Goonni Gosa Dhaala

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="om">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>omwiki</dbname>
    <base>https://om.wikipedia.org/wiki/Fuula_Dura</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Special</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Talk</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">User</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">User talk</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia talk</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">File</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">File talk</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki talk</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Template</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Template talk</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Help talk</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Category</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Category talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Goonni Gosa Dhaala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6123</id>
    <revision>
      <id>45972</id>
      <parentid>45617</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KedirAbdulatif</username>
        <id>14769</id>
      </contributor>
      <comment>I'm updating the article</comment>
      <origin>45972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="793" sha1="93j1irrxlde9q3vocnwthvl43zyhc9o" xml:space="preserve">'''Goonni Gosa Dhaala''' Kitaaba kuusaa seenaa, Walaloo fi taateewwan qabsoo [[Oromoo]] irratti hundaayee barreeffame yommuu tahu, irra caalaatti dhimmoota Atileetota Oromoo irratti xiyyeeffata. Maxxansi dura 01/01/2017 biyya '''Saudi Arabia''' Magaalaa Riyaaditti maxxanfamee, 07/04/2017 bakka '''Alfariyaan''', galma Almajdii jedhamutti, qeerroofi qarree (hawaasa Oromoo) biyya Saudi Arabiyaa jiraataniin bakka barreessichi jirutti eebbifamee jira. Kunis Kitaaba qabsoo Oromoo yeroo jalqabaatif barreeffame tahuun adda isa godha. Barreessaa '''Kadiir Abdullaxiif Hajjii''' tin barraaye. 

Seenaa guutuu dubbisuuf → [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.rissa.bookstore Bokkuu Media]

[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.kadiir.tech Aappilikeeshinii Kadiir Tech]</text>
      <sha1>93j1irrxlde9q3vocnwthvl43zyhc9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>45973</id>
      <parentid>45972</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KedirAbdulatif</username>
        <id>14769</id>
      </contributor>
      <comment>I'm updating the article</comment>
      <origin>45973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17806" sha1="awcvuso8jt3nbcer8o0t5jpeapqngpc" xml:space="preserve">= '''Goonni Gosa Dhaala''' =

=== Kuusaa Seenaa, Walaloo fi Taateewwan Qabsoo Oromoo ===
'''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''

''Goonni Gosa Dhaala'' kitaaba kuusaa seenaa, walaloo fi taateewwan qabsoo Oromoo irratti hundaa’uun barreeffame yoo ta’u, keessumaa seenaa fi milkaa’ina qabsoo xumura gabrummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kitaabni kun seenaa, eenyummaa, gootummaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walaloo fi yaadannoo keessatti kuusuun dhaloota har’aa fi dhufuuf dabarsuuf kaayyeffate.

Mata-dureen '''''Goonni Gosa Dhaala''''' jedhu hiika gadi fagoo qaba. Gootummaan milkaa’ina dirree dorgommii ykn injifannoo qabsoo keessatti argame qofa osoo hin taane, seenaa ofii beekuu, afaan ofii kabajuu, aadaa fi duudhaa ofii eeguu, eenyummaa ofii tikfachuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata.

Kitaabichi seenaa fi taateewwan qabsoo Oromoo yaadachiisuun, keessumaa gahee Qeerroo fi Qarree Oromoo, milkaa’ina isaanii fi ergaa isaan dhalootaaf dabarsan irratti xiyyeeffata. Dhalattoonni Oromoo dirree dorgommii idil-addunyaa irratti milkaa’ina galmeessuun maqaa isaanii, uummata isaanii fi biyya isaanii beeksisuun fakkeenya gootummaa, kutannoo, obsa fi injifannoo ta’aniiru. Seenaa akkasii kuusuun dhaloonni har’aa seenaa isaa akka beeku, muuxannoo darbe irraa akka baratuufi gara fuulduraatti abdii fi murannoodhaan akka tarkaanfatu gargaara.

=== Seenaa Maxxansaa fi Eebba Kitaabaa ===
Kitaabni '''''Goonni Gosa Dhaala''''' maxxansa isaa isa jalqabaa '''guyyaa''' '''31/12/2016 G.C, biyya Saudi Arabia, magaalaa Riyaaditti''' maxxanfame. Guyyaa '''07/04/2017''', bakka '''Alfariyaan, galma Almajdii''' jedhamutti, hawaasa Oromoo biyya Sa’uudii Arabiyaa jiraatuun, barreessaan kitaabichaa bakka argametti, eebbifameera.

Kitaabichi yaadannoo barreessaa fi hawaasa Oromoo keessatti bakka addaa qaba. Akka ibsa barreessaa keessatti dhiyaatetti, kitaabni kun kitaabota qabsoo Oromoo irratti xiyyeeffatan keessaa yeroo jalqabaatiif barreeffamuu isaatiin adda ta’a. Kunis seenaa qabsoo, taateewwan, walaloo fi gootummaa Oromoo barreessuun kuusuu fi dhalootaaf dabarsuu keessatti gahee qabaachuu isaa agarsiisa.

Walumaagalatti, ''Goonni Gosa Dhaala'' kuusaa walaloo qofa osoo hin taane, yaadannoo seenaa, calaqqee eenyummaa fi waamicha dhalootaati. Kitaabichi seenaa qabsoo Oromoo, gootummaa uummata Oromoo, aadaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walitti hidhuun dubbistoota seenaa isaanii akka beekan, eenyummaa isaanii akka kabajaniifi dhaala gaarii dhaloota itti aanuuf akka hambisan kakaasa. '''Dhaamsa kitaabichaa:''' ''Seenaa kee yaadadhu, gootota kee kabaji, eenyummaa kee eegi, dhaala kee dhaloota itti aanuuf dabarsi.''

=== Odeeffannoo Kitaabaa ===

* '''Mata-duree:''' Goonni Gosa Dhaala
* '''Barreessaa:''' [https://www.facebook.com/share/1BmNMLDUmd/ Kadiir Abdullaxiif Hajjii]
* '''Akaakuu:''' Kuusaa Walaloo 
* '''Maxxansa:''' 1ffaa (2017); 2ffaa (2026)
* '''Bakka maxxansa jalqabaa:''' Riyadh, Saudi Arabia
* '''Bakka eebba kitaabaa:''' Alfariyaan, galma Almajdii, Saudi Arabia
* '''Guyyaa eebbaa:''' 07/04/2017
* '''Gatii maxxansa 2ffaa:''' 500 ETB
* '''Raabsaa E-book:''' Bokkuu Media

📚 '''Kitaaba kana dubbisi; seenaa kee beeki, dhaala kee kabaji!'''

= '''I. Hiika: Goonni Gosa Dhaala''' =
Mata-dureen “Goonni Gosa Dhaala” jedhu hiika seenaa, eenyummaa, gootummaa, dhaala dhalootaa fi itti gaafatamummaa guddaa of keessaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa waa’ee eenyummaa isaa akka yaadu, seenaa isaa akka qoratu, aadaa fi duudhaa isaa akka kabaju, akkasumas dhaala abbootii isaa dhaloota itti aanuuf akka dabarsu waamicha dhiyeessa.

Katso opas

=== 1. Hiika jechootaa ===

* '''Goonni''': Namni gootummaa qabu; nama jabina, kutannoo, murannoo fi hojii gaariidhaan fakkeenya ta’u. Gootummaan waraana irratti moo’achuu qofa osoo hin taane, afaan, aadaa, seenaa fi eenyummaa ofii eeguu keessattis mul’ata.
* '''Gosa''': Hawaasa namoota hidda dhalootaa, sanyii, maatii bal’aa, seenaa, duudhaa yookaan eenyummaa waloo qaban ibsuuf kan tajaajiluudha. Haala kitaabichaa keessatti, gosa jechuun hidda namaa fi eenyummaa inni irraa dhufe agarsiisa.
* '''Dhaala''': Waan dhaloonni tokko dhaloota isa dura ture irraa fudhatee dhaloota itti aanuuf dabarsu. Dhaalli qabeenya qofa miti; afaan, aadaa, seenaa, beekumsa, duudhaa, Afoola (mammaaksa, hiibboo, oduu durii, sheekoo, baacoo, faaruu fi kk), safuu fi gatiiwwan hawaasaas ni dabalata.

Jechoonni kun walitti dhufanii dubbisaa gaaffii guddaa tokko akka gaafatu taasisu: Dhaala abbootii keenyaa eenyutu eega, eenyutu tiksa, eenyutu dhaloota itti aanuuf dabarsa?

Tutki meritiedettä

= '''2. Ergaa mata-dureen kun kan dabarsu''' =
'''A. Gootummaa fi itti gaafatamummaa'''

Gootummaan dhugaa maqaa guddaa qabaachuu qofa miti. Waan gaarii dhalootaaf oolu eeguu, dhugaa dubbachuu, seenaa ofii beekuufi itti gaafatamummaa fudhachuudha.

'''B. Eenyummaa fi hidda dhalootaa'''

Namni bakka irraa dhufe, seenaa maatii isaa fi eenyummaa hawaasa isaa beeku of hubachuuf bu’uura cimaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa eenyummaa isaa akka hin daganne yaadachiisa.

'''C. Dhaala dhalootaa eeguufi dabarsuu'''

Dhaala abbootii keenya irraa arganne beekuu qofa osoo hin taane, isa gaarii tikfachuu, isa irraa barachuu fi dhaloota dhufuuf dabarsuun dirqama keenya.

'''D. Dhaloota haaraa dammaqsuu'''

Mata-dureen kun dargaggoota seenaa isaanii akka dubbisan, afaan isaanii akka kabajan, aadaa isaanii akka qoratan, beekumsa ammayyaa wajjiin walitti hidhuun gara fuulduraatti akka tarkaanfatan kakaasa.

= '''3. Walitti dhufeenya mata-duree fi qabiyyee kitaabichaa''' =
Kitaabni '''Goonni Gosa Dhaala''' seenaa, aadaa, duudhaa, afaan, gootummaa fi eenyummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kanaaf, mata-dureen kun yaada kitaabichaa gabaabsee ibsa.

Opi kieliä

Dubbisaan kitaabicha dubbisuun gaaffiiwwan armaan gadii irratti akka yaadu affeerama:

* Ani eenyu?
* Eessaa dhufe?
* Abbootiin  koo maal naaf dhaalchisan?
* Dhaala sana akkamitti nan eega?
* Dhaloota na booda dhufuuf maal nan dabarsa?

Gaaffiiwwan kun nama seenaa darbe qofa yaadatu osoo hin taane, itti gaafatamummaa har’aa fi egeree isaa akka hubatu ijaaruuf gargaaru.

= '''4. Hiika ogbarruu mata-durichaa''' =
Akka ilaalcha ogbarruutti, '''Goonni Gosa Dhaala''' mata-duree yaada sadii walitti hidhuudha:

Osta biljardikeppi

* '''Gootummaa''': Eenyummaa fi dhaala ofii eeguu.
* '''Gosa''': Madda eenyummaa, hidda dhalootaa fi seenaa waloo.
* '''Dhaala''': Waan dhaloota tokko irraa fudhatamee dhaloota itti aanuuf darbu.

Walitti dhufeenyi yaadota kanaa ergaa cimaa dabarsa: dhaala qabaachuun qofti gahaa miti; dhaala sana beekuun, kabajuun, eeguufi dhalootaaf dabarsuun barbaachisaadha. Kanaaf, gootummaan mata-duree  kana keessatti hojii seenaa keessatti raawwatame qofa osoo hin taane, itti gaafatamummaa yeroo ammaa fi egeree irratti qabnuunis madaalama.

= '''5. Yaadannoo barreessaaf qophaa’e''' =

=== Mata-duree “Goonni Gosa Dhaala” Maal Nu Barsiisa? ===
Goonni Gosa Dhaala mata-duree seenaa, eenyummaa fi itti gaafatamummaa dhalootaa walitti hidhuudha. Gootummaa jechuun waraana keessatti lolanii moo’achuu qofaa miti; afaan ofii kabajuu, aadaa ofii eeguu, seenaa ofii beekuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata. '''Gosa''' jechuun madda eenyummaa fi hidda dhalootaa keenya; '''dhaala''' jechuun immoo waan abbootiin keenya nuuf hambisanii fi nutis dhaloota dhufuuf hambisuu qabnuudha.

Kanaaf, mata-dureen kun nama tokkoon tokkoon keenyaaf gaaffii itti gaafatamummaa dhiyeessa: Waan ani abbootii koo irraa dhaale maal fa’a? Waan sana akkamitti eega? Dhaloota na booda dhufuuf maal hambisa? Ergaan isaa inni guddaan, namni eenyummaa isaa beeku, dhaala isaa kabaju, dhaloota itti aanuufis fakkeenya ta’uudha.

=== 6. Yaada xumuraa ===
Mata-dureen Kitaaba '''“Goonni Gosa Dhaala”''' maqaa kitaabaa qofa miti; waamicha eenyummaa, yaadannoo fi itti gaafatamummaa dhalootaati. Dubbisaan of beekuu, seenaa isaa yaadachuu, dhaala isaa kabajuu fi gara fuulduraatti itti gaafatamummaadhaan tarkaanfachuu barsiisa. Ergaa ijoo mata-duree kanaa:&lt;blockquote&gt;'''“Gootummaan dhaala abbootii beekuu, eenyummaa ofii kabajuu, waan gaarii eeguufi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha.”'''

Osta kanaa&lt;/blockquote&gt;

= '''II. Baafata Kitaaba, “Goonni Gosa Dhaala”''' =
Baafata kitaaba, Goonni Gosa Dhaala, Yaadannoo, Yaada Dubbiftootaa, Dubbii Barreessaa, Dhaamsa, Galataa fi Seensa tokko tokkoon akka armaan gadiitti ilaalla.

=== I. Yaadannoo ===
Goonni Gosa Dhaala kitaaba yaadannoo eenyummaati; yaadannoo seenaa, aadaa fi sabaati. Jireenya ammayyaa saffisaan deemaa jiru keessatti namoonni yeroo baay’ee bakka irraa dhufan dagatu. Kitaabni kun garuu gaaffii tokko nu gaafata: “Eessaa dhufte? Ati eenyu?”

Osta biljardikeppi

Gaaffiin kun Oromoo qofaaf kan dhiyaatu miti. Sabaafi uummata hundaaf, bakka jiranii fi yeroo kamittuu kan ta’uudha. Eenyummaan saba kamiyyuu yaadannoo isaa irratti ijaarama. Yaadannoon kun waan darbe deebi’anii ilaaluuf qofa miti; har’a sirreessuufi boru ijaaruufis ni tajaajila. Namni of yaadatu imala isaa ifatti beeka; namni seenaa isaa beeku kallattii isaa hin jallatu. Walaloon kitaaba kana keessa jiru hundi akka sagalee qalbii namaa dammaqsuutti nama waama:

Seenaa kee yaadadhu;

Gootota kee yaadadhu;

Aadaa kee yaadadhu;

Afaan kee yaadadhu;

Gosa kee yaadadhu. Sababni isaas, nama yaadannoo eenyummaa isaa qabu qofatu dhaala isaa eeguuf carraa qaba. Namni dhaala isaa eegu immoo dhaloota itti aanu ijaaruu danda’a.

“Yaadannoon bu’uura eenyummaati, kitaabni kuni eenyummaa koof yaadannoo naaf haa tahu.”

Opi kieliä

=== II. Yaada Dubbiftootaa ===
Goonni Gosa Dhaala dubbistoota garaagaraa biratti miiraafi hubannoo adda addaa uumeera. Dubbisaan hundi kitaabicha akka sagalee keessaa qalbii isaa dhaga’uutti itti dhiyaata.&lt;blockquote&gt;“Kitaaba kana yommuu dubbisu, walaloo qofa hin dubbifne; seenaa koo, aadaa koo fi eenyummaa koo dubbisaa ture. Kitaabni kun ofitti na deddeebise. Akka ifa sammuu kootti na qajeelche.” — Barataa Yuunivarsiitii

“Dargaggoonni keenya rakkoo eenyummaa qorachuu dubbisanii hubachuu dhabuu keessa jiru. Kitaabni kun bu’uura cimaa isaaniif ta’uu danda’a. Kitaaba manneen barnootaa keessatti argamuu qabuudha.” — Barsiisaa Yuunivarsiitii

“Ergan kitaabicha dubbisee kaasee afaan koo kabajuu jalqabeera. Aadaa kootiin ni boona; gosa koos haala haaraan hubadheera.” — Dargaggoo

“Waan nuti dhalootaaf afaaniin dabarsaa turre, barreessaan kun walaloo keessatti qopheessee dhalootaaf kaa’eera.” — Jaarsa Biyyaa

“Kitaabni kun eenyummaa dubartummaa koo, aadaa koo fi gosa koo na yaadachiiseera. Ani eenyu akka ta’e ifatti natti agarsiiseera.” — Dubartii

Yaadota dubbistootaa kana hunda walitti qabnee yoo ilaalle, dhaamsi isaanii inni guddaan, hubannoo ofii qabaachuudha. Goonni Gosa Dhaala qalbii namaa tuqa, sammuu dammaqsa, eenyummaa ijaara. Dubbisaa! Of yaadadhaa! Dhaala keessan eegaa!

Katso opas&lt;/blockquote&gt;

=== III. Dubbii Barreessaa ===
Yeroo walaloo kana barreessuu jalqabu, kaayyoon  koo walaloo miidhagaa qopheessuu qofa hin turre. Dhalootni qubee eenyummaa isaa akka yaadatu gochuudha. Ani akka amanutti: namni gosa isaa dagate of dagata; namni of dagate immoo kallattii isaa dhaba.&lt;code&gt;Kanaaf, jechoota qindeessuu caalaa, dhaamsa qalbii namaa keessa jiru dabarsuuf yaaleera. Seenaan, aadaan, duudhaa fi gootummaan saba keenyaa akka yaadataman, kabajaman, akkasumas dhaloota itti aanuuf akka dabarfaman barbaadee barreesseera. Ani gootummaa akka loltuu waraana mooyatee gooban galuu qofatti hin ilaalu. Akka hubannoo kootitti, gootummaan dhugaa:&lt;/code&gt;

''Afaan ofii eeguu;''

''Aadaa ofii kabajuu;''

''Seenaa ofii beekuu;''

''Gosa ofiitiin boonuudha;''

Boodatti hafuu irra, ofii fi namoota biroo gaarummaadhaan ijaaruudha. Walaloon kun dubbisaa tokkollee eenyummaa isaa akka yaadatu yoo taasise, kaayyoon koo naaf milkaa’eera.

Tutki meritiedettä&lt;blockquote&gt;“Ani walaloo qofa hin barreessine; yaadannoo dhalootaaf tahu barreesseera.” — Kadiir Abdullaxiif Hajjii&lt;/blockquote&gt;

=== IV. Dhaamsa ===
Dhaamsi guddaan kitaaba Goonni Gosa Dhaala kanaa eenyummaa ofii beekuu, kabajuu, eeguu fi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha. Gootummaan lola irratti qofa hin mul’atu. Gootummaan dhugaa nama gosa isaa hin daganne, afaan isaa hin salphifne, aadaa isaa hin dhiifne keessatti argama. Namni eenyummaa isaa dagate seenaa isaa dhaba, bu’uura isaa dhaba, dhaala isaas balleessa. Namni eenyummaa isaa beeku immoo jabaatee dhaabbata, gosa isaatiif ulfina ta’a, dhaloota itti aanuufis fakkeenya gaarii ta’a. Dhaamsi kitaaba kanaa dhaloota har’aatiif:

Osta kanaa&lt;blockquote&gt;“Gosa kee hin dagatin; ati damee gosa keetiiti.”

Afaan kee kabaji. Aadaa kee eegi. Saba kee tokkoomsi. Seenaa kee yaadadhu.  Kana gochuu qofa osoo hin taane, dhaloota itti aanuufis dabarsi. Gootonni dhugaa hidhannoo qawwee qofa hin dhaalan; dhaala eenyummaa isaaniillee ni dhaalu, ni eegu, dhaloota itti aanuufis ni dabarsu.

“Eenyummaan dhaala; dhaalli immoo ni eegama, ni dabarfama.”&lt;/blockquote&gt;

=== V. Galata ===
Duraan dursee, Rabbiin galateeffadha. Humna, jireenya, qabeenya, beekumsaa fi fayyaa naaf kennee kan har’aan na gahe, Alhamdulillaah!

Osta biljardikeppi

Itti aansuun; Abbaa koo, Sh/Abdullaxiif H/Hajjii fi haadha too, Safiyyaa Habuu, galanni ani isiniif qabu jechaan ibsuun hin danda’amu. Rabbiin haqa keessan isiniif haa kafalu. Akkasumas kunuunsituu tiyya Hawwii Ijaaraa, jaalalaafi kunuunsa addaa naaf kennuun hojii  kana keessatti waan na jajjabeessiteef, galatoomi.

Kitaabichi akka bilchaatuuf yaadaafi qeeqa kan naaf kennan, akkasumas gorsa beekumsaa fi ogummaa kan naaf gumaachan keessaa; Jawar Muhaammad, Dr. Hamzaa Waariyoo, Lalisaa Hiikaa, Ayyuub Heebboo fi Artist Ibroo Ibsaa addatti galateeffachuu barbaada.

# '''Bareechuu fi gulaaluu''': Yaasiin Aadam Goobanaa fi Ahmad Abduljabbaar Abdoo
# '''Deeggarsa diinagdee''': Leellistuu Sabaa, Soofiyaa Abdii Qaabatoo, Dirribee Bareedaa, Mastuu Bareedaa, Fayyisee Girmaa, Faaxumaa Irreessoo, Iftuu Abdallaa, Haamid Bashiir, Abdulkariim H/Ibraahim, Ismaa’il Sh/Awwal, Sh/Awwal Jamaal, Waliyyii H/Hajjii, Habiibee H/Hajjii, Muussaa Baaloo, M/Huseen Ahmad, H/Sulxii H/Ismaa’il, Jamaal Huseen H/Ismaa’il, Kadiir Abduljaliil, Umar Baahmud, Toree Turaa, Usmaan Baahmud, Muktaar Abdoo, Tamaam Amaan fi kanneen maqaasaanii hin kaasin hunda.
# '''Golgaa Kitaabaa''':- Abdiisaa Balaachoo
# '''Maxxansuu fi sagantaa eebbaa''': Yuusuf Maammaa, Kadiir Haamidoo, Abdurrazaaq Ahmad, Abdulhakiim H/Abubakar, Ukaashaa Hajjii fi Muhaammad Qaasim hedduu isin galateffachuu barbaada.
# '''Uwwisa Miidiyaa Hawaasaa''': Awwal Amiin (Abu Mus’aab), Hamzaa Booranaa, Kichuu Aadee, Caaltuu Carcar, Boontuu Gannaa fi kanneen maqaan isaanii hin eeramne hundi keessan ulfaadhaa! Deeggarsi keessan yeroo hunda gaachana koo ta’ee na bira dhaabbateera. Deeggarsaafi uwwisa keessaniin kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” uummata kootiif, afaan saba kootiin akka dhiyaatu taasiftaniittu. Kanaaf, hunduma keessaniif galanni koo guddaadha. Galatoomaa!

Kitaabni kun beekumsa aadaa, duudhaa, seenaa, jaalalaa, tokkummaa, kabajaa, waldanda’uu, walgargaaruu fi dhimmoota biroo hedduu of keessaa qaba. Dubbisaa; muuxannoo keessan gabbifadhaa.

Katso opas

=== VI. Seensa ===
Ati eenyu? Eessaa dhufte? Maal dhaalte? Waan dhaalte eenyuuf dabarsita? Gaaffiiwwan kun salphaa fakkaachuu danda’u; garuu deebiin isaanii eenyummaa, seenaa fi hidda namaa keessa jira. Namni hidda isaa beeku of beeka. Namni seenaa isaa yaadatu eenyummaa isaa eega. Kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” gaaffiiwwan kanneen irraa dhalate. Walaloo qofaa miti. Sagalee yaadannoo, calaqqee aadaa fi waamicha dhalootaati. Seenaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi eenyummaa Oromoo jechoota keessatti kuusuuf yaalii taasifameedha.

Kitaabni kun haala mijataa keessatti hin dhalanne. Biyya ormaa, jireenya baqaa fi qormaata garaagaraa keessatti, yaada qalbii koo keessa ture gara barruutti jijjiiruuf tattaaffii guddaan taasifameera. Yeroo tokko daandiin natti dhiphate; yaadni garuu hin dhaabbanne. Sababni isaas, waan dhalootaaf hambisuu barbaadu qaba ture. Ka’umsi yaada kitaabichaa seenaa fi gootummaa qabsoo warraaqsaa, akkasumas xumura gabrummaa Oromoo irraa madde. Seenaan sun gaaffii tokko na keessatti uume:

Osta kanaa&lt;blockquote&gt;“Wanti abbootiin keenya nuuf hambisan maali? Nuti dhaloota nu booda dhufuuf maal hambifna?”

Gaaffiin kun gara walalootti jijjiirame. Walaloon sunis gara seenaa, aadaa, duudhaa, gosaa fi dhaala dhalootaatti bal’ate. Oromoon “Ijji lugna harki goota,” jedha. Rakkoon daandii  koo hin cufne; kutannoodhaan na ceesise. Kanaaf, kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” anaaf kitaaba qofa miti. Waan darbe yaadachuuf, waan har’aa hubachuuf, waan boruu dhalootaaf hambisuuf yaalii ani taasiseedha.

“Dhaalli keenya qabeenya qofa miti; itti gaafatamummaa dhalootaati. Waan har’a eegnu, boru dhaloota itti aanuuf dabarsina.”

Yoo seenaa kee beekuu barbaadde, yoo aadaa fi duudhaa kee gadi fageenyaan hubachuu feete, yoo gaaffii “Ani eenyu?” jedhuuf deebii barbaadde, kitaaba kana bani. Dubbisi. Qalbiidhaan dhaga’i. Of beeki. Dhaala kee eegi. — Kadiir Abdullaxiif Hajjii

Dubbisa gaarii!

Osta biljardikeppi&lt;/blockquote&gt;

== III. Odeeffannoo Kitaabaa ==
'''''Mata-duree: Goonni Gosa Dhaala'''''

'''''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''''

'''''Akaakuu: Kuusaa Walaloo'''''

'''''Maxxansa: 2ffaa'''''

'''''Bara Maxxansaa: 2026'''''

'''''Gatii: 500 ETB'''''

'''''Raabsaa E-books: Bokkuu Media'''''

'''Kitaaba kana bitachuuf Linkii kana tuqaa → Bokkuu Media'''

Seenaa guutuu dubbisuuf → [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.rissa.bookstore Bokkuu Media]

[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.kadiir.tech Aappilikeeshinii Kadiir Tech]</text>
      <sha1>awcvuso8jt3nbcer8o0t5jpeapqngpc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>45974</id>
      <parentid>45973</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KedirAbdulatif</username>
        <id>14769</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>45974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17935" sha1="hrtirr5b2zxavp9dggjc6371sf0jrou" xml:space="preserve">= '''Goonni Gosa Dhaala''' =

=== &lt;sup&gt;Kuusaa Seenaa, Walaloo fi Taateewwan Qabsoo Oromoo&lt;/sup&gt; ===
'''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''

''Goonni Gosa Dhaala'' kitaaba kuusaa seenaa, walaloo fi taateewwan qabsoo Oromoo irratti hundaa’uun barreeffame yoo ta’u, keessumaa seenaa fi milkaa’ina qabsoo xumura gabrummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kitaabni kun seenaa, eenyummaa, gootummaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walaloo fi yaadannoo keessatti kuusuun dhaloota har’aa fi dhufuuf dabarsuuf kaayyeffate.

Mata-dureen '''''Goonni Gosa Dhaala''''' jedhu hiika gadi fagoo qaba. Gootummaan milkaa’ina dirree dorgommii ykn injifannoo qabsoo keessatti argame qofa osoo hin taane, seenaa ofii beekuu, afaan ofii kabajuu, aadaa fi duudhaa ofii eeguu, eenyummaa ofii tikfachuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata.

Kitaabichi seenaa fi taateewwan qabsoo Oromoo yaadachiisuun, keessumaa gahee Qeerroo fi Qarree Oromoo, milkaa’ina isaanii fi ergaa isaan dhalootaaf dabarsan irratti xiyyeeffata. Dhalattoonni Oromoo dirree dorgommii idil-addunyaa irratti milkaa’ina galmeessuun maqaa isaanii, uummata isaanii fi biyya isaanii beeksisuun fakkeenya gootummaa, kutannoo, obsa fi injifannoo ta’aniiru. Seenaa akkasii kuusuun dhaloonni har’aa seenaa isaa akka beeku, muuxannoo darbe irraa akka baratuufi gara fuulduraatti abdii fi murannoodhaan akka tarkaanfatu gargaara.

=== &lt;small&gt;Seenaa Maxxansaa fi Eebba Kitaabaa&lt;/small&gt; ===
Kitaabni '''''Goonni Gosa Dhaala''''' maxxansa isaa isa jalqabaa '''guyyaa''' '''31/12/2016 G.C, biyya Saudi Arabia, magaalaa Riyaaditti''' maxxanfame. Guyyaa '''07/04/2017''', bakka '''Alfariyaan, galma Almajdii''' jedhamutti, hawaasa Oromoo biyya Sa’uudii Arabiyaa jiraatuun, barreessaan kitaabichaa bakka argametti, eebbifameera.

Kitaabichi yaadannoo barreessaa fi hawaasa Oromoo keessatti bakka addaa qaba. Akka ibsa barreessaa keessatti dhiyaatetti, kitaabni kun kitaabota qabsoo Oromoo irratti xiyyeeffatan keessaa yeroo jalqabaatiif barreeffamuu isaatiin adda ta’a. Kunis seenaa qabsoo, taateewwan, walaloo fi gootummaa Oromoo barreessuun kuusuu fi dhalootaaf dabarsuu keessatti gahee qabaachuu isaa agarsiisa.

Walumaagalatti, ''Goonni Gosa Dhaala'' kuusaa walaloo qofa osoo hin taane, yaadannoo seenaa, calaqqee eenyummaa fi waamicha dhalootaati. Kitaabichi seenaa qabsoo Oromoo, gootummaa uummata Oromoo, aadaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walitti hidhuun dubbistoota seenaa isaanii akka beekan, eenyummaa isaanii akka kabajaniifi dhaala gaarii dhaloota itti aanuuf akka hambisan kakaasa. '''Dhaamsa kitaabichaa:''' ''Seenaa kee yaadadhu, gootota kee kabaji, eenyummaa kee eegi, dhaala kee dhaloota itti aanuuf dabarsi.''

=== &lt;small&gt;Odeeffannoo Kitaabaa&lt;/small&gt; ===

* '''Mata-duree:''' Goonni Gosa Dhaala
* '''Barreessaa:''' [https://www.facebook.com/share/1BmNMLDUmd/ Kadiir Abdullaxiif Hajjii]
* '''Akaakuu:''' Kuusaa Walaloo 
* '''Maxxansa:''' 1ffaa (2017); 2ffaa (2026)
* '''Bakka maxxansa jalqabaa:''' Riyadh, Saudi Arabia
* '''Bakka eebba kitaabaa:''' Alfariyaan, galma Almajdii, Saudi Arabia
* '''Guyyaa eebbaa:''' 07/04/2017
* '''Gatii maxxansa 2ffaa:''' 500 ETB
* '''Raabsaa E-book:''' Bokkuu Media

📚 '''Kitaaba kana dubbisi; seenaa kee beeki, dhaala kee kabaji!'''

= '''I. Hiika: Goonni Gosa Dhaala''' =
Mata-dureen “Goonni Gosa Dhaala” jedhu hiika seenaa, eenyummaa, gootummaa, dhaala dhalootaa fi itti gaafatamummaa guddaa of keessaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa waa’ee eenyummaa isaa akka yaadu, seenaa isaa akka qoratu, aadaa fi duudhaa isaa akka kabaju, akkasumas dhaala abbootii isaa dhaloota itti aanuuf akka dabarsu waamicha dhiyeessa.

Katso opas

=== '''&lt;small&gt;1. Hiika jechootaa&lt;/small&gt;''' ===

* '''Goonni''': Namni gootummaa qabu; nama jabina, kutannoo, murannoo fi hojii gaariidhaan fakkeenya ta’u. Gootummaan waraana irratti moo’achuu qofa osoo hin taane, afaan, aadaa, seenaa fi eenyummaa ofii eeguu keessattis mul’ata.
* '''Gosa''': Hawaasa namoota hidda dhalootaa, sanyii, maatii bal’aa, seenaa, duudhaa yookaan eenyummaa waloo qaban ibsuuf kan tajaajiluudha. Haala kitaabichaa keessatti, gosa jechuun hidda namaa fi eenyummaa inni irraa dhufe agarsiisa.
* '''Dhaala''': Waan dhaloonni tokko dhaloota isa dura ture irraa fudhatee dhaloota itti aanuuf dabarsu. Dhaalli qabeenya qofa miti; afaan, aadaa, seenaa, beekumsa, duudhaa, Afoola (mammaaksa, hiibboo, oduu durii, sheekoo, baacoo, faaruu fi kk), safuu fi gatiiwwan hawaasaas ni dabalata.

Jechoonni kun walitti dhufanii dubbisaa gaaffii guddaa tokko akka gaafatu taasisu: Dhaala abbootii keenyaa eenyutu eega, eenyutu tiksa, eenyutu dhaloota itti aanuuf dabarsa?

Tutki meritiedettä

= '''&lt;small&gt;2. Ergaa mata-dureen kun kan dabarsu&lt;/small&gt;''' =
'''A. Gootummaa fi itti gaafatamummaa'''

Gootummaan dhugaa maqaa guddaa qabaachuu qofa miti. Waan gaarii dhalootaaf oolu eeguu, dhugaa dubbachuu, seenaa ofii beekuufi itti gaafatamummaa fudhachuudha.

'''B. Eenyummaa fi hidda dhalootaa'''

Namni bakka irraa dhufe, seenaa maatii isaa fi eenyummaa hawaasa isaa beeku of hubachuuf bu’uura cimaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa eenyummaa isaa akka hin daganne yaadachiisa.

'''C. Dhaala dhalootaa eeguufi dabarsuu'''

Dhaala abbootii keenya irraa arganne beekuu qofa osoo hin taane, isa gaarii tikfachuu, isa irraa barachuu fi dhaloota dhufuuf dabarsuun dirqama keenya.

'''D. Dhaloota haaraa dammaqsuu'''

Mata-dureen kun dargaggoota seenaa isaanii akka dubbisan, afaan isaanii akka kabajan, aadaa isaanii akka qoratan, beekumsa ammayyaa wajjiin walitti hidhuun gara fuulduraatti akka tarkaanfatan kakaasa.

= '''&lt;small&gt;3. Walitti dhufeenya mata-duree fi qabiyyee kitaabichaa&lt;/small&gt;''' =
Kitaabni '''Goonni Gosa Dhaala''' seenaa, aadaa, duudhaa, afaan, gootummaa fi eenyummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kanaaf, mata-dureen kun yaada kitaabichaa gabaabsee ibsa.

Opi kieliä

Dubbisaan kitaabicha dubbisuun gaaffiiwwan armaan gadii irratti akka yaadu affeerama:

* Ani eenyu?
* Eessaa dhufe?
* Abbootiin  koo maal naaf dhaalchisan?
* Dhaala sana akkamitti nan eega?
* Dhaloota na booda dhufuuf maal nan dabarsa?

Gaaffiiwwan kun nama seenaa darbe qofa yaadatu osoo hin taane, itti gaafatamummaa har’aa fi egeree isaa akka hubatu ijaaruuf gargaaru.

= '''&lt;small&gt;4. Hiika ogbarruu mata-durichaa&lt;/small&gt;''' =
Akka ilaalcha ogbarruutti, '''Goonni Gosa Dhaala''' mata-duree yaada sadii walitti hidhuudha:

Osta biljardikeppi

* '''Gootummaa''': Eenyummaa fi dhaala ofii eeguu.
* '''Gosa''': Madda eenyummaa, hidda dhalootaa fi seenaa waloo.
* '''Dhaala''': Waan dhaloota tokko irraa fudhatamee dhaloota itti aanuuf darbu.

Walitti dhufeenyi yaadota kanaa ergaa cimaa dabarsa: dhaala qabaachuun qofti gahaa miti; dhaala sana beekuun, kabajuun, eeguufi dhalootaaf dabarsuun barbaachisaadha. Kanaaf, gootummaan mata-duree  kana keessatti hojii seenaa keessatti raawwatame qofa osoo hin taane, itti gaafatamummaa yeroo ammaa fi egeree irratti qabnuunis madaalama.

= '''&lt;small&gt;5. Yaadannoo barreessaaf qophaa’e&lt;/small&gt;''' =

=== &lt;u&gt;Mata-duree “Goonni Gosa Dhaala” Maal Nu Barsiisa?&lt;/u&gt; ===
Goonni Gosa Dhaala mata-duree seenaa, eenyummaa fi itti gaafatamummaa dhalootaa walitti hidhuudha. Gootummaa jechuun waraana keessatti lolanii moo’achuu qofaa miti; afaan ofii kabajuu, aadaa ofii eeguu, seenaa ofii beekuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata. '''Gosa''' jechuun madda eenyummaa fi hidda dhalootaa keenya; '''dhaala''' jechuun immoo waan abbootiin keenya nuuf hambisanii fi nutis dhaloota dhufuuf hambisuu qabnuudha.

Kanaaf, mata-dureen kun nama tokkoon tokkoon keenyaaf gaaffii itti gaafatamummaa dhiyeessa: Waan ani abbootii koo irraa dhaale maal fa’a? Waan sana akkamitti eega? Dhaloota na booda dhufuuf maal hambisa? Ergaan isaa inni guddaan, namni eenyummaa isaa beeku, dhaala isaa kabaju, dhaloota itti aanuufis fakkeenya ta’uudha.

=== 6. Yaada xumuraa ===
Mata-dureen Kitaaba '''“Goonni Gosa Dhaala”''' maqaa kitaabaa qofa miti; waamicha eenyummaa, yaadannoo fi itti gaafatamummaa dhalootaati. Dubbisaan of beekuu, seenaa isaa yaadachuu, dhaala isaa kabajuu fi gara fuulduraatti itti gaafatamummaadhaan tarkaanfachuu barsiisa. Ergaa ijoo mata-duree kanaa:&lt;blockquote&gt;'''“Gootummaan dhaala abbootii beekuu, eenyummaa ofii kabajuu, waan gaarii eeguufi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha.”'''

Osta kanaa&lt;/blockquote&gt;

= '''II. Baafata Kitaaba, “Goonni Gosa Dhaala”''' =
Baafata kitaaba, Goonni Gosa Dhaala, Yaadannoo, Yaada Dubbiftootaa, Dubbii Barreessaa, Dhaamsa, Galataa fi Seensa tokko tokkoon akka armaan gadiitti ilaalla.

=== I. Yaadannoo ===
Goonni Gosa Dhaala kitaaba yaadannoo eenyummaati; yaadannoo seenaa, aadaa fi sabaati. Jireenya ammayyaa saffisaan deemaa jiru keessatti namoonni yeroo baay’ee bakka irraa dhufan dagatu. Kitaabni kun garuu gaaffii tokko nu gaafata: “Eessaa dhufte? Ati eenyu?”

Osta biljardikeppi

Gaaffiin kun Oromoo qofaaf kan dhiyaatu miti. Sabaafi uummata hundaaf, bakka jiranii fi yeroo kamittuu kan ta’uudha. Eenyummaan saba kamiyyuu yaadannoo isaa irratti ijaarama. Yaadannoon kun waan darbe deebi’anii ilaaluuf qofa miti; har’a sirreessuufi boru ijaaruufis ni tajaajila. Namni of yaadatu imala isaa ifatti beeka; namni seenaa isaa beeku kallattii isaa hin jallatu. Walaloon kitaaba kana keessa jiru hundi akka sagalee qalbii namaa dammaqsuutti nama waama:

Seenaa kee yaadadhu;

Gootota kee yaadadhu;

Aadaa kee yaadadhu;

Afaan kee yaadadhu;

Gosa kee yaadadhu. Sababni isaas, nama yaadannoo eenyummaa isaa qabu qofatu dhaala isaa eeguuf carraa qaba. Namni dhaala isaa eegu immoo dhaloota itti aanu ijaaruu danda’a.

“Yaadannoon bu’uura eenyummaati, kitaabni kuni eenyummaa koof yaadannoo naaf haa tahu.”

Opi kieliä

=== II. Yaada Dubbiftootaa ===
Goonni Gosa Dhaala dubbistoota garaagaraa biratti miiraafi hubannoo adda addaa uumeera. Dubbisaan hundi kitaabicha akka sagalee keessaa qalbii isaa dhaga’uutti itti dhiyaata.&lt;blockquote&gt;“Kitaaba kana yommuu dubbisu, walaloo qofa hin dubbifne; seenaa koo, aadaa koo fi eenyummaa koo dubbisaa ture. Kitaabni kun ofitti na deddeebise. Akka ifa sammuu kootti na qajeelche.” — Barataa Yuunivarsiitii

“Dargaggoonni keenya rakkoo eenyummaa qorachuu dubbisanii hubachuu dhabuu keessa jiru. Kitaabni kun bu’uura cimaa isaaniif ta’uu danda’a. Kitaaba manneen barnootaa keessatti argamuu qabuudha.” — Barsiisaa Yuunivarsiitii

“Ergan kitaabicha dubbisee kaasee afaan koo kabajuu jalqabeera. Aadaa kootiin ni boona; gosa koos haala haaraan hubadheera.” — Dargaggoo

“Waan nuti dhalootaaf afaaniin dabarsaa turre, barreessaan kun walaloo keessatti qopheessee dhalootaaf kaa’eera.” — Jaarsa Biyyaa

“Kitaabni kun eenyummaa dubartummaa koo, aadaa koo fi gosa koo na yaadachiiseera. Ani eenyu akka ta’e ifatti natti agarsiiseera.” — Dubartii

Yaadota dubbistootaa kana hunda walitti qabnee yoo ilaalle, dhaamsi isaanii inni guddaan, hubannoo ofii qabaachuudha. Goonni Gosa Dhaala qalbii namaa tuqa, sammuu dammaqsa, eenyummaa ijaara. Dubbisaa! Of yaadadhaa! Dhaala keessan eegaa!

Katso opas&lt;/blockquote&gt;

=== III. Dubbii Barreessaa ===
Yeroo walaloo kana barreessuu jalqabu, kaayyoon  koo walaloo miidhagaa qopheessuu qofa hin turre. Dhalootni qubee eenyummaa isaa akka yaadatu gochuudha. Ani akka amanutti: namni gosa isaa dagate of dagata; namni of dagate immoo kallattii isaa dhaba.&lt;code&gt;Kanaaf, jechoota qindeessuu caalaa, dhaamsa qalbii namaa keessa jiru dabarsuuf yaaleera. Seenaan, aadaan, duudhaa fi gootummaan saba keenyaa akka yaadataman, kabajaman, akkasumas dhaloota itti aanuuf akka dabarfaman barbaadee barreesseera. Ani gootummaa akka loltuu waraana mooyatee gooban galuu qofatti hin ilaalu. Akka hubannoo kootitti, gootummaan dhugaa:&lt;/code&gt;

''Afaan ofii eeguu;''

''Aadaa ofii kabajuu;''

''Seenaa ofii beekuu;''

''Gosa ofiitiin boonuudha;''

Boodatti hafuu irra, ofii fi namoota biroo gaarummaadhaan ijaaruudha. Walaloon kun dubbisaa tokkollee eenyummaa isaa akka yaadatu yoo taasise, kaayyoon koo naaf milkaa’eera.

Tutki meritiedettä&lt;blockquote&gt;“Ani walaloo qofa hin barreessine; yaadannoo dhalootaaf tahu barreesseera.” — Kadiir Abdullaxiif Hajjii&lt;/blockquote&gt;

=== IV. Dhaamsa ===
Dhaamsi guddaan kitaaba Goonni Gosa Dhaala kanaa eenyummaa ofii beekuu, kabajuu, eeguu fi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha. Gootummaan lola irratti qofa hin mul’atu. Gootummaan dhugaa nama gosa isaa hin daganne, afaan isaa hin salphifne, aadaa isaa hin dhiifne keessatti argama. Namni eenyummaa isaa dagate seenaa isaa dhaba, bu’uura isaa dhaba, dhaala isaas balleessa. Namni eenyummaa isaa beeku immoo jabaatee dhaabbata, gosa isaatiif ulfina ta’a, dhaloota itti aanuufis fakkeenya gaarii ta’a. Dhaamsi kitaaba kanaa dhaloota har’aatiif:

Osta kanaa&lt;blockquote&gt;“Gosa kee hin dagatin; ati damee gosa keetiiti.”

Afaan kee kabaji. Aadaa kee eegi. Saba kee tokkoomsi. Seenaa kee yaadadhu.  Kana gochuu qofa osoo hin taane, dhaloota itti aanuufis dabarsi. Gootonni dhugaa hidhannoo qawwee qofa hin dhaalan; dhaala eenyummaa isaaniillee ni dhaalu, ni eegu, dhaloota itti aanuufis ni dabarsu.

“Eenyummaan dhaala; dhaalli immoo ni eegama, ni dabarfama.”&lt;/blockquote&gt;

=== V. Galata ===
Duraan dursee, Rabbiin galateeffadha. Humna, jireenya, qabeenya, beekumsaa fi fayyaa naaf kennee kan har’aan na gahe, Alhamdulillaah!

Osta biljardikeppi

Itti aansuun; Abbaa koo, Sh/Abdullaxiif H/Hajjii fi haadha too, Safiyyaa Habuu, galanni ani isiniif qabu jechaan ibsuun hin danda’amu. Rabbiin haqa keessan isiniif haa kafalu. Akkasumas kunuunsituu tiyya Hawwii Ijaaraa, jaalalaafi kunuunsa addaa naaf kennuun hojii  kana keessatti waan na jajjabeessiteef, galatoomi.

Kitaabichi akka bilchaatuuf yaadaafi qeeqa kan naaf kennan, akkasumas gorsa beekumsaa fi ogummaa kan naaf gumaachan keessaa; Jawar Muhaammad, Dr. Hamzaa Waariyoo, Lalisaa Hiikaa, Ayyuub Heebboo fi Artist Ibroo Ibsaa addatti galateeffachuu barbaada.

# '''Bareechuu fi gulaaluu''': Yaasiin Aadam Goobanaa fi Ahmad Abduljabbaar Abdoo
# '''Deeggarsa diinagdee''': Leellistuu Sabaa, Soofiyaa Abdii Qaabatoo, Dirribee Bareedaa, Mastuu Bareedaa, Fayyisee Girmaa, Faaxumaa Irreessoo, Iftuu Abdallaa, Haamid Bashiir, Abdulkariim H/Ibraahim, Ismaa’il Sh/Awwal, Sh/Awwal Jamaal, Waliyyii H/Hajjii, Habiibee H/Hajjii, Muussaa Baaloo, M/Huseen Ahmad, H/Sulxii H/Ismaa’il, Jamaal Huseen H/Ismaa’il, Kadiir Abduljaliil, Umar Baahmud, Toree Turaa, Usmaan Baahmud, Muktaar Abdoo, Tamaam Amaan fi kanneen maqaasaanii hin kaasin hunda.
# '''Golgaa Kitaabaa''':- Abdiisaa Balaachoo
# '''Maxxansuu fi sagantaa eebbaa''': Yuusuf Maammaa, Kadiir Haamidoo, Abdurrazaaq Ahmad, Abdulhakiim H/Abubakar, Ukaashaa Hajjii fi Muhaammad Qaasim hedduu isin galateffachuu barbaada.
# '''Uwwisa Miidiyaa Hawaasaa''': Awwal Amiin (Abu Mus’aab), Hamzaa Booranaa, Kichuu Aadee, Caaltuu Carcar, Boontuu Gannaa fi kanneen maqaan isaanii hin eeramne hundi keessan ulfaadhaa! Deeggarsi keessan yeroo hunda gaachana koo ta’ee na bira dhaabbateera. Deeggarsaafi uwwisa keessaniin kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” uummata kootiif, afaan saba kootiin akka dhiyaatu taasiftaniittu. Kanaaf, hunduma keessaniif galanni koo guddaadha. Galatoomaa!

Kitaabni kun beekumsa aadaa, duudhaa, seenaa, jaalalaa, tokkummaa, kabajaa, waldanda’uu, walgargaaruu fi dhimmoota biroo hedduu of keessaa qaba. Dubbisaa; muuxannoo keessan gabbifadhaa.

Katso opas

=== VI. Seensa ===
Ati eenyu? Eessaa dhufte? Maal dhaalte? Waan dhaalte eenyuuf dabarsita? Gaaffiiwwan kun salphaa fakkaachuu danda’u; garuu deebiin isaanii eenyummaa, seenaa fi hidda namaa keessa jira. Namni hidda isaa beeku of beeka. Namni seenaa isaa yaadatu eenyummaa isaa eega. Kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” gaaffiiwwan kanneen irraa dhalate. Walaloo qofaa miti. Sagalee yaadannoo, calaqqee aadaa fi waamicha dhalootaati. Seenaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi eenyummaa Oromoo jechoota keessatti kuusuuf yaalii taasifameedha.

Kitaabni kun haala mijataa keessatti hin dhalanne. Biyya ormaa, jireenya baqaa fi qormaata garaagaraa keessatti, yaada qalbii koo keessa ture gara barruutti jijjiiruuf tattaaffii guddaan taasifameera. Yeroo tokko daandiin natti dhiphate; yaadni garuu hin dhaabbanne. Sababni isaas, waan dhalootaaf hambisuu barbaadu qaba ture. Ka’umsi yaada kitaabichaa seenaa fi gootummaa qabsoo warraaqsaa, akkasumas xumura gabrummaa Oromoo irraa madde. Seenaan sun gaaffii tokko na keessatti uume:

Osta kanaa&lt;blockquote&gt;“Wanti abbootiin keenya nuuf hambisan maali? Nuti dhaloota nu booda dhufuuf maal hambifna?”

Gaaffiin kun gara walalootti jijjiirame. Walaloon sunis gara seenaa, aadaa, duudhaa, gosaa fi dhaala dhalootaatti bal’ate. Oromoon “Ijji lugna harki goota,” jedha. Rakkoon daandii  koo hin cufne; kutannoodhaan na ceesise. Kanaaf, kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” anaaf kitaaba qofa miti. Waan darbe yaadachuuf, waan har’aa hubachuuf, waan boruu dhalootaaf hambisuuf yaalii ani taasiseedha.

“Dhaalli keenya qabeenya qofa miti; itti gaafatamummaa dhalootaati. Waan har’a eegnu, boru dhaloota itti aanuuf dabarsina.”

Yoo seenaa kee beekuu barbaadde, yoo aadaa fi duudhaa kee gadi fageenyaan hubachuu feete, yoo gaaffii “Ani eenyu?” jedhuuf deebii barbaadde, kitaaba kana bani. Dubbisi. Qalbiidhaan dhaga’i. Of beeki. Dhaala kee eegi. — Kadiir Abdullaxiif Hajjii

Dubbisa gaarii!

Osta biljardikeppi&lt;/blockquote&gt;

== III. Odeeffannoo Kitaabaa ==
'''''Mata-duree: Goonni Gosa Dhaala'''''

'''''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''''

'''''Akaakuu: Kuusaa Walaloo'''''

'''''Maxxansa: 2ffaa'''''

'''''Bara Maxxansaa: 2026'''''

'''''Gatii: 500 ETB'''''

'''''Raabsaa E-books: Bokkuu Media'''''

'''Kitaaba kana bitachuuf Linkii kana tuqaa → Bokkuu Media'''

Seenaa guutuu dubbisuuf → [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.rissa.bookstore Bokkuu Media]

[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.kadiir.tech Aappilikeeshinii Kadiir Tech]</text>
      <sha1>hrtirr5b2zxavp9dggjc6371sf0jrou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>45975</id>
      <parentid>45974</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KedirAbdulatif</username>
        <id>14769</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>45975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17929" sha1="rey43tgokjg1xzic97e7ev7284j6467" xml:space="preserve">= '''Goonni Gosa Dhaala''' =

=== &lt;sup&gt;Kuusaa Seenaa, Walaloo fi Taateewwan Qabsoo Oromoo&lt;/sup&gt; ===
'''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''

''Goonni Gosa Dhaala'' kitaaba kuusaa seenaa, walaloo fi taateewwan qabsoo Oromoo irratti hundaa’uun barreeffame yoo ta’u, keessumaa seenaa fi milkaa’ina qabsoo xumura gabrummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kitaabni kun seenaa, eenyummaa, gootummaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walaloo fi yaadannoo keessatti kuusuun dhaloota har’aa fi dhufuuf dabarsuuf kaayyeffate.

Mata-dureen '''''Goonni Gosa Dhaala''''' jedhu hiika gadi fagoo qaba. Gootummaan milkaa’ina dirree dorgommii ykn injifannoo qabsoo keessatti argame qofa osoo hin taane, seenaa ofii beekuu, afaan ofii kabajuu, aadaa fi duudhaa ofii eeguu, eenyummaa ofii tikfachuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata.

Kitaabichi seenaa fi taateewwan qabsoo Oromoo yaadachiisuun, keessumaa gahee Qeerroo fi Qarree Oromoo, milkaa’ina isaanii fi ergaa isaan dhalootaaf dabarsan irratti xiyyeeffata. Dhalattoonni Oromoo dirree dorgommii idil-addunyaa irratti milkaa’ina galmeessuun maqaa isaanii, uummata isaanii fi biyya isaanii beeksisuun fakkeenya gootummaa, kutannoo, obsa fi injifannoo ta’aniiru. Seenaa akkasii kuusuun dhaloonni har’aa seenaa isaa akka beeku, muuxannoo darbe irraa akka baratuufi gara fuulduraatti abdii fi murannoodhaan akka tarkaanfatu gargaara.

=== &lt;small&gt;Seenaa Maxxansaa fi Eebba Kitaabaa&lt;/small&gt; ===
Kitaabni '''''Goonni Gosa Dhaala''''' maxxansa isaa isa jalqabaa '''guyyaa''' '''31/12/2016 G.C, biyya Saudi Arabia, magaalaa Riyaaditti''' maxxanfame. Guyyaa '''07/04/2017''', bakka '''Alfariyaan, galma Almajdii''' jedhamutti, hawaasa Oromoo biyya Sa’uudii Arabiyaa jiraatuun, barreessaan kitaabichaa bakka argametti, eebbifameera.

Kitaabichi yaadannoo barreessaa fi hawaasa Oromoo keessatti bakka addaa qaba. Akka ibsa barreessaa keessatti dhiyaatetti, kitaabni kun kitaabota qabsoo Oromoo irratti xiyyeeffatan keessaa yeroo jalqabaatiif barreeffamuu isaatiin adda ta’a. Kunis seenaa qabsoo, taateewwan, walaloo fi gootummaa Oromoo barreessuun kuusuu fi dhalootaaf dabarsuu keessatti gahee qabaachuu isaa agarsiisa.

Walumaagalatti, ''Goonni Gosa Dhaala'' kuusaa walaloo qofa osoo hin taane, yaadannoo seenaa, calaqqee eenyummaa fi waamicha dhalootaati. Kitaabichi seenaa qabsoo Oromoo, gootummaa uummata Oromoo, aadaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walitti hidhuun dubbistoota seenaa isaanii akka beekan, eenyummaa isaanii akka kabajaniifi dhaala gaarii dhaloota itti aanuuf akka hambisan kakaasa. '''Dhaamsa kitaabichaa:''' ''Seenaa kee yaadadhu, gootota kee kabaji, eenyummaa kee eegi, dhaala kee dhaloota itti aanuuf dabarsi.''

=== &lt;small&gt;Odeeffannoo Kitaabaa&lt;/small&gt; ===

* '''Mata-duree:''' Goonni Gosa Dhaala
* '''Barreessaa:''' [https://www.facebook.com/share/1BmNMLDUmd/ Kadiir Abdullaxiif Hajjii]
* '''Akaakuu:''' Kuusaa Walaloo 
* '''Maxxansa:''' 1ffaa (2017); 2ffaa (2026)
* '''Bakka maxxansa jalqabaa:''' Riyadh, Saudi Arabia
* '''Bakka eebba kitaabaa:''' Alfariyaan, galma Almajdii, Saudi Arabia
* '''Guyyaa eebbaa:''' 07/04/2017
* '''Gatii maxxansa 2ffaa:''' 500 ETB
* '''Raabsaa E-book:''' Bokkuu Media

📚 '''Kitaaba kana dubbisi; seenaa kee beeki, dhaala kee kabaji!'''

= '''I. Hiika: Goonni Gosa Dhaala''' =
Mata-dureen “Goonni Gosa Dhaala” jedhu hiika seenaa, eenyummaa, gootummaa, dhaala dhalootaa fi itti gaafatamummaa guddaa of keessaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa waa’ee eenyummaa isaa akka yaadu, seenaa isaa akka qoratu, aadaa fi duudhaa isaa akka kabaju, akkasumas dhaala abbootii isaa dhaloota itti aanuuf akka dabarsu waamicha dhiyeessa.

Katso opas

=== &lt;small&gt;1. Hiika jechootaa&lt;/small&gt; ===

* '''Goonni''': Namni gootummaa qabu; nama jabina, kutannoo, murannoo fi hojii gaariidhaan fakkeenya ta’u. Gootummaan waraana irratti moo’achuu qofa osoo hin taane, afaan, aadaa, seenaa fi eenyummaa ofii eeguu keessattis mul’ata.
* '''Gosa''': Hawaasa namoota hidda dhalootaa, sanyii, maatii bal’aa, seenaa, duudhaa yookaan eenyummaa waloo qaban ibsuuf kan tajaajiluudha. Haala kitaabichaa keessatti, gosa jechuun hidda namaa fi eenyummaa inni irraa dhufe agarsiisa.
* '''Dhaala''': Waan dhaloonni tokko dhaloota isa dura ture irraa fudhatee dhaloota itti aanuuf dabarsu. Dhaalli qabeenya qofa miti; afaan, aadaa, seenaa, beekumsa, duudhaa, Afoola (mammaaksa, hiibboo, oduu durii, sheekoo, baacoo, faaruu fi kk), safuu fi gatiiwwan hawaasaas ni dabalata.

Jechoonni kun walitti dhufanii dubbisaa gaaffii guddaa tokko akka gaafatu taasisu: Dhaala abbootii keenyaa eenyutu eega, eenyutu tiksa, eenyutu dhaloota itti aanuuf dabarsa?

Tutki meritiedettä

= '''&lt;small&gt;2. Ergaa mata-dureen kun kan dabarsu&lt;/small&gt;''' =
'''A. Gootummaa fi itti gaafatamummaa'''

Gootummaan dhugaa maqaa guddaa qabaachuu qofa miti. Waan gaarii dhalootaaf oolu eeguu, dhugaa dubbachuu, seenaa ofii beekuufi itti gaafatamummaa fudhachuudha.

'''B. Eenyummaa fi hidda dhalootaa'''

Namni bakka irraa dhufe, seenaa maatii isaa fi eenyummaa hawaasa isaa beeku of hubachuuf bu’uura cimaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa eenyummaa isaa akka hin daganne yaadachiisa.

'''C. Dhaala dhalootaa eeguufi dabarsuu'''

Dhaala abbootii keenya irraa arganne beekuu qofa osoo hin taane, isa gaarii tikfachuu, isa irraa barachuu fi dhaloota dhufuuf dabarsuun dirqama keenya.

'''D. Dhaloota haaraa dammaqsuu'''

Mata-dureen kun dargaggoota seenaa isaanii akka dubbisan, afaan isaanii akka kabajan, aadaa isaanii akka qoratan, beekumsa ammayyaa wajjiin walitti hidhuun gara fuulduraatti akka tarkaanfatan kakaasa.

= '''&lt;small&gt;3. Walitti dhufeenya mata-duree fi qabiyyee kitaabichaa&lt;/small&gt;''' =
Kitaabni '''Goonni Gosa Dhaala''' seenaa, aadaa, duudhaa, afaan, gootummaa fi eenyummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kanaaf, mata-dureen kun yaada kitaabichaa gabaabsee ibsa.

Opi kieliä

Dubbisaan kitaabicha dubbisuun gaaffiiwwan armaan gadii irratti akka yaadu affeerama:

* Ani eenyu?
* Eessaa dhufe?
* Abbootiin  koo maal naaf dhaalchisan?
* Dhaala sana akkamitti nan eega?
* Dhaloota na booda dhufuuf maal nan dabarsa?

Gaaffiiwwan kun nama seenaa darbe qofa yaadatu osoo hin taane, itti gaafatamummaa har’aa fi egeree isaa akka hubatu ijaaruuf gargaaru.

= '''&lt;small&gt;4. Hiika ogbarruu mata-durichaa&lt;/small&gt;''' =
Akka ilaalcha ogbarruutti, '''Goonni Gosa Dhaala''' mata-duree yaada sadii walitti hidhuudha:

Osta biljardikeppi

* '''Gootummaa''': Eenyummaa fi dhaala ofii eeguu.
* '''Gosa''': Madda eenyummaa, hidda dhalootaa fi seenaa waloo.
* '''Dhaala''': Waan dhaloota tokko irraa fudhatamee dhaloota itti aanuuf darbu.

Walitti dhufeenyi yaadota kanaa ergaa cimaa dabarsa: dhaala qabaachuun qofti gahaa miti; dhaala sana beekuun, kabajuun, eeguufi dhalootaaf dabarsuun barbaachisaadha. Kanaaf, gootummaan mata-duree  kana keessatti hojii seenaa keessatti raawwatame qofa osoo hin taane, itti gaafatamummaa yeroo ammaa fi egeree irratti qabnuunis madaalama.

= '''&lt;small&gt;5. Yaadannoo barreessaaf qophaa’e&lt;/small&gt;''' =

=== &lt;u&gt;Mata-duree “Goonni Gosa Dhaala” Maal Nu Barsiisa?&lt;/u&gt; ===
Goonni Gosa Dhaala mata-duree seenaa, eenyummaa fi itti gaafatamummaa dhalootaa walitti hidhuudha. Gootummaa jechuun waraana keessatti lolanii moo’achuu qofaa miti; afaan ofii kabajuu, aadaa ofii eeguu, seenaa ofii beekuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata. '''Gosa''' jechuun madda eenyummaa fi hidda dhalootaa keenya; '''dhaala''' jechuun immoo waan abbootiin keenya nuuf hambisanii fi nutis dhaloota dhufuuf hambisuu qabnuudha.

Kanaaf, mata-dureen kun nama tokkoon tokkoon keenyaaf gaaffii itti gaafatamummaa dhiyeessa: Waan ani abbootii koo irraa dhaale maal fa’a? Waan sana akkamitti eega? Dhaloota na booda dhufuuf maal hambisa? Ergaan isaa inni guddaan, namni eenyummaa isaa beeku, dhaala isaa kabaju, dhaloota itti aanuufis fakkeenya ta’uudha.

=== 6. Yaada xumuraa ===
Mata-dureen Kitaaba '''“Goonni Gosa Dhaala”''' maqaa kitaabaa qofa miti; waamicha eenyummaa, yaadannoo fi itti gaafatamummaa dhalootaati. Dubbisaan of beekuu, seenaa isaa yaadachuu, dhaala isaa kabajuu fi gara fuulduraatti itti gaafatamummaadhaan tarkaanfachuu barsiisa. Ergaa ijoo mata-duree kanaa:&lt;blockquote&gt;'''“Gootummaan dhaala abbootii beekuu, eenyummaa ofii kabajuu, waan gaarii eeguufi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha.”'''

Osta kanaa&lt;/blockquote&gt;

= '''II. Baafata Kitaaba, “Goonni Gosa Dhaala”''' =
Baafata kitaaba, Goonni Gosa Dhaala, Yaadannoo, Yaada Dubbiftootaa, Dubbii Barreessaa, Dhaamsa, Galataa fi Seensa tokko tokkoon akka armaan gadiitti ilaalla.

=== I. Yaadannoo ===
Goonni Gosa Dhaala kitaaba yaadannoo eenyummaati; yaadannoo seenaa, aadaa fi sabaati. Jireenya ammayyaa saffisaan deemaa jiru keessatti namoonni yeroo baay’ee bakka irraa dhufan dagatu. Kitaabni kun garuu gaaffii tokko nu gaafata: “Eessaa dhufte? Ati eenyu?”

Osta biljardikeppi

Gaaffiin kun Oromoo qofaaf kan dhiyaatu miti. Sabaafi uummata hundaaf, bakka jiranii fi yeroo kamittuu kan ta’uudha. Eenyummaan saba kamiyyuu yaadannoo isaa irratti ijaarama. Yaadannoon kun waan darbe deebi’anii ilaaluuf qofa miti; har’a sirreessuufi boru ijaaruufis ni tajaajila. Namni of yaadatu imala isaa ifatti beeka; namni seenaa isaa beeku kallattii isaa hin jallatu. Walaloon kitaaba kana keessa jiru hundi akka sagalee qalbii namaa dammaqsuutti nama waama:

Seenaa kee yaadadhu;

Gootota kee yaadadhu;

Aadaa kee yaadadhu;

Afaan kee yaadadhu;

Gosa kee yaadadhu. Sababni isaas, nama yaadannoo eenyummaa isaa qabu qofatu dhaala isaa eeguuf carraa qaba. Namni dhaala isaa eegu immoo dhaloota itti aanu ijaaruu danda’a.

“Yaadannoon bu’uura eenyummaati, kitaabni kuni eenyummaa koof yaadannoo naaf haa tahu.”

Opi kieliä

=== II. Yaada Dubbiftootaa ===
Goonni Gosa Dhaala dubbistoota garaagaraa biratti miiraafi hubannoo adda addaa uumeera. Dubbisaan hundi kitaabicha akka sagalee keessaa qalbii isaa dhaga’uutti itti dhiyaata.&lt;blockquote&gt;“Kitaaba kana yommuu dubbisu, walaloo qofa hin dubbifne; seenaa koo, aadaa koo fi eenyummaa koo dubbisaa ture. Kitaabni kun ofitti na deddeebise. Akka ifa sammuu kootti na qajeelche.” — Barataa Yuunivarsiitii

“Dargaggoonni keenya rakkoo eenyummaa qorachuu dubbisanii hubachuu dhabuu keessa jiru. Kitaabni kun bu’uura cimaa isaaniif ta’uu danda’a. Kitaaba manneen barnootaa keessatti argamuu qabuudha.” — Barsiisaa Yuunivarsiitii

“Ergan kitaabicha dubbisee kaasee afaan koo kabajuu jalqabeera. Aadaa kootiin ni boona; gosa koos haala haaraan hubadheera.” — Dargaggoo

“Waan nuti dhalootaaf afaaniin dabarsaa turre, barreessaan kun walaloo keessatti qopheessee dhalootaaf kaa’eera.” — Jaarsa Biyyaa

“Kitaabni kun eenyummaa dubartummaa koo, aadaa koo fi gosa koo na yaadachiiseera. Ani eenyu akka ta’e ifatti natti agarsiiseera.” — Dubartii

Yaadota dubbistootaa kana hunda walitti qabnee yoo ilaalle, dhaamsi isaanii inni guddaan, hubannoo ofii qabaachuudha. Goonni Gosa Dhaala qalbii namaa tuqa, sammuu dammaqsa, eenyummaa ijaara. Dubbisaa! Of yaadadhaa! Dhaala keessan eegaa!

Katso opas&lt;/blockquote&gt;

=== III. Dubbii Barreessaa ===
Yeroo walaloo kana barreessuu jalqabu, kaayyoon  koo walaloo miidhagaa qopheessuu qofa hin turre. Dhalootni qubee eenyummaa isaa akka yaadatu gochuudha. Ani akka amanutti: namni gosa isaa dagate of dagata; namni of dagate immoo kallattii isaa dhaba.&lt;code&gt;Kanaaf, jechoota qindeessuu caalaa, dhaamsa qalbii namaa keessa jiru dabarsuuf yaaleera. Seenaan, aadaan, duudhaa fi gootummaan saba keenyaa akka yaadataman, kabajaman, akkasumas dhaloota itti aanuuf akka dabarfaman barbaadee barreesseera. Ani gootummaa akka loltuu waraana mooyatee gooban galuu qofatti hin ilaalu. Akka hubannoo kootitti, gootummaan dhugaa:&lt;/code&gt;

''Afaan ofii eeguu;''

''Aadaa ofii kabajuu;''

''Seenaa ofii beekuu;''

''Gosa ofiitiin boonuudha;''

Boodatti hafuu irra, ofii fi namoota biroo gaarummaadhaan ijaaruudha. Walaloon kun dubbisaa tokkollee eenyummaa isaa akka yaadatu yoo taasise, kaayyoon koo naaf milkaa’eera.

Tutki meritiedettä&lt;blockquote&gt;“Ani walaloo qofa hin barreessine; yaadannoo dhalootaaf tahu barreesseera.” — Kadiir Abdullaxiif Hajjii&lt;/blockquote&gt;

=== IV. Dhaamsa ===
Dhaamsi guddaan kitaaba Goonni Gosa Dhaala kanaa eenyummaa ofii beekuu, kabajuu, eeguu fi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha. Gootummaan lola irratti qofa hin mul’atu. Gootummaan dhugaa nama gosa isaa hin daganne, afaan isaa hin salphifne, aadaa isaa hin dhiifne keessatti argama. Namni eenyummaa isaa dagate seenaa isaa dhaba, bu’uura isaa dhaba, dhaala isaas balleessa. Namni eenyummaa isaa beeku immoo jabaatee dhaabbata, gosa isaatiif ulfina ta’a, dhaloota itti aanuufis fakkeenya gaarii ta’a. Dhaamsi kitaaba kanaa dhaloota har’aatiif:

Osta kanaa&lt;blockquote&gt;“Gosa kee hin dagatin; ati damee gosa keetiiti.”

Afaan kee kabaji. Aadaa kee eegi. Saba kee tokkoomsi. Seenaa kee yaadadhu.  Kana gochuu qofa osoo hin taane, dhaloota itti aanuufis dabarsi. Gootonni dhugaa hidhannoo qawwee qofa hin dhaalan; dhaala eenyummaa isaaniillee ni dhaalu, ni eegu, dhaloota itti aanuufis ni dabarsu.

“Eenyummaan dhaala; dhaalli immoo ni eegama, ni dabarfama.”&lt;/blockquote&gt;

=== V. Galata ===
Duraan dursee, Rabbiin galateeffadha. Humna, jireenya, qabeenya, beekumsaa fi fayyaa naaf kennee kan har’aan na gahe, Alhamdulillaah!

Osta biljardikeppi

Itti aansuun; Abbaa koo, Sh/Abdullaxiif H/Hajjii fi haadha too, Safiyyaa Habuu, galanni ani isiniif qabu jechaan ibsuun hin danda’amu. Rabbiin haqa keessan isiniif haa kafalu. Akkasumas kunuunsituu tiyya Hawwii Ijaaraa, jaalalaafi kunuunsa addaa naaf kennuun hojii  kana keessatti waan na jajjabeessiteef, galatoomi.

Kitaabichi akka bilchaatuuf yaadaafi qeeqa kan naaf kennan, akkasumas gorsa beekumsaa fi ogummaa kan naaf gumaachan keessaa; Jawar Muhaammad, Dr. Hamzaa Waariyoo, Lalisaa Hiikaa, Ayyuub Heebboo fi Artist Ibroo Ibsaa addatti galateeffachuu barbaada.

# '''Bareechuu fi gulaaluu''': Yaasiin Aadam Goobanaa fi Ahmad Abduljabbaar Abdoo
# '''Deeggarsa diinagdee''': Leellistuu Sabaa, Soofiyaa Abdii Qaabatoo, Dirribee Bareedaa, Mastuu Bareedaa, Fayyisee Girmaa, Faaxumaa Irreessoo, Iftuu Abdallaa, Haamid Bashiir, Abdulkariim H/Ibraahim, Ismaa’il Sh/Awwal, Sh/Awwal Jamaal, Waliyyii H/Hajjii, Habiibee H/Hajjii, Muussaa Baaloo, M/Huseen Ahmad, H/Sulxii H/Ismaa’il, Jamaal Huseen H/Ismaa’il, Kadiir Abduljaliil, Umar Baahmud, Toree Turaa, Usmaan Baahmud, Muktaar Abdoo, Tamaam Amaan fi kanneen maqaasaanii hin kaasin hunda.
# '''Golgaa Kitaabaa''':- Abdiisaa Balaachoo
# '''Maxxansuu fi sagantaa eebbaa''': Yuusuf Maammaa, Kadiir Haamidoo, Abdurrazaaq Ahmad, Abdulhakiim H/Abubakar, Ukaashaa Hajjii fi Muhaammad Qaasim hedduu isin galateffachuu barbaada.
# '''Uwwisa Miidiyaa Hawaasaa''': Awwal Amiin (Abu Mus’aab), Hamzaa Booranaa, Kichuu Aadee, Caaltuu Carcar, Boontuu Gannaa fi kanneen maqaan isaanii hin eeramne hundi keessan ulfaadhaa! Deeggarsi keessan yeroo hunda gaachana koo ta’ee na bira dhaabbateera. Deeggarsaafi uwwisa keessaniin kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” uummata kootiif, afaan saba kootiin akka dhiyaatu taasiftaniittu. Kanaaf, hunduma keessaniif galanni koo guddaadha. Galatoomaa!

Kitaabni kun beekumsa aadaa, duudhaa, seenaa, jaalalaa, tokkummaa, kabajaa, waldanda’uu, walgargaaruu fi dhimmoota biroo hedduu of keessaa qaba. Dubbisaa; muuxannoo keessan gabbifadhaa.

Katso opas

=== VI. Seensa ===
Ati eenyu? Eessaa dhufte? Maal dhaalte? Waan dhaalte eenyuuf dabarsita? Gaaffiiwwan kun salphaa fakkaachuu danda’u; garuu deebiin isaanii eenyummaa, seenaa fi hidda namaa keessa jira. Namni hidda isaa beeku of beeka. Namni seenaa isaa yaadatu eenyummaa isaa eega. Kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” gaaffiiwwan kanneen irraa dhalate. Walaloo qofaa miti. Sagalee yaadannoo, calaqqee aadaa fi waamicha dhalootaati. Seenaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi eenyummaa Oromoo jechoota keessatti kuusuuf yaalii taasifameedha.

Kitaabni kun haala mijataa keessatti hin dhalanne. Biyya ormaa, jireenya baqaa fi qormaata garaagaraa keessatti, yaada qalbii koo keessa ture gara barruutti jijjiiruuf tattaaffii guddaan taasifameera. Yeroo tokko daandiin natti dhiphate; yaadni garuu hin dhaabbanne. Sababni isaas, waan dhalootaaf hambisuu barbaadu qaba ture. Ka’umsi yaada kitaabichaa seenaa fi gootummaa qabsoo warraaqsaa, akkasumas xumura gabrummaa Oromoo irraa madde. Seenaan sun gaaffii tokko na keessatti uume:

Osta kanaa&lt;blockquote&gt;“Wanti abbootiin keenya nuuf hambisan maali? Nuti dhaloota nu booda dhufuuf maal hambifna?”

Gaaffiin kun gara walalootti jijjiirame. Walaloon sunis gara seenaa, aadaa, duudhaa, gosaa fi dhaala dhalootaatti bal’ate. Oromoon “Ijji lugna harki goota,” jedha. Rakkoon daandii  koo hin cufne; kutannoodhaan na ceesise. Kanaaf, kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” anaaf kitaaba qofa miti. Waan darbe yaadachuuf, waan har’aa hubachuuf, waan boruu dhalootaaf hambisuuf yaalii ani taasiseedha.

“Dhaalli keenya qabeenya qofa miti; itti gaafatamummaa dhalootaati. Waan har’a eegnu, boru dhaloota itti aanuuf dabarsina.”

Yoo seenaa kee beekuu barbaadde, yoo aadaa fi duudhaa kee gadi fageenyaan hubachuu feete, yoo gaaffii “Ani eenyu?” jedhuuf deebii barbaadde, kitaaba kana bani. Dubbisi. Qalbiidhaan dhaga’i. Of beeki. Dhaala kee eegi. — Kadiir Abdullaxiif Hajjii

Dubbisa gaarii!

Osta biljardikeppi&lt;/blockquote&gt;

== III. Odeeffannoo Kitaabaa ==
'''''Mata-duree: Goonni Gosa Dhaala'''''

'''''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''''

'''''Akaakuu: Kuusaa Walaloo'''''

'''''Maxxansa: 2ffaa'''''

'''''Bara Maxxansaa: 2026'''''

'''''Gatii: 500 ETB'''''

'''''Raabsaa E-books: Bokkuu Media'''''

'''Kitaaba kana bitachuuf Linkii kana tuqaa → Bokkuu Media'''

Seenaa guutuu dubbisuuf → [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.rissa.bookstore Bokkuu Media]

[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.kadiir.tech Aappilikeeshinii Kadiir Tech]</text>
      <sha1>rey43tgokjg1xzic97e7ev7284j6467</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>45976</id>
      <parentid>45975</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KedirAbdulatif</username>
        <id>14769</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>45976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17688" sha1="ay37aq3dxqtufhitbi4i9l4f21e4zxl" xml:space="preserve">= '''Goonni Gosa Dhaala''' =

=== &lt;sup&gt;Kuusaa Seenaa, Walaloo fi Taateewwan Qabsoo Oromoo&lt;/sup&gt; ===
'''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''

''Goonni Gosa Dhaala'' kitaaba kuusaa seenaa, walaloo fi taateewwan qabsoo Oromoo irratti hundaa’uun barreeffame yoo ta’u, keessumaa seenaa fi milkaa’ina qabsoo xumura gabrummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kitaabni kun seenaa, eenyummaa, gootummaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walaloo fi yaadannoo keessatti kuusuun dhaloota har’aa fi dhufuuf dabarsuuf kaayyeffate.

Mata-dureen '''''Goonni Gosa Dhaala''''' jedhu hiika gadi fagoo qaba. Gootummaan milkaa’ina dirree dorgommii ykn injifannoo qabsoo keessatti argame qofa osoo hin taane, seenaa ofii beekuu, afaan ofii kabajuu, aadaa fi duudhaa ofii eeguu, eenyummaa ofii tikfachuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata.

Kitaabichi seenaa fi taateewwan qabsoo Oromoo yaadachiisuun, keessumaa gahee Qeerroo fi Qarree Oromoo, milkaa’ina isaanii fi ergaa isaan dhalootaaf dabarsan irratti xiyyeeffata. Dhalattoonni Oromoo dirree dorgommii idil-addunyaa irratti milkaa’ina galmeessuun maqaa isaanii, uummata isaanii fi biyya isaanii beeksisuun fakkeenya gootummaa, kutannoo, obsa fi injifannoo ta’aniiru. Seenaa akkasii kuusuun dhaloonni har’aa seenaa isaa akka beeku, muuxannoo darbe irraa akka baratuufi gara fuulduraatti abdii fi murannoodhaan akka tarkaanfatu gargaara.

=== &lt;small&gt;Seenaa Maxxansaa fi Eebba Kitaabaa&lt;/small&gt; ===
Kitaabni '''''Goonni Gosa Dhaala''''' maxxansa isaa isa jalqabaa '''guyyaa''' '''31/12/2016 G.C, biyya Saudi Arabia, magaalaa Riyaaditti''' maxxanfame. Guyyaa '''07/04/2017''', bakka '''Alfariyaan, galma Almajdii''' jedhamutti, hawaasa Oromoo biyya Sa’uudii Arabiyaa jiraatuun, barreessaan kitaabichaa bakka argametti, eebbifameera.

Kitaabichi yaadannoo barreessaa fi hawaasa Oromoo keessatti bakka addaa qaba. Akka ibsa barreessaa keessatti dhiyaatetti, kitaabni kun kitaabota qabsoo Oromoo irratti xiyyeeffatan keessaa yeroo jalqabaatiif barreeffamuu isaatiin adda ta’a. Kunis seenaa qabsoo, taateewwan, walaloo fi gootummaa Oromoo barreessuun kuusuu fi dhalootaaf dabarsuu keessatti gahee qabaachuu isaa agarsiisa.

Walumaagalatti, ''Goonni Gosa Dhaala'' kuusaa walaloo qofa osoo hin taane, yaadannoo seenaa, calaqqee eenyummaa fi waamicha dhalootaati. Kitaabichi seenaa qabsoo Oromoo, gootummaa uummata Oromoo, aadaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walitti hidhuun dubbistoota seenaa isaanii akka beekan, eenyummaa isaanii akka kabajaniifi dhaala gaarii dhaloota itti aanuuf akka hambisan kakaasa. '''Dhaamsa kitaabichaa:''' ''Seenaa kee yaadadhu, gootota kee kabaji, eenyummaa kee eegi, dhaala kee dhaloota itti aanuuf dabarsi.''

=== &lt;small&gt;Odeeffannoo Kitaabaa&lt;/small&gt; ===

* '''Mata-duree:''' Goonni Gosa Dhaala
* '''Barreessaa:''' [https://www.facebook.com/share/1BmNMLDUmd/ Kadiir Abdullaxiif Hajjii]
* '''Akaakuu:''' Kuusaa Walaloo 
* '''Maxxansa:''' 1ffaa (2017); 2ffaa (2026)
* '''Bakka maxxansa jalqabaa:''' Riyadh, Saudi Arabia
* '''Bakka eebba kitaabaa:''' Alfariyaan, galma Almajdii, Saudi Arabia
* '''Guyyaa eebbaa:''' 07/04/2017
* '''Gatii maxxansa 2ffaa:''' 500 ETB
* '''Raabsaa E-book:''' Bokkuu Media

📚 '''Kitaaba kana dubbisi; seenaa kee beeki, dhaala kee kabaji!'''

= '''&lt;big&gt;I. Hiika: Goonni Gosa Dhaala&lt;/big&gt;''' =
Mata-dureen “Goonni Gosa Dhaala” jedhu hiika seenaa, eenyummaa, gootummaa, dhaala dhalootaa fi itti gaafatamummaa guddaa of keessaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa waa’ee eenyummaa isaa akka yaadu, seenaa isaa akka qoratu, aadaa fi duudhaa isaa akka kabaju, akkasumas dhaala abbootii isaa dhaloota itti aanuuf akka dabarsu waamicha dhiyeessa.

=== &lt;big&gt;1. Hiika jechootaa&lt;/big&gt; ===

* '''Goonni''': Namni gootummaa qabu; nama jabina, kutannoo, murannoo fi hojii gaariidhaan fakkeenya ta’u. Gootummaan waraana irratti moo’achuu qofa osoo hin taane, afaan, aadaa, seenaa fi eenyummaa ofii eeguu keessattis mul’ata.
* '''Gosa''': Hawaasa namoota hidda dhalootaa, sanyii, maatii bal’aa, seenaa, duudhaa yookaan eenyummaa waloo qaban ibsuuf kan tajaajiluudha. Haala kitaabichaa keessatti, gosa jechuun hidda namaa fi eenyummaa inni irraa dhufe agarsiisa.
* '''Dhaala''': Waan dhaloonni tokko dhaloota isa dura ture irraa fudhatee dhaloota itti aanuuf dabarsu. Dhaalli qabeenya qofa miti; afaan, aadaa, seenaa, beekumsa, duudhaa, Afoola (mammaaksa, hiibboo, oduu durii, sheekoo, baacoo, faaruu fi kk), safuu fi gatiiwwan hawaasaas ni dabalata.

Jechoonni kun walitti dhufanii dubbisaa gaaffii guddaa tokko akka gaafatu taasisu: Dhaala abbootii keenyaa eenyutu eega, eenyutu tiksa, eenyutu dhaloota itti aanuuf dabarsa?

= &lt;big&gt;2. Ergaa mata-dureen kun kan dabarsu&lt;/big&gt; =
'''A. Gootummaa fi itti gaafatamummaa'''

Gootummaan dhugaa maqaa guddaa qabaachuu qofa miti. Waan gaarii dhalootaaf oolu eeguu, dhugaa dubbachuu, seenaa ofii beekuufi itti gaafatamummaa fudhachuudha.

'''B. Eenyummaa fi hidda dhalootaa'''

Namni bakka irraa dhufe, seenaa maatii isaa fi eenyummaa hawaasa isaa beeku of hubachuuf bu’uura cimaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa eenyummaa isaa akka hin daganne yaadachiisa.

'''C. Dhaala dhalootaa eeguufi dabarsuu'''

Dhaala abbootii keenya irraa arganne beekuu qofa osoo hin taane, isa gaarii tikfachuu, isa irraa barachuu fi dhaloota dhufuuf dabarsuun dirqama keenya.

'''D. Dhaloota haaraa dammaqsuu'''

Mata-dureen kun dargaggoota seenaa isaanii akka dubbisan, afaan isaanii akka kabajan, aadaa isaanii akka qoratan, beekumsa ammayyaa wajjiin walitti hidhuun gara fuulduraatti akka tarkaanfatan kakaasa.

= &lt;big&gt;3. Walitti dhufeenya mata-duree fi qabiyyee kitaabichaa&lt;/big&gt; =
Kitaabni '''Goonni Gosa Dhaala''' seenaa, aadaa, duudhaa, afaan, gootummaa fi eenyummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kanaaf, mata-dureen kun yaada kitaabichaa gabaabsee ibsa.

Dubbisaan kitaabicha dubbisuun gaaffiiwwan armaan gadii irratti akka yaadu affeerama:

* Ani eenyu?
* Eessaa dhufe?
* Abbootiin  koo maal naaf dhaalchisan?
* Dhaala sana akkamitti nan eega?
* Dhaloota na booda dhufuuf maal nan dabarsa?

Gaaffiiwwan kun nama seenaa darbe qofa yaadatu osoo hin taane, itti gaafatamummaa har’aa fi egeree isaa akka hubatu ijaaruuf gargaaru.

= &lt;big&gt;4. Hiika ogbarruu mata-durichaa&lt;/big&gt; =
Akka ilaalcha ogbarruutti, '''Goonni Gosa Dhaala''' mata-duree yaada sadii walitti hidhuudha:

* '''Gootummaa''': Eenyummaa fi dhaala ofii eeguu.
* '''Gosa''': Madda eenyummaa, hidda dhalootaa fi seenaa waloo.
* '''Dhaala''': Waan dhaloota tokko irraa fudhatamee dhaloota itti aanuuf darbu.

Walitti dhufeenyi yaadota kanaa ergaa cimaa dabarsa: dhaala qabaachuun qofti gahaa miti; dhaala sana beekuun, kabajuun, eeguufi dhalootaaf dabarsuun barbaachisaadha. Kanaaf, gootummaan mata-duree  kana keessatti hojii seenaa keessatti raawwatame qofa osoo hin taane, itti gaafatamummaa yeroo ammaa fi egeree irratti qabnuunis madaalama.

= &lt;big&gt;5. Yaadannoo barreessaaf qophaa’e&lt;/big&gt; =

=== &lt;u&gt;Mata-duree “Goonni Gosa Dhaala” Maal Nu Barsiisa?&lt;/u&gt; ===
Goonni Gosa Dhaala mata-duree seenaa, eenyummaa fi itti gaafatamummaa dhalootaa walitti hidhuudha. Gootummaa jechuun waraana keessatti lolanii moo’achuu qofaa miti; afaan ofii kabajuu, aadaa ofii eeguu, seenaa ofii beekuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata. '''Gosa''' jechuun madda eenyummaa fi hidda dhalootaa keenya; '''dhaala''' jechuun immoo waan abbootiin keenya nuuf hambisanii fi nutis dhaloota dhufuuf hambisuu qabnuudha.

Kanaaf, mata-dureen kun nama tokkoon tokkoon keenyaaf gaaffii itti gaafatamummaa dhiyeessa: Waan ani abbootii koo irraa dhaale maal fa’a? Waan sana akkamitti eega? Dhaloota na booda dhufuuf maal hambisa? Ergaan isaa inni guddaan, namni eenyummaa isaa beeku, dhaala isaa kabaju, dhaloota itti aanuufis fakkeenya ta’uudha.

=== 6. Yaada xumuraa ===
Mata-dureen Kitaaba '''“Goonni Gosa Dhaala”''' maqaa kitaabaa qofa miti; waamicha eenyummaa, yaadannoo fi itti gaafatamummaa dhalootaati. Dubbisaan of beekuu, seenaa isaa yaadachuu, dhaala isaa kabajuu fi gara fuulduraatti itti gaafatamummaadhaan tarkaanfachuu barsiisa. Ergaa ijoo mata-duree kanaa:&lt;blockquote&gt;'''“Gootummaan dhaala abbootii beekuu, eenyummaa ofii kabajuu, waan gaarii eeguufi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha.”'''

Osta kanaa&lt;/blockquote&gt;

= '''II. Baafata Kitaaba, “Goonni Gosa Dhaala”''' =
Baafata kitaaba, Goonni Gosa Dhaala, Yaadannoo, Yaada Dubbiftootaa, Dubbii Barreessaa, Dhaamsa, Galataa fi Seensa tokko tokkoon akka armaan gadiitti ilaalla.

=== I. Yaadannoo ===
Goonni Gosa Dhaala kitaaba yaadannoo eenyummaati; yaadannoo seenaa, aadaa fi sabaati. Jireenya ammayyaa saffisaan deemaa jiru keessatti namoonni yeroo baay’ee bakka irraa dhufan dagatu. Kitaabni kun garuu gaaffii tokko nu gaafata: “Eessaa dhufte? Ati eenyu?”

Gaaffiin kun Oromoo qofaaf kan dhiyaatu miti. Sabaafi uummata hundaaf, bakka jiranii fi yeroo kamittuu kan ta’uudha. Eenyummaan saba kamiyyuu yaadannoo isaa irratti ijaarama. Yaadannoon kun waan darbe deebi’anii ilaaluuf qofa miti; har’a sirreessuufi boru ijaaruufis ni tajaajila. Namni of yaadatu imala isaa ifatti beeka; namni seenaa isaa beeku kallattii isaa hin jallatu. Walaloon kitaaba kana keessa jiru hundi akka sagalee qalbii namaa dammaqsuutti nama waama:

Seenaa kee yaadadhu;

Gootota kee yaadadhu;

Aadaa kee yaadadhu;

Afaan kee yaadadhu;

Gosa kee yaadadhu. Sababni isaas, nama yaadannoo eenyummaa isaa qabu qofatu dhaala isaa eeguuf carraa qaba. Namni dhaala isaa eegu immoo dhaloota itti aanu ijaaruu danda’a.

“Yaadannoon bu’uura eenyummaati, kitaabni kuni eenyummaa koof yaadannoo naaf haa tahu.”

=== II. Yaada Dubbiftootaa ===
Goonni Gosa Dhaala dubbistoota garaagaraa biratti miiraafi hubannoo adda addaa uumeera. Dubbisaan hundi kitaabicha akka sagalee keessaa qalbii isaa dhaga’uutti itti dhiyaata.&lt;blockquote&gt;“Kitaaba kana yommuu dubbisu, walaloo qofa hin dubbifne; seenaa koo, aadaa koo fi eenyummaa koo dubbisaa ture. Kitaabni kun ofitti na deddeebise. Akka ifa sammuu kootti na qajeelche.” — Barataa Yuunivarsiitii

“Dargaggoonni keenya rakkoo eenyummaa qorachuu dubbisanii hubachuu dhabuu keessa jiru. Kitaabni kun bu’uura cimaa isaaniif ta’uu danda’a. Kitaaba manneen barnootaa keessatti argamuu qabuudha.” — Barsiisaa Yuunivarsiitii

“Ergan kitaabicha dubbisee kaasee afaan koo kabajuu jalqabeera. Aadaa kootiin ni boona; gosa koos haala haaraan hubadheera.” — Dargaggoo

“Waan nuti dhalootaaf afaaniin dabarsaa turre, barreessaan kun walaloo keessatti qopheessee dhalootaaf kaa’eera.” — Jaarsa Biyyaa

“Kitaabni kun eenyummaa dubartummaa koo, aadaa koo fi gosa koo na yaadachiiseera. Ani eenyu akka ta’e ifatti natti agarsiiseera.” — Dubartii

Yaadota dubbistootaa kana hunda walitti qabnee yoo ilaalle, dhaamsi isaanii inni guddaan, hubannoo ofii qabaachuudha. Goonni Gosa Dhaala qalbii namaa tuqa, sammuu dammaqsa, eenyummaa ijaara. Dubbisaa! Of yaadadhaa! Dhaala keessan eegaa!&lt;/blockquote&gt;

=== III. Dubbii Barreessaa ===
Yeroo walaloo kana barreessuu jalqabu, kaayyoon  koo walaloo miidhagaa qopheessuu qofa hin turre. Dhalootni qubee eenyummaa isaa akka yaadatu gochuudha. Ani akka amanutti: namni gosa isaa dagate of dagata; namni of dagate immoo kallattii isaa dhaba.&lt;code&gt;Kanaaf, jechoota qindeessuu caalaa, dhaamsa qalbii namaa keessa jiru dabarsuuf yaaleera. Seenaan, aadaan, duudhaa fi gootummaan saba keenyaa akka yaadataman, kabajaman, akkasumas dhaloota itti aanuuf akka dabarfaman barbaadee barreesseera. Ani gootummaa akka loltuu waraana mooyatee gooban galuu qofatti hin ilaalu. Akka hubannoo kootitti, gootummaan dhugaa:&lt;/code&gt;

''Afaan ofii eeguu;''

''Aadaa ofii kabajuu;''

''Seenaa ofii beekuu;''

''Gosa ofiitiin boonuudha;''

Boodatti hafuu irra, ofii fi namoota biroo gaarummaadhaan ijaaruudha. Walaloon kun dubbisaa tokkollee eenyummaa isaa akka yaadatu yoo taasise, kaayyoon koo naaf milkaa’eera.&lt;blockquote&gt;“Ani walaloo qofa hin barreessine; yaadannoo dhalootaaf tahu barreesseera.” — Kadiir Abdullaxiif Hajjii&lt;/blockquote&gt;

=== IV. Dhaamsa ===
Dhaamsi guddaan kitaaba Goonni Gosa Dhaala kanaa eenyummaa ofii beekuu, kabajuu, eeguu fi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha. Gootummaan lola irratti qofa hin mul’atu. Gootummaan dhugaa nama gosa isaa hin daganne, afaan isaa hin salphifne, aadaa isaa hin dhiifne keessatti argama. Namni eenyummaa isaa dagate seenaa isaa dhaba, bu’uura isaa dhaba, dhaala isaas balleessa. Namni eenyummaa isaa beeku immoo jabaatee dhaabbata, gosa isaatiif ulfina ta’a, dhaloota itti aanuufis fakkeenya gaarii ta’a. Dhaamsi kitaaba kanaa dhaloota har’aatiif:&lt;blockquote&gt;“Gosa kee hin dagatin; ati damee gosa keetiiti.”

Afaan kee kabaji. Aadaa kee eegi. Saba kee tokkoomsi. Seenaa kee yaadadhu.  Kana gochuu qofa osoo hin taane, dhaloota itti aanuufis dabarsi. Gootonni dhugaa hidhannoo qawwee qofa hin dhaalan; dhaala eenyummaa isaaniillee ni dhaalu, ni eegu, dhaloota itti aanuufis ni dabarsu.

“Eenyummaan dhaala; dhaalli immoo ni eegama, ni dabarfama.”&lt;/blockquote&gt;

=== V. Galata ===
Duraan dursee, Rabbiin galateeffadha. Humna, jireenya, qabeenya, beekumsaa fi fayyaa naaf kennee kan har’aan na gahe, Alhamdulillaah!

Itti aansuun; Abbaa koo, Sh/Abdullaxiif H/Hajjii fi haadha too, Safiyyaa Habuu, galanni ani isiniif qabu jechaan ibsuun hin danda’amu. Rabbiin haqa keessan isiniif haa kafalu. Akkasumas kunuunsituu tiyya Hawwii Ijaaraa, jaalalaafi kunuunsa addaa naaf kennuun hojii  kana keessatti waan na jajjabeessiteef, galatoomi.

Kitaabichi akka bilchaatuuf yaadaafi qeeqa kan naaf kennan, akkasumas gorsa beekumsaa fi ogummaa kan naaf gumaachan keessaa; Jawar Muhaammad, Dr. Hamzaa Waariyoo, Lalisaa Hiikaa, Ayyuub Heebboo fi Artist Ibroo Ibsaa addatti galateeffachuu barbaada.

# '''Bareechuu fi gulaaluu''': Yaasiin Aadam Goobanaa fi Ahmad Abduljabbaar Abdoo
# '''Deeggarsa diinagdee''': Leellistuu Sabaa, Soofiyaa Abdii Qaabatoo, Dirribee Bareedaa, Mastuu Bareedaa, Fayyisee Girmaa, Faaxumaa Irreessoo, Iftuu Abdallaa, Haamid Bashiir, Abdulkariim H/Ibraahim, Ismaa’il Sh/Awwal, Sh/Awwal Jamaal, Waliyyii H/Hajjii, Habiibee H/Hajjii, Muussaa Baaloo, M/Huseen Ahmad, H/Sulxii H/Ismaa’il, Jamaal Huseen H/Ismaa’il, Kadiir Abduljaliil, Umar Baahmud, Toree Turaa, Usmaan Baahmud, Muktaar Abdoo, Tamaam Amaan fi kanneen maqaasaanii hin kaasin hunda.
# '''Golgaa Kitaabaa''':- Abdiisaa Balaachoo
# '''Maxxansuu fi sagantaa eebbaa''': Yuusuf Maammaa, Kadiir Haamidoo, Abdurrazaaq Ahmad, Abdulhakiim H/Abubakar, Ukaashaa Hajjii fi Muhaammad Qaasim hedduu isin galateffachuu barbaada.
# '''Uwwisa Miidiyaa Hawaasaa''': Awwal Amiin (Abu Mus’aab), Hamzaa Booranaa, Kichuu Aadee, Caaltuu Carcar, Boontuu Gannaa fi kanneen maqaan isaanii hin eeramne hundi keessan ulfaadhaa! Deeggarsi keessan yeroo hunda gaachana koo ta’ee na bira dhaabbateera. Deeggarsaafi uwwisa keessaniin kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” uummata kootiif, afaan saba kootiin akka dhiyaatu taasiftaniittu. Kanaaf, hunduma keessaniif galanni koo guddaadha. Galatoomaa!

Kitaabni kun beekumsa aadaa, duudhaa, seenaa, jaalalaa, tokkummaa, kabajaa, waldanda’uu, walgargaaruu fi dhimmoota biroo hedduu of keessaa qaba. Dubbisaa; muuxannoo keessan gabbifadhaa.

=== VI. Seensa ===
Ati eenyu? Eessaa dhufte? Maal dhaalte? Waan dhaalte eenyuuf dabarsita? Gaaffiiwwan kun salphaa fakkaachuu danda’u; garuu deebiin isaanii eenyummaa, seenaa fi hidda namaa keessa jira. Namni hidda isaa beeku of beeka. Namni seenaa isaa yaadatu eenyummaa isaa eega. Kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” gaaffiiwwan kanneen irraa dhalate. Walaloo qofaa miti. Sagalee yaadannoo, calaqqee aadaa fi waamicha dhalootaati. Seenaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi eenyummaa Oromoo jechoota keessatti kuusuuf yaalii taasifameedha.

Kitaabni kun haala mijataa keessatti hin dhalanne. Biyya ormaa, jireenya baqaa fi qormaata garaagaraa keessatti, yaada qalbii koo keessa ture gara barruutti jijjiiruuf tattaaffii guddaan taasifameera. Yeroo tokko daandiin natti dhiphate; yaadni garuu hin dhaabbanne. Sababni isaas, waan dhalootaaf hambisuu barbaadu qaba ture. Ka’umsi yaada kitaabichaa seenaa fi gootummaa qabsoo warraaqsaa, akkasumas xumura gabrummaa Oromoo irraa madde. Seenaan sun gaaffii tokko na keessatti uume:&lt;blockquote&gt;“Wanti abbootiin keenya nuuf hambisan maali? Nuti dhaloota nu booda dhufuuf maal hambifna?”

Gaaffiin kun gara walalootti jijjiirame. Walaloon sunis gara seenaa, aadaa, duudhaa, gosaa fi dhaala dhalootaatti bal’ate. Oromoon “Ijji lugna harki goota,” jedha. Rakkoon daandii  koo hin cufne; kutannoodhaan na ceesise. Kanaaf, kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” anaaf kitaaba qofa miti. Waan darbe yaadachuuf, waan har’aa hubachuuf, waan boruu dhalootaaf hambisuuf yaalii ani taasiseedha.

“Dhaalli keenya qabeenya qofa miti; itti gaafatamummaa dhalootaati. Waan har’a eegnu, boru dhaloota itti aanuuf dabarsina.”

Yoo seenaa kee beekuu barbaadde, yoo aadaa fi duudhaa kee gadi fageenyaan hubachuu feete, yoo gaaffii “Ani eenyu?” jedhuuf deebii barbaadde, kitaaba kana bani. Dubbisi. Qalbiidhaan dhaga’i. Of beeki. Dhaala kee eegi. — Kadiir Abdullaxiif Hajjii

Dubbisa gaarii!&lt;/blockquote&gt;

== III. Odeeffannoo Kitaabaa ==
'''''Mata-duree: Goonni Gosa Dhaala'''''

'''''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''''

'''''Akaakuu: Kuusaa Walaloo'''''

'''''Maxxansa: 2ffaa'''''

'''''Bara Maxxansaa: 2026'''''

'''''Gatii: 500 ETB'''''

'''''Raabsaa E-books: Bokkuu Media'''''

'''Kitaaba kana bitachuuf Linkii kana tuqaa → Bokkuu Media'''

Seenaa guutuu dubbisuuf → [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.rissa.bookstore Bokkuu Media]

[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.kadiir.tech Aappilikeeshinii Kadiir Tech]</text>
      <sha1>ay37aq3dxqtufhitbi4i9l4f21e4zxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>45977</id>
      <parentid>45976</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KedirAbdulatif</username>
        <id>14769</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>45977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17678" sha1="ntq094lyym9iqx531itdoli3rvj3wgk" xml:space="preserve">= '''Goonni Gosa Dhaala''' =

=== &lt;sup&gt;Kuusaa Seenaa, Walaloo fi Taateewwan Qabsoo Oromoo&lt;/sup&gt; ===
'''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''

''Goonni Gosa Dhaala'' kitaaba kuusaa seenaa, walaloo fi taateewwan qabsoo Oromoo irratti hundaa’uun barreeffame yoo ta’u, keessumaa seenaa fi milkaa’ina qabsoo xumura gabrummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kitaabni kun seenaa, eenyummaa, gootummaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walaloo fi yaadannoo keessatti kuusuun dhaloota har’aa fi dhufuuf dabarsuuf kaayyeffate.

Mata-dureen '''''Goonni Gosa Dhaala''''' jedhu hiika gadi fagoo qaba. Gootummaan milkaa’ina dirree dorgommii ykn injifannoo qabsoo keessatti argame qofa osoo hin taane, seenaa ofii beekuu, afaan ofii kabajuu, aadaa fi duudhaa ofii eeguu, eenyummaa ofii tikfachuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata.

Kitaabichi seenaa fi taateewwan qabsoo Oromoo yaadachiisuun, keessumaa gahee Qeerroo fi Qarree Oromoo, milkaa’ina isaanii fi ergaa isaan dhalootaaf dabarsan irratti xiyyeeffata. Dhalattoonni Oromoo dirree dorgommii idil-addunyaa irratti milkaa’ina galmeessuun maqaa isaanii, uummata isaanii fi biyya isaanii beeksisuun fakkeenya gootummaa, kutannoo, obsa fi injifannoo ta’aniiru. Seenaa akkasii kuusuun dhaloonni har’aa seenaa isaa akka beeku, muuxannoo darbe irraa akka baratuufi gara fuulduraatti abdii fi murannoodhaan akka tarkaanfatu gargaara.

=== &lt;small&gt;Seenaa Maxxansaa fi Eebba Kitaabaa&lt;/small&gt; ===
Kitaabni '''''Goonni Gosa Dhaala''''' maxxansa isaa isa jalqabaa '''guyyaa''' '''31/12/2016 G.C, biyya Saudi Arabia, magaalaa Riyaaditti''' maxxanfame. Guyyaa '''07/04/2017''', bakka '''Alfariyaan, galma Almajdii''' jedhamutti, hawaasa Oromoo biyya Sa’uudii Arabiyaa jiraatuun, barreessaan kitaabichaa bakka argametti, eebbifameera.

Kitaabichi yaadannoo barreessaa fi hawaasa Oromoo keessatti bakka addaa qaba. Akka ibsa barreessaa keessatti dhiyaatetti, kitaabni kun kitaabota qabsoo Oromoo irratti xiyyeeffatan keessaa yeroo jalqabaatiif barreeffamuu isaatiin adda ta’a. Kunis seenaa qabsoo, taateewwan, walaloo fi gootummaa Oromoo barreessuun kuusuu fi dhalootaaf dabarsuu keessatti gahee qabaachuu isaa agarsiisa.

Walumaagalatti, ''Goonni Gosa Dhaala'' kuusaa walaloo qofa osoo hin taane, yaadannoo seenaa, calaqqee eenyummaa fi waamicha dhalootaati. Kitaabichi seenaa qabsoo Oromoo, gootummaa uummata Oromoo, aadaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walitti hidhuun dubbistoota seenaa isaanii akka beekan, eenyummaa isaanii akka kabajaniifi dhaala gaarii dhaloota itti aanuuf akka hambisan kakaasa. '''Dhaamsa kitaabichaa:''' ''Seenaa kee yaadadhu, gootota kee kabaji, eenyummaa kee eegi, dhaala kee dhaloota itti aanuuf dabarsi.''

=== &lt;small&gt;Odeeffannoo Kitaabaa&lt;/small&gt; ===

* '''Mata-duree:''' Goonni Gosa Dhaala
* '''Barreessaa:''' [https://www.facebook.com/share/1BmNMLDUmd/ Kadiir Abdullaxiif Hajjii]
* '''Akaakuu:''' Kuusaa Walaloo 
* '''Maxxansa:''' 1ffaa (2017); 2ffaa (2026)
* '''Bakka maxxansa jalqabaa:''' Riyadh, Saudi Arabia
* '''Bakka eebba kitaabaa:''' Alfariyaan, galma Almajdii, Saudi Arabia
* '''Guyyaa eebbaa:''' 07/04/2017
* '''Gatii maxxansa 2ffaa:''' 500 ETB
* '''Raabsaa E-book:''' Bokkuu Media

📚 '''Kitaaba kana dubbisi; seenaa kee beeki, dhaala kee kabaji!'''

= '''&lt;big&gt;I. Hiika: Goonni Gosa Dhaala&lt;/big&gt;''' =
Mata-dureen “Goonni Gosa Dhaala” jedhu hiika seenaa, eenyummaa, gootummaa, dhaala dhalootaa fi itti gaafatamummaa guddaa of keessaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa waa’ee eenyummaa isaa akka yaadu, seenaa isaa akka qoratu, aadaa fi duudhaa isaa akka kabaju, akkasumas dhaala abbootii isaa dhaloota itti aanuuf akka dabarsu waamicha dhiyeessa.

=== &lt;big&gt;1. Hiika jechootaa&lt;/big&gt; ===

* '''Goonni''': Namni gootummaa qabu; nama jabina, kutannoo, murannoo fi hojii gaariidhaan fakkeenya ta’u. Gootummaan waraana irratti moo’achuu qofa osoo hin taane, afaan, aadaa, seenaa fi eenyummaa ofii eeguu keessattis mul’ata.
* '''Gosa''': Hawaasa namoota hidda dhalootaa, sanyii, maatii bal’aa, seenaa, duudhaa yookaan eenyummaa waloo qaban ibsuuf kan tajaajiluudha. Haala kitaabichaa keessatti, gosa jechuun hidda namaa fi eenyummaa inni irraa dhufe agarsiisa.
* '''Dhaala''': Waan dhaloonni tokko dhaloota isa dura ture irraa fudhatee dhaloota itti aanuuf dabarsu. Dhaalli qabeenya qofa miti; afaan, aadaa, seenaa, beekumsa, duudhaa, Afoola (mammaaksa, hiibboo, oduu durii, sheekoo, baacoo, faaruu fi kk), safuu fi gatiiwwan hawaasaas ni dabalata.

Jechoonni kun walitti dhufanii dubbisaa gaaffii guddaa tokko akka gaafatu taasisu: Dhaala abbootii keenyaa eenyutu eega, eenyutu tiksa, eenyutu dhaloota itti aanuuf dabarsa?

= '''2. Ergaa mata-dureen kun kan dabarsu''' =
'''A. Gootummaa fi itti gaafatamummaa'''

Gootummaan dhugaa maqaa guddaa qabaachuu qofa miti. Waan gaarii dhalootaaf oolu eeguu, dhugaa dubbachuu, seenaa ofii beekuufi itti gaafatamummaa fudhachuudha.

'''B. Eenyummaa fi hidda dhalootaa'''

Namni bakka irraa dhufe, seenaa maatii isaa fi eenyummaa hawaasa isaa beeku of hubachuuf bu’uura cimaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa eenyummaa isaa akka hin daganne yaadachiisa.

'''C. Dhaala dhalootaa eeguufi dabarsuu'''

Dhaala abbootii keenya irraa arganne beekuu qofa osoo hin taane, isa gaarii tikfachuu, isa irraa barachuu fi dhaloota dhufuuf dabarsuun dirqama keenya.

'''D. Dhaloota haaraa dammaqsuu'''

Mata-dureen kun dargaggoota seenaa isaanii akka dubbisan, afaan isaanii akka kabajan, aadaa isaanii akka qoratan, beekumsa ammayyaa wajjiin walitti hidhuun gara fuulduraatti akka tarkaanfatan kakaasa.

= '''3. Walitti dhufeenya mata-duree fi qabiyyee kitaabichaa''' =
Kitaabni '''Goonni Gosa Dhaala''' seenaa, aadaa, duudhaa, afaan, gootummaa fi eenyummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kanaaf, mata-dureen kun yaada kitaabichaa gabaabsee ibsa.

Dubbisaan kitaabicha dubbisuun gaaffiiwwan armaan gadii irratti akka yaadu affeerama:

* Ani eenyu?
* Eessaa dhufe?
* Abbootiin  koo maal naaf dhaalchisan?
* Dhaala sana akkamitti nan eega?
* Dhaloota na booda dhufuuf maal nan dabarsa?

Gaaffiiwwan kun nama seenaa darbe qofa yaadatu osoo hin taane, itti gaafatamummaa har’aa fi egeree isaa akka hubatu ijaaruuf gargaaru.

= &lt;big&gt;4. Hiika ogbarruu mata-durichaa&lt;/big&gt; =
Akka ilaalcha ogbarruutti, '''Goonni Gosa Dhaala''' mata-duree yaada sadii walitti hidhuudha:

* '''Gootummaa''': Eenyummaa fi dhaala ofii eeguu.
* '''Gosa''': Madda eenyummaa, hidda dhalootaa fi seenaa waloo.
* '''Dhaala''': Waan dhaloota tokko irraa fudhatamee dhaloota itti aanuuf darbu.

Walitti dhufeenyi yaadota kanaa ergaa cimaa dabarsa: dhaala qabaachuun qofti gahaa miti; dhaala sana beekuun, kabajuun, eeguufi dhalootaaf dabarsuun barbaachisaadha. Kanaaf, gootummaan mata-duree  kana keessatti hojii seenaa keessatti raawwatame qofa osoo hin taane, itti gaafatamummaa yeroo ammaa fi egeree irratti qabnuunis madaalama.

= &lt;big&gt;5. Yaadannoo barreessaaf qophaa’e&lt;/big&gt; =

=== &lt;u&gt;Mata-duree “Goonni Gosa Dhaala” Maal Nu Barsiisa?&lt;/u&gt; ===
Goonni Gosa Dhaala mata-duree seenaa, eenyummaa fi itti gaafatamummaa dhalootaa walitti hidhuudha. Gootummaa jechuun waraana keessatti lolanii moo’achuu qofaa miti; afaan ofii kabajuu, aadaa ofii eeguu, seenaa ofii beekuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata. '''Gosa''' jechuun madda eenyummaa fi hidda dhalootaa keenya; '''dhaala''' jechuun immoo waan abbootiin keenya nuuf hambisanii fi nutis dhaloota dhufuuf hambisuu qabnuudha.

Kanaaf, mata-dureen kun nama tokkoon tokkoon keenyaaf gaaffii itti gaafatamummaa dhiyeessa: Waan ani abbootii koo irraa dhaale maal fa’a? Waan sana akkamitti eega? Dhaloota na booda dhufuuf maal hambisa? Ergaan isaa inni guddaan, namni eenyummaa isaa beeku, dhaala isaa kabaju, dhaloota itti aanuufis fakkeenya ta’uudha.

=== 6. Yaada xumuraa ===
Mata-dureen Kitaaba '''“Goonni Gosa Dhaala”''' maqaa kitaabaa qofa miti; waamicha eenyummaa, yaadannoo fi itti gaafatamummaa dhalootaati. Dubbisaan of beekuu, seenaa isaa yaadachuu, dhaala isaa kabajuu fi gara fuulduraatti itti gaafatamummaadhaan tarkaanfachuu barsiisa. Ergaa ijoo mata-duree kanaa:&lt;blockquote&gt;'''“Gootummaan dhaala abbootii beekuu, eenyummaa ofii kabajuu, waan gaarii eeguufi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha.”'''

Osta kanaa&lt;/blockquote&gt;

= '''II. Baafata Kitaaba, “Goonni Gosa Dhaala”''' =
Baafata kitaaba, Goonni Gosa Dhaala, Yaadannoo, Yaada Dubbiftootaa, Dubbii Barreessaa, Dhaamsa, Galataa fi Seensa tokko tokkoon akka armaan gadiitti ilaalla.

=== I. Yaadannoo ===
Goonni Gosa Dhaala kitaaba yaadannoo eenyummaati; yaadannoo seenaa, aadaa fi sabaati. Jireenya ammayyaa saffisaan deemaa jiru keessatti namoonni yeroo baay’ee bakka irraa dhufan dagatu. Kitaabni kun garuu gaaffii tokko nu gaafata: “Eessaa dhufte? Ati eenyu?”

Gaaffiin kun Oromoo qofaaf kan dhiyaatu miti. Sabaafi uummata hundaaf, bakka jiranii fi yeroo kamittuu kan ta’uudha. Eenyummaan saba kamiyyuu yaadannoo isaa irratti ijaarama. Yaadannoon kun waan darbe deebi’anii ilaaluuf qofa miti; har’a sirreessuufi boru ijaaruufis ni tajaajila. Namni of yaadatu imala isaa ifatti beeka; namni seenaa isaa beeku kallattii isaa hin jallatu. Walaloon kitaaba kana keessa jiru hundi akka sagalee qalbii namaa dammaqsuutti nama waama:

Seenaa kee yaadadhu;

Gootota kee yaadadhu;

Aadaa kee yaadadhu;

Afaan kee yaadadhu;

Gosa kee yaadadhu. Sababni isaas, nama yaadannoo eenyummaa isaa qabu qofatu dhaala isaa eeguuf carraa qaba. Namni dhaala isaa eegu immoo dhaloota itti aanu ijaaruu danda’a.

“Yaadannoon bu’uura eenyummaati, kitaabni kuni eenyummaa koof yaadannoo naaf haa tahu.”

=== II. Yaada Dubbiftootaa ===
Goonni Gosa Dhaala dubbistoota garaagaraa biratti miiraafi hubannoo adda addaa uumeera. Dubbisaan hundi kitaabicha akka sagalee keessaa qalbii isaa dhaga’uutti itti dhiyaata.&lt;blockquote&gt;“Kitaaba kana yommuu dubbisu, walaloo qofa hin dubbifne; seenaa koo, aadaa koo fi eenyummaa koo dubbisaa ture. Kitaabni kun ofitti na deddeebise. Akka ifa sammuu kootti na qajeelche.” — Barataa Yuunivarsiitii

“Dargaggoonni keenya rakkoo eenyummaa qorachuu dubbisanii hubachuu dhabuu keessa jiru. Kitaabni kun bu’uura cimaa isaaniif ta’uu danda’a. Kitaaba manneen barnootaa keessatti argamuu qabuudha.” — Barsiisaa Yuunivarsiitii

“Ergan kitaabicha dubbisee kaasee afaan koo kabajuu jalqabeera. Aadaa kootiin ni boona; gosa koos haala haaraan hubadheera.” — Dargaggoo

“Waan nuti dhalootaaf afaaniin dabarsaa turre, barreessaan kun walaloo keessatti qopheessee dhalootaaf kaa’eera.” — Jaarsa Biyyaa

“Kitaabni kun eenyummaa dubartummaa koo, aadaa koo fi gosa koo na yaadachiiseera. Ani eenyu akka ta’e ifatti natti agarsiiseera.” — Dubartii

Yaadota dubbistootaa kana hunda walitti qabnee yoo ilaalle, dhaamsi isaanii inni guddaan, hubannoo ofii qabaachuudha. Goonni Gosa Dhaala qalbii namaa tuqa, sammuu dammaqsa, eenyummaa ijaara. Dubbisaa! Of yaadadhaa! Dhaala keessan eegaa!&lt;/blockquote&gt;

=== III. Dubbii Barreessaa ===
Yeroo walaloo kana barreessuu jalqabu, kaayyoon  koo walaloo miidhagaa qopheessuu qofa hin turre. Dhalootni qubee eenyummaa isaa akka yaadatu gochuudha. Ani akka amanutti: namni gosa isaa dagate of dagata; namni of dagate immoo kallattii isaa dhaba.&lt;code&gt;Kanaaf, jechoota qindeessuu caalaa, dhaamsa qalbii namaa keessa jiru dabarsuuf yaaleera. Seenaan, aadaan, duudhaa fi gootummaan saba keenyaa akka yaadataman, kabajaman, akkasumas dhaloota itti aanuuf akka dabarfaman barbaadee barreesseera. Ani gootummaa akka loltuu waraana mooyatee gooban galuu qofatti hin ilaalu. Akka hubannoo kootitti, gootummaan dhugaa:&lt;/code&gt;

''Afaan ofii eeguu;''

''Aadaa ofii kabajuu;''

''Seenaa ofii beekuu;''

''Gosa ofiitiin boonuudha;''

Boodatti hafuu irra, ofii fi namoota biroo gaarummaadhaan ijaaruudha. Walaloon kun dubbisaa tokkollee eenyummaa isaa akka yaadatu yoo taasise, kaayyoon koo naaf milkaa’eera.&lt;blockquote&gt;“Ani walaloo qofa hin barreessine; yaadannoo dhalootaaf tahu barreesseera.” — Kadiir Abdullaxiif Hajjii&lt;/blockquote&gt;

=== IV. Dhaamsa ===
Dhaamsi guddaan kitaaba Goonni Gosa Dhaala kanaa eenyummaa ofii beekuu, kabajuu, eeguu fi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha. Gootummaan lola irratti qofa hin mul’atu. Gootummaan dhugaa nama gosa isaa hin daganne, afaan isaa hin salphifne, aadaa isaa hin dhiifne keessatti argama. Namni eenyummaa isaa dagate seenaa isaa dhaba, bu’uura isaa dhaba, dhaala isaas balleessa. Namni eenyummaa isaa beeku immoo jabaatee dhaabbata, gosa isaatiif ulfina ta’a, dhaloota itti aanuufis fakkeenya gaarii ta’a. Dhaamsi kitaaba kanaa dhaloota har’aatiif:&lt;blockquote&gt;“Gosa kee hin dagatin; ati damee gosa keetiiti.”

Afaan kee kabaji. Aadaa kee eegi. Saba kee tokkoomsi. Seenaa kee yaadadhu.  Kana gochuu qofa osoo hin taane, dhaloota itti aanuufis dabarsi. Gootonni dhugaa hidhannoo qawwee qofa hin dhaalan; dhaala eenyummaa isaaniillee ni dhaalu, ni eegu, dhaloota itti aanuufis ni dabarsu.

“Eenyummaan dhaala; dhaalli immoo ni eegama, ni dabarfama.”&lt;/blockquote&gt;

=== V. Galata ===
Duraan dursee, Rabbiin galateeffadha. Humna, jireenya, qabeenya, beekumsaa fi fayyaa naaf kennee kan har’aan na gahe, Alhamdulillaah!

Itti aansuun; Abbaa koo, Sh/Abdullaxiif H/Hajjii fi haadha too, Safiyyaa Habuu, galanni ani isiniif qabu jechaan ibsuun hin danda’amu. Rabbiin haqa keessan isiniif haa kafalu. Akkasumas kunuunsituu tiyya Hawwii Ijaaraa, jaalalaafi kunuunsa addaa naaf kennuun hojii  kana keessatti waan na jajjabeessiteef, galatoomi.

Kitaabichi akka bilchaatuuf yaadaafi qeeqa kan naaf kennan, akkasumas gorsa beekumsaa fi ogummaa kan naaf gumaachan keessaa; Jawar Muhaammad, Dr. Hamzaa Waariyoo, Lalisaa Hiikaa, Ayyuub Heebboo fi Artist Ibroo Ibsaa addatti galateeffachuu barbaada.

# '''Bareechuu fi gulaaluu''': Yaasiin Aadam Goobanaa fi Ahmad Abduljabbaar Abdoo
# '''Deeggarsa diinagdee''': Leellistuu Sabaa, Soofiyaa Abdii Qaabatoo, Dirribee Bareedaa, Mastuu Bareedaa, Fayyisee Girmaa, Faaxumaa Irreessoo, Iftuu Abdallaa, Haamid Bashiir, Abdulkariim H/Ibraahim, Ismaa’il Sh/Awwal, Sh/Awwal Jamaal, Waliyyii H/Hajjii, Habiibee H/Hajjii, Muussaa Baaloo, M/Huseen Ahmad, H/Sulxii H/Ismaa’il, Jamaal Huseen H/Ismaa’il, Kadiir Abduljaliil, Umar Baahmud, Toree Turaa, Usmaan Baahmud, Muktaar Abdoo, Tamaam Amaan fi kanneen maqaasaanii hin kaasin hunda.
# '''Golgaa Kitaabaa''':- Abdiisaa Balaachoo
# '''Maxxansuu fi sagantaa eebbaa''': Yuusuf Maammaa, Kadiir Haamidoo, Abdurrazaaq Ahmad, Abdulhakiim H/Abubakar, Ukaashaa Hajjii fi Muhaammad Qaasim hedduu isin galateffachuu barbaada.
# '''Uwwisa Miidiyaa Hawaasaa''': Awwal Amiin (Abu Mus’aab), Hamzaa Booranaa, Kichuu Aadee, Caaltuu Carcar, Boontuu Gannaa fi kanneen maqaan isaanii hin eeramne hundi keessan ulfaadhaa! Deeggarsi keessan yeroo hunda gaachana koo ta’ee na bira dhaabbateera. Deeggarsaafi uwwisa keessaniin kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” uummata kootiif, afaan saba kootiin akka dhiyaatu taasiftaniittu. Kanaaf, hunduma keessaniif galanni koo guddaadha. Galatoomaa!

Kitaabni kun beekumsa aadaa, duudhaa, seenaa, jaalalaa, tokkummaa, kabajaa, waldanda’uu, walgargaaruu fi dhimmoota biroo hedduu of keessaa qaba. Dubbisaa; muuxannoo keessan gabbifadhaa.

=== VI. Seensa ===
Ati eenyu? Eessaa dhufte? Maal dhaalte? Waan dhaalte eenyuuf dabarsita? Gaaffiiwwan kun salphaa fakkaachuu danda’u; garuu deebiin isaanii eenyummaa, seenaa fi hidda namaa keessa jira. Namni hidda isaa beeku of beeka. Namni seenaa isaa yaadatu eenyummaa isaa eega. Kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” gaaffiiwwan kanneen irraa dhalate. Walaloo qofaa miti. Sagalee yaadannoo, calaqqee aadaa fi waamicha dhalootaati. Seenaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi eenyummaa Oromoo jechoota keessatti kuusuuf yaalii taasifameedha.

Kitaabni kun haala mijataa keessatti hin dhalanne. Biyya ormaa, jireenya baqaa fi qormaata garaagaraa keessatti, yaada qalbii koo keessa ture gara barruutti jijjiiruuf tattaaffii guddaan taasifameera. Yeroo tokko daandiin natti dhiphate; yaadni garuu hin dhaabbanne. Sababni isaas, waan dhalootaaf hambisuu barbaadu qaba ture. Ka’umsi yaada kitaabichaa seenaa fi gootummaa qabsoo warraaqsaa, akkasumas xumura gabrummaa Oromoo irraa madde. Seenaan sun gaaffii tokko na keessatti uume:&lt;blockquote&gt;“Wanti abbootiin keenya nuuf hambisan maali? Nuti dhaloota nu booda dhufuuf maal hambifna?”

Gaaffiin kun gara walalootti jijjiirame. Walaloon sunis gara seenaa, aadaa, duudhaa, gosaa fi dhaala dhalootaatti bal’ate. Oromoon “Ijji lugna harki goota,” jedha. Rakkoon daandii  koo hin cufne; kutannoodhaan na ceesise. Kanaaf, kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” anaaf kitaaba qofa miti. Waan darbe yaadachuuf, waan har’aa hubachuuf, waan boruu dhalootaaf hambisuuf yaalii ani taasiseedha.

“Dhaalli keenya qabeenya qofa miti; itti gaafatamummaa dhalootaati. Waan har’a eegnu, boru dhaloota itti aanuuf dabarsina.”

Yoo seenaa kee beekuu barbaadde, yoo aadaa fi duudhaa kee gadi fageenyaan hubachuu feete, yoo gaaffii “Ani eenyu?” jedhuuf deebii barbaadde, kitaaba kana bani. Dubbisi. Qalbiidhaan dhaga’i. Of beeki. Dhaala kee eegi. — Kadiir Abdullaxiif Hajjii

Dubbisa gaarii!&lt;/blockquote&gt;

== III. Odeeffannoo Kitaabaa ==
'''''Mata-duree: Goonni Gosa Dhaala'''''

'''''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''''

'''''Akaakuu: Kuusaa Walaloo'''''

'''''Maxxansa: 2ffaa'''''

'''''Bara Maxxansaa: 2026'''''

'''''Gatii: 500 ETB'''''

'''''Raabsaa E-books: Bokkuu Media'''''

'''Kitaaba kana bitachuuf Linkii kana tuqaa → Bokkuu Media'''

Seenaa guutuu dubbisuuf → [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.rissa.bookstore Bokkuu Media]

[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.kadiir.tech Aappilikeeshinii Kadiir Tech]</text>
      <sha1>ntq094lyym9iqx531itdoli3rvj3wgk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>45978</id>
      <parentid>45977</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KedirAbdulatif</username>
        <id>14769</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>45978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17644" sha1="qa65auxhzvd4iaebrvtvdrokvv2slsd" xml:space="preserve">= '''Goonni Gosa Dhaala''' =

=== &lt;sup&gt;Kuusaa Seenaa, Walaloo fi Taateewwan Qabsoo Oromoo&lt;/sup&gt; ===
'''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''

''Goonni Gosa Dhaala'' kitaaba kuusaa seenaa, walaloo fi taateewwan qabsoo Oromoo irratti hundaa’uun barreeffame yoo ta’u, keessumaa seenaa fi milkaa’ina qabsoo xumura gabrummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kitaabni kun seenaa, eenyummaa, gootummaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walaloo fi yaadannoo keessatti kuusuun dhaloota har’aa fi dhufuuf dabarsuuf kaayyeffate.

Mata-dureen '''''Goonni Gosa Dhaala''''' jedhu hiika gadi fagoo qaba. Gootummaan milkaa’ina dirree dorgommii ykn injifannoo qabsoo keessatti argame qofa osoo hin taane, seenaa ofii beekuu, afaan ofii kabajuu, aadaa fi duudhaa ofii eeguu, eenyummaa ofii tikfachuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata.

Kitaabichi seenaa fi taateewwan qabsoo Oromoo yaadachiisuun, keessumaa gahee Qeerroo fi Qarree Oromoo, milkaa’ina isaanii fi ergaa isaan dhalootaaf dabarsan irratti xiyyeeffata. Dhalattoonni Oromoo dirree dorgommii idil-addunyaa irratti milkaa’ina galmeessuun maqaa isaanii, uummata isaanii fi biyya isaanii beeksisuun fakkeenya gootummaa, kutannoo, obsa fi injifannoo ta’aniiru. Seenaa akkasii kuusuun dhaloonni har’aa seenaa isaa akka beeku, muuxannoo darbe irraa akka baratuufi gara fuulduraatti abdii fi murannoodhaan akka tarkaanfatu gargaara.

=== &lt;small&gt;Seenaa Maxxansaa fi Eebba Kitaabaa&lt;/small&gt; ===
Kitaabni '''''Goonni Gosa Dhaala''''' maxxansa isaa isa jalqabaa '''guyyaa''' '''31/12/2016 G.C, biyya Saudi Arabia, magaalaa Riyaaditti''' maxxanfame. Guyyaa '''07/04/2017''', bakka '''Alfariyaan, galma Almajdii''' jedhamutti, hawaasa Oromoo biyya Sa’uudii Arabiyaa jiraatuun, barreessaan kitaabichaa bakka argametti, eebbifameera.

Kitaabichi yaadannoo barreessaa fi hawaasa Oromoo keessatti bakka addaa qaba. Akka ibsa barreessaa keessatti dhiyaatetti, kitaabni kun kitaabota qabsoo Oromoo irratti xiyyeeffatan keessaa yeroo jalqabaatiif barreeffamuu isaatiin adda ta’a. Kunis seenaa qabsoo, taateewwan, walaloo fi gootummaa Oromoo barreessuun kuusuu fi dhalootaaf dabarsuu keessatti gahee qabaachuu isaa agarsiisa.

Walumaagalatti, ''Goonni Gosa Dhaala'' kuusaa walaloo qofa osoo hin taane, yaadannoo seenaa, calaqqee eenyummaa fi waamicha dhalootaati. Kitaabichi seenaa qabsoo Oromoo, gootummaa uummata Oromoo, aadaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walitti hidhuun dubbistoota seenaa isaanii akka beekan, eenyummaa isaanii akka kabajaniifi dhaala gaarii dhaloota itti aanuuf akka hambisan kakaasa. '''Dhaamsa kitaabichaa:''' ''Seenaa kee yaadadhu, gootota kee kabaji, eenyummaa kee eegi, dhaala kee dhaloota itti aanuuf dabarsi.''

=== &lt;small&gt;Odeeffannoo Kitaabaa&lt;/small&gt; ===

* '''Mata-duree:''' Goonni Gosa Dhaala
* '''Barreessaa:''' [https://www.facebook.com/share/1BmNMLDUmd/ Kadiir Abdullaxiif Hajjii]
* '''Akaakuu:''' Kuusaa Walaloo 
* '''Maxxansa:''' 1ffaa (2017); 2ffaa (2026)
* '''Bakka maxxansa jalqabaa:''' Riyadh, Saudi Arabia
* '''Bakka eebba kitaabaa:''' Alfariyaan, galma Almajdii, Saudi Arabia
* '''Guyyaa eebbaa:''' 07/04/2017
* '''Gatii maxxansa 2ffaa:''' 500 ETB
* '''Raabsaa E-book:''' Bokkuu Media

📚 '''Kitaaba kana dubbisi; seenaa kee beeki, dhaala kee kabaji!'''

= '''&lt;big&gt;I. Hiika: Goonni Gosa Dhaala&lt;/big&gt;''' =
Mata-dureen “Goonni Gosa Dhaala” jedhu hiika seenaa, eenyummaa, gootummaa, dhaala dhalootaa fi itti gaafatamummaa guddaa of keessaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa waa’ee eenyummaa isaa akka yaadu, seenaa isaa akka qoratu, aadaa fi duudhaa isaa akka kabaju, akkasumas dhaala abbootii isaa dhaloota itti aanuuf akka dabarsu waamicha dhiyeessa.

=== &lt;big&gt;1. Hiika jechootaa&lt;/big&gt; ===

* '''Goonni''': Namni gootummaa qabu; nama jabina, kutannoo, murannoo fi hojii gaariidhaan fakkeenya ta’u. Gootummaan waraana irratti moo’achuu qofa osoo hin taane, afaan, aadaa, seenaa fi eenyummaa ofii eeguu keessattis mul’ata.
* '''Gosa''': Hawaasa namoota hidda dhalootaa, sanyii, maatii bal’aa, seenaa, duudhaa yookaan eenyummaa waloo qaban ibsuuf kan tajaajiluudha. Haala kitaabichaa keessatti, gosa jechuun hidda namaa fi eenyummaa inni irraa dhufe agarsiisa.
* '''Dhaala''': Waan dhaloonni tokko dhaloota isa dura ture irraa fudhatee dhaloota itti aanuuf dabarsu. Dhaalli qabeenya qofa miti; afaan, aadaa, seenaa, beekumsa, duudhaa, Afoola (mammaaksa, hiibboo, oduu durii, sheekoo, baacoo, faaruu fi kk), safuu fi gatiiwwan hawaasaas ni dabalata.

Jechoonni kun walitti dhufanii dubbisaa gaaffii guddaa tokko akka gaafatu taasisu: Dhaala abbootii keenyaa eenyutu eega, eenyutu tiksa, eenyutu dhaloota itti aanuuf dabarsa?

= 2. Ergaa mata-dureen kun kan dabarsu =
'''A. Gootummaa fi itti gaafatamummaa'''

Gootummaan dhugaa maqaa guddaa qabaachuu qofa miti. Waan gaarii dhalootaaf oolu eeguu, dhugaa dubbachuu, seenaa ofii beekuufi itti gaafatamummaa fudhachuudha.

'''B. Eenyummaa fi hidda dhalootaa'''

Namni bakka irraa dhufe, seenaa maatii isaa fi eenyummaa hawaasa isaa beeku of hubachuuf bu’uura cimaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa eenyummaa isaa akka hin daganne yaadachiisa.

'''C. Dhaala dhalootaa eeguufi dabarsuu'''

Dhaala abbootii keenya irraa arganne beekuu qofa osoo hin taane, isa gaarii tikfachuu, isa irraa barachuu fi dhaloota dhufuuf dabarsuun dirqama keenya.

'''D. Dhaloota haaraa dammaqsuu'''

Mata-dureen kun dargaggoota seenaa isaanii akka dubbisan, afaan isaanii akka kabajan, aadaa isaanii akka qoratan, beekumsa ammayyaa wajjiin walitti hidhuun gara fuulduraatti akka tarkaanfatan kakaasa.

= 3. Walitti dhufeenya mata-duree fi qabiyyee kitaabichaa =
Kitaabni '''Goonni Gosa Dhaala''' seenaa, aadaa, duudhaa, afaan, gootummaa fi eenyummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kanaaf, mata-dureen kun yaada kitaabichaa gabaabsee ibsa.

Dubbisaan kitaabicha dubbisuun gaaffiiwwan armaan gadii irratti akka yaadu affeerama:

* Ani eenyu?
* Eessaa dhufe?
* Abbootiin  koo maal naaf dhaalchisan?
* Dhaala sana akkamitti nan eega?
* Dhaloota na booda dhufuuf maal nan dabarsa?

Gaaffiiwwan kun nama seenaa darbe qofa yaadatu osoo hin taane, itti gaafatamummaa har’aa fi egeree isaa akka hubatu ijaaruuf gargaaru.

= 4. Hiika ogbarruu mata-durichaa =
Akka ilaalcha ogbarruutti, '''Goonni Gosa Dhaala''' mata-duree yaada sadii walitti hidhuudha:

* '''Gootummaa''': Eenyummaa fi dhaala ofii eeguu.
* '''Gosa''': Madda eenyummaa, hidda dhalootaa fi seenaa waloo.
* '''Dhaala''': Waan dhaloota tokko irraa fudhatamee dhaloota itti aanuuf darbu.

Walitti dhufeenyi yaadota kanaa ergaa cimaa dabarsa: dhaala qabaachuun qofti gahaa miti; dhaala sana beekuun, kabajuun, eeguufi dhalootaaf dabarsuun barbaachisaadha. Kanaaf, gootummaan mata-duree  kana keessatti hojii seenaa keessatti raawwatame qofa osoo hin taane, itti gaafatamummaa yeroo ammaa fi egeree irratti qabnuunis madaalama.

= 5. Yaadannoo barreessaaf qophaa’e =

=== &lt;u&gt;Mata-duree “Goonni Gosa Dhaala” Maal Nu Barsiisa?&lt;/u&gt; ===
Goonni Gosa Dhaala mata-duree seenaa, eenyummaa fi itti gaafatamummaa dhalootaa walitti hidhuudha. Gootummaa jechuun waraana keessatti lolanii moo’achuu qofaa miti; afaan ofii kabajuu, aadaa ofii eeguu, seenaa ofii beekuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata. '''Gosa''' jechuun madda eenyummaa fi hidda dhalootaa keenya; '''dhaala''' jechuun immoo waan abbootiin keenya nuuf hambisanii fi nutis dhaloota dhufuuf hambisuu qabnuudha.

Kanaaf, mata-dureen kun nama tokkoon tokkoon keenyaaf gaaffii itti gaafatamummaa dhiyeessa: Waan ani abbootii koo irraa dhaale maal fa’a? Waan sana akkamitti eega? Dhaloota na booda dhufuuf maal hambisa? Ergaan isaa inni guddaan, namni eenyummaa isaa beeku, dhaala isaa kabaju, dhaloota itti aanuufis fakkeenya ta’uudha.

=== 6. Yaada xumuraa ===
Mata-dureen Kitaaba '''“Goonni Gosa Dhaala”''' maqaa kitaabaa qofa miti; waamicha eenyummaa, yaadannoo fi itti gaafatamummaa dhalootaati. Dubbisaan of beekuu, seenaa isaa yaadachuu, dhaala isaa kabajuu fi gara fuulduraatti itti gaafatamummaadhaan tarkaanfachuu barsiisa. Ergaa ijoo mata-duree kanaa:&lt;blockquote&gt;'''“Gootummaan dhaala abbootii beekuu, eenyummaa ofii kabajuu, waan gaarii eeguufi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha.”'''

Osta kanaa&lt;/blockquote&gt;

= '''II. Baafata Kitaaba, “Goonni Gosa Dhaala”''' =
Baafata kitaaba, Goonni Gosa Dhaala, Yaadannoo, Yaada Dubbiftootaa, Dubbii Barreessaa, Dhaamsa, Galataa fi Seensa tokko tokkoon akka armaan gadiitti ilaalla.

=== I. Yaadannoo ===
Goonni Gosa Dhaala kitaaba yaadannoo eenyummaati; yaadannoo seenaa, aadaa fi sabaati. Jireenya ammayyaa saffisaan deemaa jiru keessatti namoonni yeroo baay’ee bakka irraa dhufan dagatu. Kitaabni kun garuu gaaffii tokko nu gaafata: “Eessaa dhufte? Ati eenyu?”

Gaaffiin kun Oromoo qofaaf kan dhiyaatu miti. Sabaafi uummata hundaaf, bakka jiranii fi yeroo kamittuu kan ta’uudha. Eenyummaan saba kamiyyuu yaadannoo isaa irratti ijaarama. Yaadannoon kun waan darbe deebi’anii ilaaluuf qofa miti; har’a sirreessuufi boru ijaaruufis ni tajaajila. Namni of yaadatu imala isaa ifatti beeka; namni seenaa isaa beeku kallattii isaa hin jallatu. Walaloon kitaaba kana keessa jiru hundi akka sagalee qalbii namaa dammaqsuutti nama waama:

Seenaa kee yaadadhu;

Gootota kee yaadadhu;

Aadaa kee yaadadhu;

Afaan kee yaadadhu;

Gosa kee yaadadhu. Sababni isaas, nama yaadannoo eenyummaa isaa qabu qofatu dhaala isaa eeguuf carraa qaba. Namni dhaala isaa eegu immoo dhaloota itti aanu ijaaruu danda’a.

“Yaadannoon bu’uura eenyummaati, kitaabni kuni eenyummaa koof yaadannoo naaf haa tahu.”

=== II. Yaada Dubbiftootaa ===
Goonni Gosa Dhaala dubbistoota garaagaraa biratti miiraafi hubannoo adda addaa uumeera. Dubbisaan hundi kitaabicha akka sagalee keessaa qalbii isaa dhaga’uutti itti dhiyaata.&lt;blockquote&gt;“Kitaaba kana yommuu dubbisu, walaloo qofa hin dubbifne; seenaa koo, aadaa koo fi eenyummaa koo dubbisaa ture. Kitaabni kun ofitti na deddeebise. Akka ifa sammuu kootti na qajeelche.” — Barataa Yuunivarsiitii

“Dargaggoonni keenya rakkoo eenyummaa qorachuu dubbisanii hubachuu dhabuu keessa jiru. Kitaabni kun bu’uura cimaa isaaniif ta’uu danda’a. Kitaaba manneen barnootaa keessatti argamuu qabuudha.” — Barsiisaa Yuunivarsiitii

“Ergan kitaabicha dubbisee kaasee afaan koo kabajuu jalqabeera. Aadaa kootiin ni boona; gosa koos haala haaraan hubadheera.” — Dargaggoo

“Waan nuti dhalootaaf afaaniin dabarsaa turre, barreessaan kun walaloo keessatti qopheessee dhalootaaf kaa’eera.” — Jaarsa Biyyaa

“Kitaabni kun eenyummaa dubartummaa koo, aadaa koo fi gosa koo na yaadachiiseera. Ani eenyu akka ta’e ifatti natti agarsiiseera.” — Dubartii

Yaadota dubbistootaa kana hunda walitti qabnee yoo ilaalle, dhaamsi isaanii inni guddaan, hubannoo ofii qabaachuudha. Goonni Gosa Dhaala qalbii namaa tuqa, sammuu dammaqsa, eenyummaa ijaara. Dubbisaa! Of yaadadhaa! Dhaala keessan eegaa!&lt;/blockquote&gt;

=== III. Dubbii Barreessaa ===
Yeroo walaloo kana barreessuu jalqabu, kaayyoon  koo walaloo miidhagaa qopheessuu qofa hin turre. Dhalootni qubee eenyummaa isaa akka yaadatu gochuudha. Ani akka amanutti: namni gosa isaa dagate of dagata; namni of dagate immoo kallattii isaa dhaba.&lt;code&gt;Kanaaf, jechoota qindeessuu caalaa, dhaamsa qalbii namaa keessa jiru dabarsuuf yaaleera. Seenaan, aadaan, duudhaa fi gootummaan saba keenyaa akka yaadataman, kabajaman, akkasumas dhaloota itti aanuuf akka dabarfaman barbaadee barreesseera. Ani gootummaa akka loltuu waraana mooyatee gooban galuu qofatti hin ilaalu. Akka hubannoo kootitti, gootummaan dhugaa:&lt;/code&gt;

''Afaan ofii eeguu;''

''Aadaa ofii kabajuu;''

''Seenaa ofii beekuu;''

''Gosa ofiitiin boonuudha;''

Boodatti hafuu irra, ofii fi namoota biroo gaarummaadhaan ijaaruudha. Walaloon kun dubbisaa tokkollee eenyummaa isaa akka yaadatu yoo taasise, kaayyoon koo naaf milkaa’eera.&lt;blockquote&gt;“Ani walaloo qofa hin barreessine; yaadannoo dhalootaaf tahu barreesseera.” — Kadiir Abdullaxiif Hajjii&lt;/blockquote&gt;

=== IV. Dhaamsa ===
Dhaamsi guddaan kitaaba Goonni Gosa Dhaala kanaa eenyummaa ofii beekuu, kabajuu, eeguu fi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha. Gootummaan lola irratti qofa hin mul’atu. Gootummaan dhugaa nama gosa isaa hin daganne, afaan isaa hin salphifne, aadaa isaa hin dhiifne keessatti argama. Namni eenyummaa isaa dagate seenaa isaa dhaba, bu’uura isaa dhaba, dhaala isaas balleessa. Namni eenyummaa isaa beeku immoo jabaatee dhaabbata, gosa isaatiif ulfina ta’a, dhaloota itti aanuufis fakkeenya gaarii ta’a. Dhaamsi kitaaba kanaa dhaloota har’aatiif:&lt;blockquote&gt;“Gosa kee hin dagatin; ati damee gosa keetiiti.”

Afaan kee kabaji. Aadaa kee eegi. Saba kee tokkoomsi. Seenaa kee yaadadhu.  Kana gochuu qofa osoo hin taane, dhaloota itti aanuufis dabarsi. Gootonni dhugaa hidhannoo qawwee qofa hin dhaalan; dhaala eenyummaa isaaniillee ni dhaalu, ni eegu, dhaloota itti aanuufis ni dabarsu.

“Eenyummaan dhaala; dhaalli immoo ni eegama, ni dabarfama.”&lt;/blockquote&gt;

=== V. Galata ===
Duraan dursee, Rabbiin galateeffadha. Humna, jireenya, qabeenya, beekumsaa fi fayyaa naaf kennee kan har’aan na gahe, Alhamdulillaah!

Itti aansuun; Abbaa koo, Sh/Abdullaxiif H/Hajjii fi haadha too, Safiyyaa Habuu, galanni ani isiniif qabu jechaan ibsuun hin danda’amu. Rabbiin haqa keessan isiniif haa kafalu. Akkasumas kunuunsituu tiyya Hawwii Ijaaraa, jaalalaafi kunuunsa addaa naaf kennuun hojii  kana keessatti waan na jajjabeessiteef, galatoomi.

Kitaabichi akka bilchaatuuf yaadaafi qeeqa kan naaf kennan, akkasumas gorsa beekumsaa fi ogummaa kan naaf gumaachan keessaa; Jawar Muhaammad, Dr. Hamzaa Waariyoo, Lalisaa Hiikaa, Ayyuub Heebboo fi Artist Ibroo Ibsaa addatti galateeffachuu barbaada.

# '''Bareechuu fi gulaaluu''': Yaasiin Aadam Goobanaa fi Ahmad Abduljabbaar Abdoo
# '''Deeggarsa diinagdee''': Leellistuu Sabaa, Soofiyaa Abdii Qaabatoo, Dirribee Bareedaa, Mastuu Bareedaa, Fayyisee Girmaa, Faaxumaa Irreessoo, Iftuu Abdallaa, Haamid Bashiir, Abdulkariim H/Ibraahim, Ismaa’il Sh/Awwal, Sh/Awwal Jamaal, Waliyyii H/Hajjii, Habiibee H/Hajjii, Muussaa Baaloo, M/Huseen Ahmad, H/Sulxii H/Ismaa’il, Jamaal Huseen H/Ismaa’il, Kadiir Abduljaliil, Umar Baahmud, Toree Turaa, Usmaan Baahmud, Muktaar Abdoo, Tamaam Amaan fi kanneen maqaasaanii hin kaasin hunda.
# '''Golgaa Kitaabaa''':- Abdiisaa Balaachoo
# '''Maxxansuu fi sagantaa eebbaa''': Yuusuf Maammaa, Kadiir Haamidoo, Abdurrazaaq Ahmad, Abdulhakiim H/Abubakar, Ukaashaa Hajjii fi Muhaammad Qaasim hedduu isin galateffachuu barbaada.
# '''Uwwisa Miidiyaa Hawaasaa''': Awwal Amiin (Abu Mus’aab), Hamzaa Booranaa, Kichuu Aadee, Caaltuu Carcar, Boontuu Gannaa fi kanneen maqaan isaanii hin eeramne hundi keessan ulfaadhaa! Deeggarsi keessan yeroo hunda gaachana koo ta’ee na bira dhaabbateera. Deeggarsaafi uwwisa keessaniin kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” uummata kootiif, afaan saba kootiin akka dhiyaatu taasiftaniittu. Kanaaf, hunduma keessaniif galanni koo guddaadha. Galatoomaa!

Kitaabni kun beekumsa aadaa, duudhaa, seenaa, jaalalaa, tokkummaa, kabajaa, waldanda’uu, walgargaaruu fi dhimmoota biroo hedduu of keessaa qaba. Dubbisaa; muuxannoo keessan gabbifadhaa.

=== VI. Seensa ===
Ati eenyu? Eessaa dhufte? Maal dhaalte? Waan dhaalte eenyuuf dabarsita? Gaaffiiwwan kun salphaa fakkaachuu danda’u; garuu deebiin isaanii eenyummaa, seenaa fi hidda namaa keessa jira. Namni hidda isaa beeku of beeka. Namni seenaa isaa yaadatu eenyummaa isaa eega. Kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” gaaffiiwwan kanneen irraa dhalate. Walaloo qofaa miti. Sagalee yaadannoo, calaqqee aadaa fi waamicha dhalootaati. Seenaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi eenyummaa Oromoo jechoota keessatti kuusuuf yaalii taasifameedha.

Kitaabni kun haala mijataa keessatti hin dhalanne. Biyya ormaa, jireenya baqaa fi qormaata garaagaraa keessatti, yaada qalbii koo keessa ture gara barruutti jijjiiruuf tattaaffii guddaan taasifameera. Yeroo tokko daandiin natti dhiphate; yaadni garuu hin dhaabbanne. Sababni isaas, waan dhalootaaf hambisuu barbaadu qaba ture. Ka’umsi yaada kitaabichaa seenaa fi gootummaa qabsoo warraaqsaa, akkasumas xumura gabrummaa Oromoo irraa madde. Seenaan sun gaaffii tokko na keessatti uume:&lt;blockquote&gt;“Wanti abbootiin keenya nuuf hambisan maali? Nuti dhaloota nu booda dhufuuf maal hambifna?”

Gaaffiin kun gara walalootti jijjiirame. Walaloon sunis gara seenaa, aadaa, duudhaa, gosaa fi dhaala dhalootaatti bal’ate. Oromoon “Ijji lugna harki goota,” jedha. Rakkoon daandii  koo hin cufne; kutannoodhaan na ceesise. Kanaaf, kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” anaaf kitaaba qofa miti. Waan darbe yaadachuuf, waan har’aa hubachuuf, waan boruu dhalootaaf hambisuuf yaalii ani taasiseedha.

“Dhaalli keenya qabeenya qofa miti; itti gaafatamummaa dhalootaati. Waan har’a eegnu, boru dhaloota itti aanuuf dabarsina.”

Yoo seenaa kee beekuu barbaadde, yoo aadaa fi duudhaa kee gadi fageenyaan hubachuu feete, yoo gaaffii “Ani eenyu?” jedhuuf deebii barbaadde, kitaaba kana bani. Dubbisi. Qalbiidhaan dhaga’i. Of beeki. Dhaala kee eegi. — Kadiir Abdullaxiif Hajjii

Dubbisa gaarii!&lt;/blockquote&gt;

== III. Odeeffannoo Kitaabaa ==
'''''Mata-duree: Goonni Gosa Dhaala'''''

'''''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''''

'''''Akaakuu: Kuusaa Walaloo'''''

'''''Maxxansa: 2ffaa'''''

'''''Bara Maxxansaa: 2026'''''

'''''Gatii: 500 ETB'''''

'''''Raabsaa E-books: Bokkuu Media'''''

'''Kitaaba kana bitachuuf Linkii kana tuqaa → Bokkuu Media'''

Seenaa guutuu dubbisuuf → [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.rissa.bookstore Bokkuu Media]

[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.kadiir.tech Aappilikeeshinii Kadiir Tech]</text>
      <sha1>qa65auxhzvd4iaebrvtvdrokvv2slsd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>45979</id>
      <parentid>45978</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KedirAbdulatif</username>
        <id>14769</id>
      </contributor>
      <comment>I'm updating the article</comment>
      <origin>45979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17665" sha1="p9lcvztmvj8iqhy6k631leovdsfxva5" xml:space="preserve">= '''Goonni Gosa Dhaala''' =

=== &lt;sup&gt;Kuusaa Seenaa, Walaloo fi Taateewwan Qabsoo Oromoo&lt;/sup&gt; ===
'''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''

''Goonni Gosa Dhaala'' kitaaba kuusaa seenaa, walaloo fi taateewwan qabsoo Oromoo irratti hundaa’uun barreeffame yoo ta’u, keessumaa seenaa fi milkaa’ina qabsoo xumura gabrummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kitaabni kun seenaa, eenyummaa, gootummaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walaloo fi yaadannoo keessatti kuusuun dhaloota har’aa fi dhufuuf dabarsuuf kaayyeffate.

Mata-dureen '''''Goonni Gosa Dhaala''''' jedhu hiika gadi fagoo qaba. Gootummaan milkaa’ina dirree dorgommii ykn injifannoo qabsoo keessatti argame qofa osoo hin taane, seenaa ofii beekuu, afaan ofii kabajuu, aadaa fi duudhaa ofii eeguu, eenyummaa ofii tikfachuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata.

Kitaabichi seenaa fi taateewwan qabsoo Oromoo yaadachiisuun, keessumaa gahee Qeerroo fi Qarree Oromoo, milkaa’ina isaanii fi ergaa isaan dhalootaaf dabarsan irratti xiyyeeffata. Dhalattoonni Oromoo dirree dorgommii idil-addunyaa irratti milkaa’ina galmeessuun maqaa isaanii, uummata isaanii fi biyya isaanii beeksisuun fakkeenya gootummaa, kutannoo, obsa fi injifannoo ta’aniiru. Seenaa akkasii kuusuun dhaloonni har’aa seenaa isaa akka beeku, muuxannoo darbe irraa akka baratuufi gara fuulduraatti abdii fi murannoodhaan akka tarkaanfatu gargaara.

=== &lt;small&gt;Seenaa Maxxansaa fi Eebba Kitaabaa&lt;/small&gt; ===
Kitaabni '''''Goonni Gosa Dhaala''''' maxxansa isaa isa jalqabaa '''guyyaa''' '''31/12/2016 G.C, biyya Saudi Arabia, magaalaa Riyaaditti''' maxxanfame. Guyyaa '''07/04/2017''', bakka '''Alfariyaan, galma Almajdii''' jedhamutti, hawaasa Oromoo biyya Sa’uudii Arabiyaa jiraatuun, barreessaan kitaabichaa bakka argametti, eebbifameera.

Kitaabichi yaadannoo barreessaa fi hawaasa Oromoo keessatti bakka addaa qaba. Akka ibsa barreessaa keessatti dhiyaatetti, kitaabni kun kitaabota qabsoo Oromoo irratti xiyyeeffatan keessaa yeroo jalqabaatiif barreeffamuu isaatiin adda ta’a. Kunis seenaa qabsoo, taateewwan, walaloo fi gootummaa Oromoo barreessuun kuusuu fi dhalootaaf dabarsuu keessatti gahee qabaachuu isaa agarsiisa.

Walumaagalatti, ''Goonni Gosa Dhaala'' kuusaa walaloo qofa osoo hin taane, yaadannoo seenaa, calaqqee eenyummaa fi waamicha dhalootaati. Kitaabichi seenaa qabsoo Oromoo, gootummaa uummata Oromoo, aadaa, afaanii fi dhaala dhalootaa walitti hidhuun dubbistoota seenaa isaanii akka beekan, eenyummaa isaanii akka kabajaniifi dhaala gaarii dhaloota itti aanuuf akka hambisan kakaasa. '''Dhaamsa kitaabichaa:''' ''Seenaa kee yaadadhu, gootota kee kabaji, eenyummaa kee eegi, dhaala kee dhaloota itti aanuuf dabarsi.''

=== &lt;small&gt;Odeeffannoo Kitaabaa&lt;/small&gt; ===

* '''Mata-duree:''' Goonni Gosa Dhaala
* '''Barreessaa:''' [https://www.facebook.com/share/1BmNMLDUmd/ Kadiir Abdullaxiif Hajjii]
* '''Akaakuu:''' Kuusaa Walaloo 
* '''Maxxansa:''' 1ffaa (2017); 2ffaa (2026)
* '''Bakka maxxansa jalqabaa:''' Riyadh, Saudi Arabia
* '''Bakka eebba kitaabaa:''' Alfariyaan, galma Almajdii, Saudi Arabia
* '''Guyyaa eebbaa:''' 07/04/2017
* '''Gatii maxxansa 2ffaa:''' 500 ETB
* '''Raabsaa E-book:''' Bokkuu Media

📚 '''Kitaaba kana dubbisi; seenaa kee beeki, dhaala kee kabaji!'''

= '''&lt;big&gt;I. Hiika: Goonni Gosa Dhaala&lt;/big&gt;''' =
Mata-dureen “Goonni Gosa Dhaala” jedhu hiika seenaa, eenyummaa, gootummaa, dhaala dhalootaa fi itti gaafatamummaa guddaa of keessaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa waa’ee eenyummaa isaa akka yaadu, seenaa isaa akka qoratu, aadaa fi duudhaa isaa akka kabaju, akkasumas dhaala abbootii isaa dhaloota itti aanuuf akka dabarsu waamicha dhiyeessa.

=== &lt;big&gt;1. Hiika jechootaa&lt;/big&gt; ===

* '''Goonni''': Namni gootummaa qabu; nama jabina, kutannoo, murannoo fi hojii gaariidhaan fakkeenya ta’u. Gootummaan waraana irratti moo’achuu qofa osoo hin taane, afaan, aadaa, seenaa fi eenyummaa ofii eeguu keessattis mul’ata.
* '''Gosa''': Hawaasa namoota hidda dhalootaa, sanyii, maatii bal’aa, seenaa, duudhaa yookaan eenyummaa waloo qaban ibsuuf kan tajaajiluudha. Haala kitaabichaa keessatti, gosa jechuun hidda namaa fi eenyummaa inni irraa dhufe agarsiisa.
* '''Dhaala''': Waan dhaloonni tokko dhaloota isa dura ture irraa fudhatee dhaloota itti aanuuf dabarsu. Dhaalli qabeenya qofa miti; afaan, aadaa, seenaa, beekumsa, duudhaa, Afoola (mammaaksa, hiibboo, oduu durii, sheekoo, baacoo, faaruu fi kk), safuu fi gatiiwwan hawaasaas ni dabalata.

Jechoonni kun walitti dhufanii dubbisaa gaaffii guddaa tokko akka gaafatu taasisu: Dhaala abbootii keenyaa eenyutu eega, eenyutu tiksa, eenyutu dhaloota itti aanuuf dabarsa?

= '''&lt;small&gt;2. Ergaa mata-dureen kun kan dabarsu&lt;/small&gt;''' =
'''A. Gootummaa fi itti gaafatamummaa'''

Gootummaan dhugaa maqaa guddaa qabaachuu qofa miti. Waan gaarii dhalootaaf oolu eeguu, dhugaa dubbachuu, seenaa ofii beekuufi itti gaafatamummaa fudhachuudha.

'''B. Eenyummaa fi hidda dhalootaa'''

Namni bakka irraa dhufe, seenaa maatii isaa fi eenyummaa hawaasa isaa beeku of hubachuuf bu’uura cimaa qaba. Mata-dureen kun dubbisaa eenyummaa isaa akka hin daganne yaadachiisa.

'''C. Dhaala dhalootaa eeguufi dabarsuu'''

Dhaala abbootii keenya irraa arganne beekuu qofa osoo hin taane, isa gaarii tikfachuu, isa irraa barachuu fi dhaloota dhufuuf dabarsuun dirqama keenya.

'''D. Dhaloota haaraa dammaqsuu'''

Mata-dureen kun dargaggoota seenaa isaanii akka dubbisan, afaan isaanii akka kabajan, aadaa isaanii akka qoratan, beekumsa ammayyaa wajjiin walitti hidhuun gara fuulduraatti akka tarkaanfatan kakaasa.

= 3. Walitti dhufeenya mata-duree fi qabiyyee kitaabichaa =
Kitaabni '''Goonni Gosa Dhaala''' seenaa, aadaa, duudhaa, afaan, gootummaa fi eenyummaa Oromoo irratti xiyyeeffata. Kanaaf, mata-dureen kun yaada kitaabichaa gabaabsee ibsa.

Dubbisaan kitaabicha dubbisuun gaaffiiwwan armaan gadii irratti akka yaadu affeerama:

* Ani eenyu?
* Eessaa dhufe?
* Abbootiin  koo maal naaf dhaalchisan?
* Dhaala sana akkamitti nan eega?
* Dhaloota na booda dhufuuf maal nan dabarsa?

Gaaffiiwwan kun nama seenaa darbe qofa yaadatu osoo hin taane, itti gaafatamummaa har’aa fi egeree isaa akka hubatu ijaaruuf gargaaru.

= 4. Hiika ogbarruu mata-durichaa =
Akka ilaalcha ogbarruutti, '''Goonni Gosa Dhaala''' mata-duree yaada sadii walitti hidhuudha:

* '''Gootummaa''': Eenyummaa fi dhaala ofii eeguu.
* '''Gosa''': Madda eenyummaa, hidda dhalootaa fi seenaa waloo.
* '''Dhaala''': Waan dhaloota tokko irraa fudhatamee dhaloota itti aanuuf darbu.

Walitti dhufeenyi yaadota kanaa ergaa cimaa dabarsa: dhaala qabaachuun qofti gahaa miti; dhaala sana beekuun, kabajuun, eeguufi dhalootaaf dabarsuun barbaachisaadha. Kanaaf, gootummaan mata-duree  kana keessatti hojii seenaa keessatti raawwatame qofa osoo hin taane, itti gaafatamummaa yeroo ammaa fi egeree irratti qabnuunis madaalama.

= 5. Yaadannoo barreessaaf qophaa’e =

=== &lt;u&gt;Mata-duree “Goonni Gosa Dhaala” Maal Nu Barsiisa?&lt;/u&gt; ===
Goonni Gosa Dhaala mata-duree seenaa, eenyummaa fi itti gaafatamummaa dhalootaa walitti hidhuudha. Gootummaa jechuun waraana keessatti lolanii moo’achuu qofaa miti; afaan ofii kabajuu, aadaa ofii eeguu, seenaa ofii beekuu fi dhaala abbootii ofii dhaloota itti aanuuf dabarsuus ni dabalata. '''Gosa''' jechuun madda eenyummaa fi hidda dhalootaa keenya; '''dhaala''' jechuun immoo waan abbootiin keenya nuuf hambisanii fi nutis dhaloota dhufuuf hambisuu qabnuudha.

Kanaaf, mata-dureen kun nama tokkoon tokkoon keenyaaf gaaffii itti gaafatamummaa dhiyeessa: Waan ani abbootii koo irraa dhaale maal fa’a? Waan sana akkamitti eega? Dhaloota na booda dhufuuf maal hambisa? Ergaan isaa inni guddaan, namni eenyummaa isaa beeku, dhaala isaa kabaju, dhaloota itti aanuufis fakkeenya ta’uudha.

=== 6. Yaada xumuraa ===
Mata-dureen Kitaaba '''“Goonni Gosa Dhaala”''' maqaa kitaabaa qofa miti; waamicha eenyummaa, yaadannoo fi itti gaafatamummaa dhalootaati. Dubbisaan of beekuu, seenaa isaa yaadachuu, dhaala isaa kabajuu fi gara fuulduraatti itti gaafatamummaadhaan tarkaanfachuu barsiisa. Ergaa ijoo mata-duree kanaa:&lt;blockquote&gt;'''“Gootummaan dhaala abbootii beekuu, eenyummaa ofii kabajuu, waan gaarii eeguufi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha.”'''

Osta kanaa&lt;/blockquote&gt;

= '''II. Baafata Kitaaba, “Goonni Gosa Dhaala”''' =
Baafata kitaaba, Goonni Gosa Dhaala, Yaadannoo, Yaada Dubbiftootaa, Dubbii Barreessaa, Dhaamsa, Galataa fi Seensa tokko tokkoon akka armaan gadiitti ilaalla.

=== I. Yaadannoo ===
Goonni Gosa Dhaala kitaaba yaadannoo eenyummaati; yaadannoo seenaa, aadaa fi sabaati. Jireenya ammayyaa saffisaan deemaa jiru keessatti namoonni yeroo baay’ee bakka irraa dhufan dagatu. Kitaabni kun garuu gaaffii tokko nu gaafata: “Eessaa dhufte? Ati eenyu?”

Gaaffiin kun Oromoo qofaaf kan dhiyaatu miti. Sabaafi uummata hundaaf, bakka jiranii fi yeroo kamittuu kan ta’uudha. Eenyummaan saba kamiyyuu yaadannoo isaa irratti ijaarama. Yaadannoon kun waan darbe deebi’anii ilaaluuf qofa miti; har’a sirreessuufi boru ijaaruufis ni tajaajila. Namni of yaadatu imala isaa ifatti beeka; namni seenaa isaa beeku kallattii isaa hin jallatu. Walaloon kitaaba kana keessa jiru hundi akka sagalee qalbii namaa dammaqsuutti nama waama:

Seenaa kee yaadadhu;

Gootota kee yaadadhu;

Aadaa kee yaadadhu;

Afaan kee yaadadhu;

Gosa kee yaadadhu. Sababni isaas, nama yaadannoo eenyummaa isaa qabu qofatu dhaala isaa eeguuf carraa qaba. Namni dhaala isaa eegu immoo dhaloota itti aanu ijaaruu danda’a.

“Yaadannoon bu’uura eenyummaati, kitaabni kuni eenyummaa koof yaadannoo naaf haa tahu.”

=== II. Yaada Dubbiftootaa ===
Goonni Gosa Dhaala dubbistoota garaagaraa biratti miiraafi hubannoo adda addaa uumeera. Dubbisaan hundi kitaabicha akka sagalee keessaa qalbii isaa dhaga’uutti itti dhiyaata.&lt;blockquote&gt;“Kitaaba kana yommuu dubbisu, walaloo qofa hin dubbifne; seenaa koo, aadaa koo fi eenyummaa koo dubbisaa ture. Kitaabni kun ofitti na deddeebise. Akka ifa sammuu kootti na qajeelche.” — Barataa Yuunivarsiitii

“Dargaggoonni keenya rakkoo eenyummaa qorachuu dubbisanii hubachuu dhabuu keessa jiru. Kitaabni kun bu’uura cimaa isaaniif ta’uu danda’a. Kitaaba manneen barnootaa keessatti argamuu qabuudha.” — Barsiisaa Yuunivarsiitii

“Ergan kitaabicha dubbisee kaasee afaan koo kabajuu jalqabeera. Aadaa kootiin ni boona; gosa koos haala haaraan hubadheera.” — Dargaggoo

“Waan nuti dhalootaaf afaaniin dabarsaa turre, barreessaan kun walaloo keessatti qopheessee dhalootaaf kaa’eera.” — Jaarsa Biyyaa

“Kitaabni kun eenyummaa dubartummaa koo, aadaa koo fi gosa koo na yaadachiiseera. Ani eenyu akka ta’e ifatti natti agarsiiseera.” — Dubartii

Yaadota dubbistootaa kana hunda walitti qabnee yoo ilaalle, dhaamsi isaanii inni guddaan, hubannoo ofii qabaachuudha. Goonni Gosa Dhaala qalbii namaa tuqa, sammuu dammaqsa, eenyummaa ijaara. Dubbisaa! Of yaadadhaa! Dhaala keessan eegaa!&lt;/blockquote&gt;

=== III. Dubbii Barreessaa ===
Yeroo walaloo kana barreessuu jalqabu, kaayyoon  koo walaloo miidhagaa qopheessuu qofa hin turre. Dhalootni qubee eenyummaa isaa akka yaadatu gochuudha. Ani akka amanutti: namni gosa isaa dagate of dagata; namni of dagate immoo kallattii isaa dhaba.&lt;code&gt;Kanaaf, jechoota qindeessuu caalaa, dhaamsa qalbii namaa keessa jiru dabarsuuf yaaleera. Seenaan, aadaan, duudhaa fi gootummaan saba keenyaa akka yaadataman, kabajaman, akkasumas dhaloota itti aanuuf akka dabarfaman barbaadee barreesseera. Ani gootummaa akka loltuu waraana mooyatee gooban galuu qofatti hin ilaalu. Akka hubannoo kootitti, gootummaan dhugaa:&lt;/code&gt;

''Afaan ofii eeguu;''

''Aadaa ofii kabajuu;''

''Seenaa ofii beekuu;''

''Gosa ofiitiin boonuudha;''

Boodatti hafuu irra, ofii fi namoota biroo gaarummaadhaan ijaaruudha. Walaloon kun dubbisaa tokkollee eenyummaa isaa akka yaadatu yoo taasise, kaayyoon koo naaf milkaa’eera.&lt;blockquote&gt;“Ani walaloo qofa hin barreessine; yaadannoo dhalootaaf tahu barreesseera.” — Kadiir Abdullaxiif Hajjii&lt;/blockquote&gt;

=== IV. Dhaamsa ===
Dhaamsi guddaan kitaaba Goonni Gosa Dhaala kanaa eenyummaa ofii beekuu, kabajuu, eeguu fi dhaloota itti aanuuf dabarsuudha. Gootummaan lola irratti qofa hin mul’atu. Gootummaan dhugaa nama gosa isaa hin daganne, afaan isaa hin salphifne, aadaa isaa hin dhiifne keessatti argama. Namni eenyummaa isaa dagate seenaa isaa dhaba, bu’uura isaa dhaba, dhaala isaas balleessa. Namni eenyummaa isaa beeku immoo jabaatee dhaabbata, gosa isaatiif ulfina ta’a, dhaloota itti aanuufis fakkeenya gaarii ta’a. Dhaamsi kitaaba kanaa dhaloota har’aatiif:&lt;blockquote&gt;“Gosa kee hin dagatin; ati damee gosa keetiiti.”

Afaan kee kabaji. Aadaa kee eegi. Saba kee tokkoomsi. Seenaa kee yaadadhu.  Kana gochuu qofa osoo hin taane, dhaloota itti aanuufis dabarsi. Gootonni dhugaa hidhannoo qawwee qofa hin dhaalan; dhaala eenyummaa isaaniillee ni dhaalu, ni eegu, dhaloota itti aanuufis ni dabarsu.

“Eenyummaan dhaala; dhaalli immoo ni eegama, ni dabarfama.”&lt;/blockquote&gt;

=== V. Galata ===
Duraan dursee, Rabbiin galateeffadha. Humna, jireenya, qabeenya, beekumsaa fi fayyaa naaf kennee kan har’aan na gahe, Alhamdulillaah!

Itti aansuun; Abbaa koo, Sh/Abdullaxiif H/Hajjii fi haadha too, Safiyyaa Habuu, galanni ani isiniif qabu jechaan ibsuun hin danda’amu. Rabbiin haqa keessan isiniif haa kafalu. Akkasumas kunuunsituu tiyya Hawwii Ijaaraa, jaalalaafi kunuunsa addaa naaf kennuun hojii  kana keessatti waan na jajjabeessiteef, galatoomi.

Kitaabichi akka bilchaatuuf yaadaafi qeeqa kan naaf kennan, akkasumas gorsa beekumsaa fi ogummaa kan naaf gumaachan keessaa; Jawar Muhaammad, Dr. Hamzaa Waariyoo, Lalisaa Hiikaa, Ayyuub Heebboo fi Artist Ibroo Ibsaa addatti galateeffachuu barbaada.

# '''Bareechuu fi gulaaluu''': Yaasiin Aadam Goobanaa fi Ahmad Abduljabbaar Abdoo
# '''Deeggarsa diinagdee''': Leellistuu Sabaa, Soofiyaa Abdii Qaabatoo, Dirribee Bareedaa, Mastuu Bareedaa, Fayyisee Girmaa, Faaxumaa Irreessoo, Iftuu Abdallaa, Haamid Bashiir, Abdulkariim H/Ibraahim, Ismaa’il Sh/Awwal, Sh/Awwal Jamaal, Waliyyii H/Hajjii, Habiibee H/Hajjii, Muussaa Baaloo, M/Huseen Ahmad, H/Sulxii H/Ismaa’il, Jamaal Huseen H/Ismaa’il, Kadiir Abduljaliil, Umar Baahmud, Toree Turaa, Usmaan Baahmud, Muktaar Abdoo, Tamaam Amaan fi kanneen maqaasaanii hin kaasin hunda.
# '''Golgaa Kitaabaa''':- Abdiisaa Balaachoo
# '''Maxxansuu fi sagantaa eebbaa''': Yuusuf Maammaa, Kadiir Haamidoo, Abdurrazaaq Ahmad, Abdulhakiim H/Abubakar, Ukaashaa Hajjii fi Muhaammad Qaasim hedduu isin galateffachuu barbaada.
# '''Uwwisa Miidiyaa Hawaasaa''': Awwal Amiin (Abu Mus’aab), Hamzaa Booranaa, Kichuu Aadee, Caaltuu Carcar, Boontuu Gannaa fi kanneen maqaan isaanii hin eeramne hundi keessan ulfaadhaa! Deeggarsi keessan yeroo hunda gaachana koo ta’ee na bira dhaabbateera. Deeggarsaafi uwwisa keessaniin kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” uummata kootiif, afaan saba kootiin akka dhiyaatu taasiftaniittu. Kanaaf, hunduma keessaniif galanni koo guddaadha. Galatoomaa!

Kitaabni kun beekumsa aadaa, duudhaa, seenaa, jaalalaa, tokkummaa, kabajaa, waldanda’uu, walgargaaruu fi dhimmoota biroo hedduu of keessaa qaba. Dubbisaa; muuxannoo keessan gabbifadhaa.

=== VI. Seensa ===
Ati eenyu? Eessaa dhufte? Maal dhaalte? Waan dhaalte eenyuuf dabarsita? Gaaffiiwwan kun salphaa fakkaachuu danda’u; garuu deebiin isaanii eenyummaa, seenaa fi hidda namaa keessa jira. Namni hidda isaa beeku of beeka. Namni seenaa isaa yaadatu eenyummaa isaa eega. Kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” gaaffiiwwan kanneen irraa dhalate. Walaloo qofaa miti. Sagalee yaadannoo, calaqqee aadaa fi waamicha dhalootaati. Seenaa, aadaa, duudhaa, afaanii fi eenyummaa Oromoo jechoota keessatti kuusuuf yaalii taasifameedha.

Kitaabni kun haala mijataa keessatti hin dhalanne. Biyya ormaa, jireenya baqaa fi qormaata garaagaraa keessatti, yaada qalbii koo keessa ture gara barruutti jijjiiruuf tattaaffii guddaan taasifameera. Yeroo tokko daandiin natti dhiphate; yaadni garuu hin dhaabbanne. Sababni isaas, waan dhalootaaf hambisuu barbaadu qaba ture. Ka’umsi yaada kitaabichaa seenaa fi gootummaa qabsoo warraaqsaa, akkasumas xumura gabrummaa Oromoo irraa madde. Seenaan sun gaaffii tokko na keessatti uume:&lt;blockquote&gt;“Wanti abbootiin keenya nuuf hambisan maali? Nuti dhaloota nu booda dhufuuf maal hambifna?”

Gaaffiin kun gara walalootti jijjiirame. Walaloon sunis gara seenaa, aadaa, duudhaa, gosaa fi dhaala dhalootaatti bal’ate. Oromoon “Ijji lugna harki goota,” jedha. Rakkoon daandii  koo hin cufne; kutannoodhaan na ceesise. Kanaaf, kitaabni “Goonni Gosa Dhaala” anaaf kitaaba qofa miti. Waan darbe yaadachuuf, waan har’aa hubachuuf, waan boruu dhalootaaf hambisuuf yaalii ani taasiseedha.

“Dhaalli keenya qabeenya qofa miti; itti gaafatamummaa dhalootaati. Waan har’a eegnu, boru dhaloota itti aanuuf dabarsina.”

Yoo seenaa kee beekuu barbaadde, yoo aadaa fi duudhaa kee gadi fageenyaan hubachuu feete, yoo gaaffii “Ani eenyu?” jedhuuf deebii barbaadde, kitaaba kana bani. Dubbisi. Qalbiidhaan dhaga’i. Of beeki. Dhaala kee eegi. — Kadiir Abdullaxiif Hajjii

Dubbisa gaarii!&lt;/blockquote&gt;

== III. Odeeffannoo Kitaabaa ==
'''''Mata-duree: Goonni Gosa Dhaala'''''

'''''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''''

'''''Akaakuu: Kuusaa Walaloo'''''

'''''Maxxansa: 2ffaa'''''

'''''Bara Maxxansaa: 2026'''''

'''''Gatii: 500 ETB'''''

'''''Raabsaa E-books: Bokkuu Media'''''

'''Kitaaba kana bitachuuf Linkii kana tuqaa → Bokkuu Media'''

Seenaa guutuu dubbisuuf → [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.rissa.bookstore Bokkuu Media]

[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.kadiir.tech Aappilikeeshinii Kadiir Tech]</text>
      <sha1>p9lcvztmvj8iqhy6k631leovdsfxva5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Risaa Bokkaa Mooye</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6155</id>
    <revision>
      <id>45971</id>
      <parentid>45143</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KedirAbdulatif</username>
        <id>14769</id>
      </contributor>
      <comment>I'm updating my page</comment>
      <origin>45971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25079" sha1="0lls8hjtgq6o1ax7z0dgdm8lleqxgt0" xml:space="preserve">
= '''Risaa Bokkaa Mooye''' =
Ogbarruu, Walaloo, Kitaaba

= '''Kitaaba Risaa Bokkaa Mooye''' =
'''Barreessaa: Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''

''“Risaa Bokkaa Mooye” — Rakkoo moo’achuu qofa osoo hin taane, rakkoo keessaa beekumsa, murannoo fi injifannoo horachuudha.''

== '''1. Seensa: Waa’ee Kitaaba Risaa Bokkaa Mooye''' ==
''Risaa Bokkaa Mooye'' kitaaba kuusaa walaloo barreessaa '''Kadiir Abdullaxiif Hajjii'''ti. Kitaabni kun walaloo miira namaa tuqu, yaada gadi fagoo qabu, mammaaksa, falaasama, fakkeenya jireenyaa, ilaalcha saayinsii, hubannoo sammuu, aadaa Oromoo fi seenaa hawaasaa walitti fiduun dubbisaaf dhiyaate.

Kitaabni kun jireenya namaa keessatti rakkoon, gadadoon, dukkanni, kufaatiin, abdii kutachuun, obsii fi injifannoon akkamitti walitti hidhata akka qaban akka dubbisaan irratti yaadu taasisa. Dubbisaan jechoota walaloo keessatti argaman qofa dubbisee bira hin darbu; ergaa isaanii jireenya isaa, hawaasa isaa fi egeree isaa waliin walbira qabee akka xiinxalu isa kakaasa.

Jireenyi namaa yeroo hunda haala salphaa fi gammachiisaa ta’een hin darbu. Yeroo tokko namni milkaa’ina argata; yeroo biraa rakkoo, kufaatii, gadda, qormaata fi gufuu hedduu keessa darba. Garuu rakkoon nama mudate hundi dhuma jireenyaa jechuu miti. Rakkoon tokko tokko beekumsa, ogummaa, obsaa fi murannoo nama keessatti ijaaruuf carraa ta’uu danda’a.

Ergaa bu’uuraa kitaaba kanaa keessaa tokko, namni kaayyoo qabu rakkoo isa mudateen abdii kutachuu osoo hin taane, mala barbaaduu, of qoruufi itti fufuu akka qabuudha. Kana malees, aadaa, afaan, seenaa, eenyummaa fi muuxannoo hawaasaa dhalootaaf dabarsuun barbaachisaa ta’uu yaadachiisa.

Kanaafuu, '''''Risaa Bokkaa Mooye''''' kitaaba yeroo dabarsuuf qofa dubbifamu osoo hin taane, kitaaba yaada namaa dammaqsu, gaaffii kaasu, jireenya irratti xiinxalchiisuufi dubbisaa gara hubannoo gadi fagootti geessu ta’ee dhiyaate.

== '''2. Maqaa Kitaabaa: Risaa Bokkaa Mooye''' ==
Maqaan '''''Risaa Bokkaa Mooye''''' hiika fakkeenyaa fi ergaa ogbarruu guddaa qaba. Jechoota maqaa kitaabichaa ijaarsa yaadaa keessatti ilaalamuun, rakkina, sodaa, kufaatii fi qormaata moo’achuun akkasumas humna keessa namaa guddisuu wajjiin wal-qabsiisuun ni danda’ama.

=== 2.1. Risaa ===
Risaaan simbirroo ykn allaattii samii keessa balali’u, olka’iinsa fi sochii cimaa wajjiin walqabatuun beekamuudha. Ergaa fakkeenyaa kitaabichaa keessatti Risaan:

* Kaayyoo ol’aanaa qabaachuu;
* Bilisummaa yaadaa fi murannoo;
* Haala rakkisaa keessatti of danda’uu;
* Carraa fi mala adda baasanii fayyadamuu;
* Sodaa moo’achuun gara galmaatti tarkaanfachuu kan agarsiisuu danda’uudha.

=== 2.2. Bokkaa moo’achuu ===
Bokkaan uumama keessatti faayidaa guddaa qabaatus, yeroo tokko tokko roobni cimaa, bubbee, cabbii fi haalli qilleensaa rakkisaan sochii uumamtootaa danquu danda’u. Fakkeenya kitaabichaa keessatti bokkaan qormaata, rakkoo, danqaa fi gufuu nama kaayyoo isaa bira ga’uuf mudatu bakka bu’uu danda’a.

Bokkaa moo’achuun immoo rakkoo hunda dhabamsiisuu jechuu qofa miti. Rakkoo jiru hubachuu, mala ittiin keessaa bahan barbaaduu, obsaan hojjechuu fi gufuu sana caalaa cimaa ta’anii kaayyoo bira ga’uudha. Kanaafuu, maqaan kitaabichaa ergaa akkana jedhu qaba: '''''rakkoon nama mudachuu danda’a; garuu namni kaayyoo, beekumsa, obsaa fi murannoo qabu rakkoo sana irraa barachuu fi itti fufuu danda’a.'''''

Hiikni kun ilaalcha fakkeenyaa maqaa kitaabichaa ibsa; hiika barreessaan maqaa kanaaf murteesse guutummaatti bakka bu’uuf osoo hin taane, dubbistootaaf karaa ittiin ergaa isaa xiinxalan dhiyeessa.

== '''3. Qabiyyee Kitaabichaa: Walaloo fi Ergaa Jireenyaa''' ==
Kitaabni kun walaloo keessatti jechoota filatamoo, mammaaksa, fakkeenya, walbira qabuu, yaada mormii fi ibsa miira namaa kakaasu fayyadamuun dubbisaa wajjiin haasa’a.

Walaloon yeroo tokko haala jireenyaa ifatti ibsa; yeroo biraa immoo fakkeenya uumamaa fayyadamuun ergaa gadi fagoo dabarsa. Akkasumas, rakkoo hawaasaa, murannoo dhuunfaa, aadaa, eenyummaa fi ilaalcha jireenyaa irratti yaada kaasuuf carraa kenna. Kitaabichi dubbisaa akka:

* Rakkoo jireenyaa xiinxalu;
* Sababa rakkoo fi bu’aa murtii hubatu;
* Humna fi dadhabina ofii madaalu;
* Kaayyoo isaa ifa godhatu;
* Aadaa fi seenaa hawaasaa kabaju;
* Afaan Oromoo fi humna jechoota isaa akka dinqisiifatutti kakaasa.

== '''4. Yaada Namootaa (Endorsements and Reader Reflections)''' ==
Yaadni namootaa kitaaba irratti dhiyaatu hojii barreessaa ibsuu, ergaa isaa gadi fageenyaan hubachiisuu fi dubbistoota biroo kitaabicha akka dubbisan kakaasuu keessatti gahee qaba.

=== 4.1. Kadiir Abdullaxiif Hajjii — Walaloo Kitaabichaa Keessaa ===
&lt;blockquote&gt;Deemsa dukkana cillimii, tabba qoreef gufaatii; Lubbuu kaayyoo ceesisee, ofiisaa sagal kufaatii; Tibba biiftuun didee, guyyaadhaan dukkanaa’u; Dachee dhiiga quuftee, lubbuunis suukanaa’u; Daba meeluu seenaa, qalbiin dide hadheeffatee; Ijaarsa galma dhugaatif, galaa xiiqii jabeeffatee; Bara gadadoof hiraarri, marsee amba dooye; Akeeka abjuu guddaa, Risaa Bokkaa Mooye!&lt;/blockquote&gt;— '''Kadiir Abdullaxiif Hajjii, kitaaba keessaa fudhatame'''

Walaloon kun dukkana, kufaatii, gadadoo, seenaa ulfaataa fi kaayyoo guddaa walitti hidha. Dubbisaan gufuu hedduu keessa darbuun galma isaa bira ga’uuf tattaaffii barbaachisu akka yaadu taasisa. Dukkanni fi rakkinoonni jiraachuun isaanii kaayyoo dhabamsiisuuf sababa ta’uu hin qaban; yeroo tokko tokko murannoo namaa qoru.

=== 4.2. Tololaa Faanta’ee Moosee — Barreessaa fi Waloo ===
&lt;blockquote&gt;Kan qocaaf kaayame, Risaan jalaa hin fuudhu; Firri firaaf malee, alagaan firaaf hin quudhu; Kan kaayyoof kutate, takkaa hin dabu dalga; Har’a xiiqiidhan taa’ee, borummoo firii argaa; Osoo hin ciniinsifatin, eenyutuu ilmoo dayee; Ciminaaf obsaanii, kan “Risaa bokkaa mooye.”&lt;/blockquote&gt;— '''Tololaa Faanta’ee Moosee'''

Yaadni walaloo kanaa kaayyoo, obsa, kutannoo fi bu’aa hojii irratti xiyyeeffata. Bu’aan guddaan yeroo baay’ee tattaaffii, yeroo fi obsaan argama. Namni galma tokko bira ga’uuf murannoo qabu gufuu tokkoon abdii kutachuu mannaa, waan barbaaduuf hojii itti fufuu qaba.

=== 4.3. Biiftuu Nagoo Urjii — Waloo ===
&lt;blockquote&gt;Olguuree gad-guuree, sassaabee cimmisee; Gumgumee didichee, roobuuf yoo mandiise; Simbirreen baalatti, lukkuun mana jala; Xaddeelleen boollatti, kuuwwanis daggala; Hunduu hafarfatee, dawoo barbaaddataa; Lubbuu ofii hammatee, bokkeenya baqataa.

Abbaan malaa garuu, Goflaasaa hurgufatee, asii ol-abuuraa; Bokkaa injifatee, cabbii kaasa suuraa; Kuunnoo asii ka’ee, gararraa duumessaa; Bokkeenyaa ol-ta’ee, kan garaa karoorsaa; Joobira abbaa goflaa, kan kochoo dibaabee; Lukkuuleetti koflaa, samii gubbaarra yaabee; Injifatee moo’uu agarsiisa, gidira ofirraa dhayee; Akkasiin colloomeeti, kan “Risaa bokkaa mooye!”&lt;/blockquote&gt;— '''Biiftuu Nagoo Urjii'''

Walaloon kun fakkeenya uumamaa fi amala uumamtootaa fayyadamuun garaagarummaa sodaachuu fi murannoo qabaachuu agarsiisa. Yeroo haalli rakkisaan dhufu uumamtoonni tokko tokko dahoo barbaadu; kan biraan immoo mala ofii fayyadamuun olka’iinsa bira ga’uuf yaala. Ergaan isaa dubbisaan rakkoo mudate keessatti mala, beekumsa fi murannoo isaa fayyadamuun furmaata barbaaduu akka qabu yaadachiisa.

=== 4.4. Hawwii Ijaaraa Gaarii — Barreessituu ===
&lt;blockquote&gt;Kitaabilee barreessichaan barreeffaman hedduu isaanii dubbisee jira. Kitaabonni isaa kuufama jechoota dhama qabaniin kan guutamaniidha. Dhamni jechoota isaa yaada nama hawwatuun kan guutame qofa osoo hin taane, filannoon jechootaa fi akkaataa inni itti walaloo ijaaru mata-duree walaloo kitaabilee isaa wajjin wal simata. Barreessaan dubbistoota hedduu horachuuf, kitaaba dhaamsa dhugaa jiruufi jireenya hawaasaa qabu qopheessuu irratti jabaatee hojjechuu qaba. Ammas jabaadhu; waan katabdu hin dhabin jechuunii barbaada!&lt;/blockquote&gt;— '''Hawwii Ijaaraa Gaarii, barreessituu'''

Yaadni kun filannoo jechootaa, qindoomina walaloo, ergaa hawaasummaa fi dandeettii barreessummaa irratti xiyyeeffata. Kitaabni dubbisaa hedduu bira ga’uuf miidhagina afaanii qofa osoo hin taane, qabiyyee hiika qabu, ergaa ifa ta’ee fi walitti dhufeenya jireenya dhugaa waliin qabu qabaachuun barbaachisaa ta’uu agarsiisa.

== '''5. Yaadannoo''' ==
Kitaabni ''Risaa Bokkaa Mooye'' hayyoota, gootota, dureeyyota, namoota hojii gaarii hojjetanii maqaan isaanii bal’inaan hin waamamne, akkasumas namoota uummataaf jecha wareegama kaffalanii fi bu’uura jireenya hawaasaa cimsaniif yaadannoo naaf haa ta’u. Namoonni seenaa keessatti beekaman qofa osoo hin taane, namoonni jireenya hawaasaa keessatti hojii isaanii, beekumsa isaanii, obsaan hojjechuu isaanii fi gumaacha isaanii irraa kan ka’e bu’aa guddaa fidanii turan hundi yaadatamuu qabu.

Kitaabichi namoota rakkoo moo’atan, hawaasaaf dhaabbatan, dhaloota barsiisan, aadaa tiksan, beekumsa dabarsan fi hojii isaanii keessatti bu’aa dhaabbataa dhiisanii darban yaadachuuf carraa kenna. Yaadannoon kun dubbistootaaf ergaa tokko qaba: '''''namni tokko jireenya isaa keessatti waan gaarii uummataaf godhe, maqaan isaa yeroon darbullee gumaachi isaa dhaloota bira ga’uu danda’a.''''' Kanaafuu, kitaabichi yaadannoo namoota darban qofa osoo hin taane, dhaloota ammaa fi dhufuuf fakkeenya ta’uu danda’a.

== '''6. Galata''' ==
Yeroo mara humna, jireenya, qabeenya, beekumsa fi fayyaa naaf kenne, hanga har’aatin kan na gahe Rabbii koo galateeffadha. Alhamdulillaah! Itti aansuun, maatii koo galata malee waan biraa gochuufii hin dandeenye, abbaa koo '''Sheek Abdullaxiif H/Hajjii''' fi haadha koo '''Safiyyaa Habuu Saanii''' kabajaa fi jaalalaan yaadadha. Gargaarsa, kunuunsa, barsiisa fi deeggarsa naaf gootan hundaaf galanni koo guddaadha. Haqa keessan Rabbiin isiniif haa kaffalu.

Obboleeyyan koo fi hiriyoonni koo yeroo hundaa na cinaa dhaabbattanis galatoomaa. Gargaarsi keessan jireenya koo keessatti bakka guddaa qaba. Keessumaa, maatii koo kabajamaa bakka bu’uun na jaallattee, kunuunsa addaa naaf kennuun hojii kana irratti tan na jajjabeessite, waamarti koo '''Hawwii Ijaaraa Gaarii''', galanni ani siif qabu waan jechaan ibsamee hin dhumuu miti. Rabbiin umrii dheertuu, fayyaa fi milkaa’ina siif haa kennu.

Akkasumas, yaada, qeeqa ijaarsaa fi gorsa kitaaba kanaaf malu naaf kennuun hojii kana akka fooyya’u gumaacha kanneen taasisan, '''Hamiid Feegisoo fi Eebbisaa Waayyuu''' guddaan galateeffadha. Hayyoota beekumsa, gorsa fi qajeelfama naaf kennan '''Sheek Ya’aquub Abdullaxiif, Sheek Abdussalaam Kadiir fi Dr. Muussaa Sulxii''' galata guddaa isiniif qaba. Gumaachi keessan kitaabichi akka bilchaatuuf shoora qaba.

Kitaabni kun hojii nama tokko qofaan xumuramu osoo hin taane, gumaacha namoota hedduu kan of keessatti qabateedha. Kanaaf, yeroo keessan, beekumsa keessan fi dandeettii keessan arjoomuun gulaallii fi qindoomina kitaabichaa keessatti kanneen na gargaaran; '''Fedhasaa Taaddasaa, Zabiibaa Roobaa, Ibraahim Muhaammad, Dhaqqaboo Kadiir, Dr. Ruqiyyaa Aliyyii fi Yaasiin Aadam''' hundi keessan galata guddaa na biraa qabdu.

Hojii uummata keenyaaf qophaa’e kana uummata biraan ga’uuf deeggarsa diinagdee fi gumaacha biroo kanneen taasisan '''Hawwii Ijaaraa, H/Abdulqaadir H/Aliyyii, Boontuu Gobbachoow, Sheek Ayyuub Umar, Muhaammad Qaasim, Leellistuu Sabaa, Soofiyaa Fajoo, Kadiijaa Daadhii, Abdullaahii Jamaal, Muhiddiin Amaan fi Sulxaan Ismaa’il''' hundi keessan galatoomaa. Harki keessan hin gu’in; gumaachi keessan hojii kanaaf bu’aa guddaa qaba.

Hiriyoota koo ogummaa isaanii arjoomuun, yaada kennuun, golga kitaabaa qopheessuun, kitaaba maxxansiisuu fi sagantaa eebbaa qindeessuun na tumsan '''Abdiisaa Balaachoo, Munawwar M. Huseen, Tololaa Faanta’ee, Biiftuu Nagoo fi Tufaa Wadaajoo''' hedduu isin galateeffadha. Gumaachi keessan hojii kana keessatti yaadannoo qaalii ta’ee hafa.

Dabalataanis, hojii kana uummata biraan ga’uuf uwwisa miidiyaa fi qunnamtii hawaasummaa keessatti kanneen na cinaa dhaabbattan '''Ustaaz Ibsaa Hasan, Nuurii Waliyyii, Abdii Ahmad, Amiin Usmaan, Awwal Amiin (Abuu Mus’aab), Asladdiin Muhaammad, Nasrii Badruu (Aanolee), Abdurahiim Nuuraa, Gumaa Qeerroo Oromiyaa, Ibroo Ibsaa''' fi namoonni maqaan isaanii asitti hin eeramne hundi ulfina guddaa na biraa qabdu.

Walumaagalatti, kitaabni namoota hedduu irratti hirmaachise kun akka uummata bira ga’uuf tumsa, yaada, beekumsa, qabeenya, ogummaa fi jaalala keessan arjoomuu keessaniif galata guddaa isiniif qaba. Uwwisa, gorsa, gulaallii, deeggarsa fi tumsa keessaniin hojii ani qopheesse kana bifa miidhagaa ta’een uummataaf dhiyeessuu danda’eera. Gumaachi keessan hin badu; hojii kana keessatti mallattoo ta’ee hafa. Hundumti keessaniif galatoomaa. Rabbiin waan gaarii isin gumaachitan hunda isiniif haa deebisu.

== '''7. Seensa Kitaabichaa''' ==
Oromoon, '''''“Ariitiif qixxaa wayyaa; quufaaf marqa wayya,”''''' jedha. Mammaaksi kun yeroo, obsaa fi bilchina barbaachisaa ta’uu nu yaadachiisa. Waan guddaa tokko milkeessuuf hawwiin qofti gahaa miti; qophii, shaakala, beekumsa, karoora fi itti fufiinsi barbaachisaadha.

Akkuma namni atileetii ta’e tokko fiigicha guddaa fiiguuf dursee leenjii barbaadu, namnis kamiiyyuu galma jireenyaa bira ga’uuf dandeettii isaa qopheessuu qaba. Akeekni fi mul’anni ka’umsa; karoora qindaa’aa, murannoo fi hojiin immoo gara galmaatti nama geessu.

Jireenyi gaarii qofa irraa hin ijaaramu. Mi’aawaa fi hadhaa’aan, gammachuu fi gaddaan, milkaa’inaa fi kufaatiin, dukkanaa fi ifni jireenya keessatti wal bira jiraatu. Osoo dhibeen hin jiraatin fayyaan hiika hin qabaatu; osoo dukkanni hin jiraatin ibsaan barbaachisummaa isaa guutummaatti hin mul’atu; osoo rakkoon hin jiraatin furmaanni fi injifannoon hiika isaanii hin mul’isan.

Kun jechuun rakkoo jaallachuu qabna jechuu miti. Garuu rakkoon yeroo nu mudatu, sababaa isaa hubachuu, mala furmaataa barbaaduu, waan irraa barannu adda baasuu fi gara fuulduraatti tarkaanfachuu qabna.

Namni rakkoo keessa jiru yeroo tokko abdii kutachuu danda’a. Kaayyoon isaa fagoo fakkaachuu danda’a; humni isaa xiqqaa ta’uu danda’a; carraan isaaf banamu dhiphachuu danda’a. Garuu haalli har’aa egeree guutuu murteessa jechuu miti. Namni of beeku, humna isaa sirriitti madaalu, mala fayyadamu, obsaan hojjetu fi dogoggora irraa baratu gara jijjiirama fooyya’aatti ce’uu danda’a.

Danda’aa ta’uun humna qaamaa qofa qabaachuu jechuu miti. Humna ofii beekuu, beekumsa itti fayyadamuu, haala madaaluu, yeroo eeguu, namoota irraa barachuu fi murtii sirrii fudhachuu dabalata. Cichoominni, obsii, itti fufiinsi fi ogummaan walitti dhufuun bu’uura milkaa’inaati.

Kitaabni '''''Risaa Bokkaa Mooye''''' yaada kana walaloo fi fakkeenya adda addaa keessatti calaqqisiisa. Dubbisaan ergaa walaloo tokko tokkoo jireenya dhuunfaa isaa, hojii isaa, hawaasa isaa fi kaayyoo isaa waliin walbira qabee akka ilaalu kakaasa. Kitaabichi dukkana keessaa ibsaa barbaaduu, gufuu keessaa mala argachuu, kufaatii irraa barachuu fi kaayyoo irratti cichuu yaadachiisa. Dubbisaan tokko keessatti yaada haaraa argachuu danda’a; kan biraan keessatti seenaa fi aadaa isaa yaadata; inni biraan immoo murtii jireenyaa isaa irra deebi’ee xiinxaluuf kaka’uu danda’a.

Kanaaf, dubbisaan kitaaba kana ariitiidhaan xumuruuf qofa osoo hin taane, walaloo tokko tokko irratti dhaabbatee, hiika jechootaa, fakkeenya barreessaan fayyadamee fi ergaa isaan dabarsan irratti yaaduun bu’aa guddaa argachuu danda’a. Kitaaba '''''Risaa Bokkaa Mooye''''' fi seenaa maqaa kitaabichaa waliin walqabatu caalaatti hubachuuf marsariitii armaan gadii daawwachuun ni danda’ama:

Baga dubbisa gaariin isin gahe!

== '''8. Risaa Bokkaa Mooye fi Saaykolojii''' ==
Saaykolojiin waa’ee sammuu, yaada, miira, amala fi haala namni itti murtii fudhatu qorata. Kitaaba walaloo tokko keessatti dhimmoonni akkanaa fakkeenya, seenaa fi yaada walaloo fayyadamuun kaafamuu danda’u. '''''Risaa Bokkaa Mooye''''' dubbisaa of gaafachiisuuf carraa kenna:

* Ani eenyu?
* Kaayyoon koo maali?
* Rakkoon na mudatu akkamitti na jijjiira?
* Yeroo kufu maal irraa baradha?
* Sodaa koo akkamitti hubachuu fi too’achuu danda’a?
* Humna koo fi hanqina koo akkamitti madaala?
* Murtiin ani har’a fudhadhu egeree koo irratti dhiibbaa akkamii qaba?

Gaaffileen kun dubbisaa gara of-hubannoo fi xiinxala dhuunfaatti isaan geessuuf gargaaru. Walaloon ergaa nama kakaasu qabaachuun isaa garuu bakka gorsa ogeessa fayyaa sammuu ykn qorannoo saayinsiin mirkanaa’e bakka bu’a jechuu miti. Kitaabichi akka meeshaa yaadaa fi of-xiinxalaatti ilaalamuu qaba.

== '''9. Risaa Bokkaa Mooye fi Saayinsii''' ==
Saayinsiin seera uumamaa, sababaa fi bu’aa, jijjiirama, qorannoo fi ragaa irratti hundaa’a. Kitaabichi yaada sababaa fi bu’aa, jijjiirama jireenyaa fi hubannoo haala jiru xiinxaluu walaloo keessatti dhiyeessuun dubbisaa kakaasuu danda’a.

Namni murtii tokko fudhatu bu’aa isaa irratti yaaduu qaba. Hojii tokko jalqabuun dura qophii barbaachisa; yeroo qophii gahaan hin jirre, bu’aan hawwamu argamuun rakkisaa ta’uu danda’a. Akkasumas, dogoggorri tokko yeroo tokko barumsa itti aanuuf bu’uura ta’uu danda’a.

Ergaan asitti kennamu, waan hundaaf seera saayinsii tokko kaa’uu osoo hin taane, dubbisaan ragaa, sababa, bu’aa fi jijjiirama jireenyaa irratti yaaduu akka baratu kakaasuudha.

'''Jireenya keessatti murtiin har’aa bu’aa borii irratti dhiibbaa qabaachuu danda’a; kanaaf murtii fudhachuu dura yaaduun barbaachisaadha.'''

== '''10. Risaa Bokkaa Mooye fi Aadaa Oromoo''' ==
Afaan, aadaan, seenaa, mammaaksi, sirbi, walaloon fi muuxannoon hawaasaa eenyummaa uummataa ijaaru keessatti gahee guddaa qabu. Aadaan Oromoo dhalootaa gara dhalootaatti dabruun jiraata. Dhaloonni haaraan aadaa isaa yoo barate, hubate, kabajee fi haala sirrii ta’een itti fufe, bu’uura eenyummaa isaa eeguuf gumaacha taasisa.

Kitaabni '''''Risaa Bokkaa Mooye''''' Afaan Oromoo fi miidhagina jechoota isaa fayyadamuun yaada, miira, fakkeenya fi ergaa hawaasummaa dabarsuuf carraa kenna. Qabiyyeen kitaabichaa dubbisaa:

* Afaan Oromoo akka kabaju;
* Jechootaa fi mammaaksota afaan isaa akka hubatu;
* Aadaa fi duudhaa hawaasaa akka yaadatu;
* Seenaa dhaloota darbee akka xiinxalu;
* Eenyummaa isaa irratti akka of gaafatu;
* Beekumsa fi aadaa dhaloota itti aanuuf dabarsuu irratti akka yaadu kakaasuu danda’a.

Aadaa tiksuun waan darbe qofa yaadachuu miti. Waan gaarii keessaa barachuun, hiika isaa hubachuun, wantoota yeroo ammaa keessatti barbaachisan waliin wal simsiisuu fi dhaloota dhufuuf dabarsuudha.

== '''11. Risaa Bokkaa Mooye fi Seenaa''' ==
Seenaa beekuun waan kaleessa raawwatame tarreessuu qofa miti. Muuxannoo darbe irraa barachuu, sababa taateewwanii hubachuu, gumaacha namootaa yaadachuu fi egeree irratti murtii gaarii fudhachuuf gargaaruudha.

Walaloon, fakkeenyi fi yaadannoon yeroo tokko seenaa hawaasaa karaa nama hawwatuun kuusuu danda’u. Kitaabni kun dubbisaa rakkoo hawaasaa, wareegama, obsa, injifannoo, kufaatii fi jijjiirama irratti akka yaadu kakaasa.

Dhaloonni tokko seenaa isaa yoo hin beekne, muuxannoo duraan argame irra deebi’ee mudachuu danda’a. Seenaa beekuun immoo waan darbe hunda sirrii ta’ee fudhachuu osoo hin taane, ragaa, hubannoo fi yaada madaalawaan xiinxaluudha. Kanaaf, '''''Risaa Bokkaa Mooye''''' keessatti seenaa fi yaadannoon bakka yaada nama dammaqsu, gumaacha namootaa yaadachiisu fi dhaloota gara fuulduraatti qopheessu qabaachuu danda’u.

== '''12. Afaan, Jechootaa fi Ogummaa Walaloo''' ==
Humni walaloo jechoota baay’ee fayyadamuu keessatti qofa hin argamu; jechoota filataman muraasa keessatti yaada bal’aa kaa’uu, fakkeenya uumuufi dubbisaa akka xiinxalu taasisuu keessattis argama.

Kitaabni '''''Risaa Bokkaa Mooye''''' jechoota, mammaaksa, falaasama, fakkeenya uumamaa, walbira qabuu fi ijaarsa walaloo fayyadamuun ergaa dabarsuuf yaala. Jechoonni tokko tokko hiika isaanii kallattiidhaan dabarsu; kanneen biroon immoo hiika fakkeenyaa, miira ykn yaada gadi fagoo qabaachuu danda’u.

Dubbisaan walaloo dubbisuun qofa osoo hin taane, sababaa barreessaan jecha tokko filate, fakkeenya sana itti fayyadame fi ergaa inni dabarsuu barbaade xiinxaluun dandeettii dubbisuu fi hubannoo afaanii isaa guddisuu danda’a. Kunis ogbarruun akka miidhagina afaanii qofa osoo hin taane, meeshaa yaada, beekumsa, miira fi muuxannoo namaa dabarsu ta’e nu hubachiisa.

== '''13. Kitaabni Kun Eenyuuf Mijata?''' ==
Kitaabni '''''Risaa Bokkaa Mooye''''' dubbistoota armaan gadiitiif faayidaa qabaachuu danda’a:

'''Dargaggootaaf:''' kaayyoo jireenyaa, murannoo, obsaa fi itti fufiinsa irratti yaaduuf.

'''Barattootaa idilee fi barattoota ogbarruutiif:''' walaloo, mammaaksa, jechoota filatamoo fi ijaarsa yaadaa xiinxaluuf.

'''Barreessitootaa fi waloof:''' akkaataa jechoonni ergaa guddaa dabarsan, fakkeenya fi miira walaloo keessatti fayyadamuun danda’amu hubachuuf.

'''Hayyootaa fi barsiisotaaf:''' Afaan Oromoo, ogbarruu, aadaa, seenaa fi yaada hawaasummaa irratti marii banuuf.

'''Namoota hojii fi jireenya dhuunfaa isaanii keessatti qormaanni mudatuuf:''' obsa, murannoo fi of-xiinxala irratti yaaduuf.

'''Dubbistoota aadaa fi eenyummaa Oromoo jaallataniif:''' afaan, seenaa, duudhaa fi muuxannoo hawaasaa irratti yaada argachuuf.

== '''14. Odeeffannoo Maxxansaa''' ==

=== Maxxansa 1ffaa ===

* '''Bara maxxansaa:''' 2019 G.C.
* '''Biyya Itti Maxxane''': Itiyoophiyaa fi Sa’uudii Arabiyaa
* '''Baay’ina walaloowwanii:''' 48
* '''Baay’ina fuulaa:''' 120
* '''Gatii jalqabaa:''' Qarshii 70

=== Maxxansa 2ffaa ===

* '''Bara maxxansaa:''' 2026 G.C.
* '''Baay’ina walaloowwanii:''' 38
* '''Baay’ina fuulaa:''' 112
* '''Gatii:''' Qarshii 500
* '''Raabsaa''': Bokkuu Media

== '''15. Kitaaba Risaa Bokkaa Mooye Maaliif Dubbisuu Qabna?''' ==
Kitaaba tokko dubbisuun odeeffannoo argachuu qofa osoo hin taane, yaada keenya bal’isuuf, gaaffii haaraa kaasuuf, afaan keenya fooyyessuuf fi muuxannoo namoota biroo irraa barachuuf nu gargaara. '''''Risaa Bokkaa Mooye''''' walaloo fi fakkeenya fayyadamuun dubbisaa gara yaada ofii, kaayyoo, rakkoo, aadaa fi jireenya hawaasaa xiinxaluu geessuuf carraa kenna.

Kitaabichi dubbisaan akka of gaafatu, yaada barreessaa qoratu, ergaa walaloo hubatu fi waan dubbise jireenya isaa waliin walbira qabuuf affeera. Kitaabicha keessatti ergaan bu’uuraa akka armaan gadiitti ibsamuu danda’a:

* Rakkoon dhuma miti; irraa barachuun ni danda’ama.
* Kaayyoon milkaa’inaaf ka’umsa ta’a.
* Obsii fi itti fufiinsi hojii keessatti barbaachisoodha.
* Beekumsa fi mala fayyadamuun gufuu moo’achuuf gargaara.
* Afaan, aadaa fi seenaa dhalootaaf dabarsuun dirqama hawaasummaa keessaa isa tokko.
* Yaaduun, of gaafachuu fi murtii madaalawaa fudhachuun jireenya fooyyessuuf ni gargaara.

== '''16. Ergaa Barreessaa fi Affeerraa Dubbistootaa''' ==
Dubbisaan kabajamaa, kitaaba kana yeroo dubbiftu jechoota isaa qofa osoo hin taane, yaada inni keessa jiru xiinxali. Walaloo tokko keessatti ergaa tokko argachuu dandeessa; kan biraa keessatti yaada haaraa, yaadannoo ykn gaaffii si kakaasu argachuu dandeessa.

Kitaaba kana dubbisuun, yaada isaa irratti mari’achuun, waan irraa baratte namoota biroo waliin qoodamuun fi aadaa dubbisuu babal’isuun ogbarruu Oromoo guddisuuf gumaacha ta’a.

Yoo kitaabicha dubbifte, yaada kee barreessaa fi dubbiftoota biroo waliin qoodi. Yaadni dubbisaa kitaaba tokko caalaatti hubachuuf, dogoggora sirreessuuf fi hojiiwwan gara fuulduraa fooyyessuuf carraa uuma.

== '''17. Xumura:''' ==

== '''Risaa Bokkaa Mooye — Kitaaba Yaadaa fi Of-Xiinxalaa''' ==
Walumaagalatti, '''''Risaa Bokkaa Mooye''''' kitaaba walaloo Afaan Oromoo ta’ee, jechoota filatamoo, fakkeenya, mammaaksa, yaada jireenyaa, aadaa fi eenyummaa irratti xiyyeeffata. Kitaabichi dubbisaa akka rakkoo jireenyaa irratti yaadu, humna ofii madaalu, kaayyoo isaa hubatu, afaan isaa kabaju, seenaa hawaasaa yaadatu fi murtii isaa irratti of gaafatu kakaasuu danda’a.

Gatiin kitaaba tokkoo lakkoofsa fuulaa ykn jechoota isaa qofa keessatti hin daangeffamu; ergaa inni dubbisaa keessatti kaasu, gaaffii inni uumu, yaada inni babal’isu fi marii inni jalqabu keessattis mul’ata. Kanaafuu, '''''Risaa Bokkaa Mooye''''' dubbifamuu qofa osoo hin taane, xiinxalamuu, irratti yaaduu fi marii ogbarruu keessatti qooda fudhachuu kan danda’amuudha.

'''Risaa Bokkaa Mooye — Rakkoo keessaa barumsa, gufuu keessaa mala, yaada keessaa murannoo argachuuf affeerraa ogbarruu.'''

=== Nu Qunnamaa ===

* '''[https://kadiir.com/ Marsariitii (Kadiir Tech)]'''
* '''[https://www.kadiir.com/seenaa-risaa/ Seenaa Risaa]'''
* '''[https://t.me/KedirAbdulatifH Telegram (Kedir Abdulatif)]'''
* '''[https://www.tiktok.com/@kedirabdulatifh TikTok (Kedir Abdulatif)]'''
* '''[https://www.facebook.com/share/1BP4jYZjhC Facebook (Kedir Abdulatif)]'''
* '''[https://youtube.com/@kedirabdulatifh YouTube (Kedir Abdulatif)]'''
* '''[https://x.com/KedirAbdulatifH X (Kedir Abdulatif)]'''
* '''[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.kadiir.tech Aappilikeeshinii Kadiir Tech]'''

'''Dubbisa gaarii! Afaan keenya haa guddatu; ogbarruun keenya haa dagaagu; aadaan keenya dhalootatti haa darbu!'''</text>
      <sha1>0lls8hjtgq6o1ax7z0dgdm8lleqxgt0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>