roorroo, loogi fi dhiibbaa siyaasaa irratti mormii sagaleessuu.
'''Tokkummaa Oromoo:''' Kutaalee fi laggeen Oromiyaa hunda walitti fiduu fi tokkummaa uummataa cimsuu.
== Qabsoo Siyaasaa, Hidhaa fi Dararaa ==
Ilfinesh Qannoo hojii aartii ishee yoomiyyuu hojii danda'ee dhihaatu qofa gootee hin ilaalle; garuu akka meeshaa qabsoo mirga namoomaa fi bilisummaa uummata Oromootiif tajaajilutti ilaalti turte. Kaniin ka'e, sirnoota bulchiinsa EPRDF fi Dargii keessatti xiyyeeffannoo eegumsa mootummaa jalatti kufteerti.
=== Hidhaa fi Dararaa Mana Hidhaa ===
Bara 1990oota fi 2000oota keessatti, sababa sirboota ishee siyaasaa fi qabsoo uummataa deeggaraniif si'a hedduu qabamtayee hidhamteerti.
Mana hidhaa keessatti reebicha qaamaa, dararaa sammuu fi salphina adda addaa irratti raawwatamaa ture.
Akka gabaasa mirga namoomaa fi seenaa isaatti, waardiyyoonni mana hidhaa sammuu ishee cabsuuf jecha rifeensa mataa ishee qaruura caccaabadhaan, bifa sukkanneessaa ta'een irraa haadani turan.
Rifaatuu fi gidiraa kanaan ossoo hin jilbeenfatin, Ilfinesh hojii ololaa (propaganda) mootummaa sirbuu al-kallattiin diddee, hanga dhumaatti sagalee mormii fi sabboonummaa ta'uun itti fufte.
== Jireenya Dhuunfaa ==
Ilfinesh Qannoo haadha ijoollee afurii (ijoollee dhiigaa lama fi ijoollee guddiste lama) kan qabdu turte. Jireenya ishee keessatti Itoophiyaa fi kutaalee addunyaa (Ameerikaa Kaabaa fi Awurooppaa) keessatti ayyaaneffannaa aadaa Oromoo, waltajjii deeggarsa mirga namoomaa fi konsertii aartii irratti hirmaachuun uummata diyaaspooraa Oromoo waliin walitti dhiheenya guddaa qabdi turte.
[[File:Magaalaa_Ambootti.jpg|thumb]]
== Boqochuu, Dhaamsa Xumuraa fi Awwaalcha [[Ambo (magaala)|Magaalaa Amboo]] ==
Ilfinesh Qannoo Fulbaana 6, 2026 umrii bara 64tti sababa turtii dhibee qaamaa (kan dararaa mana hidhaa jalatti dhufe) fi dadhabbiitiin du'aan boqotteerti. Boqochuu ishee hordofee uummata Oromoo biratti, magaalaa Minneapolis, London, Melbourne, Oslo fi Finfinneetti gadda guddaantu dhageettame.
[[File:Sirna_Awwalcha_Artist_Ilfinesh_Qanno;_Magaalaa_Ambootti.jpg|thumb]]
=== Dhaamsa Xumuraa ===
Osoo du'aan hin boqotin dura, Artist Ilfinesh Qannoo bakka awwaalcha ishee ilaalchisee dhaamsa seenaqabeessaa fi yaadatamu kaastee turte; kunis kutannoo ishee umrii guutuu tokkummaa Oromoitiif qabduu fi dantaa naannummaa irra kan caalchifte ta'uu agarsiisa:<blockquote>''"Reeffi koo uummata Oromoo tokkoomsuu yoo danda'e Ambootti na awwaalaa. Yoo danda'uu baate garuu, qorri'' ''(cabbiin) biyya Norway na haa nyaatu."''</blockquote>Akkasumas, dhalootaan Baha Wallaggaa keessatti kan dhalatte ta'us, bakki awwaalcha ishee Magaalaa [[Amboo]]—kan wiirtuu seenaa qabsoo barattoota Oromoo, dammaqinsa siyaasaa fi mormii uummataa taate—keessatti akka ta'u dhaammachuun ishee, garaagummaa kutaalee naannoo walitti fiduuf waamicha mallattoo tokkummaa ta'e dhiyeessuu isheetiin uummata biratti fudhatama guddaa argateera.
[[File:Ilfinesh_Qanno_Funeral_At_Ambo_Town.jpg|thumb]]
=== Sirna Awwaalchaa ===
'''Sirna Yaadannoo Finfinnee (Fulbaana 8, 2026):''' Isatadiyooma Finfinneetti sirni yaadannoo guddaan geggeeffamee, kutaalee uummataa, artistoota fi qabsaa'ota hedduun hirmaataniiru.
'''Sirna Awwaalcha Magaalaa Amboo (Fulbaana 8, 2026):''' Dhaamsa ishee bu'uureffachuun, reeffi ishee gara Magaalaa Ambootti geeffamee, uummata kutaalee Oromiyaa hunda irraa walitti qabameen sirna kabajaa guddaan magaalaa Ambootti awwaalcha ishee raawwatameera.
== Albamoota fi Sirboota Beekamoo ==
=== Albamoota Istudiyoo fi Kaseetii ===
''Saahilee Dagaagoo'' (Waraabbii Kaseeti, 1994)
''Dannaabboo'' (Albumii istudiyoo)
=== Sirboota fi Geerarsa Beekamoo ===
'''"Yaa Lammii Koo"''' (Jireenyaa Shifarraa waliin)
'''"Geerarsa"''' (Geerarsa Qabsoo Aadaa)
'''"ChimChim Goona"''' (1978 E.C., Abitew Kebede waliin)
'''"Wal Malee Maal Qabnaree"''' (Zarihuun Wadaajoo waliin)
'''"Diina Kee Sirraa Deebisuuf"'''
'''"Akkamiin Sitti Himu"'''
'''"Foonni Fooni Hin Nyaatu"'''
'''"Dubbachuu Dhabee Afaani"'''
'''"Miilli Koo Na Gubatee"'''
'''"Dannaboo Yaa Gadaa Lubaa"'''
'''"Mooraa Diinaa Diigdanii"'''
== Dhaala fi Gahee Seenaa ==
Ilfinesh Qannoo seenaa aartii fi qabsoo Oromoo keessatti akka aartistii dubartii dhiibbaa guddaa uumteetti yaadatamti. Sagaleen fi sirbooni ishee seenaa, mormii, fi abdii dhaloota adda addaa walitti fiduu keessatti gahee qabu. Qabsoon ishee aartii meeshaa nagaa fi sabboonummaa godhanii gantiwwan roorroo keessatti gullan ta'uu isaa agarsiiseera.
== Wabiiwwan ==
[[Kutaa:Aartistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Weellistoota Oromoo]]
[[Kutaa:Qabsaa'ota Mirga Namoomaa]]
[[Kutaa:Du'a 2026]]
[[Kutaa:Dhaloota Wallaggaa]]
s3pgzkkfn8ekkxd1dkqiuo62agtsi3x