ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="or">
  <siteinfo>
    <sitename>ଉଇକିପିଡ଼ିଆ</sitename>
    <dbname>orwiki</dbname>
    <base>https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%AA%E0%AD%8D%E0%AC%B0%E0%AC%A7%E0%AC%BE%E0%AC%A8_%E0%AC%AA%E0%AD%83%E0%AC%B7%E0%AD%8D%E0%AC%A0%E0%AC%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ମାଧ୍ୟମ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ବିଶେଷ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ଆଲୋଚନା</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ବ୍ୟବହାରକାରୀ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କ ଆଲୋଚନା</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ଉଇକିପିଡ଼ିଆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଆଲୋଚନା</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ଫାଇଲ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ଫାଇଲ ଆଲୋଚନା</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ମିଡ଼ିଆଉଇକି</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ମିଡ଼ିଆଉଇକି ଆଲୋଚନା</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ଛାଞ୍ଚ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ଛାଞ୍ଚ ଆଲୋଚନା</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ସହଯୋଗ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ସହଯୋଗ ଆଲୋଚନା</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ଶ୍ରେଣୀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ଶ୍ରେଣୀ ଆଲୋଚନା</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ପୋର୍ଟାଲ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ପୋର୍ଟାଲ ଆଲୋଚନା</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ମଡ୍ୟୁଲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ମଡ୍ୟୁଲ ଆଲୋଚନା</namespace>
      <namespace key="850" case="first-letter">Package</namespace>
      <namespace key="851" case="first-letter">Package talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">ବିଷୟ</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52339</id>
    <revision>
      <id>607765</id>
      <parentid>607560</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T17:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <origin>607765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8232" sha1="iwc2vw9hqa20vsxx4q927fssj7y1rkt" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
| type          = [[Public_holidays_in_India#National_holidays|National holidays in India]] 
| image         = Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg
| alt           = Gandhi in London, 1931
| caption       = Gandhi in 1931
| observedby    = India
| date          = 2 October
| scheduling    = same day each year
| observances   = Community, historical celebration
| significance  = Honours Mahatma Gandhi's role in [[Indian independence movement|Indian Independence]]
| relatedto     = {{Plain list|
* [[International Day of Non-Violence]]
* [[Republic Day (India)|Republic Day]]
* [[Independence Day (India)|Independence Day]]
}}
| holiday_name  = Gandhi's Jayanti
| frequency     = Annual
}}

ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ ହେଉଛି ଭାରତରେ ଏକ ଜାତୀୟ ଛୁଟିଦିନ, ଯାହାକି ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅକ୍ଟୋବର ୨ ରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ନେତା ଏବଂ ଅହିଂସାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ପାଳନ କରାଯାଏ ।

==ପୃଷ୍ଠଭୂମି==
ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ ହେଉଛି ଭାରତର ତିନୋଟି ଜାତୀୟ ଛୁଟିଦିନ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ (ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଏବଂ ଗଣରାଜ୍ୟ ଦିବସ ସହିତ)। ଏହା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ &quot;ଜାତୀୟ ପିତା&quot; (ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଭାଷିତ) ଭୂମିକାକୁ ପାଳନ କରେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଅହିଂସା ପ୍ରତିରୋଧର ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶାସନରୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଭାରତର ସଫଳ ସଂଗ୍ରାମରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Gandhi Jayanti 2024: History, Significance, Facts, Celebration and All You Need to Know |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Articleshow/113812859.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002125903/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertagids&amp;topUrl=timesofindia.indiatimes.com |archive-date=2 October 2024 |work=[[The Times of India]] |date=2 October 2024 |location=Mumbai |access-date=2 October 2024 |quote=His philosophy of peace protest and civil disobedience brought millions of Indians into action and weakened British control over India to a great extent. Non-violence and the efforts in which he introduced communal harmony and social reforms made him a legendary figure in Indian history.}}&lt;/ref&gt; ଯେହେତୁ ଏହା ଏକ ଜାତୀୟ ଛୁଟିଦିନ, ଏହା ଭାରତର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ପାଳନ କରାଯାଏ । &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/festivals/gandhi-jayanti-2023-date-history-significance-mahatma-gandhis-birth-anniversary-international-day-of-non-violence-101696128055987.html|title=Gandhi Jayanti 2023: Date, history, significance and all you need to know about Mahatma Gandhi's birth anniversary|date=2 October 2023|newspaper=[[Hindustan Times]]|access-date=1 November 2023}}&lt;/ref&gt;

୨୦୦୭ ମସିହାରେ, ଜାତିସଂଘ ସାଧାରଣ ସଭା ଏହି ଦିନକୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅହିଂସା ଦିବସ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.un.org/en/story/2007/06/222502 |title=UN declares 2 October, Gandhi's birthday, as International Day of Non-Violence |publisher=United Nations |date=15 June 2007 |access-date=9 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TimesofIndia&gt;{{cite news |author=TOI Lifestyle Desk |date=30 September 2024 |title=Gandhi Jayanti 2004: History, Significance, Facts, Celebration and all you need to know |newspaper=[[Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/events/gandhi-jayanti-2024-history-significance-facts-celebration-and-all-you-need-to-know/articleshow/113812859.cms}}&lt;/ref&gt; 

୨୦୧୪ ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ ଅବସରରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଏହାର ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୨୦୨୧ ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Towards a Swachh Bharat {{!}} Prime Minister of India|url=https://www.pmindia.gov.in/en/government_tr_rec/swachh-bharat-abhiyan-2/|access-date=2021-10-02|website=www.pmindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;

==ଏହା କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ==
ଏହି ଛୁଟିଦିନକୁ ସାରା ଭାରତରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ସେବା ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦ୍ୱାରା ପାଳନ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ରାଜଘାଟରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ସ୍ଥାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରାଯାଇଥିଲା । ଲୋକପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ସଭା, ବିଭିନ୍ନ ସହରରେ କଲେଜ, ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ସାମାଜିକ-ରାଜନୈତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମାରକୀ ସମାରୋହ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସ୍କୁଲ ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ଅହିଂସା ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ସହିତ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରୟାସକୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gandhijayanti.com |title=Gandhi Jayanti |publisher=Simon Fraser University |access-date=15 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309174158/http://gandhijayanti.com/ |archive-date=9 March 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭଜନ (ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତି ଗୀତ), &quot; ରଘୁପତି ରାଘବ ରାଜା ରାମ &quot;, ସାଧାରଣତଃ ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଗାନ କରାଯାଏ।&lt;ref&gt;{{cite news |date=2005-10-03 |title=Several programmes mark Gandhi Jayanti celebrations in Mysore |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100311220300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060217213403/http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100311220300.htm |url-status=dead |archive-date=17 February 2006 |access-date=16 November 2006}}&lt;/ref&gt; ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଫୁଲ ଏବଂ ମାଳାରେ ସଜାଯାଇଥାଏ, ଏବଂ କିଛି ଲୋକ ଏହି ଦିନ ମଦ୍ୟପାନ କିମ୍ବା ମାଂସ ଖାଇବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି । ସାର୍ବଜନୀନ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଏବଂ ଡାକଘର ବନ୍ଦ ରହିଥାଏ।&lt;ref name=&quot;TimeandDate&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.timeanddate.com/holidays/india/mahatma-gandhi-jayanti |title=Mahatma Gandhi Jayanti in India |publisher=Time and Date |access-date=1 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226175235/https://www.timeanddate.com/holidays/india/mahatma-gandhi-jayanti |archive-date=26 February 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>iwc2vw9hqa20vsxx4q927fssj7y1rkt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607766</id>
      <parentid>607765</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T17:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ଅକ୍ଟୋବର ମାସର ପାଳିତ ଦିବସ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8320" sha1="4tyzukharoyszn9rrvhjojpw09gbgov" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
| type          = [[Public_holidays_in_India#National_holidays|National holidays in India]] 
| image         = Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg
| alt           = Gandhi in London, 1931
| caption       = Gandhi in 1931
| observedby    = India
| date          = 2 October
| scheduling    = same day each year
| observances   = Community, historical celebration
| significance  = Honours Mahatma Gandhi's role in [[Indian independence movement|Indian Independence]]
| relatedto     = {{Plain list|
* [[International Day of Non-Violence]]
* [[Republic Day (India)|Republic Day]]
* [[Independence Day (India)|Independence Day]]
}}
| holiday_name  = Gandhi's Jayanti
| frequency     = Annual
}}

ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ ହେଉଛି ଭାରତରେ ଏକ ଜାତୀୟ ଛୁଟିଦିନ, ଯାହାକି ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅକ୍ଟୋବର ୨ ରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ନେତା ଏବଂ ଅହିଂସାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ପାଳନ କରାଯାଏ ।

==ପୃଷ୍ଠଭୂମି==
ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ ହେଉଛି ଭାରତର ତିନୋଟି ଜାତୀୟ ଛୁଟିଦିନ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ (ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଏବଂ ଗଣରାଜ୍ୟ ଦିବସ ସହିତ)। ଏହା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ &quot;ଜାତୀୟ ପିତା&quot; (ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଭାଷିତ) ଭୂମିକାକୁ ପାଳନ କରେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଅହିଂସା ପ୍ରତିରୋଧର ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶାସନରୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଭାରତର ସଫଳ ସଂଗ୍ରାମରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Gandhi Jayanti 2024: History, Significance, Facts, Celebration and All You Need to Know |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Articleshow/113812859.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002125903/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertagids&amp;topUrl=timesofindia.indiatimes.com |archive-date=2 October 2024 |work=[[The Times of India]] |date=2 October 2024 |location=Mumbai |access-date=2 October 2024 |quote=His philosophy of peace protest and civil disobedience brought millions of Indians into action and weakened British control over India to a great extent. Non-violence and the efforts in which he introduced communal harmony and social reforms made him a legendary figure in Indian history.}}&lt;/ref&gt; ଯେହେତୁ ଏହା ଏକ ଜାତୀୟ ଛୁଟିଦିନ, ଏହା ଭାରତର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ପାଳନ କରାଯାଏ । &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/festivals/gandhi-jayanti-2023-date-history-significance-mahatma-gandhis-birth-anniversary-international-day-of-non-violence-101696128055987.html|title=Gandhi Jayanti 2023: Date, history, significance and all you need to know about Mahatma Gandhi's birth anniversary|date=2 October 2023|newspaper=[[Hindustan Times]]|access-date=1 November 2023}}&lt;/ref&gt;

୨୦୦୭ ମସିହାରେ, ଜାତିସଂଘ ସାଧାରଣ ସଭା ଏହି ଦିନକୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅହିଂସା ଦିବସ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.un.org/en/story/2007/06/222502 |title=UN declares 2 October, Gandhi's birthday, as International Day of Non-Violence |publisher=United Nations |date=15 June 2007 |access-date=9 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TimesofIndia&gt;{{cite news |author=TOI Lifestyle Desk |date=30 September 2024 |title=Gandhi Jayanti 2004: History, Significance, Facts, Celebration and all you need to know |newspaper=[[Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/events/gandhi-jayanti-2024-history-significance-facts-celebration-and-all-you-need-to-know/articleshow/113812859.cms}}&lt;/ref&gt; 

୨୦୧୪ ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ ଅବସରରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଏହାର ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୨୦୨୧ ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Towards a Swachh Bharat {{!}} Prime Minister of India|url=https://www.pmindia.gov.in/en/government_tr_rec/swachh-bharat-abhiyan-2/|access-date=2021-10-02|website=www.pmindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;

==ଏହା କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ==
ଏହି ଛୁଟିଦିନକୁ ସାରା ଭାରତରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ସେବା ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦ୍ୱାରା ପାଳନ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ରାଜଘାଟରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ସ୍ଥାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରାଯାଇଥିଲା । ଲୋକପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ସଭା, ବିଭିନ୍ନ ସହରରେ କଲେଜ, ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ସାମାଜିକ-ରାଜନୈତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମାରକୀ ସମାରୋହ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସ୍କୁଲ ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ଅହିଂସା ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ସହିତ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରୟାସକୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gandhijayanti.com |title=Gandhi Jayanti |publisher=Simon Fraser University |access-date=15 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309174158/http://gandhijayanti.com/ |archive-date=9 March 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭଜନ (ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତି ଗୀତ), &quot; ରଘୁପତି ରାଘବ ରାଜା ରାମ &quot;, ସାଧାରଣତଃ ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଗାନ କରାଯାଏ।&lt;ref&gt;{{cite news |date=2005-10-03 |title=Several programmes mark Gandhi Jayanti celebrations in Mysore |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100311220300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060217213403/http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100311220300.htm |url-status=dead |archive-date=17 February 2006 |access-date=16 November 2006}}&lt;/ref&gt; ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଫୁଲ ଏବଂ ମାଳାରେ ସଜାଯାଇଥାଏ, ଏବଂ କିଛି ଲୋକ ଏହି ଦିନ ମଦ୍ୟପାନ କିମ୍ବା ମାଂସ ଖାଇବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି । ସାର୍ବଜନୀନ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଏବଂ ଡାକଘର ବନ୍ଦ ରହିଥାଏ।&lt;ref name=&quot;TimeandDate&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.timeanddate.com/holidays/india/mahatma-gandhi-jayanti |title=Mahatma Gandhi Jayanti in India |publisher=Time and Date |access-date=1 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226175235/https://www.timeanddate.com/holidays/india/mahatma-gandhi-jayanti |archive-date=26 February 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:ଅକ୍ଟୋବର ମାସର ପାଳିତ ଦିବସ]]</text>
      <sha1>4tyzukharoyszn9rrvhjojpw09gbgov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607767</id>
      <parentid>607766</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T17:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8384" sha1="lbinbgbpxpgytezyijzuaw0fvuzanfr" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
| type          = [[Public_holidays_in_India#National_holidays|National holidays in India]] 
| image         = Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg
| alt           = Gandhi in London, 1931
| caption       = Gandhi in 1931
| observedby    = India
| date          = 2 October
| scheduling    = same day each year
| observances   = Community, historical celebration
| significance  = Honours Mahatma Gandhi's role in [[Indian independence movement|Indian Independence]]
| relatedto     = {{Plain list|
* [[International Day of Non-Violence]]
* [[Republic Day (India)|Republic Day]]
* [[Independence Day (India)|Independence Day]]
}}
| holiday_name  = Gandhi's Jayanti
| frequency     = Annual
}}

ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ ହେଉଛି ଭାରତରେ ଏକ ଜାତୀୟ ଛୁଟିଦିନ, ଯାହାକି ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅକ୍ଟୋବର ୨ ରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ନେତା ଏବଂ ଅହିଂସାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ପାଳନ କରାଯାଏ ।

==ପୃଷ୍ଠଭୂମି==
ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ ହେଉଛି ଭାରତର ତିନୋଟି ଜାତୀୟ ଛୁଟିଦିନ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ (ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଏବଂ ଗଣରାଜ୍ୟ ଦିବସ ସହିତ)। ଏହା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ &quot;ଜାତୀୟ ପିତା&quot; (ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଭାଷିତ) ଭୂମିକାକୁ ପାଳନ କରେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଅହିଂସା ପ୍ରତିରୋଧର ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶାସନରୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଭାରତର ସଫଳ ସଂଗ୍ରାମରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Gandhi Jayanti 2024: History, Significance, Facts, Celebration and All You Need to Know |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Articleshow/113812859.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002125903/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertagids&amp;topUrl=timesofindia.indiatimes.com |archive-date=2 October 2024 |work=[[The Times of India]] |date=2 October 2024 |location=Mumbai |access-date=2 October 2024 |quote=His philosophy of peace protest and civil disobedience brought millions of Indians into action and weakened British control over India to a great extent. Non-violence and the efforts in which he introduced communal harmony and social reforms made him a legendary figure in Indian history.}}&lt;/ref&gt; ଯେହେତୁ ଏହା ଏକ ଜାତୀୟ ଛୁଟିଦିନ, ଏହା ଭାରତର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ପାଳନ କରାଯାଏ । &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/festivals/gandhi-jayanti-2023-date-history-significance-mahatma-gandhis-birth-anniversary-international-day-of-non-violence-101696128055987.html|title=Gandhi Jayanti 2023: Date, history, significance and all you need to know about Mahatma Gandhi's birth anniversary|date=2 October 2023|newspaper=[[Hindustan Times]]|access-date=1 November 2023}}&lt;/ref&gt;

୨୦୦୭ ମସିହାରେ, ଜାତିସଂଘ ସାଧାରଣ ସଭା ଏହି ଦିନକୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅହିଂସା ଦିବସ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.un.org/en/story/2007/06/222502 |title=UN declares 2 October, Gandhi's birthday, as International Day of Non-Violence |publisher=United Nations |date=15 June 2007 |access-date=9 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TimesofIndia&gt;{{cite news |author=TOI Lifestyle Desk |date=30 September 2024 |title=Gandhi Jayanti 2004: History, Significance, Facts, Celebration and all you need to know |newspaper=[[Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/events/gandhi-jayanti-2024-history-significance-facts-celebration-and-all-you-need-to-know/articleshow/113812859.cms}}&lt;/ref&gt; 

୨୦୧୪ ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ ଅବସରରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଏହାର ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୨୦୨୧ ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Towards a Swachh Bharat {{!}} Prime Minister of India|url=https://www.pmindia.gov.in/en/government_tr_rec/swachh-bharat-abhiyan-2/|access-date=2021-10-02|website=www.pmindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;

==ଏହା କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ==
ଏହି ଛୁଟିଦିନକୁ ସାରା ଭାରତରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ସେବା ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦ୍ୱାରା ପାଳନ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ରାଜଘାଟରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ସ୍ଥାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରାଯାଇଥିଲା । ଲୋକପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ସଭା, ବିଭିନ୍ନ ସହରରେ କଲେଜ, ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ସାମାଜିକ-ରାଜନୈତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମାରକୀ ସମାରୋହ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସ୍କୁଲ ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ଅହିଂସା ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ସହିତ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରୟାସକୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gandhijayanti.com |title=Gandhi Jayanti |publisher=Simon Fraser University |access-date=15 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309174158/http://gandhijayanti.com/ |archive-date=9 March 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭଜନ (ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତି ଗୀତ), &quot; ରଘୁପତି ରାଘବ ରାଜା ରାମ &quot;, ସାଧାରଣତଃ ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଗାନ କରାଯାଏ।&lt;ref&gt;{{cite news |date=2005-10-03 |title=Several programmes mark Gandhi Jayanti celebrations in Mysore |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100311220300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060217213403/http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100311220300.htm |url-status=dead |archive-date=17 February 2006 |access-date=16 November 2006}}&lt;/ref&gt; ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଫୁଲ ଏବଂ ମାଳାରେ ସଜାଯାଇଥାଏ, ଏବଂ କିଛି ଲୋକ ଏହି ଦିନ ମଦ୍ୟପାନ କିମ୍ବା ମାଂସ ଖାଇବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି । ସାର୍ବଜନୀନ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଏବଂ ଡାକଘର ବନ୍ଦ ରହିଥାଏ।&lt;ref name=&quot;TimeandDate&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.timeanddate.com/holidays/india/mahatma-gandhi-jayanti |title=Mahatma Gandhi Jayanti in India |publisher=Time and Date |access-date=1 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226175235/https://www.timeanddate.com/holidays/india/mahatma-gandhi-jayanti |archive-date=26 February 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:ଅକ୍ଟୋବର ମାସର ପାଳିତ ଦିବସ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]</text>
      <sha1>lbinbgbpxpgytezyijzuaw0fvuzanfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ବ୍ୟବହାରକାରୀ:Ssgapu22/ସମ୍ପାଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>58501</id>
    <revision>
      <id>607727</id>
      <parentid>607616</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ssgapu22</username>
        <id>7676</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ */</comment>
      <origin>607727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="208360" sha1="9ufxm7u8vqhzif8nvjujc5ee19ukjzh" xml:space="preserve">[[File:Sangram Kesari Senapati at Odia Wikipedia 16 anniversary, Bhubaneswar, Odisha, India.jpg|thumb|Sangram Kesari Senapati at Odia Wikipedia 16 anniversary, Bhubaneswar, Odisha, India]]

ମୋର ଅବଦାନ ସମୂହ:

==ସ୍ମରଣୀୟ==
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ସର୍ବସାଧାରଣ]]
# [[ଗୁଣ୍ଡୁଚି ମୂଷା]]
# [[ସୋନପରୀ]]
# [[ସନ୍ଦୀପ ମାହେଶ୍ୱରୀ]]
# [[ରଶ୍ମି ବଂଶଲ]]
# [[ଗମେଇ ନଦୀ]]
# [[ବାବା ହରଭଜନ ସିଂହ]]
# [[ସ୍ୱାତୀ କୁମାରୀ]]
# [[ଜାହ୍ନବୀ ଆଚରେକର]]
# [[ଅର୍ଣ୍ଣବ ଗୋସ୍ୱାମୀ]]
# [[ଭି. ଅନ୍‌ବିଟେବୁଲ୍]]
# [[ବୀନିତା ବଳ]]
# [[ତେଲେଙ୍ଗାନା ଦିବସ]]
# [[ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଜନସେବା ଦିବସ]]
# [[ରମେଶବାବୁ ପ୍ରଜ୍ଞାନନନ୍ଦ]]
{{Div col end}}

=== ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାର ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ରାମଦାସ ଗାନ୍ଧୀ]]
# [[କାନୁ ଗାନ୍ଧୀ (ବୈଜ୍ଞାନିକ)]]
# [[ଦେବଦାସ ଗାନ୍ଧୀ]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଗାନ୍ଧୀ]]
# [[ମଗନଲାଲ ଗାନ୍ଧୀ]]
# [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପରିବାର]]
# [[ଶାମଲଦାସ ଗାନ୍ଧୀ]]
# [[ପୁତଲିବାଈ ଗାନ୍ଧୀ]]
# [[ହରିଲାଲ ଗାନ୍ଧୀ]]
# [[କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ]]
# [[କାନୁ ଗାନ୍ଧୀ]]
# [[ଶାନ୍ତି ଗାନ୍ଧୀ]]
# [[ଲୀଲା ଗାନ୍ଧୀ]]
# [[କିର୍ତ୍ତୀ ମେନନ୍]]
# [[ଅରୁଣ ମଣିଲାଲ ଗାନ୍ଧୀ]]
{{Div col end}}

=== ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ଗାନ୍ଧୀ ଆଶ୍ରମ ଟ୍ରଷ୍ଟ]]
{{Div col end}}

=== ବୈଜ୍ଞାନିକ ===
# [[କେ. ଶିବନ]]
# [[ଏସ୍. ସୋମନାଥ]]

=== ବିଜ୍ଞାନ କେନ୍ଦ୍ର ===
# [[ବିକ୍ରମ ସାରାଭାଇ ସ୍ପେସ୍ ସେଣ୍ଟର]]

=== ଭାରତୀୟ ସୈନିକ ===
# [[ବିକ୍ରମ ବାତ୍ରା]]

== ପରିବେଶବିତ ==
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ବିଜୟପାଲ ବଘେଲ]]
# [[ଅନିଲ ଅଗ୍ର‌ୱାଲ]]
# [[ରମେଶ ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ଅନନ୍ତ ହେଗଡ଼େ ଅଶିସରା]]
# [[ବରୁଣ ଆଦିତ୍ୟ]]
# [[ପୀପଲ ବାବା]]
# [[ଖମୁ ରାମ ବିଷ୍ଣୋଇ]]
# [[ରଣରାମ ବିଷ୍ଣୋଇ]]
# [[ଦିଲ୍ଲୀପ କେ. ବିଶ୍ୱାସ]]
# [[ନିଖିଲ ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ଫ୍ରାନ୍ସିସ ଡି'ବ୍ରିଟୋ]]
# [[ବନ୍ଧୁ ଧୋତ୍ରେ]]
# [[ଶଙ୍କର କୁମ୍ବି]]
# [[ଟି.ଜି.କେ. ମେନନ]]
# [[ଏନ୍.କେ. ସୁକୁମାରନ ନାୟାର]]
# [[ନରପତ ସିଂହ ରୋଜପୁରୋହିତ]]
# [[ଫ୍ରାଉକ କାଦର]]
# [[ଦୀପକ ସାରସ୍ୱତ]]
# [[ଆଫ୍ରୋଜ ଶାହା]]
# [[ବିନୋଦ କୁମାର ଶର୍ମା]]
# [[ପ୍ରସିଦ୍ଧି ସିଂହ]]
# [[ଏସ୍.ପି. ଉଦୟକୁମାର]]
# [[ସୁନ୍ଦରମ ବର୍ମା]]
# [[ମରିମୁତୁ ଯୋଗନାଥନ]]
# [[ଅନୁପମ ମିଶ୍ର]]
{{Div col end}}

===ସମୃଦ୍ଧକରଣ===
# [[ପଣସ]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ){{tick}}

== ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ ==
# [[ଗଙ୍ଗାଧର ଜାତୀୟ ସମ୍ମାନ]]
# [[ବସନ୍ତ ମୁଦୁଲି କବିତା ପୁରସ୍କାର]]
# [[ରାଜଧାନୀ ପୁସ୍ତକମେଳା ପୁରସ୍କାର]]
# [[କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଯୁବ ପୁରସ୍କାର]]

==ସୌର ମଣ୍ଡଳ==
# [[ଜୁଲାଇ ୨୦୧୮ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ]]

==ଟେକ୍ନୋଲୋଜି==
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[୨ଜି]]
# [[ହ୍ୟାକିଂ]]
# [[ଲିମ୍ବୋ (ଭିଡ଼ିଓ ଗେମ୍)]]
# [[ଥ୍ରେଡ଼ସ୍]]
{{Div col end}}

==ଇତିହାସ==
# [[ରୁଦ୍ରମା ଦେବୀ]]
# [[ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ମନ ୨]]

===ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସ===
# [[ସୋମ ବଂଶ]]{{tick}}

==ଦେବଦେବୀ==
# [[ଅରୁଣ]]
{{Div col|colwidth=15em}}

===ମନ୍ଦିର===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ବଉଳାଶୁଣୀ]]{{tick}}
# [[ଅନନ୍ତ ବଳଦେବଜୀଉ ମନ୍ଦିର]]
# [[ଦୁର୍ଗା ମନ୍ଦିର, ମୋଟିଆ]]
# [[ଆଡ଼ପ ମଣ୍ଡପ]]
# [[ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ]]
{{Div col end}}

===ପାଳିତ ଯାତ୍ର ବିଶେଷ===
# [[ଛତର ଯାତ୍ରା]]

===ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସ‌ହ ଜଡ଼ିତ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ବାଟମଙ୍ଗଳା]]{{tick}}
# [[ଦାରୁ ଶଗଡ଼ି]]{{tick}}
# [[ଦାରୁ]]{{tick}}
# [[ଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ମଠ]]{{tick}}
# [[ମାଣିକପାଟଣା]]{{tick}}
# [[ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାର]]{{tick}}
# [[ରଥଖଳା]]{{tick}}
# [[ଶବରପଲ୍ଲୀ]]{{tick}}
# [[ନରେନ୍ଦ୍ର ପୁଷ୍କରିଣୀ]]{{tick}}
# [[ସାହାଣମେଲା]]{{tick}}
# [[ଝାଞ୍ଜପିଟା ମଠ]]
# [[ରୋଷଶାଳା]]{{tick}}
{{Div col end}}

===ପୁରାଣ===
# [[କପିଳ ପୁରାଣ]]

===ଭୋଗ ଦ୍ରବ୍ୟ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ନଡ଼ିଆ]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ){{tick}}
# [[ଚନ୍ଦନ]]{{tick}}
# [[ଅଗର]]{{tick}}
# [[କାନିକା]]
# [[ଚିତଉ]]
# [[ସୋରିଷ]]{{tick}}
# [[ଅଟକାଳି]]
# [[ଛେନା ମାଣ୍ଡୁଆ]]
# [[ଜେନାମଣି]]
# [[ଖୁରୁମା]]
# [[ରାଧାବଲ୍ଲଭ]]
# [[ହଂସକେଳି]]
{{Div col end}}

===ଗୀତ/ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର===
# [[ମୃଦଙ୍ଗ]]{{tick}}
# [[କେନ୍ଦରା ଗୀତ]]{{tick}}
# [[ଘୁଙ୍ଗୁର]]
# [[ଗିନି (ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର)]]
# [[ଚାମର]]
{{Div col end}}

=== ସାଧୁ/ସନ୍ୟାସୀ ===
# [[ସ୍ୱରୂପାନନ୍ଦ ସ୍ୱରସ୍ୱତୀ]]
# [[ନିଶ୍ଚଳାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ]]
# [[ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୀଠର ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତାଲିକା]]
# [[ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ]]

=== ପୌରାଣିକ ଚରିତ୍ର ===
# [[ପୁଷ୍କର]]

===ସମୃଦ୍ଧକରଣ===
# [[ବିରି]] (ସମୃଦ୍ଧକରଣ){{tick}}
# [[ଅଙ୍ଗିରା ଆଶ୍ରମ, ପୁରୀ]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ){{tick}}
# [[ହରିଶଙ୍କର ମନ୍ଦିର]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ){{tick}}
# [[ଭଦ୍ରକାଳୀ ମନ୍ଦିର]] (ସମୃଦ୍ଧି କରଣ){{tick}}
# [[ଆଖଣ୍ଡଳମଣି ମନ୍ଦିର]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ){{tick}}
# [[ବିରଞ୍ଚିନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର, ପାଳିଆ]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ){{tick}}

==ଗ୍ରାମ/ସ‌ହର/ଅନୁଷ୍ଠାନ==
# [[ଫୁରଲିଝରଣ]] ‎(ସମୃଦ୍ଧିକରଣ)
# [[ସରକାରୀ ବୈଷୟିକ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ, କଳାହାଣ୍ଡି]]
# [[ନିଳୋକ ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟ ‎]]
# [[ମାଛକାନ୍ଦଣା ଜଳପ୍ରପାତ]]
# [[ନିଳୋକ]]
# [[ଓଡ଼ିଆ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]
# [[ସରକାରୀ ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ଅଙ୍ଗେଶ୍ୱରପଡ଼ା]]
# [[ଓଡ଼ିଶା ଆଦର୍ଶ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ପଳାସଗଡ଼ିଆ]]
# [[ପ୍ରଧାନପାଟ ଜଳପ୍ରପାତ]]
# [[ଜନତା ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ]]

==ଆମ ସଂସ୍କୃତି/ପରମ୍ପରା==
# [[ଝୋଟି ଚିତା]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ)
# [[ହଳଦୀ କୁମକୁମ]]
# [[ଜୀବିତପୁତ୍ରିକା]]
#[[ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଦିବସ]]

==ସ୍ମରଣୀୟ ଓଡ଼ିଆ==
===ସାହିତ୍ୟିକ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ଶାରଦା ରଥ]]
# [[ପ୍ରବୋଧ କୁମାର ମିଶ୍ର]]
# [[ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ମହାନ୍ତି]]
# [[ନୀଳମଣି ମିଶ୍ର]]
# [[ଭି. ପି. ଜୋଗଲେକର]]
# [[ବିଜୟ କୁମାର ମହାନ୍ତି (ଅନୁବାଦକ)]]
# [[ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ପ୍ରସନ୍ନ କୁମାର ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ମହାରଣା]]
# [[ପ୍ରଦୋଷ କୁମାର ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ମନୋଜ ମହାନ୍ତି]]
# [[ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଓ]]
# [[ମିଶ୍ର ସତ୍ୟନାରାୟଣ]]
# [[ଗୋଲୋକ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ବେଣୁଧର ରାଉତ]]
# [[ନୃସିଂହ କୁମାର ରଥ]]
# [[ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଦାସ]]
# [[ସତ୍ୟ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ମନୋଜ ପଟ୍ଟନାୟକ (ଗୀତିକାର)]]
# [[ଗୌରହରି ଦଳାଇ]]
# [[ଅଲେଖଚନ୍ଦ୍ର ପଢ଼ିଆରୀ]]
# [[ବନବିହାରୀ ପଣ୍ଡା]]
# [[ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ମିଶ୍ର]]
# [[ବଂଶୀଧର ମହାନ୍ତି]]
# [[ଜୟନ୍ତ କୁମାର ବିଶ୍ଵାଳ]]
# [[ପ୍ରିୟବ୍ରତ ପାତ୍ର]]
# [[ଆନନ୍ଦଚନ୍ଦ୍ର ପହୀ]]
# [[ବାସୁଦେବ ସାହୁ]]
# [[ମହେଶ୍ୱର ମହାନ୍ତି (ସାହିତ୍ୟିକ)]]
# [[ନବୀନ କୁମାର ପରିଡ଼ା]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ନନ୍ଦ (ନାଟ୍ୟକାର)]]
# [[ଦୟାନିଧି ଦାସ]]
# [[କିଶୋର ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[କମଳା ଶତପଥୀ]]
# [[ବୀରେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଭୂୟାଁ]]
# [[ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତ]]
# [[ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ନାୟକ]]
# [[କୃଷ୍ଣ କୁମାର ମହାନ୍ତି]]
# [[ବାଦଲ ମହାନ୍ତି]]
# [[ଉଦ୍ଧବ ଚରଣ ନାୟକ]]
# [[ଡିଲେଶ୍ୱର ରଣା]]
# [[ସୁଲଗ୍ନା ମହାନ୍ତି]]
# [[ପ୍ରବୀଣ କୁମାର କବି]]
# [[ମୌସୁମୀ ଦାସ]]
# [[ରାଧାମୋହନ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ମନୋଜ କୁମାର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ଦେବକାନ୍ତ ମିଶ୍ର]]
# [[ବିଶ୍ୱନାଥ ସାହୁ (ବୈଜ୍ଞାନିକ)]]
# [[ବିନୋଦ ରାଉତରାୟ]]
# [[ଆନନ୍ଦ ଶଙ୍କର ଦାସ]]
# [[କମଳ ଲୋଚନ ମହାନ୍ତି]]
# [[ଦାଶରଥି ମୁଣ୍ଡ]]
# [[ପ୍ରମୋଦ କୁମାର ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ହେମେନ୍ଦ୍ର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ମିହିର କୁମାର ମେହେର]]
# [[ଦିଲ୍ଲୀଶ୍ୱର ମହାରଣା]]
# [[ଭାସ୍କର ଚନ୍ଦ୍ର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ସୁଧାକର ନନ୍ଦ]]
# [[ପ୍ରସନ୍ନ ଦାସ]]
# [[ସୀମନ୍ତ ମହାନ୍ତି]]
# [[ରମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାସ]]
# [[ବିଜୟ କୁମାର ନନ୍ଦ]]
# [[ସୁଭାଷ ଶତପଥୀ]]
# [[ବିଜୟ କୁମାର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପାଣି]]
# [[କ୍ଷୀରୋଦ ବିହାରୀ ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[ଅବିନାଶ ସାହୁ]]
# [[ରମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ସାହୁ]]
# [[ଉର୍ମିମାଳା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ଅଭୟ କୁମାର ନାୟକ]]
# [[ଅଶ୍ୱିନୀ ସୁତାର]]
# [[ଗୋପୀନାଥ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ମହାନ୍ତି]]
# [[ହରିହର ଶୁକ୍ଳା]]
# [[ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ସାହୁ]]
# [[ନଟବର ଖୁଣ୍ଟିଆ]]
# [[ରମାକାନ୍ତ ନାୟକ]]
# [[ସୋମନାଥ ଓଝା]]
# [[ନୃସିଂହାନନ୍ଦ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ଅଭୟ ଦ୍ୱିବେଦୀ]]
# [[ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[କାର୍ତ୍ତିକ ଚନ୍ଦ୍ର ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[ଶିବପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର]]
# [[ବ୍ରଜକିଶୋର ପରିଡ଼ା]]
# [[ମଣିରାମ ଜେନା]]
# [[ଆରତିବାଳା ପୃଷ୍ଟି]]
# [[ବେଣୁଧର ସେନାପତି]]
# [[ନିରୁପମା କର]]
# [[ଶରତ କୁମାର ଦାଶ]]
# [[ସୁବ୍ରତ କୁମାର ସେନାପତି]]
# [[ନଗେନ ମହାନ୍ତି]]
# [[ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସାହୁ]]
# [[ଦୁର୍ଗା ପ୍ରସାଦ ପଣ୍ଡା]]
# [[ଅଜୟ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ନିରାକାର ଦାସ]]
# [[ମନୋଜ କୁମାର ମେହେର]]
# [[ଅକ୍ଷୟ ବେହେରା]]
# [[ରାମକୃଷ୍ଣ ସାହୁ]]
# [[ଅରୂପାନନ୍ଦ ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ସାବିତ୍ରୀ କବି]]
# [[ବିରଜା ବଳ]]
# [[ଅଖିଳ କୁମାର ମିଶ୍ର]]
# [[ଅଭୟ ନାୟକ]]
# [[ବିଜୟ କୁମାର ରଣା]]
# [[ବିଶ୍ଵକେଶ ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ଅମିତାଭ ଖିଲାର]]
# [[ମନୁ ଦାଶ]]
{{Div col end}}

=== ବହି ===
# [[ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ]]
# [[ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା]]
# [[ଧୂଳିଘର]]
# [[ଯାଜ୍ଞସେନୀ]]

=== ଫକୀର ମୋହନଙ୍କ ଗଳ୍ପ ===
# [[ରାଣ୍ଡିପୁଅ ଅନନ୍ତା]]
# [[ପେଟେଣ୍ଟ ମେଡିସିନ]]

===ପୁରାତନ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ){{tick}}
# [[ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ){{tick}}
# [[ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ){{tick}}
# [[ହୃଷୀକେଶ ପଣ୍ଡା (ଗୀତିକାର)]]
# [[ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେବୀ]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ର ନାୟକ]]
# [[ବଳରାମ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ନୃସିଂହ ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ବୀରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ମହାନ୍ତି]]
# [[ରାମ ପ୍ରସାଦ ମହାନ୍ତି]]
# [[ରଶ୍ମି ରାଉଳ]]
# [[ନିର୍ମଳା ଦେବୀ]]
# [[ରଞ୍ଜିତା ନାୟକ]]
# [[ସୌଦାମିନୀ ଉଦ୍‌ଗାତା]]
# [[ସୁଲୋଚନା ଦାସ]]
# [[ପ୍ରଭାତୀ ମିଶ୍ର]]
# [[ରଜତ କୁମାର କର]]
# [[ସୁଚାରୁ ଦେବୀ]]
# [[ପଦ୍ମାବତୀ]]
{{Div col end}}

===ନୂତନ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ବିସ୍ମୟ ମହାନ୍ତି]]{{tick}}
# [[ସୁଶାନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକ]]{{tick}}
# [[ଆରତି ଭୂୟାଁ]]
# [[ମନସ୍ୱିନୀ ଦାଶ]]
# [[ମନୋଜ କୁମାର ମିଶ୍ର]]
# [[ତ୍ରିଲୋଚନ ସାହୁ]]
# [[ରଶ୍ମି ରଞ୍ଜନ ପରିଡ଼ା]]
{{Div col end}}

===ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ବୈଷ୍ଣବଚରଣ ନାୟକ]]
# [[ବିଶ୍ୱମ୍ବର ପରିଡ଼ା]]
# [[ଭୂବନାନନ୍ଦ ଦାସ]]
# [[ଅଲେଖ ପାତ୍ର]]
# [[ଜି. ଏସ. ମେଲକୋଟେ]]
# [[କିଶନ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ସରକାର]]
# [[ଦୋଳଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରଧାନ]]
# [[କିରଣ ଲେଖା ମହାନ୍ତି]]
# [[ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାସ (ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ)]]
# [[ଜଗବନ୍ଧୁ ସିଂହ]]

# [[ଦୋହରା ବିଷୋୟୀ]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ)
# [[ଚକରା ବିଷୋୟୀ]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ)
# [[ରେଣ୍ଡୋ ମାଝି]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ)
# [[ଗୌରାଙ୍ଗ ଚରଣ ଦାସ]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ)
# [[ବାଞ୍ଛାନିଧି ମହାନ୍ତି]] (ସମୃଦ୍ଧିକରଣ)
{{Div col end}}

=== ଚିତ୍ରକର ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ବିଜୟ ବିଶ୍ୱାଳ]]
{{Div col end}}

=== ସ୍ଥାନ/ଘଟଣା ===

# [[ସ୍ୱାଧୀନ ବାଞ୍ଛାନିଧି ଚକଲା]]

== ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ==
# [[ବିଶ୍ୱ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସମ୍ମିଳନୀ]]
# [[ଫୁଲବାଣୀ ଓଡ଼ିଆ]]
# [[ଗଞ୍ଜାମୀ ଓଡ଼ିଆ]]
# [[କରଣୀ ଅକ୍ଷର]]
# [[ଓଡ଼ିଆ ସଂଖ୍ୟା]]
# [[ରେଲି ଭାଷା]]

== ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଷା ==
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ଆଶିଙ୍ଗ ଭାଷା]]
# [[ମହାରାଷ୍ଟ୍ରୀ କୋଙ୍କଣୀ]]
# [[ସର୍ବଙ୍ଗ ଭାଷା]]
# [[ହୁଇଷୁ ଭାଷା]]
# [[ବରପେଇଟା]]
# [[ତୁସୋମ ଭାଷା]]
# [[ଶେଇଖଗାଲ]]
# [[ଚମ୍ଫୁଙ୍ଗ ଭାଷା]]
# [[କଲାକତଙ୍ଗ ମୋନ୍‌ପା]]
# [[ଟିଖିର ଭାଷା]]
# [[ସୁଆଁସୁ ଭାଷା]]
# [[ରାଠୱାଲି ବୋଲି]]
# [[ଶ୍ରୀନଗରିଆ ବୋଲି]]
# [[ଗଙ୍ଗାଡ଼ି ବୋଲି]]
# [[ଟିହରୀୟାଲି ବୋଲି]]
# [[କୁଇ ଭାଷା]]
# [[କଚାଇ-ପଦାଙ୍ଗ ଭଷା]]
# [[ଖାଙ୍ଗୋଇ ଭାଷା]]
# [[ବେରାର-ଡେକାନ ମରାଠୀ]]
# [[ଉଇ ଭାଷା]]
# [[ମୌଣ୍ଡାଦାନ ଚେଟ୍ଟି ଭାଷା]]
# [[ଭୋୟାରି ଭାଷା]]
# [[ମାଲାମୁଥାନ ଭାଷା]]
# [[ଗୌଡ଼ୀ ପ୍ରାକୃତ]]
# [[କାତକରି ଭାଷା]]
# [[କର୍ମକାର ଭାଷା]]
# [[ପଥିୟା ଭାଷା]]
# [[ଲାହୁଲ ଲୋହାର ଭାଷା]]
# [[ଖରମ ନାଗା ଭାଷା]]
# [[ଖମ୍ବା ଭାଷା]]
# [[ନାଃ ବୋଲି]]
# [[ବାଙ୍ଗନି-ତଗିନ ଭାଷା]]
# [[ଜଙ୍ଗସଙ୍ଗ ଭାଷା]]
# [[ମାରିଙ୍ଗ ନାଗା ଭାଷା]]
# [[ପୌଲା ଭାଷା]]
# [[ଟୁକପା ଭାଷା]]
# [[ବିଳାସପୁରୀ ଭାଷା]]
# [[ବେଟ୍ଟା କୁରୁମ୍ବା ଭାଷା]]
# [[ଦେଓରୀ ଭାଷା]]
# [[ବମ ଭାଷା]]
# [[ମେୱାତି ଭାଷା]]
# [[ବିସ୍ସା ଭାଷା]]
{{Div col end}}

== ଅଣ-ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ ==
# [[ସୋହିନୀ ଘୋଷ]]
# [[ପଦ୍ମା ଗୋଲେ]]
# [[ଅନାମିକା (କବି)]]
# [[ପ୍ରତୀକ୍ଷା ବକ୍ସି]]
# [[ଉମା ଭଟ୍ଟ]]
# [[କେ.ଏସ୍. ଚନ୍ଦ୍ରିକା]]
# [[ବିଶାଖା ଦତ୍ତ]]

==ପୁସ୍ତକ==
# [[ନିର୍ମଳା (ଉପନ୍ୟାସ)]]

== ସମ୍ବାଦପତ୍ର ==
# [[ଦି ନ୍ୟୁ ଇଣ୍ଡିଆନ ଏକ୍ସପ୍ରେସ]]
# [[ଦି ଇଣ୍ଡିଆନ ଏକ୍ସପ୍ରେସ]]

==କଥାଚିତ୍ର/ଅଭିନେତା==
===ଓଡ଼ିଆ ନାଟକ===
* [[ବୟସର ଅନ୍ତେ]]
* [[ନବକଳେବର (ଓଡ଼ିଆ ନାଟକ)]]
* [[ଦେବଦାସ (ଓଡ଼ିଆ ନାଟକ)]]

===ପ୍ରଯୋଜନା ସଂସ୍ଥା===
* [[ଏସ୍୩ ମୁଭିଜ୍]]

=== ଟେଲିଭିଜନ ===

* [[ରଜ କୁଇନ୍]]

===ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ସୀତା ଲବକୁଶ]]
# [[ବ୍ୟାଡ଼୍ ଗାର୍ଲ]]
# [[ଚାନ୍ଦ ନା ତମେ ତାରା]]{{tick}}
# [[ଲଭ୍ ମାଷ୍ଟର]]
# [[ନଈ ସେପାରୀ କନକ ଗୋରୀ]]
# [[ଟାର୍ଗେଟ୍]]
# [[ପ୍ରେମ ସବୁଠୁ ବଳବାନ]]
# [[ଡାହା ବାଳୁଙ୍ଗା]]
# [[ତୁ ଆଉ ମୁଁ]]
# [[ଡାଡି]]
# [[ଗୋଲାପି ଗୋଲାପି]]
# [[ଲେଖୁଲେଖୁ ଲେଖିଦେଲି]]
# [[ଇସ୍କ ତୁ ହି ତୁ]]
# [[ନୂଆ ନୂଆ ପ୍ରେମରେ]]
# [[କିଏ ଦବ ଟକ୍କର]]
# [[ସୁପର ମିଛୁଆ]]{{tick}}
# [[ଆଖି ପଲକରେ ତୁ]]
# [[ଆଇନ କାନୁନ]]
# [[କେଉଁ ଦୁନିଆରୁ ଆସିଲ ବନ୍ଧୁ]]
# [[ଅ ଆ ହର୍ଷେଇ]]
# [[ଅଗସ୍ତ୍ୟ]]
# [[ଝିଅଟା ବିଗିଡ଼ିଗଲା]]
# [[ପିଲାଟା ବିଗିଡ଼ିଗଲା]]
# [[କେହି ନୁହେଁ କାହାର]]
# [[ଯୁବରାଜ(ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର)]]
# [[ରିଭେଞ୍ଜ]]
# [[ବାଏ ବାଏ ଦୁବାଇ]]
# [[ଚିନି (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଲଭ୍ ପାଇଁ କୁଛ୍ ଭି କରେଗା]]
# [[ଲଭ୍ ୟୁ ହମେଶା]]
# [[ଜଗା ହାତରେ ପଘା (୨୦୧୫)]]
# [[ଗପ ହେଲେ ବି ସତ (୨୦୧୫)]]{{tick}}
# [[ଭାଇନା, କ'ଣ କଲା ସେ]]
# [[ସୁଇଟ୍ ହାର୍ଟ]]
# [[ତୋର ଦିନେ କୁ ମୋର ଦିନେ]]
# [[ଲଭ୍ ଷ୍ଟେସନ୍]]{{tick}}
# [[ଗଳ୍ପ ନୁହେଁ ଅଳ୍ପ ଦିନର]]
# [[ବେବି]]
# [[ଛାତି ତଳେ ଡିଂ ଡଂ]]
# [[ସ୍ମାଇଲ୍ ପ୍ଲିଜ୍]]{{tick}}
# [[କଥାଦେଲି ମଥା ଛୁଇଁ]]
# [[ସୁନାପିଲା- ଟିକେ ସ୍କୃ ଢିଲା]]
# [[ଛାଇ ପରି ରହିଥିବି]]
# [[ଦିୱାନା ହେଲି ତୋ ପାଇଁ]]
# [[ଦିଲ୍ କା ରାଜା]]
# [[ମୀମାଂସା]]
# [[କ୍ରାନ୍ତିଧାରା]]
# [[ଦିଲ୍ ଦିୱାନା ହେଇଗଲା]]
# [[ତୁ ମୋ ଲଭ୍ ଷ୍ଟୋରୀ]]
# [[ଗଡ୍‌ଫାଦର୍]]
# [[ଦି ଏଣ୍ଡ୍]]
# [[ଆଖି ଖୋଲିଲେ ତୁ ତୁ ହି ତୁ]]
# [[ସୀତାରାମଙ୍କ ବାହାଘର କଳିଯୁଗରେ]]
# [[ଟପୋରି]]
# [[ଅଭୟ]]
# [[ରୋମିଓ ଜୁଲିଏଟ]]
# [[ସିଷ୍ଟର ଶ୍ରୀଦେବୀ]]
# [[ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନ]]
# [[ମିଠା ମିଠା]]
# [[ଟିକେ ଖରା ଟିକେ ଛାଇ]]
# [[ନିଝୁମ ରାତିର ସାଥୀ (୨୦୧୭)]]
# [[ତମକୁ ଦେଖିଲା ପରେ]]
# [[ପ୍ରେମର ନିଶା ନିଆରା ନିଆରା]]
# [[ଆସିଲୁ ଯେବେ ତୁ ଯାଆନା ଫେରି]]
# [[ପ୍ରେମରେ ପ୍ରେମରେ]]
# [[ମୁଁ ଗାନ୍ଧୀ ନୁହେଁ]]
# [[ହେ ପ୍ରଭୁ ଦେଖା ଦେ]]
# [[ଦେଲେ ଧରା କଥା ସରେ]]
# [[ଗୁଣ୍ଡା]]
# [[ଗୋଟେ ଶୁଆ ଗୋଟେ ଶାରୀ]]
# [[ତୁ କହିବୁ ନା ମୁଁ]]
# [[ତୁ ଯେ ସେଇ]]
# [[ଯୋଉଠି ତୁ ସେଇଠି ମୁଁ]]
# [[ସମୟ ବଡ଼ ବଳବାନ (୨୦୧୬ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ହେଲା ମତେ ପ୍ରେମ ଜର]]
# [[ଚୁପ୍ ଚୁପ୍ ଚୋରି ଚୋରି]]
# [[ଜବରଦସ୍ତ ପ୍ରେମିକ]]
# [[ଟାଇଗର (ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର)]]
# [[ତୁ ମୋର ସପନ ରାଣୀ]]
# [[ଭଉଁରୀ- ଦ ସିଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ରିଆଲିଟି]]
# [[ସପନର ପଥେ ପଥେ]]
# [[କଲେଜ ଟାଇମ]]
# [[ହେଲୋ- ଇନ୍ ଲଭ୍]]
# [[ଜହ୍ନର ପାହାଡ଼]]
# [[ମାୟା]]
# [[ମାଇଁ ଫାର୍ଷ୍ଟ ଲଭ୍]]
# [[କଳ୍କୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଫ୍ଲାସ୍‌ବ୍ୟାକ]]
# [[ଏଇ ଜନମର ସାଥିଟିଏ]]
# [[ଜଷ୍ଟ ମୋହବତ୍]]
# [[କଥା ନୁହେଁ ଏ କଥା]]
# [[ଗଡ୍‌ସ୍ ଓନ୍ ପିପୁଲ୍]]
# [[ଲେଖିଚି ନାଁ ତୋର]]
# [[ରକ୍‌ଷ୍ଟାର୍]]
# [[ଭଲପାଏ ତତେ ୧୦୦ ରୁ ୧୦୦]]
# [[ରଙ୍ଗିଲା ବାବା]]
# [[ରଘୁପତି ରାଘବ ରାଜାରାମ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଆଶିକ୍]]
# [[ଲଟେରୀ- ଲାଇଫ୍ ଏଗ୍ନେଷ୍ଟ ଫେଟ୍]]
# [[ମୁଁ ଖାଣ୍ଟି ଓଡ଼ିଆ ଝିଅ]]
# [[ଅଜାତଶତ୍ରୁ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବିନ୍ଦାସ ରୋମିଓ]]
# [[ବଦମାସ୍‌ ଟୋକା]]
# [[ମୋ ଦିଲ୍ କହେ ଇଲୁ ଇଲୁ]]
# [[ଆପନା ହାତ ଜଗନ୍ନାଥ]]
# [[ତୋ ବାଟ ଚାହିଁଚି ରାତି ସାରା]]
# [[ପୁଣି ଦେଖା ହବ ଆର ଜନମରେ]]
# [[ଖାସ୍ ତୁମରି ପାଇଁ]]
# [[ଜୟ ହିନ୍ଦ୍]]
# [[ହିରୋ ନଂ ୱାନ୍]]
# [[ହରି ବୋଲ ନୁହେଁ ଟଙ୍କା ବୋଲ]]
# [[ସାହିତ୍ୟ ଦିଦି]]
# [[ସମଥିଙ୍ଗ୍ ସମଥିଙ୍ଗ୍ ୨]]
# [[ଭୈରବ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସଙ୍ଗମ]]
# [[୨୦୧୪ ଫିଅର ଅଫ ଦ ଇଅର]]
# [[ଏମିତି ବି ହେଇପାରେ]]
# [[କିଡ୍‌ନାପ୍]]
# [[କ୍ରିଷ୍ଣା ଗୋବିନ୍ଦା]]
# [[ଆମେ ତ ଟୋକା ଷଣ୍ଢ ମାର୍କା]]
# [[କାବୁଲା ବାରବୁଲା]]
# [[ଶିବା- ନଟ୍‌ ଆଉଟ୍‌]]
# [[ପାଗଳ କରିଚୁ ତୁ]]
# [[ମେଣ୍ଟାଲ]]
# [[ମୁଁ ତା'ର କିଏ]]
# [[ତମେ ଥିଲେ ସାଥିରେ]]
# [[ଗଞ୍ଜା ଲଢ଼େଇ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ୱାନ୍ ୱେ ଟ୍ରାଫିକ୍]]
# [[ରାସ୍ତା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଓମ୍ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଦୀପାଞ୍ଜଳି]]
# [[ସିନ୍ଦୂର (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ତୁ ମୋ ହିରୋ]]
# [[ଗଡ଼ବଡ଼]]
# [[ବଧୂ ନୁହେଁ ମୁଁ ବନ୍ଧୁ]]
# [[ମୋ ଦିଲ୍ ତୋ ଦିୱାନା]]
# [[ତୁ ମୋ ସୁନା ତୁ ମୋ ହୀରା]]
# [[ଲଭ୍ ହେଲା ଏମିତି]]
# [[ମୁଁ ଆଶିକ୍ ମୁଁ ଆୱାରା]]
# [[ମାଇଁ ଲଭ୍ ଷ୍ଟୋରୀ]]
# [[ଏସିପି ସାଗରିକା]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ଧାମ ପୁରୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଦିୱାନା ଦିୱାନୀ]]
# [[ଚଉକା ଛକା]]
# [[ରୁମ୍‌କୁ ଝୁମାନା]]
# [[ସୁପରଷ୍ଟାର (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମୁଁ ଗୋଟେ ଦୁଷ୍ଟ ପିଲା]]
# [[ସଲାମ ସିନେମା]]
# [[ରୁଦ୍ର (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସପନର ନାୟିକା]]
# [[ସନ୍ଦେହୀ ପ୍ରିୟତମା]]
# [[ଅଶୋକ ସମ୍ରାଟ]]
# [[ହରି ଓମ ହରି]]
# [[ମୁଁ ଦିୱାନା ତୋ' ପାଇଁ]]
# [[ଓମ ସାଇ ତୁଝେ ସଲାମ]]
# [[ଦୀପୁ ଦ ଡ୍ୟାନ୍ସବୟ]]
# [[ବଜରଙ୍ଗୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ପ୍ରେମିକା]]
# [[କାଉଁରୀ କନ୍ୟା]]
# [[ଯୋଗୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବ୍ୟାଚେଲର]]
# [[ମିତ ବସିଛି ମୁଁ ଭୂତ ସାଥିରେ]]
# [[ଟଙ୍କା ତତେ ସଲାମ]]
# [[ମୁଁ ରାଜା ତୁ ରାଣୀ]]
# [[ତୁ ମୋ ଦେହର ଛାଇ]]
# [[କେହି ଜଣେ ଭଲ ଲାଗେରେ]]
# [[ବ୍ଲାକ୍‌ମେଲ୍]]
# [[ଗୁଡ୍ ବୟ]]
# [[ତୋ ପ୍ରେମରେ ପଡ଼ିଲା ପରେ]]
# [[ପର୍ଶୁରାମ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ରଙ୍ଗିଲା ଟୋକା]]
# [[ଜଗୁ ଅଟୋବାଲା]]
# [[କ୍ରିଷ୍ଣା- ଷ୍ଟୋରୀ ଅଫ୍ ଏ ଡ୍ୟାନ୍ସର୍]]
# [[ମୁଁ]]
# [[ଫ୍ୟାମିଲି ନମ୍ବର୍ ୱାନ୍]]
# [[ମୁଁ ପ୍ରେମୀ ମୁଁ ପାଗଳ]]
# [[କେମିତି ଏ ବନ୍ଧନ]]
# [[ମା' ଖୋଜେ ମମତା]]
# [[ଡନ୍ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଓନ୍‌ଲି ପ୍ୟାର୍]]
# [[ଶୁଭ ବିବାହ]]
# [[ତୋ' ଆଖିରେ ମୁଁ]]
# [[ମୁଁ କ'ଣ ଏତେ ଖରାପ]]
# [[ଦିଲ୍ ତ‌ତେ ଦେଇଚି]]
# [[ଆ'ଲୋ ମୋର କଣ୍ଢେଇ]]
# [[ପହିଲି ରଜ]]
# [[ଭୁଲ୍ ବୁଝିବନି ମତେ]]
# [[ଶଶୁରଘର ଜିନ୍ଦାବାଦ]]
# [[ତୋ'ର ମୋ'ର ଯୋଡ଼ି ସୁନ୍ଦର]]
# [[ଏଇ ମିଳନ ଯୁଗ ଯୁଗର]]
# [[ଶକ୍ତି (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଟିକେ ଅନାଡ଼ି ପୂରା ଖିଲାଡ଼ି]]
# [[ତତେ ଭଲ ପାଉଛି ବୋଲି]]
# [[ମେଘ ସବାରୀରେ ଆସିବ ଫେରି]]
# [[ପ୍ରେମ ଅଢ଼େଇ ଅକ୍ଷର]]
# [[ଦିୱାନା]]
# [[ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ (୨୦୧୦ର କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଲୈଲା ଓ ଲୈଲା]]
# [[ହାପି ଲକି]]
# [[ତୁ ଥାଆ ମୁଁ ଯାଉଚି ରୁଷି]]
# [[ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରେମ ହେଲା]]
# [[ସୁନା ଚଢ଼େଇ ମୋ ରୂପା ଚଢ଼େଇ]]
# [[ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଆଇଲାରେ ଓଡ଼ିଆ ପୁଅ]]
# [[ଚୁପ୍ କିଏ ଆସୁଛି]]
# [[ଆକାଶେ କି ରଙ୍ଗ ଲାଗିଲା]]
# [[ରୋମିଓ- ଦ ଲଭର୍ ବୟ]]
# [[ଲଭ୍ ଡଟ୍ କମ୍]]
# [[ମିତରେ ମିତ]]
# [[ତୁମେ ହିଁ ସାଥୀ ମୋର]]
# [[ତୁ ମୋରି ପାଇଁ]]
# [[ପ୍ରେମ ରୋଗୀ]]
# [[ଆ'ରେ ସାଥି ଆ]]
# [[ଆ' ଜ‌ହ୍ନରେ ଲେଖିବା ନାଁ]]
# [[ପାଗଳ କରିଚି ପାଉଁଜି ତୋର]]
# [[ଧନରେ ରଖିବୁ ଶପଥ ମୋର]]
# [[ମତେ ତ ଲଭ ହେଲାରେ]]
# [[ହସିବ ପୁଣି ମୋ ସୁନା ସଂସାର]]
# [[ନନ୍ଦିନୀ ଆଇ ଲଭ୍ ୟୁ]]
# [[ମୁନ୍ନା- ଏ ଲଭ୍ ଷ୍ଟୋରୀ]]
# [[ତୋ ବିନା ଭଲ ଲାଗେନା]]
# [[ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମତେ ଆଣିଦେଲ ଲକ୍ଷେ ଫଗୁଣ]]
# [[ତୋ ପାଇଁ ନେବି ମୁଁ ଶହେ ଜନମ]]
# [[କାଳୀଶଙ୍କର]]
# [[ଲାଲ ଟୁକୁ ଟୁକୁ ସାଧବ ବୋହୂ]]
# [[ସମୟ ହାତରେ ଡୋରି]]
# [[ତୁମକୁ ପାରୁନି ତ ଭୁଲି]]
# [[ଅଗ୍ନିଶିଖା]]
# [[ମୋ ସୁନା ପୁଅ]]
# [[ଏ ମନ ମାନେନା]]
# [[ବନ୍ଧୁ (କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମୋନିକା ମାଇଁ ଡାର୍ଲିଙ୍ଗ]]
# [[ଫେରିଆ ମୋ ସୁନା ଭଉଣୀ]]
# [[ମହାନାୟକ]]
# [[ମୁଁ ତତେ ଲଭ୍ କରୁଚି]]
# [[ପ୍ରିୟା ମୋ ଆସିବ ଫେରି]]
# [[ଗୁଡ୍ଡୁ ଆଣ୍ଡ ଗୁଡ୍ଡି]]
# [[ଆମାଜନ୍ ଆଡ୍‌ଭେଞ୍ଚର୍]]
# [[ଆଇ ଲଭ୍ ମାଇଁ ଇଣ୍ଡିଆ]]
# [[ତୁ ଏକା ଆମ ସାହା ଭରସା]]
# [[ରାକ୍ଷୀ ବାନ୍ଧିଲି ମୋ ରଖିବ ମାନ]]
# [[ହସିଲା ସଂସାର ଭାଙ୍ଗିଲା କିଏ]]
# [[ରକତେ ଲେଖିଚି ନାଁ]]
# [[ଦେ ମା ଶକ୍ତି ଦେ]]
# [[ତୁ ମୋ ମନର ମିତ]]
# [[ପ୍ରିୟା ମୋ ପ୍ରିୟା]]
# [[ବାଜି]]
# [[ତତେ ମୋ ରାଣ]]
# [[ମନର ମାନସୀ]]
# [[ଅର୍ଜୁନ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ନାରୀ ଆଖିରେ ନିଆଁ]]
# [[ତୋ' ପାଇଁ]]
# [[ଓମ୍ ଶାନ୍ତି ଓମ୍]]
# [[ନାୟକ ନୁହେଁ ଖଳନାୟକ]]
# [[ହତ୍ୟା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଟୋପାଏ ସିନ୍ଦୂର ଦି ଟୋପା ଲୁହ]]
# [[ମଥାରେ ଦେଇ ପାଟ ଓଢ଼ଣୀ]]
# [[ଓ ମାଇଁ ଲଭ୍]]
# [[କଟି ପତଙ୍ଗ]]
# [[ପ୍ରେମ୍ କୁମାର]]
# [[ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ର ସଲମାନ୍ ଖାନ୍]]
# [[ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷା]]
# [[ଓଲେ ଓଲେ ଦିଲ୍ ବୋଲେ]]
# [[ନାୟକର ନାଁ ଦେବଦାସ]]
# [[ଜୀବନ ମୃତ୍ୟୁ]]
# [[ରହିଚି ରହିବି ତୋରି ପାଇଁ]]
# [[ଆଇ ଲଭ୍ ୟୁ]]
# [[ସୁନା ସଙ୍ଖାଳୀ]]
# [[ରଖିବ ଯଦି ସେ ମାରିବ କିଏ]]
# [[ହରିଭାଇ ହାରେନା]]
# [[ମା ମଙ୍ଗଳା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଏଇଠି ସ୍ୱର୍ଗ ଏଇଠି ନର୍କ]]
# [[ସାବତ ମାଆ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)‌]]
# [[ନାରୀ ବି ପିନ୍ଧିପାରେ ରକ୍ତ ସିନ୍ଦୂର]]
# [[ପୁଅ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା ସୁନା ସଂସାର]]
# [[ସମୟ ଚକରେ ସଂସାର ରଥ]]
# [[ପୁଅ ମୋର ଜଗତ ଜିତା]]
# [[ତୋ ଆଖି ମୋ ଆଇନା]]
# [[ଧର୍ମ ଦେବତା]]
# [[ସମୟ ଖେଳୁଛି ଚକା ଭଉଁରୀ]]
# [[ଧର୍ମ ସ‌ହିଲେ ହେଲା]]
# [[ସହର ଜଳୁଚି]]
# [[ମା ପରି କିଏ ହେବ]]
# [[ମା କାନ୍ଦେ ଆଜି ପୁଅଟେ ପାଇଁ]]
# [[ରଙ୍ଗ୍ ନମ୍ବର]]
# [[ଧରଣୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[କଳା ମାଣିକ]]
# [[ବାବୁ ପର୍ଶୁରାମ]]
# [[ତୁଳସୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଧର୍ମ ନିକିତି]]
# [[ରାକ୍ଷୀ ଭିଜିଗଲା ଆଖି ଲୁହରେ]]
# [[ଏଇ ଆଖି ଆମ ସାକ୍ଷୀ]]
# [[କାଳ ଚକ୍ର]]
# [[ପରଦେଶୀ ବାବୁ]]
# [[ଜୟ ଶ୍ରୀରାମ]]
# [[କଥା କହିବ ମୋ ମଥା ସିନ୍ଦୂର]]
# [[କଥା ରହିଗଲା କାଳ କାଳକୁ]]
# [[ଶାଶୁ ହାତକଡ଼ି ଭାଉଜ ବେଡ଼ି]]
# [[ଲଭ୍ ପ୍ରମିଜ୍]]
# [[ଯୋଉଠି ଥିଲେ ବି ତୁ ମୋର]]
# [[ସରପଞ୍ଚ ବାବୁ]]
# [[ଲାଟ୍ ସାହେବ]]
# [[ସ୍ତ୍ରୀ (୧୯୯୮ର କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସୁନା ପାଲିଙ୍କି]]
# [[ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଅଭିସାର]]
# [[ଅହଲ୍ୟା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଏଇ ସଂଘର୍ଷ]]
# [[ଜୀବନସାଥୀ (୧୯୯୭ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ]]
# [[ବାପା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଶେଷ ଦୃଷ୍ଟି]]
# [[ନୀଳ ମାଷ୍ଟରାଣୀ]]
# [[ମୋକ୍ଷ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବସୁଧା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସୁନା ପୁଅ]]
# [[କ୍ଷଣିକା- ଦ ଲସ୍ଟ ଆଇଡିଆ]]
# [[ମଣି ନାଗେଶ୍ୱରୀ]]
# [[ସୁଭଦ୍ରା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[୪ ଇଡିଅଟସ୍]]
# [[ଚମ୍ପିଆନ]]
# [[ମୋ ଭାଇ ଜଗା]]
# [[ସାଗର ଗଙ୍ଗା]]
# [[ପାଚେରୀ ଉଠିଲା ମଝି ଦୁଆରୁ]]
# [[ଅକୁହା କଥା]]
# [[ନିର୍ବାଚନ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମୁକ୍ତି ମଶାଲ]]
# [[ନାଗ ଜ୍ୟୋତି]]
# [[ଲୁବେଇଡାକ]]
# [[ରଖିଲେ ଶିବ ମାରିବ କିଏ]]
# [[ମହୁଆ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଗୋପରେ ବଢ଼ୁଛି କଳା କହ୍ନେଇ]]
# [[ଏମିତି ଭାଇ ଜଗତେ ନାହିଁ]]
# [[ଗଢ଼ି ଜାଣିଲେ ଘର ସୁନ୍ଦର]]
# [[ଦାଦାଗିରି]]
# [[ପଥର ଖସୁଚି ବଡ଼ ଦେଉଳୁ]]
# [[ଅନୁପମା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସାଡୋଜ୍ ଅଫ୍ ଦ ରେନ୍‌ବୋ]]
# [[ଆଶା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମା (୧୯୯୨ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ନାଗ ପଞ୍ଚମୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଉଦଣ୍ଡୀ ସୀତା]]
# [[ମା' ଯାହାର ସାହା]]
# [[ଘର ମୋର ସ୍ୱର୍ଗ]]
# [[ଅଣ୍ଟି ଛୁରୀ ତଣ୍ଟି କାଟେ]]
# [[ପ୍ରୀତିର ଇତି]]
# [[ଅରଣ୍ଯ ରୋଦନ]]
# [[ସୁଖ ସଂସାର]]
# [[ମୁକ୍ତି ତୀର୍ଥ]]
# [[ଦୂର ଦିଗନ୍ତ]]
# [[କି ହେବ ଶୁଆ ପୋଷିଲେ]]
# [[ତୋ ବିନୁ ଅନ୍ୟ ଗତି ନାହିଁ]]
# [[ଆମ ଘର ଆମ ସଂସାର]]
# [[ବସ୍ତ୍ର ହରଣ]]
# [[ପରଦେଶୀ ଚଢ଼େଇ]]
# [[ଚକାଡୋଳା କରୁଚି ଲୀଳା]]
# [[ହିସାବ କରିବ କାଳିଆ]]
# [[କଣ୍ଢେଇ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[କାଳିଆ ଭରସା]]
# [[ଅଗ୍ନି ବୀଣା]]
# [[ଠାକୁର ଅଛନ୍ତି ଚଉ ବାହାକୁ]]
# [[ହସ ଲୁହ ଭରା ଦୁନିଆ]]
# [[ଦଇବ ଦଉଡ଼ି]]
# [[ଲୁଟ ତରାଜ]]
# [[ବିଧିର ବିଧାନ]]
# [[ଶାସ୍ତି (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ପ୍ରତିଶୋଧ ଅପରାଧ ନୁହେଁ]]
# [[ଲୋକାଲ ଟୋକା ଲଭ୍ ଚୋଖା]]
# [[ମାଇଣ୍ଡ୍‌ଗେମ୍]]
# [[ପୁଅ ମୋର କଳା ଠାକୁର]]
# [[ଥିଲି ଝିଅ ହେଲି ବୋହୂ]]
# [[ପାପ ପୁଣ୍ୟ]]
# [[କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସୁନା ଚଢ଼େଇ]]
# [[ମା ମତେ ଶକ୍ତି ଦେ]]
# [[ଲାଲ ପାନ ବିବି]]
# [[ଗୋଲାମଗିରି]]
# [[ଚକା ଆଖି ସବୁ ଦେଖୁଛି]]
# [[ଅନ୍ୟାୟ ସହିବି ନାହିଁ]]
# [[ମାଣିକ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ପକା କମ୍ବଳ ପୋତ ଛତା]]
# [[ପଳାତକ]]
# [[କଣ୍ଢେଇ ଆଖିରେ ଲୁହ]]
# [[ସତ ମିଛ]]
# [[ତାରା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଆରଣ୍ୟକ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଶେଷ ପ୍ରତୀକ୍ଷା]]
# [[ଏକ୍ସକ୍ୟୁଜ ମି]]
# [[ମା ଗୋଜବାୟାଣୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ପ୍ରେମ ପାଇଁ ମହାଭାରତ]]
# [[ସପନ ବଣିକ]]
# [[ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ]]
# [[ଇସ୍କ ପୁଣିଥରେ]]
# [[ରାଧା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବସନ୍ତ ରାସ]]
# [[ଲଭ୍ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍]]
# [[ପ୍ରତିଧ୍ୱନି (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଜୀବନ ସଙ୍ଗମ]]
# [[ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର]]
# [[ରାମ ରହିମ]]
# [[ଉଦୟ ଭାନୁ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୀତା]]
# [[ଭାଇଜାନ୍]] 
# [[ଅଭିଳାଷ]]
# [[ଭକ୍ତ ସାଲବେଗ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[କଲ୍ୟାଣୀ]]
# [[ଦେଖ ଖବର ରଖ ନଜର]]
# [[ଜ୍ୱାଇଁ ପୁଅ]]
# [[ବିଲ୍ୱ ମଙ୍ଗଳ]]
# [[ମାନସୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଦେବଯାନୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସତ୍ୟମେବ ଜୟତେ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ପଗ୍‌ଲୁ]]
# [[ବାଟ ଅବାଟ]]
# [[ମନ ଖାଲି ତତେ ଚାହେଁ]]
# [[ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷା (୧୯୮୦ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଜୟ ମା ମଙ୍ଗଳା]]
# [[ଅନୁରାଧା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ରାମ ବଳରାମ]]
# [[ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ (୧୯୭୯ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସାକ୍ଷୀ ଗୋପୀନାଥ]]
# [[ସୁଜାତା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସତୀ ଅନୁସୂୟା]]
# [[ପରିବାର (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ପତି ପତ୍ନୀ]]
# [[କବି ସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ]]
# [[ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁର୍‌ଦାସ]]
# [[ସନ୍ଧ୍ୟା ତାରା]]
# [[ପୁନର୍ମିଳନ]]
# [[ସାଥୀ ତୁ ଫେରିଆ]]
# [[ତୁ ମୋ ସୁନା ଚଢ଼େଇ]]
# [[ମା (୨୦୧୮ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ପ୍ରେମୀ ଦିୱାନା]]
# [[ପ୍ୟାର ଅଲଗା ପ୍ରକାର]]
# [[ତୁ ମୋ ସୁଇଟ୍ ୧୬]]
# [[ଜୀବନର ଚଲାପଥେ]]
# [[ରହସ୍ୟ]]
# [[କୁଳାଙ୍ଗାର]]
# [[ମୁଇଁ ଦିୱାନା ତୁଇ ଦିୱାନୀ]]
# [[ଏ ଦିଲ୍ ତତେ ଦେଲି]]
# [[ବାପା ତମେ ଭାରି ଦୁଷ୍ଟ]]
# [[ଚାଲ୍ ଟିକେ ଦୁଷ୍ଟ ହବା]]
# [[ଅଜବ ସଞ୍ଜୁର ଗଜବ ଲଭ୍]]
# [[ପଞ୍ଜୁରୀ ଭିତରେ ଶାରୀ]]
# [[ନିମ୍‌କି]]
# [[ପ୍ରେମରେ ରଖିଚି ୧୦୦ରୁ ୧୦୦]]
# [[ଗୋଲ୍ ମାଲ୍ ଲଭ୍]]
# [[ବୋବାଲ ଟୋକା]]
# [[ସେଲଫିସ୍ ଦିଲ୍]]
# [[ତୁ ମୋ ଲଭ୍ ଷ୍ଟୋରୀ ୨]]
# [[ଅଭିମାନ (୨୦୧୯ର କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବୈଶାଳୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ରଙ୍ଗ ବରଷିବ ଟୁପୁରୁ ଟୁପୁରୁ]]
# [[ପ୍ରେମ ତୋର ନଟି ନଟି]]
# [[ଖୁସି (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ତୁ କହିଦେ ଆଇ ଲଭ୍ ୟୁ]]
# [[ଛବିରାଣୀ‎]]
# [[ଲଭ୍ ଟୁଇଷ୍ଟ]]
# [[ଦେଖା ହେଲା ପ୍ରେମ ହେଲା]]
# [[ମିଷ୍ଟର ମଜନୁ]]
# [[ବାଳ- ଦ ରିଦମ୍ ଅଫ୍ ଲାଇଫ୍]]
# [[ଫ୍ରମ୍ ମି ଟୁ ୟୁ]]
# [[ମାଲ୍ ମହୁ ଜୀବନ ମାଟି]]
# [[ବିଶ୍ୱରୂପ]]
# [[ଶଙ୍ଖା ସିନ୍ଦୂର]]
# [[କିଏ କାହାର (୧୯୯୭ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମୁଁ ପରଦେଶୀ ଚଢ଼େଇ]]
# [[ବାବୁ ଭାଇଜାନ୍]]
# [[କୁଇନ୍ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହ (କ୍ଷୁଦ୍ର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର)]]
# [[ଆହୁତି]]
# [[କାହ୍ନା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସୁନା ସଂସାର (୧୯୯୭ର କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସହିଦ ରଘୁ ସର୍ଦ୍ଦାର]]
# [[ଗାଁର ନାଁ ଗାଲୁଆପୁର]]
# [[ଚାଲ ଟିକେ ପ୍ରେମ କରିବା]]
# [[ମନେ ମନେ ମନ ଖୋଜୁଥିଲା]]
# [[ଚକ୍ଷୁବନ୍ଧନ]]
# [[ଜଙ୍ଗଲ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଅରୁନ୍ଧତୀ (୨୦୨୧ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମନ ମୋ ନେଇଗଲୁ ରେ]]
# [[ପିହୁ]]
# [[ବିଜୟିନୀ]]
# [[ମିଷ୍ଟର ରୋମିଓ]]
# [[୨ ଚକ୍‌ଲେଟ୍]]
# [[ଲାଲି ହବ କାହାର]]
# [[କଟକ ୱେଡ୍ସ୍ ସମ୍ବଲପୁର]]
# [[ବାପା ଆଇସିୟୁରେ ଅଛନ୍ତି]]
# [[ଲୁଚେଇ ଦେ ମତେ ଛାତି ଭିତରେ]]
# [[ଦୁର୍ଗତିନାସିନୀ ୨]]
# [[ଷଷ୍ଠରୁ ନଷ୍ଟ]]
# [[ଅର୍ଦ୍ଧ ସତ୍ୟ]]
# [[ଚୋରଣୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ପାରୋ ହେଟ୍‌ସ୍ ଦେବଦାସ]]
# [[ପ୍ରେମିକାୟ ନମ]]
# [[ରଙ୍ଗିଲା ବୋହୂ ୨]]
# [[ତୋ' ପାଇଁ ଫେରିବି ବସୁଧା ଚିରି]]
# [[ତୁ ମୋର ସାଥୀରେ ୨]]
# [[ମା'ର ମମତା]]
# [[ରାତି ସରି ସରି ଯାଉଛି]]
# [[ଇଏ ବି ଗୋଟେ ଲଭ୍ ଷ୍ଟୋରୀ]]
# [[କୋକୋଲି: ଫିସ୍ ଆଉଟ୍ ଅଫ୍ ୱାଟର୍]]
# [[ଭୋକ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଚରିତ୍ର (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସିନ୍ଥିରୁ ସିନ୍ଦୂର ଅଳପ ଦୂର]]
# [[ବିଶ୍ୱାସ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲ]]
# [[ଓଏ ଗୀଟାର]]
# [[ପ୍ରତ୍ୟାଘାତ]]
# [[ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗିନୀ]]
# [[ତୁମେ ମୋ ଶଙ୍ଖା ତୁମେ ମୋ ସିନ୍ଦୂର]]
# [[ଚୁମକି ମାଇଁ ଡାର୍ଲିଂ]]
# [[ତାଣ୍ଡବ]]
# [[ବିସର୍ଜନ]]
# [[ରୋଲ୍ ନଂ-୨୭ ସୁଜାତା ସେନାପତି]]
# [[ସୁପର୍ ବୟ୍]]
# [[ପଲ୍ ପଲ୍ ତତେ ଚାହେଁ]]
# [[ତୁ ଭାରି ବିୟୁଟିଫୁଲ୍]]
# [[ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ରୋମିଓ ରାଜା]]
# [[ପାପ]]
# [[ହିରୋଗିରି]]
# [[ଆଖି ବୁଜିଦେଲେ ତୁ]]
# [[ହେଲୋ ରାବଣ]]
# [[ସାହାଣୀ ଘର କାହାଣୀ]]
# [[ଲଭ୍ ୟୁ ପ୍ରିୟା]]
# [[ଶଲା ବୁଢ଼ାର ବଦ୍‌ଲା]]
# [[ଟିକେ ଲଭ୍ ଟିକେ ଟ୍ୱିଷ୍ଟ୍]]
# [[ତୁ ମୋର ସାଥିରେ]]
# [[ଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀ]]
# [[ପ୍ରେମ ନା' ପାଗଳପଣ]]
# [[ଲକିର ଲକ୍‌ଡାଉନ୍ ଲଭ୍ ଷ୍ଟୋରୀ]]
# [[ମୋ ମମି ପାପାଙ୍କ ବାହାଘର]]
# [[ଫେରିଆ]]
# [[ମୁଁ ତୁମେ ଲକ୍‌ଡାଉନ୍]]
# [[ଭିଜା ମାଟିର ସ୍ୱର୍ଗ]]
# [[ମୂଷା ମୋର ରଜନୀକାନ୍ତ]]
# [[ଅନାମିକା ନାୟିକା]]
# [[ଅନୁ ଦିଦି ନଟ୍ ଆଉଟ୍]]
# [[ଗୋଲ୍‌ମାଲ୍]]
# [[ଡହରା ଟୋକା]]
# [[ଅଙ୍ଗୁରୁ ନମିଳିଲେ ଖଟା]]
# [[ଲାଲ୍‌ପାନ ବିବିର ସ୍ମାର୍ଟ୍ ଫ୍ୟାମିଲି]]
# [[ହଉ ହଉ ହେଇଗଲାରେ]]
# [[ଟ୍ୱିଷ୍ଟବାଲା ଲଭ୍ ଷ୍ଟୋରୀ]]
# [[ଚିରକୁଟ୍]]
# [[ତୋ ବିନା କିଛି ମୁଁ ଚାହେଁନା]]
# [[ରଙ୍ଗିଲା ବୋହୂ]]
# [[ଝିଅଟା ଅଲଗା ପ୍ରକାର]]
# [[କାଳିଆ କରୁଛି ଲୀଳା]]
# [[ଫୋର୍]]
# [[ସମାପାଜୁର ରଘୁ]]
# [[ବନ୍ଧନ (ଟେଲି ଫିଲ୍ମ)]]
# [[ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ]]
# [[କୁକୁଡ଼ା ଚୋର]]
# [[ପ୍ରେମ ଏଟିଏମ୍]]
# [[ଆଉ ଗୋଟେ ଲଭ୍ ଷ୍ଟୋରୀ]]
# [[ଭାବେ ସିନା କହିପାରେନା]]
# [[କୋଉ ଆକାଶର ଜହ୍ନ ତୁ]]
# [[ପ୍ରେମମ୍]]
# [[ଡିଟେକ୍ଟିଭ୍ କରନ୍ ଅର୍ଜୁନ]]
# [[ଯଥା ରାବଣସ୍ୟ ମନ୍ଦୋଦରୀ]]
# [[ଦିଦି ନମସ୍କାର]]
# [[ସୁନୟନା]]
# [[ପାଣିଗ୍ରହଣ]]
# [[ଲଗାମ୍]]
# [[ମନ ମୋର କାଗଜ ଗୁଡ଼ି]]
# [[ଦିଲ୍ ମୋର ମାନେନା]]
# [[ଗୁପ୍‌ଚୁପ୍ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବିଶ୍ୱନାଥ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମୋ ପଣତକାନୀରେ ତୁ]]
# [[ଚୋରଣୀ ୨]]
# [[ଏକା ତୁ ଏକା ମୁଁ]]
# [[କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର (ଟେଲି ଫିଲ୍ମ)]]
# [[ମିଷ୍ଟର କହ୍ନେୟା]]
# [[ଅଧାଲେଖା ଗପ]]
# [[କ୍ରେଜି-୪]]
# [[ବିଦ୍ୟାରାଣ]]
# [[ଲାଗେ ପ୍ରେମ ନଜର]]
# [[ପ୍ରତିଜ୍ଞା]]
# [[ଆସ୍ତିକ ନାସ୍ତିକ]]
# [[ଦିଲ୍‌ରେ ଅଛି ତୋ'ରି ନାଁ]]
# [[କହିବିନି ତତେ ଆଇ ଲଭ୍ ୟୁ]]
# [[ବାଏ ବାଏ ଦିଲ୍]]
# [[ଶେଷ ରାତି]]
# [[ବୋଉର ହାତବାକ୍ସ]]
# [[ପ୍ରତୀକ୍ଷା]]
# [[ହାଏ କୃଷ୍ଣ]]
# [[କିଛି କହିବାର ଅଛି]]
# [[ଏଇ ରାକ୍ଷୀ ତୋ' ରକ୍ଷା କବଚ]]
# [[ମାୟାବୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[କିସ୍ ମିସ୍]]
# [[ମହାବାହୁ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଏଡିୟୁ ଗୋଦାର]]
# [[ଚୁମ୍‌କି ସେ' ତ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ିବ ନାହିଁକି]]
# [[ଫେରି ଆସୁଥିବି କୋଳକୁ ତୋ'ର]]
# [[ଫେରି ଆସୁଥିବି କୋଳକୁ ତୋ'ର]]
# [[ବାଳୀ - ଦ ସେଭିଅର୍]]
# [[ତିତ୍‌ଲି]]
# [[ମହିଷାସୁର (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ପ୍ରେମରେ ରିସ୍କ ହେଲା ମୋତେ ଇସ୍କ]]
# [[ପ୍ରସ୍ଥାନମ୍]]
# [[ଓଏ ଅଞ୍ଜଲି]]
# [[ତୃଷ୍ଣା (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଅଳ୍ପ ଦିନର ଗଳ୍ପ]]
# [[ରୁଦ୍ରାଣୀ]]
# [[ପାରିକରିବେ ଭୋଳାଶଙ୍କର]]
# [[ତୁ ମୋର ଓକେ]]
# [[ଆମେ ତ ମିଡିଲ୍ କ୍ଲାସ୍]]
# [[ସହରୀ ବାଘ (୨୦୨୨ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବିଛାଗ୍ୟାଙ୍ଗ୍]]
# [[ପୋଲିସ୍ ବାବୁ]]
# [[ଲାଇଫ୍‌ରେ କିଛି ବି ହେଇପାରେ]]
# [[ମୁଖା (୨୦୨୨ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଲାଲ ଓଢ଼ଣି]]
# [[ତୋ ନା'ର ମାନେ ହଁ]]
# [[ଡିଅର୍ ଲଭ୍]]
# [[ନଟରାଜ ୦୦୯]]
# [[ତୋ'ର ମୋର କଟି]]
# [[ଉଡ଼ନ୍ତା ଥାଳିରେ ଆସିଛି ପ୍ରିୟା]]
# [[ନିୟତି]]
# [[ମାମା ୱେଡ୍‍ସ୍ ପାପା]]
# [[ବନ୍ଦିନୀ]]
# [[ବ୍ରେକ୍‍ଅପ୍ ବାଲା ଲଭ୍‌ଷ୍ଟୋରୀ]]
# [[ଫାଲଗୁନ ଚୈତ୍ର]]
# [[ବାପା ସୁପର୍‌ମ୍ୟାନ୍]]
# [[ବାଜିବଲୋ ସାହାନାଇ]]
# [[ବୋହୂ ଆମର ବିଛୁଆତି]]
# [[ବିଭ୍ରାନ୍ତ]]
# [[କନ୍ୟାଦାନ (୨୦୨୩ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମନ ମ୍ୟୁଜିଅମ୍]]
# [[ମନସ୍କ]]
# [[ନାରୀ ନୁହେଁ ତୁ ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀ]]
# [[ସରଗ ପୁରରୁ ଆସିଚି ପ୍ରିୟା]]
# [[ବାହାଘର ଡଟ୍ କମ୍]]
# [[ଟିଙ୍ଗା ରାଜୁ]]
# [[ପ୍ରେମ୍ ଫର୍ ସେଲ୍]]
# [[ଡେଲିଭରି ବୟ]]
# [[ପାରିକରିବେ ଭୋଳାଶଙ୍କର ୨]]
# [[ଉଷା (ଟେଲି ଫିଲ୍ମ)]]
# [[ଛବିର ମଣିଷ]]
# [[ଧୀର ପାଣି ପଥର କାଟେ]]
# [[ଶତ୍ରୁ ସଂହାର (ଟେଲି ଫିଲ୍ମ)]]
# [[ତଦନ୍ତ (ଟେଲି ଫିଲ୍ମ)]]
# [[କବିତା (ଟେଲି ଫିଲ୍ମ)]]
# [[ଫଟା କପାଳ]]
# [[ତମସା ତୀରେ]]
# [[ଭାଗ୍ୟ]]
# [[ପୂଜାରିଣୀ]]
# [[ଭୁଲ କାହାର]]
# [[ମୁଖାଗ୍ନି]]
# [[ଧୋ'ରେ ବାବୁ ଧୋ']]
# [[ପ୍ରିୟେ ତୁ ମୋ ସିଏ]]
# [[ମହାସଂଗ୍ରାମ]]
# [[ଶାୟରୀ ଶାୟରୀ]]
# [[ପ୍ରେମୀ ନମ୍ବର ୱାନ୍]]
# [[ହାପି ଏଣ୍ଡିଂ]]
# [[କର୍ତ୍ତବ୍ୟ]]
# [[ଆଇପିଏସ୍ ଦୁର୍ଗା]]
# [[ପ୍ରିୟାର ପ୍ରି-ୱେଡିଂ ଲଭ୍‌ଷ୍ଟୋରୀ]]
# [[ଧୋକା - ଦି ଗେମ୍ ଅଫ୍ ଲଭ୍]]
# [[ପ୍ରତିଶୋଧ]]
# [[ପୁଷ୍କରା (୨୦୨୩ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଶଙ୍କର (୨୦୨୩ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବୋଉ (ଟେଲି ଫିଲ୍ମ)]]
# [[ପଡ଼ିଗଲି ତୋ ପ୍ରେମରେ]]
# [[ପ୍ରୀତି ବନ୍ଧନ]]
# [[ଟି]]
# [[କସ୍ତୁରୀ (୨୦୨୩ ଟେଲି ଫିଲ୍ମ)]]
# [[ସିନ୍ଦୂର (୨୦୨୩ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଟୁ ଲେଟ୍]]
# [[ଟୁଇନ୍ସ]]
# [[ଲାଗିଲା ରଙ୍ଗ ଗୋଲାପି ଗୋଲାପି]]
# [[ସୁକ ଭାଇର ସୋଲେ]]
# [[ଲଭ୍ ଇନ୍ ଲଣ୍ଡନ]]
# [[ଗୁଡ୍ଡୁ ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟାର୍]]
# [[କାଇଁଚ ମାଳି]]
# [[ମିଛେଇ ଝିଅ]]
# [[ପାଖେ ପାଖେ ଥିବି ହର୍‌ପଲ୍]]
# [[ତୋ' ପାଇଁ ଫେରିବି ରହିଲା ରାଣ]]
# [[ବ୍ୟାସେ ଶୁଣୁଛ]]
# [[କର୍ମ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଭାଇ: ଦି ଓପନିଂ ପାର୍ଟ]]
# [[ଅପରାହ୍ନର ସୂର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ଅନନ୍ତା]]
# [[ବୋଉ ବୁଟୁ ଭୂତ]]
# [[ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବିନ୍ଦୁସାଗର (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମୁରବି]]
# [[ପଙ୍ଗା ନେଇଛି ମୁଁ ଯମ ସାଥୀରେ]]
# [[କବିତା ବନିତା ଲତା ୩]]
# [[ପୂୟୋଦକମ୍]]
# [[ଆଫା]]
# [[ମିସ୍ ରଙ୍ଗବତୀ]]
# [[କାନ୍ଦ ମାଷ୍ଟ୍ରେ]]
# [[ନଈ ସେପାରି କନକ ଗୋରୀ (୨୦୨୬ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସଖା ମୋର ଭୋଳାଶଙ୍କର]]
# [[ବର ବଧୂ]]
# [[ରକ୍ତ ଗୋଲାପ (୨୦୨୬ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସାଥୀ ତୁ ମୋର ସାତ ଜନ୍ମର]]
# [[ଅପେକ୍ଷା]]
# [[ମିଡ୍‌ନାଇଟ୍]]
# [[ଜୀବନଦାନ]]
# [[ପବିତ୍ର ବନ୍ଧନ (୨୦୨୬ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ପରୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଦାସ ବାବୁଙ୍କ ସ୍ମାର୍ଟ ଝିଅ]]
# [[ବୋହୂ ଆମର ରଜନୀକାନ୍ତ]]
# [[କାଙ୍ଗୁଲା: ମା କାଳୀର ଦଣ୍ଡ ନାଚ]]
# [[ସ୍ୱପ୍ନ ସୁନ୍ଦରୀ]]
# [[ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ]]
# [[ତତେ ଲାଗିଲା ମୋ ଶଙ୍ଖା ସିନ୍ଦୂର]]
# [[ବିଦେହ]]
# [[ମେହେରମୁଣ୍ଡା]]
# [[ମୁଁ ତୁମ ସାବିତ୍ରୀ]]
# [[ଲଢ଼େଇ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ ତୁ ବଧୂ]]
# [[ପରିଚୟ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମେମ୍‌ସାହାବ୍]]
# [[ମିଷ୍ଟିର ଦୁଷ୍ଟାମୀ]]
# [[ମାୟା ମରୀଚିକା]]
# [[ମହାକାଳ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମଟରସାଇକେଲ୍]]
# [[ଏଇ ବୋଧେ ପ୍ରେମ]]
# [[ସାହା ହେବେ ମୋତେ ମା' ମଙ୍ଗଳା]]
# [[ମିସ୍ କଲ୍ ଫ୍ରେଣ୍ଡ୍]]
# [[ନନ୍ଦ ମାଷ୍ଟରଙ୍କ ଚାଟଶାଳୀ]]
# [[ବୋହୂ ୪୨୦]]
# [[ନମସ୍ତେ କମଳା ମା' ଗୋ ୩]]
# [[ଦର୍ପଣ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ସରସ୍ୱତୀ]]
# [[ସାର୍ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଶମ୍ଭୁ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବାସ୍ତବ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଉଧାର କରିବୁ ସାତପୁରୁଷ]]
# [[କବିତା ବନିତା ଲତା ୨]]
# [[ତୋର ମୋର ପ୍ରେମ]]
# [[ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ୍]]
# [[ଚାରିଧାମ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଛକି ଶୂନ]]
# [[ଡାଏରୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଶିକାର (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମା' ମୋର ସାହାଭରସା]]
# [[ସାତ ଭାଇଙ୍କ ମଙ୍ଗଳା]]
# [[ଲହରୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବିଘ୍ନ ବିନାଶିବେ ବିନାୟକ]]
# [[କେରେକ୍]]
# [[ଡେଲିଭରି ବୟ ୨]]
# [[ଅଲିଅଳି ରାଜଜେମା]]
# [[ମୋ ସୁନା ଭଉଣୀ]]
# [[ପାରିକରିବେ ଭୋଳାଶଙ୍କର ୪]]
# [[ଓମ୍ ନମଃ ଶିବାୟ ଭକ୍ତିରେ ଶକ୍ତି]]
# [[ଛି ରେ ନନୀ]]
# [[ୱାଇଫ୍ ନୁହେଁ ସେ ୱାଇଫାଇ]]
# [[ଆଇ ଏମ୍ କାଳିଆ]]
# [[ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନବକଳେକବର]]
# [[ମୋ ଭାଇ ଜଗା (୨୦୨୫ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ପାର୍ବତୀପୁରର ପବନସୁତ]]
# [[ଜ୍ୱାଇଁ ପୁଅର ଜୀବନ ବୀମା]]
# [[ଫାର୍ଷ୍ଟ ଲଭ୍]]
# [[ଭାବାନ୍ତର]]
# [[ସତ୍ୟବାନର ସ୍ୱର୍ଗଯାତ୍ରା]]
# [[ତୁମେ ନଥିଲେ]]
# [[ସଉତୁଣୀ ନମ୍ବର ୧]]
# [[ସୁନାନାକୀ ବୋହୂ]]
# [[ରାକେଟ୍ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[୧୯୯୯ - ଏକ ସଂଗୁପ୍ତ କାହାଣୀ]]
# [[ଡଷ୍ଟବିନ୍]]
# [[ପାଦେ ଆକାଶ]]
# [[ଆଜିର ରେବତୀ]]
# [[ସ୍ୱୟମ୍ବର]]
# [[ଅଜବ ଏଇ ପ୍ରେମ କାହାଣୀ]]
# [[ଶିମ୍‌ଲୀ]]
# [[ଘମାଘୋଟ]]
# [[ଶାଶୁ ନୁହେଁ ସେ ସୁନାମୀ ଝଡ଼]]
# [[ମୋ ମମି ପାପାଙ୍କ ବାହାଘର ୨]]
# [[ଭାଲେଣ୍ଟାଇନ୍ - ଦି ମେମୋରେବଲ୍ ଡେ]]
# [[ବାଜି ଲାଗିଛି ମୋ ଶଙ୍ଖା ସିନ୍ଦୂର]]
# [[ବେସାହାରା]]
# [[ମିଶିରି (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସନାତନୀ - କର୍ମ ହିଁ ଧର୍ମ]]
# [[କବାଡ଼ି (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଆଞ୍ଜେଲ୍]]
# [[ଭାଇ - ଦି ଓପନିଂ ପାର୍ଟ]]
# [[ଅଦୃଶ୍ୟ]]
# [[ରଂଗଶୁର]]
# [[ବଇଦ]]
# [[ୱାଇଫ୍]]
# [[ଡୋରି ଲାଗିଛି କାଳିଆ ପାଖେ]]
# [[ଚିଠି ଲେଖିଛି ମୋ ଚକା ଆଖିକୁ]]
# [[ଗଣ୍ଡ ଭୈରବ]]
# [[ଦି ମିଲେଟ୍ ଡାଏରୀ]]
# [[ଗୁରୁଜୀ ନମସ୍କାର]]
# [[ଲାଇନ୍ ବାଲା]]
# [[କେମିତି ଭୁଲିବି ମୁଁ]]
# [[ସମୟ କହିବ କିଏ କାହାର]]
# [[ଡିଅର୍ ପୁରୁଷ]]
# [[ଦଶମ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଏଇ ଆମ ପ୍ରେମ କାହାଣୀ]]
# [[ଖରା - ଦି ହିଟ୍]]
# [[ଯୋଗିନୀ]]
# [[ଲଭ୍ ଟିଉସନ୍]]
# [[ସିନ୍ଦୂର ଖେଳ]]
# [[ଶାନ୍ତି ଆପାର୍ଟମେଣ୍ଟ - ଫ୍ଲାଟ୍ ନମ୍ବର ୨୦୩]]
# [[ଆଶିକ୍ ସରେଣ୍ଡର ହେଲା]]
# [[କେମିତି ଏ ସମ୍ପର୍କ]]
# [[ମୋ କାହାଣୀରେ ତୋରି ନାଁ]]
# [[ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶ୍ରୀମତୀ]]
# [[ଆକାଶବାଣୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ମୋ ଜେଜେଙ୍କ ଲଭ୍ ଷ୍ଟୋରୀ]]
# [[ଭୋଟ୍ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଲଭ୍ ୪୨୦]]
# [[ଦୁଇ ଦୁଣେ ପାଞ୍ଚ]]
# [[ବସ୍ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଜୟବୀର]]
# [[ଯେତେ ଗୋରୀ ସେତେ ଷ୍ଟୋରୀ]]
# [[ତ୍ରିକନ୍ୟା]]
# [[ତତେ ଷୋହଳକୁ ମତେ ସତର]]
# [[ଅପରେସନ୍ ୧୨/୧୭]]
# [[ଯାଯାବର ୨.୦]]
# [[ସରକାରୀ ଜ୍ୱାଇଁ]]
# [[ବି ଗ୍ୟାଙ୍ଗ]]
# [[ବିଗୁଲ]]
# [[ମିତାଲି ଅପା]]
# [[ସିନ୍ଦୂରା]]
# [[କେମିତି କହିବି ମୁଁ]]
# [[ନିର୍ଣ୍ଣୟ]]
# [[ତେଜସ୍ୱିନୀ]]
# [[ଆସକ୍ତ]]
# [[ମା' ପେଟରୁ ମୁଁ ଜଗତଜିତା]]
# [[ରକ୍ତ ସମ୍ପର୍କ]]
# [[ଟିକେ ଟିକେ ଅଚିହ୍ନା ତୁ]]
# [[ପାବାର୍]]
# [[ଡ୍ୟାନ୍ସିଂ ଷ୍ଟାର୍]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ]]
{{Div col end}}

===ସମୃଦ୍ଧିକରଣ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ରାଜୁ ଆୱାରା]] 
# [[ରୂପା ଗାଁ ର ସୁନାକନିଆଁ]]
# [[ଇସ୍କ ତୁ ହି ତୁ]]
# [[ନାରୀ ନୁହେଁ ତୁ ନାରାୟଣୀ]]
# [[ବିଧାତା (୨୦୦୩ର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର)]]
# [[କଥାନ୍ତର]]
# [[ମାୟା ମିରିଗ]]
# [[ମାଟିର ମଣିଷ]]
# [[ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ଛାଇ]]
# [[ଯାହାକୁ ରଖିବେ ଅନନ୍ତ]]
# [[ଚୋରି ଚୋରି ମନ ଚୋରି]]
# [[ବୋଉ (୧୯୯୮ର କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଧର୍ମର ହେବ ଜୟ]]
# [[ସାକ୍ଷୀ ରହିଲା ଏ ସିଂହଦୁଆର]]
# [[ଗୋଲାପି ଗୋଲାପି]]
# [[ରକତ ଚିହ୍ନିଛି ନିଜର କିଏ]]
# [[ଥ୍ୟାଙ୍କ ୟୁ ଭଗବାନ]]
# [[ଦୋସ୍ତି]]
# [[ଆସୁଛି ମୋ କାଳିଆସୁନା]]
# [[ଯଶୋଦା (୧୯୯୬ର ସିନେମା)]]
# [[ପିପାସା]]
# [[ଅକ୍ଷି ତୃତୀୟା]]
# [[ରାମାୟଣ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ସାବିତ୍ରୀ (୧୯୯୫ର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର)]]
# [[ବତାସୀ ଝଡ଼]]
# [[ଗଙ୍ଗ ଶିଉଳି (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ହାକିମ ବାବୁ]]
# [[ଟୋପାଏ ସିନ୍ଦୂର ଦି ପଟ ଶଙ୍ଖା]]
# [[ପରିଣାମ]]
# [[ମଥୁରା ବିଜୟ]]
# [[ଭଙ୍ଗା ସିଲଟ]]
{{Div col end}}

# [[ରାଇମୋହନ ପରିଡ଼ା]]
# [[ଜାଗୃତି ରଥ]]

===ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର/ଦୂରଦର୍ଶନ ଅଭିନେତା/ଅଭିନେତ୍ରୀ/ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ===
{{Div col|colwidth=10em}}
# [[ବବ୍‌ଲି]]
# [[ଏଲିନା ସାମନ୍ତରାୟ]]
# [[ମୀନକେତନ]]
# [[ତମସା ମିଶ୍ର]]
# [[ବାଳକୃଷ୍ଣ ନାୟକ]]
# [[ସୁସ୍ମିତା ଦାସ]]
# [[ଶୀତଲ ପାତ୍ର]]
# [[ଲିପି (ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ଗାର୍ଗୀ ମହାନ୍ତି]]
# [[ଗୁନ୍‌ଗୁନ୍‌]]
# [[ଦୀପ୍ତିରେଖା ପାଢ଼ୀ]]
# [[ଲିପ୍ସା ମିଶ୍ର]]
# [[ଜାଙ୍କଲିନ ପରିଡ଼ା]]
# [[ନମ୍ରତା ଦାସ]]
# [[ନୈନା ଦାସ]]
# [[ଜିନା ସାମଲ]]
# [[ତ୍ରିପୁରା ମିଶ୍ର]]
# [[ନମ୍ରତା ଥାପା]]
# [[ଅନୁଭା ସୌର୍ଯ୍ୟା]]
# [[ଗୀତା ରାଓ]]
# [[ଭୂମିକା ଦାଶ]]
# [[ଝିଲିକ୍ ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ଦେବଯାନୀ]]
# [[ନୀତୁ ସିଂହ (ଓଡ଼ିଆ ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ଅରୁଣ ମହାନ୍ତି]]
# [[ଦେବୀକା ଅରୁନ୍ଧତୀ ସାମଲ]]
# [[ଆମେଲି ପଣ୍ଡା]]
# [[ସ୍ମରଣୀକା ପ୍ରିୟଦର୍ଶିନୀ]]
# [[ଜ୍ୟୋତି ରଞ୍ଜନ ନାୟକ]]
# [[ସୋନିକା ରାୟ]]
# [[ଆର୍ଯ୍ୟନ ଦାଶ]]
# [[ସମୀର ରିଷୁ ମହାନ୍ତି]]
# [[ବିଦୁସ୍ମିତା]]
# [[ସୁବ୍ରତ ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ମେଘା ଘୋଷ]]
# [[ପିଣ୍ଟୁ ନନ୍ଦ]]
# [[କୁନା ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[କାଜଲ ମିଶ୍ର]]
# [[ବବି ମିଶ୍ର]]
# [[ମେଘ୍ନା ମିଶ୍ର]]
# [[ସୁନୀଲ କୁମାର]]
# [[ରାଲି ନନ୍ଦ]]
# [[ସନ୍‌ମିରା ନାଗେଶ]]
# [[ବିଶ୍ୱଭୂଷଣ ପଣ୍ଡା]]
# [[ତମନ୍ନା ବ୍ୟାସ]]
# [[ନିହାରୀକା ଦାଶ]]
# [[ସାଜନ୍ ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[ସମ୍ଭାବନା ମହାନ୍ତି]]
# [[ଉତ୍କଣ୍ଠା ପାଢ଼ୀ]]
# [[ପୁନମ ମିଶ୍ର]]
# [[ସ୍ୱରାଜ ବାରିକ]]
# [[ସମ୍ବିତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ନିକିତା ମିଶ୍ର]]
# [[ଶଶାଙ୍କ ଶେଖର]]
# [[ଅକ୍ଷୟ ବସ୍ତିଆ]]
# [[ଦୀପକ ବାରିକ]]
# [[ଅମ୍ଳାନ ଦାସ]]
# [[ହର ରଥ]]
# [[ସସ୍ମିତା ପିୟାଲି ସାହୁ]]
# [[ନିକିତା]]
# [[ପୁପୁଲ ଭୂୟାଁ]]
# [[ସୁଶ୍ରୀ ରଥ]]
# [[ଝାନ୍‌ସୀ ରାଣୀ (ଓଡ଼ିଆ ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ଦୀପକ କୁମାର]]
# [[ଶିବାନୀ ସଙ୍ଗୀତା]]
# [[ରୁଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ପ୍ରଜ୍ଞା ହୋତା]]
# [[ରଜନୀ ରଞ୍ଜନ]]
# [[ପ୍ରିୟଙ୍କା ମହାପାତ୍ର]]
# [[କୋଏଲ ମିଶ୍ର]]
# [[ପିଙ୍କି ପ୍ରିୟଦର୍ଶିନୀ]]
# [[ସଂଗ୍ରାମ ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[ବିଜୁ ବଡ଼ଜେନା]]
# [[ଅର୍ଦ୍ଧେନ୍ଦୁ ସାହୁ]]
# [[ସନ୍ତୋଷ ନାରାୟଣ ଦାସ]]
# [[ପୁପିନ୍ଦର ସିଂହ]]
# [[ଦେବାଶିଷ ପାତ୍ର]]
# [[ଆଶୁତୋଷ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ସୁମନ ମହାରଣା]]
# [[ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ସାମଲ]]
# [[ବ୍ରଜ ସିଂହ]]
# [[ପଞ୍ଚାନନ ନାୟକ]]
# [[ବୈଶାଳୀ ପରିଡ଼ା]]
# [[ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିହାରୀ]]
# [[ଅସୀତ ପତି]]
# [[ଲଭ୍‌ଲି]]
# [[ସୁଧାକର ବସନ୍ତ]]
# [[ସୁବାସ ରାଉତ]]
# [[ସଲିଲ ମିତ୍ର]]
# [[ରାଧାକାନ୍ତ ନନ୍ଦ]]
# [[ତୃପ୍ତି ସିହ୍ନା]]
# [[ସୋଫିଆ ଆଲାମ]]
# [[ନାଜିଆ ଆଲାମ]]
# [[ଅସୀମା ପଣ୍ଡା]]
# [[ସ୍ମିତା ମହାନ୍ତି]]
# [[ସୋମେଶ ମହାନ୍ତି]]
# [[ମୁନ୍ନା ଖାଁ]]
# [[ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଦାସ]]
# [[ଦୀପା ସାହୁ (୧୯୮୫ ଜନ୍ମ)]]
# [[ଦେବେନ ମିଶ୍ର]]
# [[ଗାଗାରିନ ମିଶ୍ର]]
# [[ଅଭିଜିତ ମଜୁମଦାର]]
# [[ଶିଶିର ମୋହନ ପତି]]
# [[ସୁରେଶ ବଳ]]
# [[ମାମା ମିଶ୍ର]]
# [[ମାମୁନି ମିଶ୍ର]]
# [[ହାଡ଼ୁ]]
# [[ଅଶ୍ୱିନୀ ବ୍ରହ୍ମା]]
# [[ରବି ମିଶ୍ର]]
# [[ଶୁଭକାନ୍ତ ସାହୁ]]
# [[ଶ୍ରଦ୍ଧା ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ମନିଷା ମିଶ୍ର]]
# [[ଏଲି ପାଢ଼ୀ]]
# [[ଶ୍ୱେତା ମଲ୍ଲିକ]]
# [[କିର୍ତ୍ତୀ ମହାନ୍ତି]]
# [[କାବ୍ୟା କିରଣ]]
# [[ଦିବ୍ୟା ମହାନ୍ତି]]
# [[ବିରାଜ ଦାଶ]]
# [[ମୀରା ମହାନ୍ତି]]
# [[ରାଜେଶ୍ୱରୀ ରାୟ]]
# [[ପ୍ରତିଭା ପଣ୍ଡା]]
# [[ତିଳୋତ୍ତମା ଖୁଣ୍ଟିଆ]]
# [[ସ୍ୱୟମ ପାଢ଼ୀ]]
# [[ପ୍ରଦୀପ ଭୋଳ]]
# [[ପାର୍ଥ ସାରଥୀ ରାୟ]]
# [[ଶ୍ରୀୟା ଝା]]
# [[ସୁବୋଧ ପଟ୍ଟନାୟକ (୧୯୪୭ ଜନ୍ମ)]]
# [[ସୁଧାରାଣୀ ଜେନା]]
# [[ବର୍ଷା ନାୟକ]]
# [[ବିରେନ ଜ୍ୟୋତି ମହାନ୍ତି]]
# [[ଶୁଭ୍ରାଂଶୁ ନାୟକ]]
# [[ଅସିତ ରଞ୍ଜନ ଦାସ]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ରମଣି ଲେଙ୍କା]]
# [[ସୁଭାଶିଷ ଶର୍ମା]]
# [[ତାପସ ସରଘରିଆ]]
# [[ମଞ୍ଜୁଳା କୁଅଁର]]
# [[ସାତ୍ୟକି ମିଶ୍ର]]
# [[ଇନ୍ଦ୍ରମଣି ବେହେରା]]
# [[ଶାନ୍ତିଲତା ବାରିକ]]
# [[ବିଜୟ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ସୁମିତ ପଣ୍ଡା]]
# [[ସମାଜ ପତି]]
# [[ଶିଶିର କୁମାର ସାହୁ]]
# [[ନଗେନ ସାହୁ]]
# [[କୁନି ଛତ୍ରିଆ]]
# [[ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ (ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ଲିପନ ସାହୁ]]
# [[ଦିଲ୍ଲୀପ ରାୟ]]
# [[ରମେଶ ମହାନ୍ତି]]
# [[ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟୀ ନାୟକ]]
# [[ଶକ୍ତି ଜଗଦେବ]]
{{Div col end}}

===କଥାଚିତ୍ର ହଲ୍===
# [[ମିଶ୍ର ଟକିଜ୍]]
# [[ମାଧବ ହଲ୍‌]]

===ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ଅଭିନେତା/ଅଭିନେତ୍ରୀ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ମହେଶ ବାବୁ]]
# [[ଜୟଲଳିତାଙ୍କ ଅଭିନୀତ କଥାଚିତ୍ର]]{{tick}}
# [[ଅକ୍କିନେନି ନାଗାର୍ଜୁନ]]
# [[ଅକ୍କିନେନି ନାଗା ଚୈତନ୍ୟ]]
# [[ପ୍ରଣୀତା ସୁବାଷ]]
# [[ବେଦୀକା]]
# [[ଜାନ‌କୀ ସବେଶ]]
# [[ହେମା ସେୟାଦ]]
# [[ରାଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀ]]
# [[ଅମଲା ଅକ୍କିନେନି]]
# [[ରକୁଲ ପ୍ରୀତ ସିଂ]]
# [[ଶ୍ରୀୟା ରେଡ୍ଡି]]
# [[ଉଦୟ ଭାନୁ]]
# [[ରାଧିକା ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ନିଶା ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ଲେସ୍‌ଲି ତ୍ରିପାଠୀ]] (ଓଡ଼ିଆ)
# [[ଲାବନ୍ୟା ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ଦୀକ୍ଷା ସେଠ]]
# [[ପ୍ରୀତିକା ରାଓ]]
# [[ଶ୍ରୀୟା ଶରଣ]]
# [[ଜେନେଲିଆ ଡିସୋଜା]]
# [[ବିକ୍ରମ (ତାମିଲ କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତା)]]
# [[କାର୍ତ୍ତିକ ଶିବକୁମାର]]
# [[ମଣି ରତ୍ନମ୍]]
# [[ବେଣୁ ମାଧବ]]
# [[ଏସ. ପି. ବାଲସୁବ୍ରମଣ୍ୟମ]]
# [[ପୂନମ କୌର]]
# [[ଚାର୍ମି କୌର]]
# [[ନିରଞ୍ଜନା ଅନୁପ]]
# [[ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଭରତନ]]
# [[ଆନନ୍ଦ ବାବୁ]]
# [[ଅମିତ ଭାର୍ଗଭ]]
# [[ରମେଶ ଭଟ]]
# [[ସାଇପ୍ରିୟା ଦେବା]]
# [[ଅଶ୍ୱିନ ବାବୁ]]
# [[ମାଧୁରୀ ବ୍ରଗାଞ୍ଜା]]
# [[ମେଘା ବର୍ମନ]]
# [[ମଞ୍ଜୁ ଭାଷିଣୀ]]
# [[ଅଶକର ସୌଦାନ]]
# [[ଅରୁଣ ଆଲେକ୍‌ଜାଣ୍ଡର୍]]
# [[ଅର୍ଚ୍ଚନା (କନ୍ନଡ଼ ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ବି. ଧନଞ୍ଜୟ]]
# [[ପୁନର୍ନବୀ ଭୂପଲାମ]]
# [[ଡିଂଗ୍ରୀ ନାଗରାଜ]]
# [[ଗଣେଶକର]]
# [[କୁମାର ଗୋବିନ୍ଦ]]
# [[ବମ୍ବେ ଜ୍ଞାନମ]]
# [[ଅଭିନବ ଗୋମତାମ]]
# [[ଗୋକୁଳନାଥ]]
# [[ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟା ଦେୱାନ]]
# [[ବାଭା ଚେଲ୍ଲାଦୁରାଇ]]
# [[କ୍ରିଷ୍ଣେ ଗାୱଡ଼େ]]
# [[ଲଳିତା କୁମାରୀ]]
# [[ଗୁରୁପ୍ରସାଦ]]
# [[ମମିତା ବାଇଜୁ]]
# [[ବଳରାଜ]]
# [[ଡି. ବାଲଶୁଭ୍ରମଣ୍ୟମ]]
# [[ଅରବିନ୍ଦ ବୋଳାର]]
# [[ବାସୁ ଇନ୍ତୁରୀ]]
# [[ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜୟରାମ]]
# [[ଜେନି (ଅଭିନେତା)]]
# [[ଅଶ୍ୱିନୀ ଜୋସ]]
# [[ନିବେଦିତା ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ଆତ୍ମିକା]]
# [[ଦେବଦାସ କନକଲା]]
# [[ଟି. କନକମ]]
# [[ଦେବୀ ଅଜିତ]]
# [[ଅରବିନ୍ଦ ଆକାଶ]]
# [[ସାଣ୍ଡ୍ରା ଆମି]]
# [[ଜେନିଫର ଆଣ୍ଟୋନି]]
# [[ଅର୍ଜୁନ ଅଶୋକନ]]
# [[ଚିଟ୍ଟି ବାବୁ]]
# [[ପ୍ରସାଦ ବାବୁ]]
# [[ରାମାନି ଆମ୍ମାଲ]]
# [[ଇରା ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟା ଭାସ୍କରନ୍]]
# [[ବେବି ଆମେୟା]]
# [[ସବିତା ଆନନ୍ଦ]]
# [[ଗୋପିକା ଅନିଲ]]
# [[ଅଞ୍ଜୁ (ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ବୀଣା ଆଣ୍ଟୋନି]]
# [[ଅନୁମୋଲ]]
# [[ଅନୁଶ୍ରୀ (କନ୍ନଡ଼ ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ଅନୁଶ୍ରୀ (ମାଲାୟାଲମ ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ଅପର୍ଣ୍ଣା ବାସ୍ତାରେ]]
# [[ଅଞ୍ଜୁ ଅରବିନ୍ଦ]]
# [[ନୀତା ଅଶୋକ]]
# [[ଋତୁ ବର୍ମେଚା]]
# [[ମୁସ୍କାନ ସେଠୀ]]
# [[କାଇରା ଦତ୍ତ]]
# [[ବାଭିତ୍ରା]]
# [[ଶିବାନୀ ଭାଇ]]
# [[ଭାରତୀ (ତାମିଲ ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[କୀର୍ତ୍ତି ଭଟ]]
# [[ଭବାନୀ (ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ (ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ହିମା ବିନ୍ଦୁ]]
# [[ରେଶ୍ମି ବୋବାନ]]
# [[ତିରୁବୀର]]
# [[ମାହେଶ୍ୱରୀ ଚାଣକ୍ୟନ]]
# [[ସ୍ନିଶା ଚନ୍ଦ୍ରନ]]
# [[ଶ୍ରୀଜା ଚନ୍ଦ୍ରନ]]
# [[ରବିନା ଦାହା]]
# [[ବି. ଜୟମ୍ମା]]
# [[ଶ୍ରୀକାନ୍ତ ଅୟଙ୍ଗର]]
# [[ଜୀବିତ ରାଜଶେଖର]]
# [[ଗିଜୁ ଜନ]]
# [[ଜୋମୋଲ]]
# [[ପ୍ରମିଳା ଜୋଶାଇ]]
# [[କେ. କେ. ସୌନ୍ଦର]]
# [[ସିତାରା କୃଷ୍ଣକୁମାର]]
# [[ଶ୍ରୀତୁ କୃଷ୍ଣନ]]
# [[ଇଲାବାରାସି]]
# [[ଆୟେଶା ଜୀନତ]]
# [[ବୀନିତା]]
# [[ଶ୍ରୀଦେବୀ ବିଜୟକୁମାର]]
# [[ବିଜୟାକୁମାରୀ]]
# [[ସ୍ମୃତି ଭେଙ୍କଟ]]
# [[ବନିତା ବସୁ]]
# [[ପଦ୍ମା ବାସନ୍ତି]]
# [[ବାଣୀଶ୍ରୀ]]
# [[ବୈଷ୍ଣବୀ (ତାମିଲ ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ଅକ୍ଷୟ ଉଦୟକୁମାର]]
# [[ରିତିକା ତାମିଲ ସେଲ୍‌ଭି]]
# [[ସ୍ୱାତିସ୍ତ କ୍ରିଷ୍ଣନ]]
# [[ରେମ୍ୟା ସୁରେଶ]]
# [[ସୁନେତ୍ରା]]
# [[ବିଚିତ୍ରା]]
# [[ତଲ୍ଲାବଜ୍ଜୁଲ ସୁନ୍ଦରମ୍]]
# [[ସୁନ୍ଦର କୃଷ୍ଣ ଉର୍ସ]]
# [[ସୁଜିତା]]
# [[ମଙ୍ଗଳଗିରି ଶ୍ରୀରଞ୍ଜନୀ]]
# [[ଶ୍ରୀନାଥ ବଶିଷ୍ଠ]]
# [[ଅନୀଲା ଶ୍ରୀକୁମାର]]
# [[ଆଲେକଜାଣ୍ଡାର ସୁନ୍ଦରରାଜନ]]
# [[ଶନ୍‌ମୁଖ ଶ୍ରୀନିବାସ]]
# [[ଏମ୍. ରାମକୃଷ୍ଣ]]
# [[ବ୍ରିଗିଡ଼ା ସାଗା]]
# [[ନିଗ୍ରୋ ଜନି]]
# [[ଅସ୍ମିତା ନୀଲମେଗମ]]
# [[ରିୟା ବିଶ୍ୱନାଥନ]]
# [[ଭେଙ୍କଟ ରଙ୍ଗନାଥନ]]
# [[ପଲ୍ଲବୀ ରମିଶେଟ୍ଟି]]
# [[ଅକ୍ଷତା ଦେଶପାଣ୍ଡେ]]
# [[ସାଲୁ ମେନନ]]
# [[ବ୍ଲେସି କୁରିଏନ]]
# [[ରିତିକା ନାୟକ]]
# [[ବିପିନ ଜୋସ]]
# [[ମଦନ ଜୈନ]]
# [[ସୁସାନ ଜର୍ଜ]]
# [[ଦର୍ଶାନା ଦାସ]]
{{Div col end}}

===ହିନ୍ଦୀ ଅଭିନେତା/ଅଭିନେତ୍ରୀ/କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ===
{{Div col|colwidth=10em}}
# [[ଦିବ୍ୟା ଭାରତୀ]]
# [[ସାରିକା ଠାକୁର]]
# [[ଅକ୍ଷରା ହାସନ]]
# [[ପୂଜା ବେଦୀ]]
# [[ଗୌହର ଖାନ]]
# [[ନିଗାର ଖାନ]]
# [[ପ୍ରିୟଙ୍କା ଚୋପ୍ରା]]
# [[ପରିଣୀତି ଚୋପ୍ରା]]
# [[ମୀରା ଚୋପ୍ରା]]
# [[ମୌନୀ ରାୟ]]
# [[ମନ୍ନାରା ଚୋପ୍ରା]]
# [[କ୍ରୀତି ସନନ]]
# [[ବିଦ୍ୟା ବଲାନ]]
# [[ଆଲିଆ ଭଟ୍ଟ]]
# [[ଦୀପିକା ପାଦୁକୋନ]]
# [[କଙ୍ଗନା ରାଣାବତ]]
# [[ପୂଜା ଭଟ୍ଟ]]
# [[ସୋନାଲୀ ବେନ୍ଦ୍ରେ]]
# [[ସୋନମ କପୁର]]
# [[ଶ୍ରଦ୍ଧା କପୁର]]
# [[ତବୁ]]
# [[ଟ୍ୱିଙ୍କଲ ଖାନ୍ନା]]
# [[ତାପସୀ ପନ୍ନୁ]]
# [[ୟାମି ଗୌତମ]]
# [[ଭୂମିକା ଚାୱଲା]]
# [[ରିମି ସେନ]]
# [[ପୂଜା ହେଗଡ଼େ]]
# [[ଆତିୟା ସେଟ୍ଟି]]
# [[ରିତିକା ସିଂହ]]
# [[ଭୂମି ପେଦନେକର]]
# [[ବାଣୀ କପୁର]]
# [[ଆୟେଶା ଟକିଆ]]
# [[ଅସିନ]]
# [[ଦିଶା ପଟାନୀ]]
# [[ସାୟେଶା ସୈଗଲ]]
# [[ସୈୟାମି ଖେର]]
# [[ହୁମା କୁରୈଶୀ]]
# [[ହଂସିକା ମୋଟୱାନୀ]]
# [[ଜରୀନ ଖାନ]]
# [[ଶମିତା ସେଟ୍ଟି]]
# [[ମଲାଇକା ଆରୋରା]]
# [[ଅମ୍ରିତା ରାଓ]]
# [[ଇଶା ଗୁପ୍ତା]]
# [[ଚିତ୍ରଙ୍ଗଦା ସିଂହ]]
# [[ଡାଏନା ପେଣ୍ଟୀ]]
# [[ଡେଜି ଶାହା]]
# [[ସାନା ଖାନ]]
# [[ହୁମାଇମା ମଲିକ]]
# [[ରୀମା ଲାଗୁ]]
# [[ନେହା ଶର୍ମା]]
# [[ଦିଶା ବକାନୀ]]
# [[କ୍ରିଷ୍ଟୀନା ଅଖିବା]]
# [[ସୋନାଲ ଚୌହାନ]]
# [[ଅଦା ଶର୍ମା]]
# [[ଏବଲିନ ଶର୍ମା]]
# [[କିଆରା ଆଡଭାନୀ]]
# [[ଶାଜାନ ପଦ୍ମସୀ]]
# [[ନିଧି ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ମଧୁରିମା ତୁଲୀ]]
# [[ଅଦିତି ରାଓ ହୈଦରୀ]]
# [[ସୌମ୍ୟା ଟଣ୍ଡନ]]
# [[ନିହାରିକା ସିଂହ]]
# [[ରିଆ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ]]
# [[କରୀନା କପୁର]]
# [[ଅନୁଷ୍କା ଶର୍ମା]]
# [[ରାଣୀ ମୁଖାର୍ଜୀ]]
# [[କାଜଲ]]
# [[ରଣବୀର କପୁର]]
# [[ଶାହିଦ କପୁର]]
# [[ରିୟା ସେନ]]
# [[ରଣଦୀପ ହୁଡ୍ଡା]]
# [[ଅନୁରାଗ କଶ୍ୟପ]]
# [[ସତ୍ୟଜିତ ରାୟ]]
# [[ଇମ୍ରାନ ଖାଁ]]
# [[ଆର୍. ମାଧବନ୍]]
# [[ପ୍ରୀତି ଜିଣ୍ଟା]]
# [[ଫରହାନ ଅଖତାର]]
# [[ଆୟେଶା ଝୁଲ୍କା]]
# [[ସାରା ଅଲ୍ଲୀ ଖାନ୍]]
# [[ଦିବ୍ୟଙ୍କା ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ଲାରା ଦତ୍ତ]]
# [[ମାନୁଷି ଛିଲ୍ଲର]]
# [[ଉର୍ବଶୀ ରାଉତେଲା]]
# [[ସୁମନ ରାଓ]]
# [[ସୁଶାନ୍ତ ସିଂହ ରାଜପୁତ]] (ଉନ୍ନତ)
# [[ନୀତିଶ ଭରଦ୍ୱାଜ]]
# [[ଘନଶ୍ୟାମ ନାୟକ]]
# [[ଅରବିନ୍ଦ ତ୍ରିବେଦୀ]]
# [[ରାଜୁ ଶ୍ରୀବାସ୍ତବ]]
# [[ମନପ୍ରୀତ ଅଖତାର]]
# [[ମୁକ୍ତିୟାର୍ ଅଲ୍ଲୀ]]
# [[ସଞ୍ଚିତା ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ଅନୁପମା ଦେଶପାଣ୍ଡେ]]
# [[ସତିଶ କୌଶିକ]]
# [[ସୁନୀଲ ପାଲ୍]]
# [[ନାଜିଆ ହାସନ]]
# [[ତରୁଣ ବୋଷ]]
# [[ରାମଜି ଗୁଲାଟି]]
# [[ମାୟା ଅଲଗ]]
# [[ଦିତ୍ୟା ଭାନ୍ଦେ]]
# [[ଅଲ୍ଲୀ ଅସଗର]]
# [[ଗୌରବ ବଜାଜ]]
# [[ଅକ୍ଷୟ ଆନନ୍ଦ]]
# [[ରାଜେଶ୍ୱରୀ ଦତ୍ତ]]
# [[ସୋନୁ ଚନ୍ଦ୍ରପାଲ]]
# [[ଶ୍ୱେତା ଭରଦ୍ୱାଜ]]
# [[ସାଇ ଲୋକୁର]]
# [[ରାକେଶ ଦିୱାନ]]
# [[ଅନିରୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ଜୋୟା ହୁସେନ]]
# [[ଅନୀଲ ଚରଣଜିତ]]
# [[ସ୍ନିଗ୍ଧା ଆକୋଲକର]]
# [[ଆଣ୍ଡ୍ରିଆ ଡି'ସୋଜା]]
# [[ସୁରଭି ଚୋକସି]]
# [[ରେଶମୀ ଘୋଷ]]
# [[ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଦାମୋଦର ଦବକେ]]
# [[ଗୋପାଳ ଦତ୍ତ]]
# [[ବାଲ ଧୁରୀ]]
# [[ଦିନିୟାର କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟର]]
# [[ଆକାଶ ଦାଭାଡ଼େ]]
# [[ଇହାନ ଭଟ୍ଟ]]
# [[ବୈଷ୍ଣବୀ ଗନାତ୍ରା]]
# [[ସୁରୀଲୀ ଗୌତମ]]
# [[କେଶବରାଓ ଦାତେ]]
# [[ନୟନତାରା (ମରାଠୀ ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ମେହେକ ମନୱାନୀ]]
# [[ସୁହାନି ଧାଙ୍କି]]
# [[ସୌରଭ ଦୁବେ]]
# [[ଅମିନ ଗାଜି]]
# [[ବେଞ୍ଜାମିନ ଗିଲାନି]]
# [[ରବି ଗୋସାଇଁ]]
# [[ଅର୍ଚ୍ଚନା ଗୁପ୍ତା]]
# [[ପୋନୀ ବର୍ମା]]
# [[ଗୌତମ ଗୁପ୍ତା]]
# [[ପୂଜା ଗୁପ୍ତା]]
# [[ପୂଜା ଗୁପ୍ତା (୧୯୮୭ ଜନ୍ମ)]]
# [[ରମଣ ଗୁପ୍ତା]]
# [[ଅଶ୍ୱିନ ଚିତଳେ]]
# [[ଉଜ୍ୱଳ ଚୋପ୍ରା]]
# [[ରୁଚା ଇନାମଦାର]]
# [[ଅନୱର ହୁସେନ]]
# [[ଇକବାଲ ଆଜାଦ]]
# [[ବିକ୍ରାନ୍ତ ଚତୁର୍ବେଦୀ]]
# [[ନିକୋଲେଟ ବାର୍ଡ଼]]
# [[କନ୍ନନ ଅୟର]]
# [[ଆରଧନା ଜଗୋଟା]]
# [[ଚିରାଗ ଜାନି]]
# [[କିରଣ ଜନଜାନି]]
# [[ଦୀପକ ଜେଠୀ]]
# [[ଜିଲ୍ଲୂ]]
# [[ରାଜେଶ ଯୋଶୀ]]
# [[ୱହୀଦା ରହମାନ]]
# [[ସନୋବର କବୀର]]
# [[କାମିନୀ କଦମ]]
# [[ମେହୁଲ କାଜାରିଆ]]
# [[ମୁସ୍ତାକ କାକ]]
# [[ଶୀତଲ କାଲେ]]
# [[କମଲ ରାୟ]]
# [[ଦୁର୍ଗାବାଇ କାମତ]]
# [[ଅକ୍ଷୟ କପୁର]]
# [[ନମିତା ଦୁବେ]]
# [[ଅଞ୍ଜଳି ଆନନ୍ଦ]]
# [[ନୂପୁର ସନନ]]
# [[ଗାୟତ୍ରୀ ଭରଦ୍ୱାଜ]]
# [[ଲିନ ଲୈଶରାମ]]
# [[ଦିନେଶ ଫଡନିସ୍]]
# [[ଐଶର୍ଯ୍ୟା ଅର୍ଜୁନ]]
# [[ଜାଫର କରାଚିୱାଲା]]
# [[ନିମ୍ରତ କୌର ଆଲୁୱାଲିଆ]]
# [[ଶାଗୁଫ୍ତା ଅଲ୍ଲୀ]]
# [[ଚନ୍ଦନ ଆନନ୍ଦ]]
# [[ସାହିଲ ଆନନ୍ଦ]]
# [[ଆଶିଷ କୁମାର]]
# [[ରାମ ଆୱାନା]]
# [[କବିତା ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ରାଣୀ ହଜାରିକା]]
# [[ଆସମା ବଦର]]
# [[ଅଞ୍ଜଳି ଆବ୍ରୋଲ]]
# [[ଅଦିତି ଗୌତମ]]
# [[ଅନନ୍ୟା ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ରୀନା ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ରତି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ]]
# [[ଡଲି ଆହଲୁୱାଲିଆ]]
# [[ୱାସନା ଅହମ୍ମଦ]]
# [[ରିଚା ଆହୁଜା]]
# [[ଶୁଭି ଆହୁଜା]]
# [[କ୍ରିସେଲ୍ଲେ ଆଲମେଇଦା]]
# [[ଅଞ୍ଜୋରି ଅଲଗ]]
# [[ମୋନା ଅମ୍ବେଗାଓଁକର]]
# [[ଅଲକା ଅମିନ]]
# [[ଦୀପିକା ଅମିନ]]
# [[ପ୍ରୀତି ଅମିନ]]
# [[ଶମତା ଆଞ୍ଚନ]]
# [[ଅପୂର୍ବା ଅରୋଡ଼ା]]
# [[ଜୟଶ୍ରୀ ଅରୋଡ଼ା]]
# [[ରୋମା ଅରୋଡ଼ା]]
# [[ଶାଲିନୀ ଅରୋଡ଼ା]]
# [[ବିନି ଅରୋଡ଼ା]]
# [[ଓଜସ୍ୱୀ ଅରୋଡ଼ା]]
# [[ଚାରୁ ଅସୋପା]]
# [[ଅବନ୍ତିକା ହୁଣ୍ଡାଲ]]
# [[କାଞ୍ଚନ ଅବସ୍ତି]]
# [[ଅୟେନ୍ଦ୍ରୀ ଲୱନିୟା ରାୟ]]
# [[ଫରିନା ଆଜାଦ]]
# [[ନୀଳିମା ଆଜୀମ]]
# [[ତନବୀ ଆଜମୀ]]
# [[ପୋନାମ୍ମା ବାବୁ]]
# [[ପ୍ରିୟା ବଦଲାନି]]
# [[ଶୀନା ବଜାଜ]]
# [[ସ୍ୱାତୀ ବାଜପେୟୀ]]
# [[ସୋନିଆ ବଲାନୀ]]
# [[ନେହା ବାମ୍]]
# [[ନେହା ବମ୍ବ]]
# [[ଶ୍ୱେତା ବାନ୍ଦେକର]]
# [[ସୁଚିତ୍ରା ବାନ୍ଦେକର]]
# [[ବୀଣା ବାନାର୍ଜୀ]]
# [[ପୂଜା ବାନାର୍ଜୀ]]
# [[ପ୍ରତ୍ୟୁଷା ବାନାର୍ଜୀ]]
# [[ପୂଜା ବାନାର୍ଜୀ (୧୯୮୭ ଜନ୍ମ)]]
# [[ପ୍ରାଚୀ ବଂଶଲ]]
# [[ସ୍ମିତା ବଂଶଲ]]
# [[ଉତ୍ତରା ବାଓକର]]
# [[ଶୃତି ବାପନା]]
# [[କ୍ରିଷ୍ଣାନ୍ନ ବାରେଟ୍ଟୋ]]
# [[ଭକ୍ତି ବାରଭେ]]
# [[ପ୍ରିୟଙ୍କା ବସ୍ସି]]
# [[ପ୍ରିୟା ବାଥିଜା]]
# [[ସମୀକ୍ଷା ଭଟନାଗର]]
# [[ପଲ୍ଲବୀ ବାତ୍ରା]]
# [[ସୁପ୍ରିୟା କୁମାରୀ]]
# [[ଏକରୂପା ବେଦି]]
# [[ରିଚା ଭଦ୍ରା]]
# [[ସୋନାରିକା ଭଦୋରିଆ]]
# [[ଚାନ୍ଦନୀ ଭଗୱାନନି]]
# [[ନତାଶା ଭରଦ୍ୱାଜ]]
# [[କିରଣ ଭାର୍ଗବ]]
# [[ଅଦିତି ଭାଟିଆ]]
# [[ତନ୍ୱୀ ଭାଟିଆ]]
# [[ଦିବ୍ୟା ଭଟନାଗର]]
# [[ଧରତୀ ଭଟ୍ଟ]]
# [[ବିମି ଭଟ୍ଟ]]
# [[ଜୟା ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ଯୋଗିତା ବିହାନୀ]]
# [[ଡଲି ବିନ୍ଦ୍ରା]]
# [[ଶୃତି ବିଷ୍ଟ]]
# [[ସୋନମ ବିଷ୍ଟ]]
# [[ଅନଂଶା ବିଶ୍ୱାସ]]
# [[ନବିନା ବୋଲେ]]
# [[ଦେବିନା ବାନାର୍ଜୀ]]
# [[ରିବା ବବର୍]]
# [[ପ୍ଲବିତା ବଡ଼ଠାକୁର]]
# [[ଗୌରବ ଶର୍ମା]]
# [[ରୋଞ୍ଜିନୀ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ]]
# [[ଡୋନାଲ ବିଷ୍ଟ]]
# [[ସୁମୋନା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ]]
# [[ରିଷିକା ସିଂହ ଚନ୍ଦେଲ]]
# [[ସୁରଭି ଚନ୍ଦନା]]
# [[ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଚନ୍ଦୋଲା]]
# [[ଶାଲିନୀ ଚନ୍ଦ୍ରନ]]
# [[ରୁହି ଚତୁର୍ବେଦୀ]]
# [[ପାରୁଲ ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ଚାର୍ଲି ଚୌହାନ]]
# [[ନେହା ଚୌହାନ]]
# [[ପାର୍ନିଟ ଚୌହାନ]]
# [[ସଙ୍ଗୀତା ଚୌହାନ]]
# [[ହେମାନୀ ଚାୱଲା]]
# [[ପ୍ରୀତିକା ଚାୱାଲା]]
# [[ନୀନା ଚୀମା]]
# [[ବିଭା ଚିବ୍ବେର]]
# [[ଦିୟା ଚୋପ୍ରା]]
# [[ରୋଷଣୀ ଚୋପ୍ରା]]
# [[ତ୍ରିଧା ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ମନୁଲ ଚୁଡ଼ସାମା]]
# [[ନୌହୀଦ ସେରୁସୀ]]
# [[ବେନାଫ ଦାଦାଚାନ୍ଦଜି]]
# [[ଫିରଦୌସ ଦାଦି]]
# [[ସୁମନା ଦାସ]]
# [[ରିୟା ଦୀପ୍ସି]]
# [[ଶାଳ୍ମଳୀ‌ ଦେଶାଇ]]
# [[ଟିନା ଦେଶାଇ]]
# [[ଜାଲାକ ଦେଶାଇ]]
# [[ଅଶୀତା ଧବନ]]
# [[ଦିବ୍ୟା ସେଠ]]
# [[ଶାଇନି ଦୀକ୍ଷିତ]]
# [[ଅପର୍ଣ୍ଣା ଦୀକ୍ଷିତ]]
# [[ତନ୍ୱୀ ଡୋଗରା]]
# [[ବାହବିଜ ଦୋରାବଜୀ]]
# [[କିରଣ ଦୁବେ]]
# [[ରଶ୍ମି ଅଗଡ଼େକର]]
# [[ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟା ସୁସ୍ମିତା]]
# [[ସ୍ମିତା ଜୟକର]]
# [[ଆସୱାରି ଯୋଶୀ]]
# [[ସୁଧୀର ଯୋଶୀ]]
# [[ବ୍ରଜେନ୍ଦ୍ର କାଲା]]
# [[ସୋନିଆ କପୁର]]
# [[ଶାମା ଦୁଲାରୀ]]
# [[ଅନୀତା କନ୍ୱଲ]]
# [[ସୁରଭି ଜାଭେରୀ ବ୍ୟାସ]]
# [[ବନ୍ଦନା ବିଠଲାନୀ]]
# [[ବନମାଳା ପାୱାର]]
# [[ନିମିଶା ବଖାରିଆ]]
# [[ପ୍ରାଚୀ ବୈଷ୍ଣବ]]
# [[ନୀଲୁ ବଘେଲା]]
# [[ଶୃତି ଉଲଫତ]]
# [[କନିକା ତିୱାରୀ]]
# [[ଡଲି ଠାକୁର]]
# [[ଶିବାନୀ ଟଙ୍କଶାଳେ]]
# [[ରୁକ୍ସାନା ତବସୁମ]]
# [[ରାଜୁ ତାଲିକୋଟେ]]
# [[ସୁନ୍ଦର ସିଂହ]]
# [[ଏକତା ସୋହିନୀ]]
# [[ରିଶବ ସିହ୍ନା]]
# [[ପ୍ରତିଭା ସିହ୍ନା]]
# [[ପ୍ରାଚୀ ସିହ୍ନା]]
# [[ପୁନମ ସିହ୍ନା]]
# [[ଲଭ୍ ସିହ୍ନା]]
# [[ଯାମିନୀ ସିଂହ]]
# [[ସିମୋନ ସିଂହ]]
# [[ବିଶାଲ ଓମ ପ୍ରକାଶ]]
# [[ବିନୋଦ କୁମାର ଶର୍ମା (ଅଭିନେତା)]]
# [[ନେୟହା ଶର୍ମା]]
# [[ମୃଣାଳିନୀ ଶର୍ମା]]
# [[ଦାନିଶ ଅଖତାର ସୈଫି]]
# [[ଆରତୀ ପୁରି]]
# [[କୋଏଲ ପୁରି]]
# [[ବିନୟ ନାଦକର୍ଣ୍ଣି]]
# [[ଗିନ୍ନି ବିରଦୀ]]
# [[ହର୍ଷ ଖୁରାନା]]
# [[ବିକି ବାତ୍ରା]]
# [[ଲାବଣ୍ୟ ଭରଦ୍ୱାଜ]]
# [[ସୁମିତ ଭରଦ୍ୱାଜ]]
# [[ଆଦେଶ ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଚାୱଲା]]
# [[ସୋଲୋନି ଡାଇନି]]
# [[ଯୀଶୁ ଦାଶଗୁପ୍ତା]]
# [[ଗୌରବ ୱଧ୍ୱା]]
# [[ଗୁଞ୍ଜନ ବିଜୟା]]
# [[ବିଜୟ ବିକ୍ରମ ସିଂହ]]
# [[ଅଳକା ବର୍ମା]]
# [[ସଚଳ ତ୍ୟାଗୀ]]
# [[ସୁରଭି ତିୱାରୀ]]
# [[କମଲିକା ଗୁହା ଠାକୁରତା]]
# [[ରାଖି ବିଜନ]]
# [[ଅର୍ଚ୍ଚନା ତାଇଡେ]]
# [[ରିଚା ସୋନି]]
# [[ଇରା ସୋନି]]
# [[ହେମା ସିଂହ]]
# [[ଗରିମା ବିକ୍ରାନ୍ତ ସିଂହ]]
# [[ଅନୁଷ୍କା ସିଂହ]]
# [[ଅଲିଶା ସିଂହ]]
# [[ଶିପସି ରଣା]]
# [[ଶିବ କୁମାର ସୁବ୍ରମଣ୍ୟମ]]
# [[ମୋନିକା ଶର୍ମା]]
# [[ଇଶାନୀ ଶର୍ମା]]
# [[ସମୀର ଶାହ]]
# [[କରିନା ଶାହ]]
# [[ପପିୟା ସେନଗୁପ୍ତା]]
# [[ନାଜିଆ ହାସନ ସୟଦ]]
# [[ଦିବଜୋତ ସବରୱାଲ]]
# [[ରୋଷଣୀ ରସ୍ତୋଗୀ]]
# [[ଭବାନୀ ପୁରୋହିତ]]
# [[ଅର୍ଜୁନ ପୁଞ୍ଜ]]
# [[ପ୍ରିୟଙ୍କା ବୋରା]]
# [[ସନାୟା ପିଠାୱାଲା]]
# [[ରାଜୀବ ପଲ]]
# [[ପ୍ରତିଭା ପଲ]]
# [[ଜାହିଦା ପାରବୀନ]]
# [[ଆର୍ଯ୍ୟନ ପଣ୍ଡିତ]]
# [[ସୋନଲ ପ୍ରତିହାର]]
# [[ସଞ୍ଜୀବ ପାଣ୍ଡେ]]
# [[ମେଲିସା ପାଇସ]]
# [[ସୁହାସ ପଳଶୀକର]]
# [[ନଳିନୀ ନେଗି]]
# [[ପୂନମ ନାରୁଲା]]
# [[ୱସିମ ମୁସ୍ତାକ]]
# [[ଶ୍ରୀତମା ମୁଖାର୍ଜୀ]]
# [[ଅମୃତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]
# [[ନୀଲ ମୋଟୱାନୀ]]
# [[ତପସ୍ୱୀ ମେହଟା]]
# [[ଅମିତ ମେହରା]]
# [[ମେହେରଜାନ ମାଜଦା]]
# [[ଶୀତଲ ମୌଲିକ]]
# [[ଅଭିଶେକ ମହେନ୍ଦ୍ରୁ]]
# [[ପାରସ ମଦାନ]]
# [[କପିଲ ସିଂହ ଲାବଣୀ]]
# [[ସୁନିଲ ଲହରୀ]]
# [[ବିଜୟେନ୍ଦ୍ର କୁମେରିୟା]]
# [[ଭାବନା ଖତ୍ରି]]
# [[ଶାଲିନୀ ଖାନ୍ନା]]
# [[ତନୁ ଖାନ]]
# [[ସାରା ଆଫ୍ରୀନ ଖାନ]]
# [[ଅଲିଜା ଖାନ୍]]
# [[ଆଲମ ଖାନ୍]]
# [[ଆଫାନ ଖାନ୍]]
# [[ପରବୀନ କୌର]]
# [[ପ୍ରୀତ କୌର ନାୟକ]]
# [[ପ୍ରତିମା କାଜମି]]
# [[ନେହା କଉଲ]]
# [[କେତନ କରାଣ୍ଡେ]]
# [[ଅନୁପ୍ରିୟା କପୁର]]
# [[ଅକ୍ଷିତା କପୁର]]
# [[ବୀନିତ କକ୍କଡ଼]]
# [[ସୋନାଲିକା ଜୋଶୀ]]
# [[ମଦନ ଜୈନ]]
# [[ଅଞ୍ଜୁ ଯାଦବ]]
# [[ବୀନତି ଇଦନାନୀ]]
# [[ବିପୁଳ ଗୁପ୍ତା]]
# [[ମେଘା ଗୁପ୍ତା]]
# [[କୃଷ୍ଣକାନ୍ତ ଗୋସ୍ୱାମୀ]]
# [[ପ୍ରାଜକ୍ତା ଦୁସାନେ]]
# [[ପୌଲମି ଦାସ]]
# [[ବିବେକ ଦହିୟା]]
# [[ଅଜୟ ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ଶୈଳ ଚତୁର୍ବେଦୀ]]
# [[ମନୋଜ ଚନ୍ଦିଲା]]
# [[ରୋହିତ ଭରଦ୍ୱାଜ]]
# [[ସମୃଦ୍ଧ ବାୱା]]
# [[ସଞ୍ଜୟ ବାତ୍ରା]]
# [[ସନ୍ଦୀପ ବସ୍ୱନା]]
# [[ଗୌରବ ଏସ୍ ବଜାଜ]]
# [[ଅଭିଶେକ ଅବସ୍ଥି]]
# [[ଜୁହି ଅସଲମ]]
# [[ରିତ୍ୱିକ ଅରୋରା]]
# [[ପାରସ ଅରୋରା]]
# [[ଆୟୂଷ ଆନନ୍ଦ]]
# [[ଫାହାଦ ଅଲ୍ଲୀ]]
# [[ନିକି ଅନେଜା ୱାଲିଆ]]
# [[ଅଜୟ ୱଢାବକର]]
# [[ସଲମାନ ଅଲୀ]]
# [[ଛାୟା ବୋରା]]
# [[ଆହିଲ ଖାନ]]
# [[ଅଜୟ ନାଗରଥ]]
# [[ବେଦିକା ପିଣ୍ଟୋ]]
{{Div col end}}

=== ବଙ୍ଗାଳୀ ଅଭିନେତା/ଅଭିନେତ୍ରୀ ===
{{Div col|colwidth=10em}}
# [[ସୋନାଲୀ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ]]
# [[ସମିତ ଭଞ୍ଜ]]
# [[ଅନୁବ୍ରତ ବସୁ]]
# [[ସବ୍ୟସାଚୀ ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ଜନ୍ ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ତୁହିନା ଦାସ]]
# [[କଲ୍ୟାଣ ଚାଟାର୍ଜୀ]]
# [[କାବେରୀ ବୋଷ]]
# [[ତିତାସ ଭୌମିକ]]
# [[ତୁଳସୀ ଲାହିରି]]
# [[ବିପ୍ଳବ ଚାଟାର୍ଜୀ]]
# [[ତପେନ ଚାଟାର୍ଜୀ]]
# [[ସାହେବ ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ପଲ୍ଲବୀ ଦେ]]
# [[ନିମୁ ଭୌମିକ]]
# [[ପପିୟା ଅଧିକାରୀ]]
# [[ଜୟଶ୍ରୀ ଅରୋଡ଼ା]]
# [[କମଲିକା ବାନାର୍ଜୀ]]
# [[ମୁନମୁନ ବାନାର୍ଜୀ]]
# [[ରୋହିଣୀ ବାନାର୍ଜୀ]]
# [[ସାୟନ୍ତିକା ବାନାର୍ଜୀ]]
# [[ସୋମା ବାନାର୍ଜୀ]]
# [[ପାରମା ବାନାର୍ଜୀ]]
# [[ସୌମିଲି ବିଶ୍ୱାସ]]
# [[ଅନିନ୍ଦିତା ବୋଷ]]
# [[ମିଠୁ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ]]
# [[ଅନାମିକା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ]]
# [[ବିଦିପ୍ତା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ]]
# [[ମେଘା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ]]
# [[ରୀତା ଦତ୍ତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ]]
# [[ସୁଦୀପ୍ତା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ]]
# [[ଦେବଲୀନା ଚାଟାର୍ଜୀ]]
# [[ଲକେଟ ଚାଟାର୍ଜୀ]]
# [[ସୋନାଲି ଚୋଧୁରୀ]]
# [[ମିଶ୍ମୀ ଦାସ]]
# [[ସମତା ଦାସ]]
# [[ଶୃତି ଦାସ]]
# [[ସମାପିକା ଦେବନାଥ]]
# [[ଲିଲି ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ]]
# [[ଶ୍ରେୟାଶ୍ରୀ ରାୟ]]
# [[ସଂଘମିତ୍ରା ତାଲୁକଦାର]]
# [[ଆୟୂଷୀ ତାଲୁକଦାର]]
# [[ଭୋଲା ତମାଙ୍ଗ]]
# [[ମିସ୍ ଶେଫାଳି]]
# [[ରିତ୍ତିକା ସେନ]]
# [[ଅନାମିକା ଶାହା]]
# [[ନବନୀତା ମାଲାକାର]]
# [[ତିୟାଶା ଲେପ୍ଚା]]
# [[ଟୁମ୍ପା ଘୋଷ]]
{{Div col end}}

=== ମରଠୀ କଳାକାର ===
{{Div col|colwidth=10em}}
# [[ସଂସ୍କୃତି ବାଲଗୁଡେ]]
# [[ଉମା ଭେଣ୍ଡେ]]
# [[ଦେବିକା ଦଫ୍ତରଦାର]]
# [[ପ୍ରସାଦ ଜୱାଦେ]]
# [[ଅଂଶୁମାନ ଜୋଶୀ]]
# [[ରସିକା ଯୋଶୀ]]
# [[ଅନନ୍ତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମରାଠେ]]
# [[ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ କୋହ୍ଲଟକର]]
# [[ଭାରତୀ ଆଚରେକର]]
# [[ସୁରୁଚି ଅଦରକର]]
# [[ଶିବାନୀ ବାଓକର]]
# [[ଅଦିତି ଭାଗବତ]]
# [[ଅଭିଜ୍ଞା ଭାବେ]]
# [[ତୃପ୍ତି ଭୋୟାର]]
# [[ରୂପାଲି ଭୋସଲେ]]
# [[ଅମୃତା ଦେଶମୁଖ]]
# [[ଗୌତମୀ ଦେଶପାଣ୍ଡେ]]
# [[ଇଶା ଦେ]]
# [[ମେଘା ଧାଡ଼େ]]
# [[ମିତାଲୀ ଜଗତାପ ବରାଡ଼କର]]
# [[ସ୍ୱାନନ୍ଦୀ ଟିକେକର]]
# [[ପ୍ରଦୀପ ପଟବର୍ଦ୍ଧନ]]
# [[ମାନସୀ ନାଏକ]]
# [[ବାଳ କର୍ବେ]]
{{Div col end}}

===ଓଡ଼ିଆ ଯାତ୍ରା କଳାକାର===
{{Div col|colwidth=10em}}
# [[ଅନିରୁଦ୍ଧ ପାଢ଼ୀ]]
# [[ଦୀପକ ଜେନା]]
# [[ଗୁରୁପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର]]
# [[ଭିକୁ ସେଠ୍]]
# [[କିଶୋର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ରବି ଶତପଥୀ]]
# [[ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ମହାପାତ୍ର (ଯାତ୍ରା କଳାକାର)]]
# [[ପୀୟୂଷ ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ଦେବୀ ପ୍ରସାଦ ରଥ]]
{{Div col end}}

=== ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ===
{{Div col|colwidth=10em}}
# [[ଆଶା ବରଦଳାଇ]]
# [[ପୁଷ୍କର ଭାନ]]
# [[ରାଜ୍ ବ୍ରାର୍]]
# [[ଅଳଙ୍କୃତା ବୋରା]]
# [[ଅମୃତା ଗୋଗୋଇ]]
# [[ମଳୟା ଗୋସ୍ୱାମୀ]]
# [[ଜିନାଲ ବେଲାନି]]
# [[ବର୍ଷାରାଣୀ ବିଷୟା]]
# [[ଉର୍ବଶୀ ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ଦୀପିକା ଯୋଶୀ-ଶାହ]]
# [[ନିହାରିକା କାରିର]]
# [[ପୂଜା ବର୍ମା]]
# [[ରାଧିକା ବାଜ]]
# [[ଆୟୁଷୀ ତିୱାରୀ]]
# [[ମୋନା ଥିବା]]
# [[ତାରା (ଆସାମର ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[କୌସର ପାଦାମସି]]
# [[ରାମାୟାନାମ ସର୍ବେଶ୍ୱର ଶାସ୍ତ୍ରୀ]]
# [[ଖାନ ମସ୍ତାନା]]
# [[ମନୀଷ କୌଶିକ]]
# [[ଅଦନାନ ସାଜିଦ ଖାନ୍]]
# [[ଶୁଭି ଶର୍ମା]]
# [[ସ୍ୱାତି ନନ୍ଦ]]
# [[ଶିଶିର କଶ୍ୟପ]]
# [[ପୂଜା ଜୋଶୀ]]
# [[ପ୍ରାଞ୍ଜଳ ସାଇକିଆ]]
{{Div col end}}

== ଲୋକ କଥା/ଗୀତ/ସଙ୍ଗୀତ ଶିଳ୍ପୀ ==
{{Div col|colwidth=10em}}
# [[ଅଲ୍ଲାଃ ଜିଲାଇ ବାଇ]]
# [[ଅମର ଆର୍ଷୀ]]
# [[ବାମ୍ବା ବାକ୍ୟା]]
# [[ସର୍ବେଶ୍ୱର ଭୋଇ]]
# [[ହେମାଙ୍ଗ ବିଶ୍ୱାସ]]
# [[ବିନ୍ଧ୍ୟବାସିନୀ ଦେବୀ]]
# [[ବିଞ୍ଜମୁରି ସୀତାଦେବୀ]]
# [[ଗୌରୀ ଦେବୀ]]
# [[ହେମୁ ଗଦାଭି]]
# [[ଡଲି ଗୁଲେରିଆ]]
# [[ମଧୁ ମଂସୁରୀ ହସମୁଖ]]
# [[ଅଭ୍ୟା ହିରଣମୟୀ]]
# [[ଜଗଜିତ କୌର]]
# [[ଜଗମୋହନ କୌର]]
# [[ରଞ୍ଜିତ କୌର]]
# [[ଡପୁ ଖାଁ]]
# [[ବେଲ୍ଲି ଲଳିତା]]
# [[ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଲତା (ଗାୟିକା)]]
# [[ହିଲଦାମିତ ଲେପଚା]]
# [[ମାଳବଲ୍ଲୀ ମହାଦେବସ୍ୱାମୀ]]
# [[ଲୋପାମୁଦ୍ରା ମିତ୍ର]]
# [[ନିଜାମୀ ବନ୍ଧୁ]]
# [[ଦେଶରାଜ ପଟେରିୟା]]
# [[ପିଙ୍ଗଳଶୀ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ଗଢ଼ବୀ]]
# [[ମୀନା ରଣା]]
# [[ବି. କେ. ସାମନ୍ତ]]
# [[ତଞ୍ଜାଇ ସେଲଭି]]
# [[ପ୍ରହଲ୍ଲାଦ ସିନ୍ଧେ]]
# [[ପ୍ରିୟଙ୍କା ସିଂହ]]
# [[ବଙ୍ଗପାଣ୍ଡୁ ଉଷା]]
# [[ବିଞ୍ଜମୁରି ଅନସୂୟା ଦେବୀ]]
# [[ବିମଳାକ୍କା]]
# [[କାଶୀନାଥ ଯାଦବ]]
# [[ପୂଙ୍ଗାନି]]
# [[ବରୁଣ ଆହୁଜା]]
# [[ଦିପାଳୀ ବଡ଼ଠାକୁର]]
# [[ମାଧୁରୀ ବଡ଼ଥୱାଲ]]
# [[ବତୂଲ ବେଗମ]]
# [[କଳିକା ପ୍ରସାଦ ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ଦିୱାଲିବେନ ଭିଲ]]
# [[ଆଦିତ୍ୟ ଗାଦଭି]]
# [[ଦାଦୁଦାନ ଗାଦଭି]]
# [[ଟରାସ କୋମ୍ପାନିଚେଙ୍କୋ]]
# [[ଦିଲ୍‌ଶାଦ ଅଖତାର]]
# [[ସେନ୍ଥିଲ ଗଣେଶ]]
# [[ରତନ କାହାର]]
# [[ମଧୁ କମ୍ବିକାର]]
# [[କୁଟଲେ ଖାନ]]
# [[ଅରବିନ୍ଦ ବେଗଦା]]
# [[ବାଦ୍ଦେପାଲ୍ଲି ଶ୍ରୀନିବାସ]]
# [[ନବନୀତ ଆଦିତ୍ୟ ୱାଇବା]]
# [[ଭିକାରୀ ଠାକୁର]]
# [[କବୀର କଳା ମଞ୍ଚ]]
# [[ସକିନୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ରୈଃ]]
# [[ଚନ୍ଦର ସିଂହ ରାହି]]
# [[ରଜନୀଗନ୍ଧା ଶେଖାୱତ]]
# [[ପୁଷ୍ପବତୀ ପୋୟପାଦଠୁ]]
# [[କୁତବି ବ୍ରଦର୍ସ]]
# [[ପେଞ୍ଚାଲ ଦାସ]]
{{Div col end}}

==କ୍ରୀଡ଼ାବିତ୍==
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[କୁମାର ସାଙ୍ଗାକାରା]]
# [[ଏକତା ବିଷ୍ଟ]]
# [[ମିନତି ଦାଶ]]
# [[ଅଂଶୁମାନ ରଥ]]
# [[ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ହାମିଦା ବାନୁ]]
{{Div col end}}

=== ଷ୍ଟାଡିଅମ ===
# [[ମେଜର ଧ୍ୟାନ ଚାନ୍ଦ ଜାତୀୟ ଷ୍ଟାଡିଅମ]]

==ଏସିଆ ମାସ ଗଣ ସମ୍ପାଦନା==
===ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ଆରବ ଘାଟି]]{{tick}}
# [[ଆରବ ସାଗର]]{{tick}}
# [[ବାଗାକଇଁ ହ୍ରଦ]]{{tick}}
# [[ଦୁର୍ଗା ସାଗର]]{{tick}}
# [[ଧାନମୋଣ୍ଡି ହ୍ରଦ]]{{tick}}
# [[ବୁଦ୍ଧ ଧାତୁ ଯାଦି]]{{tick}}
# [[ଭବାନୀପୁର ଶକ୍ତିପୀଠ]]{{tick}}
# [[ପଞ୍ଚରତ୍ନ ଗୋବିନ୍ଦ ମନ୍ଦିର]]{{tick}}
# [[ପଞ୍ଚରତ୍ନ ଶିବ ମନ୍ଦିର]]{{tick}}
# [[ମାଧବପୁର ହ୍ରଦ]]
# [[ଇମ୍‌ଜା ହ୍ରଦ]]
# [[ଗଜେଡ଼ି ତାଳ]]
# [[ଛୋଟ ଶିବ ମନ୍ଦିର, ବଙ୍ଗଳାଦେଶ]]
{{Div col end}}

===ବଙ୍ଗଳାଦେଶର ଅଭିନେତ୍ରୀ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ତାନିଆ ଅହମଦ]]
# [[ସାଇନା ଅମିନ]]
# [[ଦିଲରୁବା ଯସ୍ମିନ ରୁହୀ]]
# [[ସାରିକା ସବ୍ରିନ]]
# [[ବିପାଶା ହାୟାତ]]
# [[ଅଲିଶା ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଡଲି ଅନବର]]
# [[କବୋରୀ ସରୱର]]
# [[ସାହାରା (ବଙ୍ଗଳାଦେଶୀ ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ବିଦ୍ୟା ସିହ୍ନା ସାହା ମିମ୍]]
# [[ସୋମି କୈସର]]
# [[ଜୟା ଆହସାନ]]
# [[ଆଫିଆ ନୁସରାତ ବର୍ଷା]]
# [[ଆଉପୀ କରିମ୍]]
# [[ଶାବନୁର୍‎]]
# [[ମୋଜେଜା ଅଶରଫ୍ ମୋନାଲିସା]]
# [[ଜନ୍ନାତୁଲ ଫିରଦୋସ୍ ପେୟା]]
# [[ବନ୍ନା ମିର୍ଜା]]
# [[ପରି ମଣି]]
# [[ସୁବର୍ଣ୍ଣା ମୁସ୍ତଫା]]
# [[ନୱସୀନ ନହରୀନ ମୋଉ]]
# [[ନାଇଲା ନାୟେମ]]
# [[ଦିଲାରା ହନିଫ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା]]
# [[ପୂଜା ଚେରୀ ରାୟ]]
# [[ଶବନମ]]
# [[ଅନିକା କବୀର ଶୋକ]]
# [[ମେହେର ଅଫରୋଜ ଶାଓନ]]
# [[ସୁଚନ୍ଦା]]
# [[ସୁଲତାନା ଜମାନ]]
# [[ନୁସରତ ଇମରୋଜ ଟିଶା]]
# [[ତାଂଜିନ ଟିଶା]]
# [[ପ୍ରସୂନ ଆଜାଦ]]
# [[ଅଫସାନା ଆରା ବିନ୍ଦୁ]]
# [[ଅପୁ ବିଶ୍ୱାସ]]
# [[ଫରିଦା ଅଖତାର]]
# [[ଗୁଲଶାନ ଆରା ଅଖତାର]]
# [[ସୁମିତା ଦେବୀ]]
# [[ପାରବୀନ ସୁଲତାନା ଦିତି]]
# [[ତାରାନା ହାଲିମ]]
# [[ମୌସୁମୀ ହମିଦ]]
# [[ତମାଳିକା କର୍ମାକର]]
# [[ମାହିୟା ମାହି]]
# [[ନୁସରତ ଫରିୟା ମଜହାର]]
# [[ରୋକେୟା ପ୍ରାଚୀ]]
# [[ହୋସନେ ଆରା ପୁତୁଲ]]
# [[କାଜି ନସ୍ୱାବ ଅହମ୍ମଦ]]
# [[ସୋହାନା ସାବା]]
# [[ରୋଜୀ ଆଫସାରୀ]]
# [[ନିପୁନ୍ ଅକ୍ତର]]
# [[ଆଖି ଆଲମଗିର]]
# [[ଆଜମେରୀ ହକ୍ ବଧନ]]
# [[ଅନ୍ୱରା ବେଗମ]]
# [[ଇଆମିନ୍ ହକ୍ ବବି]]
# [[ଇଶ୍ରାତ୍ ଜାହାଁ ଚୈତି]]
# [[ପ୍ରାର୍ଥନା ଫରଦିନ ଦିଘି]]
# [[ତାରୀନ ଜାହାଁ]]
# [[ରୱଶନ ଜାମିଲ]]
# [[ଜାକିୟା ବାରୀ ମମ]]
# [[କୁସୁମ ଶିକଦାର]]
# [[ଶମ୍ପା ରେଜା]]
# [[ତାନଭିନ ସୁଇଟି]]
# [[ଆଇରିନ ସୁଲତାନା]]
# [[ସଲମା ବେଗମ ସୁଜାତା]]
# [[ରାଫାଃ ନାନଜେବା ତୋରସା]]
# [[ବିଜରୀ ବର୍କତୁଲ୍ଲାଃ]]
# [[ସବନମ ବବ୍‌ଲି]]
# [[ଅଞ୍ଜୁ ଘୋଷ]]
# [[ମୁନିଆ ଇସଲାମ]]
# [[ରୁନା ଖାନ୍]]
# [[ଆଫସାନା ମିମି]]
# [[ସାଦିୟା ଇସଲାମ ମୌ]]
# [[ସାଦିକା ପାରଭିନ ପପି]]
# [[ଅହନା ରହମାନ ଲାକି]]
# [[ଫାରଜାନା ରିକ୍ତା]]
# [[ନଫିସା ଜାହାଁ ଆଞ୍ଚଲ]]
# [[ମୁନମୁନ ଅହମଦ]]
# [[ଶର୍ମିଲି ଅହମଦ]]
# [[ଶିଲା ଅହମଦ]]
# [[ନର୍ଗିସ ଅଖତାର]]
# [[ଖଲିଦା ଅକ୍ତର କଳ୍ପନା]]
# [[ଆୟେଶା ଆଖତାର]]
# [[ସାବେରି ଆଲମ]]
# [[ଅନ୍ତରା (ବଙ୍ଗଳାଦେଶୀ ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ନାଜମା ଅନୱର]]
# [[ରଓଶନ ଆରା]]
# [[ବେବୀ ବିନ୍ଦୀ]]
# [[ବିନ୍ଦିୟା କବିର]]
# [[ଶାକିବା ବିଣ୍ଟେ ଅଲୀ]]
# [[ଅରୁଣା ବିଶ୍ୱାସ]]
# [[ମୌଟୁସୀ ବିଶ୍ୱାସ]]
# [[ତାନିଆ ବୃଷ୍ଟି]]
# [[ମେହବୁବା ମାହନୂର ଚାନ୍ଦନୀ]]
# [[ଫରଜାନା ଛବି]]
# [[ନାଜନୀନ ହାସନ ଚୁମକି]]
# [[ଆଶନା ହବିବ ଭାବନା]]
# [[ଏକା (ବଙ୍ଗଳାଦେଶୀ ଅଭିନେତ୍ରୀ)]]
# [[ମାୟା ଘୋଷ]]
# [[ଇଲୋରା ଗହର]]
# [[ଲୁସି ତୃପ୍ତି ଗୋମେଜ]]
# [[ଚିତ୍ରଲେଖା ଗୁହ]]
# [[ଲୈଲା ହାସନ]]
# [[ଲିସା ଗାଜୀ]]
# [[ଅଲିଭିୟା ଗୋମେଜ]]
# [[ଅପର୍ଣ୍ଣା ଘୋଷ]]
# [[ହୁମାଇରା ହିମୁ]]
# [[ଶାନ୍ତା ଇସଲାମ]]
# [[ଜିନାତ]]
# [[ମିଷ୍ଟି ଜାନ୍ନାତ]]
# [[ସାଦିୟା ଆୟମାନ]]
# [[ଫେରଦୌସୀ ମଜୁମଦାର]]
# [[ଜ୍ୟୋତିକା ଜ୍ୟୋତି]]
# [[ରିଚି ସୋଲାୟମାନ]]
# [[ମନିରା ମିଠୁ]]
# [[ଫାଲ୍ଗୁନି ରହମାନ ଜଲି]]
# [[ନିଝୁମ ରୁବିନା]]
# [[ନୁସରତ ଜାହାଁ ଡାୟନା]]
# [[ସୁବର୍ଣ୍ଣା ଶିରୀନ]]
# [[ମିତା ନୂର]]
# [[ନାଜିଫା ତୁଶି]]
# [[ମୌସୁମୀ ନାଗ]]
# [[ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ବିଶ୍ୱାସ]]
# [[ରେହାନା ଜଲି]]
# [[ଅଧରା ଖାନ୍]]
# [[ସାମସୁନ ନାହାର ସିମଲା]]
# [[ସବ୍ରିନା ସୁଲତାନା କେୟା]]
# [[ନାଦିୟା ଆଫରିନ ମିମ]]
# [[ଜାହାନାରା ଅହମ୍ମଦ]]
# [[ସାମରୋଜ ଆଜମି ଆଲଭୀ]]
# [[ରୁମାନା ଖାନ୍]]
# [[ଜିନାତ ସାନୁ ସ୍ୱାଗତା]]
# [[ସାନଜିଦା ପ୍ରୀତି]]
# [[କାଜି ମିସବାହୁନ ନାହାର]]
# [[ରୁମାନା ରଶୀଦ ଈଶିତା]]
# [[ସାବରିନ ଶାକା ମୀମ]]
# [[ଶର୍ମିମାଳା]]
{{Div col end}}

==ବିଦେଶୀ ଲୋକ==
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ଟୋରୀ ବର୍ଚ]]
# [[ମିଆ ଖଲିଫା]]
# [[ନୀନା ଦାବୁଲୁରୀ]]
# [[ମାୟା ଏଞ୍ଜେଲୋ]]
# [[ମେରୀ ସେଲୀ]]
# [[ଲେଡି ଗାଗା]]
# [[କେଶା]]
# [[ଆଞ୍ଜେଲିନା ଜୋଲି]]
# [[ନିକୋଲାଇ ବଇକଭ]]
# [[ଅରୂପ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ]]
{{Div col end}}

==ଅନ୍ୟାନ୍ୟ==
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ଫେସନ (୨୦୦୮ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଶିବାଜୀ (କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ବର୍ଫି]]
# [[ଦୁକୁଡ଼ୁ]]
# [[୧: ନେନ୍ଓକ୍କାଡ଼ିନେ]]
# [[ବିଜିନେସମ୍ୟାନ]]
# [[ଆଗାଡ଼ୁ]]
# [[ଡିମ୍ବାଣୁ]]
# [[ଗୌରହରି ଦସ୍ତାନ]]
# [[ମନମ୍ (ତେଲୁଗୁ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଜୟ ହୋ (ଗୀତ)]]
# [[ସନ୍ ଅଫ୍ ସତ୍ୟମୂର୍ତ୍ତି]]
# [[ଧୁମ୍ ୨]]
# [[ଶ୍ରୀମନ୍ଥୁଡ଼ୁ]]
# [[ଅର୍ଜୁନ ରେଡ୍ଡି]]
# [[ଭୁବନ ବାମ୍]]
# [[ଅବଳା ବୋଷ]]
# [[ସରୋଜ ନଳିନୀ ଦତ୍ତ]]
# [[ନିଲ୍ ମୋହନ]]
# [[ନେପାଳର ରାଜା]]
# [[ବଦନାମ ଗଳି]]
# [[ରଜନୀ ବକ୍ସି]]
# [[ଆର୍କ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ]]
# [[ପି. ଚନ୍ଦ୍ର ରେଡ୍ଡୀ]]
# [[ରକ୍ଷା ବନ୍ଧନ (ହିନ୍ଦୀ କଥାଚିତ୍ର)|ରକ୍ଷା ବନ୍ଧନ (ହିନ୍ଦୀ କଥାଚିତ୍ର)]]
# [[ଲାଷ୍ଟ୍ ଡ୍ରପ୍]]
# [[ମନୋଜ ମିଶ୍ର (ବିଚାରପତି)]]
# [[କାଜି ମାସୁମ ଅଖତାର]]
# [[ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ଦୁବେ]]
# [[ଯାଜ୍ଞସେନୀ (ନାଟକ)]]
# [[ରାଜମୋହିନୀ ଦେବୀ]]
{{Div col end}}

== ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ==
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ଅପ୍ପାନ୍ନଗୌଡ଼ା ପାଟିଲ]]
# [[ବୁଧୁ ଭଗତ]]
# [[ଗୌରୀରାମ ଗୁପ୍ତା]]
# [[ବିଠଲଭାଇ ଜାଭେରୀ]]
# [[ଅଶୋକା ଗୁପ୍ତା]]
# [[ରଘୁନାଥ ମାହାତୋ]]
# [[ଦୀନଦୟାଲ ଗୁପ୍ତା]]
# [[ରାମ ଚରଣ ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ପ୍ୟାରୀ ଦେବୀ ଅଗ୍ରହାରୀ]]
# [[ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ]]
# [[ସୁରେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମିଶ୍ର]]
# [[କାମଦା କିଙ୍କର ମୁଖାର୍ଜୀ]]
# [[ପ୍ୟାରେଲାଲ ନାୟାର]]
# [[ଏଡ଼ତାତା ନାରାୟଣନ]]
# [[ଦେଓ ନାରାୟଣନ ଯାଦବ]]
# [[ମୁକୁନ୍ଦରାଓ ପେଡଗାଓଁକର]]
# [[ଆନ୍ନେ ଅଞ୍ଜାଇଆଃ]]
# [[ବତକ ମିଆଁ]]
# [[ଚୱାରା ପରମେଶ୍ୱରନ]]
# [[ଶଙ୍କରରାଓ ଦେଓ]]
# [[ଦାଦା ଧର୍ମାଧିକାରୀ]]
# [[ନାଥୁ ଧୋବି]]
# [[ଅସଲମବିକାଇ]]
# [[ଆଶା ଦେବୀ ଆର୍ଯ୍ୟନାୟକମ]]
# [[ମୋତିଲାଲ ବର୍ମା]]
# [[ଚୁନିଲାଲ ବୈଦ୍ୟ]]
# [[ରାଜନାରାୟଣ ମିଶ୍ର]]
# [[ଉମା ଶଙ୍କର ମିଶ୍ର]]
# [[କହ୍ନେୟାଲାଲ ମିଶ୍ର ପ୍ରଭାକର]]
# [[ରାମନନ୍ଦନ ମିଶ୍ର]]
# [[ପ୍ରଜାପତି ମିଶ୍ର]]
# [[ମୋତିଲାଲ ରାୟ]]
# [[ମନୋରଞ୍ଜନ ସେନଗୁପ୍ତ]]
# [[ସୀତାରାମ ସେକସରିଆ]]
# [[ସୋହନଲାଲ ପାଠକ]]
{{Div col end}}

==ରାଜନୀତିଜ୍ଞ==
# [[ଭାରତର ସଂସଦ]]

=== ଅଣ ଓଡ଼ିଆ ===
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ସୁଭାସିନୀ ଅଲୀ]]{{tick}}
# [[ଏମ୍. କରୁଣାନିଧି]]
# [[ସନ୍ତୋଷ ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ଭି. ମୋହିନୀ ଗିରି]]
# [[ଗୁଲାବ କୌର]]
# [[ବିଶାର ଆଲ-ଖାସାଓନେହ]]
# [[ଅଶ୍ୱିନୀ ବୈଷ୍ଣବ]]
# [[ଡେଲା ଗଡଫ୍ରେ]]
# [[ମୁଲାୟମ ସିଂହ ଯାଦବ]]
# [[ଚିନ୍ତା ଅନୁରାଧା]]
# [[ଜାମିଦା ବିବି]]
# [[ଶ୍ରୀରୂପା ମିତ୍ର ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ଲୀଳା ରାମକୁମାର ଭାର୍ଗବ]]
# [[ବ୍ରଜଲାଲ ବିୟାନୀ]]
# [[ରଘୁବର ଦାସ]]
# [[ଭି. କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପାଣ୍ଡିଆନ]]
# [[ସୁରେଖା କଦମ]]
# [[ହରିଶ ବୀରାନ]]
# [[ବେବି ଦେବୀ]]
# [[ସୁଦର୍ଶନ ଦାସ]]
# [[ସୁକୁମାର ଦେ]]
# [[ଦାମୋଦର ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ବ୍ରଜମୋହନ ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ସଜଦା ଅହମ୍ମଦ]]
# [[ଅଜେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଲୋଧି]]
# [[ଆନନ୍ଦ କୁମାର ଗଣ୍ଡ]]
# [[କାଥିର ଆନନ୍ଦ]]
# [[ଲଭ୍‌ଲି ଆନନ୍ଦ]]
# [[ଆନ୍ନାଦୁରାଇ ସି ଏନ୍]]
# [[ଅପ୍ପଲନାଇଡ଼ୁ କାଲିସେଟ୍ଟି]]
# [[ରମେଶ ଅବସ୍ଥି]]
# [[ଏମ୍. ମଲ୍ଲେଶ ବାବୁ]]
# [[ବଜରଙ୍ଗ ମନୋହର ସୋନୱାନେ]]
# [[ଅନିଲ ବଲୁନି]]
# [[ନିମୁବେନ ବମ୍ଭାନିୟା]]
# [[ଅରୂପ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ (ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା)]]
# [[ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦୋଲିୟା]]
# [[ଶୋଭାବେନ ବରୈୟା]]
# [[ରାହୁଲ ଲୋଧି]]
# [[କଳାନିଧି ବୀରସ୍ୱାମୀ]]
# [[ଗଜେନ୍ଦ୍ର ପଟେଲ]]
# [[ହରିଭାଇ ପଟେଲ]]
# [[ମନୋଜ କୁମାର (ରାଜନେତା)]]
# [[କୁନ୍ଦୁରୁ ରଘୁବୀର]]
# [[ଡିନ୍ କୁରିଆକୋସ]]
# [[ଜି. ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ]]
# [[ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ମହାନ୍ତ]]
# [[ପୁନମବେନ୍ ମାଡାମ୍]]
# [[ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ସିଂହ ମହତୋ]]
# [[ସୁକାନ୍ତ ମଜୁମଦାର]]
# [[ଦିନେଶ ମକୱାନା]]
# [[ଅସିତ କୁମାର ମଲ]]
# [[ହର୍ଷ ମାଲହୋତ୍ରା]]
# [[ଅଜୟ କୁମାର ମଣ୍ଡଳ]]
# [[ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ମାନେ]]
# [[ଭି. ଏସ୍. ମାଥେସ୍ୱରନ]]
# [[ବିଜୁଳି କଲିତା ମେଧି]]
# [[ମୁରାରି ଲାଲ ମୀନା]]
# [[ମହିମା କୁମାରୀ ମେୱାର]]
# [[ନରେଶ ମହାସ୍କେ]]
# [[ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମିଶ୍ର]]
# [[ରାଜେଶ ମିଶ୍ର]]
# [[ମିତାଲି ବାଗ]]
# [[ଭାସ୍କର ଭାଗାରେ]]
# [[ପ୍ରତିମା ମଣ୍ଡଳ]]
# [[ଭୋଜରାଜ ନାଗ]]
# [[ରୋଦମାଳ ନାଗର]]
# [[ଜି କୁମାର ନାଏକ]]
# [[ନାମଦେଓ କିର୍ସାନ]]
# [[ରାମଭୁଆଲ ନିଶାଦ]]
# [[ପ୍ରଶାନ୍ତ ୟାଦାଓରାଓ ପାଡୋଲେ]]
# [[ସନାତନ ପାଣ୍ଡେ]]
# [[ସନ୍ତୋଷ ପାଣ୍ଡେ]]
# [[ସାନ୍ତୋକବେନ ଆରେଥିୟା]]
# [[ଚାକାତ ଆବୋହ]]
# [[ପୁସପତି ଅଦିତୀ ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ]]
# [[ଅପରୂପା ପୋଦାର]]
# [[ସରୋଜିନୀ ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦେବୀ ଅଗ୍ରହରି]]
# [[ମଞ୍ଜୁ ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ସନ୍ତୋଷ ଆଃଲାବତ]]
# [[ଉପେନ୍ଦ୍ର କୌର ଆଃଲୁୱାଲିଆ]]
# [[ଆଲିଫା ଅହମ୍ମଦ]]
# [[କେ. ଅଲଗୁବେଲୁ]]
# [[ନୀସତ ଆଲମ]]
# [[ବୀଣା ଆନନ୍ଦ]]
# [[ଅଲେଟି ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଦେବୀ]]
# [[ମନୀଷା ଅନୁରାଗୀ]]
# [[ଅଳକା ସିଂହ ଅର୍କବଂଶୀ]]
# [[ଲତା ଅତିୟାମାନ]]
# [[ସଙ୍ଗୀତା ଆଜାଦ୍]]
# [[ତାଜଦାର ବାବର]]
# [[ହର୍ଷିତା ସ୍ୱାମୀ ବଘେଲ]]
# [[ରଞ୍ଜନା ବଘେଲ]]
# [[ସାରିକା ଦେବେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ବଘେଲ]]
# [[ଚିରଣଜିତ କୌର ବାଜୱା]]
# [[ସ୍ମିତା ବକ୍ସି]]
# [[କେ. ବାଳଭାରତୀ]]
# [[ସଙ୍ଗୀତା ବଳବନ୍ତ]]
# [[ଜୟଶ୍ରୀ ବାନାର୍ଜୀ]]
# [[ବୈଶାଳୀ ବାଙ୍କର]]
# [[ତସନୀମ ବାନୋ]]
# [[ସୁରଜିତ କୌର ବରନାଲ]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବାରୁପାଲ]]
# [[କମଳି ବସୁମାତାରି]]
# [[ଚନ୍ଦନା ବାଉରି]]
# [[ସନ୍ଧ୍ୟା ବାଉରି]]
# [[ସୁସ୍ମିତା ବାଉରି]]
# [[ଉମାପଦ ବାଉରି]]
# [[ଶିମଲା ବାୱରି]]
# [[ଫିରୋଜା ବେଗମ]]
# [[ଫିରଦୌସୀ ବେଗମ]]
# [[ଗୁଲ ଅଖତରା ବେଗମ]]
# [[ମହମୁଦା ବେଗମ]]
# [[ମମତାଜ ବେଗମ]]
# [[ନର୍ଗିସ ବେଗମ]]
# [[ସାହିନା ମମତାଜ ବେଗମ]]
# [[ରାୟମୁନି ଭଗତ]]
# [[ସୁମନ ଲତା ଭଗତ]]
# [[କେ. ପ୍ରତିଭା ଭାରତୀ]]
# [[ବୀଣା ଭରଦ୍ୱାଜ]]
# [[ସଂଯୁକ୍ତା ଭାଟିଆ]]
# [[ଏମ୍. ଏସ୍. କେ. ଭାବାନୀ ରାଜେନ୍ତିରାନ]]
# [[ମମତା ଭୁନିଆ]]
# [[ନିର୍ମଳା ଭୁରିଆ]]
# [[ଫିରୋଜା ବିବି]]
# [[ବିନ୍ଦୁ କୃଷ୍ଣା]]
# [[ରେଣୁକା ବିଷ୍ଣୋଇ]]
# [[ଭାବନା ବୋହରା]]
# [[ପ୍ରଶାନ୍ତ ଜଗତାପ]]
# [[ପ୍ରୋବା ଚକମା]]
# [[ନୀତା ଚୌଧୁରୀ]]
{{Div col end}}

=== ସମୃଦ୍ଧକରଣ ===

* [[ଜୟଶ୍ରୀ ରାଇଜି]]

===ଓଡ଼ିଆ===
{{Div col|colwidth=10em}}
# [[ଅର୍ଜୁନ ଚରଣ ସେଠୀ]]
# [[ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ସାମଲ]]
# [[ପିନାକୀ ମିଶ୍ର]]
# [[କାମାକ୍ଷା ପ୍ରସାଦ ସିଂହଦେଓ]]
# [[ଇଲା ପଣ୍ଡା]]
# [[ରବିନାରାୟଣ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ବିଷ୍ଣୁ ଚରଣ ଦାସ]]
# [[ପ୍ରସନ୍ନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ବୀର କେଶରୀ ଦେଓ]]
# [[ବଲବୀର ପୁଞ୍ଜ]]
# [[ସନ୍ତୋଷ କୁମାର ସାହୁ]]
# [[କାହ୍ନୁ ଚରଣ ଲେଙ୍କା]]
# [[ନରେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[କଳ୍ପତରୁ ଦାସ]]
# [[ଛତ୍ରପାଳ ସିଂହ ଲୋଧା]]
# [[ଏ ଭି ସ୍ୱାମୀ]]
# [[ପ୍ରତାପ କେଶରୀ ଦେବ]]
# [[ପ୍ରତାପ କେଶରୀ ଦେଓ]]
# [[ଭାଗିରଥୀ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ମଙ୍ଗଳା କିଶାନ]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ର ଲାଠ]]
# [[ଜୟରାମ ପାଙ୍ଗୀ]]
# [[ହରିହର ସୋରେନ]]
# [[ଉପେନ୍ଦ୍ରନାଥ ନାୟକ]]
# [[ଅନାଦି ଚରଣ ଦାସ]]
# [[ବନମାଳୀ ବାବୁ]]
# [[ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ପଣ୍ଡା]]
# [[ଭଜମନ ବେହେରା]]
# [[କୃପାସିନ୍ଧୁ ଭୋଇ]]
# [[ଅର୍କ କେଶରୀ ଦେଓ]]
# [[ବିକ୍ରମ କେଶରୀ ଦେଓ]]
# [[କଳିକେଶ ନାରାୟଣ ସିଂହଦେଓ]]
# [[ଧରଣୀଧର ଜେନା]]
# [[ଗୋପୀନାଥ ଗଜପତି]]
# [[ଗୁରୁଚରଣ ନାଏକ]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ହାଁସଦା]]
# [[ଝିନ୍ନ ହିକ୍‌କା]]
# [[ମୋହନ ଜେନା]]
# [[ରବିନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଜେନା]]
# [[ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ମାଝୀ]]
# [[ଶ୍ରୀକାନ୍ତ କୁମାର ଜେନା]]
# [[କାହ୍ନୁ ଚରଣ ଜେନା]]
# [[ସମରେନ୍ଦ୍ର କୁଣ୍ଡୁ]]
# [[କାର୍ତ୍ତିକେଶ୍ୱର ପାତ୍ର]]
# [[ପର୍ଶୁରାମ ମାଝୀ]]
# [[ଭର୍ତ୍ତୃହରି ମହତାବ]]
# [[ବଳଭଦ୍ର ମାଝୀ]]
# [[ଲଡ଼ୁ କିଶୋର ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ମଙ୍ଗରାଜ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ସୁଦାମ ମାରାଣ୍ଡି]]
# [[ବାଲଗୋପାଲ ମିଶ୍ର]]
# [[କିରଣ ଲେଖା ମହାନ୍ତି]]
# [[ଇନ୍ଦୁରାଣୀ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ପ୍ରମିଳା ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ମମତା ମାଢ଼ୀ]]
# [[ରାଧାରାଣୀ ପଣ୍ଡା]]
# [[ସ୍ନେହାଙ୍ଗିନୀ ଛୁରିଆ]]
# [[ସୁଷମା ପଟେଲ]]
# [[ବିଷ୍ଣୁପ୍ରିୟା ବେହେରା]]
# [[ରୀତା ସାହୁ]]
# [[ମନ୍ଦାକିନୀ ବେହେରା]]
# [[ରୋଷନୀ ସିଂହ ଦେଓ]]
# [[ରାସେଶ୍ୱରୀ ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ପରମା ପୂଜାରୀ]]
# [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ସିପ୍ରା ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ସଞ୍ଚିତା ମହାନ୍ତି]]
# [[ଅଜୟନ୍ତୀ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଉଷା ଦେବୀ]]
# [[ଅଞ୍ଜଳି ବେହେରା]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶାନ୍ତା]]
# [[ଶୈରିନ୍ଦ୍ରୀ ନାୟକ]]
# [[ସୁରମା ପାଢ଼ୀ]]
# [[କିଶୋରୀମଣି ସିଂହ]]
# [[ପ୍ରମିଳା ଗିରି]]
# [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ସାହୁ]]
# [[ଫୁଲମଣି ଶାନ୍ତା]]
# [[ଭଗବତୀ ପୂଜାରୀ]]
# [[ଉମାରାଣୀ ପାତ୍ର]]
# [[କମଳା ଦାସ]]
# [[ସୁଧାଂଶୁମାଳିନୀ ରାୟ]]
# [[ଆନନ୍ଦ ମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ]]
# [[ରାସମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ]]
# [[ରତ୍ନା ମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ]]
# [[ପଟ୍ଟ ନାୟକ]]
# [[ରାଜଶ୍ରୀ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ନନ୍ଦିନୀ ଦେବୀ]]
# [[ଶାନ୍ତି ଦେବୀ (ଓଡ଼ିଆ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ)]]
# [[ବାସନ୍ତୀ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ସୀମାରାଣୀ ନାୟକ]]
# [[ଟୁକୁନି ସାହୁ]]
# [[ପ୍ରିୟମ୍ବଦା ଦେବୀ]]
# [[ରଥ ଦାସ]]
# [[ଅନନ୍ତ ସେଠୀ]]
# [[ମୂରଲୀଧର ଜେନା]]
# [[କୁମାର ଶ୍ରୀ ଚିରଞ୍ଜୀବି]]
# [[ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କୁମାର ଜେନା (ରାଜନେତା)]]
# [[ପଞ୍ଚାନନ ମଣ୍ଡଳ]]
# [[ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସେଠୀ]]
# [[କପିଳ ଚରଣ ସେଠୀ]]
# [[ବୈରାଗୀ ଜେନା]]
# [[ବିଜୟ ନାୟକ]]
# [[ନେତ୍ରାନନ୍ଦ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ବିଷ୍ଣୁ ଚରଣ ସେଠୀ]]
# [[ଗଙ୍ଗାଧର ଦାସ]]
# [[ମନମୋହନ ଦାସ]]
# [[ନନ୍ଦକିଶୋର ଜେନା]]
# [[ଚକ୍ରଧର ବେହେରା]]
# [[ସତ୍ୟଭାମା ଦେଇ]]
# [[ହୃଦାନନ୍ଦ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ବେଦ ପ୍ରକାଶ ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ରାଉତ]]
# [[ମାନସ ରଞ୍ଜନ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଦାସ]] (chk)
# [[ମନମୋହନ ସାମଲ]]
# [[ଶୈଳେନ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ଭଗୀରଥ ଦାସ]]
# [[ଉତ୍ସବ ଚରଣ ଜେନା]]
# [[ଗୋପୀନାଥ ଦାସ]]
# [[ପର୍ଶୁରାମ ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ପଦ୍ମ ଲୋଚନ ପଣ୍ଡା]]
# [[ଜ୍ୟୋତି ପ୍ରକାଶ ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ମହମ୍ମଦ ହନିଫ]]
# [[ବଳରାମ ସାହୁ]]
# [[ଯୁଗଳ କିଶୋର ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ବିରେନ ପଲେଇ]]
# [[ନରେନ ପଲେଇ]]
# [[ରତ୍ନାକର ମହାନ୍ତି]]
# [[ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ସେଠୀ]]
# [[କରୁଣାକର ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ହରପ୍ରସାଦ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ପୀତାମ୍ବର ପଣ୍ଡା]]
# [[ପର୍ଶୁରାମ ଧଡ଼ା]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ପରମାଣିକ]]
# [[କାର୍ତ୍ତିକ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ଭାଗବତ ସାହୁ]]
# [[ଗୋକୁଳାନନ୍ଦ ମହାନ୍ତି]]
# [[ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ଖାରବେଳ ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଦାସ]]
# [[ବିଜୟ କୃଷ୍ଣ ଦେ]]
# [[ରବୀନ୍ଦ୍ର ମୋହନ ଦାସ]]
# [[ପ୍ରିୟନାଥ ନନ୍ଦି]]
# [[କାର୍ତ୍ତିକ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତ]]
# [[ପ୍ରତାପ ଚନ୍ଦ୍ର ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ]]
# [[ଗୋପନାରାୟଣ ଦାସ]]
# [[ଜୀବନ ପ୍ରଦୀପ ଦାଶ]]
# [[ଅରୁଣ ଦେ]]
# [[ନୀଳାମ୍ବର ଦାସ]]
# [[ବନମାଳି ଦାସ]]
# [[ସୁକୁମାର ନାୟକ]]
# [[ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ମର୍ଦ୍ଦରାଜ ହରିଚନ୍ଦନ]]
# [[ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ]]
# [[ପ୍ରଦିପ୍ତ ପଣ୍ଡା]]
# [[ଅକ୍ଷୟ କୁମାର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ସୁକାନ୍ତ କୁମାର ନାୟକ]]
# [[ଗୋବିନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାସ (ରାଜନୀତିଜ୍ଞ)]]
# [[ସୁଦର୍ଶନ ଜେନା]]
# [[ପ୍ରସନ୍ନ କୁମାର ପାଳ]]
# [[ଗଦାଧର ଗିରି]]
# [[ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜେନା]]
# [[ଜୟନାରାୟଣ ମହାନ୍ତି]]
# [[ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ଚଣ୍ଡ]]
# [[ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ପାତ୍ର]]
# [[ତ୍ରିଲୋଚନ ସେନାପତି]]
# [[ଅକ୍ଷୟ ନାରାୟଣ ପ୍ରହରାଜ]]
# [[ଚିନ୍ତାମଣି ଜେନା (ରାଜନୀତିଜ୍ଞ)]]
# [[ମହେଶ୍ୱର ବାଗ]]
# [[ଭୂପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ନିତ୍ୟ‍ାନନ୍ଦ ସାହୁ]]
# [[ପ୍ରେମଲତା ମହାପାତ୍ର]]
# [[ରଘୁନାଥ ମହାନ୍ତି (ରାଜନୀତିଜ୍ଞ)]]
# [[ଶଶିକାନ୍ତ ଭଞ୍ଜ]]
# [[ପ୍ୟାରୀମୋହନ ଦାସ]]
# [[ସୁଶାନ୍ତ ଚାନ୍ଦ]]
# [[ଅନନ୍ତ ଦାସ (ରାଜନେତା)]]
# [[ଭାଇଗା ସେଠୀ]]
# [[ଜନାର୍ଦନ ଭଞ୍ଜ ଦେଓ]]
# [[ବୀରକିଶୋର ଜେନା]]
# [[ଉପେନ୍ଦ୍ର ଜେନା]]
# [[ମକର ସେଠୀ]]
# [[ଭୁବନାନନ୍ଦ ଜେନା]]
# [[ଦାଶରଥୀ ଜେନା]]
# [[ମାୟାଧର ଜେନା]]
# [[ଭାଗିରଥୀ ସେଠୀ]]
# [[ଜୟଦେବ ଜେନା]]
# [[କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନାଏକ]]
# [[ଗୋବିନ୍ଦ ମୁଣ୍ଡା]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜ ଦେଓ]]
# [[କୁମାର ମାଝୀ]]
# [[ଛୋଟରାୟ ମାଝୀ]]
# [[ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ନାଏକ]]
# [[ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ]]
# [[ଅଭିରାମ ନାଏକ]]
# [[ବେଦବ୍ୟାସ ନାୟକ]]
# [[ପ୍ରେମାନନ୍ଦ ନାୟକ]]
# [[ପ୍ରାଣ ବଲ୍ଲଭ ନାଏକ]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ନାଏକ]]
# [[ନୀଳାଦ୍ରି ନାୟକ]]
# [[ରାଜ ବଲ୍ଲଭ ମିଶ୍ର]]
# [[ରାମରାୟ ମୁଣ୍ଡା]]
# [[ମହେଶ୍ୱର ମାଝି]]
# [[କାହ୍ନୁ ଚରଣ ନାଏକ]]
# [[ଗୌରହରି ନାଏକ]]
# [[ହୃଷିକେଶ ନାଏକ]]
# [[କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ନାୟକ]]
# [[ଧନୁର୍ଜୟ ଲାଗୁରୀ]]
# [[ଜିତୁ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ଧନୁର୍ଜୟ ସିଦୁ]]
# [[ଗୁରୁ ଚରଣ ନାଏକ]]
# [[ସନାତନ ମହାକୁଡ଼]]
# [[ସହରାଇ ଓରାମ]]
# [[ବଦ୍ରିନାରାୟଣ ପାତ୍ର]]
# [[କ୍ଷୀରୋଦ ପ୍ରସାଦ ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ମୂରଲୀଧର କୁଅଁର]]
# [[ନିରଞ୍ଜନ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଟୁଡୁ]]
# [[ସାଲଖାନ ମୁର୍ମୁ]]
# [[ଅଜେନ ମୁର୍ମୁ]]
# [[ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାଏକ]]
# [[କାଙ୍ଗୋଇ ସିଂହ]]
# [[ରୁଦ୍ର ମୋହନ ଦାସ]]
# [[ରାଧାମୋହନ ନାୟକ]]
# [[ଇଶ୍ୱର ନାଏକ]]
# [[ଇଶ୍ୱର ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ]]
# [[ଯାଦବ ମାଝୀ]]
# [[ମନମୋହନ ଟୁଡୁ]]
# [[ରାବଣେଶ୍ୱର ମଢ଼େଇ]]
# [[ବୀରଭଦ୍ର ସିଂହ]]
# [[ରୋହିଦାସ ସୋରେନ]]
# [[ଶ୍ରୀନାଥ ସୋରେନ]]
# [[ଗୋଲକ ବିହାରୀ ନାଏକ]]
# [[ଭାସ୍କର ମଢ଼େଇ]]
# [[ନଳିନୀ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ଦେଓ]]
# [[ପ୍ରଭାକର ବେହେରା]]
# [[ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କୁମାର ଦାସ]]
# [[କରୁଣାକର ନାଏକ]]
# [[ଅଜିତ ହେମ୍ବ୍ରମ]]
# [[ପଦ୍ମ ଚରଣ ହଇବୁରୁ]]
# [[ରଘୁନାଥ ହେମ୍ବ୍ରମ]]
# [[ବିଜୟ କୁମାର ନାୟକ]]
# [[ବାସନ୍ତି ହେମ୍ବ୍ରମ]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ]]
# [[ଗିରିଶ ଚନ୍ଦ୍ର ରାୟ]]
# [[ହରିହର ମହାନ୍ତି]]
# [[ସମଲ ମାଝି]]
# [[ପ୍ରମୋଦ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ଦେଓ]]
# [[ଛତିଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଧଳ]]
# [[କିଶୋର ଦାଶ]]
# [[ବିମଳ ଲୋଚନ ଦାସ]]
# [[ସାନନ୍ଦ ମାରାଣ୍ଡି]]
# [[ପ୍ରସନ୍ନ କୁମାର ଦାଶ]]
# [[ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ହାଁସଦା]]
# [[ଭାଦବ ହାଁସଦା]]
# [[ବୁଧନ ମୁର୍ମୁ]]
# [[ଦୁର୍ଗା ଚରଣ ନାୟକ]]
# [[ଲାଲ ମୋହନ ନାୟକ]]
# [[ମୋଚିରାମ ତିରିୟା]]
# [[ଘନଶ୍ୟାମ ହେମ୍ବ୍ରମ]]
# [[କାହ୍ନୁରାମ ହେମ୍ବ୍ରମ]]
# [[ସୁନ୍ଦର ମୋହନ ମାଝି]]
# [[କମଳାକାନ୍ତ ନାୟକ]]
# [[ଭାନୁଚରଣ ନାଏକ]]
# [[ଶମ୍ଭୁନାଥ ନାଏକ]]
# [[ମଙ୍ଗଳ ସିଂ ମୁଦି]]
# [[ଗଣେଶ ରାମ ସିଂ ଖୁଣ୍ଟିଆ]]
# [[ହରଦେବ ତିରିୟା]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ର ମୋହନ ସିଂହ]]
# [[କାର୍ତ୍ତିକ ଚନ୍ଦ୍ର ମାଝି]]
# [[ସିଦ୍ଧଲାଲ ମୁର୍ମୁ]]
# [[ଅର୍ଜୁନ ମାଝି]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମାଝି]]
# [[ଶ୍ୟାମ ଚରଣ ହାଁସଦା]]
# [[ଶଇବ ସୁଶୀଳ କୁମାର ହାଁସଦା]]
# [[ନବ ଚରଣ ମାଝି]]
# [[ରାଜକିଶୋର ଦାସ]]
# [[ପ୍ରବୀଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ]]
# [[ସକିଲା ସୋରେନ]]
# [[ପ୍ରୀତିରଞ୍ଜନ ଘଡ଼ାଇ]]
# [[ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚନ୍ଦ୍ର ଘଡ଼ାଇ]]
# [[ଶରତ ରାଉତ]]
# [[ସନାତନ ଦେଓ]]
# [[ବାଇଧର ସିଂହ]]
# [[ନାରାୟଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପତି]]
# [[ପୀତାମ୍ବର ଭୂପତି ହରିଚନ୍ଦନ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଖୁଣ୍ଟିଆ]]
# [[ଅଶୋକ କୁମାର ଦାସ]]
# [[ନିରଞ୍ଜନ ଜେନା]]
# [[ପରମେଶ୍ୱର ସେଠୀ]]
# [[ପ୍ରଣବ ପ୍ରକାଶ ଦାସ]]
# [[ସୂର୍ଯ୍ୟମଣୀ ଜେନା]]
# [[ମଦନ ମୋହନ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ଶାନ୍ତନୁ କୁମାର ଦାସ]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ଅନାଦୀ ଚରଣ ଦାସ]]
# [[ଅଞ୍ଚଳ ଦାସ]]
# [[ବାଇଧର ବେହେରା]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମୀଧର ଜେନା]]
# [[ପରମାନନ୍ଦ ମହାନ୍ତି]]
# [[ମାୟାଧର ସିଂହ]]
# [[ଗଦାଧର ଦତ୍ତ]]
# [[ପ୍ରଣବ ବଳବନ୍ତରାୟ]]
# [[ରବି ଦାଶ]]
# [[କାଙ୍ଗାଳି ଚରଣ ପଣ୍ଡା]]
# [[ଗୁରୁଚରଣ ଟିକାୟତ]]
# [[ଯଦୁମଣି ମଙ୍ଗରାଜ]]
# [[ଧନଞ୍ଜୟ ଲେଙ୍କା]]
# [[ଦୁଃଶାସନ ଜେନା]]
# [[ଅମର ପ୍ରସାଦ ଶତପଥୀ]]
# [[ପ୍ରହଲ୍ଲାଦ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[କୁଳମଣି ରାଉତ]]
# [[ଚିନ୍ମୟ ପ୍ରସାଦ ବେହୁରା]]
# [[ଦେବାଶିଷ ନାୟକ]]
# [[ସୁନନ୍ଦା ଦାସ]]
# [[ପଦ୍ମନାଭ ରାୟ]]
# [[ନବକିଶୋର ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ନାଏକ]]
# [[ବୈଷ୍ଣବ ଚରଣ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ପବିତ୍ର ମୋହନ ଜେନା]]
# [[ପ୍ରଭାତ କୁମାର ସାମନ୍ତରାୟ]]
# [[ଦୀନବନ୍ଧୁ ସାହୁ]]
# [[ଧୃବ ଚରଣ ସାହୁ]]
# [[ସରୋଜକାନ୍ତ କାନୁନଗୋ]]
# [[ଇନ୍ଦ୍ରମଣି ରାଉତ]]
# [[ଉତ୍କଳ କେଶରୀ ପରିଡ଼ା]]
# [[କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ର ତରାଇ]]
# [[ଶଶି ଭୂଷଣ ବେହେରା]]
# [[ଭାଗବତ ପ୍ରସାଦ ମହାନ୍ତି]]
# [[ପୂର୍ଣ୍ଣାନନ୍ଦ ସାମଲ]]
# [[ଦୈତାରୀ ବେହେରା]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ପ୍ରଦୀପ୍ତ କିଶୋର ଦାସ]]
# [[ବଟକୃଷ୍ଣ ଜେନା]]
# [[ମାୟାଧର ସେଠୀ]]
# [[ରବିନ୍ଦ୍ର କୁମାର ବେହେରା]]
# [[କାଳନ୍ଦୀ ଚରଣ ବେହେରା]]
# [[ଜଗବନ୍ଧୁ ଦାସ]]
# [[ମଧୁସୂଦନ ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ବିଜୟଶ୍ରୀ ରାଉତରାୟ]]
# [[ବିଷ୍ଣୁବ୍ରତ ରାଉତରାୟ]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ର ସାରଥୀ ବେହେରା]]
# [[ପ୍ରକାଶ ଚନ୍ଦ୍ର ବେହେରା]]
# [[ପ୍ରଶାନ୍ତ ବେହେରା]]
# [[ପ୍ରଭାତ ରଞ୍ଜନ ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ]]
# [[ସଂଗ୍ରାମ କେଶରୀ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ତ୍ରିଲୋଚନ କାନୁନଗୋ]]
# [[ସୁର ସେଠୀ]]
# [[ଶୁକଦେବ ଜେନା]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ରାଜକୃଷ୍ଣ ବୋଷ]]
# [[ଆକୁଳାନନ୍ଦ ବେହେରା]]
# [[ମିନାକ୍ଷୀ ମହନ୍ତ]]
# [[ପଦ୍ମିନୀ ଦିଆନ]]
# [[ଲତିକା ପ୍ରଧାନ]]
# [[ସୂର୍ଯ୍ୟମଣି ବୈଦ୍ୟ]]
# [[ଧର୍ମାନନ୍ଦ ବେହେରା]]
# [[ବିଧୁ ଭୂଷଣ ପ୍ରହରାଜ]]
# [[ରାଜ କିଶୋର ରାମ]]
# [[ରସାନନ୍ଦ ସାହୁ]]
# [[ରସମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ]]
# [[ପବିତ୍ର ମୋହନ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ରମେଶ ରାଉତ]]
# [[ଘନଶ୍ୟାମ ସାହୁ]]
# [[ଗୋକୁଳାନନ୍ଦ ପ୍ରହରାଜ]]
# [[ଯୋଗେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତ]]
# [[ଅକ୍ଷୟ କୁମାର ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ପ୍ରଭାତ କୁମାର ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ଦେବୀ ରଞ୍ଜନ ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ଦେବାଶିଷ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ବୀର ସିପ୍‌କା]]
# [[ପ୍ରମୋଦ କୁମାର ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ଦେବୀ ପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର]]
# [[ତ୍ରିଲୋଚନ ମାନସିଂହ ହରିଚନ୍ଦନ]]
# [[କନକଲତା ଦେବୀ]]
# [[ବିଦ୍ୟାଧର ନାଏକ]]
# [[ପ୍ରତାପ ଚନ୍ଦ୍ର ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ସମୀର କୁମାର ରାଉତରାୟ]]
# [[ଲଳିତ ମୋହନ ମହାନ୍ତି]]
# [[ଦେବାଶିଷ ସାମନ୍ତରାୟ (ରାଜନୀତିଜ୍ଞ)]]
# [[ମହମ୍ମଦ ମୋକିମ୍]]
# [[ବିଶ୍ୱନାଥ ପଣ୍ଡିତ]]
# [[ଶ୍ରୀକାନ୍ତ ପଣ୍ଡା]]
# [[ସୟଦ ମୁସ୍ତାଫିଜ ଅହମଦ]]
# [[ସମୀର ଦେ]]
# [[ପ୍ରତାପ ଜେନା]]
# [[ବିକ୍ରମ କେଶରୀ ବର୍ମା]]
# [[ମହମ୍ମଦ ଅତାହାର]]
# [[ବିରଜା ପ୍ରସାଦ ରାୟ]]
# [[ଶରତ କୁମାର କର]]
# [[ଶେଖ ମତଲୁବ ଅଲ୍ଲୀ]]
# [[ସାବିତ୍ରୀ ଅଗ୍ରୱାଲ]]
# [[ରାଜକିଶୋର ନାୟକ]]
# [[ଅତନୁ ସବ୍ୟସାଚୀ ନାୟକ]]
# [[ବିଜୟ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ତ୍ରିଲୋଚନ ବେହେରା]]
# [[ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଶର୍ମା]]
# [[ଦିବାକରନାଥ ଶର୍ମା]]
# [[ଶରତ କୁମାର ଦେବ]]
# [[ଦୋଳଗୋବିନ୍ଦ ନାୟକ]]
# [[ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜ ଦେଓ]]
# [[ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ]]
# [[ଅନନ୍ତ ଚରଣ ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ପଦ୍ମ ଚରଣ ନାଏକ]]
# [[ଅଲେଖ କୁମାର ଜେନା]]
# [[ଅଂଶୁମାନ ମହାନ୍ତି]]
# [[ଧ୍ରୁବ ଚରଣ ସାହୁ]]
# [[ହରିହର ସିଂହ ମର୍ଦ୍ଦରାଜ ଭ୍ରମରବର ରାୟ]]
# [[ବଂଶୀଧର ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ସତ୍ୟସୁନ୍ଦର ମିଶ୍ର]]
# [[ବିଭୁତି ଭୂଷଣ ସିଂହ ମର୍ଦ୍ଦରାଜ]]
# [[ଅରୁଣ କୁମାର ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଶେଖର ସିଂହ]]
# [[ଅନୁଭବ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ସାହୁ]]
# [[ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ରାମ]]
# [[ବି. ଏସ. ବି. ନରେନ୍ଦ୍ର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ରମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ପଣ୍ଡା]]
# [[ରମାକାନ୍ତ ମିଶ୍ର]]
# [[ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ମିଶ୍ର]]
# [[ସତ୍ୟନାରାୟଣ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ]]
# [[ସାହେବ ନାଏକ]]
# [[ଭାବଗ୍ରାହୀ ନାୟକ]]
# [[ଶ୍ରୀଧର ନାଏକ]]
# [[କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଓ ଭଞ୍ଜ]]
# [[ରମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ବେହେରା]]
# [[ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ]]
# [[କାଶୀନାଥ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ରୁଦ୍ର ମାଧବ ରାୟ]]
# [[ହରିହର କରଣ]]
# [[ଅରୁଣ କୁମାର ସାହୁ]]
# [[ବୃନ୍ଦାବନ ଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ]]
# [[କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ମାନ୍ଧାତା]]
# [[ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ମହାନ୍ତି]]
# [[ସୀତାକାନ୍ତ ମିଶ୍ର]]
# [[ବଂଶୀଧର ସାହୁ]]
# [[ଭାଗବତ ବେହେରା]]
# [[ଗଙ୍ଗାଧର ପାଇକରାୟ]]
# [[ସତ୍ୟାନନ୍ଦ ଚମ୍ପତିରାୟ]]
# [[କୈଳାଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ହରିହର ସାହୁ]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ମିଶ୍ର]]
# [[ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ଜଗଦେବ]]
# [[ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ସାହୁ]]
# [[ବିଶ୍ୱ ଭୂଷଣ ହରିଚନ୍ଦନ]]
# [[ଦେବେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ମାନସିଂହ]]
# [[ବିଭୂତି ଭୂଷଣ ହରିଚନ୍ଦନ]]
# [[ରଘୁନାଥ ସାହୁ]]
# [[ଅଶୋକ ଚନ୍ଦ୍ର ପଣ୍ଡା]]
# [[ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ରାଉତ]]
# [[ପ୍ରିୟଦର୍ଶୀ ମିଶ୍ର]]
# [[ଭାଗୀରଥି ବଡ଼ଜେନା]]
# [[ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇକରାୟ]]
# [[ବିଭୂତି ଭୂଷଣ ବଳବନ୍ତରାୟ]]
# [[ସୁରେଶ କୁମାର ରାଉତରାୟ]]
# [[ସତ୍ୟପ୍ରିୟ ମହାନ୍ତି]]
# [[ମାଧବ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତରାୟ]]
# [[ଜ୍ୟୋତିନ୍ଦ୍ର ନାଥ ମିତ୍ର]]
# [[ବୀରକିଶୋର ଦେବ]]
# [[ଦିଲ୍ଲୀପ ଶ୍ରୀଚନ୍ଦନ]]
# [[ସୁଦର୍ଶନ ମହାନ୍ତି]]
# [[ବନମାଳି ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ଜୟକୃଷ୍ଣ ମହାନ୍ତି]]
# [[ଗୋପୀନାଥ ଭୋଇ]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ଅଭିମନ୍ୟୁ ରଣସିଂହ]]
# [[ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସାମନ୍ତରାୟ]]
# [[ବିପିନ ବିହାରୀ ଦାଶ]]
# [[ପ୍ରଦୀପ ମହାରଥୀ]]
# [[ହରିହର ଭୋଇ]]
# [[ହୃଷିକେଶ ନାୟକ]]
# [[ରାଘବ ଚରଣ ସେଠୀ]]
# [[ମଦନ ମୋହନ ଦତ୍ତ]]
# [[ବସନ୍ତ ବେହେରା]]
# [[ହୃଷିକେଶ ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ନରେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ନାୟକ]]
# [[କୁମୁଦ ଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ]]
# [[ଦେବରାଜ ସାହୁ]]
# [[ସନ୍ତୋଷ କୁମାର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ମିଶ୍ର]]
# [[ରମେଶ ଜେନା]]
# [[ରଜନୀ କାନ୍ତ ସିଂହ]]
# [[ଅଦ୍ୱୈତ ପ୍ରସାଦ ସିଂହ]]
# [[ଦୁତିଅ ରାଉଳ]]
# [[କ୍ଷେତ୍ର ମୋହନ ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ରାଜକିଶୋର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ବାଳକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ରମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ସାଇ]]
# [[ସଞ୍ଜୀବ କୁମାର ସାହୁ]]
# [[ଅମରନାଥ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ନଗେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ପଦ ନାଏକ]]
# [[ନବଘନ ନାୟକ]]
# [[ଖଗେଶ୍ୱର ବେହେରା]]
# [[ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ବେହେରା]]
# [[ମଦନ ମୋହନ ପ୍ରଧାନ]]
# [[କୁମାର ଚନ୍ଦ୍ର ବେହେରା]]
# [[ବ୍ରଜ କିଶୋର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ବୃନ୍ଦାବନ ବେହେରା]]
# [[ମୁକେଶ କୁମାର ପାଳ]]
# [[ଧରଣୀଧର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ପାଳ]]
# [[ମହେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ସୁବାହୁ ସିଂହ]]
# [[ବାଇଧର ନାଏକ]]
# [[ରବି ନାରାୟଣ ପାଣି]]
# [[ନୃସିଂହ ଚରଣ ସାହୁ]]
# [[ବିଭୁଧେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତାପ ଦାସ]]
# [[ବେଣୁଧର ବଳିଆରସିଂହ]]
# [[ବୃନ୍ଦାବନ ତ୍ରିପାଠୀ (ରାଜନେତା)]]
# [[ପ୍ରସନ୍ନ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କୁମାର ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ସୁଧୀର କୁମାର ସାମଲ]]
# [[ସରୋଜ କୁମାର ସାମଲ]]
# [[ନବୀନ ନନ୍ଦ]]
# [[କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପାତ୍ର]]
# [[ନବୀନ ଚନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଦାସ]]
# [[କାଳିଆ ଦେହୁରୀ]]
# [[ମଦନ ଦେହୁରୀ]]
# [[ଶଙ୍କର ପ୍ରତାପ ସିଂହ ଦେଓ]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମୋହନ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ରତ୍ନପ୍ରଭା ଦେବୀ]]
# [[ମହେଶ୍ୱର ନାଏକ]]
# [[ଭାଗିରଥୀ ନାଏକ]]
# [[ଅରକ୍ଷିତ ନାଏକ]]
# [[ରବିନାରାୟଣ ନାଏକ]]
# [[ତ୍ରିନାଥ ନାଏକ]]
# [[କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ର ନାଏକ]]
# [[କହ୍ନେଇ ସିଂହ]]
# [[ଜଗତେଶ୍ୱର ମିର୍ଦ୍ଧା]]
# [[ପାଣୁ ଚନ୍ଦ୍ର ନାଏକ]]
# [[ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଛତ୍ରିଆ]]
# [[ରବିନାରାୟଣ ନାଏକ (୧୯୬୯ ଜନ୍ମ)]]
# [[ସଞ୍ଜୀବ କୁମାର ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ରମେଶ ପଟୁଆ]]
# [[ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଗରଡ଼ିଆ]]
# [[ନାଉରୀ ନାୟକ]]
# [[ଦୁର୍ଗା ଶଙ୍କର ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର]]
# [[ଭିକାରୀ ଘାସି]]
# [[ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଗୁରୁ]]
# [[ଝସକେତନ ସାହୁ]]
# [[ଶ୍ରୀବଲ୍ଲଭ ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ଜୟନାରାୟଣ ମିଶ୍ର]]
# [[ରୋହିତ ପୂଜାରୀ]]
# [[ସନାତନ ବିଶି]]
# [[ଭିକାରୀ ସୁନା]]
# [[ବସନ୍ତ କୁମାର ମହାନନ୍ଦ]]
# [[ଅଭିମନ୍ୟୁ କୁମାର]]
# [[ଭାନୁଗଙ୍ଗ ତ୍ରିଭୂବନ ଦେବ]]
# [[ଜୟଦେବ ଠାକୁର]]
# [[ଜ୍ୟୋତିମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ]]
# [[ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ବେହେରା]]
# [[ସଞ୍ଜିବ କୁମାର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଗଙ୍ଗଦେବ]]
# [[ସୁବାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ବୃନ୍ଦାବନ ମାଝି]]
# [[ଅଶୋକ କୁମାର ବଳ]]
# [[ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ମାଝୀ]]
# [[ଦିଲିପ କୁମାର ରାୟ]]
# [[ରଞ୍ଜିତ ଭିତ୍ରିଆ]]
# [[ଗଙ୍ଗାଧର ପ୍ରଧାନ (ରାଜନେତା)]]
# [[ଇଗ୍ନେସ ମାଝୀ]]
# [[ଗଜଧର ମାଝୀ]]
# [[ପ୍ରେମାନନ୍ଦ କାଲୋ]]
# [[ଖ୍ରୀଷ୍ଟୋଦାସ ଲୁଗୁନ]]
# [[ଜୁନାସ ବିଲୁଙ୍ଗ]]
# [[ରେମିସ କେରକେଟା]]
# [[ସତ୍ୟ ନାରାୟଣ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ନିହାର ସୁରିନ]]
# [[ଶଙ୍କର ଓରାମ]]
# [[ଜର୍ଜ ତିର୍କୀ]]
# [[ପ୍ରେମଚାନ୍ଦ ଭଗତ]]
# [[ଶାନ୍ତି ପ୍ରକାଶ ଓରାମ]]
# [[ରଙ୍ଗବଲ୍ଲଭ ଅମାତ]]
# [[ବ୍ରଜମୋହନ କିଷାନ]]
# [[ମୁଖରମ ନାଏକ]]
# [[ଗ୍ରେଗୋରୀ ମିଞ୍ଜ]]
# [[ରାଜେନ ଏକ୍କା]]
# [[ଖ୍ରୀଷ୍ଟୋଫର ଏକ୍କା]]
# [[ଆଗାପିଲ୍‍ ଲାକ୍ରା]]
# [[ନେଲସନ ସୋରେଙ୍ଗ]]
# [[ମନସିଦ ଏକ୍କା]]
# [[ହଳୁ ମୁଣ୍ଡାରୀ]]
# [[ସୁବ୍ରତ ତରାଇ]]
# [[ରବି ଦେହୁରୀ]]
# [[ରାଜକିଶୋର ସାମନ୍ତରାୟ]]
# [[ଧନଞ୍ଜୟ ମହାନ୍ତି]]
# [[ବ୍ରଜକିଶୋର ମହାନ୍ତି]]
# [[ଗୁରୁପଦ ନନ୍ଦ]]
# [[ପ୍ରଭାତ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ଅଜିତ ଦାସ (ରାଜନେତା)]]
# [[ଶାରଦା ପ୍ରସାଦ ନାୟକ]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁଣ୍ଡା]]
# [[ନୀଳମଣି ସିଂହ ଦଣ୍ଡପାଟ]]
# [[ନରହରି ଦଣ୍ଡପାଟ]]
# [[ଅର୍ଜୁନ ନାଏକ]]
# [[ହେମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ବେଣୁଧର ନାଏକ]]
# [[ହେମନ୍ତ କୁମାର ସିଂହ ଦଣ୍ଡପାଟ]]
# [[ଦୟାନିଧି କିଷାନ]]
# [[ଭୀମସେନ ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ବସନ୍ତ କୁମାର ସିଂହ ଦଣ୍ଡପାଟ]]
# [[ବିଶ୍ୱନାଥ ସାହୁ]]
# [[ଭି. ସୀତାରାମୟା]]
# [[ଯତିରାଜ ପ୍ରହରାଜ]]
# [[ପର୍ଶୁରାମ ପଣ୍ଡା]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ପଣ୍ଡା]]
# [[ନାଗି ରେଡ୍ଡୀ ନାରାୟଣ ରେଡ୍ଡୀ]]
# [[ଅଶୋକ କୁମାର ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ଆଦିକନ୍ଦ ସେଠୀ]]
# [[ସୁବାସ ଚନ୍ଦ୍ର ବେହେରା]]
# [[ପ୍ରିୟାଂଶୁ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ରାଘବ ପରିଡ଼ା]]
# [[ସରୋଜ କୁମାର ପାଢ଼ୀ]]
# [[ଦେବରାଜ ମହାନ୍ତି]]
# [[ହରିହର ଦାସ (୧୯୧୩ ଜନ୍ମ)]]
# [[ହରିହର ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ଦ୍ୱିତିକୃଷ୍ଣ ପଣ୍ଡା]]
# [[ଉଷାରାଣୀ ପଣ୍ଡା]]
# [[ମୋହନ ନାଏକ]]
# [[ରଘୁନାଥ ମହାପାତ୍ର (ରାଜନେତା)]]
# [[ଅନଙ୍ଗ ମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ]]
# [[ତ୍ରିନାଥ ବେହେରା]]
# [[ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାରାୟଣ ପାତ୍ର]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ସେଠୀ]]
# [[ଘନଶ୍ୟାମ ବେହେରା]]
# [[ପ୍ରଦୀପ କୁମାର ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ମୋହନ ନାୟକ]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମିଶ୍ର (ରାଜନେତା)]]
# [[ଲିଙ୍ଗରାଜ ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ଦଣ୍ଡପାଣି ଦାସ]]
# [[ଶିଶିର କୁମାର ନରେନ୍ଦ୍ର ଦେବ]]
# [[କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ଶିବ ଶଙ୍କର ସାହାଣୀ]]
# [[ବିନାୟକ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ରମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଚ୍ୟାଉ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ବିକ୍ରମ କୁମାର ପଣ୍ଡା]]
# [[ଶ୍ରୀକାନ୍ତ ସାହୁ]]
# [[ନିରଞ୍ଜନ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ସେଠୀ]]
# [[ନାରାୟଣ ସାହୁ (୧୯୨୮ ଜନ୍ମ)]]
# [[ତ୍ରିନାଥ ସାମନ୍ତରାୟ]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମର୍ଦ୍ଦରାଜ ଦେଓ]]
# [[ଦଣ୍ଡପାଣି ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ତାରିଣୀ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ସଦାନନ୍ଦ ମହାନ୍ତି]]
# [[ରାଧାଗୋବିନ୍ଦ ସାହୁ]]
# [[ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ବିକ୍ରମ କେଶରୀ ଆରୁଖ]]
# [[ସୁମା ନାଏକ]]
# [[ମାଗୁଣି ଚରଣ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଜାମି ସୁବାରାଓ ପୃଷ୍ଟି]]
# [[ଉମାକାନ୍ତ ମିଶ୍ର]]
# [[ରାମକୃଷ୍ଣ ଗୌଡ଼]]
# [[ଦୀନବନ୍ଧୁ ବେହେରା]]
# [[ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଚିନ୍ତାମଣି ଦ୍ୟାନ ସାମନ୍ତରା]]
# [[ଦିବାକର ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ଦେଓ]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ପତି]]
# [[ରମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଜେନା]]
# [[ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ଅର୍ଜୁନ ନାଏକ (୨୦୧୭ ମୃତ୍ୟୁ)]]
# [[ଗନ୍ତାୟତ ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଦେଓ]]
# [[ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ପଣ୍ଡା]]
# [[ଅନନ୍ତ ନାରାୟଣ ସିଂହ ଦେଓ]]
# [[ହରିହର ସାହୁ (୧୯୪୪ ଜନ୍ମ)]]
# [[ଉଦୟ ନାଥ ନାୟକ]]
# [[ବୃନ୍ଦାବନ ନାୟକ]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ରଥ]]
# [[ଲଳିତେନ୍ଦୁ ବିଦ୍ୟାଧର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ସଞ୍ଜୟ କୁମାର ଦାସ ବର୍ମା]]
# [[ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ବିଶ୍ୱନାଥ ପରିଡ଼ା]]
# [[ପଦ୍ମ ଚରଣ ସାମନ୍ତସିଂହାର]]
# [[ଅଜୟ କୁମାର ଜେନା]]
# [[ଗୋପବନ୍ଧୁ ପାତ୍ର]]
# [[ଗଙ୍ଗାଧର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ବ୍ରଜ ମୋହନ ମହାନ୍ତି]]
# [[ବ୍ରଜ କିଶୋର ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ହରିହର ବାହିନୀପତି]]
# [[ଫକୀର ଚରଣ ଦାସ]]
# [[ଭଗବାନ ପ୍ରତିହାରୀ]]
# [[ଗଦାଧର ମିଶ୍ର (ରାଜନେତା)]]
# [[ଜୟନ୍ତ କୁମାର ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ]]
# [[ତୁଷାରକାନ୍ତି ବେହେରା]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସେଠୀ]]
# [[ରବି ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ବୃନ୍ଦାବନ ପାତ୍ର]]
# [[ଗତିକୃଷ୍ଣ ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ବୈକୁଣ୍ଠ ନାଥ ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ଭରତ ଦାସ]]
# [[ଉପେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତି]]
# [[ମୋହନ ଦାସ]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ନାଏକ]]
# [[ରବୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ସେଠୀ]]
# [[ନୀଳମଣି ସିଂହ]]
# [[ଗୋବିନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର ସେଠୀ]]
# [[ବାଇଧର ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ସମୀର ରଞ୍ଜନ ଦାଶ]]
# [[ବେଣୁଧର ସେଠୀ]]
# [[ଉମାକାନ୍ତ ସାମନ୍ତରାୟ]]
# [[ରମାରଞ୍ଜନ ବଳିଆରସିଂହ]]
# [[ରାଜରାଜ ଦେବ]]
# [[ରବୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଦାସ]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ର ମାଧବ ମିଶ୍ର]]
# [[ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଶତପଥୀ]]
# [[ସହୁରା ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ନରେଶ ପ୍ରଧାନ]]
# [[କରେନ୍ଦ୍ର ମାଝି]]
# [[ରାଜୀବ ପାତ୍ର]]
# [[ଚକ୍ରମଣି କହଁର]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ର କହଁର]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ସଦାନନ୍ଦ କହଁର]]
# [[ଦୁବର ପୋଡ୍ରା]]
# [[ଲୋକନାଥ ପାତ୍ର]]
# [[ଯାଦବ ପାଦ୍ର]]
# [[ଭଗବାନ କହଁର]]
# [[ମହୀଧର ରଣା]]
# [[ଅଙ୍ଗଦ କହଁର]]
# [[ଡୁଗୁନି କହଁର]]
# [[ଦେବେନ୍ଦ୍ର କହଁର]]
# [[ଦାଶରଥୀ ବେହେରା]]
# [[ଅଭିମନ୍ୟୁ ବେହେରା]]
# [[ପ୍ରହଲ୍ଲାଦ ବେହେରା]]
# [[ଜଗଦୀଶ ଜାନୀ]]
# [[ବରଦା ପ୍ରସନ୍ନ କହଁର]]
# [[ବାଳକୃଷ୍ଣ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ସଦାନନ୍ଦ ସାହୁ]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ବେହେରା]]
# [[ହିମାଂଶୁ ଶେଖର ପାଢ଼ୀ]]
# [[ପଦ୍ମନାଭ ବେହେରା]]
# [[ଅନିରୁଦ୍ଧ ଦୀପ]]
# [[ସାରଙ୍ଗଧର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ସାଲୁଗା ପ୍ରଧାନ]]
# [[ମନୋଜ କୁମାର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଜାକବ୍ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ରଞ୍ଜିତ କୁମାର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଗୋପାଳ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ନାଗାର୍ଜୁନ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ପ୍ରଦୀପ କୁମାର ଅମାତ]]
# [[ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ଦଲାଲ]]
# [[ନଟବର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ସୁଜିତ କୁମାର ପାଢ଼ୀ]]
# [[ଅଜିତ ଦାସ (୧୯୪୪ ଜନ୍ମ)]]
# [[ଦୁଷ୍ମନ୍ତ ନାଏକ]]
# [[ଅନାମ ନାଏକ]]
# [[ଜଗମୋହନ ନାୟକ]]
# [[କରୁଣାକର ଭୋଇ]]
# [[ଯୋଗେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଦେଓ]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଅଞ୍ଚଳ ମାଝି]]
# [[ଦୟାନିଧି ନାଏକ]]
# [[ଭକ୍ତ ଚରଣ ଦାସ (ରାଜନେତା)]]
# [[ଜନାର୍ଦନ ମାଝି]]
# [[ଲୋଚନ ଧାଙ୍ଗଡ଼ା ମାଝି]]
# [[ଗଜାନନ ନାୟକ]]
# [[ପୁଷ୍ପେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଦେଓ]]
# [[ମୁକୁନ୍ଦ ନାଏକ]]
# [[ଯୁଗରାମ ବେହେରା]]
# [[ଭାରତ ଭୂଷଣ ବେମାଲ]]
# [[ମୌସଧି ବାଗ]]
# [[କୁମରମଣି ଶବର]]
# [[ତେଜରାଜ ମାଝି]]
# [[ବଳଭଦ୍ର ମାଝି]]
# [[ଧନେଶ୍ୱର ମାଝି]]
# [[କିରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଦେଓ]]
# [[ନଗେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଦେଓ]]
# [[ଭଗବାନ ଭୋଇ]]
# [[ଶିବାଜୀ ମାଝି]]
# [[ପ୍ରଦୀପ କୁମାର ଦିଶାରୀ]]
# [[ଦିବ୍ୟଶଙ୍କର ମିଶ୍ର]]
# [[ହିମାଂଶୁ ଶେଖର ମେହେର]]
# [[ମହେଶ୍ୱର ବରାଡ଼]]
# [[ମହେଶ୍ୱର ନାଏକ (୧୯୧୮ ଜନ୍ମ)]]
# [[ତ୍ରିନାଥ ସରାବ]]
# [[ଉଦିତ ପ୍ରତାପ ଦେଓ]]
# [[ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ଦାଶ]]
# [[ହିତେଶ କୁମାର ବଗର୍ତ୍ତି]]
# [[କପିଳ ନାରାୟଣ ତିୱାରୀ]]
# [[ଅଧିରାଜ ମୋହନ ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମାଝି]]
# [[ଅନୁପ ସିଂହ ଦେଓ]]
# [[ଘାସିରାମ ମାଝି]]
# [[ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଢୋଲକିଆ]]
# [[ଭାନୁପ୍ରକାଶ ଯୋଶୀ]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ଓଁକାର ସିଂହ ମାଝି]]
# [[ଚୈତନ ମାଝି]]
# [[କୃପାନିଧି ନାଏକ]]
# [[ଉଦିତ ପ୍ରତାପ ଶେଖର ଦେଓ]]
# [[ଦ୍ୱାରିକାନାଥ କୁସୁମ]]
# [[ହରିହର ପଟେଲ]]
# [[ଦିବ୍ୟଲୋଚନ ଶେଖର ଦେଓ]]
# [[ଭରତେନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ଦେଓ]]
# [[ଶଙ୍କର୍ଷଣ ନାଏକ]]
# [[ଯୋଗେଶ କୁମାର ସିଂହ]]
# [[କୁସୁମ ଟେଟେ]]
# [[କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ର ପଟେଲ]]
# [[ରାମ ଚରଣ ପଟେଲ]]
# [[ଶିବ ନାରାୟଣ ସିଂହ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ଏଲ.ଏମ.ଏସ. ବରିହା]]
# [[ଅନିରୁଦ୍ଧ ମିଶ୍ର]]
# [[ପ୍ରଦୀପ ପୁରୋହିତ]]
# [[ଲାଲ ରଞ୍ଜିତ ସିଂହ ବରିହା]]
# [[ବୀର ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ ସିଂହ ବରିହା]]
# [[ସତ୍ୟଭୂଷଣ ସାହୁ]]
# [[ବିଜୟ ରଞ୍ଜନ ସିଂହ ବରିହା]]
# [[ଦଳଗଞ୍ଜନ ଛୁରିଆ]]
# [[ବିପିନ ବିହାରୀ ଦାସ (୨୦୦୬ ମୃତ୍ୟୁ)]]
# [[ନିହାର ରଞ୍ଜନ ମହାନନ୍ଦ]]
# [[ଅଶୋକ କୁମାର ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ରିପୁନାଥ ସେଠ]]
# [[ରାଜୀବ ଲୋଚନ ହୋତା]]
# [[ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ଗଡ଼ତିଆ]]
# [[ତ୍ରିବିକ୍ରମ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ସୁବଳ ସାହୁ]]
# [[ନିକୁଞ୍ଜ ବିହାରୀ ସିଂହ]]
# [[ଗଣନାଥ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ମୋହନ ନାଗ]]
# [[ବିମ୍ବାଧର କୁଅଁର]]
# [[ସୁଶାନ୍ତ ସିଂହ]]
# [[କୁମର ବେହେରା]]
# [[କୁଞ୍ଜ ବିହାରୀ ନାଏକ]]
# [[ନଟବର ବଞ୍ଛୋର]]
# [[ଅନୁପ କୁମାର ସାଏ]]
# [[ଉପେନ୍ଦ୍ର ଦୀକ୍ଷିତ]]
# [[ପ୍ରସନ୍ନ କୁମାର ପଣ୍ଡା]]
# [[କିଶୋର କୁମାର ମହାନ୍ତି]]
# [[ବୀରେନ୍ଦ୍ର ପାଣ୍ଡେ]]
# [[ବିଜୟ କୁମାର ପାଣି]]
# [[ନବ କିଶୋର ଦାସ]]
# [[ମୂରାରୀ ପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର]]
# [[ବିନୋଦ ବିହାରୀ ସିଂହ ବରିହା]]
# [[ମନୋହର ସିଂହ ନାଏକ]]
# [[ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ମହାକୁଡ଼]]
# [[କାର୍ତ୍ତିକ ପ୍ରସାଦ ତରିଆ]]
# [[ରବିନାରାୟଣ ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ହୃଷିକେଶ ହୋତା]]
# [[ଦଉଲତ ଗଣ୍ଡ]]
# [[ନୀଳାମ୍ବର ରାୟଗୁରୁ]]
# [[କୁନ୍ଦୁରୁ କୁଶାଳ]]
# [[ଅଚ୍ୟୁତ ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[ବିନୋଦ ପାତ୍ର]]
# [[ଧନେଶ୍ୱର କୁମ୍ଭାର]]
# [[ଦେବରାଜ ସେଠ]]
# [[ଦୌଲତ ବାଘ]]
# [[ଅନନ୍ତରାମ ନନ୍ଦ]]
# [[ନିରଞ୍ଜନ ପୂଜାରୀ]]
# [[ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ବେହେରା]]
# [[ନନ୍ଦ କିଶୋର ମିଶ୍ର]]
# [[ରାମ ପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର]]
# [[ରମାକାନ୍ତ ସେଠ]]
# [[ରାମ ରାଜ କୁମାରୀ]]
# [[ନବକୁମାରୀ ଦେବୀ]]
# [[ରତ୍ନମାଳୀ ଜେମା]]
# [[ସୁଭଦ୍ରା ମହତାବ]]
# [[ମମତା ମହନ୍ତ]]
# [[ଏ. ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବାଈ]]
# [[ଆନେ କ୍ୟାଥରିନ ମନ୍‍ରୁ]]
# [[ମୁକେଶ ମହାଲିଙ୍ଗ]]
# [[ସରୋଜ କୁମାର ମେହେର]]
# [[ସୁଶିଳ କୁମାର ପୃଷ୍ଟି]]
# [[ବ୍ରଜମୋହନ ଠାକୁର]]
# [[ଆଶାରାମ ଭୋଇ]]
# [[ଅର୍ଜୁନ ଦାସ (ରାଜନେତା)]]
# [[ଗଣେଶ ରାମ ବରିହା]]
# [[କନକ ବର୍ଦ୍ଧନ ସିଂହ ଦେଓ]]
# [[ବିବେକାନନ୍ଦ ମେହେର]]
# [[ଅଇଁଠୁ ସାହୁ]]
# [[ରମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଭୋଇ]]
# [[ମୁରଲୀଧର ପଣ୍ଡା]]
# [[ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମହାନନ୍ଦ]]
# [[ତପି ଜାଲ]]
# [[ଲଳିତ ମୋହନ ଗାନ୍ଧୀ]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଭୋଇ]]
# [[ରୁଦ୍ର ପ୍ରତାପ ମହାରଥୀ]]
# [[ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ମହାନନ୍ଦ]]
# [[ପ୍ରସନ୍ନ କୁମାର ପାଳ (୧୯୪୬ ଜନ୍ମ)]]
# [[ସନ୍ତୋଷ ସିଂହ ସାଲୁଜା]]
# [[ହାଜି ମହମ୍ମଦ ଆୟୁବ ଖାଁ]]
# [[ଲୋକନାଥ ରାୟ]]
# [[ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ମୂରଲୀଧର ଗୁରୁ]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ସିଂହ ଭୋଇ]]
# [[ମହମ୍ମଦ ମୁଜାଫର ହୁସେନ ଖାନ]]
# [[ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର ବାବୁ]]
# [[ରାଧାକାନ୍ତ ପଣ୍ଡା]]
# [[କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପଣ୍ଡା]]
# [[ସୁବାସ ଚନ୍ଦ୍ର ବାଗ]]
# [[ମହାନନ୍ଦ ବାହାଦୁର]]
# [[ପ୍ରଦୀପ କୁମାର ମାଝୀ]]
# [[ତୀର୍ଥବାସୀ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଭରତ ଚନ୍ଦ୍ର ହୋତା]]
# [[ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ କର]]
# [[ସାଧୁ ନେପାକ]]
# [[ନବୀନ କୁମାର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଯଦୁମଣି ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଦେବେଶ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ଆନନ୍ଦ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ରଘୁନାଥ ଗମାଙ୍ଗ]]
# [[ତ୍ରିନାଥ ଗମାଙ୍ଗ]]
# [[ଶବର ଡୁମ୍ବା]]
# [[ସନ୍ୟାସୀ ଚରଣ ପିଦିକା]]
# [[ଅକ୍ଷୟ କୁମାର ଗମାଙ୍ଗ]]
# [[ନରସିଂହ ପାତ୍ର]]
# [[ରାମମୂର୍ତ୍ତି ମୁତିକା]]
# [[ରାମମୂର୍ତ୍ତି ଗମାଙ୍ଗ]]
# [[ଭାଗିରଥୀ ଗମାଙ୍ଗ]]
# [[ଭାଗିରଥୀ ଗମାଙ୍ଗ (୧୯୯୫ ମୃତ୍ୟୁ)]]
# [[ଶ୍ୟାମଘନ ଉଲାକା]]
# [[ପ୍ରସକା ଶ୍ରୀପତି]]
# [[ବିଶ୍ୱନାଥ ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ସାରଙ୍ଗଧର କାଡ୍ରାକା]]
# [[ଡମ୍ବରୁଧର ଉଲାକା]]
# [[ମକରନ୍ଦ ମୁଦୁଲି]]
# [[ହିମିରିକା ରଘୁନାଥ]]
# [[କାମାୟା ମଣ୍ଡାଙ୍ଗୀ]]
# [[ଅନନ୍ତରାମ ମାଝି]]
# [[ପ୍ରଭୁ ଜାନି]]
# [[କୈଳାଶ ଚନ୍ଦ୍ର କୁଳେଶିକା]]
# [[ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମାଝି]]
# [[ବିଭିଷଣ ମାଝି]]
# [[ଅଖିଳ ସାଉଁଣ୍ଟା]]
# [[ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କୁମାର ପାଙ୍ଗୀ]]
# [[ପିତମ ପାଢ଼ୀ]]
# [[ମୁସୁରୀ ଶାନ୍ତା ପାଙ୍ଗୀ]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର କଦମ]]
# [[ମୁଳୁ ଶାନ୍ତା]]
# [[ଦିଶାରୀ ସାନୁ]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମାଝି]]
# [[ସଦନ ନାଏକ]]
# [[ଧନସାୟୀ ରଣଧୀର]]
# [[ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାରାୟଣ ମାଝି]]
# [[ମହାଦେବ ବକ୍ରିଆ]]
# [[ବାସୁଦେବ ମାଝି]]
# [[ଗଙ୍ଗା ମୁଦୁଲି]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂଜାରୀ]]
# [[କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଗରିଆ]]
# [[ନୃସିଂହ ନନ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମା]]
# [[ରଘୁରାମ ପଦାଳ]]
# [[ଗୁପ୍ତ ପ୍ରସାଦ ଦାସ]]
# [[ତୋୟକ ସଙ୍ଗଣା]]
# [[ତାରା ପ୍ରସାଦ ବାହିନିପତି]]
# [[ରବି ନାରାୟଣ ନନ୍ଦ]]
# [[ପ୍ରତାପ ନାରାୟଣ ସିଂହ ଦେଓ]]
# [[ଲାଇଚନ ନାଏକ]]
# [[ହରିହର ମିଶ୍ର (ରାଜନେତା)]]
# [[ଏନ. ରାମଶସେୟା]]
# [[ରଘୁନାଥ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ରବି ସିଂହ ମାଝି]]
# [[ଗୁରୁବରୁ ମାଝି]]
# [[ଧର୍ମୁ ଗଣ୍ଡ]]
# [[ଜଗବନ୍ଧୁ ମାଝି]]
# [[ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ଗଣ୍ଡ]]
# [[ସୁବାସ ଗଣ୍ଡ]]
# [[ପ୍ରକାଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମାଝି]]
# [[ସଦାଶିବ ପ୍ରଧାନୀ]]
# [[ହରିଜନ ମୀରୁ]]
# [[ମୁଡ଼ି ନାଏକୋ]]
# [[ହବିବୁଲ୍ଲା ଖାଁ]]
# [[ମନୋହର ରନ୍ଧାରୀ]]
# [[ଭୁଜବଳ ମାଝି]]
# [[ଶ୍ୟାମଘନ ମାଝି]]
# [[ଯାଦବ ମାଝି]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ଡମ୍ବରୁ ମାଝି]]
# [[ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ବାକା]]
# [[ଡମ୍ବରୁ ଶିଶା]]
# [[ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦୋରା]]
# [[ଗଙ୍ଗାଧର ମାଢ଼ୀ]]
# [[ଆଦିତ୍ୟ ମାଢ଼ୀ]]
# [[ମାନସ ମାଡକାମୀ]]
# [[ମୁକୁନ୍ଦ ସୋଡ଼ୀ]]
# [[ନିମାଇ ଚନ୍ଦ୍ର ସର୍କାର]]
# [[ନାକା ଲକ୍ଷ୍ମୟା]]
# [[ନଦିଆବସୀ ବିଶ୍ୱାସ]]
# [[ମାଡକାମୀ ଗୁରୁ]]
# [[ଗୁରୁ ନାୟକ]]
# [[ନାକା କାନାୟା]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୌଡ଼]]
# [[ଗଣେଶ୍ୱର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ନାଏକ]]
# [[ସମ୍ବିତ ରାଉତରାୟ]]
# [[କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ପ୍ରିୟନାଥ ଦେ]]
# [[କୈଳାଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ନୀଳମଣି ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଚିରଞ୍ଜୀବ ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ମୁଦୁଲି]]
# [[କଣ୍ଡୁରୀ ଚରଣ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ରଘୁନନ୍ଦନ ଦାସ]]
# [[ଦାମୋଦର ରାଉତ]]
# [[କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ଗୌରୀଶ୍ୟାମ ନାୟକ]]
# [[ବିପିନ ବିହାରୀ ଦାସ (୧୯୭୫ ମୃତ୍ୟୁ)]]
# [[ଜ୍ୟୋତିଷ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାସ]]
# [[ବୈକୁଣ୍ଠ ନାଥ ମହାନ୍ତି]]
# [[ବାସୁଦେବ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ଉମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ନାରାୟଣ ବୀରବର ସାମନ୍ତ]]
# [[ଲୋକନାଥ ଚୌଧୁରୀ]]
# [[ରବୀନ୍ଦ୍ର ନାଥ ଭୋଇ]]
# [[ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ସାମନ୍ତରାୟ]]
# [[ବସନ୍ତ କୁମାର ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[ନିଶାମଣି ଖୁଣ୍ଟିଆ]]
# [[ସୌଭିକ ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[ବିଜୟ ଶଙ୍କର ଦାସ]]
# [[ସ୍ୱରୂପ କୁମାର ଦାସ]]
# [[କେଙ୍ଗମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାଓ]]
# [[ବିଜୟ କୁମାର ଜେନା (ରାଜନେତା)]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ମିଶ୍ର]]
# [[ଅପନା ଦୋରା ବିଶ୍ୱାସରାୟ]]
# [[କୋଦୁରୁ ନାରାୟଣ ରାଓ]]
# [[ବ୍ୟୋମକେଶ ରାୟ]]
# [[ଅନନ୍ତ ନାରାୟଣ ଜେନା]]
# [[ଦାଶରଥୀ ଗମାଙ୍ଗ]]
# [[ପ୍ରକାଶ ସୋରେନ]]
# [[ସନାତନ ବିଜୁଳି]]
# [[ସୁଧାଂଶୁ ଶେଖର ପରିଡ଼ା]]
# [[ଦରପୁ ଲଚନା ନାଇଡ଼ୁ]]
# [[ତ୍ରିନାଥ ସାହୁ]]
# [[ନାଲା କୁର୍ମୁ ନାୟକଲୁ ଦୋରା]]
# [[ବିଜୟ କୁମାର ମହାନ୍ତି]]
# [[ମନୋରଞ୍ଜନ ସେଠୀ]]
# [[ଗଣେଶ୍ୱର ପାତ୍ର]]
# [[ଉଦୟ ନାରାୟଣ ଦେବ]]
# [[ଭୀମସେନ ମଣ୍ଡଳ]]
# [[ତାରିଣୀ ସର୍ଦ୍ଦାର]]
# [[ବିଶ୍ୱନାଥ ନାୟକ (ରାଜନେତା)]]
# [[ଚକ୍ରଧର ପାଇକ]]
# [[ଶରତ କୁମାର ଜେନା]]
# [[ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର (ରାଜନେତା)]]
# [[ସଦନ ନାୟକ]]
# [[ରବିନ୍ଦ୍ର କୁମାର ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ପ୍ରହଲ୍ଲାଦ ପୂର୍ତ୍ତି]]
# [[ମହମ୍ମଦ ରଫିକ୍]]
# [[ଭରତ ପାଇକ]]
# [[ବୈଷ୍ଣବ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଦୂର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସୋହେଲ]]
# [[କାନ୍ଦରା ସୋରେନ]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୋରେନ]]
# [[ସୀମାଞ୍ଚଳ ବେହେରା]]
# [[ତାପସ କୁମାର ଦାସ]]
# [[ହଳଧର କାର୍ଜୀ]]
# [[ପ୍ରକାଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେବତା]]
# [[ଗଣେଶ୍ୱର ବେହେରା]]
# [[କୈଳାଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମହାପାତ୍ର (୧୯୪୮ ଜନ୍ମ)]]
# [[ଖେଲାରାମ ମହାଲିି]]
# [[ପୃଥୁନାଥ କିସ୍କୁ]]
# [[ଲଲାଟେନ୍ଦୁ ମହାପାତ୍ର (୧୯୬୨ ଜନ୍ମ)]]
# [[ଅର୍ଜୁନ ଦାସ (୧୯୫୭ ଜନ୍ମ)]]
# [[ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେହୁରୀ]]
# [[କେଶବ ସାହୁ]]
# [[ଅନନ୍ତ ଚରଣ ମାଝି]]
# [[ସୁରେନ୍ଦ୍ର ପାଟଯୋଶୀ]]
# [[କାହ୍ନୁ ସୋରେନ]]
# [[ମୁରାରି ପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର (୧୯୩୪ ଜନ୍ମ)]]
# [[ଉମା ବଲ୍ଲଭ ରଥ]]
# [[ପଞ୍ଚାନନ ମିଶ୍ର (ରାଜନେତା)]]
# [[ବିରାମ ମୁର୍ମୁ]]
# [[ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ମିଶ୍ର (ରାଜନେତା)]]
# [[ଡମ୍ବରୁଧର ସେଠୀ]]
# [[ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କୁମାର ଭଞ୍ଜ]]
# [[ରାଜକିଶୋର ପ୍ରଧାନ (୧୯୫୬ ଜନ୍ମ)]]
# [[ରାସ ବିହାରୀ ବେହେରା]]
# [[ବିଶ୍ୱନାଥ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[କାହ୍ନୁ ଚରଣ ନାୟକ]]
# [[କୁଆଁରିଆ ମାଝି]]
# [[ଗୋରସାଙ୍ଗ ଶବର]]
# [[ହଳଧର ମିଶ୍ର]]
# [[ଶ୍ରୀବତ୍ସ ନାୟକ (୧୯୧୯ ଜନ୍ମ)]]
# [[ରମେଶ ସୋରେନ]]
# [[ରାମକୃଷ୍ଣ ପତି]]
# [[ପ୍ରଦୀପ ହୋତା]]
# [[ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମି ପ୍ରଧାନ]]
# [[ନିରଞ୍ଜନ ହେମ୍ବ୍ରମ]]
# [[ପରିକ୍ଷୀତ କରଣ]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର କିସ୍କୁ]]
# [[ବୀରେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ସାହୁ]]
# [[ଉଦୟନାଥ ନାଏକ]]
# [[ରାମେଶ୍ୱର ସିଂହ ନାଏକ]]
# [[ସୋନାରାମ ସୋରେନ]]
# [[ରାଧାମୋହନ ମିଶ୍ର]]
# [[ଶଶୀ ଭୂଷଣ ମାରାଣ୍ଡି]]
# [[ନାରାୟଣ ସାହୁ (୧୯୩୮ ଜନ୍ମ)]]
# [[ଶ୍ରୀବତ୍ସ ନାୟକ (୧୯୨୪ ଜନ୍ମ)]]
# [[ସୋମ୍ବରୁ ମାଝି]]
# [[ଚନ୍ଦ୍ରଭାନୁ ସିଂହ ଦେଓ]]
# [[ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ]]
# [[ରଘୁନାଥ ମିଶ୍ର]]
# [[ନରସିଂହ ଚରଣ ମିଶ୍ର]]
# [[ରଘୁନାଥ ପ୍ରହରାଜ]]
# [[ଚିନ୍ତାମଣି ଜେନା (ରାଜନୀତିଜ୍ଞ, ଜନ୍ମ ୧୯୪୦)]]
# [[କୁଲନ ବାଗେ]]
# [[ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମ୍ରିଗାନ]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ]]
# [[ତାଡ଼ିଙ୍ଗ ଯୋଗୀ]]
# [[ରାମକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ହରଚାନ୍ଦ ହାଁସଦା]]
# [[ଅର୍ଜୁନ ସିଂହ]]
# [[ବିଡିକା ମାଲନା]]
# [[କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାଏକ]]
# [[ମୁରଲୀଧର କାନୁନ୍‍ଗୋ]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ (୧୯୧୧ ଜନ୍ମ)]]
# [[ଲାଲ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ]]
# [[ଝିତ୍ରୁ ନାଏକ]]
# [[ବନମାଳୀ ମହାରଣା]]
# [[ପ୍ରସନ୍ନ କୁମାର ଦାସ]]
# [[ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର (ରାଜନେତା, ୧୯୦୯ ଜନ୍ମ)]]
# [[ଅର୍ଜୁନ ପାତ୍ର]]
# [[ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର]]
# [[କରୁଣାକର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ପାଢ଼ୀ]]
# [[ତ୍ରିଲୋଚନ ଜାନି]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭୋୟା]]
# [[ପି. ଭେଙ୍କଟ ଜଗନ୍ନାଥ ରାଓ]]
# [[ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର (ରାଜନେତା, ୧୯୬୭ ମୃତ୍ୟୁ)]]
# [[ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର (ରାଜନେତା, ୧୯୦୫ ଜନ୍ମ)]]
# [[ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର (ରାଜନେତା, ୧୯୭୯ ମୃତ୍ୟୁ)]]
# [[ବିଭୁ ପ୍ରସାଦ ତରାଇ]]
# [[ନରସିଂହ ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜ ଦେଓ]]
# [[ହରିହର ଦାସ (୧୯୨୨ ଜନ୍ମ)]]
# [[ଅବଦୁର ରହମାନ]]
# [[ଦୁର୍ଗା ଶଙ୍କର ଦାସ]]
# [[ମାଣିକରାୟ ନାଏକ]]
# [[ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପଣ୍ଡା]]
# [[ସୁନ୍ଦର ମୋହନ ହେମ୍ରମ]]
# [[ପଞ୍ଚାନନ ଦାସ]]
# [[ବର୍ଷା ସିଂହ ବରିହା]]
# [[ଅଳକା ମହାନ୍ତି]]
# [[ଦୀପାଳି ଦାସ]]
# [[ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ସୂରଜ]]
# [[ଲାଲ ମୋହନ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ପ୍ରଭାସ କୁମାର ସିଂହ]]
# [[ହେମେନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ]]
# [[ସଞ୍ଜୟ ଭୋଇ]]
# [[ଲିଙ୍ଗରାଜ ମିଶ୍ର]]
# [[ବିଶି ବେହେରା]]
# [[ଆନନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତ]]
# [[ଅଟଳ ବିହାରୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ବାହାଦୁର ସୟଦ ଅହମଦ ବକ୍ସି ଖାଁ]]
# [[ବିଶି ଗଣ୍ଡ]]
# [[ବ୍ରଜନାଥ ମିଶ୍ର]]
# [[ବ୍ରଜ ସୁନ୍ଦର ଦାସ]]
# [[ଚାରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ରାୟ]]
# [[ଫକୀର ବେହେରା]]
# [[ଗିରିଜା ଭୂଷଣ ଦତ୍ତ]]
# [[ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରସାଦ ସିଂହ]]
# [[ଗୋରାଚାନ୍ଦ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ଗୋବିନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର ଥାଟ୍ଟରାଜ]]
# [[ହରିପାଣି ଜେନ୍ନା]]
# [[ଜଗବନ୍ଧୁ ସିହ୍ନା]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ (ରାଜନେତା)]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ମିଶ୍ର (ରାଜନେତା)]]
# [[କିଣେଇ ସାମଲ]]
# [[କୃପାସିନ୍ଧୁ ଭୁକ୍ତା]]
# [[ଏମ୍‍. ଆରାବଲୁ ଆପଲାସ୍ୱାମୀ ନାଇଡ଼ୁ]]
# [[ଅବଦୁସ୍‍ ଶୋଭନ ଖାଁ]]
# [[ନିଧି ଦାସ]]
# [[ନୃପଲାଲ୍‍ ସିଂହ]]
# [[ପ୍ରହ୍ଲାଦରାୟ ଲାଠ]]
# [[ପ୍ରେମାନନ୍ଦ ମହାନ୍ତି]]
# [[ପୁନିଆ ନାଇକ]]
# [[ପ୍ୟାରୀ ଶଙ୍କର ରାୟ]]
# [[ରାଧାମୋହନ ପଣ୍ଡା]]
# [[କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମାନସିଂହ ହରିଚନ୍ଦନ ମର୍ଦ୍ଦରାଜ ଭ୍ରମରବର ରାୟ]]
# [[ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜଦେଓ ବାହାଦୁର]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ]]
# [[ରଙ୍ଗଲାଲ ମୋଦି]]
# [[ଇ.ଏମ୍‍. ଇଭାନ୍‍ସ୍‍]]
# [[ସାଧୁଚରଣ ଦାସ]]
# [[ବୈଶ୍ୟରାଜ କାଶୀବିଶ୍ୱନାଥ ରାଜୁ]]
# [[ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ବୈଦ୍ୟନାଥ ରଥ]]
# [[ଦଶରଥ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଦିବାକର ବୋହିଦାର]]
# [[ଗୋଦାବରଥି ରାମଦାସ]]
# [[ଗୋପୀନାଥ ନାଏକ]]
# [[ହରିଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାସ]]
# [[ଜଗନ୍ନାଥ ମିଶ୍ର (୨୦୦୪ ମୃତ୍ୟୁ)]]
# [[କୈଳାଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତି]]
# [[କାଳିପ୍ରସାଦ ବାବୁ]]
# [[କାହ୍ନୁ ଚରଣ ଦାସ]]
# [[କପିଳେଶ୍ୱର ପ୍ରସାଦ ନନ୍ଦ]]
# [[କପୁରଚାନ୍ଦ ନାଏକ]]
# [[ନିମାଇଁ ଚରଣ ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ଲାଲ ମୋହନ ପତି]]
# [[ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାସ]]
# [[ମାନଗୋବିନ୍ଦ ପତି]]
# [[ଶିରୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାସ]]
# [[ଉତ୍ସବାନନ୍ଦ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଥଟ୍ଟରାଜ ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ସିଂହଦେଓ]]
# [[ଶ୍ରୀଧର ଦାସ (ରାଜନେତା)]]
# [[ମାଣିକରାମ ମହାନ୍ତ]]
# [[ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତି]]
# [[କୀର୍ତ୍ତନ ବିହାରୀ ମହାନ୍ତି]]
# [[ମୋହନ ମିଶ୍ର]]
# [[ଶଶିଭୂଷଣ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ସଂତୃପ୍ତ ମିଶ୍ର]]
# [[ଘନଶ୍ୟାମ ଦାସ ଥିରାନି]]
# [[ଅନନ୍ତ ତ୍ରିପାଠୀ ଶର୍ମା]]
# [[ଲତିଫୁର ରହମନ]]
# [[ଦ୍ୱାରକାନାଥ ଦାସ]]
# [[ବୋଧରାମ ଦୁବେ]]
# [[ସହଦେବ ଦାସ]]
# [[ସତ୍ୟବାଦୀ ନନ୍ଦ]]
# [[ବୃନ୍ଦାବନ ଦାସ (ରାଜେନତା)|ବୃନ୍ଦାବନ ଦାସ]]
# [[ମଧୁସୂଦନ ମହାପାତ୍ର]]
# [[ସୋମନାଥ ପଣ୍ଡା]]
# [[ନାରାୟଣ ମୂର୍ତ୍ତିଗାଡ଼େ]]
# [[ନାରାୟଣ ପାତ୍ର]]
# [[ରାଧାମୋହନ ସାହୁ]]
# [[ନାରାୟଣ ପଣ୍ଡା (ରାଜେନତା)|ନାରାୟଣ ପଣ୍ଡା]]
# [[ମହମ୍ମଦ ଇଉସୁଫ]]
# [[ସୟଦ ଫୈଜଲ ହକ୍]]
# [[ମହମ୍ମଦ ଖାଁ]]
# [[ଅଭିମନ୍ୟୁ ସେଠୀ]]
# [[ଅନନ୍ତ ନାୟକ]]
# [[ରବୀନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ବେହେରା]]
# [[ରୁଦ୍ର ନାରାୟଣ ପାଣି]]
# [[ସୁକାନ୍ତ କୁମାର ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ମାଳବିକା ଦେବୀ]]
# [[ଅନୀତା ଶୁଭଦର୍ଶିନୀ]]
# [[ସମ୍ବିତ ପାତ୍ର]]
# [[ମାନସ କୁମାର ଦତ୍ତ]]
# [[ସୀତାଂଶୁ ଶେଖର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ଉପାସନା ମହାପାତ୍ର]]
# [[ସଞ୍ଜଳୀ ମୁର୍ମୁ]]
# [[ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାଗ]]
# [[ସୁବାସିନୀ ଜେନା]]
# [[ମନୋରମା ମହାନ୍ତି]]
# [[ସୁଜାତା ସାହୁ]]
# [[ସାଗର ଚରଣ ଦାସ]]
# [[ପୃଥ୍ୱୀରାଜ ହରିଚନ୍ଦନ]]
# [[ଗୌତମବୁଦ୍ଧ ଦାସ]]
# [[ସନତ କୁମାର ଗଡ଼ତିଆ]]
# [[ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ]]
# [[ଟଙ୍କଧର ତ୍ରିପାଠୀ]]
# [[ଦୁର୍ଗା ପ୍ରସନ ନାୟକ]]
# [[ଇରାଶିଷ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ]]
# [[ବିଶ୍ୱ ରଞ୍ଜନ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ସତ୍ୟଜୀତ ଗମାଙ୍ଗ]]
# [[ନୀଳମାଧବ ହିକ୍କା]]
# [[କାଡ୍ରାକ ଆପଲ ସ୍ୱାମୀ]]
# [[ପବିତ୍ର ସାଉଣ୍ଟା]]
# [[ମଙ୍ଗୁ ଖିଲ]]
# [[ମନୋରଞ୍ଜନ ଦ୍ୟାନ ସାମନ୍ତରା]]
# [[ରୁପୁ ଭତ୍ରା]]
# [[ରଘୁରାମ ମାଛ]]
# [[ନରସିଂହ ମାଡ଼କାମି]]
# [[ବିଭୂତି ଭୂଷଣ ଜେନା]]
# [[କେ. ଅନୀଲ କୁମାର]]
# [[ନୀଳମଣି ବିଷୋୟୀ]]
# [[କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ]]
# [[ପ୍ରତାପ ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ]]
# [[ଗୋକୁଳାନନ୍ଦ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କୁମାର ନାୟକ]]
# [[ଦୁଷ୍ମନ୍ତ କୁମାର ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ବାବୁ ସିଂହ]]
# [[ଆଶ୍ରିତ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
# [[ଓମ ପ୍ରକାଶ ମିଶ୍ର]]
# [[ଅମରେନ୍ଦ୍ର ଦାସ]]
# [[ସମ୍ପଦ ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାଇଁ]]
# [[ପ୍ରକାଶ ଚନ୍ଦ୍ର ସେଠୀ]]
# [[ଛବି ମଲିକ]]
# [[ସରୋଜ କୁମାର ପ୍ରଧାନ]]
# [[କହ୍ନାଇ ଚରଣ ଦଙ୍ଗ]]
# [[ଉମା ଚରଣ ମଲ୍ଲିକ]]
# [[ସୁଧୀର ରଞ୍ଜନ ପାଟଯୋଶୀ]]
# [[ଗୌରୀ ଶଙ୍କର ମାଝି]]
# [[ନରସିଂହ ଭତ୍ରା]]
# [[ନବୀନ କୁମାର ଜୈନ]]
# [[ରଘୁନାଥ ଜଗଦଲ]]
# [[ଅଗସ୍ତି ବେହେରା]]
# [[ପ୍ରତାପ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ]]
# [[ଅଶୋକ ମହାନ୍ତି]]
# [[ବିଭୂତି ଭୂଷଣ ପ୍ରଧାନ (ରାଜନେତା)]]
# [[ଶତୃଘ୍ନ ଜେନା]]
# [[ପ୍ରଦୀପ ବଳ ସାମନ୍ତ]]
# [[ଅମର କୁମାର ନାୟକ]]
# [[ସନ୍ତୋଷ ଖଟୁଆ]]
# [[କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମହାପାତ୍ର]]
# [[ଜଲେନ ନାଏକ]]
# [[ଅଖିଳ ଚନ୍ଦ୍ର ନାଏକ]]
# [[ଫକୀର ମୋହନ ନାଏକ]]
# [[ଦୁର୍ଗା ଚରଣ ତନ୍ତୀ]]
# [[ସାରଦା ପ୍ରସନ୍ନ ଜେନା]]
# [[ସୁନିଲ କୁମାର ମହାନ୍ତି]]
# [[ନବ କିଶୋର ମଲ୍ଲିକ (ରାଜନେତା)]]
# [[ପ୍ରଦୀପ କୁମାର ସାହୁ]]
# [[ରମାକାନ୍ତ ଭୋଇ]]
# [[ନଳିନୀକାନ୍ତ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ରୁପେଶ କୁମାର ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
# [[ମାଧବ ଧଡ଼ା]]
# [[ଅଭିମନ୍ୟୁ ସେଠୀ (ବିଧାୟକ)]]
# [[ରୋମାଞ୍ଚ ରଞ୍ଜନ ବିଶ୍ୱାଳ]]
# [[ସୁଦର୍ଶନ ହରିପାଲ]]
# [[ରୋହିତ ଜୋଶେଫ ତିର୍କୀ]]
# [[ସାରଦା ପ୍ରସାଦ ପ୍ରଧାନ]]
# [[ବିଜୟ କୁମାର ଦଳବେହେରା]]
# [[ହିମାଂଶୁ ଶେଖର ସାହୁ]]
# [[ଅଶୋକ କୁମାର ଦାସ (ରାଜନେତା)]]
# [[ନିର୍ମଳ ମୁଣ୍ଡା]]
# [[ଦିବାକର ନାୟକ]]
{{Div col end}}

===ଲୋକ ସଭା===
{{Div col|colwidth=10em}}
# [[୧ମ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୨ୟ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୩ୟ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୪ର୍ଥ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୫ମ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୬ଷ୍ଠ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୭ମ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୮ମ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୯ମ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୧୦ମ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୧୧ଶ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୧୨ଶ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୧୩ଶ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୧୪ଶ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୧୫ଶ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୧୬ଶ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୧୭ଶ ଲୋକ ସଭା]]
# [[୧୮ଶ ଲୋକ ସଭା]]
{{Div col end}}

===ବିଧାନ ସଭା===
# [[୧ମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା]]
# [[ରାମଚନ୍ଦ୍ରପୁର (ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ)]]
# [[ବାଲିପାଟଣା (ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ)]]
# [[ବନ୍ତ (ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ)]]
# [[କିଶୋର ନଗର (ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ)]]
# [[କେସିଙ୍ଗା (ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ)]]
# [[ସଇଁତଳା (ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ)]]
# [[ପାଡ଼ୁଆ (ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ)]]
# [[ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ତାଲିକା]]
# [[୧୭ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା]]
# [[ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ]]

== ବିମାନ ବନ୍ଦର ==
# [[ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ବିମାନ ବନ୍ଦରର ତାଲିକା]]

== ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ==
# [[ବଙ୍ଗାଳୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ପଞ୍ଜାବୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଅହମିୟା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଭୋଜପୁରୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଗୁଜରାଟୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[କନ୍ନଡ଼ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[କାଶ୍ମୀରୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ନେପାଳୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ତାମିଲ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ତାତାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ସିନ୍ଧି ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ବାମବାରା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଜର୍ଜୀୟ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଅଙ୍ଗିକା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଆରୋମାନୀୟ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଆମହାରୀୟ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଆମୀୟ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଅବଧି ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଆୟମାରା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ବଞ୍ଜାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ବନ୍ୟୁମାସାନ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଟାରାଣ୍ଟିନୋ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ବିଷ୍ଣୁପ୍ରିୟା ମଣିପୁରୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ବିସଲାମା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ବୁଗୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ବୁରିୟାତ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଚେଚେନ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଗୋରୋନ୍ତାଲୋ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]
# [[ଦୁସୁନ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ]]

== ପ୍ରସଙ୍ଗ ଛାଞ୍ଚ ==
{{Div col|colwidth=15em}}
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ବିଧାନ ସୌଧ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଭାରତୀୟ ସଂସଦ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଛପନ ଭୋଗ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଶଙ୍କର ମଠ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଭାରତୀୟ ଗ୍ରାଣ୍ଡମାଷ୍ଟର]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଗ୍ରାଣ୍ଡମାଷ୍ଟର]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ବସନ୍ତ ମୁଦୁଲି କବିତା ପୁରସ୍କାର]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର ସମ୍ମାନ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ବାଚସ୍ପତି]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଲୋକ ସଭାର ବାଚସ୍ପତି]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଲୋକ ସଭାର ଉପ-ବାଚସ୍ପତି]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୧୨ଶ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୧୧ଶ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୧୦ମ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୯ମ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୮ମ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୭ମ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୬ଷ୍ଠ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୫ମ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୪ର୍ଥ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୩ୟ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୨ୟ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୧ମ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟପାଳ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଶାର ୧୮ଶ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଯୁବ ପୁରସ୍କାର]]
{{Div col end}}

==ପ୍ରକଳ୍ପ/ଗଣସମ୍ପାଦନା (ଛାଞ୍ଚ)==
===ପ୍ରକଳ୍ପ===
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଉଇକିପ୍ରକଳ୍ପ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଉଇକିପ୍ରକଳ୍ପ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତି]]

===ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା===
{{Div col|colwidth=20em}}
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୧୮]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୧୮]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାତୃଭାଷା ଦିବସ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୧୯]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଟାଇଗର ଲିଖନ ପ୍ରତିଯୋଗିତା/୨୦୧୯]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୧୯]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାତୃଭାଷା ଦିବସ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୦]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଉଇକି ଲଭ୍‌ସ୍ ଓମେନ୍ ସାଉଥ୍ ଏସିଆ ୨୦୨୦ ଗଣସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୦]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୧]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଉଇକି ଲଭ୍‌ସ୍ ଓମେନ୍ ସାଉଥ୍ ଏସିଆ ୨୦୨୧ ଗଣସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୧]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୨]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଉଇକି ଲଭ୍‌ସ୍ ଲିଟେରେଚର୍ ୨୦୨୨]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୨]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୨]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ପରମ ବୀର ଚକ୍ର ଗଣସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୦]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୧]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୪]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୪]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୪]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୪]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୪]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:୨୫ ତମ ଜନ୍ମତିଥି/ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଉଇକି ଭାଷାକୁ ଭଲପାଏ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬]]
{{Div col end}}

===ଛାଞ୍ଚ===
{{Div col|colwidth=20em}}
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୧୮]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ନିମନ୍ତ୍ରଣ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୧୮]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ନିମନ୍ତ୍ରଣ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାତୃଭାଷା ଦିବସ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୧୯ ନିମନ୍ତ୍ରଣ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:୨୦୧୮ ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା‎]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୧୯‎]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଉଇକି ଲଭ୍‌ସ୍ ଓମେନ୍ ସାଉଥ୍ ଏସିଆ ୨୦୨୦]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାତୃଭାଷା ଦିବସ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୦]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୦]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଉଇକି ଲଭ୍‌ସ୍ ଓମେନ୍ ସାଉଥ୍ ଏସିଆ ୨୦୨୧]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୧]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:Festive Season edit-a-thon]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୧]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୨]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମହିଳା ମାସ ୨୦୨୨ କ୍ଷୁଦ୍ର ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଉଇକି ଲଭ୍‌ସ୍ ଲିଟେରେଚର୍ ୨୦୨୨]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଜୁନ ମାସ ଉତ୍ସବ ୨୦୨୨ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୨]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଇଣ୍ଡିକ୍ ଉଇକି ଇମ୍ପ୍ରୁଭ୍-ଏ-ଥନ୍ ୨୦୨୨]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩ ସାଧୁବାଦ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩ ସାଧୁବାଦ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩ ନିମନ୍ତ୍ରଣ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ହେଡର୍]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩ ସାଧୁବାଦ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ପରମ ବୀର ଚକ୍ର ଗଣସମ୍ପାଦନା]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ପରମ ବୀର ଚକ୍ର ଗଣସମ୍ପାଦନା ନିମନ୍ତ୍ରଣ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୪]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୪]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୪]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୪]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୪]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୪ ନିମନ୍ତ୍ରଣ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ହେଡର୍]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନା ହେଡର୍]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ହେଡର୍‌]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫ ନିମନ୍ତ୍ରଣ]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ ସମ୍ପାଦନା ହେଡର୍]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୧]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬]]
# [[ଛାଞ୍ଚ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬]]
{{Div col end}}

== କର୍ମଶାଳା/କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ==
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଉଇକିମାନିଆ ଭୁବନେଶ୍ୱର ୨୦୨୨]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ନାରୀବାଦ ଓ ଲୋକକଥା ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୩/କର୍ମଶାଳା]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଉଇକିଡାଟା/ଜନ୍ମତିଥି ୧୧]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଉଇକିଡାଟା/ଜନ୍ମତିଥି ୧୩]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:ଏସିଆ ମାସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫/ମେଳଣ]]
# [[ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:୨୫ ତମ ଜନ୍ମତିଥି]]

== ପରିଚୟ ==
{{Div col|colwidth=10em}}
* କୃଷ୍ଣ କୁମାର ମହାନ୍ତି
* ଆଶୁତୋଷ ପରିଡ଼ା
* ବାସୁଦେବ ସୁନାନୀ
* ଅମରେଶ ପଟ୍ଟନାୟକ
* ବସନ୍ତ ମୁଦୁଲି
* ନିର୍ମଳ ନାୟକ
* ପ୍ରତୀକ୍ଷା ଜେନା
* ସୁପ୍ରିୟା ପଣ୍ଡା
* ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ନାୟକ
* ନରେନ୍ଦ୍ର ଭୋଇ
* ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ଦାସ
* ଫନୀ ମହାନ୍ତି
* ନିଖିଳେଶ ମିଶ୍ର
* ପବିତ୍ର ପାଣିଗ୍ରାହୀ
* ହୃଦାନନ୍ଦ ପାଣିଗ୍ରାହୀ
* ରଜନୀକାନ୍ତ ମହାନ୍ତି
* ଅପୂର୍ବ ରଞ୍ଜନ ରାୟ
* ଅରୁଣ ମନ୍ତ୍ରୀ
* ବାଦଲ ମହାନ୍ତି
* ଶୁଭଶ୍ରୀ ଲେଙ୍କା
* ବିରେନ୍ଦ୍ର ପାଣି
* ବିଷ୍ଣୁ ସେଠୀ
* ଚିନ୍ତାମଣି ବିଶ୍ୱାଳ
* ଚୂଡ଼ାମଣି ଦାସ
* ଧୀରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ମଲ୍ଲିକ
* ସୂର୍ଯ୍ୟଦେଓ
* ଅନ୍ତରା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ
* କୁଳଦୀପ ପଟ୍ଟନାୟକ
* ପ୍ରଭୁପାଦ ମହାନ୍ତି
* ପଞ୍ଚାନନ ନାୟକ
* ପ୍ରକାଶ ମହାପାତ୍ର
* ସଞ୍ଜିବ କୁମାର ମଲ୍ଲିକ
* ମଞ୍ଜୁଲତା ମଣ୍ଡଳ
* ଶରତ ନାୟକ
* ସରୋଜ ବଳ
* ଓମପ୍ରକାଶ ମହାନ୍ତି
* ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବେହେରା
* କଇଳାଶ ପଟ୍ଟନାୟକ
* ଗିରିବାଳା ମହାନ୍ତି
* ସେନାପତି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କେଶରୀ
* ପ୍ରବୀଣ କୁମାର କବି
* ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିକା ଦାଶ
* ଅମରେଶ ବିଶ୍ୱାଳ
* ସୁଚିତ୍ରା ପାଣିଗ୍ରାହୀ
* ସୁମିତ ପଣ୍ଡା
* ଦେବବ୍ରତ ଦାସ
* ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ (ଅଭିନେତ୍ରୀ)
* ଲାଲା ବୀରେନ ରାୟ
* ତୃପ୍ତି ରଞ୍ଜନ ଦାସ
* ସୁବ୍ରତ କୁମାର ସେନାପତି
* ଦୀପ୍ତିରେଖା ପାଢ଼ୀ
* ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପାଣି
* ପବିତ୍ର ମୋହନ ଦାଶ
* ଅମିତାଭ ଖିଲାର
{{Div col end}}</text>
      <sha1>9ufxm7u8vqhzif8nvjujc5ee19ukjzh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ବ୍ୟବହାରକାରୀ:Ssgapu22/ତାଲିକା/ମହିଳା ଓଡ଼ିଆ ବିଧାୟିକା</title>
    <ns>2</ns>
    <id>69733</id>
    <revision>
      <id>607899</id>
      <parentid>607455</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T07:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>13866</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>607899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48090" sha1="lcf6dnothcyrfbieh9lbkwrdm97abhw" xml:space="preserve">{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?statements (COUNT(distinct ?sitelink) as ?sites) ?itemLabel ?birth ?pobLabel ?death ?podLabel
WHERE {
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;en,or&quot; }	# for generating label
BIND(xsd:integer(STRAFTER(str(?item), &quot;Q&quot;)) AS ?qid) .   ?item wikibase:statements ?statements . # for counting statements
OPTIONAL { ?sitelink schema:about ?item . ?sitelink schema:inLanguage ?lang } # for counting sitelinks
    ?item wdt:P31 wd:Q5.
    ?item p:P39 ?statement.
    ?statement (ps:P39/wdt:P279*) wd:Q24546266.
    ?item wdt:P21 wd:Q6581072.
  
	OPTIONAL { ?item wdt:P569 ?birth  }
	OPTIONAL { ?item wdt:P19 ?pob  }	
	OPTIONAL { ?item wdt:P570 ?death  }
	OPTIONAL { ?item wdt:P20 ?pod  }	
  }
GROUP BY ?item ?statements ?itemLabel ?birth ?pobLabel ?death ?podLabel
ORDER BY DESC(?sites)
|section=p21
|sort=P39
|columns=number:#,item:Wikidata,?statements:Stmnts,?sites:Wikis,label,p569,p19,p570,p20, P39:ପଦବୀ, p214
|thumb=80
|min_section=1
|links=text
|autolist=fallback
|references=all
|wdedit=yes
|summary=itemnumber
}}


== ମହିଳା ==
{| class='wikitable sortable wd_can_edit'
! #
! Wikidata
! Stmnts
! Wikis
! label
! ଜନ୍ମ ତାରିଖ
! ଜନ୍ମ ସ୍ଥାନ
! ମୃତ୍ୟୁ ତାରିଖ
! ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥାନ
! ପଦବୀ
! ଭି.ଆଇ.ଏ.ଏଫ. ସୂଚକ
|- class='wd_q61702105'
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q61702105|Q61702105]]
| 13
| 1
|class='wd_label'| [[ଫୁଲମଣି ଶାନ୍ତା]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-31
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-12-30
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଅଷ୍ଟମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q29168253'
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q29168253|Q29168253]]
| 14
| 7
|class='wd_label'| [[ସରସ୍ୱତୀ ହେମ୍ୱ୍ରମ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-10
|class='wd_p19'| [[ଓଡ଼ିଶା]]
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଏକାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ନବମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଅଷ୍ଟମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61650245'
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q61650245|Q61650245]]
| 13
| 1
|class='wd_label'| [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ସାହୁ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-09
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଏକାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61650265'
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q61650265|Q61650265]]
| 14
| 1
|class='wd_label'| [[ଇନ୍ଦୁରାଣୀ ମହାପାତ୍ର]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955&lt;ref name=&quot;ref_be1ea4bb32cdaf0ee935ca79fd43f8c382db4fe850230a3e6e87d82740e38213&quot;&gt;http://www.indiapress.org/election/archives/lok11/biodata/11or02.php&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| [[ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲା|ବାଲେଶ୍ଵର ଜିଲ୍ଲା]]
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଏକାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_9fc92a1dc9eb7608c079de1bbeec0b08a1460c6a0a6f120c0955dea1421f18b6&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/BriefHistory.aspx&lt;/ref&gt;
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61650298'
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q61650298|Q61650298]]
| 15
| 1
|class='wd_label'| [[ପ୍ରେମଲତା ମହାପାତ୍ର]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-07-15&lt;ref name=&quot;ref_2a4f3463626c9ea27a2fb6d07201c77afe9383f73912156225d503eaae443bdd&quot;&gt;http://www.orissahelpline.com/Profile-of-Premalata-MohapatraBye-of-KAMAKHYANAGAR-constituency-417.html&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-01
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଏକାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_399ee53dad28997f05019e620c3cfbebc8b25dcc213094f0982b450ec090835a&quot;&gt;https://books.google.com/books?id=iDsORXsjZ5QC&amp;pg=PA178&lt;/ref&gt;
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q28736639'
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q28736639|Q28736639]]
| 18
| 7
|class='wd_label'| [[ଉପାସନା ମହାପାତ୍ର]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-06-20
|class='wd_p19'| [[ବ୍ରହ୍ମଗିରି]]
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ସପ୍ତଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q47742130'
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q47742130|Q47742130]]
| 11
| 4
|class='wd_label'| [[ବସନ୍ତ ମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-07
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q56384342'
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q56384342|Q56384342]]
| 14
| 1
|class='wd_label'| [[ପ୍ରିୟମ୍ବଦା ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-07-08&lt;ref name=&quot;ref_a3b26572846b93c2107d72dcef3abdd273f80f40596114b10b5bbdb8b5098146&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/memberprofile.aspx?img=1176&lt;/ref&gt;
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_f56ae4c22b4f088f520d5df7785c38c61cd52ebe24c15237eea8ee9199df8ea1&quot;&gt;https://indiankanoon.org/doc/820824/&lt;/ref&gt;
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q63199068'
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q63199068|Q63199068]]
| 14
| 1
|class='wd_label'| [[ସତ୍ୟଭାମା ଦେଇ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-04-03
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-05-04
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଚତୁର୍ଥ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q108408651'
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q108408651|Q108408651]]
| 15
| 2
|class='wd_label'| [[ସୁଭଦ୍ରା ମହତାବ]]
|class='wd_p569'| 
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଚତୁର୍ଥ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q28968902'
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q28968902|Q28968902]]
| 32
| 3
|class='wd_label'| [[ଭି.ସୁଜ୍ଞାନୀ କୁମାରୀ ଦେଓ|ଭି.ସୁଜ୍ଞାନ କୁମାରୀ ଦେଓ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-08-08&lt;ref name=&quot;ref_bfe9f5f731a7dd3e6b2df01e55649cefa31c71c46ffef6552592d77449ac3a18&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/memberprofile.aspx?img=71&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| [[ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା]]
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-02-10&lt;ref name=&quot;ref_d344cc4a36734c9178ef2b514e8b829acc453c25593748b01431f46003096a36&quot;&gt;https://www.news18.com/india/10-time-odisha-mla-v-sugnana-kumari-deo-dies-at-87-8773635.html&lt;/ref&gt;
|class='wd_p20'| [[ଚେନ୍ନାଇ]]
|class='wd_p39'| ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_a765bc64e0094ceeb0b2130ca1693deb7cc3f4f54cf7a1e4d2d632cd7f092414&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/profile_detail.aspx?x=1&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;ପଞ୍ଚଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ତ୍ରୟୋଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଏକାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଦଶମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ନବମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ସପ୍ତମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଷଷ୍ଠ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ତୃତୀୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61487422'
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q61487422|Q61487422]]
| 22
| 8
|class='wd_label'| [[ଉଷା ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-02-25
|class='wd_p19'| [[ଭାରତ]]
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_a765bc64e0094ceeb0b2130ca1693deb7cc3f4f54cf7a1e4d2d632cd7f092414&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/profile_detail.aspx?x=1&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;ପଞ୍ଚଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ତ୍ରୟୋଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଦଶମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61488560'
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q61488560|Q61488560]]
| 15
| 5
|class='wd_label'| [[ଅଞ୍ଜଳି ବେହେରା]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-04
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_a765bc64e0094ceeb0b2130ca1693deb7cc3f4f54cf7a1e4d2d632cd7f092414&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/profile_detail.aspx?x=1&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;ତ୍ରୟୋଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61488718'
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q61488718|Q61488718]]
| 15
| 4
|class='wd_label'| [[ମମତା ମାଢ଼ୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_a765bc64e0094ceeb0b2130ca1693deb7cc3f4f54cf7a1e4d2d632cd7f092414&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/profile_detail.aspx?x=1&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61488778'
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q61488778|Q61488778]]
| 20
| 5
|class='wd_label'| [[ପ୍ରମିଳା ମଲ୍ଲିକ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-03-04&lt;ref name=&quot;ref_c96fa624588a197e17da3aec03fcb145ad27d27eabc2c91311a6b382264159fa&quot;&gt;http://ipg.nic.in/assets/img/Proforma/Files/Odisha%20Bio-profile%20.pdf&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_a765bc64e0094ceeb0b2130ca1693deb7cc3f4f54cf7a1e4d2d632cd7f092414&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/profile_detail.aspx?x=1&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;ପଞ୍ଚଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ତ୍ରୟୋଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଦଶମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ସପ୍ତଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61488921'
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q61488921|Q61488921]]
| 15
| 3
|class='wd_label'| [[ସିପ୍ରା ମଲ୍ଲିକ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-09-16
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_a765bc64e0094ceeb0b2130ca1693deb7cc3f4f54cf7a1e4d2d632cd7f092414&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/profile_detail.aspx?x=1&lt;/ref&gt;
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q108382532'
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q108382532|Q108382532]]
| 15
| 3
|class='wd_label'| [[ନବକୁମାରୀ ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-01-01&lt;ref name=&quot;ref_31f0cb930c1035aeb7fe98d7a88c8df094471e8e56d23bcc36e8a6bfd43435e3&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/image.aspx?img=902&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ତୃତୀୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q108395654'
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q108395654|Q108395654]]
| 18
| 1
|class='wd_label'| [[ରତ୍ନମାଳୀ ଜେମା]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-09-21&lt;ref name=&quot;ref_a71d4ad6a98a02746d19bbd36c5071731a03694141a847e522bfeb78c68647de&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/image.aspx?img=967&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-29&lt;ref name=&quot;ref_a71d4ad6a98a02746d19bbd36c5071731a03694141a847e522bfeb78c68647de&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/image.aspx?img=967&lt;/ref&gt;
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ତୃତୀୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q15955910'
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q15955910|Q15955910]]
| 24
| 7
|class='wd_label'| [[ହେମାବତୀ ଗମାଙ୍ଗ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-31
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ତ୍ରୟୋଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;୧୩ଶ ଲୋକ ସଭାର ସଦସ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q19901232'
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q19901232|Q19901232]]
| 53
| 93
|class='wd_label'| [[ଦ୍ରୌପଦୀ ମୁର୍ମୁ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-20
|class='wd_p19'| [[ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲା]]
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ତ୍ରୟୋଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ରାଜ୍ୟପାଳ&lt;br/&gt;[[ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି]]
|class='wd_p214'| [https://viaf.org/en/viaf/10166002509675022726 10166002509675022726]
|- class='wd_q61555985'
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q61555985|Q61555985]]
| 13
| 3
|class='wd_label'| [[ଅଜୟନ୍ତୀ ପ୍ରଧାନ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-03-01
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ତ୍ରୟୋଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61556009'
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q61556009|Q61556009]]
| 14
| 1
|class='wd_label'| [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଟ୍ଟନାୟକ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-10-30
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ତ୍ରୟୋଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61556093'
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q61556093|Q61556093]]
| 16
| 3
|class='wd_label'| [[ପ୍ରମିଳା ଗିରି]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-01
|class='wd_p19'| [[ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲା]]
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ତ୍ରୟୋଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| [https://viaf.org/en/viaf/200265543 200265543]
|- class='wd_q61556114'
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q61556114|Q61556114]]
| 13
| 1
|class='wd_label'| [[ସଞ୍ଚିତା ମହାନ୍ତି]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-17
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ତ୍ରୟୋଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61556137'
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q61556137|Q61556137]]
| 20
| 6
|class='wd_label'| [[ସୁରମା ପାଢ଼ୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-29
|class='wd_p19'| ରଣପୁର
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ତ୍ରୟୋଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ସପ୍ତଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61556140'
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q61556140|Q61556140]]
| 14
| 1
|class='wd_label'| [[ସୁଷମା ପଟେଲ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-17
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ତ୍ରୟୋଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_9fc92a1dc9eb7608c079de1bbeec0b08a1460c6a0a6f120c0955dea1421f18b6&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/BriefHistory.aspx&lt;/ref&gt;
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61652318'
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q61652318|Q61652318]]
| 14
| 1
|class='wd_label'| [[କିଶୋରୀମଣି ସିଂହ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-25
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-27
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦଶମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_162e5b4c5cb0db8e95ed4812ac04dce6cdce1143bef4073e92c83c47b9dd9375&quot;&gt;http://www.sambadepaper.com/Details.aspx?id=576630&amp;boxid=3106774&lt;/ref&gt;
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61652333'
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q61652333|Q61652333]]
| 13
| 1
|class='wd_label'| [[ପାଟ୍ଟ ନାୟକ|ପଟ୍ଟା ନାୟକ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-04-02
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦଶମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61652359'
| style='text-align:right'| 29
| [[:d:Q61652359|Q61652359]]
| 13
| 1
|class='wd_label'| [[ଶାନ୍ତି ଦେବୀ (ଓଡ଼ିଆ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ)|ଶାନ୍ତି ଦେବୀ]]
|class='wd_p569'| 
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-06-04
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦଶମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q29342474'
| style='text-align:right'| 30
| [[:d:Q29342474|Q29342474]]
| 16
| 3
|class='wd_label'| [[ନିବେଦିତା ପ୍ରଧାନ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-07-07&lt;ref name=&quot;ref_971b505a6ccfc3cb7a42d939ff17fba31db254c3d8663e40b645cff45300b747&quot;&gt;http://www.moodisha.com/Profile-of-Ms-Nibedita-Pradhan-of-CUTTACK-SADAR-constituency-43.html&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-08-10
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61575066'
| style='text-align:right'| 31
| [[:d:Q61575066|Q61575066]]
| 14
| 1
|class='wd_label'| [[ବିଷ୍ଣୁପ୍ରିୟା ବେହେରା]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-17
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61575101'
| style='text-align:right'| 32
| [[:d:Q61575101|Q61575101]]
| 15
| 2
|class='wd_label'| [[ମନ୍ଦାକିନୀ ବେହେରା]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
|class='wd_p19'| [[ନୟାଗଡ଼]]
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61575110'
| style='text-align:right'| 33
| [[:d:Q61575110|Q61575110]]
| 17
| 3
|class='wd_label'| [[ପରମା ପୂଜାରୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-07-01
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଏକାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ନବମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଅଷ୍ଟମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61575150'
| style='text-align:right'| 34
| [[:d:Q61575150|Q61575150]]
| 17
| 1
|class='wd_label'| [[ରୋଷନୀ ସିଂହ ଦେଓ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-03&lt;ref name=&quot;ref_1cc8624862baa428c5bbe241529f4b767c547e0a2c84ed963ffe4c912a34cf8c&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/memberprofile.aspx?img=97&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-02-11&lt;ref name=&quot;ref_c338fd1d8d9cefdfffc4d485f798382f647f83ff3916daa5be5c5ff53cda7ed6&quot;&gt;{{#invoke:cite|web|url=https://sambad.in/state/ex-mla-roshni-singhdeo-dies-at-bhubaneswar-776371/|title=କୋକସରାର ପୂର୍ବତନ ବିଧାୟିକା ରୋଶନି ସିଂହଦେଓଙ୍କର ପରଲୋକ|website=''[[:d:Q15725286|ସମ୍ବାଦ]]''|access-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211142426/https://sambad.in/state/ex-mla-roshni-singhdeo-dies-at-bhubaneswar-776371/|archive-date=2022-02-11}}&lt;/ref&gt;
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଏକାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61575998'
| style='text-align:right'| 35
| [[:d:Q61575998|Q61575998]]
| 17
| 3
|class='wd_label'| [[କମଳା ଦାସ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-16
|class='wd_p19'| Bhograi block
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦ୍ୱାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଏକାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଦଶମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q63406722'
| style='text-align:right'| 36
| [[:d:Q63406722|Q63406722]]
| 24
| 5
|class='wd_label'| [[ରତ୍ନପ୍ରଭା ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-11&lt;ref name=&quot;ref_b05fdc4b5dde3db250113895d0daa827d411934e3f7f0548eb37f6d3a92cc946&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/memberprofile.aspx?img=836&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-27&lt;ref name=&quot;ref_b05fdc4b5dde3db250113895d0daa827d411934e3f7f0548eb37f6d3a92cc946&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/memberprofile.aspx?img=836&lt;/ref&gt;
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦ୍ୱିତୀୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଚତୁର୍ଥ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ତୃତୀୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q87269553'
| style='text-align:right'| 37
| [[:d:Q87269553|Q87269553]]
| 13
| 2
|class='wd_label'| [[କନକଲତା ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-09-30
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-14
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦ୍ୱିତୀୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q99646445'
| style='text-align:right'| 38
| [[:d:Q99646445|Q99646445]]
| 14
| 1
|class='wd_label'| [[ଜ୍ୟୋତିମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-01-01&lt;ref name=&quot;ref_2f78093b80321080eef6ed3185ba7a4615a640ac065ebab1ca3e8d4fa0202e71&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/memberprofile.aspx?img=1090&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-30&lt;ref name=&quot;ref_2f78093b80321080eef6ed3185ba7a4615a640ac065ebab1ca3e8d4fa0202e71&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/memberprofile.aspx?img=1090&lt;/ref&gt;
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦ୍ୱିତୀୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q104584905'
| style='text-align:right'| 39
| [[:d:Q104584905|Q104584905]]
| 14
| 1
|class='wd_label'| [[ଅନଙ୍ଗ ମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-11-12
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-14
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଦ୍ୱିତୀୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61686028'
| style='text-align:right'| 40
| [[:d:Q61686028|Q61686028]]
| 11
| 1
|class='wd_label'| [[ଭଗବତୀ ପୂଜାରୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-15
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ନବମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61686037'
| style='text-align:right'| 41
| [[:d:Q61686037|Q61686037]]
| 15
| 7
|class='wd_label'| [[ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶାନ୍ତା]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-05-05
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-25
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ନବମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଅଷ୍ଟମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61686106'
| style='text-align:right'| 42
| [[:d:Q61686106|Q61686106]]
| 14
| 2
|class='wd_label'| [[ଉମାରାଣୀ ପାତ୍ର]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-05-12
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ନବମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q27057843'
| style='text-align:right'| 43
| [[:d:Q27057843|Q27057843]]
| 18
| 2
|class='wd_label'| [[ନନ୍ଦିନୀ ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-01
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ପଞ୍ଚଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61509979'
| style='text-align:right'| 44
| [[:d:Q61509979|Q61509979]]
| 12
| 1
|class='wd_label'| [[ବାସନ୍ତୀ ମଲ୍ଲିକ]]
|class='wd_p569'| 
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ପଞ୍ଚଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61510149'
| style='text-align:right'| 45
| [[:d:Q61510149|Q61510149]]
| 13
| 1
|class='wd_label'| [[ରାଧାରାଣୀ ପଣ୍ଡା]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-21&lt;ref name=&quot;ref_c96fa624588a197e17da3aec03fcb145ad27d27eabc2c91311a6b382264159fa&quot;&gt;http://ipg.nic.in/assets/img/Proforma/Files/Odisha%20Bio-profile%20.pdf&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ପଞ୍ଚଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61510153'
| style='text-align:right'| 46
| [[:d:Q61510153|Q61510153]]
| 18
| 5
|class='wd_label'| [[ରାଜଶ୍ରୀ ମଲ୍ଲିକ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-11-03
|class='wd_p19'| [[କଟକ]]
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ପଞ୍ଚଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;୧୭ଶ ଲୋକ ସଭାର ସଦସ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61510168'
| style='text-align:right'| 47
| [[:d:Q61510168|Q61510168]]
| 18
| 4
|class='wd_label'| [[ରାସେଶ୍ୱରୀ ପାଣିଗ୍ରାହୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-10-28&lt;ref name=&quot;ref_c96fa624588a197e17da3aec03fcb145ad27d27eabc2c91311a6b382264159fa&quot;&gt;http://ipg.nic.in/assets/img/Proforma/Files/Odisha%20Bio-profile%20.pdf&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-02-16&lt;ref name=&quot;ref_20f7a470d26861aa194060d54ded10ac96f2f8771aa62374d0ad9795dbad9ffa&quot;&gt;https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2026/Feb/17/former-bjd-mla-noted-gynaecologist-raseswari-panigrahi-passes-away-at-80&lt;/ref&gt;
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ପଞ୍ଚଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61510170'
| style='text-align:right'| 48
| [[:d:Q61510170|Q61510170]]
| 20
| 8
|class='wd_label'| [[ରୀତା ସାହୁ|ରିତା ସାହୁ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-16
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ପଞ୍ଚଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_be580964c284fcf4a93612ac12349b1e5c3931d86ba3ed4a8d4b865a35da58d7&quot;&gt;http://www.pragativadi.com/bjds-rita-sahu-takes-oath-bijepur-mla/&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61510189'
| style='text-align:right'| 49
| [[:d:Q61510189|Q61510189]]
| 14
| 5
|class='wd_label'| [[ସୀମାରାଣୀ ନାୟକ]]
|class='wd_p569'| 
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ପଞ୍ଚଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ସପ୍ତଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61510193'
| style='text-align:right'| 50
| [[:d:Q61510193|Q61510193]]
| 14
| 5
|class='wd_label'| [[ସ୍ନେହାଙ୍ଗିନୀ ଛୁରିଆ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-09
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ପଞ୍ଚଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61510222'
| style='text-align:right'| 51
| [[:d:Q61510222|Q61510222]]
| 16
| 2
|class='wd_label'| [[ଟୁକୁନି ସାହୁ]]
|class='wd_p569'| 
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ପଞ୍ଚଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q89419999'
| style='text-align:right'| 52
| [[:d:Q89419999|Q89419999]]
| 14
| 1
|class='wd_label'| [[ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-08
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-04
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q104126084'
| style='text-align:right'| 53
| [[:d:Q104126084|Q104126084]]
| 13
| 1
|class='wd_label'| [[ଭି. ସୀତାରାମୟା]]
|class='wd_p569'| 
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-05
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q108369413'
| style='text-align:right'| 54
| [[:d:Q108369413|Q108369413]]
| 15
| 1
|class='wd_label'| [[ରାମ ରାଜ କୁମାରୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-04-19&lt;ref name=&quot;ref_2a9e2c7fb0020a812817706ac511d609d55cd1f451c819e10f678a8c8fa124d8&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/image.aspx?img=1061&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-12-20&lt;ref name=&quot;ref_2a9e2c7fb0020a812817706ac511d609d55cd1f451c819e10f678a8c8fa124d8&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/image.aspx?img=1061&lt;/ref&gt;
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q467189'
| style='text-align:right'| 55
| [[:d:Q467189|Q467189]]
| 55
| 20
|class='wd_label'| [[ନନ୍ଦିନୀ ଶତପଥୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-06-09
|class='wd_p19'| [[କଟକ]]
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-08-04&lt;ref name=&quot;ref_822cca1a0b3e99e3bd7e710c882f93aa6c4dab93bd635da07b5c7e2e4d06839b&quot;&gt;http://www.ndtv.com/morenews/showmorestory.asp?slug=Former+Orissa+CM+Nandini+Satpathy+dies&amp;id=91036&amp;category=National&lt;/ref&gt;
|class='wd_p20'| [[ଭୁବନେଶ୍ୱର]]
|class='wd_p39'| ରାଜ୍ୟ ସଭା ସଦସ୍ୟ&lt;br/&gt;ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ&lt;br/&gt;ଏକାଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଦଶମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ନବମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଅଷ୍ଟମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ସପ୍ତମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଷଷ୍ଠ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ପଞ୍ଚମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| [https://viaf.org/en/viaf/45873573 45873573]
|- class='wd_q7648981'
| style='text-align:right'| 56
| [[:d:Q7648981|Q7648981]]
| 18
| 5
|class='wd_label'| [[ସୁଶ୍ରୀ ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-10-10&lt;ref name=&quot;ref_420dca05452d49cf65cf2b832a818bcb6adbe5eb75aeb3f3e1cbfd47eb7b5d5b&quot;&gt;http://www.moodisha.com/Profile-of-Sushree-Devi-of-AUL-constituency-530.html&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-01-10&lt;ref name=&quot;ref_43b69ba67a1019ca703e19c0072fe4c92e4676a4f5fff8896a43928b9fef9982&quot;&gt;https://odishabytes.com/former-odisha-mla-ex-mp-sushree-devi-passed-away-at-cuttack-residence/&lt;/ref&gt;
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ରାଜ୍ୟ ସଭା ସଦସ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_ca501a615da2d1a1480978fe3b36f71162f265e152d2afebc24805b927fe4d9d&quot;&gt;https://sansad.in/rs/members/biographyM/1861&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଦଶମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q18648989'
| style='text-align:right'| 57
| [[:d:Q18648989|Q18648989]]
| 21
| 11
|class='wd_label'| [[ସରୋଜିନୀ ହେମ୍ବ୍ରମ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-10-01
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ରାଜ୍ୟ ସଭା ସଦସ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_117698b834089a94f6b990332fa58b3d60a32c5ed566dd612cb70a814583fe0b&quot;&gt;http://164.100.47.5/Newmembers/memberlist.aspx&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;ref name=&quot;ref_904157181b698f9fef08efb872e60c6fd1cb3750c066d3b8857cce8ab9538e2d&quot;&gt;http://pa.odisha.gov.in/notification.htm&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;ରାଜ୍ୟ ସଭା ସଦସ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q24574394'
| style='text-align:right'| 58
| [[:d:Q24574394|Q24574394]]
| 14
| 6
|class='wd_label'| [[ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରଧାନ|ସରସ୍ଵତୀ ପ୍ରଧାନ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-05-30
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-11-01
|class='wd_p20'| [[ଭୁବନେଶ୍ୱର]]
|class='wd_p39'| ରାଜ୍ୟ ସଭା ସଦସ୍ୟ&lt;br/&gt;ଚତୁର୍ଥ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ତୃତୀୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q16604115'
| style='text-align:right'| 59
| [[:d:Q16604115|Q16604115]]
| 19
| 5
|class='wd_label'| [[ଫ୍ରିଡ଼ା ଟପ୍ନୋ|ଫ୍ରିଡା ଟପ୍ନୋ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-20
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-02-06
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଲୋକ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ରାଜ୍ୟ ସଭା ସଦସ୍ୟ&lt;br/&gt;ନବମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61717574'
| style='text-align:right'| 60
| [[:d:Q61717574|Q61717574]]
| 15
| 1
|class='wd_label'| [[ସୁଧାଂଶୁମାଳିନୀ ରାୟ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-06-15
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-03-19
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷଷ୍ଠ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q63993954'
| style='text-align:right'| 61
| [[:d:Q63993954|Q63993954]]
| 15
| 4
|class='wd_label'| [[କୁସୁମ ଟେଟେ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-17&lt;ref name=&quot;ref_1674647a6dd1c484271fb379e44fb7892dc54dd4b038842a0d871b609d0b8d96&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/memberprofile.aspx?img=1422&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q63994017'
| style='text-align:right'| 62
| [[:d:Q63994017|Q63994017]]
| 16
| 4
|class='wd_label'| [[ସୁନନ୍ଦା ଦାସ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-02
|class='wd_p19'| [[ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲା]]
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q63994063'
| style='text-align:right'| 63
| [[:d:Q63994063|Q63994063]]
| 13
| 4
|class='wd_label'| [[ମଞ୍ଜୁଳା ସ୍ୱାଇଁ]]
|class='wd_p569'| 
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q64626533'
| style='text-align:right'| 64
| [[:d:Q64626533|Q64626533]]
| 14
| 4
|class='wd_label'| [[ମିନାକ୍ଷୀ ମହନ୍ତ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-11-26
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q64626554'
| style='text-align:right'| 65
| [[:d:Q64626554|Q64626554]]
| 13
| 4
|class='wd_label'| [[ଲତିକା ପ୍ରଧାନ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-04-25&lt;ref name=&quot;ref_c0b20c6fa0caf71016000ff17be0790993f5b057fc1cb1927fafeda13c127922&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/memberprofile.aspx?img=1468&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q64626563'
| style='text-align:right'| 66
| [[:d:Q64626563|Q64626563]]
| 12
| 5
|class='wd_label'| [[ବାସନ୍ତି ହେମ୍ବ୍ରମ]]
|class='wd_p569'| 
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q64626566'
| style='text-align:right'| 67
| [[:d:Q64626566|Q64626566]]
| 14
| 2
|class='wd_label'| [[ସୂର୍ଯ୍ୟମଣି ବୈଦ୍ୟ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-22
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q64626572'
| style='text-align:right'| 68
| [[:d:Q64626572|Q64626572]]
| 14
| 6
|class='wd_label'| [[ପଦ୍ମିନୀ ଦିଆନ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-07-01
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q88568492'
| style='text-align:right'| 69
| [[:d:Q88568492|Q88568492]]
| 15
| 4
|class='wd_label'| [[ସାବିତ୍ରୀ ଅଗ୍ରୱାଲ]]
|class='wd_p569'| 
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q115641505'
| style='text-align:right'| 70
| [[:d:Q115641505|Q115641505]]
| 15
| 8
|class='wd_label'| [[ବର୍ଷା ସିଂହ ବରିହା|ବର୍ଷା ସିଂ ବରିହା]]
|class='wd_p569'| 
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ସପ୍ତଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q115801670'
| style='text-align:right'| 71
| [[:d:Q115801670|Q115801670]]
| 15
| 4
|class='wd_label'| [[ଅଳକା ମହାନ୍ତି]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-05-05
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q118396056'
| style='text-align:right'| 72
| [[:d:Q118396056|Q118396056]]
| 17
| 5
|class='wd_label'| [[ଦୀପାଳି ଦାସ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-27&lt;ref name=&quot;ref_33f65dd2a3d6002e244ba24e054d616eedf229bfffccb710b42ddc2df0783ed6&quot;&gt;https://odishaassembly.nic.in/memberprofile.aspx?img=1507&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ଷୋଡ଼ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q126367997'
| style='text-align:right'| 73
| [[:d:Q126367997|Q126367997]]
| 12
| 6
|class='wd_label'| [[ସୋଫିଆ ଫିର୍ଦୋସ]]
|class='wd_p569'| 
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ସପ୍ତଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q126369545'
| style='text-align:right'| 74
| [[:d:Q126369545|Q126369545]]
| 9
| 6
|class='wd_label'| [[ସଞ୍ଜଳୀ ମୁର୍ମୁ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ସପ୍ତଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q126369589'
| style='text-align:right'| 75
| [[:d:Q126369589|Q126369589]]
| 10
| 5
|class='wd_label'| [[ମନୋରମା ମହାନ୍ତି]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ସପ୍ତଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q126378810'
| style='text-align:right'| 76
| [[:d:Q126378810|Q126378810]]
| 11
| 5
|class='wd_label'| [[ସୁବାସିନୀ ଜେନା]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ସପ୍ତଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q126380215'
| style='text-align:right'| 77
| [[:d:Q126380215|Q126380215]]
| 11
| 9
|class='wd_label'| [[ପ୍ରଭାତୀ ପରିଡ଼ା]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ସପ୍ତଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q126383727'
| style='text-align:right'| 78
| [[:d:Q126383727|Q126383727]]
| 10
| 6
|class='wd_label'| [[ସୁଜାତା ସାହୁ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ସପ୍ତଦଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61715833'
| style='text-align:right'| 79
| [[:d:Q61715833|Q61715833]]
| 15
| 1
|class='wd_label'| [[ଆନନ୍ଦ ମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-11-01
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-10
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ସପ୍ତମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଚତୁର୍ଥ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61715875'
| style='text-align:right'| 80
| [[:d:Q61715875|Q61715875]]
| 11
| 1
|class='wd_label'| [[କିରଣ ଲେଖା ମହାନ୍ତି]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ସପ୍ତମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61715916'
| style='text-align:right'| 81
| [[:d:Q61715916|Q61715916]]
| 12
| 1
|class='wd_label'| [[ରାସମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ|ରସମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-11-19&lt;ref name=&quot;ref_7c8d333ba38db583f47ce2f95c7f5866d058bf08d205fcf8d033cf41d056f612&quot;&gt;https://sambadepaper.com/epaperimages/23012021/23012021-md-km-23/3924272.jpg&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570'| 
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ସପ୍ତମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61715917'
| style='text-align:right'| 82
| [[:d:Q61715917|Q61715917]]
| 15
| 3
|class='wd_label'| [[ରତ୍ନ ମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ|ରତ୍ନା ମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-01-01
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-01-21
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ସପ୍ତମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q61715923'
| style='text-align:right'| 83
| [[:d:Q61715923|Q61715923]]
| 14
| 1
|class='wd_label'| [[ଶୈରିନ୍ଦ୍ରୀ ନାୟକ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-07-01
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-07-27
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ସପ୍ତମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ&lt;br/&gt;ଷଷ୍ଠ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| 
|- class='wd_q108443382'
| style='text-align:right'| 84
| [[:d:Q108443382|Q108443382]]
| 16
| 1
|class='wd_label'| [[ଆନେ କ୍ୟାଥରିନ ମନ୍‍ରୁ]]
|class='wd_p569'| 
|class='wd_p19'| 
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973&lt;ref name=&quot;ref_676b879bf5d97660d1d549be90029a37d0db56187d097bd34c2b10f1213d48f6&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/image.aspx?img=1178&lt;/ref&gt;
|class='wd_p20'| [[କାନାଡ଼ା]]&lt;ref name=&quot;ref_676b879bf5d97660d1d549be90029a37d0db56187d097bd34c2b10f1213d48f6&quot;&gt;http://odishaassembly.nic.in/image.aspx?img=1178&lt;/ref&gt;
|class='wd_p39'| ସ୍ୱାଧୀନତା-ପୂର୍ବ ଦ୍ୱିତୀୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| [https://viaf.org/en/viaf/43824962 43824962]
|- class='wd_q20872926'
| style='text-align:right'| 85
| [[:d:Q20872926|Q20872926]]
| 40
| 13
|class='wd_label'| [[ସରଳା ଦେବୀ]]
|class='wd_p569' data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-08-09&lt;ref name=&quot;ref_7768e2c33d320bbc3d10b9b7dea93c36e342de1202ceebc044a9dab98b4194fc&quot;&gt;https://www.exoticindiaart.com/book/details/lost-world-of-sarala-devi-selected-works-nar841/&lt;/ref&gt;
|class='wd_p19'| [[ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲା]]&lt;ref name=&quot;ref_044f2bee2bc08cf087d41d297808f482568a55ed685246447d793ec8467022ed&quot;&gt;http://sambadepaper.com/imageview_157811_23916658_4_71_19-08-2020_12_i_1_sf.html&lt;/ref&gt;
|class='wd_p570' data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-10-04&lt;ref name=&quot;ref_6f38245b73e5eb68bd06b7c1cbc0745b0ee4ce284cb519e776f48b4cd206ea3a&quot;&gt;https://books.google.com/books?id=WAicQsB1jkgC&amp;pg=PA151&lt;/ref&gt;
|class='wd_p20'| 
|class='wd_p39'| ସ୍ୱାଧୀନତା-ପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
|class='wd_p214'| [https://viaf.org/en/viaf/36646124 36646124]
|}
----
&amp;sum; 85 items.
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>lcf6dnothcyrfbieh9lbkwrdm97abhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ବର୍ଗଭୀମ ମନ୍ଦିର</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83797</id>
    <revision>
      <id>607726</id>
      <parentid>583945</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଲିଙ୍କ୍ ତିଆରି</comment>
      <origin>607726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7917" sha1="fyabntci96ckle8cd4fpa71jj22s1ye" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name                  = ବର୍ଗଭୀମ ମନ୍ଦିର
| native_name           = 
| native_name_lang      = 
| religious_affiliation = [[ହିନ୍ଦୁ]] ([[:en:Hinduism|Hinduism]])
| image                 = File:Bargabhima Temple Arnab Dutta.jpg
| image_upright         = 
| alt                   = ବର୍ଗଭୀମ ମନ୍ଦିର
| caption               = 
| map_type              = 
| map_size              = 
| map_alt               = 
| map_relief            = 
| map_caption           = 
| coordinates           = {{coord|22|17|24.08|N|87|55|25.87|E|display=title,inline}}
| coordinates_footnotes = 
| locale                = 
| location              = [[ତାମଲୁକ]] ([[:en:Tamluk|Tamluk]])
| deity                 = [[କାଳୀ]] ଶିବ ଓ ଦୂର୍ଗା 
| district              = [[:en:Purba Medinipur|Purba Medinipur]]
| territory             = 
| prefecture            = 
| state                 = [[ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ]] ([[:en:West Bengal|West Bengal]])
| province              = 
| region                = 
| country               = [[ଭାରତ]]
| architecture          = କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ([[:en:Kalinga Architecture|Kalinga Architecture]])
}}

'''ବର୍ଗଭୀମ ମନ୍ଦିର''' ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା [[ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ]]ର ପୂର୍ବ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲାର ତାମାଲୁକ ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।&lt;ref name=&quot; Tamluk Municipality&quot;&gt;{{Cite web |url=http://tamlukmunicipality.org/culture.php |title=Culture – Tamluk Municipality |access-date=2022-11-27 |archive-date=2022-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127125109/http://tamlukmunicipality.org/culture.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; କୋଲକାତା  ପ୍ରାୟ ୮୭. ୨ କିମି  ଦୂରରେ&lt;ref name=&quot;Distance Calculator&quot;&gt;[http://www.distancesfrom.com/distance-from-Kolkata-to-Tamluk/DistanceHistory/6989.aspx, Distance from Kolkata to Tamluk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127125357/https://www.distancesfrom.com/distance-from-Kolkata-to-Tamluk/DistanceHistory/6989.aspx, |date=2022-11-27 }}. Distance Calculator.&lt;/ref&gt; ଓ ଖଡଗପୁରଠାରୁ ୮୫ କିମି ଦୂରରେ ଅଛି ।&lt;ref name=&quot; Distance Between&quot;&gt;[http://distancebetween.info/kharagpur/tamluk Kharagpur—Tamluk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127125108/http://distancebetween.info/kharagpur/tamluk |date=2022-11-27 }}. ''Distance Between''.&lt;/ref&gt; ଏହା ଏନ ଏଚ-୬ ସଡ଼କ ପଥ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ରେଳପଥ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି ।

==ଇତିହାସ== 
  
ଏହା ମଧ୍ୟ ଯୁଗର ଏକ ପୁରୁଣା କାଳୀ ମନ୍ଦିର ଯାହାକୁ ଭଞ୍ଜ ରାଜା ବଂଶର (ମୟୁର) ଶାସକମାନେ ତିଆରି କରେଇଥିଲେ ।&lt;ref name=&quot;temp&quot; &gt;{{citation |title=Bargabhima temple: seeking an unknown mystery |publisher=IIJCRT |url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2102193.pdf |first=Shashwati |last=Pandit |date=2 February 2021 }}&lt;/ref&gt;ମହାଭାରତ ଅନୁସାରେ ଭୀମ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ । ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଦେବୀ ସତୀଙ୍କର ବାମ ଗୋଇଠି ଭୂପତିତ ହୋଇଥିଲା ଓ ଏହା ୫୧ ଶକ୍ତି ପୀଠ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏର ମାନ୍ୟତା ପାଇଛି । ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ ଏହାକୁ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ  ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି ।&lt;ref name=&quot; Heritage Site&quot;&gt;[http://beautifulbengal.com/heritage-sites-of-west-bengal.html Heritage Site]. ''Beautiful Bengal''.&lt;/ref&gt; 
ପ୍ରଚଳିତ ମନ୍ଦିର ବହୁତ ପୁରାତନ ନୁହେଁ । ମଧ୍ୟ ଯୁଗରେ ଇସଲାମ ଅଧିକାର ପରେ ଏହାର ପୁନର୍ନିମାଣ ହୋଇଥିଲା । ପୁରାତନ ବଙ୍ଗଳା ସାହିତ୍ୟରେ ଏହି ବିଷୟ ଅନେକ ଥର ଲେଖା ଯାଇଛି । ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ବଙ୍ଗଳା ହିନ୍ଦୁ ଓ ବୌଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ସମାହାର ଅଟେ । ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ଅନେକ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ମେଦିନାପୁର ଇଲାକାରୁ ଆସି ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସମବେତ ହୋଇ ଧର୍ମ ପଥରେ ସଶସ୍ତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ କରି ମାତୃଭୂମିକୁ ସ୍ୱାଧୀନ କରିବାକୁ ଶପଥ ନେଇଥିଲେ । ଜଣାଶୁଣା [[ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ]] ଏଠାକୁ ଆସି ପୂଜା କରୁଥିଲେ ।

==ଉତ୍ସବ== 

ଦୂର୍ଗା ପୂଜା, ପହେଲା ବୈଶାଖ ଓ କାଳୀ ପୂଜା ଏଠାରେ ପାଳନ କରାଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟହ ଏଠାରେ ଦେବୀ ବର୍ଗଭୀମଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଆମିଷ ପ୍ରସାଦ ତିଆରି ହୁଏ । ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶେଉଳ ମାଛ ରନ୍ଧା ହୋଇ ପ୍ରସାଦ ଚଢାଯାଏ । ବଳି ପ୍ରଥା ଉଠିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷକୁ ଥରେ ବଳି ଦିଆଯାଏ ।

==ସ୍ଥାପତ୍ୟ== 

ବର୍ଗଭୀମ ମନ୍ଦିରରେ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହାର ତିଆରି ଶୈଳୀ ବାରିପଦାର ଶ୍ରୀହରି ବଳଦେବ ଜୀଉ ([[:en:Shri Shri Hari Baladev Jew Bije, Baripada|Shri Hari Baladev Jew]]) ମନ୍ଦିରର ସାଦୃଶ୍ୟ ରହିଛି ଯାହାକୁ [[ମୟୂରଭଞ୍ଜ]]ର ରାଜାମାନେ ତିଆରି କରେଇଥିଲେ । ଏହାର ଗର୍ଭଗୃହ ସହିତ ଝାଡ଼ଗ୍ରାମର ([[:en:Jhargram|Jhargram]]) ରାମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ସହିତ ସାଦୃଶ୍ୟ ରହିଛି ।

==କେମିତି ପହଞ୍ଚିବେ==

ରାଜପଥ ଓ ରେଲ ଶହ ତାମଲୁକ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି: 

* ତାମଲୁକ – ମେଛେଦା, କୋଲାଘାଟ, କୋଲକାତା ([[:en:Tamluk|Tamluk]] to [[:en:Mecheda|Mecheda]], [[:en:Kolaghat|Kolaghat]], [[:en:Kolkata|Kolkata]] )   
* ତାମଲୁକ –  ମେଛେଦା, କୋଲାଘାଟ, ପାଂଶକୁରା, ଖଡଗପୁର ([[:en:Tamluk|Tamluk]] to [[:en:Mecheda|Mecheda]], [[:en:Kolaghat|Kolaghat]], [[:en:Panskura|Panskura]], [[:en:Kharagpur|Kharagpur]]  )
* ତାମଲୁକ – ପାଂଶକୁରା ରେଳପଥ ([[:en:Tamluk|Tamluk]] to [[:en:Panskura|Panskura]] Railways) 
* ତାମଲୁକ - ହଳଦିଆ ରେଳପଥ ([:en:Tamluk|]] to [[:en:Haldia|Haldia]] Railways)
* ତାମାଲୁକ – ଦିଘା ରେଳପଥ ([[:en:Tamluk|Tamluk]] to [[:en:Digha|Digha]] Railways)
* ହାଓଡା – ହଳଦିଆ ରେଳଟ୍ରାକ ([[:en:Howrah|Howrah]] to [[:en:Haldia|Haldia]] Railtrack) 
* ହାଓଡା – ଦିଘା ରେଳଟ୍ରାକ ରେଳଟ୍ରାକ ([[:en:Howrah|Howrah]] to [[:en:Digha|Digha]] Railtrack )
* ହାଉଡା – ପାଂଶକୁରା -  ରେଳଟ୍ରାକ ([[:en:Haldia|Haldia]] - [[:en:Panskura|Panskura]] - [[:en:Kharagpur|Kharagpur]] Railtrack)

==ଆଧାର== 
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର]]</text>
      <sha1>fyabntci96ckle8cd4fpa71jj22s1ye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>କାର୍ତ୍ତିକ ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାଇଁ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98249</id>
    <revision>
      <id>607723</id>
      <parentid>594188</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T14:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raj K. Mohapatra (Puri)</username>
        <id>37487</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>କିଛି ନୂଆ ଯୋଡ଼ିଲି</comment>
      <origin>607723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10390" sha1="gmpbz11epb4qupvait6p38qjh7i10vk" xml:space="preserve">{{Infobox writer &lt;!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --&gt;
| name = କାର୍ତ୍ତିକ ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାଇଁ
| image = 
| caption = 
| image_size = 
| alt = 
| birth_name = 
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1959|06|16}}
| birth_place =ନୟା ସଙ୍ଗଡ଼ା, [[ଜଗତସିଂହପୁର ଜଗତସିଂହପୁର]]
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| resting_place = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| occupation = 
| language = [[ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା|ଓଡ଼ିଆ]]
| nationality = {{flag|ଭାରତୀୟ}}
| religion = 
| notableworks = 
| spouse = 
| children = 
| parents = ଦରି ସ୍ୱାଇଁ (ପିତା), ସଜନୀ ସ୍ୱାଇଁ (ମାତା)
| awards = 
| signature = 
| website = 
| footnotes = 
}}

'''କାର୍ତ୍ତିକ ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାଇଁ''' (ଜନ୍ମ: ୧୬ ଜୁନ ୧୯୫୯) ଜଣେ ଭାରତୀୟ [[ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା|ଓଡ଼ିଆ-ଭାଷୀ]] ଆଧୁନିକ କବି, କଥାକାର ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ । ନିଜ ସାହିତ୍ୟିକ କୃତିତ୍ୱ ପାଇଁ [[ଭୁବନେଶ୍ୱର ପୁସ୍ତକମେଳା ପୁରସ୍କାର]] ସମେତ ଅନେକ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଛନ୍ତି ।
== ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନୀ ==
କାର୍ତ୍ତିକ ଚନ୍ଦ୍ର [[ଜଗତସିଂହପୁର]] ଜିଲ୍ଲାର ନୟା ସଙ୍ଗଡ଼ା ଠାରେ ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ରେଭେନସାରୁ ଫିଜିକ୍ସରେ ସ୍ନାତକ ଓ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟର୍ସରୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସରେ ଏ.ଏମ୍.ଆଇ.ଇ. ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୮୫ରେ ସେ ISRO ଉପଗ୍ରହ କେନ୍ଦ୍ରରେ ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରି ୨୦୧୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଉପଗ୍ରହ ପ୍ରଣାଳୀ ଲାଗି ଗବେଷଣା ଓ ପରୀକ୍ଷଣରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ । ବିଶେଷଜ୍ଞ ଭାବେ ମହାକାଶ ପରିବେଶ ଓ ଉପଗ୍ରହ ବସ୍ତୁ ଭାବରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଓ ସୁରକ୍ଷା, ଉପଗ୍ରହ ପ୍ରେରଣର ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ସେହି ସମ୍ୱନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁଣବତ୍ତା ପରୀକ୍ଷଣ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ଚନ୍ଦ୍ରାୟନ - ୧, ଚନ୍ଦ୍ରାୟନ - ୨ ପ୍ରକଳ୍ପ ସହିତ ସେ ସଂପୃକ୍ତ ଥିଲେ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଥିବା ଗଭୀର ଅନୁରାଗ ପାଇଁ ସେ ୨୦୨୧ରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସାହିତ୍ୟରେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ବାଣୀବିହାରରୁ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୧ରୁ ଲେଖାଲେଖିରେ ହାତ ଦେଇ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରାୟ ସବୁ ବିଭାଗରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶତାଧିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ପ୍ରଣୟନ କରିଛନ୍ତି ।&lt;ref&gt;https://dharitriepaper.in/edition/19763/chhutidina/page/6&lt;/ref&gt;
== ରଚନାବଳୀ ==
===କବିତା===
* ''ଚିହ୍ନା ଅଚିହ୍ନା ଆକାଶ'' ୨୦୧୨
* ''କବିର ପ୍ରାର୍ଥନା'' ୨୦୧୭
* ''ମୋ ପୃଥିବୀର ଭାଷା'' ୨୦୧୪
* ''ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ଅଷ୍ଟମ ରଙ୍ଗ'' ୨୦୧୫
* ''ଆଜିକାଲି'' ୨୦୧୮
* ''ଘଟାନ୍ତର'' ୨୦୨୦
* ''ରାଧାରାଣୀ ତୁମେ'' ୨୦୨୦
* ''ଠିକଣା ଖୋଜୁଥିବା ମଣିଷ'' ୨୦୨୧
===ଉପନ୍ୟାସ=== 
* ''ମହାକାଶର ମହାଭାରତ (ବିଜ୍ଞାନ ଉପନ୍ୟାସ) ୨୦୨୪
* ''ମିତ୍ରଭାନୁର ମହାକାଶ'' ୨୦୨୨
* ''ଅମୃତଲୋକ'' ୨୦୨୫
* ''ନୀଳସ୍ବର୍ଗକୁ ନିଶୁଣି'' ୨୦୨୧&lt;ref&gt;https://odishabigyanacademy.in/pranakrushna-parija-popular-science-award/&lt;/ref&gt;
* ''ନିଖୋଜ ନିରଞ୍ଜନ'' ୨୦୨୦
* ''ନୀଳଗ୍ରହର ନଚିକେତା'' ୨୦୨୩
* ''କେଶବର ନାୟିକା'' ୨୦୨୧
* ''ବାପା'' ୨୦୨୧
* ''ଅନ୍ୟ ଦେଶ'' ୨୦୧୭
* ''ଅହଲ୍ୟା : ଏକ ବିଜୟିନୀର ଜୟଗାଥା'' ୨୦୧୯
===ଗଳ୍ପ===
* ''ମୋ ପୃଥିବୀର ଭାଷା''
* ''ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଲୁହ'' ୨୦୧୪
* ''ପକ୍ଷୀ ପଞ୍ଜୁରୀ'' ୨୦୨୧
* ''ଶବବାହିକା'' ୨୦୧୮
* ''ସଂପର୍କର ଶୋକ'' ୨୦୨୨
* ''ଆତ୍ମଦର୍ପଣ'' ୨୦୨୩
* ''ଅବୈଜ୍ଞାନିକ'' ୨୦୨୪
* ''ଦୁଇଟି ଶୋକ ଗୋଟିଏ ଅର୍ଥ'' ୨୦୧୧
* ''ସହରର ଜହ୍ନ'' ୨୦୧୩
* ''ସ୍ବର୍ଗକୁ ନିଶୁଣି'' ୨୦୧୩
* ''ଅବଧୂତ'' ୨୦୧୩
* ''ଲମ୍ପଟ ପୁରୁଷ'' ୨୦୧୪
* ''ମୋହମାୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଳ୍ପ'' ୨୦୧୪
* ''ଭିନ୍ନ ଗ୍ରହର ପାରା'' ୨୦୧୪
* ''ଭସାମେଘର ଘର'' ୨୦୧୫
* ''ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ନେତ'' ୨୦୧୬
* ''ଅବଲୁପ୍ତ ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ନୀଳକଇଁଙ୍କ କଥା'' ୨୦୧୭
* ''ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ'' ୨୦୧୭
* ''ସୁପ୍ତ ଭଗବାନ ଓ ଅଭିଶପ୍ତ ସରୀସୃପମାନଙ୍କ କଥା'' ୨୦୧୮
* ''ଈଶ୍ବରଙ୍କ ମାନସାଙ୍କ'' ୨୦୧୮
* ''ଜୀବନର ବାଟେଘାଟେ'' ୨୦୧୮
* ''ବହିର୍ଗମନର ବେଗ'' ୨୦୧୮ ବିଜ୍ଞାନ ଗଳ୍ପ 
* ''ପ୍ରେମକରି ତାଜମହଲ ଗଢ଼ି ନଥିବା ଲୋକ'' ୨୦୧୯
* ''ଜଳବନ୍ଦୀ ଈଶ୍ୱର'' ୨୦୨୧
* ''ହଜି ଯାଇଥିବା ମୁହଁଙ୍କ ଖୋଜରେ'' ୨୦୨୨
* ''ବଂଶୀବାଦକ'' ୨୦୨୩
* ''ସମୟ ମୋଡ଼ରେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ'' ୨୦୨୪
===ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ===
* ''ଚାଲ ବୁଲିଯିବା ବିଶ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ''
* ''ରକେଟ ଓ ଉପଗ୍ରହଙ୍କ କାହାଣୀ'' ୨୦୧୯
* ''ରକେଟ ଭାଇରେ ରକେଟ ଭାଇ'' ୨୦୧୫ କବିତା
* ''ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ'' ୨୦୧୬
* ''ତ୍ରିଶଙ୍କୁର ସ୍ବର୍ଗ'' ୨୦୧୮
* ''ଗଳ୍ପରେ ଗଳ୍ପରେ ବିଜ୍ଞାନ'' ୨୦୧୮
* ''ମଙ୍ଗଳ କକ୍ଷିତ ଯାନ'' ୨୦୧୬
* ''ଭଲ୍ଲୁକ ବାବାଙ୍କ ବିଜ୍ଞାନ କଥା'' ୨୦୨୧
* ''ବରଫ ନଥିବା ଦେଶ'' ୨୦୨୧
* ''ଶୁଣୁ ଅବୋଲକରା ବିଜ୍ଞାନ କଥା'' ୨୦୨୨
* ''ନୀଳଗ୍ରହର ନଚିକେତା'' ୨୦୨୨ (କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁ ଉପନ୍ୟାସ ସଂକଳନରେ ପ୍ରକାଶିତ)
* ''ଜେଜେ କହିଥିଲେ କଥାଟି'' ୨୦୧୦ କବିତା
* ''ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ସ୍ବର'' ୨୦୨୨ ଗଳ୍ପ
* ''ଜହ୍ନମାମୁଁ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନଙ୍କ କାହାଣୀ'' ୨୦୨୨ ଗଳ୍ପ
* ''ପରିବ୍ରାଜକ ପେଙ୍ଗୁଇନ'' ୨୦୨୨ ଗଳ୍ପ 
* ''ମଣିଷର ମହାକାଶ ଯାତ୍ର'' ୨୦୨୫
* ''ମହାକାଶର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ'' ୨୦୨୫
* ''ମୀନା ଅପାଙ୍କ ରାମାୟଣ କଥା'' ୨୦୨୫
===ଭଜନ===
* ''ସାଇ ଭଜନ''
* ''ସାଇ ଭଜନମାଳା''
* ''ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ପୁରଇ ଆଖି''
* ''ପ୍ରାଣ ଥିବା ଯାଏଁ ଯିବି ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର''
== ସମ୍ମାନ ==
* ଶାନ୍ତାନୁ କୁମାର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଫାଉଣ୍ଡେସନ ପୁରସ୍କାର
* ନାରାୟଣ ପ୍ରସାଦ ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ମାନ
* ସୁଲେଖା ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ମାନ
* [[ଭୁବନେଶ୍ୱର ପୁସ୍ତକମେଳା ପୁରସ୍କାର]] 'ରକେଟ ଭାଇରେ ରକେଟ ଭାଇ'ପାଇଁ ୨୦୧୫
* କଥାକଳିକା ଗଳ୍ପ ସମ୍ମାନ 
* [[ଓଡ଼ିଶା ବିଜ୍ଞାନ ଏକାଡ଼େମୀ]] ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରାଣକୃଷ୍ଣ ପରିଜା ଲୋକପ୍ରିୟ ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମାନ ''ନୀଳସ୍ବର୍ଗକୁ ନିଶୁଣି'' ପାଇଁ
* ଉତ୍କଳ ସାରସ୍ୱତ ସମ୍ମାନ 
* ରବି ରାୟ ଉତ୍କର୍ଷ ସମ୍ମାନ
* ଇସ୍ରୋ ଏକ୍ସିଲେନ୍ସି ସମ୍ମାନ
* 
== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ: ୧୯୫୯ ଜନ୍ମ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଓଡ଼ିଆ କବି]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଓଡ଼ିଶା ବିଜ୍ଞାନ ଏକାଡ଼େମୀ ପୁରସ୍କାର]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଭୁବନେଶ୍ୱର ପୁସ୍ତକମେଳା ପୁରସ୍କାର]]</text>
      <sha1>gmpbz11epb4qupvait6p38qjh7i10vk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607724</id>
      <parentid>607723</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T14:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raj K. Mohapatra (Puri)</username>
        <id>37487</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>607724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10430" sha1="12byv2yzlzyjvam6wkpt0p9owsnvqhc" xml:space="preserve">{{Infobox writer &lt;!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --&gt;
| name = କାର୍ତ୍ତିକ ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାଇଁ
| image = 
| caption = 
| image_size = 
| alt = 
| birth_name = 
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1959|06|16}}
| birth_place =ନୟା ସଙ୍ଗଡ଼ା, [[ଜଗତସିଂହପୁର ଜଗତସିଂହପୁର]]
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| resting_place = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| occupation = 
| language = [[ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା|ଓଡ଼ିଆ]]
| nationality = {{flag|ଭାରତୀୟ}}
| religion = 
| notableworks = 
| spouse = 
| children = 
| parents = ଦରି ସ୍ୱାଇଁ (ପିତା), ସଜନୀ ସ୍ୱାଇଁ (ମାତା)
| awards = 
| signature = 
| website = 
| footnotes = 
}}

'''କାର୍ତ୍ତିକ ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାଇଁ''' (ଜନ୍ମ: ୧୬ ଜୁନ ୧୯୫୯) ଜଣେ ଭାରତୀୟ [[ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା|ଓଡ଼ିଆ-ଭାଷୀ]] ଆଧୁନିକ କବି, କଥାକାର ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ । ନିଜ ସାହିତ୍ୟିକ କୃତିତ୍ୱ ପାଇଁ [[ଭୁବନେଶ୍ୱର ପୁସ୍ତକମେଳା ପୁରସ୍କାର]] ସମେତ ଅନେକ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଛନ୍ତି ।
== ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନୀ ==
କାର୍ତ୍ତିକ ଚନ୍ଦ୍ର [[ଜଗତସିଂହପୁର]] ଜିଲ୍ଲାର ନୟା ସଙ୍ଗଡ଼ା ଠାରେ ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ରେଭେନସାରୁ ଫିଜିକ୍ସରେ ସ୍ନାତକ ଓ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟର୍ସରୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସରେ ଏ.ଏମ୍.ଆଇ.ଇ. ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୮୫ରେ ସେ ISRO ଉପଗ୍ରହ କେନ୍ଦ୍ରରେ ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରି ୨୦୧୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଉପଗ୍ରହ ପ୍ରଣାଳୀ ଲାଗି ଗବେଷଣା ଓ ପରୀକ୍ଷଣରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ । ବିଶେଷଜ୍ଞ ଭାବେ ମହାକାଶ ପରିବେଶ ଓ ଉପଗ୍ରହ ବସ୍ତୁ ଭାବରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଓ ସୁରକ୍ଷା, ଉପଗ୍ରହ ପ୍ରେରଣର ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ସେହି ସମ୍ୱନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁଣବତ୍ତା ପରୀକ୍ଷଣ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ଚନ୍ଦ୍ରାୟନ - ୧, ଚନ୍ଦ୍ରାୟନ - ୨ ପ୍ରକଳ୍ପ ସହିତ ସେ ସଂପୃକ୍ତ ଥିଲେ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଥିବା ଗଭୀର ଅନୁରାଗ ପାଇଁ ସେ ୨୦୨୧ରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସାହିତ୍ୟରେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ବାଣୀବିହାରରୁ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୧ରୁ ଲେଖାଲେଖିରେ ହାତ ଦେଇ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରାୟ ସବୁ ବିଭାଗରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶତାଧିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ପ୍ରଣୟନ କରିଛନ୍ତି ।&lt;ref&gt;https://dharitriepaper.in/edition/19763/chhutidina/page/6&lt;/ref&gt;
== ରଚନାବଳୀ ==
{{div col|colwidth=15em}}
===କବିତା===
* ''ଚିହ୍ନା ଅଚିହ୍ନା ଆକାଶ'' ୨୦୧୨
* ''କବିର ପ୍ରାର୍ଥନା'' ୨୦୧୭
* ''ମୋ ପୃଥିବୀର ଭାଷା'' ୨୦୧୪
* ''ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ଅଷ୍ଟମ ରଙ୍ଗ'' ୨୦୧୫
* ''ଆଜିକାଲି'' ୨୦୧୮
* ''ଘଟାନ୍ତର'' ୨୦୨୦
* ''ରାଧାରାଣୀ ତୁମେ'' ୨୦୨୦
* ''ଠିକଣା ଖୋଜୁଥିବା ମଣିଷ'' ୨୦୨୧
===ଉପନ୍ୟାସ=== 
* ''ମହାକାଶର ମହାଭାରତ (ବିଜ୍ଞାନ ଉପନ୍ୟାସ) ୨୦୨୪
* ''ମିତ୍ରଭାନୁର ମହାକାଶ'' ୨୦୨୨
* ''ଅମୃତଲୋକ'' ୨୦୨୫
* ''ନୀଳସ୍ବର୍ଗକୁ ନିଶୁଣି'' ୨୦୨୧&lt;ref&gt;https://odishabigyanacademy.in/pranakrushna-parija-popular-science-award/&lt;/ref&gt;
* ''ନିଖୋଜ ନିରଞ୍ଜନ'' ୨୦୨୦
* ''ନୀଳଗ୍ରହର ନଚିକେତା'' ୨୦୨୩
* ''କେଶବର ନାୟିକା'' ୨୦୨୧
* ''ବାପା'' ୨୦୨୧
* ''ଅନ୍ୟ ଦେଶ'' ୨୦୧୭
* ''ଅହଲ୍ୟା : ଏକ ବିଜୟିନୀର ଜୟଗାଥା'' ୨୦୧୯
===ଗଳ୍ପ===
* ''ମୋ ପୃଥିବୀର ଭାଷା''
* ''ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଲୁହ'' ୨୦୧୪
* ''ପକ୍ଷୀ ପଞ୍ଜୁରୀ'' ୨୦୨୧
* ''ଶବବାହିକା'' ୨୦୧୮
* ''ସଂପର୍କର ଶୋକ'' ୨୦୨୨
* ''ଆତ୍ମଦର୍ପଣ'' ୨୦୨୩
* ''ଅବୈଜ୍ଞାନିକ'' ୨୦୨୪
* ''ଦୁଇଟି ଶୋକ ଗୋଟିଏ ଅର୍ଥ'' ୨୦୧୧
* ''ସହରର ଜହ୍ନ'' ୨୦୧୩
* ''ସ୍ବର୍ଗକୁ ନିଶୁଣି'' ୨୦୧୩
* ''ଅବଧୂତ'' ୨୦୧୩
* ''ଲମ୍ପଟ ପୁରୁଷ'' ୨୦୧୪
* ''ମୋହମାୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଳ୍ପ'' ୨୦୧୪
* ''ଭିନ୍ନ ଗ୍ରହର ପାରା'' ୨୦୧୪
* ''ଭସାମେଘର ଘର'' ୨୦୧୫
* ''ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ନେତ'' ୨୦୧୬
* ''ଅବଲୁପ୍ତ ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ନୀଳକଇଁଙ୍କ କଥା'' ୨୦୧୭
* ''ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ'' ୨୦୧୭
* ''ସୁପ୍ତ ଭଗବାନ ଓ ଅଭିଶପ୍ତ ସରୀସୃପମାନଙ୍କ କଥା'' ୨୦୧୮
* ''ଈଶ୍ବରଙ୍କ ମାନସାଙ୍କ'' ୨୦୧୮
* ''ଜୀବନର ବାଟେଘାଟେ'' ୨୦୧୮
* ''ବହିର୍ଗମନର ବେଗ'' ୨୦୧୮ ବିଜ୍ଞାନ ଗଳ୍ପ 
* ''ପ୍ରେମକରି ତାଜମହଲ ଗଢ଼ି ନଥିବା ଲୋକ'' ୨୦୧୯
* ''ଜଳବନ୍ଦୀ ଈଶ୍ୱର'' ୨୦୨୧
* ''ହଜି ଯାଇଥିବା ମୁହଁଙ୍କ ଖୋଜରେ'' ୨୦୨୨
* ''ବଂଶୀବାଦକ'' ୨୦୨୩
* ''ସମୟ ମୋଡ଼ରେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ'' ୨୦୨୪
===ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ===
* ''ଚାଲ ବୁଲିଯିବା ବିଶ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ''
* ''ରକେଟ ଓ ଉପଗ୍ରହଙ୍କ କାହାଣୀ'' ୨୦୧୯
* ''ରକେଟ ଭାଇରେ ରକେଟ ଭାଇ'' ୨୦୧୫ କବିତା
* ''ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ'' ୨୦୧୬
* ''ତ୍ରିଶଙ୍କୁର ସ୍ବର୍ଗ'' ୨୦୧୮
* ''ଗଳ୍ପରେ ଗଳ୍ପରେ ବିଜ୍ଞାନ'' ୨୦୧୮
* ''ମଙ୍ଗଳ କକ୍ଷିତ ଯାନ'' ୨୦୧୬
* ''ଭଲ୍ଲୁକ ବାବାଙ୍କ ବିଜ୍ଞାନ କଥା'' ୨୦୨୧
* ''ବରଫ ନଥିବା ଦେଶ'' ୨୦୨୧
* ''ଶୁଣୁ ଅବୋଲକରା ବିଜ୍ଞାନ କଥା'' ୨୦୨୨
* ''ନୀଳଗ୍ରହର ନଚିକେତା'' ୨୦୨୨ (କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁ ଉପନ୍ୟାସ ସଂକଳନରେ ପ୍ରକାଶିତ)
* ''ଜେଜେ କହିଥିଲେ କଥାଟି'' ୨୦୧୦ କବିତା
* ''ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ସ୍ବର'' ୨୦୨୨ ଗଳ୍ପ
* ''ଜହ୍ନମାମୁଁ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନଙ୍କ କାହାଣୀ'' ୨୦୨୨ ଗଳ୍ପ
* ''ପରିବ୍ରାଜକ ପେଙ୍ଗୁଇନ'' ୨୦୨୨ ଗଳ୍ପ 
* ''ମଣିଷର ମହାକାଶ ଯାତ୍ର'' ୨୦୨୫
* ''ମହାକାଶର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ'' ୨୦୨୫
* ''ମୀନା ଅପାଙ୍କ ରାମାୟଣ କଥା'' ୨୦୨୫
===ଭଜନ===
* ''ସାଇ ଭଜନ''
* ''ସାଇ ଭଜନମାଳା''
* ''ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ପୁରଇ ଆଖି''
* ''ପ୍ରାଣ ଥିବା ଯାଏଁ ଯିବି ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର''
{{div col end}}
== ସମ୍ମାନ ==
* ଶାନ୍ତାନୁ କୁମାର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଫାଉଣ୍ଡେସନ ପୁରସ୍କାର
* ନାରାୟଣ ପ୍ରସାଦ ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ମାନ
* ସୁଲେଖା ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ମାନ
* [[ଭୁବନେଶ୍ୱର ପୁସ୍ତକମେଳା ପୁରସ୍କାର]] 'ରକେଟ ଭାଇରେ ରକେଟ ଭାଇ'ପାଇଁ ୨୦୧୫
* କଥାକଳିକା ଗଳ୍ପ ସମ୍ମାନ 
* [[ଓଡ଼ିଶା ବିଜ୍ଞାନ ଏକାଡ଼େମୀ]] ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରାଣକୃଷ୍ଣ ପରିଜା ଲୋକପ୍ରିୟ ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମାନ ''ନୀଳସ୍ବର୍ଗକୁ ନିଶୁଣି'' ପାଇଁ
* ଉତ୍କଳ ସାରସ୍ୱତ ସମ୍ମାନ 
* ରବି ରାୟ ଉତ୍କର୍ଷ ସମ୍ମାନ
* ଇସ୍ରୋ ଏକ୍ସିଲେନ୍ସି ସମ୍ମାନ

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ: ୧୯୫୯ ଜନ୍ମ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଓଡ଼ିଆ କବି]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଓଡ଼ିଶା ବିଜ୍ଞାନ ଏକାଡ଼େମୀ ପୁରସ୍କାର]]
[[ଶ୍ରେଣୀ: ଭୁବନେଶ୍ୱର ପୁସ୍ତକମେଳା ପୁରସ୍କାର]]</text>
      <sha1>12byv2yzlzyjvam6wkpt0p9owsnvqhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଡାଇରେକ୍ଟ ଆକ୍ସନ ଡେ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101224</id>
    <revision>
      <id>607898</id>
      <parentid>607593</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T06:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hellohappy</username>
        <id>3404</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>607898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14023" sha1="c5hl4ms2o70mzyck8hn16wpkcwirhkw" xml:space="preserve">{{ଛୋଟ|Direct Action Day}}

{{Infobox historical event
| name = ଡାଇରେକ୍ଟ ଆକ୍ସନ ଡେ
| partof = ଭାରତ ବିଭାଜନ
| image = Calcutta_1946_riot.jpg
| caption = ଦଙ୍ଗାର ଦୃଶ୍ୟ
| date = ୧୬ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୬
| location = [[କଲିକତା]], ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି, ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତ
| also_known_as = ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସଂଗ୍ରାମ ଦିବସ
| cause = ଭାରତର ଭବିଷ୍ୟତ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ପାକିସ୍ତାନ ଦାବିକୁ ନେଇ କଂଗ୍ରେସ ଓ ମୁସଲିମ ଲିଗ୍‌ ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ ମତଭେଦ
| result = ବ୍ୟାପକ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ହିଂସା; ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ କଲିକାତାରେ ହିଂସା ଜାରି
| casualties1 = ପ୍ରାୟ ୪,୦୦୦ ମୃତ; ପ୍ରାୟ ୧୦,୦୦୦ ଆହତ
| casualties2 =
| casualties3 =
| casualties = ସଂଖ୍ୟା ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଆକଳନ ରହିଛି
}}

'''ଡାଇରେକ୍ଟ ଆକ୍ସନ ଡେ''' (Direct Action Day) ୧୬ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୬ରେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମୁସଲିମ ଲିଗ୍]] ଦ୍ୱାରା ଆହୂତ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଥିଲା । [[ଭାରତ]]ର ଭବିଷ୍ୟତ ରାଜନୈତିକ ଗଠନ, [[ମୁସଲମାନ]]ମାନଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାର ଏବଂ [[ପାକିସ୍ତାନ]] ଦାବିକୁ ନେଇ ମୁସଲିମ ଲିଗ୍ ଓ [[ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ]] ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ମତଭେଦ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ଏହି ଦିନଟି ଆହୂତ ହୋଇଥିଲା। ୧୬ ଅଗଷ୍ଟରେ କଲିକତାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ହିଂସା ପରବର୍ତ୍ତୀ କିଛି ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶ ସଂସଦର ଐତିହାସିକ ରେକର୍ଡ଼ରେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ଡାଇରେକ୍ଟ ଆକ୍ସନ ଡେ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା ।&lt;ref name=&quot;Hansard1946Dec12&quot;&gt;{{cite web |title=India (Constitution), 12 December 1946 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1946/dec/12/india-constitution |website=UK Parliament – Historic Hansard |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== ପୃଷ୍ଠଭୂମି ==

୧୯୪୬ ମସିହାରେ [[ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତ]]ରେ ଶାସନ ହସ୍ତାନ୍ତର ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା। [[କ୍ୟାବିନେଟ ମିଶନ]]ର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ନେଇ କଂଗ୍ରେସ ଓ ମୁସଲିମ ଲିଗ୍‌ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ତୀବ୍ର ହୋଇଥିଲା। ୨୯ ଜୁଲାଇ ୧୯୪୬ରେ ମୁସଲିମ ଲିଗ୍‌ର ପରିଷଦ ପୂର୍ବତନ ରାଜନୈତିକ ସମ୍ମତିରୁ ପଛକୁ ହଟି ନିଜ ଦାବି ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟର ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲା।&lt;ref name=&quot;Hansard1946Dec13&quot;&gt;{{cite web |title=India (Constitution), 13 December 1946 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1946/dec/13/india-constitution |website=UK Parliament – Historic Hansard |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

ମୁସଲିମ ଲିଗ୍‌ ୧୬ ଅଗଷ୍ଟକୁ ସାରା ଭାରତରେ ଡାଇରେକ୍ଟ ଆକ୍ସନ ଡେ ଭାବେ ପାଳନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲା। କଲିକତାରେ ଏହାକୁ ସଭା, ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଓ ହରତାଳ ମାଧ୍ୟମରେ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଯୋଜନା କରାଯାଇଥିଲା।&lt;ref name=&quot;Programme&quot;&gt;{{cite web |title=Programme for Direct Action Day, Calcutta, August 1946 |url=https://sites.google.com/view/cabinetmissionplan/bengal-and-bihar-1946 |website=Cabinet Mission Plan – Bengal and Bihar 1946 |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== କଲିକତାରେ ଡାଇରେକ୍ଟ ଆକ୍ସନ ଡେ ==
[[File:Muslim League rally on Direct Action Day.jpg|thumb|left|200px|ମୈଦାନରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ସାଧାରଣ ଜନତା]]
୧୬ ଅଗଷ୍ଟରେ କଲିକତାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଲୋକମାନେ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମୁସଲିମ ଲିଗ୍‌ର ବଡ଼ ସଭା [[ଭିକ୍ଟୋରିଆ ସ୍ମାରକୀ]] ନିକଟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।&lt;ref name=&quot;NationalArchives&quot;&gt;{{cite web |title=Indian independence, part one – Calcutta riots |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/education/teaching-resources/indian-independence-part-one/ |website=The National Archives, UK |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt; ବ୍ରିଟିଶ ନ୍ୟାସନାଲ ଆର୍କାଇଭ୍‌ରେ ସଂରକ୍ଷିତ ସମକାଳୀନ ପୋଲିସ ଓ ସାମରିକ ରିପୋର୍ଟଗୁଡ଼ିକରେ ଉତ୍ତର କଲିକତା ସହିତ ସହରର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ରାସ୍ତା ଅବରୋଧ, ଦୋକାନ ଲୁଟ, ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ ଓ ହତ୍ୟା ଘଟଣାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।&lt;ref name=&quot;NationalArchives&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BritishLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Communal Disturbances: papers relating to Direct Action Day, Calcutta |url=https://searcharchives.bl.uk/catalog/040-002316884 |website=British Library Archives and Manuscripts Catalogue |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

ଡାଇରେକ୍ଟ ଆକ୍ସନ ଡେ ପରେ କଲିକତାରେ ହିଂସା ୧୭ ଓ ୧୮ ଅଗଷ୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ଜାରି ରହିଥିଲା।&lt;ref name=&quot;NationalArchives&quot;/&gt; ୧୯୪୬ ନଭେମ୍ବର ୧୮ରେ ବ୍ରିଟିଶ ସଂସଦରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ ଉତ୍ତରରେ କଲିକତାର ୧୬–୧୯ ଅଗଷ୍ଟର ଦଙ୍ଗା ପାଇଁ ଆନୁମାନିକ ୪,୦୦୦ ମୃତ ଓ ୧୦,୦୦୦ ଆହତଙ୍କ ଆକଳନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।&lt;ref name=&quot;HansardCasualties&quot;&gt;{{cite web |title=India (Riots, Casualties), 18 November 1946 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1946/nov/18/india-riots-casualties |website=UK Parliament – Historic Hansard |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== ଓଡ଼ିଆ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ==
[[File:Slums in Lichubagan, Metiabruz.jpg|thumb|200px| ମେଟିଆବୁରୁଜର ଲିଚୁବାଗାନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦଙ୍ଗାରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଶ୍ରମିକଗଣ]]
ଡାଇରେକ୍ଟ ଆକ୍ସନ ଡେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ହିଂସାରେ କଲିକତାରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଓଡ଼ିଆ ଶ୍ରମିକମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବିଶେଷକରି [[କେଶୋରାମ କଟନ ମିଲ୍ସ]]ର ଲିଚୁବାଗାନ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ଉପରେ ୧୭ ଅଗଷ୍ଟରେ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଥିଲା । କଲକାତାର ୧୬–୧୮ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୬ର ହିଂସା ଓ ପୋଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ଗବେଷଣା ପତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ ୧୭ ଅଗଷ୍ଟରେ କେଶୋରାମ କଟନ ମିଲ୍ସର ୪୦୦ରୁ ଅଧିକ ଓଡ଼ିଆ ଶ୍ରମିକ ଲିଚୁବଗାନ, ମେଟିଆବୁରୁଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ହତ୍ୟାର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ। ସେହି ଗବେଷଣାରେ ଅନ୍ୟ କେତେକ ରିପୋର୍ଟ ଆଧାରରେ ମୃତକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୫୦୦–୬୦୦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦାବି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।&lt;ref name=&quot;MCRG&quot;&gt;{{cite web |title=Policing a Riot-torn City: Kolkata, 16-18 August 1946 |url=https://mcrg.ac.in/PP69.pdf |website=Multiple Action Research Group |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt; ଘଟଣା ପରେ ଜୀବିତ ରହିଥିବା କେତେକ ଶ୍ରମିକ ୨୫ ଅଗଷ୍ଟରେ ମେଟିଆବୁରୁଜ ଥାନାରେ ଅଭିଯୋଗ ଦାଖଲ କରିଥିଲେ&lt;ref name=&quot;MCRG&quot;/&gt;

[[ଓଡ଼ିଶା ସରକାର]]ଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ [[ବିଶ୍ୱନାଥ ଦାସ]] ଲିଚୁବଗାନକୁ ଯାଇ କେଶୋରାମ କଟନ ମିଲ୍ସର ଓଡ଼ିଆ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ହତ୍ୟା ଘଟଣାର ତଦନ୍ତ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;MCRG&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KolkataPolice&quot;&gt;{{cite web |title=Files Index II – Kesoram Cotton Mills, 1946 |url=https://kolkatapolice.gov.in/wp-content/uploads/2022/06/Files_Index_II.pdf |website=Kolkata Police |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OrissaCommunalism&quot;&gt;{{cite web |title=Communalism in Orissa and the 1946 Direct Action Day |url=https://www.sacw.net/DC/CommunalismCollection/ArticlesArchive/Kanungo2003.html |website=South Asia Citizens Web |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== ପୋଲିସ ଓ ସାମରିକ ପଦକ୍ଷେପ ==

ହିଂସା ବଢ଼ିବା ପରେ କଲିକତାରେ କର୍ଫ୍ୟୁ ଲାଗୁ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସହରର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକରେ ସାମରିକ ବାହିନୀ ମୁତୟନ କରାଯାଇଥିଲା।&lt;ref name=&quot;NationalArchives&quot;/&gt; ଘଟଣାର ପରିଚାଳନାକୁ ନେଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବଙ୍ଗ ସରକାର ଓ ପୋଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଭୂମିକା ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଥିଲା।&lt;ref name=&quot;MCRG&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalArchives&quot;/&gt;

== ଥଇଥାନ ଓ ପୁନର୍ବାସ ==
[[File:Vultures and corpses in the street of Calcutta, 1946.jpg|thumb|alt=see caption| ଦଙ୍ଗାର ଚାରିଦିନ ପରେ କଲିକତାର ଗଳିରେ ପଡ଼ିରହିଥିବା ଶବ]]
ହିଂସା ପରେ ମୃତକ ଓ ଆହତଙ୍କ ପରିବାରଙ୍କ ପାଇଁ ଥଇଥାନ ଓ ପୁନର୍ବାସର ଆବଶ୍ୟକତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। [[ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ]]ଙ୍କ ଅଭିଲେଖରେ ୧୯୪୬ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୭ରେ କଲିକତା ଦଙ୍ଗାର ପୀଡ଼ିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାହାତ ଓ ପୁନର୍ବାସ ସମ୍ପର୍କିତ ଆହ୍ୱାନ ରହିଥିଲା।&lt;ref name=&quot;NehruArchive&quot;&gt;{{cite web |title=Victims of Riots in Calcutta, 27 September 1946 |url=https://nehruarchive.in/documents/victims-of-riots-in-calcutta-27-september-1946-dxnve9 |website=Nehru Archive |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== ଐତିହାସିକ ମୂଲ୍ୟାୟନ ==

ଡାଇରେକ୍ଟ ଆକ୍ସନ ଡେର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ହିଂସାର ଆରମ୍ଭ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱର ଭୂମିକାକୁ ନେଇ ଐତିହାସିକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଭିନ୍ନ ମତ ରହିଛି। ବ୍ରିଟିଶ ସଂସଦର ୧୯୪୬ ଡିସେମ୍ବର ୧୩ର ଆଲୋଚନାରେ ଘଟଣାର ପ୍ରକୃତ ଉତ୍ପତ୍ତି ସେତେବେଳେ ତଦନ୍ତାଧୀନ ଥିବାରୁ ଏହା ଉପରେ ଅଧିକ ମତାମତ ଦେବାରୁ ବିରତ ରହାଯାଇଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ।&lt;ref name=&quot;Hansard1946Dec13&quot;/&gt;

ତେଣୁ ଡାଇରେକ୍ଟ ଆକ୍ସନ ଡେକୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିନର ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ୧୯୪୬ରେ ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ସଂଘର୍ଷ, ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ତଣାପୋଡ଼ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିଭାଜନ ପୂର୍ବର ହିଂସାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଏ।&lt;ref name=&quot;NationalArchives&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hansard1946Dec12&quot;/&gt;

== ଆଧାର ==

{{Reflist|30em}}

== ବାହ୍ୟ ସଂଯୋଗ ==

* [https://www.nationalarchives.gov.uk/education/teaching-resources/indian-independence-part-one/ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ କଲକାତା ଦଙ୍ଗା — ବ୍ରିଟିଶ ନ୍ୟାସନାଲ ଆର୍କାଇଭ୍]
* [https://searcharchives.bl.uk/catalog/040-002316884 ଡାଇରେକ୍ଟ ଆକ୍ସନ ଡେ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଭିଲେଖ — ବ୍ରିଟିଶ ଲାଇବ୍ରେରୀ]
* [https://mcrg.ac.in/PP69.pdf Policing a Riot-torn City: Kolkata, 16–18 August 1946]
* [https://nehruarchive.in/documents/victims-of-riots-in-calcutta-27-september-1946-dxnve9 କଲକାତା ଦଙ୍ଗାର ପୀଡ଼ିତମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଜବାହରଲାଲ ନେହରୁଙ୍କ ଅଭିଲେଖ]</text>
      <sha1>c5hl4ms2o70mzyck8hn16wpkcwirhkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଭିଖାଜୀ କାମା</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101260</id>
    <revision>
      <id>607719</id>
      <parentid>607687</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T12:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hellohappy</username>
        <id>3404</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hellohappy ପୃଷ୍ଠାଟିକୁ &quot;[[ଭିକାଇଜି କାମା]]&quot;ରୁ &quot;[[ଭିଖାଜୀ କାମା]]&quot;କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ: ସଠିକ ନାମ</comment>
      <origin>607687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26356" sha1="aya9zghl61boevgg5ic3vike018qx77" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Madam Bhikhaiji Cama
| image              = Madam Bhikaiji Cama.jpg
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date|1861|09|24|df=yes}}
| death_date         = {{Death date and age|1936|08|13|1861|09|24|df=yes}}
| birth_place        = [[Navsari]], [[Bombay Presidency]], [[British Raj|British India]]&lt;br&gt;(present day [[Gujarat]], India)
| death_place        = [[Mumbai|Bombay]], [[Bombay Presidency]], [[British Raj|British India]]&lt;br&gt;(present day [[Maharashtra]], India)
| movement           = [[Indian independence movement]]
| organisation       = [[India House]],&lt;br /&gt;[[Paris Indian Society]],&lt;br /&gt;[[Indian National Congress]]
| spouse             = {{marriage|Rustom Cama|1885}}
}}
ଭିକାଇଜୀ ରୁସ୍ତମ କାମା (24 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1861 - 13 ଅଗଷ୍ଟ 1936), ଯାହାଙ୍କୁ ମାଡାମ କାମା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ, ସେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Kapil |first=Garima |date=2017-05-11 |title=Madam Cama: A philanthropist, considerate yet determined personality of the Indian Nationalist Movement |url=https://www.connectedtoindia.com/madam-cama/ |access-date=2025-02-11 |website=Connected to India |language=en}}&lt;/ref&gt; ସେ ଅଗଷ୍ଟ 22, 1907 ରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ପତାକାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଂସ୍କରଣ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଷ୍ଟୁଟଗାର୍ଟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମାଜବାଦୀ ସମ୍ମିଳନୀରେ ସେ ପ୍ରଥମ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ ଯିଏ ଏକ ବିଦେଶୀ ଦେଶରେ ଭାରତୀୟ ପତାକା ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pal |first=Sanchari |title=The Untold Story of Bhikaji Cama |url=https://www.thebetterindia.com/69290/madam-bhikaji-cama-flag-stuttgart-india/ |archive-url= |website=The Better India|date=24 September 2016 }}&lt;/ref&gt;

==ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ==
ଭିକାଇଜୀ କାମା ବମ୍ବେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁମ୍ବାଇ)ରେ ଏକ ବଡ଼, ସମୃଦ୍ଧ ପାର୍ସୀ ଜୋରାଷ୍ଟ୍ରିଆନ୍ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।&lt;ref name=&quot;YājñikaSheth2005&quot;&gt;{{cite book|author1=Acyuta Yājñika|author2=Suchitra Sheth|title=The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond|url=https://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&amp;pg=PA152|year=2005|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-400038-8|pages=152–}}&lt;/ref&gt; ତାଙ୍କ ପିତାମାତା, ସୋରାବଜୀ ଫ୍ରାମ୍ଜୀ ପଟେଲ ଏବଂ ଜୟଜିବାଇ ସୋରାବଜୀ ପଟେଲ, ସହରରେ ସୁପରିଚିତ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତା ସୋରାବଜୀ - ତାଲିମ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଓକିଲ ଏବଂ ବୃତ୍ତିରେ ଜଣେ ବ୍ୟବସାୟୀ - ପାର୍ସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ।

ସେ ସମୟର ଅନେକ ପାର୍ସୀ ଝିଅଙ୍କ ପରି, ଭିକାଇଜୀ ଆଲେକଜାଣ୍ଡ୍ରା ଗାର୍ଲ୍ସ ଇଂରାଜୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ପଢ଼ୁଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{citation |editor-last=Darukhanawala |editor-first=Hormusji Dhunjishaw |title=Parsi lustre on Indian soil |volume=2 |year=1963 |location=Bombay |publisher=G. Claridge}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bhola 'Yamini' |first=Rachna |url=https://books.google.com/books?id=qKOaDAAAQBAJ&amp;dq=Bhikaji+Cama&amp;pg=PA3 |title=The Life and Times of Madam Bhikaji Cama: The Life and Times of Madam Bhikaji Cama by Rachna Bhola 'Yamini': Exploring the Life of a Freedom Fighter |date=2016-01-01 |publisher=Prabhat Prakashan |isbn=978-81-8430-366-7 |pages=19 |language=en}}&lt;/ref&gt; ଭିକାଇଜୀ ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଜଣେ ପରିଶ୍ରମୀ, ଶୃଙ୍ଖଳିତ ପିଲା ଥିଲେ ଏବଂ ଭାଷା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣ ଥିଲା। ସେ କ୍ରିକେଟରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କର୍ଷତା ହାସଲ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Kumar |first=Radha |url=https://books.google.com/books?id=DUOoDAAAQBAJ&amp;q=cama |title=The History of Doing: An Illustrated Account of Movements for Women's Rights and Feminism in India, 1800-1990 |date=2014-10-13 |publisher=Zubaan |isbn=978-93-83074-81-5 |language=en}}&lt;/ref&gt;

୧୮୮୫ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୩ ତାରିଖରେ ବମ୍ବେରେ,&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Gupta |first=K. R. Gupta &amp; Amita |url=https://books.google.com/books?id=9dNOT9iYxcMC&amp;dq=Bhikaji+Cama&amp;pg=PA1013 |title=Concise Encyclopaedia of India |date=2006 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist |isbn=978-81-269-0639-0 |pages=1013–1015 |language=en}}&lt;/ref&gt; ସେ ରୁସ୍ତମଜୀ କାମାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ଯିଏ କି କେ.ଆର. କାମାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ,&lt;ref&gt;{{cite book|author=John R. Hinnells|title=The Zoroastrian Diaspora : Religion and Migration: Religion and Migration|url=https://books.google.com/books?id=MWnUfjzvwHoC&amp;pg=PA407|access-date=19 August 2013|date=28 April 2005|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-151350-3|page=407}}&lt;/ref&gt; ଏବଂ ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ପରିବାରରୁ ଆସିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last1=Jafar |first1=Mahmud Syed |url=https://books.google.com/books?id=w8XPyBqxwX8C&amp;dq=Bhikaji+Cama&amp;pg=PA67 |title=Pillars of Modern India, 1757-1947 |last2=Mahmud |first2=Sayed Jafar |date=1994 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-586-5 |pages=67 |language=en}}&lt;/ref&gt; ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଜଣେ ଧନୀ, ବ୍ରିଟିଶ-ସମର୍ଥକ ଓକିଲ ଥିଲେ ଯିଏ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏହା ଏକ ସୁସଙ୍ଗତ କିମ୍ବା ସୁଖୀ ବିବାହ ନଥିଲା, ଏବଂ ଭିକାଇଜୀ ତାଙ୍କର ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଦାନଶୀଳ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିତାଇଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Sahu |first=Skylab |url=https://books.google.com/books?id=WyKuEAAAQBAJ&amp;dq=Bhikaji+Cama&amp;pg=PT160 |title=Unfolding Feminism in India: Women, Power and Politics |date=2023-03-13 |publisher=Taylor &amp; Francis |isbn=978-1-000-84972-1 |pages=181 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ସକ୍ରିୟତା==
୧୮୯୬ ମସିହାର ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ, ବମ୍ବେ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସୀ ପ୍ରଥମେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଶିକାର ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ତା’ପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ବୁବୋନିକ୍ ପ୍ଲେଗ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା। କାମା ପୀଡିତଙ୍କ ଯତ୍ନ ନେବା ଏବଂ (ପରେ) ସୁସ୍ଥ ଲୋକଙ୍କୁ ଟିକା ଦେବା ପାଇଁ ଗ୍ରାଣ୍ଟ ମେଡିକାଲ୍ କଲେଜ (ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ହାଫକିନ୍‌ର ପ୍ଲେଗ୍ ଟିକା ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିବ) ରୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଅନେକ ନର୍ସ ଦଳ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । କାମା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନିଜେ ପ୍ଲେଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ବଞ୍ଚି ଯାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଗୁରୁତର ଭାବରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ୧୯୦୨ ମସିହାରେ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ବ୍ରିଟେନ ପଠାଯାଇଥିଲା। 

୧୯୦୪ ମସିହାରେ ସେ ଭାରତ ଫେରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଶ୍ୟାମଜୀ କୃଷ୍ଣ ବର୍ମାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ , ଯିଏ ହାଇଡ୍ ପାର୍କରେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତପ୍ତ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଭାଷଣ ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନର ଭାରତୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ସୁପରିଚିତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ, ସେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ବ୍ରିଟିଶ କମିଟିର ତତ୍କାଳୀନ ସଭାପତି ଏବଂ ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶଙ୍କ ଅର୍ଥନୈତିକ ନୀତିର ଜଣେ କଠୋର ସମାଲୋଚକ ଦାଦାଭାଇ ନାଓରୋଜୀଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ। ସେ ନାଓରୋଜୀଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସଚିବ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ ବିପିନ ଚନ୍ଦର ପାଲ, ଲାଲା ହରଦୟାଲ ଏବଂ ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାଭରକରଙ୍କ ଭଳି ଅନ୍ୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ ।&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Mansingh |first=Surjit |url=https://books.google.com/books?id=6HAeAgAAQBAJ&amp;dq=Bhikaji+Cama&amp;pg=PA130 |title=Historical Dictionary of India |date=2006-05-09 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6502-0 |pages=130 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ନାଓରୋଜୀ ଏବଂ ସିଂହ ରେୱାଭାଇ ରାଣାଙ୍କ ସହିତ ମିଶି , କାମା ଫେବୃଆରୀ 1905 ରେ ବର୍ମାଙ୍କ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ହୋମ ରୁଲ୍ ସୋସାଇଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ଲଣ୍ଡନରେ , ତାଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ ଯଦି ସେ ଭାରତରେ ଏହି ଜାତୀୟତାବାଦୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଜାରି ରଖିବାରୁ ନିବୃତ୍ତ ନ ରୁହନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ଭାରତ ଫେରିବା ରୋକିଦିଆଯିବ।&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Hoque |first=Nikhat |date=2019-02-03 |title=Meet 7 Indian Suffragettes Of The British Suffrage Movement |url=https://feminisminindia.com/2019/02/04/7-indian-suffragettes-british/ |access-date=2025-02-11 |website=Feminism in India |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 

ସେହି ବର୍ଷ କାମା ପ୍ୟାରିସକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଣା ଏବଂ ମୁଞ୍ଚେରଶାହ ବୁର୍ଜୋର୍ଜି ଗୋଦରେଜଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ସେ ପ୍ୟାରିସ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ସୋସାଇଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ନିର୍ବାସନରେ ରହୁଥିବା ଭାରତୀୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଆନ୍ଦୋଳନର ଅନ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, କାମା ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ଲେଖିଥିଲେ, ପ୍ରକାଶିତ କରିଥିଲେ (ନେଦରଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଏବଂ ସ୍ୱିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ) ଏବଂ ବିପ୍ଳବୀ ସାହିତ୍ୟ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jayawardena |first=Kumari |url=https://books.google.com/books?id=MZdtAAAAMAAJ&amp;q=cama |title=Feminism and Nationalism in the Third World |date=1986 |publisher=Zed Books |isbn=978-0-86232-264-9 |pages=103–104 |language=en}}&lt;/ref&gt; ଯେଉଁଥିରେ ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ( ଜାତୀୟତାବାଦୀ କବିତା &quot; ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ &quot; ଉପରେ କ୍ରାଉନ୍ ନିଷିଦ୍ଧର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ) ଏବଂ ପରେ ମଦନଙ୍କ ତଲୱାର ( ମଦନ ଲାଲ ଧିଙ୍ଗରାଙ୍କ ଫାଶୀର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା। ଏହି ସାପ୍ତାହିକ ପତ୍ରିକାଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରିଟେନ ଏବଂ ଭାରତରେ ନିଷିଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ପଣ୍ଡିଚେରୀର ଫରାସୀ ଉପନିବେଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତରେ ଚୋରା ଚାଲାଣ କରାଯାଇଥିଲା । କାମା ଭାରତର ଦେଶପ୍ରେମୀମାନଙ୍କୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟମାସ ଖେଳଣାରେ ଲୁଚାଇ ରିଭଲଭର ମଧ୍ୟ ପଠାଇଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Citation |last=Bose |first=Purnima |title=Cama, Madame Bhikaji |date=2008-01-01 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia Women in World History |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195148909.001.0001/acref-9780195148909-e-141 |access-date=2025-02-11 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195148909.001.0001 |isbn=978-0-19-514890-9|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

୨୨ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୭ରେ କାମା ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋଙ୍କ ସହିତ ଜର୍ମାନୀର ଷ୍ଟୁଟଗାର୍ଟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସମାଜବାଦୀ କଂଗ୍ରେସରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bangla |first=TV9 |date=2024-08-12 |title=জাতীয় পতাকার প্রথম রূপকার, স্বাধীনতা সংগ্রামে নতুন 'অস্ত্র' এনেছিলেন হেমচন্দ্র |url=https://tv9bangla.com/kolkata/hemchandra-kanungo-is-the-first-designer-of-indian-flag-1108325.html |access-date=2025-12-14 |website=TV9 Bangla |language=bn}}&lt;/ref&gt; ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଆସିଥିବା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ବିନାଶକାରୀ ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ଗ୍ରେଟ୍ ବ୍ରିଟେନରୁ ମାନବାଧିକାର, ସମାନତା ଏବଂ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଆବେଦନରେ, ସେ ପ୍ରଥମ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ ଯିଏ &quot; ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତାର ପତାକା &quot; ବୋଲି କହିଥିଲେ। ଅନୁମାନ କରାଯାଇଛି ଯେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତଟି ଆଫ୍ରିକୀୟ ଆମେରିକୀୟ ଲେଖକ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ WEB ଡୁ ବୋଇସ୍ 1928 ଉପନ୍ୟାସ ଡାର୍କ ପ୍ରିନ୍ସେସ୍ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରେରଣା ହୋଇପାରେ ।&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Bhabha|first=Homi K.|title=The Black Savant and the Dark Princess|journal=ESQ|year=2004|volume=50|issue=1st–3rd|pages=142–143|doi=10.1353/esq.2004.0014 |s2cid=162273702 }}&lt;/ref&gt;  କାମାଙ୍କ ପତାକା, କଲିକତା ପତାକାର ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, କାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସହ-ଡିଜାଇନ୍ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାରତର ବର୍ତ୍ତମାନର ଜାତୀୟ ପତାକା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଟେମ୍ପଲେଟ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ ।

ଷ୍ଟୁଟଗାର୍ଟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସମାଜବାଦୀ କଂଗ୍ରେସ ପରେ, କାମା ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଅଭିଯାନ ଏବଂ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଆମେରିକା ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ଆମେରିକାରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମଧ୍ୟରେ ନ୍ୟୁୟର୍କର ମିନର୍ଭା କ୍ଲବର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରିବା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା।&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite book |last=Mohapatra |first=Padmalaya |url=https://books.google.com/books?id=l-kSsJ99aOgC&amp;dq=Bhikaji+Cama&amp;pg=PA65 |title=Elite Women of India |date=2002 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7648-339-1 |pages=65–66 |language=en}}&lt;/ref&gt; ସେ 1908 ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡ ଫେରି ଆସିଲେ।

୧୯୦୯ ମସିହାରେ, ଭାରତ ପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ର ସଚିବଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ୱିଲିୟମ୍ ହଟ୍ କର୍ଜନ ୱିଲିଙ୍କୁ ଧିଙ୍ଗରାଙ୍କ ହତ୍ୟା ପରେ, ସ୍କଟଲ୍ୟାଣ୍ଡ ୟାର୍ଡ ଗ୍ରେଟ୍ ବ୍ରିଟେନରେ ରହୁଥିବା ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ କର୍ମୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରିଥିଲା, ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର କାମାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟର୍ପଣ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଫରାସୀ ସରକାର ସହଯୋଗ କରିବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲା। ପ୍ରତିବଦଳରେ, ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର କାମାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରକୁ ଜବତ କରିଥିଲା। ଲେନିନ୍ ତାଙ୍କୁ ସୋଭିଏତ୍ ୟୁନିଅନରେ ରହିବାକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Citation |editor-last=Mody |editor-first=Nawaz B. |year=1998 |title=The Parsis in western India, 1818 to 1920 (conference proceedings) |publisher=Allied Publishers |location=Bombay |isbn=81-7023-894-3}}&lt;/ref&gt;

କ୍ରିଷ୍ଟାବେଲ ପାଙ୍ଖୁର୍ଷ୍ଟ ଏବଂ ମତାଧିକାର ଆନ୍ଦୋଳନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, କାମା ଲିଙ୍ଗ ସମାନତା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ସମର୍ଥନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସେ ପ୍ରାୟତଃ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଭୂମିକା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ। 1910 ମସିହାରେ ଇଜିପ୍ଟର କାଇରୋରେ ଭାଷଣ ଦେଇ ସେ ପଚାରିଥିଲେ, &quot;ମୁଁ ଏଠାରେ ମିଶରର ମାତ୍ର ଅଧା ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି। ମୁଁ ପଚାରିପାରିବି କି ଅନ୍ୟ ଅଧା କେଉଁଠି? ମିଶରର ପୁଅମାନେ , ମିଶରର ଝିଅମାନେ କେଉଁଠି? ତୁମର ମା' ଏବଂ ଭଉଣୀମାନେ କେଉଁଠି? ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଝିଅମାନେ?&quot; ଏବଂ &quot;ଯେଉଁ ହାତ ଦୌଡ଼ି ଦୋଳାଏ ସେହି ହାତ ଚରିତ୍ରକୁ ଗଢ଼ିଥାଏ। ସେହି କୋମଳ ହାତ ହେଉଛି ଜାତୀୟ ଜୀବନର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ।&quot; ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଟ ସମ୍ପର୍କରେ କାମାଙ୍କ ମତାମତ, ତଥାପି, ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଅପେକ୍ଷା ଗୌଣ ଥିଲା ; ୧୯୨୦ ମସିହାରେ, ଭୋଟ ଦେବାର ଅଧିକାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସ୍ପଷ୍ଟବାଦୀ ଦୁଇ ପାର୍ସୀ ମହିଳା ହେରାବାଇ ଟାଟା ଏବଂ ମିଥାନ ଟାଟାଙ୍କୁ ଭେଟିବା ପରେ , କାମା ଦୁଃଖର ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ କହିଥିଲେ: &quot;'ଭାରତୀୟଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ [i] ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବ, ମହିଳାମାନେ କେବଳ ଭୋଟ କରିବାର ଅଧିକାର ପାଇବେ ନାହିଁ , ବରଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅଧିକାର ପାଇବେ।&quot;&lt;ref&gt;{{citation |last=Forbes |first=Geraldine |title=Women in Modern India |page=100 |year=1999 |url=https://books.google.com/books?id=ShhiAQAACAAJ&amp;q=women+in+modern+india |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-65377-0}}&lt;/ref&gt;

==ନିର୍ବାସନ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ==
୧୯୧୪ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଏବଂ ବ୍ରିଟେନ ସହଯୋଗୀ ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ କାମା ଏବଂ ସିଂହ ରେୱାଭାଇ ରାଣା ବ୍ୟତୀତ ପ୍ୟାରିସ ଇଣ୍ଡିଆ ସୋସାଇଟିର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ଦେଶ ଛାଡିଦେଲେ (କାମାଙ୍କୁ ସାଥୀ-ସମାଜବାଦୀ ଜିନ୍ ଲଙ୍ଗୁଏଟ୍ ସାଂସଦ ତିରୁମଲ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ସ୍ପେନ୍ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ)। ୧୯୧୪ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବରରେ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ସାମ୍ନାକୁ ଯିବା ବାଟରେ ମାର୍ସିଲିରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ପଞ୍ଜାବ ରେଜିମେଣ୍ଟ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ରାଣାଙ୍କୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା । ସେମାନଙ୍କୁ ମାର୍ସିଲି ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ତା’ପରେ କାମା ବୋର୍ଡୋକ୍ସ ନିକଟସ୍ଥ ଆର୍କାଚନ୍ ରେ ରାଣାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ । କାମା ଭାରତୀୟ, ଆଇରିଶ୍ ଏବଂ ମିଶରୀୟ ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଫରାସୀ ସମାଜବାଦୀ ଏବଂ ରୁଷୀୟ ନେତୃତ୍ୱ ସହିତ ସକ୍ରିୟ ସମ୍ପର୍କ ବଜାୟ ରଖିଥିଲେ। 

ଜାନୁଆରୀ ୧୯୧୫ରେ, ଫରାସୀ ସରକାର ରାଣା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ କାରିବିଆନ୍ ଦ୍ୱୀପ ମାର୍ଟିନିକ୍ ଙ୍କୁ ନିର୍ବାସିତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ କାମାଙ୍କୁ ଭିଚିକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତେବାସୀ କରାଯାଇଥିଲା। ଖରାପ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଯୋଗୁଁ, ତାଙ୍କୁ ନଭେମ୍ବର ୧୯୧୭ରେ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପୋଲିସକୁ ସପ୍ତାହରେ ରିପୋର୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ବୋର୍ଡୋକୁ ଫେରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଯୁଦ୍ଧ ପରେ, କାମା ୨୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପ୍ୟାରିସ ରୁ ଡି ପୋନ୍ଥେଉକୁ ଫେରି ଆସିଥିଲେ।

କାମା ୧୯୩୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୟୁରୋପରେ ନିର୍ବାସିତ ଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେହି ବର୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ଷ୍ଟ୍ରୋକ ଯୋଗୁଁ ସେ ଗୁରୁତର ଅସୁସ୍ଥ ଏବଂ ପକ୍ଷାଘାତଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କୁ ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ୨୪ ଜୁନ୍ ୧୯୩୫ରେ ପ୍ୟାରିସରୁ ଲେଖି ସେ ରାଜଦ୍ରୋହୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରିଥିଲେ। ଜାହାଙ୍ଗିରଙ୍କ ସହିତ ସେ ନଭେମ୍ବର ୧୯୩୫ରେ ବମ୍ବେରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ ଏବଂ ନଅ ମାସ ପରେ, ୭୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ , ୧୩ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୩୬ରେ ପାର୍ସି ଜେନେରାଲ ହସ୍ପିଟାଲରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{citation|last=Taraporevala|first=Sooni|title=Parsis: The Zoroastrians of India: A Photographic Journey|year=2004 |location=New York City|publisher=Overlook Press|isbn=1-58567-593-8}}&lt;!-- same text as in Taraporevala book: http://www.the-south-asian.com/April2001/Parsis-pioneers%20of%20Modern%20India%201.htm Parsis: Pioneers of Modern India. --&gt;&lt;/ref&gt;

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୬୧ ଜନ୍ମ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୬ ମୃତ୍ୟୁ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>aya9zghl61boevgg5ic3vike018qx77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ଭିଖାଜୀ କାମା</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101261</id>
    <revision>
      <id>607721</id>
      <parentid>607684</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T12:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hellohappy</username>
        <id>3404</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hellohappy ପୃଷ୍ଠାଟିକୁ &quot;[[ଆଲୋଚନା:ଭିକାଇଜି କାମା]]&quot;ରୁ &quot;[[ଆଲୋଚନା:ଭିଖାଜୀ କାମା]]&quot;କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ: ସଠିକ ନାମ</comment>
      <origin>607684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଜେ.ବି କ୍ରିପାଳାନୀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101268</id>
    <revision>
      <id>607725</id>
      <parentid>607718</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>/* କଂଗ୍ରେସ ନେତା */</comment>
      <origin>607725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12839" sha1="nw3a0zkz1vhyg0ky8bkebwk7blhx9oh" xml:space="preserve">[[File:Acharya Kripalani 1989 stamp of India.jpg|thumb|Acharya Kripalani 1989 stamp of India]]
ଜୀବତ୍ରମ୍ ଭଗବାନଦାସ କ୍ରିପାଳାନୀ (୧୧ ନଭେମ୍ବର ୧୮୮୮ - ୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୮୨), ଯାହା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରିପାଳାନୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା ଥିଲେ, ଯିଏ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ସଭାପତି ପଦ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ସୁଚେତା କ୍ରିପାଳାନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ । କ୍ରିପାଳାନ ଜଣେ ପରିବେଶବିତ୍, ରହସ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା କର୍ମୀ ଥିଲେ ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ ସମାଜବାଦୀ ଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ୧୯୫୧ ମସିହାରେ କିଷାନ ମଜଦୁର ପ୍ରଜା ପାର୍ଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରବର୍ଷ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ସହିତ ମିଶି ପ୍ରଜା ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ଗଠନ କରିଥିଲା । ଜୀବନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦକ୍ଷିଣପନ୍ଥୀ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପାର୍ଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

ସେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସମୟରେ, ସେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ସାହୀ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରାୟ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି କଂଗ୍ରେସ ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିଲା ଏବଂ କଂଗ୍ରେସକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସଭାପତି କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ମାମଲାକୁ ନେଇ ଦଳ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସରକାରଙ୍କ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। 1920 ଦଶକର ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରୁ 1970 ଦଶକର ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭିନ୍ନମତବାଦୀଙ୍କ ପାଇଁ କୃପାଳନି ଜଣେ ପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ।

ସେ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ସଭାକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=09 Dec 1946 Archives |url=https://www.constitutionofindia.net/debates/09-dec-1946/ |access-date=2024-11-08 |website=Constitution of India |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ==
ଜୀବତ୍ରମ୍ ଭଗବାନଦାସ କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୮୮୮ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ସିନ୍ଧ ପ୍ରଦେଶର ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପୁଣେର ଫର୍ଗୁସନ୍ କଲେଜରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରୁ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୧୨ ରୁ ୧୯୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃପାଳିନୀ ବିହାରର ମୁଜାଫରପୁରର ଏଲଏସ କଲେଜ (ସେତେବେଳେ ଗ୍ରୀଅର ବିବି କଲେଜ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା) ରେ ଇଂରାଜୀ ଏବଂ ଇତିହାସର ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=J. B. Kripalani |url=https://www.constitutionofindia.net/members/j-b-kripalani-2/ |access-date=2024-03-05 |website=Constitution of India |language=en-US}}&lt;/ref&gt; କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୯୨୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସାମିଲ ଥିଲେ। ସେ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ଶିକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗୁଜୁରାଟ ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ନୂତନ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଏବଂ ସଂଗଠିତ କରିବା ପାଇଁ ବିହାର ଏବଂ ଉତ୍ତର ଭାରତର ସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରଦେଶକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିବାଦ ଆୟୋଜନ ଏବଂ ରାଜଦ୍ରୋହୀ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରକାଶନ ସମୟରେ ସେ ଅନେକ ଥର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The purest kind |url=https://www.telegraphindia.com/opinion/the-purest-kind-remembering-acharya-j-b-kripalani/cid/1856705 |access-date=2024-03-05 |website=www.telegraphindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==କଂଗ୍ରେସ ନେତା==
କ୍ରିପାଳାନୀ ଅଖିଳ ଭାରତ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୮-୨୯ ମସିହାରେ ଏହାର ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ହୋଇଥିଲେ।

କ୍ରିପାଳାନୀ ଏକ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ଶୀର୍ଷ ବ୍ୟାପାରରେ ଏବଂ ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଏବଂ ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନର ସଂଗଠନରେ ପ୍ରମୁଖ ଭାବରେ ଜଡିତ ଥିଲେ । କ୍ରିପାଳାନୀ ଭାରତର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ସରକାର (୧୯୪୬-୧୯୪୭) ଏବଂ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ସଭାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ଆବୁଲ ହାସିମ ଏବଂ ଶରତ ବୋଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଗତ ଏକକ ବଙ୍ଗର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବଙ୍ଗ ଏବଂ ପଞ୍ଜାବର ବିଭାଜନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kabir|first1=Nurul|title=Colonialism, politics of language and partition of Bengal PART XVI|url=https://sites.google.com/site/bdguiber/home/6-english/bangladesh/colonialism-politics|access-date=14 August 2016|work=The New Age|publisher=The New Age|date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://sites.google.com/site/bdguiber/home/6-english/bangladesh/colonialism-politics|title=Agrarian Bengal: Economy, Social Structure and Politics: 1919–1947|last=Bose|first=Sugata|publisher=Cambridge University Press, First Indian Edition in association with Orient Longman|year=1987|location=[[Hyderabad]]|pages=230–231}}&lt;/ref&gt;

ସେ ୧୨ ବର୍ଷ ଧରି କଂଗ୍ରେସ ମହାସଚିବ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିଲା ଏବଂ କଂଗ୍ରେସକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସଭାପତି କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ମାମଲାକୁ ନେଇ ଦଳ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସରକାରଙ୍କ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।&lt;ref name=&quot;Kochanek&quot;&gt;{{cite book |last1=Kochanek |first1=Stanley A. |title=The Congress Party of India: The Dynamics of a One-Party Democracy |date=2015 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-7576-4 |url=https://books.google.com/books?id=4BbWCgAAQBAJ&amp;q=president+of+indian+national+congress&amp;pg=PA5 |access-date=4 December 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last1=Möller|first1=Ulrika|url=https://books.google.com/books?id=uKbAAwAAQBAJ&amp;dq=Kripalani+president+congress&amp;pg=PA57|title=Political Leadership, Nascent Statehood and Democracy: A comparative study|last2=Schierenbeck|first2=Isabell|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-317-67310-1|pages=57}}&lt;/ref&gt;

==ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନ==
୧୯୭୨-୭୩ ମସିହାରେ, ସେ ନେହେରୁଙ୍କ ଝିଅ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ , ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କ୍ରମାଗତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ। କ୍ରିପାଳାନୀ ଏବଂ ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଶାସନ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ହୋଇଗଲା। ତାଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ସରକାରୀ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଅଭିଯୋଗରେ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରାଯିବା ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ବିରୋଧ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନୀତି ବିରୁଦ୍ଧରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭ୍ରମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା। ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ, କ୍ରିପାଳାନୀ ଦେଶ ଗସ୍ତ କରି ଅହିଂସାତ୍ମକ ପ୍ରତିବାଦ ଏବଂ ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟତା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଯେଉଁ କଣ୍ଠସ୍ୱର ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ୨୬ ଜୁନ୍ ୧୯୭୫ ରାତିରେ ଗିରଫ ହୋଇଥିବା ବିରୋଧୀ ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟାପ୍ତ ବୟସ୍କ କ୍ରିପାଳାନୀ ଥିଲେ। ୧୯୭୭ ନିର୍ବାଚନରେ ​​ଜନତା ଦଳର ବିଜୟ ପରେ ସେ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ବଞ୍ଚିବା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ପ୍ରଥମ ଅଣ-କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଦିନ ବଞ୍ଚିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ନାରାୟଣ, ଦୁଇଜଣ ପ୍ରବୀଣ ନେତା ଭାବରେ, ନୂତନ ଦଳର ସଂସଦୀୟ ନେତାଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଛିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଥିଲା । [ 8 ]

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୮୨ରେ ୯୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଅହମ୍ମଦାବାଦର ସିଭିଲ୍ ହସ୍ପିଟାଲରେ [ 9 ] [ 10 ] ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଜନ୍ମର ୧୦୧ତମ ବାର୍ଷିକୀକୁ ମନେ ପକାଇବା ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ଡାକ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ୧୧ ନଭେମ୍ବର ୧୯୮୯ରେ ଏକ ଡାକଟିକଟ ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା [ 11 ]

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>nw3a0zkz1vhyg0ky8bkebwk7blhx9oh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607729</id>
      <parentid>607725</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>/* ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନ */</comment>
      <origin>607729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13698" sha1="tsk73n9cthxtcd9dbr4k1l5dvnjvtyx" xml:space="preserve">[[File:Acharya Kripalani 1989 stamp of India.jpg|thumb|Acharya Kripalani 1989 stamp of India]]
ଜୀବତ୍ରମ୍ ଭଗବାନଦାସ କ୍ରିପାଳାନୀ (୧୧ ନଭେମ୍ବର ୧୮୮୮ - ୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୮୨), ଯାହା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରିପାଳାନୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା ଥିଲେ, ଯିଏ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ସଭାପତି ପଦ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ସୁଚେତା କ୍ରିପାଳାନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ । କ୍ରିପାଳାନ ଜଣେ ପରିବେଶବିତ୍, ରହସ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା କର୍ମୀ ଥିଲେ ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ ସମାଜବାଦୀ ଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ୧୯୫୧ ମସିହାରେ କିଷାନ ମଜଦୁର ପ୍ରଜା ପାର୍ଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରବର୍ଷ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ସହିତ ମିଶି ପ୍ରଜା ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ଗଠନ କରିଥିଲା । ଜୀବନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦକ୍ଷିଣପନ୍ଥୀ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପାର୍ଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

ସେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସମୟରେ, ସେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ସାହୀ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରାୟ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି କଂଗ୍ରେସ ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିଲା ଏବଂ କଂଗ୍ରେସକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସଭାପତି କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ମାମଲାକୁ ନେଇ ଦଳ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସରକାରଙ୍କ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। 1920 ଦଶକର ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରୁ 1970 ଦଶକର ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭିନ୍ନମତବାଦୀଙ୍କ ପାଇଁ କୃପାଳନି ଜଣେ ପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ।

ସେ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ସଭାକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=09 Dec 1946 Archives |url=https://www.constitutionofindia.net/debates/09-dec-1946/ |access-date=2024-11-08 |website=Constitution of India |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ==
ଜୀବତ୍ରମ୍ ଭଗବାନଦାସ କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୮୮୮ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ସିନ୍ଧ ପ୍ରଦେଶର ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପୁଣେର ଫର୍ଗୁସନ୍ କଲେଜରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରୁ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୧୨ ରୁ ୧୯୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃପାଳିନୀ ବିହାରର ମୁଜାଫରପୁରର ଏଲଏସ କଲେଜ (ସେତେବେଳେ ଗ୍ରୀଅର ବିବି କଲେଜ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା) ରେ ଇଂରାଜୀ ଏବଂ ଇତିହାସର ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=J. B. Kripalani |url=https://www.constitutionofindia.net/members/j-b-kripalani-2/ |access-date=2024-03-05 |website=Constitution of India |language=en-US}}&lt;/ref&gt; କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୯୨୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସାମିଲ ଥିଲେ। ସେ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ଶିକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗୁଜୁରାଟ ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ନୂତନ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଏବଂ ସଂଗଠିତ କରିବା ପାଇଁ ବିହାର ଏବଂ ଉତ୍ତର ଭାରତର ସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରଦେଶକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିବାଦ ଆୟୋଜନ ଏବଂ ରାଜଦ୍ରୋହୀ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରକାଶନ ସମୟରେ ସେ ଅନେକ ଥର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The purest kind |url=https://www.telegraphindia.com/opinion/the-purest-kind-remembering-acharya-j-b-kripalani/cid/1856705 |access-date=2024-03-05 |website=www.telegraphindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==କଂଗ୍ରେସ ନେତା==
କ୍ରିପାଳାନୀ ଅଖିଳ ଭାରତ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୮-୨୯ ମସିହାରେ ଏହାର ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ହୋଇଥିଲେ।

କ୍ରିପାଳାନୀ ଏକ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ଶୀର୍ଷ ବ୍ୟାପାରରେ ଏବଂ ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଏବଂ ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନର ସଂଗଠନରେ ପ୍ରମୁଖ ଭାବରେ ଜଡିତ ଥିଲେ । କ୍ରିପାଳାନୀ ଭାରତର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ସରକାର (୧୯୪୬-୧୯୪୭) ଏବଂ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ସଭାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ଆବୁଲ ହାସିମ ଏବଂ ଶରତ ବୋଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଗତ ଏକକ ବଙ୍ଗର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବଙ୍ଗ ଏବଂ ପଞ୍ଜାବର ବିଭାଜନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kabir|first1=Nurul|title=Colonialism, politics of language and partition of Bengal PART XVI|url=https://sites.google.com/site/bdguiber/home/6-english/bangladesh/colonialism-politics|access-date=14 August 2016|work=The New Age|publisher=The New Age|date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://sites.google.com/site/bdguiber/home/6-english/bangladesh/colonialism-politics|title=Agrarian Bengal: Economy, Social Structure and Politics: 1919–1947|last=Bose|first=Sugata|publisher=Cambridge University Press, First Indian Edition in association with Orient Longman|year=1987|location=[[Hyderabad]]|pages=230–231}}&lt;/ref&gt;

ସେ ୧୨ ବର୍ଷ ଧରି କଂଗ୍ରେସ ମହାସଚିବ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିଲା ଏବଂ କଂଗ୍ରେସକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସଭାପତି କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ମାମଲାକୁ ନେଇ ଦଳ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସରକାରଙ୍କ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।&lt;ref name=&quot;Kochanek&quot;&gt;{{cite book |last1=Kochanek |first1=Stanley A. |title=The Congress Party of India: The Dynamics of a One-Party Democracy |date=2015 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-7576-4 |url=https://books.google.com/books?id=4BbWCgAAQBAJ&amp;q=president+of+indian+national+congress&amp;pg=PA5 |access-date=4 December 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last1=Möller|first1=Ulrika|url=https://books.google.com/books?id=uKbAAwAAQBAJ&amp;dq=Kripalani+president+congress&amp;pg=PA57|title=Political Leadership, Nascent Statehood and Democracy: A comparative study|last2=Schierenbeck|first2=Isabell|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-317-67310-1|pages=57}}&lt;/ref&gt;

==ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନ==
୧୯୭୨-୭୩ ମସିହାରେ, ସେ ନେହେରୁଙ୍କ ଝିଅ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ , ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କ୍ରମାଗତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ। କ୍ରିପାଳାନୀ ଏବଂ ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଶାସନ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ହୋଇଗଲା। ତାଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ସରକାରୀ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଅଭିଯୋଗରେ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରାଯିବା ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ବିରୋଧ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନୀତି ବିରୁଦ୍ଧରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭ୍ରମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା। ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ, କ୍ରିପାଳାନୀ ଦେଶ ଗସ୍ତ କରି ଅହିଂସାତ୍ମକ ପ୍ରତିବାଦ ଏବଂ ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟତା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଯେଉଁ କଣ୍ଠସ୍ୱର ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ୨୬ ଜୁନ୍ ୧୯୭୫ ରାତିରେ ଗିରଫ ହୋଇଥିବା ବିରୋଧୀ ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟାପ୍ତ ବୟସ୍କ କ୍ରିପାଳାନୀ ଥିଲେ। ୧୯୭୭ ନିର୍ବାଚନରେ ​​ଜନତା ଦଳର ବିଜୟ ପରେ ସେ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ବଞ୍ଚିବା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ପ୍ରଥମ ଅଣ-କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଦିନ ବଞ୍ଚିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ନାରାୟଣ, ଦୁଇଜଣ ପ୍ରବୀଣ ନେତା ଭାବରେ, ନୂତନ ଦଳର ସଂସଦୀୟ ନେତାଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଛିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CBQ7BAAAQBAJ&amp;q=1977+janata+party+oath+rajghat&amp;pg=PA195|title = India Since Independence: Making Sense of Indian Politics|isbn = 9788131742822|author1 = Ananth|year = 2008| publisher=Pearson Education India }}&lt;/ref&gt;

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୮୨ରେ ୯୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଅହମ୍ମଦାବାଦର ସିଭିଲ୍ ହସ୍ପିଟାଲରେ&lt;ref&gt;{{Cite book | editor = Bhavana Nair and Sudha Sanjeev | title = Remembering Our Leaders | volume = 9 | chapter = J.B. Kripalani | publisher = Children Book Trust | year = 1999 | isbn = 81-7011-842-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newspapers.com/image/387871032 |agency=Associated Press|title=J.B. Kripalani, 94, dies; helped Gandhi gain freedom for India|work=Chicago Tribune |date=March 20, 1982|page=10}}&lt;/ref&gt; ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଜନ୍ମର ୧୦୧ତମ ବାର୍ଷିକୀକୁ ମନେ ପକାଇବା ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ଡାକ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ୧୧ ନଭେମ୍ବର ୧୯୮୯ରେ ଏକ ଡାକଟିକଟ ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/J/J.B.%20KRIPLANI |title=J. B. Kripalani |publisher=Indianpost.com |date=19 March 1982 |access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>tsk73n9cthxtcd9dbr4k1l5dvnjvtyx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607730</id>
      <parentid>607729</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:୧୮୮୮ ଜନ୍ମ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13748" sha1="ss0pp3lazwnh031uyed8es46lxmo2a8" xml:space="preserve">[[File:Acharya Kripalani 1989 stamp of India.jpg|thumb|Acharya Kripalani 1989 stamp of India]]
ଜୀବତ୍ରମ୍ ଭଗବାନଦାସ କ୍ରିପାଳାନୀ (୧୧ ନଭେମ୍ବର ୧୮୮୮ - ୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୮୨), ଯାହା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରିପାଳାନୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା ଥିଲେ, ଯିଏ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ସଭାପତି ପଦ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ସୁଚେତା କ୍ରିପାଳାନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ । କ୍ରିପାଳାନ ଜଣେ ପରିବେଶବିତ୍, ରହସ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା କର୍ମୀ ଥିଲେ ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ ସମାଜବାଦୀ ଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ୧୯୫୧ ମସିହାରେ କିଷାନ ମଜଦୁର ପ୍ରଜା ପାର୍ଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରବର୍ଷ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ସହିତ ମିଶି ପ୍ରଜା ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ଗଠନ କରିଥିଲା । ଜୀବନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦକ୍ଷିଣପନ୍ଥୀ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପାର୍ଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

ସେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସମୟରେ, ସେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ସାହୀ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରାୟ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି କଂଗ୍ରେସ ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିଲା ଏବଂ କଂଗ୍ରେସକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସଭାପତି କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ମାମଲାକୁ ନେଇ ଦଳ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସରକାରଙ୍କ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। 1920 ଦଶକର ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରୁ 1970 ଦଶକର ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭିନ୍ନମତବାଦୀଙ୍କ ପାଇଁ କୃପାଳନି ଜଣେ ପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ।

ସେ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ସଭାକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=09 Dec 1946 Archives |url=https://www.constitutionofindia.net/debates/09-dec-1946/ |access-date=2024-11-08 |website=Constitution of India |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ==
ଜୀବତ୍ରମ୍ ଭଗବାନଦାସ କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୮୮୮ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ସିନ୍ଧ ପ୍ରଦେଶର ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପୁଣେର ଫର୍ଗୁସନ୍ କଲେଜରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରୁ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୧୨ ରୁ ୧୯୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃପାଳିନୀ ବିହାରର ମୁଜାଫରପୁରର ଏଲଏସ କଲେଜ (ସେତେବେଳେ ଗ୍ରୀଅର ବିବି କଲେଜ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା) ରେ ଇଂରାଜୀ ଏବଂ ଇତିହାସର ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=J. B. Kripalani |url=https://www.constitutionofindia.net/members/j-b-kripalani-2/ |access-date=2024-03-05 |website=Constitution of India |language=en-US}}&lt;/ref&gt; କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୯୨୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସାମିଲ ଥିଲେ। ସେ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ଶିକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗୁଜୁରାଟ ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ନୂତନ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଏବଂ ସଂଗଠିତ କରିବା ପାଇଁ ବିହାର ଏବଂ ଉତ୍ତର ଭାରତର ସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରଦେଶକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିବାଦ ଆୟୋଜନ ଏବଂ ରାଜଦ୍ରୋହୀ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରକାଶନ ସମୟରେ ସେ ଅନେକ ଥର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The purest kind |url=https://www.telegraphindia.com/opinion/the-purest-kind-remembering-acharya-j-b-kripalani/cid/1856705 |access-date=2024-03-05 |website=www.telegraphindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==କଂଗ୍ରେସ ନେତା==
କ୍ରିପାଳାନୀ ଅଖିଳ ଭାରତ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୮-୨୯ ମସିହାରେ ଏହାର ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ହୋଇଥିଲେ।

କ୍ରିପାଳାନୀ ଏକ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ଶୀର୍ଷ ବ୍ୟାପାରରେ ଏବଂ ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଏବଂ ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନର ସଂଗଠନରେ ପ୍ରମୁଖ ଭାବରେ ଜଡିତ ଥିଲେ । କ୍ରିପାଳାନୀ ଭାରତର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ସରକାର (୧୯୪୬-୧୯୪୭) ଏବଂ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ସଭାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ଆବୁଲ ହାସିମ ଏବଂ ଶରତ ବୋଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଗତ ଏକକ ବଙ୍ଗର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବଙ୍ଗ ଏବଂ ପଞ୍ଜାବର ବିଭାଜନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kabir|first1=Nurul|title=Colonialism, politics of language and partition of Bengal PART XVI|url=https://sites.google.com/site/bdguiber/home/6-english/bangladesh/colonialism-politics|access-date=14 August 2016|work=The New Age|publisher=The New Age|date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://sites.google.com/site/bdguiber/home/6-english/bangladesh/colonialism-politics|title=Agrarian Bengal: Economy, Social Structure and Politics: 1919–1947|last=Bose|first=Sugata|publisher=Cambridge University Press, First Indian Edition in association with Orient Longman|year=1987|location=[[Hyderabad]]|pages=230–231}}&lt;/ref&gt;

ସେ ୧୨ ବର୍ଷ ଧରି କଂଗ୍ରେସ ମହାସଚିବ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିଲା ଏବଂ କଂଗ୍ରେସକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସଭାପତି କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ମାମଲାକୁ ନେଇ ଦଳ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସରକାରଙ୍କ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।&lt;ref name=&quot;Kochanek&quot;&gt;{{cite book |last1=Kochanek |first1=Stanley A. |title=The Congress Party of India: The Dynamics of a One-Party Democracy |date=2015 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-7576-4 |url=https://books.google.com/books?id=4BbWCgAAQBAJ&amp;q=president+of+indian+national+congress&amp;pg=PA5 |access-date=4 December 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last1=Möller|first1=Ulrika|url=https://books.google.com/books?id=uKbAAwAAQBAJ&amp;dq=Kripalani+president+congress&amp;pg=PA57|title=Political Leadership, Nascent Statehood and Democracy: A comparative study|last2=Schierenbeck|first2=Isabell|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-317-67310-1|pages=57}}&lt;/ref&gt;

==ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନ==
୧୯୭୨-୭୩ ମସିହାରେ, ସେ ନେହେରୁଙ୍କ ଝିଅ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ , ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କ୍ରମାଗତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ। କ୍ରିପାଳାନୀ ଏବଂ ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଶାସନ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ହୋଇଗଲା। ତାଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ସରକାରୀ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଅଭିଯୋଗରେ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରାଯିବା ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ବିରୋଧ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନୀତି ବିରୁଦ୍ଧରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭ୍ରମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା। ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ, କ୍ରିପାଳାନୀ ଦେଶ ଗସ୍ତ କରି ଅହିଂସାତ୍ମକ ପ୍ରତିବାଦ ଏବଂ ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟତା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଯେଉଁ କଣ୍ଠସ୍ୱର ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ୨୬ ଜୁନ୍ ୧୯୭୫ ରାତିରେ ଗିରଫ ହୋଇଥିବା ବିରୋଧୀ ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟାପ୍ତ ବୟସ୍କ କ୍ରିପାଳାନୀ ଥିଲେ। ୧୯୭୭ ନିର୍ବାଚନରେ ​​ଜନତା ଦଳର ବିଜୟ ପରେ ସେ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ବଞ୍ଚିବା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ପ୍ରଥମ ଅଣ-କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଦିନ ବଞ୍ଚିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ନାରାୟଣ, ଦୁଇଜଣ ପ୍ରବୀଣ ନେତା ଭାବରେ, ନୂତନ ଦଳର ସଂସଦୀୟ ନେତାଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଛିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CBQ7BAAAQBAJ&amp;q=1977+janata+party+oath+rajghat&amp;pg=PA195|title = India Since Independence: Making Sense of Indian Politics|isbn = 9788131742822|author1 = Ananth|year = 2008| publisher=Pearson Education India }}&lt;/ref&gt;

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୮୨ରେ ୯୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଅହମ୍ମଦାବାଦର ସିଭିଲ୍ ହସ୍ପିଟାଲରେ&lt;ref&gt;{{Cite book | editor = Bhavana Nair and Sudha Sanjeev | title = Remembering Our Leaders | volume = 9 | chapter = J.B. Kripalani | publisher = Children Book Trust | year = 1999 | isbn = 81-7011-842-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newspapers.com/image/387871032 |agency=Associated Press|title=J.B. Kripalani, 94, dies; helped Gandhi gain freedom for India|work=Chicago Tribune |date=March 20, 1982|page=10}}&lt;/ref&gt; ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଜନ୍ମର ୧୦୧ତମ ବାର୍ଷିକୀକୁ ମନେ ପକାଇବା ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ଡାକ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ୧୧ ନଭେମ୍ବର ୧୯୮୯ରେ ଏକ ଡାକଟିକଟ ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/J/J.B.%20KRIPLANI |title=J. B. Kripalani |publisher=Indianpost.com |date=19 March 1982 |access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୮୮ ଜନ୍ମ]]</text>
      <sha1>ss0pp3lazwnh031uyed8es46lxmo2a8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607732</id>
      <parentid>607730</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:୧୯୮୨ ମୃତ୍ୟୁ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13803" sha1="18bmnx1l5efvintoxah4bddk06c5ptg" xml:space="preserve">[[File:Acharya Kripalani 1989 stamp of India.jpg|thumb|Acharya Kripalani 1989 stamp of India]]
ଜୀବତ୍ରମ୍ ଭଗବାନଦାସ କ୍ରିପାଳାନୀ (୧୧ ନଭେମ୍ବର ୧୮୮୮ - ୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୮୨), ଯାହା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରିପାଳାନୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା ଥିଲେ, ଯିଏ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ସଭାପତି ପଦ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ସୁଚେତା କ୍ରିପାଳାନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ । କ୍ରିପାଳାନ ଜଣେ ପରିବେଶବିତ୍, ରହସ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା କର୍ମୀ ଥିଲେ ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ ସମାଜବାଦୀ ଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ୧୯୫୧ ମସିହାରେ କିଷାନ ମଜଦୁର ପ୍ରଜା ପାର୍ଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରବର୍ଷ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ସହିତ ମିଶି ପ୍ରଜା ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ଗଠନ କରିଥିଲା । ଜୀବନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦକ୍ଷିଣପନ୍ଥୀ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପାର୍ଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

ସେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସମୟରେ, ସେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ସାହୀ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରାୟ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି କଂଗ୍ରେସ ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିଲା ଏବଂ କଂଗ୍ରେସକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସଭାପତି କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ମାମଲାକୁ ନେଇ ଦଳ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସରକାରଙ୍କ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। 1920 ଦଶକର ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରୁ 1970 ଦଶକର ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭିନ୍ନମତବାଦୀଙ୍କ ପାଇଁ କୃପାଳନି ଜଣେ ପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ।

ସେ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ସଭାକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=09 Dec 1946 Archives |url=https://www.constitutionofindia.net/debates/09-dec-1946/ |access-date=2024-11-08 |website=Constitution of India |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ==
ଜୀବତ୍ରମ୍ ଭଗବାନଦାସ କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୮୮୮ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ସିନ୍ଧ ପ୍ରଦେଶର ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପୁଣେର ଫର୍ଗୁସନ୍ କଲେଜରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରୁ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୧୨ ରୁ ୧୯୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃପାଳିନୀ ବିହାରର ମୁଜାଫରପୁରର ଏଲଏସ କଲେଜ (ସେତେବେଳେ ଗ୍ରୀଅର ବିବି କଲେଜ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା) ରେ ଇଂରାଜୀ ଏବଂ ଇତିହାସର ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=J. B. Kripalani |url=https://www.constitutionofindia.net/members/j-b-kripalani-2/ |access-date=2024-03-05 |website=Constitution of India |language=en-US}}&lt;/ref&gt; କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୯୨୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସାମିଲ ଥିଲେ। ସେ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ଶିକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗୁଜୁରାଟ ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ନୂତନ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଏବଂ ସଂଗଠିତ କରିବା ପାଇଁ ବିହାର ଏବଂ ଉତ୍ତର ଭାରତର ସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରଦେଶକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିବାଦ ଆୟୋଜନ ଏବଂ ରାଜଦ୍ରୋହୀ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରକାଶନ ସମୟରେ ସେ ଅନେକ ଥର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The purest kind |url=https://www.telegraphindia.com/opinion/the-purest-kind-remembering-acharya-j-b-kripalani/cid/1856705 |access-date=2024-03-05 |website=www.telegraphindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==କଂଗ୍ରେସ ନେତା==
କ୍ରିପାଳାନୀ ଅଖିଳ ଭାରତ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୮-୨୯ ମସିହାରେ ଏହାର ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ହୋଇଥିଲେ।

କ୍ରିପାଳାନୀ ଏକ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ଶୀର୍ଷ ବ୍ୟାପାରରେ ଏବଂ ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଏବଂ ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନର ସଂଗଠନରେ ପ୍ରମୁଖ ଭାବରେ ଜଡିତ ଥିଲେ । କ୍ରିପାଳାନୀ ଭାରତର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ସରକାର (୧୯୪୬-୧୯୪୭) ଏବଂ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ସଭାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ଆବୁଲ ହାସିମ ଏବଂ ଶରତ ବୋଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଗତ ଏକକ ବଙ୍ଗର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବଙ୍ଗ ଏବଂ ପଞ୍ଜାବର ବିଭାଜନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kabir|first1=Nurul|title=Colonialism, politics of language and partition of Bengal PART XVI|url=https://sites.google.com/site/bdguiber/home/6-english/bangladesh/colonialism-politics|access-date=14 August 2016|work=The New Age|publisher=The New Age|date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://sites.google.com/site/bdguiber/home/6-english/bangladesh/colonialism-politics|title=Agrarian Bengal: Economy, Social Structure and Politics: 1919–1947|last=Bose|first=Sugata|publisher=Cambridge University Press, First Indian Edition in association with Orient Longman|year=1987|location=[[Hyderabad]]|pages=230–231}}&lt;/ref&gt;

ସେ ୧୨ ବର୍ଷ ଧରି କଂଗ୍ରେସ ମହାସଚିବ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିଲା ଏବଂ କଂଗ୍ରେସକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସଭାପତି କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ମାମଲାକୁ ନେଇ ଦଳ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସରକାରଙ୍କ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।&lt;ref name=&quot;Kochanek&quot;&gt;{{cite book |last1=Kochanek |first1=Stanley A. |title=The Congress Party of India: The Dynamics of a One-Party Democracy |date=2015 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-7576-4 |url=https://books.google.com/books?id=4BbWCgAAQBAJ&amp;q=president+of+indian+national+congress&amp;pg=PA5 |access-date=4 December 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last1=Möller|first1=Ulrika|url=https://books.google.com/books?id=uKbAAwAAQBAJ&amp;dq=Kripalani+president+congress&amp;pg=PA57|title=Political Leadership, Nascent Statehood and Democracy: A comparative study|last2=Schierenbeck|first2=Isabell|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-317-67310-1|pages=57}}&lt;/ref&gt;

==ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନ==
୧୯୭୨-୭୩ ମସିହାରେ, ସେ ନେହେରୁଙ୍କ ଝିଅ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ , ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କ୍ରମାଗତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ। କ୍ରିପାଳାନୀ ଏବଂ ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଶାସନ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ହୋଇଗଲା। ତାଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ସରକାରୀ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଅଭିଯୋଗରେ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରାଯିବା ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ବିରୋଧ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନୀତି ବିରୁଦ୍ଧରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭ୍ରମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା। ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ, କ୍ରିପାଳାନୀ ଦେଶ ଗସ୍ତ କରି ଅହିଂସାତ୍ମକ ପ୍ରତିବାଦ ଏବଂ ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟତା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଯେଉଁ କଣ୍ଠସ୍ୱର ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ୨୬ ଜୁନ୍ ୧୯୭୫ ରାତିରେ ଗିରଫ ହୋଇଥିବା ବିରୋଧୀ ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟାପ୍ତ ବୟସ୍କ କ୍ରିପାଳାନୀ ଥିଲେ। ୧୯୭୭ ନିର୍ବାଚନରେ ​​ଜନତା ଦଳର ବିଜୟ ପରେ ସେ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ବଞ୍ଚିବା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ପ୍ରଥମ ଅଣ-କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଦିନ ବଞ୍ଚିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ନାରାୟଣ, ଦୁଇଜଣ ପ୍ରବୀଣ ନେତା ଭାବରେ, ନୂତନ ଦଳର ସଂସଦୀୟ ନେତାଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଛିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CBQ7BAAAQBAJ&amp;q=1977+janata+party+oath+rajghat&amp;pg=PA195|title = India Since Independence: Making Sense of Indian Politics|isbn = 9788131742822|author1 = Ananth|year = 2008| publisher=Pearson Education India }}&lt;/ref&gt;

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୮୨ରେ ୯୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଅହମ୍ମଦାବାଦର ସିଭିଲ୍ ହସ୍ପିଟାଲରେ&lt;ref&gt;{{Cite book | editor = Bhavana Nair and Sudha Sanjeev | title = Remembering Our Leaders | volume = 9 | chapter = J.B. Kripalani | publisher = Children Book Trust | year = 1999 | isbn = 81-7011-842-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newspapers.com/image/387871032 |agency=Associated Press|title=J.B. Kripalani, 94, dies; helped Gandhi gain freedom for India|work=Chicago Tribune |date=March 20, 1982|page=10}}&lt;/ref&gt; ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଜନ୍ମର ୧୦୧ତମ ବାର୍ଷିକୀକୁ ମନେ ପକାଇବା ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ଡାକ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ୧୧ ନଭେମ୍ବର ୧୯୮୯ରେ ଏକ ଡାକଟିକଟ ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/J/J.B.%20KRIPLANI |title=J. B. Kripalani |publisher=Indianpost.com |date=19 March 1982 |access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୮୮ ଜନ୍ମ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୨ ମୃତ୍ୟୁ]]</text>
      <sha1>18bmnx1l5efvintoxah4bddk06c5ptg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607733</id>
      <parentid>607732</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13857" sha1="c0d2g8kvj5bwuvfbxod4gps3wwz2fxt" xml:space="preserve">[[File:Acharya Kripalani 1989 stamp of India.jpg|thumb|Acharya Kripalani 1989 stamp of India]]
ଜୀବତ୍ରମ୍ ଭଗବାନଦାସ କ୍ରିପାଳାନୀ (୧୧ ନଭେମ୍ବର ୧୮୮୮ - ୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୮୨), ଯାହା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରିପାଳାନୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା ଥିଲେ, ଯିଏ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ସଭାପତି ପଦ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ସୁଚେତା କ୍ରିପାଳାନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ । କ୍ରିପାଳାନ ଜଣେ ପରିବେଶବିତ୍, ରହସ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା କର୍ମୀ ଥିଲେ ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ ସମାଜବାଦୀ ଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ୧୯୫୧ ମସିହାରେ କିଷାନ ମଜଦୁର ପ୍ରଜା ପାର୍ଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରବର୍ଷ ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ସହିତ ମିଶି ପ୍ରଜା ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି ଗଠନ କରିଥିଲା । ଜୀବନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦକ୍ଷିଣପନ୍ଥୀ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପାର୍ଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

ସେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସମୟରେ, ସେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ସାହୀ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରାୟ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି କଂଗ୍ରେସ ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିଲା ଏବଂ କଂଗ୍ରେସକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସଭାପତି କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ମାମଲାକୁ ନେଇ ଦଳ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସରକାରଙ୍କ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। 1920 ଦଶକର ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରୁ 1970 ଦଶକର ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭିନ୍ନମତବାଦୀଙ୍କ ପାଇଁ କୃପାଳନି ଜଣେ ପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ।

ସେ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ସଭାକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=09 Dec 1946 Archives |url=https://www.constitutionofindia.net/debates/09-dec-1946/ |access-date=2024-11-08 |website=Constitution of India |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ==
ଜୀବତ୍ରମ୍ ଭଗବାନଦାସ କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୮୮୮ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ସିନ୍ଧ ପ୍ରଦେଶର ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପୁଣେର ଫର୍ଗୁସନ୍ କଲେଜରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରୁ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୧୨ ରୁ ୧୯୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃପାଳିନୀ ବିହାରର ମୁଜାଫରପୁରର ଏଲଏସ କଲେଜ (ସେତେବେଳେ ଗ୍ରୀଅର ବିବି କଲେଜ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା) ରେ ଇଂରାଜୀ ଏବଂ ଇତିହାସର ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=J. B. Kripalani |url=https://www.constitutionofindia.net/members/j-b-kripalani-2/ |access-date=2024-03-05 |website=Constitution of India |language=en-US}}&lt;/ref&gt; କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୯୨୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସାମିଲ ଥିଲେ। ସେ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ଶିକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗୁଜୁରାଟ ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ନୂତନ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଏବଂ ସଂଗଠିତ କରିବା ପାଇଁ ବିହାର ଏବଂ ଉତ୍ତର ଭାରତର ସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରଦେଶକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିବାଦ ଆୟୋଜନ ଏବଂ ରାଜଦ୍ରୋହୀ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରକାଶନ ସମୟରେ ସେ ଅନେକ ଥର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The purest kind |url=https://www.telegraphindia.com/opinion/the-purest-kind-remembering-acharya-j-b-kripalani/cid/1856705 |access-date=2024-03-05 |website=www.telegraphindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==କଂଗ୍ରେସ ନେତା==
କ୍ରିପାଳାନୀ ଅଖିଳ ଭାରତ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୮-୨୯ ମସିହାରେ ଏହାର ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ହୋଇଥିଲେ।

କ୍ରିପାଳାନୀ ଏକ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ଶୀର୍ଷ ବ୍ୟାପାରରେ ଏବଂ ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଏବଂ ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନର ସଂଗଠନରେ ପ୍ରମୁଖ ଭାବରେ ଜଡିତ ଥିଲେ । କ୍ରିପାଳାନୀ ଭାରତର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ସରକାର (୧୯୪୬-୧୯୪୭) ଏବଂ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ସଭାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ଆବୁଲ ହାସିମ ଏବଂ ଶରତ ବୋଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଗତ ଏକକ ବଙ୍ଗର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବଙ୍ଗ ଏବଂ ପଞ୍ଜାବର ବିଭାଜନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kabir|first1=Nurul|title=Colonialism, politics of language and partition of Bengal PART XVI|url=https://sites.google.com/site/bdguiber/home/6-english/bangladesh/colonialism-politics|access-date=14 August 2016|work=The New Age|publisher=The New Age|date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://sites.google.com/site/bdguiber/home/6-english/bangladesh/colonialism-politics|title=Agrarian Bengal: Economy, Social Structure and Politics: 1919–1947|last=Bose|first=Sugata|publisher=Cambridge University Press, First Indian Edition in association with Orient Longman|year=1987|location=[[Hyderabad]]|pages=230–231}}&lt;/ref&gt;

ସେ ୧୨ ବର୍ଷ ଧରି କଂଗ୍ରେସ ମହାସଚିବ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିଲା ଏବଂ କଂଗ୍ରେସକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସଭାପତି କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ମାମଲାକୁ ନେଇ ଦଳ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସରକାରଙ୍କ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।&lt;ref name=&quot;Kochanek&quot;&gt;{{cite book |last1=Kochanek |first1=Stanley A. |title=The Congress Party of India: The Dynamics of a One-Party Democracy |date=2015 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-7576-4 |url=https://books.google.com/books?id=4BbWCgAAQBAJ&amp;q=president+of+indian+national+congress&amp;pg=PA5 |access-date=4 December 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last1=Möller|first1=Ulrika|url=https://books.google.com/books?id=uKbAAwAAQBAJ&amp;dq=Kripalani+president+congress&amp;pg=PA57|title=Political Leadership, Nascent Statehood and Democracy: A comparative study|last2=Schierenbeck|first2=Isabell|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-317-67310-1|pages=57}}&lt;/ref&gt;

==ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନ==
୧୯୭୨-୭୩ ମସିହାରେ, ସେ ନେହେରୁଙ୍କ ଝିଅ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ , ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କ୍ରମାଗତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ। କ୍ରିପାଳାନୀ ଏବଂ ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଶାସନ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ହୋଇଗଲା। ତାଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ସରକାରୀ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଅଭିଯୋଗରେ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରାଯିବା ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ବିରୋଧ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନୀତି ବିରୁଦ୍ଧରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭ୍ରମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା। ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ, କ୍ରିପାଳାନୀ ଦେଶ ଗସ୍ତ କରି ଅହିଂସାତ୍ମକ ପ୍ରତିବାଦ ଏବଂ ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟତା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଯେଉଁ କଣ୍ଠସ୍ୱର ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ୨୬ ଜୁନ୍ ୧୯୭୫ ରାତିରେ ଗିରଫ ହୋଇଥିବା ବିରୋଧୀ ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ଦ୍ଧବ୍ୟାପ୍ତ ବୟସ୍କ କ୍ରିପାଳାନୀ ଥିଲେ। ୧୯୭୭ ନିର୍ବାଚନରେ ​​ଜନତା ଦଳର ବିଜୟ ପରେ ସେ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ବଞ୍ଚିବା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ପ୍ରଥମ ଅଣ-କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଦିନ ବଞ୍ଚିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ନାରାୟଣ, ଦୁଇଜଣ ପ୍ରବୀଣ ନେତା ଭାବରେ, ନୂତନ ଦଳର ସଂସଦୀୟ ନେତାଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଛିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CBQ7BAAAQBAJ&amp;q=1977+janata+party+oath+rajghat&amp;pg=PA195|title = India Since Independence: Making Sense of Indian Politics|isbn = 9788131742822|author1 = Ananth|year = 2008| publisher=Pearson Education India }}&lt;/ref&gt;

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରିପାଳାନୀ ୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୮୨ରେ ୯୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଅହମ୍ମଦାବାଦର ସିଭିଲ୍ ହସ୍ପିଟାଲରେ&lt;ref&gt;{{Cite book | editor = Bhavana Nair and Sudha Sanjeev | title = Remembering Our Leaders | volume = 9 | chapter = J.B. Kripalani | publisher = Children Book Trust | year = 1999 | isbn = 81-7011-842-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newspapers.com/image/387871032 |agency=Associated Press|title=J.B. Kripalani, 94, dies; helped Gandhi gain freedom for India|work=Chicago Tribune |date=March 20, 1982|page=10}}&lt;/ref&gt; ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଜନ୍ମର ୧୦୧ତମ ବାର୍ଷିକୀକୁ ମନେ ପକାଇବା ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ଡାକ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ୧୧ ନଭେମ୍ବର ୧୯୮୯ରେ ଏକ ଡାକଟିକଟ ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/J/J.B.%20KRIPLANI |title=J. B. Kripalani |publisher=Indianpost.com |date=19 March 1982 |access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୮୮ ଜନ୍ମ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୨ ମୃତ୍ୟୁ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>c0d2g8kvj5bwuvfbxod4gps3wwz2fxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଭିକାଇଜି କାମା</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101269</id>
    <redirect title="ଭିଖାଜୀ କାମା" />
    <revision>
      <id>607720</id>
      <timestamp>2026-10-04T12:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hellohappy</username>
        <id>3404</id>
      </contributor>
      <comment>Hellohappy ପୃଷ୍ଠାଟିକୁ &quot;[[ଭିକାଇଜି କାମା]]&quot;ରୁ &quot;[[ଭିଖାଜୀ କାମା]]&quot;କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ: ସଠିକ ନାମ</comment>
      <origin>607720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="541x1140mpx88tmcconv8gaezx278en" xml:space="preserve">#ଲେଉଟାଣି [[ଭିଖାଜୀ କାମା]]</text>
      <sha1>541x1140mpx88tmcconv8gaezx278en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ଭିକାଇଜି କାମା</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101270</id>
    <redirect title="ଆଲୋଚନା:ଭିଖାଜୀ କାମା" />
    <revision>
      <id>607722</id>
      <timestamp>2026-10-04T12:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hellohappy</username>
        <id>3404</id>
      </contributor>
      <comment>Hellohappy ପୃଷ୍ଠାଟିକୁ &quot;[[ଆଲୋଚନା:ଭିକାଇଜି କାମା]]&quot;ରୁ &quot;[[ଆଲୋଚନା:ଭିଖାଜୀ କାମା]]&quot;କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ: ସଠିକ ନାମ</comment>
      <origin>607722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="t27od2wcky02fdfwqingxvl99uizint" xml:space="preserve">#ଲେଉଟାଣି [[ଆଲୋଚନା:ଭିଖାଜୀ କାମା]]</text>
      <sha1>t27od2wcky02fdfwqingxvl99uizint</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101271</id>
    <revision>
      <id>607728</id>
      <timestamp>2026-10-04T15:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ପୃଷ୍ଠା ପ୍ରକାଶ</comment>
      <origin>607728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8536" sha1="4n2xx8udqifznf4qx15qhhq9ngwqe00" xml:space="preserve">'''ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ'''[a] (୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୮୯ – ୧୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୮) [ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି]ର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଥିଲେ, ଯିଏ [ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ]ର ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ। [ମୁଜଫ୍ଫରପୁର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲା]ରେ [ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚାକୀ]ଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲାରେ ବ୍ରିଟିଶ ବିଚାରପତି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଡଗ୍ଲାସ୍ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକ ଗାଡ଼ି ଉପରକୁ ବୋମା ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଗାଡ଼ିରେ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଥିବେ ବୋଲି ସେମାନେ ଭାବିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗାଡ଼ିରେ ଥିବାରୁ ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରିଟିଶ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା। ଗିରଫ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନିଜକୁ ଗୁଳି କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ଖୁଦୀରାମଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଦୁଇଜଣ ମହିଳାଙ୍କ ହତ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରେ ବିଚାର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ବଙ୍ଗଳାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକମାନେ ଫାଶୀ ଦେଇଥିଲେ।[1]

[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ] ଏହି ହିଂସାକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଘଟଣାରେ ଦୁଇଜଣ ନିରୀହ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବାରୁ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, &quot;ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରି ଭାରତୀୟ ଲୋକେ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।&quot;[2][3][4][5] ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, [ବାଲ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ] ତାଙ୍କ ସମ୍ବାଦପତ୍ର [''କେସରୀ'']ରେ ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକଙ୍କ ପକ୍ଷ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତତ୍କାଳ [ସ୍ୱରାଜ] ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ସରକାର ତିଳକଙ୍କୁ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ତୁରନ୍ତ ଗିରଫ କରିଥିଲା।[6]

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==
ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ [ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି]ର [ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ]ର [ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲା] ଅନ୍ତର୍ଗତ [ମେଦିନୀପୁର]ର ହବିବପୁରର ଏକ ବଙ୍ଗୀୟ [କାୟସ୍ଥ] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[7] ତାଙ୍କ ପିତା ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲାର [ମେଦିନୀପୁର ସହର]ରେ ତହସିଲଦାର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ଖୁଦୀରାମ ତିନିଜଣ ଝିଅଙ୍କ ପରେ ପରିବାରର ଚତୁର୍ଥ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।[8] ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ ବୋଷ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟା ଦେବୀଙ୍କର ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଭୟଙ୍କର ଶୈଶବାବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ସମୟର ପ୍ରଚଳିତ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ, ନବଜାତ ଶିଶୁଟିକୁ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବରେ ତିନି ମୁଠା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ବଦଳରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଇଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏହି ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟକୁ ''ଖୁଦ'' କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଖୁଦୀରାମ ହୋଇଥିଲା।[9]

ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଅପରୂପା ରାୟ ତାଙ୍କୁ ଦାସପୁର ଥାନା ଅଧୀନ ହାଟଗଛା ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଅପରୂପାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଅମୃତଲାଲ ରାୟ ତାଙ୍କୁ ତମଲୁକର [ହାମିଲଟନ ହାଇସ୍କୁଲ]ରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ।[10]

୧୯୦୨ ଓ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ [ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ] ଓ [ସିଷ୍ଟର ନିବେଦିତା] ମେଦିନୀପୁର ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଜଡ଼ିତ ବିଭିନ୍ନ ବିପ୍ଳବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ଅନେକ ସାଧାରଣ ସଭା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ କିଶୋର ଥିବା ଖୁଦୀରାମ ବିପ୍ଳବ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ବରିଷ୍ଠ ବିପ୍ଳବୀ [ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]ଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ମେଦିନୀପୁରରେ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ର ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ।[11][12][13]

ପ୍ରାପ୍ତ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ତାଙ୍କୁ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ କଲକାତାର [ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]ଙ୍କ ବିପ୍ଳବୀ ନେଟୱର୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିଥିଲେ। ୧୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଜଣେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରତରେ [ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ] ବିରୋଧୀ ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବାଣ୍ଟୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [ମେଦିନୀପୁର]ରେ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ [ବ୍ୟାରିଷ୍ଟର] [ବୀରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଶାସମଲ]ଙ୍କ ଦକ୍ଷ ଯୁକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସେ ଅଭିଯୋଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଖଲାସ ହୋଇଥିଲେ।[14] ମାତ୍ର ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଖୁଦୀରାମ ପୁଲିସ ଥାନା ନିକଟରେ ବୋମା ରଖିବା ଏବଂ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ।[15]

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}</text>
      <sha1>4n2xx8udqifznf4qx15qhhq9ngwqe00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607731</id>
      <parentid>607728</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8629" sha1="jb4c8x3z78emd1zf6v3mfhbmj5ca2y0" xml:space="preserve">'''ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ'''[a] (୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୮୯ – ୧୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୮) [ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି]ର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଥିଲେ, ଯିଏ [ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ]ର ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ। [ମୁଜଫ୍ଫରପୁର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲା]ରେ [ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚାକୀ]ଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲାରେ ବ୍ରିଟିଶ ବିଚାରପତି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଡଗ୍ଲାସ୍ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକ ଗାଡ଼ି ଉପରକୁ ବୋମା ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଗାଡ଼ିରେ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଥିବେ ବୋଲି ସେମାନେ ଭାବିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗାଡ଼ିରେ ଥିବାରୁ ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରିଟିଶ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା। ଗିରଫ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନିଜକୁ ଗୁଳି କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ଖୁଦୀରାମଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଦୁଇଜଣ ମହିଳାଙ୍କ ହତ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରେ ବିଚାର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ବଙ୍ଗଳାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକମାନେ ଫାଶୀ ଦେଇଥିଲେ।[1]

[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ] ଏହି ହିଂସାକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଘଟଣାରେ ଦୁଇଜଣ ନିରୀହ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବାରୁ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, &quot;ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରି ଭାରତୀୟ ଲୋକେ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।&quot;[2][3][4][5] ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, [ବାଲ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ] ତାଙ୍କ ସମ୍ବାଦପତ୍ର [''କେସରୀ'']ରେ ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକଙ୍କ ପକ୍ଷ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତତ୍କାଳ [ସ୍ୱରାଜ] ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ସରକାର ତିଳକଙ୍କୁ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ତୁରନ୍ତ ଗିରଫ କରିଥିଲା।[6]

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==
ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ [ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି]ର [ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ]ର [ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲା] ଅନ୍ତର୍ଗତ [ମେଦିନୀପୁର]ର ହବିବପୁରର ଏକ ବଙ୍ଗୀୟ [କାୟସ୍ଥ] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[7] ତାଙ୍କ ପିତା ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲାର [ମେଦିନୀପୁର ସହର]ରେ ତହସିଲଦାର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ଖୁଦୀରାମ ତିନିଜଣ ଝିଅଙ୍କ ପରେ ପରିବାରର ଚତୁର୍ଥ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।[8] ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ ବୋଷ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟା ଦେବୀଙ୍କର ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଭୟଙ୍କର ଶୈଶବାବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ସମୟର ପ୍ରଚଳିତ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ, ନବଜାତ ଶିଶୁଟିକୁ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବରେ ତିନି ମୁଠା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ବଦଳରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଇଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏହି ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟକୁ ''ଖୁଦ'' କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଖୁଦୀରାମ ହୋଇଥିଲା।[9]

ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଅପରୂପା ରାୟ ତାଙ୍କୁ ଦାସପୁର ଥାନା ଅଧୀନ ହାଟଗଛା ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଅପରୂପାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଅମୃତଲାଲ ରାୟ ତାଙ୍କୁ ତମଲୁକର [ହାମିଲଟନ ହାଇସ୍କୁଲ]ରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ।[10]

୧୯୦୨ ଓ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ [ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ] ଓ [ସିଷ୍ଟର ନିବେଦିତା] ମେଦିନୀପୁର ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଜଡ଼ିତ ବିଭିନ୍ନ ବିପ୍ଳବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ଅନେକ ସାଧାରଣ ସଭା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ କିଶୋର ଥିବା ଖୁଦୀରାମ ବିପ୍ଳବ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ବରିଷ୍ଠ ବିପ୍ଳବୀ [ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]ଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ମେଦିନୀପୁରରେ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ର ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ।[11][12][13]

ପ୍ରାପ୍ତ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ତାଙ୍କୁ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ କଲକାତାର [ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]ଙ୍କ ବିପ୍ଳବୀ ନେଟୱର୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିଥିଲେ। ୧୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଜଣେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରତରେ [ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ] ବିରୋଧୀ ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବାଣ୍ଟୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [ମେଦିନୀପୁର]ରେ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ [ବ୍ୟାରିଷ୍ଟର] [ବୀରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଶାସମଲ]ଙ୍କ ଦକ୍ଷ ଯୁକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସେ ଅଭିଯୋଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଖଲାସ ହୋଇଥିଲେ।[14] ମାତ୍ର ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଖୁଦୀରାମ ପୁଲିସ ଥାନା ନିକଟରେ ବୋମା ରଖିବା ଏବଂ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ।[15]

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ]]</text>
      <sha1>jb4c8x3z78emd1zf6v3mfhbmj5ca2y0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607737</id>
      <parentid>607731</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8976" sha1="mvu68y3akqkqdxedft21d9rzri9oesy" xml:space="preserve">'''ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ''' (୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୮୯ – ୧୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୮) ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ। ମୁଜଫ୍ଫରପୁର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲାରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚାକୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲାରେ ବ୍ରିଟିଶ ବିଚାରପତି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଡଗ୍ଲାସ୍ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକ ଗାଡ଼ି ଉପରକୁ ବୋମା ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଗାଡ଼ିରେ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଥିବେ ବୋଲି ସେମାନେ ଭାବିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗାଡ଼ିରେ ଥିବାରୁ ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରିଟିଶ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା। ଗିରଫ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନିଜକୁ ଗୁଳି କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ଖୁଦୀରାମଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଦୁଇଜଣ ମହିଳାଙ୍କ ହତ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରେ ବିଚାର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ବଙ୍ଗଳାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକମାନେ ଫାଶୀ ଦେଇଥିଲେ।

[[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]] ଏହି ହିଂସାକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଘଟଣାରେ ଦୁଇଜଣ ନିରୀହ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବାରୁ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, &quot;ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରି ଭାରତୀୟ ଲୋକେ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।&quot;[2][3][4][5] ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, [[ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ|ବାଲ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ]] ତାଙ୍କ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ''କେସରୀ''ରେ ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକଙ୍କ ପକ୍ଷ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତତ୍କାଳ ସ୍ୱରାଜ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ସରକାର ତିଳକଙ୍କୁ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ତୁରନ୍ତ ଗିରଫ କରିଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anonymous |date=2015-08-08 |title=The story of our independence: Six years of jail for Tilak |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/the-story-of-our-independence-six-years-of-jail-for-tilak/story-vC1VtfmXEj4WfMPC2qiR5J.html |access-date=2026-10-04 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==
ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ [ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି]ର [ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ]ର [ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲା] ଅନ୍ତର୍ଗତ [ମେଦିନୀପୁର]ର ହବିବପୁରର ଏକ ବଙ୍ଗୀୟ [କାୟସ୍ଥ] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[7] ତାଙ୍କ ପିତା ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲାର [ମେଦିନୀପୁର ସହର]ରେ ତହସିଲଦାର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ଖୁଦୀରାମ ତିନିଜଣ ଝିଅଙ୍କ ପରେ ପରିବାରର ଚତୁର୍ଥ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।[8] ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ ବୋଷ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟା ଦେବୀଙ୍କର ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଭୟଙ୍କର ଶୈଶବାବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ସମୟର ପ୍ରଚଳିତ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ, ନବଜାତ ଶିଶୁଟିକୁ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବରେ ତିନି ମୁଠା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ବଦଳରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଇଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏହି ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟକୁ ''ଖୁଦ'' କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଖୁଦୀରାମ ହୋଇଥିଲା।[9]

ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଅପରୂପା ରାୟ ତାଙ୍କୁ ଦାସପୁର ଥାନା ଅଧୀନ ହାଟଗଛା ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଅପରୂପାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଅମୃତଲାଲ ରାୟ ତାଙ୍କୁ ତମଲୁକର [ହାମିଲଟନ ହାଇସ୍କୁଲ]ରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ।[10]

୧୯୦୨ ଓ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ [ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ] ଓ [ସିଷ୍ଟର ନିବେଦିତା] ମେଦିନୀପୁର ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଜଡ଼ିତ ବିଭିନ୍ନ ବିପ୍ଳବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ଅନେକ ସାଧାରଣ ସଭା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ କିଶୋର ଥିବା ଖୁଦୀରାମ ବିପ୍ଳବ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ବରିଷ୍ଠ ବିପ୍ଳବୀ [ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]ଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ମେଦିନୀପୁରରେ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ର ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ।[11][12][13]

ପ୍ରାପ୍ତ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ତାଙ୍କୁ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ କଲକାତାର [ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]ଙ୍କ ବିପ୍ଳବୀ ନେଟୱର୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିଥିଲେ। ୧୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଜଣେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରତରେ [ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ] ବିରୋଧୀ ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବାଣ୍ଟୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [ମେଦିନୀପୁର]ରେ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ [ବ୍ୟାରିଷ୍ଟର] [ବୀରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଶାସମଲ]ଙ୍କ ଦକ୍ଷ ଯୁକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସେ ଅଭିଯୋଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଖଲାସ ହୋଇଥିଲେ।[14] ମାତ୍ର ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଖୁଦୀରାମ ପୁଲିସ ଥାନା ନିକଟରେ ବୋମା ରଖିବା ଏବଂ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ।[15]

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ]]</text>
      <sha1>mvu68y3akqkqdxedft21d9rzri9oesy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607738</id>
      <parentid>607737</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9487" sha1="c1mq79dbi0jvyxbb5dvshuknv3bkp4u" xml:space="preserve">'''ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ''' (୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୮୯ – ୧୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୮) ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ। ମୁଜଫ୍ଫରପୁର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲାରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚାକୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲାରେ ବ୍ରିଟିଶ ବିଚାରପତି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଡଗ୍ଲାସ୍ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକ ଗାଡ଼ି ଉପରକୁ ବୋମା ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଗାଡ଼ିରେ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଥିବେ ବୋଲି ସେମାନେ ଭାବିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗାଡ଼ିରେ ଥିବାରୁ ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରିଟିଶ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା। ଗିରଫ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନିଜକୁ ଗୁଳି କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ଖୁଦୀରାମଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଦୁଇଜଣ ମହିଳାଙ୍କ ହତ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରେ ବିଚାର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ବଙ୍ଗଳାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକମାନେ ଫାଶୀ ଦେଇଥିଲେ।

[[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]] ଏହି ହିଂସାକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଘଟଣାରେ ଦୁଇଜଣ ନିରୀହ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବାରୁ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, &quot;ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରି ଭାରତୀୟ ଲୋକେ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।&lt;ref name=&quot;Jhunjhunwala2015&quot;&gt;{{cite book |author=Lakshiminiwas Jhunjhunwala |url=https://books.google.com/books?id=NmtsCwAAQBAJ&amp;pg=PA149 |title=Panorama |publisher=Ocean Books Pvt. Limited |year=2015 |isbn=978-81-8430-312-4 |page=149}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;(Mahatma)1962&quot;&gt;{{cite book |author=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=tz9uAAAAMAAJ |title=Collected works |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India |year=1962 |page=223 |author-link=Mahatma Gandhi}}&lt;/ref&gt; ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, [[ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ|ବାଲ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ]] ତାଙ୍କ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ''କେସରୀ''ରେ ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକଙ୍କ ପକ୍ଷ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତତ୍କାଳ ସ୍ୱରାଜ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ସରକାର ତିଳକଙ୍କୁ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ତୁରନ୍ତ ଗିରଫ କରିଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anonymous |date=2015-08-08 |title=The story of our independence: Six years of jail for Tilak |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/the-story-of-our-independence-six-years-of-jail-for-tilak/story-vC1VtfmXEj4WfMPC2qiR5J.html |access-date=2026-10-04 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==
ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ [ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି]ର [ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ]ର [ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲା] ଅନ୍ତର୍ଗତ [ମେଦିନୀପୁର]ର ହବିବପୁରର ଏକ ବଙ୍ଗୀୟ [କାୟସ୍ଥ] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[7] ତାଙ୍କ ପିତା ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲାର [ମେଦିନୀପୁର ସହର]ରେ ତହସିଲଦାର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ଖୁଦୀରାମ ତିନିଜଣ ଝିଅଙ୍କ ପରେ ପରିବାରର ଚତୁର୍ଥ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।[8] ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ ବୋଷ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟା ଦେବୀଙ୍କର ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଭୟଙ୍କର ଶୈଶବାବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ସମୟର ପ୍ରଚଳିତ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ, ନବଜାତ ଶିଶୁଟିକୁ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବରେ ତିନି ମୁଠା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ବଦଳରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଇଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏହି ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟକୁ ''ଖୁଦ'' କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଖୁଦୀରାମ ହୋଇଥିଲା।[9]

ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଅପରୂପା ରାୟ ତାଙ୍କୁ ଦାସପୁର ଥାନା ଅଧୀନ ହାଟଗଛା ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଅପରୂପାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଅମୃତଲାଲ ରାୟ ତାଙ୍କୁ ତମଲୁକର [ହାମିଲଟନ ହାଇସ୍କୁଲ]ରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ।[10]

୧୯୦୨ ଓ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ [ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ] ଓ [ସିଷ୍ଟର ନିବେଦିତା] ମେଦିନୀପୁର ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଜଡ଼ିତ ବିଭିନ୍ନ ବିପ୍ଳବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ଅନେକ ସାଧାରଣ ସଭା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ କିଶୋର ଥିବା ଖୁଦୀରାମ ବିପ୍ଳବ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ବରିଷ୍ଠ ବିପ୍ଳବୀ [ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]ଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ମେଦିନୀପୁରରେ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ର ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ।[11][12][13]

ପ୍ରାପ୍ତ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ତାଙ୍କୁ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ କଲକାତାର [ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]ଙ୍କ ବିପ୍ଳବୀ ନେଟୱର୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିଥିଲେ। ୧୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଜଣେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରତରେ [ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ] ବିରୋଧୀ ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବାଣ୍ଟୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [ମେଦିନୀପୁର]ରେ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ [ବ୍ୟାରିଷ୍ଟର] [ବୀରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଶାସମଲ]ଙ୍କ ଦକ୍ଷ ଯୁକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସେ ଅଭିଯୋଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଖଲାସ ହୋଇଥିଲେ।[14] ମାତ୍ର ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଖୁଦୀରାମ ପୁଲିସ ଥାନା ନିକଟରେ ବୋମା ରଖିବା ଏବଂ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ।[15]

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ]]</text>
      <sha1>c1mq79dbi0jvyxbb5dvshuknv3bkp4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607740</id>
      <parentid>607738</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12694" sha1="sm4qv4klfenql8ko0k01jrjdi53z02y" xml:space="preserve">'''ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ''' (୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୮୯ – ୧୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୮) ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ। ମୁଜଫ୍ଫରପୁର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲାରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚାକୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲାରେ ବ୍ରିଟିଶ ବିଚାରପତି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଡଗ୍ଲାସ୍ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକ ଗାଡ଼ି ଉପରକୁ ବୋମା ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଗାଡ଼ିରେ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଥିବେ ବୋଲି ସେମାନେ ଭାବିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗାଡ଼ିରେ ଥିବାରୁ ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରିଟିଶ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା। ଗିରଫ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନିଜକୁ ଗୁଳି କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ଖୁଦୀରାମଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଦୁଇଜଣ ମହିଳାଙ୍କ ହତ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରେ ବିଚାର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ବଙ୍ଗଳାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକମାନେ ଫାଶୀ ଦେଇଥିଲେ।

[[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]] ଏହି ହିଂସାକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଘଟଣାରେ ଦୁଇଜଣ ନିରୀହ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବାରୁ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, &quot;ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରି ଭାରତୀୟ ଲୋକେ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।&lt;ref name=&quot;Jhunjhunwala2015&quot;&gt;{{cite book |author=Lakshiminiwas Jhunjhunwala |url=https://books.google.com/books?id=NmtsCwAAQBAJ&amp;pg=PA149 |title=Panorama |publisher=Ocean Books Pvt. Limited |year=2015 |isbn=978-81-8430-312-4 |page=149}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;(Mahatma)1962&quot;&gt;{{cite book |author=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=tz9uAAAAMAAJ |title=Collected works |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India |year=1962 |page=223 |author-link=Mahatma Gandhi}}&lt;/ref&gt; ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, [[ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ|ବାଲ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ]] ତାଙ୍କ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ''କେସରୀ''ରେ ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକଙ୍କ ପକ୍ଷ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତତ୍କାଳ ସ୍ୱରାଜ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ସରକାର ତିଳକଙ୍କୁ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ତୁରନ୍ତ ଗିରଫ କରିଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anonymous |date=2015-08-08 |title=The story of our independence: Six years of jail for Tilak |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/the-story-of-our-independence-six-years-of-jail-for-tilak/story-vC1VtfmXEj4WfMPC2qiR5J.html |access-date=2026-10-04 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==
ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ [ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି]ର [ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ]ର [ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲା] ଅନ୍ତର୍ଗତ [ମେଦିନୀପୁର]ର ହବିବପୁରର ଏକ ବଙ୍ଗୀୟ [କାୟସ୍ଥ] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[7] ତାଙ୍କ ପିତା ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲାର [ମେଦିନୀପୁର ସହର]ରେ ତହସିଲଦାର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ଖୁଦୀରାମ ତିନିଜଣ ଝିଅଙ୍କ ପରେ ପରିବାରର ଚତୁର୍ଥ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।[8] ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ ବୋଷ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟା ଦେବୀଙ୍କର ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଭୟଙ୍କର ଶୈଶବାବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ସମୟର ପ୍ରଚଳିତ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ, ନବଜାତ ଶିଶୁଟିକୁ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବରେ ତିନି ମୁଠା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ବଦଳରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଇଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏହି ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟକୁ ''ଖୁଦ'' କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଖୁଦୀରାମ ହୋଇଥିଲା।[9]

ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଅପରୂପା ରାୟ ତାଙ୍କୁ ଦାସପୁର ଥାନା ଅଧୀନ ହାଟଗଛା ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଅପରୂପାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଅମୃତଲାଲ ରାୟ ତାଙ୍କୁ ତମଲୁକର [ହାମିଲଟନ ହାଇସ୍କୁଲ]ରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ।[10]

୧୯୦୨ ଓ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ [ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ] ଓ [ସିଷ୍ଟର ନିବେଦିତା] ମେଦିନୀପୁର ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଜଡ଼ିତ ବିଭିନ୍ନ ବିପ୍ଳବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ଅନେକ ସାଧାରଣ ସଭା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ କିଶୋର ଥିବା ଖୁଦୀରାମ ବିପ୍ଳବ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ବରିଷ୍ଠ ବିପ୍ଳବୀ [ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]ଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ମେଦିନୀପୁରରେ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ର ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ।[11][12][13]

ପ୍ରାପ୍ତ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ତାଙ୍କୁ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ କଲକାତାର [ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]ଙ୍କ ବିପ୍ଳବୀ ନେଟୱର୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିଥିଲେ। ୧୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଜଣେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରତରେ [ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ] ବିରୋଧୀ ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବାଣ୍ଟୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [ମେଦିନୀପୁର]ରେ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ [ବ୍ୟାରିଷ୍ଟର] [ବୀରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଶାସମଲ]ଙ୍କ ଦକ୍ଷ ଯୁକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସେ ଅଭିଯୋଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଖଲାସ ହୋଇଥିଲେ।[14] ମାତ୍ର ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଖୁଦୀରାମ ପୁଲିସ ଥାନା ନିକଟରେ ବୋମା ରଖିବା ଏବଂ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ।[15]

== ବିପ୍ଳବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ==
ସ୍କୁଲ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ଖୁଦୀରାମ ବିପ୍ଳବୀ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ [ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍] ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବଣ୍ଟନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ। ୧୯୦୫ ମସିହାରେ [ବଙ୍ଗ ବିଭାଜନ] (ବଙ୍ଗ-ଭଙ୍ଗ) ବିରୋଧରେ ଚାଲିଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

== କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ପ୍ରୟାସ ==

=== ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସ ===
କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସ ଏକ '''ପୁସ୍ତକ ବୋମା''' ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ବୋମା ବିପ୍ଳବୀ [ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ୟୁରୋପରୁ ବୋମା ତିଆରି କରିବାର କୌଶଳ ଶିଖିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Personalia / Hemchandra Kanungo Das |url=https://aurobindoru.auromaa.org/images/other/item_00940_e.htm |access-date=2026-10-04 |website=aurobindoru.auromaa.org}}&lt;/ref&gt; ଏକ ଖାଲି କ୍ୟାଡବରୀ କୋକୋ ଟିଣ ଡବାରେ ଏକ ପାଉଣ୍ଡ [ପିକ୍ରିକ୍ ଏସିଡ୍] ଓ ତିନୋଟି ଡେଟୋନେଟର ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଡବାଟିକୁ [ହର୍ବର୍ଟ ବ୍ରୁମ୍]ଙ୍କ ''Commentaries on the Common Law'' ପୁସ୍ତକର ଭିତର ଅଂଶ ଖୋଳି ସେଥିରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।

ପରେ ଏହି ପୁସ୍ତକଟିକୁ ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର କାଗଜରେ ଗୁଡ଼ାଇ ଜଣେ ଯୁବ ବିପ୍ଳବୀ ପରେଶ ମଲ୍ଲିକଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କ ଘରକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା। କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ପରେ ଯାଞ୍ଚ କରିବେ ବୋଲି ଭାବି ନଖୋଲା ପ୍ୟାକେଟ୍‌ଟିକୁ ନିଜ ଆଲମାରିରେ ରଖିଦେଇଥିଲେ।

୧୯୦୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ସୁଦ୍ଧା ବିଚାରପତିଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ନେଇ ଉଦ୍‌ବିଗ୍ନ ଥିବା ସରକାର କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ଜିଲ୍ଲା ଜଜ୍ ପଦକୁ ପଦୋନ୍ନତି ଦେଇ [ବିହାର]ର [ମୁଜଫ୍ଫରପୁର]କୁ ବଦଳି କରିଥିଲା। ତାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ଆସବାବପତ୍ର, ପୁସ୍ତକାଳୟ ଏବଂ ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକ ବୋମା ମଧ୍ୟ ମୁଜଫ୍ଫରପୁରକୁ ଯାଇଥିଲା।

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ]]</text>
      <sha1>sm4qv4klfenql8ko0k01jrjdi53z02y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607741</id>
      <parentid>607740</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>607741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12669" sha1="g741zw7zpsc0xp067uejgox4zm9816a" xml:space="preserve">'''ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ''' (୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୮୯ – ୧୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୮) ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ। ମୁଜଫ୍ଫରପୁର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲାରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚାକୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲାରେ ବ୍ରିଟିଶ ବିଚାରପତି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଡଗ୍ଲାସ୍ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକ ଗାଡ଼ି ଉପରକୁ ବୋମା ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଗାଡ଼ିରେ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଥିବେ ବୋଲି ସେମାନେ ଭାବିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗାଡ଼ିରେ ଥିବାରୁ ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରିଟିଶ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା। ଗିରଫ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନିଜକୁ ଗୁଳି କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ଖୁଦୀରାମଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଦୁଇଜଣ ମହିଳାଙ୍କ ହତ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରେ ବିଚାର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ବଙ୍ଗଳାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକମାନେ ଫାଶୀ ଦେଇଥିଲେ।

[[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]] ଏହି ହିଂସାକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଘଟଣାରେ ଦୁଇଜଣ ନିରୀହ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବାରୁ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, &quot;ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରି ଭାରତୀୟ ଲୋକେ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।&lt;ref name=&quot;Jhunjhunwala2015&quot;&gt;{{cite book |author=Lakshiminiwas Jhunjhunwala |url=https://books.google.com/books?id=NmtsCwAAQBAJ&amp;pg=PA149 |title=Panorama |publisher=Ocean Books Pvt. Limited |year=2015 |isbn=978-81-8430-312-4 |page=149}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;(Mahatma)1962&quot;&gt;{{cite book |author=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=tz9uAAAAMAAJ |title=Collected works |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India |year=1962 |page=223 |author-link=Mahatma Gandhi}}&lt;/ref&gt; ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, [[ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ|ବାଲ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ]] ତାଙ୍କ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ''କେସରୀ''ରେ ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକଙ୍କ ପକ୍ଷ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତତ୍କାଳ ସ୍ୱରାଜ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ସରକାର ତିଳକଙ୍କୁ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ତୁରନ୍ତ ଗିରଫ କରିଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anonymous |date=2015-08-08 |title=The story of our independence: Six years of jail for Tilak |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/the-story-of-our-independence-six-years-of-jail-for-tilak/story-vC1VtfmXEj4WfMPC2qiR5J.html |access-date=2026-10-04 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==
ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ [ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି]ର [ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ]ର [ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲା] ଅନ୍ତର୍ଗତ [ମେଦିନୀପୁର]ର ହବିବପୁରର ଏକ ବଙ୍ଗୀୟ [କାୟସ୍ଥ] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[7] ତାଙ୍କ ପିତା ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲାର [ମେଦିନୀପୁର ସହର]ରେ ତହସିଲଦାର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ଖୁଦୀରାମ ତିନିଜଣ ଝିଅଙ୍କ ପରେ ପରିବାରର ଚତୁର୍ଥ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।[8] ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ ବୋଷ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟା ଦେବୀଙ୍କର ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଭୟଙ୍କର ଶୈଶବାବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ସମୟର ପ୍ରଚଳିତ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ, ନବଜାତ ଶିଶୁଟିକୁ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବରେ ତିନି ମୁଠା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ବଦଳରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଇଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏହି ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟକୁ ''ଖୁଦ'' କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଖୁଦୀରାମ ହୋଇଥିଲା।[9]

ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଅପରୂପା ରାୟ ତାଙ୍କୁ ଦାସପୁର ଥାନା ଅଧୀନ ହାଟଗଛା ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଅପରୂପାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଅମୃତଲାଲ ରାୟ ତାଙ୍କୁ ତମଲୁକର [ହାମିଲଟନ ହାଇସ୍କୁଲ]ରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ।[10]

୧୯୦୨ ଓ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ [ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ] ଓ [ସିଷ୍ଟର ନିବେଦିତା] ମେଦିନୀପୁର ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଜଡ଼ିତ ବିଭିନ୍ନ ବିପ୍ଳବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ଅନେକ ସାଧାରଣ ସଭା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ କିଶୋର ଥିବା ଖୁଦୀରାମ ବିପ୍ଳବ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ବରିଷ୍ଠ ବିପ୍ଳବୀ [ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]ଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ମେଦିନୀପୁରରେ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ର ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ।[11][12][13]

ପ୍ରାପ୍ତ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ତାଙ୍କୁ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ କଲକାତାର [ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]ଙ୍କ ବିପ୍ଳବୀ ନେଟୱର୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିଥିଲେ। ୧୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଜଣେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରତରେ [ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ] ବିରୋଧୀ ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବାଣ୍ଟୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [ମେଦିନୀପୁର]ରେ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ [ବ୍ୟାରିଷ୍ଟର] [ବୀରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଶାସମଲ]ଙ୍କ ଦକ୍ଷ ଯୁକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସେ ଅଭିଯୋଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଖଲାସ ହୋଇଥିଲେ।[14] ମାତ୍ର ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଖୁଦୀରାମ ପୁଲିସ ଥାନା ନିକଟରେ ବୋମା ରଖିବା ଏବଂ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ।[15]

== ବିପ୍ଳବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ==
ସ୍କୁଲ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ଖୁଦୀରାମ ବିପ୍ଳବୀ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ [ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍] ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବଣ୍ଟନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ। ୧୯୦୫ ମସିହାରେ [ବଙ୍ଗ ବିଭାଜନ] (ବଙ୍ଗ-ଭଙ୍ଗ) ବିରୋଧରେ ଚାଲିଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

== କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ପ୍ରୟାସ ==

=== ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସ ===
କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସ ଏକ ପୁସ୍ତକ ବୋମା ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ବୋମା ବିପ୍ଳବୀ ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ୟୁରୋପରୁ ବୋମା ତିଆରି କରିବାର କୌଶଳ ଶିଖିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Personalia / Hemchandra Kanungo Das |url=https://aurobindoru.auromaa.org/images/other/item_00940_e.htm |access-date=2026-10-04 |website=aurobindoru.auromaa.org}}&lt;/ref&gt; ଏକ ଖାଲି କ୍ୟାଡବରୀ କୋକୋ ଟିଣ ଡବାରେ ଏକ ପାଉଣ୍ଡ ପିକ୍ରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଓ ତିନୋଟି ଡେଟୋନେଟର ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଡବାଟିକୁ ହର୍ବର୍ଟ ବୃମଙ୍କ ''Commentaries on the Common Law'' ପୁସ୍ତକର ଭିତର ଅଂଶ ଖୋଳି ସେଥିରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।

ପରେ ଏହି ପୁସ୍ତକଟିକୁ ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର କାଗଜରେ ଗୁଡ଼ାଇ ଜଣେ ଯୁବ ବିପ୍ଳବୀ ପରେଶ ମଲ୍ଲିକଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କ ଘରକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା। କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ପରେ ଯାଞ୍ଚ କରିବେ ବୋଲି ଭାବି ନଖୋଲା ପ୍ୟାକେଟ୍‌ଟିକୁ ନିଜ ଆଲମାରିରେ ରଖିଦେଇଥିଲେ।

୧୯୦୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ସୁଦ୍ଧା ବିଚାରପତିଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ନେଇ ଉଦ୍‌ବିଗ୍ନ ଥିବା ସରକାର କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ଜିଲ୍ଲା ଜଜ୍ ପଦକୁ ପଦୋନ୍ନତି ଦେଇ ବିହାରର ମୁଜଫ୍ଫରପୁରକୁ ବଦଳି କରିଥିଲା। ତାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ଆସବାବପତ୍ର, ପୁସ୍ତକାଳୟ ଏବଂ ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକ ବୋମା ମଧ୍ୟ ମୁଜଫ୍ଫରପୁରକୁ ଯାଇଥିଲା।

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ]]</text>
      <sha1>g741zw7zpsc0xp067uejgox4zm9816a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607742</id>
      <parentid>607741</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ବିପ୍ଳବ କ୍ଷେତ୍ରରେ */</comment>
      <origin>607742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12665" sha1="9svciwacqj766ce8hwcnxkxv5ysw96f" xml:space="preserve">'''ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ''' (୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୮୯ – ୧୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୮) ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ। ମୁଜଫ୍ଫରପୁର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲାରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚାକୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲାରେ ବ୍ରିଟିଶ ବିଚାରପତି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଡଗ୍ଲାସ୍ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକ ଗାଡ଼ି ଉପରକୁ ବୋମା ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଗାଡ଼ିରେ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଥିବେ ବୋଲି ସେମାନେ ଭାବିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗାଡ଼ିରେ ଥିବାରୁ ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରିଟିଶ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା। ଗିରଫ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନିଜକୁ ଗୁଳି କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ଖୁଦୀରାମଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଦୁଇଜଣ ମହିଳାଙ୍କ ହତ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରେ ବିଚାର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ବଙ୍ଗଳାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକମାନେ ଫାଶୀ ଦେଇଥିଲେ।

[[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]] ଏହି ହିଂସାକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଘଟଣାରେ ଦୁଇଜଣ ନିରୀହ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବାରୁ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, &quot;ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରି ଭାରତୀୟ ଲୋକେ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।&lt;ref name=&quot;Jhunjhunwala2015&quot;&gt;{{cite book |author=Lakshiminiwas Jhunjhunwala |url=https://books.google.com/books?id=NmtsCwAAQBAJ&amp;pg=PA149 |title=Panorama |publisher=Ocean Books Pvt. Limited |year=2015 |isbn=978-81-8430-312-4 |page=149}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;(Mahatma)1962&quot;&gt;{{cite book |author=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=tz9uAAAAMAAJ |title=Collected works |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India |year=1962 |page=223 |author-link=Mahatma Gandhi}}&lt;/ref&gt; ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, [[ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ|ବାଲ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ]] ତାଙ୍କ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ''କେସରୀ''ରେ ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକଙ୍କ ପକ୍ଷ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତତ୍କାଳ ସ୍ୱରାଜ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ସରକାର ତିଳକଙ୍କୁ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ତୁରନ୍ତ ଗିରଫ କରିଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anonymous |date=2015-08-08 |title=The story of our independence: Six years of jail for Tilak |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/the-story-of-our-independence-six-years-of-jail-for-tilak/story-vC1VtfmXEj4WfMPC2qiR5J.html |access-date=2026-10-04 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==
ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ [ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି]ର [ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ]ର [ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲା] ଅନ୍ତର୍ଗତ [ମେଦିନୀପୁର]ର ହବିବପୁରର ଏକ ବଙ୍ଗୀୟ [କାୟସ୍ଥ] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[7] ତାଙ୍କ ପିତା ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲାର [ମେଦିନୀପୁର ସହର]ରେ ତହସିଲଦାର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ଖୁଦୀରାମ ତିନିଜଣ ଝିଅଙ୍କ ପରେ ପରିବାରର ଚତୁର୍ଥ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।[8] ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ ବୋଷ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟା ଦେବୀଙ୍କର ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଭୟଙ୍କର ଶୈଶବାବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ସମୟର ପ୍ରଚଳିତ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ, ନବଜାତ ଶିଶୁଟିକୁ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବରେ ତିନି ମୁଠା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ବଦଳରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଇଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏହି ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟକୁ ''ଖୁଦ'' କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଖୁଦୀରାମ ହୋଇଥିଲା।[9]

ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଅପରୂପା ରାୟ ତାଙ୍କୁ ଦାସପୁର ଥାନା ଅଧୀନ ହାଟଗଛା ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଅପରୂପାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଅମୃତଲାଲ ରାୟ ତାଙ୍କୁ ତମଲୁକର [ହାମିଲଟନ ହାଇସ୍କୁଲ]ରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ।[10]

୧୯୦୨ ଓ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ [ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ] ଓ [ସିଷ୍ଟର ନିବେଦିତା] ମେଦିନୀପୁର ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଜଡ଼ିତ ବିଭିନ୍ନ ବିପ୍ଳବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ଅନେକ ସାଧାରଣ ସଭା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ କିଶୋର ଥିବା ଖୁଦୀରାମ ବିପ୍ଳବ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ବରିଷ୍ଠ ବିପ୍ଳବୀ [ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]ଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ମେଦିନୀପୁରରେ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ର ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ।[11][12][13]

ପ୍ରାପ୍ତ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ତାଙ୍କୁ [ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]ରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ କଲକାତାର [ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]ଙ୍କ ବିପ୍ଳବୀ ନେଟୱର୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିଥିଲେ। ୧୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଜଣେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରତରେ [ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ] ବିରୋଧୀ ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବାଣ୍ଟୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [ମେଦିନୀପୁର]ରେ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ [ବ୍ୟାରିଷ୍ଟର] [ବୀରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଶାସମଲ]ଙ୍କ ଦକ୍ଷ ଯୁକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସେ ଅଭିଯୋଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଖଲାସ ହୋଇଥିଲେ।[14] ମାତ୍ର ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଖୁଦୀରାମ ପୁଲିସ ଥାନା ନିକଟରେ ବୋମା ରଖିବା ଏବଂ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ।[15]

== ବିପ୍ଳବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ==
ସ୍କୁଲ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ଖୁଦୀରାମ ବିପ୍ଳବୀ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବଣ୍ଟନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ। ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ବଙ୍ଗ ବିଭାଜନ (ବଙ୍ଗ-ଭଙ୍ଗ) ବିରୋଧରେ ଚାଲିଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

== କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ପ୍ରୟାସ ==

=== ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସ ===
କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସ ଏକ ପୁସ୍ତକ ବୋମା ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ବୋମା ବିପ୍ଳବୀ ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ୟୁରୋପରୁ ବୋମା ତିଆରି କରିବାର କୌଶଳ ଶିଖିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Personalia / Hemchandra Kanungo Das |url=https://aurobindoru.auromaa.org/images/other/item_00940_e.htm |access-date=2026-10-04 |website=aurobindoru.auromaa.org}}&lt;/ref&gt; ଏକ ଖାଲି କ୍ୟାଡବରୀ କୋକୋ ଟିଣ ଡବାରେ ଏକ ପାଉଣ୍ଡ ପିକ୍ରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଓ ତିନୋଟି ଡେଟୋନେଟର ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଡବାଟିକୁ ହର୍ବର୍ଟ ବୃମଙ୍କ ''Commentaries on the Common Law'' ପୁସ୍ତକର ଭିତର ଅଂଶ ଖୋଳି ସେଥିରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।

ପରେ ଏହି ପୁସ୍ତକଟିକୁ ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର କାଗଜରେ ଗୁଡ଼ାଇ ଜଣେ ଯୁବ ବିପ୍ଳବୀ ପରେଶ ମଲ୍ଲିକଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କ ଘରକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା। କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ପରେ ଯାଞ୍ଚ କରିବେ ବୋଲି ଭାବି ନଖୋଲା ପ୍ୟାକେଟ୍‌ଟିକୁ ନିଜ ଆଲମାରିରେ ରଖିଦେଇଥିଲେ।

୧୯୦୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ସୁଦ୍ଧା ବିଚାରପତିଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ନେଇ ଉଦ୍‌ବିଗ୍ନ ଥିବା ସରକାର କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ଜିଲ୍ଲା ଜଜ୍ ପଦକୁ ପଦୋନ୍ନତି ଦେଇ ବିହାରର ମୁଜଫ୍ଫରପୁରକୁ ବଦଳି କରିଥିଲା। ତାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ଆସବାବପତ୍ର, ପୁସ୍ତକାଳୟ ଏବଂ ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକ ବୋମା ମଧ୍ୟ ମୁଜଫ୍ଫରପୁରକୁ ଯାଇଥିଲା।

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ]]</text>
      <sha1>9svciwacqj766ce8hwcnxkxv5ysw96f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607746</id>
      <parentid>607742</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T16:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13713" sha1="aspr9dd0qqwh04225yaqo1vuuyfievt" xml:space="preserve">'''ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ''' (୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୮୯ – ୧୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୮) ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ। ମୁଜଫ୍ଫରପୁର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲାରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚାକୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲାରେ ବ୍ରିଟିଶ ବିଚାରପତି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଡଗ୍ଲାସ୍ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକ ଗାଡ଼ି ଉପରକୁ ବୋମା ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଗାଡ଼ିରେ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଥିବେ ବୋଲି ସେମାନେ ଭାବିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗାଡ଼ିରେ ଥିବାରୁ ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରିଟିଶ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା। ଗିରଫ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନିଜକୁ ଗୁଳି କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ଖୁଦୀରାମଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଦୁଇଜଣ ମହିଳାଙ୍କ ହତ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରେ ବିଚାର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ବଙ୍ଗଳାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକମାନେ ଫାଶୀ ଦେଇଥିଲେ।

[[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]] ଏହି ହିଂସାକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଘଟଣାରେ ଦୁଇଜଣ ନିରୀହ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବାରୁ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, &quot;ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରି ଭାରତୀୟ ଲୋକେ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।&lt;ref name=&quot;Jhunjhunwala2015&quot;&gt;{{cite book |author=Lakshiminiwas Jhunjhunwala |url=https://books.google.com/books?id=NmtsCwAAQBAJ&amp;pg=PA149 |title=Panorama |publisher=Ocean Books Pvt. Limited |year=2015 |isbn=978-81-8430-312-4 |page=149}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;(Mahatma)1962&quot;&gt;{{cite book |author=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=tz9uAAAAMAAJ |title=Collected works |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India |year=1962 |page=223 |author-link=Mahatma Gandhi}}&lt;/ref&gt; ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, [[ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ|ବାଲ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକ]] ତାଙ୍କ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ''କେସରୀ''ରେ ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକଙ୍କ ପକ୍ଷ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତତ୍କାଳ ସ୍ୱରାଜ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ସରକାର ତିଳକଙ୍କୁ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ତୁରନ୍ତ ଗିରଫ କରିଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anonymous |date=2015-08-08 |title=The story of our independence: Six years of jail for Tilak |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/the-story-of-our-independence-six-years-of-jail-for-tilak/story-vC1VtfmXEj4WfMPC2qiR5J.html |access-date=2026-10-04 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==
ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ର ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ମେଦିନୀପୁରର ହବିବପୁରର ଏକ ବଙ୍ଗୀୟ କାୟସ୍ଥ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhowmik |first=Arindam |title=Where was Khudiram born? Habibpur or Mohobani ? |url=https://midnapore.in/Where-was-Khudiram-born-Habibpur-or-Mohobani-eng.html |access-date=2026-10-04 |website=midnapore.in |language=en}}&lt;/ref&gt; ତାଙ୍କ ପିତା ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲାର ମେଦିନୀପୁର ସହରରେ ତହସିଲଦାର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ଖୁଦୀରାମ ତିନିଜଣ ଝିଅଙ୍କ ପରେ ପରିବାରର ଚତୁର୍ଥ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ ବୋଷ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟା ଦେବୀଙ୍କର ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଭୟଙ୍କର ଶୈଶବାବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ସମୟର ପ୍ରଚଳିତ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ, ନବଜାତ ଶିଶୁଟିକୁ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବରେ ତିନି ମୁଠା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ବଦଳରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଇଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏହି ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟକୁ ''ଖୁଦ'' କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଖୁଦୀରାମ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Khudiram Bose Biography - Khudiram Bose Profile, Childhood, Life, Timeline |url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/khudiram-bose.html#2cpVYDr3566mizjv.99 |access-date=2026-10-04 |website=www.iloveindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ଖୁଦୀରାମଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଅପରୂପା ରାୟ ତାଙ୍କୁ ଦାସପୁର ଥାନା ଅଧୀନ ହାଟଗଛା ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଅପରୂପାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଅମୃତଲାଲ ରାୟ ତାଙ୍କୁ ତମଲୁକର ହାମିଲଟନ ହାଇସ୍କୁଲରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=.:: Legacy of Midnapore - Khudiram Bose ::. |url=https://www.midnapore.in/freedomfighters/khudiram_bose.html |access-date=2026-10-04 |website=www.midnapore.in}}&lt;/ref&gt;

୧୯୦୨ ଓ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ ଓ ସିଷ୍ଟର ନିବେଦିତା ମେଦିନୀପୁର ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଜଡ଼ିତ ବିଭିନ୍ନ ବିପ୍ଳବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ଅନେକ ସାଧାରଣ ସଭା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ କିଶୋର ଥିବା ଖୁଦୀରାମ ବିପ୍ଳବ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ବରିଷ୍ଠ ବିପ୍ଳବୀ ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ମେଦିନୀପୁରରେ ଅନୁଶୀଳନ ସମିତିର ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-28 |title=Sister Nivedita and India’s Freedom Struggle |url=https://www.vifindia.org/2022/october/28/sister-nivedita-and-india-s-freedom-struggle |access-date=2026-10-04 |website=www.vifindia.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

ପ୍ରାପ୍ତ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଶୀଳନ ସମିତିରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ କଲିକତାର ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷଙ୍କ ବିପ୍ଳବୀ ନେଟୱର୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିଥିଲେ। ୧୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଜଣେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧୀ ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବାଣ୍ଟୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ମେଦିନୀପୁରରେ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବ୍ୟାରିଷ୍ଟର ବୀରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଶାସମଲଙ୍କ ଦକ୍ଷ ଯୁକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସେ ଅଭିଯୋଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଖଲାସ ହୋଇଥିଲେ। ମାତ୍ର ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଖୁଦୀରାମ ପୁଲିସ ଥାନା ନିକଟରେ ବୋମା ରଖିବା ଏବଂ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Welcome to Midnapore.in - Khudiram Bose |url=https://www.midnapore.in/khudiram_bose4_sainik.html |access-date=2026-10-04 |website=www.midnapore.in}}&lt;/ref&gt;

== ବିପ୍ଳବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ==
ସ୍କୁଲ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ଖୁଦୀରାମ ବିପ୍ଳବୀ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ପ୍ରଚାରପତ୍ର ବଣ୍ଟନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ। ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ବଙ୍ଗ ବିଭାଜନ (ବଙ୍ଗ-ଭଙ୍ଗ) ବିରୋଧରେ ଚାଲିଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

== କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ପ୍ରୟାସ ==

=== ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସ ===
କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସ ଏକ ପୁସ୍ତକ ବୋମା ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ବୋମା ବିପ୍ଳବୀ ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ୟୁରୋପରୁ ବୋମା ତିଆରି କରିବାର କୌଶଳ ଶିଖିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Personalia / Hemchandra Kanungo Das |url=https://aurobindoru.auromaa.org/images/other/item_00940_e.htm |access-date=2026-10-04 |website=aurobindoru.auromaa.org}}&lt;/ref&gt; ଏକ ଖାଲି କ୍ୟାଡବରୀ କୋକୋ ଟିଣ ଡବାରେ ଏକ ପାଉଣ୍ଡ ପିକ୍ରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଓ ତିନୋଟି ଡେଟୋନେଟର ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଡବାଟିକୁ ହର୍ବର୍ଟ ବୃମଙ୍କ ''Commentaries on the Common Law'' ପୁସ୍ତକର ଭିତର ଅଂଶ ଖୋଳି ସେଥିରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।

ପରେ ଏହି ପୁସ୍ତକଟିକୁ ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର କାଗଜରେ ଗୁଡ଼ାଇ ଜଣେ ଯୁବ ବିପ୍ଳବୀ ପରେଶ ମଲ୍ଲିକଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କ ଘରକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା। କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡ ପରେ ଯାଞ୍ଚ କରିବେ ବୋଲି ଭାବି ନଖୋଲା ପ୍ୟାକେଟ୍‌ଟିକୁ ନିଜ ଆଲମାରିରେ ରଖିଦେଇଥିଲେ।

୧୯୦୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ସୁଦ୍ଧା ବିଚାରପତିଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ନେଇ ଉଦ୍‌ବିଗ୍ନ ଥିବା ସରକାର କିଙ୍ଗସ୍ଫୋର୍ଡଙ୍କୁ ଜିଲ୍ଲା ଜଜ୍ ପଦକୁ ପଦୋନ୍ନତି ଦେଇ ବିହାରର ମୁଜଫ୍ଫରପୁରକୁ ବଦଳି କରିଥିଲା। ତାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ଆସବାବପତ୍ର, ପୁସ୍ତକାଳୟ ଏବଂ ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକ ବୋମା ମଧ୍ୟ ମୁଜଫ୍ଫରପୁରକୁ ଯାଇଥିଲା।

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ]]</text>
      <sha1>aspr9dd0qqwh04225yaqo1vuuyfievt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ଜେ.ବି କ୍ରିପାଳାନୀ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101272</id>
    <revision>
      <id>607734</id>
      <timestamp>2026-10-04T15:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ସୋହନଲାଲ ପାଠକ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101273</id>
    <revision>
      <id>607735</id>
      <timestamp>2026-10-04T15:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ssgapu22</username>
        <id>7676</id>
      </contributor>
      <comment>ସୋହନଲାଲ ପାଠକ ଆରମ୍ଭ କରାଗଲା ।</comment>
      <origin>607735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7065" sha1="0avr1ew0nczhw9xdlf9ykt5e13j7hc7" xml:space="preserve">{{ଛୋଟ|Sohanlal Pathak}}
{{Infobox person
| name          = ସୋହନଲାଲ ପାଠକ
| image         = Martyr Sohanlal Pathak.jpg
| caption       = ସୋହନଲାଲ ପାଠକ
| birth_date    = ୭ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୮୩
| birth_place   = ପଟି, ଲାହୋର ଜିଲ୍ଲା, ପଞ୍ଜାବ, [[ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତ]] (ବର୍ତ୍ତମାନ ଅମୃତସର ଜିଲ୍ଲା, [[ପଞ୍ଜାବ, ଭାରତ|ପଞ୍ଜାବ]], ଭାରତ)
| death_date    = ୧୦ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୧୬ (୩୩ ବର୍ଷ)
| death_place   = ମାଣ୍ଡାଲେ କାରାଗାର, ବ୍ରିଟିଶ ବର୍ମା, ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତ (ବର୍ତ୍ତମାନ [[ମିଆଁମାର]])
| death_cause   = ଫାଶୀ
| nationality   = ଭାରତୀୟ
| occupation    = ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ
| movement      = [[ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ]], [[ଗଦର ପାର୍ଟି|ଗଦର ଆନ୍ଦୋଳନ]]
| known_for     = ବର୍ମାରେ ସୈନ୍ୟ ବିଦ୍ରୋହ ସଂଗଠନ, ସହିଦ
}}

'''ସୋହନଲାଲ ପାଠକ''' (୭ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୮୩ – ୧୦ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୧୬) ପଞ୍ଜାବର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀ ତଥା [[ଗଦର ପାର୍ଟି]]ର ସକ୍ରିୟ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Agrawal |first=M. G. |url=https://books.google.com/books?id=vnJ0MwbAsEAC&amp;dq=sohanlal+pathak&amp;pg=PA225 |title=Freedom Fighters of India (in Four Volumes) |date=2008 |publisher=Gyan Publishing House |isbn=978-81-8205-468-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; ସେ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ବ୍ରିଟିଶ ବର୍ମା (ବର୍ତ୍ତମାନ ମିଆଁମାର)ରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ଭାରତୀୟ ସୈନିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଷ୍ଟ୍ରବାଦୀ ଚେତନା ଜାଗ୍ରତ କରିବା ତଥା ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିରୋଧରେ ବିଦ୍ରୋହ ସଂଗଠିତ କରିବା ଦିଗରେ ନିଜର ବଳିଦାନ ପାଇଁ ସ୍ମରଣୀୟ ।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Chopra|first=Pran Nath|url=https://archive.org/details/whoswhoofindianm01chop|title=Who's Who of Indian Martyrs, Vol. 1|date=2013|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|others=Public Resource|isbn=978-81-230-1757-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Singh |title=Eminent Freedom Fighters of Punjab by |url=https://www.scribd.com/document/394605591/Eminent-Freedom-Fighters-of-Punjab-by-Fauja-Singh-GurmatVeechar-com-pdf |website=Scribd |access-date=12 July 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==
ସୋହନଲାଲ ପାଠକ ୧୮୮୩ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୭ ତାରିଖରେ ଅବିଭକ୍ତ ପଞ୍ଜାବର ଲାହୋର ଜିଲ୍ଲାସ୍ଥିତ ପଟି ଗ୍ରାମରେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ପଞ୍ଜାବସ୍ଥିତ ଅମୃତସର ଜିଲ୍ଲା) ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ ସେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ବିଦେଶରେ ରହି ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଗଦର ପାର୍ଟିରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ ।

== ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ==
ଗଦର ପାର୍ଟିର ଯୋଜନା ଅନୁଯାୟୀ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ଥିବା ବ୍ରିଟିଶ ସେନାର ଭାରତୀୟ ଯବାନମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ରୋହ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ସୋହନଲାଲଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ସେ ବର୍ମା (ମିଆଁମାର), ସିଙ୍ଗାପୁର ଓ ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଭ୍ରମଣ କରି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ବିପ୍ଳବୀ ପତ୍ରପତ୍ରିକା ବଣ୍ଟନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଉଥିଲେ ।

== ଗିରଫ ଓ ଫାଶୀ ==
୧୯୧୫ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ବର୍ମାରେ ସୈନ୍ୟ ବିଦ୍ରୋହ ସଂଗଠିତ କରୁଥିବା ସମୟରେ ବ୍ରିଟିଶ ପୋଲିସ ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରିଥିଲା । ତାଙ୍କ ନିକଟରୁ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ବିପ୍ଳବୀ ପୁସ୍ତିକା ତଥା ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଜବତ ହୋଇଥିଲା । 

ସରକାରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦେଶଦ୍ରୋହ ଓ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଅଭିଯୋଗରେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମାଣ୍ଡାଲେ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲାରେ ବିଚାର କରାଯାଇ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡାଦେଶ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=eataP-tWsMIC&amp;q=sohanlal+pathak |title=The Story of Freedom Fighters |publisher=Pitambar Publishing |isbn=978-81-209-1304-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; କୁହାଯାଏ ଯେ ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଶାସନ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା ମାଗିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାହାକୁ ଦୃଢ଼ତାର ସହ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ । ୧୯୧୬ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୧୦ ତାରିଖରେ ମାଣ୍ଡାଲେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କାରାଗାରରେ ତାଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mahotsav |first=Amrit |title=Sohan Lal Pathak |url=https://amritmahotsav.nic.in/unsung-heroes-detail.htm?4532 |access-date=2024-03-06 |website=Azadi Ka Amrit Mahotsav, Ministry of Culture, Government of India |language=English}}&lt;/ref&gt;

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୮୩ ଜନ୍ମ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୧୬ ମୃତ୍ୟୁ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗଦର ପାର୍ଟି]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ପଞ୍ଜାବର ବିପ୍ଳବୀ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଫାଶୀ ପାଇଥିବା ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ]]</text>
      <sha1>0avr1ew0nczhw9xdlf9ykt5e13j7hc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ସୋହନଲାଲ ପାଠକ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101274</id>
    <revision>
      <id>607736</id>
      <timestamp>2026-10-04T15:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ssgapu22</username>
        <id>7676</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/gandhi-2026</comment>
      <origin>607736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sohanlal Pathak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101275</id>
    <redirect title="ସୋହନଲାଲ ପାଠକ" />
    <revision>
      <id>607739</id>
      <timestamp>2026-10-04T15:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ssgapu22</username>
        <id>7676</id>
      </contributor>
      <comment>ପୃଷ୍ଠାଟି [[ସୋହନଲାଲ ପାଠକ]]‌କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଦିଆଗଲା</comment>
      <origin>607739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="iwpj8vhvdniagaylj5cffdksz3y0r8v" xml:space="preserve">#ଲେଉଟାଣି [[ସୋହନଲାଲ ପାଠକ]]</text>
      <sha1>iwpj8vhvdniagaylj5cffdksz3y0r8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଜଣେ ହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଚିଠି</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101276</id>
    <revision>
      <id>607743</id>
      <timestamp>2026-10-04T15:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox document | date_created   = December 14, 1908 | writer         = Leo Tolstoy | title_orig     = Письмо к индусу | orig_lang_code = ru | subject        = [[Nonviolent revolution]], Indian independence, anti-colonialism, religious unity }} &quot;ଜଣେ ହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଚିଠି &quot; (&quot; ଏକ ହିନ୍ଦୁକୁ ଚିଠି &quot; ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା )...&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7335" sha1="9fnfibr23wmkd6sph8p3p1sx7wpto6i" xml:space="preserve">{{Infobox document
| date_created   = December 14, 1908
| writer         = Leo Tolstoy
| title_orig     = Письмо к индусу
| orig_lang_code = ru
| subject        = [[Nonviolent revolution]], Indian independence, anti-colonialism, religious unity
}}
&quot;ଜଣେ ହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଚିଠି &quot; (&quot; ଏକ ହିନ୍ଦୁକୁ ଚିଠି &quot; ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ) ହେଉଛି ଲିଓ ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୧୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୦୮ରେ ତାରକ ନାଥ ଦାସଙ୍କୁ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଏକ ଚିଠି।&lt;ref name=gandhi&gt;{{Citation
 | last = Parel
 | first = Anthony J.
 | author-link = Anthony Parel
 | contribution = Gandhi and Tolstoy
 |editor=M. P. Mathai |editor2=M. S. John |editor3=Siby K. Joseph
 | title = Meditations on Gandhi : a Ravindra Varma festschrift
 | pages = 96–112
 | publisher = Concept
 | place = New Delhi
 | year = 2002
 | contribution-url = https://books.google.com/books?id=kcpDOVk5Gp8C&amp;pg=PA96 |access-date=2012-09-08}}
&lt;/ref&gt; ଏହି ଚିଠିଟି ଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ଚିଠିର ଉତ୍ତରରେ ଲେଖାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଋଷୀୟ ଲେଖକ ଏବଂ ଚିନ୍ତକଙ୍କ ଠାରୁ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶାସନରୁ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ସମର୍ଥନ ଲୋଡ଼ିଥିଲା । ଏହି ଚିଠିଟି ଭାରତୀୟ ଖବରକାଗଜ &quot; ଫ୍ରି ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ&quot; ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଏହି ଚିଠି ଯୋଗୁଁ ଯୁବ ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ ୧୯୦୯ ମସିହାରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଖବରକାଗଜ, ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଓପିନିଅନ୍‌ରେ ଚିଠିଟି ପୁନଃମୁଦ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଏବଂ ଅନୁମତି ମାଗିବା ପାଇଁ ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କୁ ଲେଖିଥିଲେ। ଗାନ୍ଧୀ ସେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ରହୁଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କର୍ମୀ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ। ତା’ପରେ ସେ ଭାରତକୁ ପଠାଯାଇଥିବା ମୂଳ ଇଂରାଜୀ କପିରୁ ଚିଠିଟିକୁ ନିଜେ ତାଙ୍କର ମାତୃଭାଷା ଗୁଜୁରାଟୀରେ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ । 

6,000 ଶବ୍ଦ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଚିଠିଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କୁ &quot;ସାତ ମାସ, 29ଟି ଡ୍ରାଫ୍ଟ ଏବଂ 413ଟି ପାଣ୍ଡୁଲିପି ପୃଷ୍ଠା&quot; ଲାଗିଥିଲା।&lt;ref&gt;Christian Bartlof &quot;Tolstoy and Gandhi&quot; in Antony Copley and George Paxton eds. ''Gandhi and the Contemporary World'', Chennai, 1997, p.197&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last1=Mathai |first1=Mundackal Paulose |url=https://books.google.com/books?id=kcpDOVk5Gp8C&amp;q=6%2C000+word+long&amp;pg=PA96 |title=Meditations on Gandhi: A Ravindra Varma Festschrift |last2=John |first2=M. S. |last3=Joseph |first3=Siby K. |date=2002 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-7022-961-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଏହି ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରୟାସ ଦଲିଲର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସୂଚାଇପାରେ। 
{{multiple image
| align             = right
| footer_align      = center
| footer            =
| image1            = Лев Толстой (Чертков, 1908) - 0003600128.jpg
| width1            =
| caption_align     = center
| caption1          = [[Leo Tolstoy]]
| image2            = Taraknath Das 1937.jpg
| width2            =
| caption2          = [[Taraknath Das]]
| width             =
| total_width       = 200
}}

&quot;ଏ ଲେଟର ଟୁ ଏ ହିନ୍ଦୁ&quot;(ଜଣେ ହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଚିଠି‌) ରେ ଟଲଷ୍ଟୟ ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ଯେ କେବଳ ପ୍ରେମର ନୀତି ଦ୍ୱାରା ଭାରତୀୟ ଲୋକମାନେ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶାସନରୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇପାରିବେ । ଟଲଷ୍ଟୟ ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପ୍ରେମର ନିୟମକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ଦେଖିଥିଲେ ଏବଂ ସେ ଯୁକ୍ତି କରିଥିଲେ ଯେ ପ୍ରତିବାଦ , ଧର୍ମଘଟ ଏବଂ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିରୋଧର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ପ୍ରେମର ନିୟମର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ, ଅହିଂସାତ୍ମକ ପ୍ରୟୋଗ ହିଂସାତ୍ମକ ବିପ୍ଳବର ଏକମାତ୍ର ବିକଳ୍ପ। ଏହି ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକ ଶେଷରେ 1947 ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ସଫଳ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଏହି ଚିଠିରେ, ଟଲଷ୍ଟୟ ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ; ସେ କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଯୀଶୁଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧୃତ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଚିଠି, ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ, ପ୍ରଚାର ଏବଂ ତାଙ୍କର 1894 ର ପୁସ୍ତକ &quot; ଦି କିଙ୍ଗଡମ ଅଫ୍ ଗଡ୍ ଇଜ୍ ୱିଦିନ୍ ୟୁ&quot; ସହିତ , ଅହିଂସା ପ୍ରତିରୋଧ ବିଷୟରେ ମୋହନଦାସ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମତ ଗଠନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା। 

ଏହି ଚିଠି ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନ ତାମିଲ ନୀତି ସାହିତ୍ୟ &quot; ତିରୁକ୍କୁରାଳ &quot; ସହିତ ପରିଚିତ କରାଇଥିଲା , ଯାହାକୁ ଟଲଷ୍ଟୟ 'ହିନ୍ଦୁ କୁରାଳ' ବୋଲି କହିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;tirukkuṛaḷ&quot;&gt;{{cite web
 | url = http://www.online-literature.com/tolstoy/2733/
 | title = A Letter to A Hindu: The Subjection of India-Its Cause and Cure
 | last = Tolstoy
 | first = Leo
 | date = 14 December 1908
 | website = The Literature Network
 | access-date = 12 February 2012
 | quote = THE HINDU KURAL}}&lt;/ref&gt; ତା'ପରେ ଗାନ୍ଧୀ ଜେଲରେ ଥିବା ସମୟରେ କୁରାଳ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।&lt;ref name=&quot;MohanLal_Encl&quot;&gt;{{cite book |author=Mohan Lal |title=Encyclopaedia of Indian Literature: Sasay to Zorgot |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&amp;pg=PA4341 |year=1992 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-81-260-1221-3}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>9fnfibr23wmkd6sph8p3p1sx7wpto6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607744</id>
      <parentid>607743</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T15:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7390" sha1="k7x7fao0r9eduvoqeukawon36du57bh" xml:space="preserve">{{Infobox document
| date_created   = December 14, 1908
| writer         = Leo Tolstoy
| title_orig     = Письмо к индусу
| orig_lang_code = ru
| subject        = [[Nonviolent revolution]], Indian independence, anti-colonialism, religious unity
}}
&quot;ଜଣେ ହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଚିଠି &quot; (&quot; ଏକ ହିନ୍ଦୁକୁ ଚିଠି &quot; ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ) ହେଉଛି ଲିଓ ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୧୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୦୮ରେ ତାରକ ନାଥ ଦାସଙ୍କୁ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଏକ ଚିଠି।&lt;ref name=gandhi&gt;{{Citation
 | last = Parel
 | first = Anthony J.
 | author-link = Anthony Parel
 | contribution = Gandhi and Tolstoy
 |editor=M. P. Mathai |editor2=M. S. John |editor3=Siby K. Joseph
 | title = Meditations on Gandhi : a Ravindra Varma festschrift
 | pages = 96–112
 | publisher = Concept
 | place = New Delhi
 | year = 2002
 | contribution-url = https://books.google.com/books?id=kcpDOVk5Gp8C&amp;pg=PA96 |access-date=2012-09-08}}
&lt;/ref&gt; ଏହି ଚିଠିଟି ଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ଚିଠିର ଉତ୍ତରରେ ଲେଖାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଋଷୀୟ ଲେଖକ ଏବଂ ଚିନ୍ତକଙ୍କ ଠାରୁ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶାସନରୁ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ସମର୍ଥନ ଲୋଡ଼ିଥିଲା । ଏହି ଚିଠିଟି ଭାରତୀୟ ଖବରକାଗଜ &quot; ଫ୍ରି ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ&quot; ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଏହି ଚିଠି ଯୋଗୁଁ ଯୁବ ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ ୧୯୦୯ ମସିହାରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଖବରକାଗଜ, ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଓପିନିଅନ୍‌ରେ ଚିଠିଟି ପୁନଃମୁଦ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଏବଂ ଅନୁମତି ମାଗିବା ପାଇଁ ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କୁ ଲେଖିଥିଲେ। ଗାନ୍ଧୀ ସେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ରହୁଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କର୍ମୀ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ। ତା’ପରେ ସେ ଭାରତକୁ ପଠାଯାଇଥିବା ମୂଳ ଇଂରାଜୀ କପିରୁ ଚିଠିଟିକୁ ନିଜେ ତାଙ୍କର ମାତୃଭାଷା ଗୁଜୁରାଟୀରେ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ । 

6,000 ଶବ୍ଦ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଚିଠିଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କୁ &quot;ସାତ ମାସ, 29ଟି ଡ୍ରାଫ୍ଟ ଏବଂ 413ଟି ପାଣ୍ଡୁଲିପି ପୃଷ୍ଠା&quot; ଲାଗିଥିଲା।&lt;ref&gt;Christian Bartlof &quot;Tolstoy and Gandhi&quot; in Antony Copley and George Paxton eds. ''Gandhi and the Contemporary World'', Chennai, 1997, p.197&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last1=Mathai |first1=Mundackal Paulose |url=https://books.google.com/books?id=kcpDOVk5Gp8C&amp;q=6%2C000+word+long&amp;pg=PA96 |title=Meditations on Gandhi: A Ravindra Varma Festschrift |last2=John |first2=M. S. |last3=Joseph |first3=Siby K. |date=2002 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-7022-961-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଏହି ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରୟାସ ଦଲିଲର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସୂଚାଇପାରେ। 
{{multiple image
| align             = right
| footer_align      = center
| footer            =
| image1            = Лев Толстой (Чертков, 1908) - 0003600128.jpg
| width1            =
| caption_align     = center
| caption1          = [[Leo Tolstoy]]
| image2            = Taraknath Das 1937.jpg
| width2            =
| caption2          = [[Taraknath Das]]
| width             =
| total_width       = 200
}}

&quot;ଏ ଲେଟର ଟୁ ଏ ହିନ୍ଦୁ&quot;(ଜଣେ ହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଚିଠି‌) ରେ ଟଲଷ୍ଟୟ ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ଯେ କେବଳ ପ୍ରେମର ନୀତି ଦ୍ୱାରା ଭାରତୀୟ ଲୋକମାନେ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶାସନରୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇପାରିବେ । ଟଲଷ୍ଟୟ ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପ୍ରେମର ନିୟମକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ଦେଖିଥିଲେ ଏବଂ ସେ ଯୁକ୍ତି କରିଥିଲେ ଯେ ପ୍ରତିବାଦ , ଧର୍ମଘଟ ଏବଂ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିରୋଧର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ପ୍ରେମର ନିୟମର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ, ଅହିଂସାତ୍ମକ ପ୍ରୟୋଗ ହିଂସାତ୍ମକ ବିପ୍ଳବର ଏକମାତ୍ର ବିକଳ୍ପ। ଏହି ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକ ଶେଷରେ 1947 ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ସଫଳ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଏହି ଚିଠିରେ, ଟଲଷ୍ଟୟ ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ; ସେ କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଯୀଶୁଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧୃତ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଚିଠି, ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ, ପ୍ରଚାର ଏବଂ ତାଙ୍କର 1894 ର ପୁସ୍ତକ &quot; ଦି କିଙ୍ଗଡମ ଅଫ୍ ଗଡ୍ ଇଜ୍ ୱିଦିନ୍ ୟୁ&quot; ସହିତ , ଅହିଂସା ପ୍ରତିରୋଧ ବିଷୟରେ ମୋହନଦାସ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମତ ଗଠନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା। 

ଏହି ଚିଠି ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନ ତାମିଲ ନୀତି ସାହିତ୍ୟ &quot; ତିରୁକ୍କୁରାଳ &quot; ସହିତ ପରିଚିତ କରାଇଥିଲା , ଯାହାକୁ ଟଲଷ୍ଟୟ 'ହିନ୍ଦୁ କୁରାଳ' ବୋଲି କହିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;tirukkuṛaḷ&quot;&gt;{{cite web
 | url = http://www.online-literature.com/tolstoy/2733/
 | title = A Letter to A Hindu: The Subjection of India-Its Cause and Cure
 | last = Tolstoy
 | first = Leo
 | date = 14 December 1908
 | website = The Literature Network
 | access-date = 12 February 2012
 | quote = THE HINDU KURAL}}&lt;/ref&gt; ତା'ପରେ ଗାନ୍ଧୀ ଜେଲରେ ଥିବା ସମୟରେ କୁରାଳ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।&lt;ref name=&quot;MohanLal_Encl&quot;&gt;{{cite book |author=Mohan Lal |title=Encyclopaedia of Indian Literature: Sasay to Zorgot |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&amp;pg=PA4341 |year=1992 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-81-260-1221-3}}&lt;/ref&gt;

[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>k7x7fao0r9eduvoqeukawon36du57bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ଜଣେ ହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଚିଠି</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101277</id>
    <revision>
      <id>607745</id>
      <timestamp>2026-10-04T16:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ଖୁଦୀରାମ ବୋଷ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101278</id>
    <revision>
      <id>607747</id>
      <timestamp>2026-10-04T16:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/gandhi-2026</comment>
      <origin>607747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଏକଲା ଚଲୋ ରେ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101279</id>
    <revision>
      <id>607748</id>
      <timestamp>2026-10-04T16:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;ଜୋଡି ତୋର ଡାକ ଶୁଣେ କେଉ ନା ଆସି ତୋବେ ଏକଲା ଚଲୋ ରେ (&quot;ଯଦି କେହି ତୁମର ଡାକରାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଏକା ନିଜ ରାସ୍ତାରେ ଯାଅ&quot; [ 2 ] ), ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା,...&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6491" sha1="3lg1d33bogf7y5nphnb8j409133o8in" xml:space="preserve">ଜୋଡି ତୋର ଡାକ ଶୁଣେ କେଉ ନା ଆସି ତୋବେ ଏକଲା ଚଲୋ ରେ (&quot;ଯଦି କେହି ତୁମର ଡାକରାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଏକା ନିଜ ରାସ୍ତାରେ ଯାଅ&quot; [ 2 ] ), ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା 1905 ମସିହାରେ ରବିନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଏକ ବଙ୍ଗାଳୀ ଦେଶାତ୍ମବୋଧକ ଗୀତ । [ 2 ]

ମୂଳତଃ &quot;ଏକଲା&quot; ନାମରେ ଏହି ଗୀତଟି ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭଣ୍ଡାର ପତ୍ରିକାର ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1905 ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। [ 1 ] ଏହା ବୈଷ୍ଣବ ଗୀତ ହରିନାମ ଦେଇ ଜଗତ ମାତାଲେ ଅମର ଏକଲା ନିତାଇ ରେ ଦ୍ୱାରା ଆଧାରିତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା , ଯାହା ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଧାପକୀର୍ତ୍ତନ [ 1 ] କିମ୍ବା ମନୋହରସାହି ଘରଣା [ 3 ] ର ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ବଙ୍ଗାଳୀ କୀର୍ତ୍ତନ ଗୀତାବିତନ । [ 1 ] ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ଟାଗୋରଙ୍କ ଗୀତିକବିତାନ ସଂକଳନର &quot;ସ୍ୱଦେଶ&quot; (ସ୍ୱଦେଶ) ବିଭାଗରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । [ 1 ]

ଏହି ଗୀତଟି ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେବା କିମ୍ବା ସମର୍ଥନର ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ସେମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ। ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ସାମାଜିକ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆନ୍ଦୋଳନର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲା । [ 4 ] [ 5 ]

==ଗୀତିକା==
=====ବଙ୍ଗାଳୀ=====
ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ର ପଦଗୁଡ଼ିକ ଏହିପରି ପଢ଼ାଯାଏ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Song jodi tor dak shune {{!}} Lyric and History |url=https://www.geetabitan.com/lyrics/J/jodi-tor-daak-shune-lyric.html |access-date=2022-03-24 |website=www.geetabitan.com}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--Please do not change the vowels in this passage. If they show up in the wrong place on your computer, it's a problem with your browser, not with the article.--&gt;
&lt;poem&gt;{{lang|bn|italics=no|যদি তোর ডাক শুনে কেউ না আসে তবে একলা চলো রে।
একলা চলো একলা চলো একলা চলো একলা চলো রে॥

যদি কেউ কথা না কয়, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি সবাই থাকে মুখ ফিরায়ে সবাই করে ভয়—
তবে পরান খুলে
ও তুই মুখ ফুটে তোর মনের কথা একলা বলো রে॥

যদি সবাই ফিরে যায়, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি গহন পথে যাবার কালে কেউ ফিরে না চায়—
তবে পথের কাঁটা
ও তুই রক্তমাখা চরণতলে একলা দলো রে॥

যদি আলো না ধরে, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি ঝড়-বাদলে আঁধার রাতে দুয়ার দেয় ঘরে—
তবে বজ্রানলে
আপন বুকের পাঁজর জ্বালিয়ে নিয়ে একলা জ্বলো রে॥}}&lt;/poem&gt;

=====ରୋମାନ୍=====
&lt;poem&gt;Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.
Tôbe êkla chôlo, êkla chôlo, êkla chôlo, êkla chôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi keu kôtha na kôe, ore ore o ôbhaga,keu kôtha na kôe
Jodi shôbai thake mukh phirae shôbai kôre bhôe, jodi shôbai thake mukh phirae shôbai kôre bhôe—
Tôbe pôran khule
O tui mukh phut'e tor moner kôtha êkla bôlo re.
O tui mukh phut'e tor moner kôtha êkla bôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi shôbai phire jae, ore ore o ôbhaga,shôbai phire jae, 
Jodi gôhon pôthe jabar kale keu phire na chae, jôdi gôhon pôthe jabar kale keu phire na chae—
Tôbe pôther kãt'a
O tui rôktomakha chôrontôle êkla dôlo re.
O tui rôktomakha chôrontôle êkla dôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi alo na dhôre, ore ore o ôbhaga,Jodi alo na dhôre
Jodi jhôr-badole adhar rate duar dae ghôre,Jodi jhôr-badole adhar rate duar dae ghôre—
Tôbe bôjranole
Apon buker pãjor jalie nie êkla jôlo re.
Apon buker pãjor jalie nie êkla jôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.&lt;/poem&gt;

=====ଇଂରାଜୀ=====
&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Choudhury|first1= Subhas |title=Gitabitaner Jagat |trans-title= The World of Gitabitan |edition= 3rd |year=2006 |orig-year= 2004 |publisher=Papyrus |location= Kolkata |language=bn |isbn= 81-8175-087-X |page= 740}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;If they answer not to the call;
Walk alone.

If they are afraid and cower mutely facing the wall;
O thou unlucky one! ,
If they are afraid and cower mutely facing the wall;
Open thy mind,
And speak out alone.

If they turn away, and desert you when crossing the wilderness;
O thou unlucky one! ,
If they turn away, and desert you when crossing the wilderness;
Trample the thorns under thy tread,
And along the blood-lined track travel alone.

If they do not hold up the light when the night is troubled with storm;
O thou unlucky one! ,
If they do not hold up the light when the night is troubled with storm;
With the thunder flame of pain ignite thy own heart,
And let it burn alone.&lt;/poem&gt;

=====ଓଡ଼ିଆ=====</text>
      <sha1>3lg1d33bogf7y5nphnb8j409133o8in</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607749</id>
      <parentid>607748</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T16:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>/* ଗୀତିକା */</comment>
      <origin>607749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9268" sha1="7mrln9y18fp5udm569kei1sha59fx0g" xml:space="preserve">ଜୋଡି ତୋର ଡାକ ଶୁଣେ କେଉ ନା ଆସି ତୋବେ ଏକଲା ଚଲୋ ରେ (&quot;ଯଦି କେହି ତୁମର ଡାକରାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଏକା ନିଜ ରାସ୍ତାରେ ଯାଅ&quot; [ 2 ] ), ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା 1905 ମସିହାରେ ରବିନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଏକ ବଙ୍ଗାଳୀ ଦେଶାତ୍ମବୋଧକ ଗୀତ । [ 2 ]

ମୂଳତଃ &quot;ଏକଲା&quot; ନାମରେ ଏହି ଗୀତଟି ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭଣ୍ଡାର ପତ୍ରିକାର ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1905 ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। [ 1 ] ଏହା ବୈଷ୍ଣବ ଗୀତ ହରିନାମ ଦେଇ ଜଗତ ମାତାଲେ ଅମର ଏକଲା ନିତାଇ ରେ ଦ୍ୱାରା ଆଧାରିତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା , ଯାହା ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଧାପକୀର୍ତ୍ତନ [ 1 ] କିମ୍ବା ମନୋହରସାହି ଘରଣା [ 3 ] ର ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ବଙ୍ଗାଳୀ କୀର୍ତ୍ତନ ଗୀତାବିତନ । [ 1 ] ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ଟାଗୋରଙ୍କ ଗୀତିକବିତାନ ସଂକଳନର &quot;ସ୍ୱଦେଶ&quot; (ସ୍ୱଦେଶ) ବିଭାଗରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । [ 1 ]

ଏହି ଗୀତଟି ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେବା କିମ୍ବା ସମର୍ଥନର ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ସେମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ। ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ସାମାଜିକ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆନ୍ଦୋଳନର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲା । [ 4 ] [ 5 ]

==ଗୀତିକା==
=====ବଙ୍ଗାଳୀ=====
ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ର ପଦଗୁଡ଼ିକ ଏହିପରି ପଢ଼ାଯାଏ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Song jodi tor dak shune {{!}} Lyric and History |url=https://www.geetabitan.com/lyrics/J/jodi-tor-daak-shune-lyric.html |access-date=2022-03-24 |website=www.geetabitan.com}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--Please do not change the vowels in this passage. If they show up in the wrong place on your computer, it's a problem with your browser, not with the article.--&gt;
&lt;poem&gt;{{lang|bn|italics=no|যদি তোর ডাক শুনে কেউ না আসে তবে একলা চলো রে।
একলা চলো একলা চলো একলা চলো একলা চলো রে॥

যদি কেউ কথা না কয়, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি সবাই থাকে মুখ ফিরায়ে সবাই করে ভয়—
তবে পরান খুলে
ও তুই মুখ ফুটে তোর মনের কথা একলা বলো রে॥

যদি সবাই ফিরে যায়, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি গহন পথে যাবার কালে কেউ ফিরে না চায়—
তবে পথের কাঁটা
ও তুই রক্তমাখা চরণতলে একলা দলো রে॥

যদি আলো না ধরে, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি ঝড়-বাদলে আঁধার রাতে দুয়ার দেয় ঘরে—
তবে বজ্রানলে
আপন বুকের পাঁজর জ্বালিয়ে নিয়ে একলা জ্বলো রে॥}}&lt;/poem&gt;

=====ରୋମାନ୍=====
&lt;poem&gt;Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.
Tôbe êkla chôlo, êkla chôlo, êkla chôlo, êkla chôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi keu kôtha na kôe, ore ore o ôbhaga,keu kôtha na kôe
Jodi shôbai thake mukh phirae shôbai kôre bhôe, jodi shôbai thake mukh phirae shôbai kôre bhôe—
Tôbe pôran khule
O tui mukh phut'e tor moner kôtha êkla bôlo re.
O tui mukh phut'e tor moner kôtha êkla bôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi shôbai phire jae, ore ore o ôbhaga,shôbai phire jae, 
Jodi gôhon pôthe jabar kale keu phire na chae, jôdi gôhon pôthe jabar kale keu phire na chae—
Tôbe pôther kãt'a
O tui rôktomakha chôrontôle êkla dôlo re.
O tui rôktomakha chôrontôle êkla dôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi alo na dhôre, ore ore o ôbhaga,Jodi alo na dhôre
Jodi jhôr-badole adhar rate duar dae ghôre,Jodi jhôr-badole adhar rate duar dae ghôre—
Tôbe bôjranole
Apon buker pãjor jalie nie êkla jôlo re.
Apon buker pãjor jalie nie êkla jôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.&lt;/poem&gt;

=====ଇଂରାଜୀ=====
&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Choudhury|first1= Subhas |title=Gitabitaner Jagat |trans-title= The World of Gitabitan |edition= 3rd |year=2006 |orig-year= 2004 |publisher=Papyrus |location= Kolkata |language=bn |isbn= 81-8175-087-X |page= 740}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;If they answer not to the call;
Walk alone.

If they are afraid and cower mutely facing the wall;
O thou unlucky one! ,
If they are afraid and cower mutely facing the wall;
Open thy mind,
And speak out alone.

If they turn away, and desert you when crossing the wilderness;
O thou unlucky one! ,
If they turn away, and desert you when crossing the wilderness;
Trample the thorns under thy tread,
And along the blood-lined track travel alone.

If they do not hold up the light when the night is troubled with storm;
O thou unlucky one! ,
If they do not hold up the light when the night is troubled with storm;
With the thunder flame of pain ignite thy own heart,
And let it burn alone.&lt;/poem&gt;

=====ଓଡ଼ିଆ=====
&lt;poem&gt;ଯଦି ତୋର ଡାକରେ କେହି ଉତ୍ତର ନ ଦିଏ,
ତେବେ ଏକଲା ଚାଲ।

ଯଦି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ମୁହଁ ଲୁଚାଇ ନିରବରେ କାନ୍ଥ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ରହନ୍ତି,
ହେ ଦୁର୍ଭାଗା!
ଯଦି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ନିରବ ହୋଇ ରହନ୍ତି,
ତେବେ ନିଜ ମନକୁ ଖୋଲିଦେ,
ଏବଂ ଏକାକୀ କଥା କହ।

ଯଦି ନିର୍ଜନ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରିବାବେଳେ
ସମସ୍ତେ ତୋତେ ଛାଡ଼ି ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି,
ହେ ଦୁର୍ଭାଗା!
ଯଦି ସେମାନେ ତୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି,
ତେବେ ନିଜ ପାଦତଳେ କଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକୁ ଦଳିଦେ,
ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ହୋଇଥିବା ପଥରେ
ଏକାକୀ ଆଗେଇ ଚାଲ।

ଯଦି ଝଡ଼ଭରା ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ
କେହି ତୋ ପାଇଁ ଆଲୋକ ଧରି ନ ରହନ୍ତି,
ହେ ଦୁର୍ଭାଗା!
ଯଦି ସେମାନେ ଆଲୋକ ଦେଖାଇବାକୁ ଆଗେଇ ନ ଆସନ୍ତି,
ତେବେ ନିଜ ହୃଦୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ବିଜୁଳି ଶିଖାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କର,
ଏବଂ ସେହି ଆଲୋକରେ
ଏକାକୀ ଜଳି ଚାଲ।&lt;/poem&gt;

==ଲୋକପ୍ରିୟ ସଂସ୍କୃତିରେ==
୨୦୦୪ ମସିହାରେ, &quot;ଏକଲା ଚଲୋ ରେ&quot; ର ସ୍ୱର ଏ.ଆର. ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହିନ୍ଦୀ ଗୀତ ସହିତ ଏବଂ ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ: ଦି ଫର୍ଗେଟେନ୍ ହିରୋ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସୋନୁ ନିଗମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଇଥିବା ହିନ୍ଦୀ ଗୀତ ସହିତ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ବଲିଉଡ୍ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର &quot;କାହାଣୀ&quot; ରେ, ଏହାକୁ ବିଶାଲ-ଶେଖରଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ଅଭିନେତା ଅମିତାଭ ବଚ୍ଚନ ଗାଇଥିଲେ । ପୂର୍ବରୁ, ଏହାକୁ ହେମନ୍ତ ମୁଖୋପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ କିଶୋର କୁମାର ଗାଇଥିଲେ । ଏହାକୁ ୧୯୮୯ ମସିହାରେ ହେମନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ରେକର୍ଡ କରିଥିଲେ ।

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>7mrln9y18fp5udm569kei1sha59fx0g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607750</id>
      <parentid>607749</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T16:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <origin>607750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11723" sha1="732lp9usyibhusjvor07s44tecdd8by" xml:space="preserve">{{Infobox song
| name       = Ekla Chôlo Re
| cover      = Rabindranath Tagore 1905-1906 Sukumar Ray.jpg
| alt        =
| caption    = Tagore {{c.|1905}}, the year he wrote &quot;Akla Cholo Re&quot;
| type       = single
| artist     = Rabindranath Tagore&lt;ref name = Encyclopedia /&gt;
| album      = Record no 357&lt;ref name = Encyclopedia /&gt;
| released   = sometime between 1905 and 1908&lt;ref name = Encyclopedia /&gt;
| recorded   =
| studio     =
| venue      =
| genre      =
| length     =
| label      = H. Bose Swadeshi Records&lt;ref name = Encyclopedia /&gt;
| writer     = Rabindranath Tagore
| producer   =
| prev_title =
| prev_year  =
| next_title =
| next_year  =
| misc       = This album is now lost.
}}

{{Listen|filename=Ekla Cholo Re.ogg|title=&quot;Ekla Cholo Re&quot;|description=&quot;Ekla Cholo Re&quot; excerpt from Kahaani movie depicts Bachchan’s infrequent vocal style}}
ଯଦି ତୋର ଡାକରେ କେହି ଉତ୍ତର ନ ଦିଏ, ତେବେ ଏକଲା ଚାଲ ରେ (&quot;ଯଦି କେହି ତୁମର ଡାକରାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଏକା ନିଜ ରାସ୍ତାରେ ଯାଅ&quot;&lt;ref name = rebasom254&gt;{{cite book |last1= Som|first1= Reba |title= Rabindranath Tagore: The Singer and His Song |edition=1st |year= 2009 |publisher=Penguin Books India |location= New Delhi |isbn= 978-0-670-08248-3 |page=254 }}&lt;/ref&gt; ), ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା 1905 ମସିହାରେ ରବିନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଏକ ବଙ୍ଗାଳୀ ଦେଶାତ୍ମବୋଧକ ଗୀତ । 

ମୂଳତଃ &quot;ଏକଲା&quot; ନାମରେ ଏହି ଗୀତଟି ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭଣ୍ଡାର ପତ୍ରିକାର ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1905 ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ବୈଷ୍ଣବ ଗୀତ ହରିନାମ ଦେଇ ଜଗତ ମାତାଲେ ଅମର ଏକଲା ନିତାଇ ରେ ଦ୍ୱାରା ଆଧାରିତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା , ଯାହା ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଧାପକୀର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ମନୋହରସାହି ଘରଣା&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Basu Mallick |first1= Dr Ashis |title= Rabindranather Bhanga Gaan|trans-title=Transcreated Songs of Rabindranath Tagore |edition= 1st |year=2004 |publisher=Pratibhas |location=Kolkata |language=bn |page=166 }}&lt;/ref&gt; ର ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ବଙ୍ଗାଳୀ କୀର୍ତ୍ତନ ଗୀତାବିତନ । ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ଟାଗୋରଙ୍କ ଗୀତିକବିତାନ ସଂକଳନର &quot;ସ୍ୱଦେଶ&quot; (ସ୍ୱଦେଶ) ବିଭାଗରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ।&lt;ref name = Encyclopedia &gt;{{cite book |last1=Mukhopadhyay |first1=Suren |title=Rabindra-Sangeet-Kosh |trans-title=Encyclopedia of Rabindranath Tagore’s Songs |edition=2nd |year=2009 |orig-year= 2001 |publisher= Sahitya Prakash |location=Kolkata |language=bn |page= 290 }}&lt;/ref&gt;

ଏହି ଗୀତଟି ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେବା କିମ୍ବା ସମର୍ଥନର ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ସେମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ। ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ସାମାଜିକ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆନ୍ଦୋଳନର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{cite web
|url         = http://www.indianembassy.de/templateg.php?inclpage=culture.htm&amp;mnid=5
|title         = Rabindranath Tagore
|publisher         = Embassy of India Berlin
|location         = Germany
|access-date         = 29 November 2011
|archive-url         = https://web.archive.org/web/20080420232349/http://www.indianembassy.de/templateg.php?inclpage=culture.htm&amp;mnid=5
|archive-date         = 20 April 2008
|url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://homepages.udayton.edu/~mchatterjee1/sadhaka.html
 |title=Rabindranath Tagore
 |author=Monish R. Chatterjee:Sadhaka of Universal Man, Baul of Infinite Songs
 |publisher=Bengali Association of Greater Rochester
 |location=Rochester, NY, USA
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820220824/http://homepages.udayton.edu/~mchatterjee1/sadhaka.html
 |archive-date=2011-08-20
}}&lt;/ref&gt;

==ଗୀତିକା==
=====ବଙ୍ଗାଳୀ=====
ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ର ପଦଗୁଡ଼ିକ ଏହିପରି ପଢ଼ାଯାଏ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Song jodi tor dak shune {{!}} Lyric and History |url=https://www.geetabitan.com/lyrics/J/jodi-tor-daak-shune-lyric.html |access-date=2022-03-24 |website=www.geetabitan.com}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--Please do not change the vowels in this passage. If they show up in the wrong place on your computer, it's a problem with your browser, not with the article.--&gt;
&lt;poem&gt;{{lang|bn|italics=no|যদি তোর ডাক শুনে কেউ না আসে তবে একলা চলো রে।
একলা চলো একলা চলো একলা চলো একলা চলো রে॥

যদি কেউ কথা না কয়, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি সবাই থাকে মুখ ফিরায়ে সবাই করে ভয়—
তবে পরান খুলে
ও তুই মুখ ফুটে তোর মনের কথা একলা বলো রে॥

যদি সবাই ফিরে যায়, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি গহন পথে যাবার কালে কেউ ফিরে না চায়—
তবে পথের কাঁটা
ও তুই রক্তমাখা চরণতলে একলা দলো রে॥

যদি আলো না ধরে, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি ঝড়-বাদলে আঁধার রাতে দুয়ার দেয় ঘরে—
তবে বজ্রানলে
আপন বুকের পাঁজর জ্বালিয়ে নিয়ে একলা জ্বলো রে॥}}&lt;/poem&gt;

=====ରୋମାନ୍=====
&lt;poem&gt;Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.
Tôbe êkla chôlo, êkla chôlo, êkla chôlo, êkla chôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi keu kôtha na kôe, ore ore o ôbhaga,keu kôtha na kôe
Jodi shôbai thake mukh phirae shôbai kôre bhôe, jodi shôbai thake mukh phirae shôbai kôre bhôe—
Tôbe pôran khule
O tui mukh phut'e tor moner kôtha êkla bôlo re.
O tui mukh phut'e tor moner kôtha êkla bôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi shôbai phire jae, ore ore o ôbhaga,shôbai phire jae, 
Jodi gôhon pôthe jabar kale keu phire na chae, jôdi gôhon pôthe jabar kale keu phire na chae—
Tôbe pôther kãt'a
O tui rôktomakha chôrontôle êkla dôlo re.
O tui rôktomakha chôrontôle êkla dôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi alo na dhôre, ore ore o ôbhaga,Jodi alo na dhôre
Jodi jhôr-badole adhar rate duar dae ghôre,Jodi jhôr-badole adhar rate duar dae ghôre—
Tôbe bôjranole
Apon buker pãjor jalie nie êkla jôlo re.
Apon buker pãjor jalie nie êkla jôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.&lt;/poem&gt;

=====ଇଂରାଜୀ=====
&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Choudhury|first1= Subhas |title=Gitabitaner Jagat |trans-title= The World of Gitabitan |edition= 3rd |year=2006 |orig-year= 2004 |publisher=Papyrus |location= Kolkata |language=bn |isbn= 81-8175-087-X |page= 740}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;If they answer not to the call;
Walk alone.

If they are afraid and cower mutely facing the wall;
O thou unlucky one! ,
If they are afraid and cower mutely facing the wall;
Open thy mind,
And speak out alone.

If they turn away, and desert you when crossing the wilderness;
O thou unlucky one! ,
If they turn away, and desert you when crossing the wilderness;
Trample the thorns under thy tread,
And along the blood-lined track travel alone.

If they do not hold up the light when the night is troubled with storm;
O thou unlucky one! ,
If they do not hold up the light when the night is troubled with storm;
With the thunder flame of pain ignite thy own heart,
And let it burn alone.&lt;/poem&gt;

=====ଓଡ଼ିଆ=====
&lt;poem&gt;ଯଦି ତୋର ଡାକରେ କେହି ଉତ୍ତର ନ ଦିଏ,
ତେବେ ଏକଲା ଚାଲ।

ଯଦି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ମୁହଁ ଲୁଚାଇ ନିରବରେ କାନ୍ଥ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ରହନ୍ତି,
ହେ ଦୁର୍ଭାଗା!
ଯଦି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ନିରବ ହୋଇ ରହନ୍ତି,
ତେବେ ନିଜ ମନକୁ ଖୋଲିଦେ,
ଏବଂ ଏକାକୀ କଥା କହ।

ଯଦି ନିର୍ଜନ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରିବାବେଳେ
ସମସ୍ତେ ତୋତେ ଛାଡ଼ି ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି,
ହେ ଦୁର୍ଭାଗା!
ଯଦି ସେମାନେ ତୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି,
ତେବେ ନିଜ ପାଦତଳେ କଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକୁ ଦଳିଦେ,
ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ହୋଇଥିବା ପଥରେ
ଏକାକୀ ଆଗେଇ ଚାଲ।

ଯଦି ଝଡ଼ଭରା ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ
କେହି ତୋ ପାଇଁ ଆଲୋକ ଧରି ନ ରହନ୍ତି,
ହେ ଦୁର୍ଭାଗା!
ଯଦି ସେମାନେ ଆଲୋକ ଦେଖାଇବାକୁ ଆଗେଇ ନ ଆସନ୍ତି,
ତେବେ ନିଜ ହୃଦୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ବିଜୁଳି ଶିଖାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କର,
ଏବଂ ସେହି ଆଲୋକରେ
ଏକାକୀ ଜଳି ଚାଲ।&lt;/poem&gt;

==ଲୋକପ୍ରିୟ ସଂସ୍କୃତିରେ==
୨୦୦୪ ମସିହାରେ, &quot;ଏକଲା ଚଲୋ ରେ&quot; ର ସ୍ୱର ଏ.ଆର. ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହିନ୍ଦୀ ଗୀତ ସହିତ ଏବଂ ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ: ଦି ଫର୍ଗେଟେନ୍ ହିରୋ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସୋନୁ ନିଗମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଇଥିବା ହିନ୍ଦୀ ଗୀତ ସହିତ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ବଲିଉଡ୍ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର &quot;କାହାଣୀ&quot; ରେ, ଏହାକୁ ବିଶାଲ-ଶେଖରଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ଅଭିନେତା ଅମିତାଭ ବଚ୍ଚନ ଗାଇଥିଲେ । ପୂର୍ବରୁ, ଏହାକୁ ହେମନ୍ତ ମୁଖୋପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ କିଶୋର କୁମାର ଗାଇଥିଲେ । ଏହାକୁ ୧୯୮୯ ମସିହାରେ ହେମନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ରେକର୍ଡ କରିଥିଲେ ।

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>732lp9usyibhusjvor07s44tecdd8by</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607751</id>
      <parentid>607750</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T16:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <origin>607751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11563" sha1="9vt2cktiqyjrc3fphz6iao3qsf9zyhd" xml:space="preserve">{{Infobox song
| name       = Ekla Chôlo Re
| cover      = Rabindranath Tagore 1905-1906 Sukumar Ray.jpg
| alt        =
| caption    = Tagore {{c.|1905}}, the year he wrote &quot;Akla Cholo Re&quot;
| type       = single
| artist     = Rabindranath Tagore&lt;ref name = Encyclopedia /&gt;
| album      = Record no 357&lt;ref name = Encyclopedia /&gt;
| released   = sometime between 1905 and 1908&lt;ref name = Encyclopedia /&gt;
| recorded   =
| studio     =
| venue      =
| genre      =
| length     =
| label      = H. Bose Swadeshi Records&lt;ref name = Encyclopedia /&gt;
| writer     = Rabindranath Tagore
| producer   =
| prev_title =
| prev_year  =
| next_title =
| next_year  =
| misc       = This album is now lost.
}}
ଯଦି ତୋର ଡାକରେ କେହି ଉତ୍ତର ନ ଦିଏ, ତେବେ ଏକଲା ଚାଲ ରେ (&quot;ଯଦି କେହି ତୁମର ଡାକରାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଏକା ନିଜ ରାସ୍ତାରେ ଯାଅ&quot;&lt;ref name = rebasom254&gt;{{cite book |last1= Som|first1= Reba |title= Rabindranath Tagore: The Singer and His Song |edition=1st |year= 2009 |publisher=Penguin Books India |location= New Delhi |isbn= 978-0-670-08248-3 |page=254 }}&lt;/ref&gt; ), ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା 1905 ମସିହାରେ ରବିନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଏକ ବଙ୍ଗାଳୀ ଦେଶାତ୍ମବୋଧକ ଗୀତ । 

ମୂଳତଃ &quot;ଏକଲା&quot; ନାମରେ ଏହି ଗୀତଟି ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭଣ୍ଡାର ପତ୍ରିକାର ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1905 ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ବୈଷ୍ଣବ ଗୀତ ହରିନାମ ଦେଇ ଜଗତ ମାତାଲେ ଅମର ଏକଲା ନିତାଇ ରେ ଦ୍ୱାରା ଆଧାରିତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା , ଯାହା ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଧାପକୀର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ମନୋହରସାହି ଘରଣା&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Basu Mallick |first1= Dr Ashis |title= Rabindranather Bhanga Gaan|trans-title=Transcreated Songs of Rabindranath Tagore |edition= 1st |year=2004 |publisher=Pratibhas |location=Kolkata |language=bn |page=166 }}&lt;/ref&gt; ର ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ବଙ୍ଗାଳୀ କୀର୍ତ୍ତନ ଗୀତାବିତନ । ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ଟାଗୋରଙ୍କ ଗୀତିକବିତାନ ସଂକଳନର &quot;ସ୍ୱଦେଶ&quot; (ସ୍ୱଦେଶ) ବିଭାଗରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ।&lt;ref name = Encyclopedia &gt;{{cite book |last1=Mukhopadhyay |first1=Suren |title=Rabindra-Sangeet-Kosh |trans-title=Encyclopedia of Rabindranath Tagore’s Songs |edition=2nd |year=2009 |orig-year= 2001 |publisher= Sahitya Prakash |location=Kolkata |language=bn |page= 290 }}&lt;/ref&gt;

ଏହି ଗୀତଟି ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେବା କିମ୍ବା ସମର୍ଥନର ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ସେମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ। ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ସାମାଜିକ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆନ୍ଦୋଳନର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{cite web
|url         = http://www.indianembassy.de/templateg.php?inclpage=culture.htm&amp;mnid=5
|title         = Rabindranath Tagore
|publisher         = Embassy of India Berlin
|location         = Germany
|access-date         = 29 November 2011
|archive-url         = https://web.archive.org/web/20080420232349/http://www.indianembassy.de/templateg.php?inclpage=culture.htm&amp;mnid=5
|archive-date         = 20 April 2008
|url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://homepages.udayton.edu/~mchatterjee1/sadhaka.html
 |title=Rabindranath Tagore
 |author=Monish R. Chatterjee:Sadhaka of Universal Man, Baul of Infinite Songs
 |publisher=Bengali Association of Greater Rochester
 |location=Rochester, NY, USA
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820220824/http://homepages.udayton.edu/~mchatterjee1/sadhaka.html
 |archive-date=2011-08-20
}}&lt;/ref&gt;

==ଗୀତିକା==
=====ବଙ୍ଗାଳୀ=====
ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ର ପଦଗୁଡ଼ିକ ଏହିପରି ପଢ଼ାଯାଏ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Song jodi tor dak shune {{!}} Lyric and History |url=https://www.geetabitan.com/lyrics/J/jodi-tor-daak-shune-lyric.html |access-date=2022-03-24 |website=www.geetabitan.com}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--Please do not change the vowels in this passage. If they show up in the wrong place on your computer, it's a problem with your browser, not with the article.--&gt;
&lt;poem&gt;{{lang|bn|italics=no|যদি তোর ডাক শুনে কেউ না আসে তবে একলা চলো রে।
একলা চলো একলা চলো একলা চলো একলা চলো রে॥

যদি কেউ কথা না কয়, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি সবাই থাকে মুখ ফিরায়ে সবাই করে ভয়—
তবে পরান খুলে
ও তুই মুখ ফুটে তোর মনের কথা একলা বলো রে॥

যদি সবাই ফিরে যায়, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি গহন পথে যাবার কালে কেউ ফিরে না চায়—
তবে পথের কাঁটা
ও তুই রক্তমাখা চরণতলে একলা দলো রে॥

যদি আলো না ধরে, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি ঝড়-বাদলে আঁধার রাতে দুয়ার দেয় ঘরে—
তবে বজ্রানলে
আপন বুকের পাঁজর জ্বালিয়ে নিয়ে একলা জ্বলো রে॥}}&lt;/poem&gt;

=====ରୋମାନ୍=====
&lt;poem&gt;Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.
Tôbe êkla chôlo, êkla chôlo, êkla chôlo, êkla chôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi keu kôtha na kôe, ore ore o ôbhaga,keu kôtha na kôe
Jodi shôbai thake mukh phirae shôbai kôre bhôe, jodi shôbai thake mukh phirae shôbai kôre bhôe—
Tôbe pôran khule
O tui mukh phut'e tor moner kôtha êkla bôlo re.
O tui mukh phut'e tor moner kôtha êkla bôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi shôbai phire jae, ore ore o ôbhaga,shôbai phire jae, 
Jodi gôhon pôthe jabar kale keu phire na chae, jôdi gôhon pôthe jabar kale keu phire na chae—
Tôbe pôther kãt'a
O tui rôktomakha chôrontôle êkla dôlo re.
O tui rôktomakha chôrontôle êkla dôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi alo na dhôre, ore ore o ôbhaga,Jodi alo na dhôre
Jodi jhôr-badole adhar rate duar dae ghôre,Jodi jhôr-badole adhar rate duar dae ghôre—
Tôbe bôjranole
Apon buker pãjor jalie nie êkla jôlo re.
Apon buker pãjor jalie nie êkla jôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.&lt;/poem&gt;

=====ଇଂରାଜୀ=====
&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Choudhury|first1= Subhas |title=Gitabitaner Jagat |trans-title= The World of Gitabitan |edition= 3rd |year=2006 |orig-year= 2004 |publisher=Papyrus |location= Kolkata |language=bn |isbn= 81-8175-087-X |page= 740}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;If they answer not to the call;
Walk alone.

If they are afraid and cower mutely facing the wall;
O thou unlucky one! ,
If they are afraid and cower mutely facing the wall;
Open thy mind,
And speak out alone.

If they turn away, and desert you when crossing the wilderness;
O thou unlucky one! ,
If they turn away, and desert you when crossing the wilderness;
Trample the thorns under thy tread,
And along the blood-lined track travel alone.

If they do not hold up the light when the night is troubled with storm;
O thou unlucky one! ,
If they do not hold up the light when the night is troubled with storm;
With the thunder flame of pain ignite thy own heart,
And let it burn alone.&lt;/poem&gt;

=====ଓଡ଼ିଆ=====
&lt;poem&gt;ଯଦି ତୋର ଡାକରେ କେହି ଉତ୍ତର ନ ଦିଏ,
ତେବେ ଏକଲା ଚାଲ।

ଯଦି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ମୁହଁ ଲୁଚାଇ ନିରବରେ କାନ୍ଥ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ରହନ୍ତି,
ହେ ଦୁର୍ଭାଗା!
ଯଦି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ନିରବ ହୋଇ ରହନ୍ତି,
ତେବେ ନିଜ ମନକୁ ଖୋଲିଦେ,
ଏବଂ ଏକାକୀ କଥା କହ।

ଯଦି ନିର୍ଜନ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରିବାବେଳେ
ସମସ୍ତେ ତୋତେ ଛାଡ଼ି ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି,
ହେ ଦୁର୍ଭାଗା!
ଯଦି ସେମାନେ ତୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି,
ତେବେ ନିଜ ପାଦତଳେ କଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକୁ ଦଳିଦେ,
ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ହୋଇଥିବା ପଥରେ
ଏକାକୀ ଆଗେଇ ଚାଲ।

ଯଦି ଝଡ଼ଭରା ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ
କେହି ତୋ ପାଇଁ ଆଲୋକ ଧରି ନ ରହନ୍ତି,
ହେ ଦୁର୍ଭାଗା!
ଯଦି ସେମାନେ ଆଲୋକ ଦେଖାଇବାକୁ ଆଗେଇ ନ ଆସନ୍ତି,
ତେବେ ନିଜ ହୃଦୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ବିଜୁଳି ଶିଖାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କର,
ଏବଂ ସେହି ଆଲୋକରେ
ଏକାକୀ ଜଳି ଚାଲ।&lt;/poem&gt;

==ଲୋକପ୍ରିୟ ସଂସ୍କୃତିରେ==
୨୦୦୪ ମସିହାରେ, &quot;ଏକଲା ଚଲୋ ରେ&quot; ର ସ୍ୱର ଏ.ଆର. ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହିନ୍ଦୀ ଗୀତ ସହିତ ଏବଂ ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ: ଦି ଫର୍ଗେଟେନ୍ ହିରୋ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସୋନୁ ନିଗମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଇଥିବା ହିନ୍ଦୀ ଗୀତ ସହିତ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ବଲିଉଡ୍ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର &quot;କାହାଣୀ&quot; ରେ, ଏହାକୁ ବିଶାଲ-ଶେଖରଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ଅଭିନେତା ଅମିତାଭ ବଚ୍ଚନ ଗାଇଥିଲେ । ପୂର୍ବରୁ, ଏହାକୁ ହେମନ୍ତ ମୁଖୋପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ କିଶୋର କୁମାର ଗାଇଥିଲେ । ଏହାକୁ ୧୯୮୯ ମସିହାରେ ହେମନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ରେକର୍ଡ କରିଥିଲେ ।

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>9vt2cktiqyjrc3fphz6iao3qsf9zyhd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607752</id>
      <parentid>607751</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T16:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11622" sha1="fl3woqr7zp8133jnnp1zvv8zab6wmr7" xml:space="preserve">{{Infobox song
| name       = Ekla Chôlo Re
| cover      = Rabindranath Tagore 1905-1906 Sukumar Ray.jpg
| alt        =
| caption    = Tagore {{c.|1905}}, the year he wrote &quot;Akla Cholo Re&quot;
| type       = single
| artist     = Rabindranath Tagore&lt;ref name = Encyclopedia /&gt;
| album      = Record no 357&lt;ref name = Encyclopedia /&gt;
| released   = sometime between 1905 and 1908&lt;ref name = Encyclopedia /&gt;
| recorded   =
| studio     =
| venue      =
| genre      =
| length     =
| label      = H. Bose Swadeshi Records&lt;ref name = Encyclopedia /&gt;
| writer     = Rabindranath Tagore
| producer   =
| prev_title =
| prev_year  =
| next_title =
| next_year  =
| misc       = This album is now lost.
}}
ଯଦି ତୋର ଡାକରେ କେହି ଉତ୍ତର ନ ଦିଏ, ତେବେ ଏକଲା ଚାଲ ରେ (&quot;ଯଦି କେହି ତୁମର ଡାକରାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଏକା ନିଜ ରାସ୍ତାରେ ଯାଅ&quot;&lt;ref name = rebasom254&gt;{{cite book |last1= Som|first1= Reba |title= Rabindranath Tagore: The Singer and His Song |edition=1st |year= 2009 |publisher=Penguin Books India |location= New Delhi |isbn= 978-0-670-08248-3 |page=254 }}&lt;/ref&gt; ), ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା 1905 ମସିହାରେ ରବିନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଏକ ବଙ୍ଗାଳୀ ଦେଶାତ୍ମବୋଧକ ଗୀତ । 

ମୂଳତଃ &quot;ଏକଲା&quot; ନାମରେ ଏହି ଗୀତଟି ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭଣ୍ଡାର ପତ୍ରିକାର ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1905 ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ବୈଷ୍ଣବ ଗୀତ ହରିନାମ ଦେଇ ଜଗତ ମାତାଲେ ଅମର ଏକଲା ନିତାଇ ରେ ଦ୍ୱାରା ଆଧାରିତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା , ଯାହା ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଧାପକୀର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ମନୋହରସାହି ଘରଣା&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Basu Mallick |first1= Dr Ashis |title= Rabindranather Bhanga Gaan|trans-title=Transcreated Songs of Rabindranath Tagore |edition= 1st |year=2004 |publisher=Pratibhas |location=Kolkata |language=bn |page=166 }}&lt;/ref&gt; ର ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ବଙ୍ଗାଳୀ କୀର୍ତ୍ତନ ଗୀତାବିତନ । ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ଟାଗୋରଙ୍କ ଗୀତିକବିତାନ ସଂକଳନର &quot;ସ୍ୱଦେଶ&quot; (ସ୍ୱଦେଶ) ବିଭାଗରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ।&lt;ref name = Encyclopedia &gt;{{cite book |last1=Mukhopadhyay |first1=Suren |title=Rabindra-Sangeet-Kosh |trans-title=Encyclopedia of Rabindranath Tagore’s Songs |edition=2nd |year=2009 |orig-year= 2001 |publisher= Sahitya Prakash |location=Kolkata |language=bn |page= 290 }}&lt;/ref&gt;

ଏହି ଗୀତଟି ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେବା କିମ୍ବା ସମର୍ଥନର ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ସେମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ। ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ସାମାଜିକ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆନ୍ଦୋଳନର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{cite web
|url         = http://www.indianembassy.de/templateg.php?inclpage=culture.htm&amp;mnid=5
|title         = Rabindranath Tagore
|publisher         = Embassy of India Berlin
|location         = Germany
|access-date         = 29 November 2011
|archive-url         = https://web.archive.org/web/20080420232349/http://www.indianembassy.de/templateg.php?inclpage=culture.htm&amp;mnid=5
|archive-date         = 20 April 2008
|url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://homepages.udayton.edu/~mchatterjee1/sadhaka.html
 |title=Rabindranath Tagore
 |author=Monish R. Chatterjee:Sadhaka of Universal Man, Baul of Infinite Songs
 |publisher=Bengali Association of Greater Rochester
 |location=Rochester, NY, USA
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820220824/http://homepages.udayton.edu/~mchatterjee1/sadhaka.html
 |archive-date=2011-08-20
}}&lt;/ref&gt;

==ଗୀତିକା==
=====ବଙ୍ଗାଳୀ=====
ଏକଲା ଚଲୋ ରେ ର ପଦଗୁଡ଼ିକ ଏହିପରି ପଢ଼ାଯାଏ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Song jodi tor dak shune {{!}} Lyric and History |url=https://www.geetabitan.com/lyrics/J/jodi-tor-daak-shune-lyric.html |access-date=2022-03-24 |website=www.geetabitan.com}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--Please do not change the vowels in this passage. If they show up in the wrong place on your computer, it's a problem with your browser, not with the article.--&gt;
&lt;poem&gt;{{lang|bn|italics=no|যদি তোর ডাক শুনে কেউ না আসে তবে একলা চলো রে।
একলা চলো একলা চলো একলা চলো একলা চলো রে॥

যদি কেউ কথা না কয়, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি সবাই থাকে মুখ ফিরায়ে সবাই করে ভয়—
তবে পরান খুলে
ও তুই মুখ ফুটে তোর মনের কথা একলা বলো রে॥

যদি সবাই ফিরে যায়, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি গহন পথে যাবার কালে কেউ ফিরে না চায়—
তবে পথের কাঁটা
ও তুই রক্তমাখা চরণতলে একলা দলো রে॥

যদি আলো না ধরে, ওরে ওরে ও অভাগা,
যদি ঝড়-বাদলে আঁধার রাতে দুয়ার দেয় ঘরে—
তবে বজ্রানলে
আপন বুকের পাঁজর জ্বালিয়ে নিয়ে একলা জ্বলো রে॥}}&lt;/poem&gt;

=====ରୋମାନ୍=====
&lt;poem&gt;Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.
Tôbe êkla chôlo, êkla chôlo, êkla chôlo, êkla chôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi keu kôtha na kôe, ore ore o ôbhaga,keu kôtha na kôe
Jodi shôbai thake mukh phirae shôbai kôre bhôe, jodi shôbai thake mukh phirae shôbai kôre bhôe—
Tôbe pôran khule
O tui mukh phut'e tor moner kôtha êkla bôlo re.
O tui mukh phut'e tor moner kôtha êkla bôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi shôbai phire jae, ore ore o ôbhaga,shôbai phire jae, 
Jodi gôhon pôthe jabar kale keu phire na chae, jôdi gôhon pôthe jabar kale keu phire na chae—
Tôbe pôther kãt'a
O tui rôktomakha chôrontôle êkla dôlo re.
O tui rôktomakha chôrontôle êkla dôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.

Jodi alo na dhôre, ore ore o ôbhaga,Jodi alo na dhôre
Jodi jhôr-badole adhar rate duar dae ghôre,Jodi jhôr-badole adhar rate duar dae ghôre—
Tôbe bôjranole
Apon buker pãjor jalie nie êkla jôlo re.
Apon buker pãjor jalie nie êkla jôlo re.
Jodi tor d'ak shune keu na ashe tôbe êkla chôlo re.&lt;/poem&gt;

=====ଇଂରାଜୀ=====
&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Choudhury|first1= Subhas |title=Gitabitaner Jagat |trans-title= The World of Gitabitan |edition= 3rd |year=2006 |orig-year= 2004 |publisher=Papyrus |location= Kolkata |language=bn |isbn= 81-8175-087-X |page= 740}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;If they answer not to the call;
Walk alone.

If they are afraid and cower mutely facing the wall;
O thou unlucky one! ,
If they are afraid and cower mutely facing the wall;
Open thy mind,
And speak out alone.

If they turn away, and desert you when crossing the wilderness;
O thou unlucky one! ,
If they turn away, and desert you when crossing the wilderness;
Trample the thorns under thy tread,
And along the blood-lined track travel alone.

If they do not hold up the light when the night is troubled with storm;
O thou unlucky one! ,
If they do not hold up the light when the night is troubled with storm;
With the thunder flame of pain ignite thy own heart,
And let it burn alone.&lt;/poem&gt;

=====ଓଡ଼ିଆ=====
&lt;poem&gt;ଯଦି ତୋର ଡାକରେ କେହି ଉତ୍ତର ନ ଦିଏ,
ତେବେ ଏକଲା ଚାଲ।

ଯଦି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ମୁହଁ ଲୁଚାଇ ନିରବରେ କାନ୍ଥ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ରହନ୍ତି,
ହେ ଦୁର୍ଭାଗା!
ଯଦି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ନିରବ ହୋଇ ରହନ୍ତି,
ତେବେ ନିଜ ମନକୁ ଖୋଲିଦେ,
ଏବଂ ଏକାକୀ କଥା କହ।

ଯଦି ନିର୍ଜନ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରିବାବେଳେ
ସମସ୍ତେ ତୋତେ ଛାଡ଼ି ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି,
ହେ ଦୁର୍ଭାଗା!
ଯଦି ସେମାନେ ତୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି,
ତେବେ ନିଜ ପାଦତଳେ କଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକୁ ଦଳିଦେ,
ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ହୋଇଥିବା ପଥରେ
ଏକାକୀ ଆଗେଇ ଚାଲ।

ଯଦି ଝଡ଼ଭରା ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ
କେହି ତୋ ପାଇଁ ଆଲୋକ ଧରି ନ ରହନ୍ତି,
ହେ ଦୁର୍ଭାଗା!
ଯଦି ସେମାନେ ଆଲୋକ ଦେଖାଇବାକୁ ଆଗେଇ ନ ଆସନ୍ତି,
ତେବେ ନିଜ ହୃଦୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ବିଜୁଳି ଶିଖାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କର,
ଏବଂ ସେହି ଆଲୋକରେ
ଏକାକୀ ଜଳି ଚାଲ।&lt;/poem&gt;

==ଲୋକପ୍ରିୟ ସଂସ୍କୃତିରେ==
୨୦୦୪ ମସିହାରେ, &quot;ଏକଲା ଚଲୋ ରେ&quot; ର ସ୍ୱର ଏ.ଆର. ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହିନ୍ଦୀ ଗୀତ ସହିତ ଏବଂ ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ: ଦି ଫର୍ଗେଟେନ୍ ହିରୋ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସୋନୁ ନିଗମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଇଥିବା ହିନ୍ଦୀ ଗୀତ ସହିତ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ବଲିଉଡ୍ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର &quot;କାହାଣୀ&quot; ରେ, ଏହାକୁ ବିଶାଲ-ଶେଖରଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ଅଭିନେତା ଅମିତାଭ ବଚ୍ଚନ ଗାଇଥିଲେ । ପୂର୍ବରୁ, ଏହାକୁ ହେମନ୍ତ ମୁଖୋପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ କିଶୋର କୁମାର ଗାଇଥିଲେ । ଏହାକୁ ୧୯୮୯ ମସିହାରେ ହେମନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ରେକର୍ଡ କରିଥିଲେ ।

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ]]</text>
      <sha1>fl3woqr7zp8133jnnp1zvv8zab6wmr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ଏକଲା ଚଲୋ ରେ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101280</id>
    <revision>
      <id>607753</id>
      <timestamp>2026-10-04T16:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101281</id>
    <revision>
      <id>607754</id>
      <timestamp>2026-10-04T16:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏକ ଭାରତୀୟ ସଂଗଠନ ଯାହା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ବିକଶିତ କରେ। [ 1 ]  ==ଇତିହାସ== ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରସାର କ...&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1468" sha1="nts5nzp7whgs979wd2slang77s9loy5" xml:space="preserve">ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏକ ଭାରତୀୟ ସଂଗଠନ ଯାହା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ବିକଶିତ କରେ। [ 1 ]

==ଇତିହାସ==
ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରସାର କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଫାଉଣ୍ଡେସନ 31 ଜୁଲାଇ 1958 [ 2 ] ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକ ନିଧିରୁ 10 ନିୟୁତ ଟଙ୍କା ଦାନ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । [ 3 ] ଏହାର ପ୍ରଥମ ବୋର୍ଡରେ ଆର.ଆର. ଦିବାକର , ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ଏବଂ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ସମେତ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସାମିଲ ଥିଲେ । [ 4 ]

=====ରାଷ୍ଟ୍ରପତିମାନେ=====
ବର୍ତ୍ତମାନ କୁମାର ପ୍ରଶାନ୍ତ ସଭାପତି ଅଛନ୍ତି

* RR Diwakar (ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା) 1958  - 1989,
* ରବିନ୍ଦ୍ର ବର୍ମା ୧୯୮୯  – ୨୦୦୬,
*୨୦୦୬ ରୁ ସୁଶ୍ରୀ ରାଧା ଭଟ୍ଟ [ 5 ]

==ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ==</text>
      <sha1>nts5nzp7whgs979wd2slang77s9loy5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607755</id>
      <parentid>607754</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T16:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>/* ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ */</comment>
      <origin>607755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2756" sha1="6vxa1u08gk0n94rlb06j9vobqrjc0j2" xml:space="preserve">ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏକ ଭାରତୀୟ ସଂଗଠନ ଯାହା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ବିକଶିତ କରେ। [ 1 ]

==ଇତିହାସ==
ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରସାର କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଫାଉଣ୍ଡେସନ 31 ଜୁଲାଇ 1958 [ 2 ] ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକ ନିଧିରୁ 10 ନିୟୁତ ଟଙ୍କା ଦାନ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । [ 3 ] ଏହାର ପ୍ରଥମ ବୋର୍ଡରେ ଆର.ଆର. ଦିବାକର , ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ଏବଂ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ସମେତ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସାମିଲ ଥିଲେ । [ 4 ]

=====ରାଷ୍ଟ୍ରପତିମାନେ=====
ବର୍ତ୍ତମାନ କୁମାର ପ୍ରଶାନ୍ତ ସଭାପତି ଅଛନ୍ତି

* RR Diwakar (ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା) 1958  - 1989,
* ରବିନ୍ଦ୍ର ବର୍ମା ୧୯୮୯  – ୨୦୦୬,
*୨୦୦୬ ରୁ ସୁଶ୍ରୀ ରାଧା ଭଟ୍ଟ [ 5 ]

==ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ==
ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ ହେଉଛି ୧୯୫୭ [ 6 ] ରେ ଏସ.କେ. ଜର୍ଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏକ ପତ୍ରିକା। ପରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଜି. ରାମଚନ୍ଦ୍ରନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିଲା । ୧୯୬୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପତ୍ରିକାଟି ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକ ନିଧି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ୧୦ମ ବାର୍ଷିକ ବର୍ଷରୁ, ଏହା ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ଫାଉଣ୍ଡେସନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟୋଜିତ ଥିଲା। ୧୯୭୩ ରୁ ୧୯୭୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପତ୍ରିକାଟି ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନଥିଲା, ତା’ପରେ ମାସିକ ଭାବରେ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୮୯ ପରେ, ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ ଏକ ତ୍ରୈମାସିକ ସୂଚୀକୁ ଫେରି ଆସିଥିଲା। ୨୦୦୫ ରୁ ଜନ୍ ଏସ. ମୂଳକ୍ଟ୍ଟୁ ସମ୍ପାଦକ ଅଛନ୍ତି।

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>6vxa1u08gk0n94rlb06j9vobqrjc0j2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607756</id>
      <parentid>607755</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T16:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <origin>607756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6548" sha1="e5m6v1v45qrwcmpjjgpyhy8m6085lyb" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name = Gandhi Peace Foundation
| pronunciation = 
| native_name = 
| native_name_lang = 
| named_after = 
| image = 
| image_size = 
| logo_size = 
| map_caption = 
| map2 = 
| map2_alt = 
| map2_caption = 
| abbreviation = 
| predecessor = 
| merged_into = 
| successor = 
| formation = {{Start date and age|1958}}
| founder = {{Unbulleted_list|[[R. R. Diwakar]]|[[Rajendra Prasad]]|[[Jawaharlal Nehru]]}}
| founding_location = 
| registration_id = &lt;!-- for non-profit org --&gt;
| status = 
| purpose = 
| headquarters = 
| location = [[India]]
| coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LON|display=inline, title}} --&gt;
| region_served = 
| services = 
| products = 
| methods = 
| fields = 
| membership = 
| num_members_year = 
| language = 
| owner = &lt;!-- or | owners = --&gt;
| secretary_general = 
| leader_title = 
| leader_name = 
| leader_title2 = 
| leader_name2 = 
| leader_title3 = 
| leader_name3 = 
| leader_title4 = 
| leader_name4 = 
| board_of_directors = 
| key_people = 
| main_organ = 
| parent_organization = 
| subsidiaries = 
| secessions = 
| affiliations = 
| budget = 
| budget_year = 
| revenue = 
| revenue_year = 
| disbursements = 
| expenses = 
| expenses_year = 
| endowment = 
| endowment_year = 
| num_staff = 
| num_staff_year = 
| num_volunteers = 
| num_volunteers_year = 
| remarks = 
| former_name = 
| footnotes =
}}
ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏକ ଭାରତୀୟ ସଂଗଠନ ଯାହା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ବିକଶିତ କରେ।&lt;ref&gt;{{cite book | title = Gandhi: Il risveglio degli umiliati | first = Jacques | last = Attali | publisher = Fazi Editore | year = 2013 | chapter = L'India, senza Gandhi | isbn = 978-88-7625-292-1 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=AUgNAAAAQBAJ&amp;q=%22Gandhi+Peace+Foundation%22&amp;pg=PT462 | language = it | accessdate = 2018-09-24}}&lt;/ref&gt;

==ଇତିହାସ==
ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରସାର କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଫାଉଣ୍ଡେସନ 31 ଜୁଲାଇ 1958 &lt;ref name=intdir&gt;{{cite book | language = en | pages = [https://archive.org/details/internationalfou0000unse/page/169 169] | title = The International Foundation Directory 2002 | publisher = Europa Publications | year  =2002 | isbn = 978-1-85743-127-8 | url = https://archive.org/details/internationalfou0000unse | url-access = registration | quote = Gandhi Peace Foundation . | accessdate = 2018-09-24}}&lt;/ref&gt; ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକ ନିଧିରୁ 10 ନିୟୁତ ଟଙ୍କା ଦାନ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{cite book | title = India Today: An Encyclopedia of Life in the Republic: an Encyclopedia of Life in the Republic | language = en | author = Arnold P. Kaminsky, Roger D. Long Ph.D. | publisher = ABC-CLIO | pages = 281 | chapter = Gandhi Peace Foundation | year = 2011 | volume = 1 | isbn = 978-0-313-37463-0 | chapter-url =https://books.google.com/books?id=VVxlfDHGTFYC&amp;q=%22Gandhi+Peace+Foundation%22&amp;pg=PA281 | accessdate = 2018-09-24}}&lt;/ref&gt; ଏହାର ପ୍ରଥମ ବୋର୍ଡରେ ଆର.ଆର. ଦିବାକର , ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ଏବଂ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ସମେତ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସାମିଲ ଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{cite news | title = Custodian of Gandhian thoughts | newspaper = [[The Times of India]] | date = 27 September 2004 | url = https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/Custodian-of-Gandhian-thoughts/articleshow/863968.cms | accessdate = 2018-09-24}}&lt;/ref&gt;

=====ରାଷ୍ଟ୍ରପତିମାନେ=====
[[File:Radha Bhatt, Gwalior, India.jpg|thumb|Ms. Radha Bhatt in 2012|196x196px]]ବର୍ତ୍ତମାନ କୁମାର ପ୍ରଶାନ୍ତ ସଭାପତି ଅଛନ୍ତି

* RR Diwakar (ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା) 1958  - 1989,
* ରବିନ୍ଦ୍ର ବର୍ମା ୧୯୮୯  – ୨୦୦୬,
*୨୦୦୬ ରୁ ସୁଶ୍ରୀ ରାଧା ଭଟ୍ଟ &lt;ref&gt;{{cite news | newspaper = The Tribune | title = Radha Bhatt chose social service over married life | date = 24 August 2015 | url = https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/radha-bhatt-chose-social-service-over-married-life-123525/ | access-date = 2018-09-24 | archive-date = 24 September 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180924224751/https://www.tribuneindia.com/news/uttarakhand/community/radha-bhatt-chose-social-service-over-married-life/123525.html | url-status = live }}.&lt;/ref&gt;

==ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ==
ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ ହେଉଛି ୧୯୫୭ &lt;ref&gt;{{Cite book  | title = A Comprehensive, Annotated Bibliography on Mahatma Gandhi: Books and pamphlets about Mahatma Gandhi | publisher = Greenwood Publishing Group | year   =1995| pages = 160 | isbn = 978-0-313-08900-8 | url = https://books.google.com/books?id=_935ZKVzjW0C&amp;q=%22Gandhi+Marg%22++%221957%22+%22peace+foundation%22&amp;pg=PA160  | accessdate = 2018-10-11}}&lt;/ref&gt; ରେ ଏସ.କେ. ଜର୍ଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏକ ପତ୍ରିକା। ପରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଜି. ରାମଚନ୍ଦ୍ରନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିଲା । ୧୯୬୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପତ୍ରିକାଟି ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକ ନିଧି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ୧୦ମ ବାର୍ଷିକ ବର୍ଷରୁ, ଏହା ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ଫାଉଣ୍ଡେସନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟୋଜିତ ଥିଲା। ୧୯୭୩ ରୁ ୧୯୭୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପତ୍ରିକାଟି ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନଥିଲା, ତା’ପରେ ମାସିକ ଭାବରେ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୮୯ ପରେ, ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ ଏକ ତ୍ରୈମାସିକ ସୂଚୀକୁ ଫେରି ଆସିଥିଲା। ୨୦୦୫ ରୁ ଜନ୍ ଏସ. ମୂଳକ୍ଟ୍ଟୁ ସମ୍ପାଦକ ଅଛନ୍ତି।

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>e5m6v1v45qrwcmpjjgpyhy8m6085lyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607757</id>
      <parentid>607756</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T16:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <origin>607757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6533" sha1="teabu8ojwei4wt3uvtsehdl4mqvtcwq" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name = Gandhi Peace Foundation
| pronunciation = 
| native_name = 
| native_name_lang = 
| named_after = 
| image = 
| image_size = 
| logo_size = 
| map_caption = 
| map2 = 
| map2_alt = 
| map2_caption = 
| abbreviation = 
| predecessor = 
| merged_into = 
| successor = 
| formation = ୧୯୫୮
| founder = {{Unbulleted_list|[[R. R. Diwakar]]|[[Rajendra Prasad]]|[[Jawaharlal Nehru]]}}
| founding_location = 
| registration_id = &lt;!-- for non-profit org --&gt;
| status = 
| purpose = 
| headquarters = 
| location = [[India]]
| coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LON|display=inline, title}} --&gt;
| region_served = 
| services = 
| products = 
| methods = 
| fields = 
| membership = 
| num_members_year = 
| language = 
| owner = &lt;!-- or | owners = --&gt;
| secretary_general = 
| leader_title = 
| leader_name = 
| leader_title2 = 
| leader_name2 = 
| leader_title3 = 
| leader_name3 = 
| leader_title4 = 
| leader_name4 = 
| board_of_directors = 
| key_people = 
| main_organ = 
| parent_organization = 
| subsidiaries = 
| secessions = 
| affiliations = 
| budget = 
| budget_year = 
| revenue = 
| revenue_year = 
| disbursements = 
| expenses = 
| expenses_year = 
| endowment = 
| endowment_year = 
| num_staff = 
| num_staff_year = 
| num_volunteers = 
| num_volunteers_year = 
| remarks = 
| former_name = 
| footnotes =
}}
ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏକ ଭାରତୀୟ ସଂଗଠନ ଯାହା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ବିକଶିତ କରେ।&lt;ref&gt;{{cite book | title = Gandhi: Il risveglio degli umiliati | first = Jacques | last = Attali | publisher = Fazi Editore | year = 2013 | chapter = L'India, senza Gandhi | isbn = 978-88-7625-292-1 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=AUgNAAAAQBAJ&amp;q=%22Gandhi+Peace+Foundation%22&amp;pg=PT462 | language = it | accessdate = 2018-09-24}}&lt;/ref&gt;

==ଇତିହାସ==
ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରସାର କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଫାଉଣ୍ଡେସନ 31 ଜୁଲାଇ 1958 &lt;ref name=intdir&gt;{{cite book | language = en | pages = [https://archive.org/details/internationalfou0000unse/page/169 169] | title = The International Foundation Directory 2002 | publisher = Europa Publications | year  =2002 | isbn = 978-1-85743-127-8 | url = https://archive.org/details/internationalfou0000unse | url-access = registration | quote = Gandhi Peace Foundation . | accessdate = 2018-09-24}}&lt;/ref&gt; ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକ ନିଧିରୁ 10 ନିୟୁତ ଟଙ୍କା ଦାନ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{cite book | title = India Today: An Encyclopedia of Life in the Republic: an Encyclopedia of Life in the Republic | language = en | author = Arnold P. Kaminsky, Roger D. Long Ph.D. | publisher = ABC-CLIO | pages = 281 | chapter = Gandhi Peace Foundation | year = 2011 | volume = 1 | isbn = 978-0-313-37463-0 | chapter-url =https://books.google.com/books?id=VVxlfDHGTFYC&amp;q=%22Gandhi+Peace+Foundation%22&amp;pg=PA281 | accessdate = 2018-09-24}}&lt;/ref&gt; ଏହାର ପ୍ରଥମ ବୋର୍ଡରେ ଆର.ଆର. ଦିବାକର , ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ଏବଂ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ସମେତ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସାମିଲ ଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{cite news | title = Custodian of Gandhian thoughts | newspaper = [[The Times of India]] | date = 27 September 2004 | url = https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/Custodian-of-Gandhian-thoughts/articleshow/863968.cms | accessdate = 2018-09-24}}&lt;/ref&gt;

=====ରାଷ୍ଟ୍ରପତିମାନେ=====
[[File:Radha Bhatt, Gwalior, India.jpg|thumb|Ms. Radha Bhatt in 2012|196x196px]]ବର୍ତ୍ତମାନ କୁମାର ପ୍ରଶାନ୍ତ ସଭାପତି ଅଛନ୍ତି

* RR Diwakar (ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା) 1958  - 1989,
* ରବିନ୍ଦ୍ର ବର୍ମା ୧୯୮୯  – ୨୦୦୬,
*୨୦୦୬ ରୁ ସୁଶ୍ରୀ ରାଧା ଭଟ୍ଟ &lt;ref&gt;{{cite news | newspaper = The Tribune | title = Radha Bhatt chose social service over married life | date = 24 August 2015 | url = https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/radha-bhatt-chose-social-service-over-married-life-123525/ | access-date = 2018-09-24 | archive-date = 24 September 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180924224751/https://www.tribuneindia.com/news/uttarakhand/community/radha-bhatt-chose-social-service-over-married-life/123525.html | url-status = live }}.&lt;/ref&gt;

==ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ==
ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ ହେଉଛି ୧୯୫୭ &lt;ref&gt;{{Cite book  | title = A Comprehensive, Annotated Bibliography on Mahatma Gandhi: Books and pamphlets about Mahatma Gandhi | publisher = Greenwood Publishing Group | year   =1995| pages = 160 | isbn = 978-0-313-08900-8 | url = https://books.google.com/books?id=_935ZKVzjW0C&amp;q=%22Gandhi+Marg%22++%221957%22+%22peace+foundation%22&amp;pg=PA160  | accessdate = 2018-10-11}}&lt;/ref&gt; ରେ ଏସ.କେ. ଜର୍ଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏକ ପତ୍ରିକା। ପରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଜି. ରାମଚନ୍ଦ୍ରନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିଲା । ୧୯୬୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପତ୍ରିକାଟି ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକ ନିଧି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ୧୦ମ ବାର୍ଷିକ ବର୍ଷରୁ, ଏହା ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ଫାଉଣ୍ଡେସନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟୋଜିତ ଥିଲା। ୧୯୭୩ ରୁ ୧୯୭୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପତ୍ରିକାଟି ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନଥିଲା, ତା’ପରେ ମାସିକ ଭାବରେ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୮୯ ପରେ, ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ ଏକ ତ୍ରୈମାସିକ ସୂଚୀକୁ ଫେରି ଆସିଥିଲା। ୨୦୦୫ ରୁ ଜନ୍ ଏସ. ମୂଳକ୍ଟ୍ଟୁ ସମ୍ପାଦକ ଅଛନ୍ତି।

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>teabu8ojwei4wt3uvtsehdl4mqvtcwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607758</id>
      <parentid>607757</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T16:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ଗାନ୍ଧୀବାଦ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6585" sha1="mjq7x5ncbb5gl9vvafpu499zik28imv" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name = Gandhi Peace Foundation
| pronunciation = 
| native_name = 
| native_name_lang = 
| named_after = 
| image = 
| image_size = 
| logo_size = 
| map_caption = 
| map2 = 
| map2_alt = 
| map2_caption = 
| abbreviation = 
| predecessor = 
| merged_into = 
| successor = 
| formation = ୧୯୫୮
| founder = {{Unbulleted_list|[[R. R. Diwakar]]|[[Rajendra Prasad]]|[[Jawaharlal Nehru]]}}
| founding_location = 
| registration_id = &lt;!-- for non-profit org --&gt;
| status = 
| purpose = 
| headquarters = 
| location = [[India]]
| coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LON|display=inline, title}} --&gt;
| region_served = 
| services = 
| products = 
| methods = 
| fields = 
| membership = 
| num_members_year = 
| language = 
| owner = &lt;!-- or | owners = --&gt;
| secretary_general = 
| leader_title = 
| leader_name = 
| leader_title2 = 
| leader_name2 = 
| leader_title3 = 
| leader_name3 = 
| leader_title4 = 
| leader_name4 = 
| board_of_directors = 
| key_people = 
| main_organ = 
| parent_organization = 
| subsidiaries = 
| secessions = 
| affiliations = 
| budget = 
| budget_year = 
| revenue = 
| revenue_year = 
| disbursements = 
| expenses = 
| expenses_year = 
| endowment = 
| endowment_year = 
| num_staff = 
| num_staff_year = 
| num_volunteers = 
| num_volunteers_year = 
| remarks = 
| former_name = 
| footnotes =
}}
ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏକ ଭାରତୀୟ ସଂଗଠନ ଯାହା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ବିକଶିତ କରେ।&lt;ref&gt;{{cite book | title = Gandhi: Il risveglio degli umiliati | first = Jacques | last = Attali | publisher = Fazi Editore | year = 2013 | chapter = L'India, senza Gandhi | isbn = 978-88-7625-292-1 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=AUgNAAAAQBAJ&amp;q=%22Gandhi+Peace+Foundation%22&amp;pg=PT462 | language = it | accessdate = 2018-09-24}}&lt;/ref&gt;

==ଇତିହାସ==
ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରସାର କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଫାଉଣ୍ଡେସନ 31 ଜୁଲାଇ 1958 &lt;ref name=intdir&gt;{{cite book | language = en | pages = [https://archive.org/details/internationalfou0000unse/page/169 169] | title = The International Foundation Directory 2002 | publisher = Europa Publications | year  =2002 | isbn = 978-1-85743-127-8 | url = https://archive.org/details/internationalfou0000unse | url-access = registration | quote = Gandhi Peace Foundation . | accessdate = 2018-09-24}}&lt;/ref&gt; ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକ ନିଧିରୁ 10 ନିୟୁତ ଟଙ୍କା ଦାନ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।&lt;ref&gt;{{cite book | title = India Today: An Encyclopedia of Life in the Republic: an Encyclopedia of Life in the Republic | language = en | author = Arnold P. Kaminsky, Roger D. Long Ph.D. | publisher = ABC-CLIO | pages = 281 | chapter = Gandhi Peace Foundation | year = 2011 | volume = 1 | isbn = 978-0-313-37463-0 | chapter-url =https://books.google.com/books?id=VVxlfDHGTFYC&amp;q=%22Gandhi+Peace+Foundation%22&amp;pg=PA281 | accessdate = 2018-09-24}}&lt;/ref&gt; ଏହାର ପ୍ରଥମ ବୋର୍ଡରେ ଆର.ଆର. ଦିବାକର , ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ଏବଂ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ସମେତ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସାମିଲ ଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{cite news | title = Custodian of Gandhian thoughts | newspaper = [[The Times of India]] | date = 27 September 2004 | url = https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/Custodian-of-Gandhian-thoughts/articleshow/863968.cms | accessdate = 2018-09-24}}&lt;/ref&gt;

=====ରାଷ୍ଟ୍ରପତିମାନେ=====
[[File:Radha Bhatt, Gwalior, India.jpg|thumb|Ms. Radha Bhatt in 2012|196x196px]]ବର୍ତ୍ତମାନ କୁମାର ପ୍ରଶାନ୍ତ ସଭାପତି ଅଛନ୍ତି

* RR Diwakar (ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା) 1958  - 1989,
* ରବିନ୍ଦ୍ର ବର୍ମା ୧୯୮୯  – ୨୦୦୬,
*୨୦୦୬ ରୁ ସୁଶ୍ରୀ ରାଧା ଭଟ୍ଟ &lt;ref&gt;{{cite news | newspaper = The Tribune | title = Radha Bhatt chose social service over married life | date = 24 August 2015 | url = https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/radha-bhatt-chose-social-service-over-married-life-123525/ | access-date = 2018-09-24 | archive-date = 24 September 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180924224751/https://www.tribuneindia.com/news/uttarakhand/community/radha-bhatt-chose-social-service-over-married-life/123525.html | url-status = live }}.&lt;/ref&gt;

==ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ==
ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ ହେଉଛି ୧୯୫୭ &lt;ref&gt;{{Cite book  | title = A Comprehensive, Annotated Bibliography on Mahatma Gandhi: Books and pamphlets about Mahatma Gandhi | publisher = Greenwood Publishing Group | year   =1995| pages = 160 | isbn = 978-0-313-08900-8 | url = https://books.google.com/books?id=_935ZKVzjW0C&amp;q=%22Gandhi+Marg%22++%221957%22+%22peace+foundation%22&amp;pg=PA160  | accessdate = 2018-10-11}}&lt;/ref&gt; ରେ ଏସ.କେ. ଜର୍ଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏକ ପତ୍ରିକା। ପରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଜି. ରାମଚନ୍ଦ୍ରନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିଲା । ୧୯୬୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପତ୍ରିକାଟି ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକ ନିଧି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ୧୦ମ ବାର୍ଷିକ ବର୍ଷରୁ, ଏହା ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ଫାଉଣ୍ଡେସନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟୋଜିତ ଥିଲା। ୧୯୭୩ ରୁ ୧୯୭୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପତ୍ରିକାଟି ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନଥିଲା, ତା’ପରେ ମାସିକ ଭାବରେ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୮୯ ପରେ, ଗାନ୍ଧୀ ମାର୍ଗ ଏକ ତ୍ରୈମାସିକ ସୂଚୀକୁ ଫେରି ଆସିଥିଲା। ୨୦୦୫ ରୁ ଜନ୍ ଏସ. ମୂଳକ୍ଟ୍ଟୁ ସମ୍ପାଦକ ଅଛନ୍ତି।

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦ]]</text>
      <sha1>mjq7x5ncbb5gl9vvafpu499zik28imv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101282</id>
    <revision>
      <id>607759</id>
      <timestamp>2026-10-04T16:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ପାଣ୍ଡୁରଙ୍ଗ ସଦାଶିବ ସାନେ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101283</id>
    <revision>
      <id>607760</id>
      <timestamp>2026-10-04T16:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox writer | image       = Pandurang Sadashiv Sane 2001 stamp of India.jpg | image_size  =  | caption     =  | pen_name    =  | birth_name  = Pandurang Sadashiv Sane | birth_date  = 24 December 1899 | birth_place = Palgad, [[Bombay State]], [[British Raj|British India]]&lt;br /&gt;(present-day [[Dapoli]] [[Ratnagiri]], [[Maharashtra]], [[India]]) | death_date  = 11 June 1950 (aged 50) | death_place = Mumbai  | occupat...&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20719" sha1="5r82sktnp8lw3mn3qv8h1yszil6l6wx" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| image       = Pandurang Sadashiv Sane 2001 stamp of India.jpg
| image_size  = 
| caption     = 
| pen_name    = 
| birth_name  = Pandurang Sadashiv Sane
| birth_date  = 24 December 1899
| birth_place = Palgad, [[Bombay State]], [[British Raj|British India]]&lt;br /&gt;(present-day [[Dapoli]] [[Ratnagiri]], [[Maharashtra]], [[India]])
| death_date  = 11 June 1950 (aged 50)
| death_place = Mumbai

| occupation    = Writer, teacher, social activist, freedom fighter
| period        = 
| genre         = 
| subject       = 
| movement      = 
| notable_works = ''[[Shyamchi Aai]]''
| influences    = 
| influenced    = 
| website       = 
| signature     = 
}}
ପାଣ୍ଡୁରଙ୍ଗ ସାଦାଶିବ ସାନେ ( ମରାଠୀ ଉଚ୍ଚାରଣ: [ paːɳɖuɾəŋɡ səd̪aːʃiʋ saːne ]; ୨୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୯ - ୧୧ ଜୁନ୍ ୧୯୫୦), ସାନେ ଗୁରୁଜୀ(ଗୁରୁଜୀ ଅର୍ଥ &quot;ସମ୍ମାନିତ ଶିକ୍ଷକ&quot;) ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା,ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ମରାଠୀ ଲେଖକ, ଶିକ୍ଷକ, ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ପରେ, ସେ ବହୁତ ବିଚଳିତ ହୋଇଗଲେ। ତା’ପରେ ତାଙ୍କର ନିଦ୍ରା ବଟିକାର ଅତ୍ୟଧିକ ସେବନ ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। 

==ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ==
ସାନେ ୨୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୯ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ବମ୍ବେ ରାଜ୍ୟର ଡାପୋଲି ସହର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ପାଲଗଡ ଗ୍ରାମରେ (ବର୍ତ୍ତମାନର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟର କୋଙ୍କଣ ଅଞ୍ଚଳର ରତ୍ନଗିରି ଜିଲ୍ଲାରେ ) ସଦାଶିବ ରାଓ ଏବଂ ଯଶୋଦାବାଈ ସାନେଙ୍କ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gokhale |first1=Shanta |title=Mother in Sane Guruji's Shyamchi Ai |journal=Economic and Political Weekly |date=1990 |volume=25 |issue=42/43 |pages=WS95–WS102 |jstor=4396897 |url=https://www.jstor.org/stable/4396897?seq=5 |issn=0012-9976}}&lt;/ref&gt; ସେ ସେମାନଙ୍କର ତୃତୀୟ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ସଦାଶିବ ରାଓ ପାରମ୍ପାରିକ ଭାବରେ ଖୋତ୍ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଜଣେ ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହକାରୀ ଥିଲେ , ଯିଏ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଗ୍ରାମ ଫସଲ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଏବଂ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଂଗ୍ରହର ପଚିଶ ପ୍ରତିଶତ ନିଜ ଅଂଶ ଭାବରେ ରଖିବାକୁ ଅନୁମତି ପାଇଥିଲେ। ସାନେଙ୍କ ଶୈଶବ ସମୟରେ ପରିବାରଟି ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବରେ ଭଲ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରେ ସେମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଖରାପ ହୋଇଗଲା, ଯାହା ଫଳରେ ସରକାରୀ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ସେମାନଙ୍କ ଘର ଜବତ କରିଥିଲେ। ଆଘାତ ଏବଂ କଷ୍ଟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ନ ପାରି, ସାନେଙ୍କ ମାଆ ଯଶୋଦାବାଈ ୧୯୧୭ ମସିହାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। 

==ଶିକ୍ଷା==
ସାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଧୂଲେ ଜିଲ୍ଲାର ସିନ୍ଦଖେଡା ତାଲୁକାର ଡୋଣ୍ଡାଇଚା ଗ୍ରାମରେ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମାମୁଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ପୁଣେ ପଠାଯାଇଥିଲା । ତଥାପି, ସେ ପୁନେରେ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିନଥିଲେ ଏବଂ ପାଲଗଡରୁ ପ୍ରାୟ ଛଅ ମାଇଲ ଦୂରରେ ଥିବା ଦାପୋଲିର ଏକ ମିଶନାରୀ ସ୍କୁଲରେ ରହିବା ପାଇଁ ପାଲଗଡ ଫେରି ଆସିଥିଲେ। ଦାପୋଲିରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସେ ମରାଠୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ଉପରେ ଭଲ କମାଣ୍ଡ ସହିତ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଛାତ୍ର ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ କବିତାରେ ମଧ୍ୟ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ।

ଦାପୋଲିରେ ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଆହୁରି ଖରାପ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଜାରି ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ ପରି, ସେ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପାଇଁ ଏକ ଚାକିରି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସୁପାରିଶରେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ, ସେ ଆଉଣ୍ଡ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ନାମ ଲେଖାଇଲେ, ଯାହା ଗରିବ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମାଗଣା ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଆଉଣ୍ଡ୍ରେ ସେ ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଜାରି ରଖିଲେ। ତଥାପି, ଆଉଣ୍ଡ୍ରେ ବୁବୋନିକ୍ ପ୍ଲେଗର ମହାମାରୀ ସମସ୍ତ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଘରକୁ ପଠାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ପାଲଗଡ ଫେରିବା ପରେ, ଗୋଟିଏ ରାତିରେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ପୁଅର ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତି ସମର୍ପଣ ଉପରେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସନ୍ଦେହରେ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ପୁଣେ ଯାତ୍ରା କଲେ ଏବଂ ନୁତନ ମରାଠୀ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଛାତ୍ର ଭାବରେ ନାମ ଲେଖାଇଲେ । ପୁଣେରେ ମଧ୍ୟ ସାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ସହଜ ନଥିଲା, ଏବଂ ସେ ସୀମିତ ଖାଦ୍ୟରେ ପ୍ରତିପାଳନ କରୁଥିଲେ। ତଥାପି, ସେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍କର୍ଷତା ହାସଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ 1918 ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ହାଇସ୍କୁଲ ମାଟ୍ରିକ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ହାସଲ କରିଥିଲେ। ହାଇସ୍କୁଲ ପରେ, ସେ ନ୍ୟୁ ପୁନା କଲେଜରେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ସାର୍ ପର୍ଶୁରାମଭାଉ କଲେଜ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ) ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ନାମ ଲେଖାଇଲେ। ସେ ସେଠାରେ ମରାଠୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର BA ଏବଂ MA ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କଲେ ।&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite journal|last1=Gokhale|first1=Shanta|title=Mother in Sane Guruji's Shyamchi Ai|journal=Economic and Political Weekly|date=1990|volume=25|issue=42/43|pages=95–102|jstor=4396897}}&lt;/ref&gt;

==କ୍ୟାରିଅର୍==
ସାନେଙ୍କ ପିତା ସଦାଶିବ ରାଓ ଲୋକମାନ୍ୟ ତିଲକଙ୍କ ସମର୍ଥକ ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ, କିଛି ଦିନ ଜେଲରେ ରହିବା ପରେ, ସେ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ତଥାପି, ସାନେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କ ମାଆ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ମରାଠୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତରେ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶିକ୍ଷକତା ବୃତ୍ତି ବାଛିବା ପୂର୍ବରୁ ଦର୍ଶନରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ସାନେ ଅମଲନେର ସହରର ପ୍ରତାପ ହାଇସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ କାମ କରିଥିଲେ। ସେ ଗ୍ରାମୀଣ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପାଠପଢ଼ାଇବାକୁ ବାଛିଥିଲେ, ଧନୀ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ସେ ଯେଉଁ ଅଧିକ ଦରମା ପାଇପାରିଥାନ୍ତେ ତାହା ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ହଷ୍ଟେଲ ୱାର୍ଡେନ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାମ କରିଥିଲେ। ସାନେ ଜଣେ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ବକ୍ତା ଥିଲେ, ନାଗରିକ ଅଧିକାର ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଆବେଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଷଣ ଦେଇ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;Mangalvedhekar_140_154&quot;&gt;{{harvp|Mangalvedhekar|1975|pp=140–154}}&lt;/ref&gt; ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ସେ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ({{langx|mr|विद्यार्थी}}; ''vidyārthī'') ନାମକ ଏକ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଯାହା ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଛାତ୍ର ସମାଜରେ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକତା ବୃତ୍ତି ମାତ୍ର ଛଅ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଚାଲିଥିଲା ​​ଏବଂ ତା'ପରେ ସେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ ।

==ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ==
୧୯୩୦ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଦାଣ୍ଡି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପରେ ସାନେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍କୁଲ ଚାକିରି ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ। ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ପନ୍ଦର ମାସରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପାଇଁ ଧୂଲେ ଜେଲରେ ବନ୍ଦୀ କରିଥିଲେ । ୧୯୩୨ ମସିହାରେ, ବିନୋବା ଭାବେ ସାନେଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ଜେଲରେ ଥିଲେ। ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରବିବାର ସକାଳେ ଭଗବଦ ଗୀତା ଉପରେ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ବକ୍ତୃତା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ । ଭାବେଙ୍କ ରଚନା ଗୀତା ପ୍ରବଚନେ ( ମରାଠୀ : गीता प्रवचने ) ସାନେ ଜେଲରେ ଥିବା ସମୟରେ ଲେଖିଥିବା ଟିପ୍ପର ଫଳ ଥିଲା। ୧୯୩୦ ରୁ ୧୯୪୭ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ, ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ବିଭିନ୍ନ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆଠ ଥର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଧୂଲେ, ତ୍ରିଚିନାପଲ୍ଲୀ, ନାସିକ, ୟେରବାଦ ଏବଂ ଜଳଗାଓଁ ଜେଲରେ ମୋଟ ଛଅ ବର୍ଷ ସାତ ମାସ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଜେଲରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ସାତ ଥର ଉପବାସ ମଧ୍ୟ ରଖିଥିଲେ। ସାନେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ତ୍ରିଚନାପାଲି ଜେଲରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ବନ୍ଦୀ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତାମିଲ ଏବଂ ବଙ୍ଗଳା ଶିଖିଥିଲେ। ସେ କୁରାଳଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ତାମିଲ ନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମରାଠୀରେ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;TKSeminarPapers&quot;&gt;{{cite book
 | last = Joshi
 | first = Shripad
 | title = Marathi Translation of Tirukkural. In: ''First All India Tirukkural Seminar Papers'' (N. Sanjeevi, ed.).
 | publisher = University of Madras
 | edition = 2nd
 | date = 1973
 | location = Chennai
 | pages = 50–55
 }}&lt;/ref&gt; ସେ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଶିଖିବାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ, ବିଶେଷକରି ଜାତୀୟ ଏକୀକରଣ ସମସ୍ୟା ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ; ଏବଂ ଅନ୍ତର ଭାରତୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ତରଭାରତୀ ଅନୁବାଦ ସୁବିଧା କେନ୍ଦ୍ର ( ମରାଠୀ : अंतरभारती अनुवाद सुविधा केंद्र ; ଆନ୍ତଃ-भारतीय अनुवाद सेवा केंद्र ) ଏବଂ ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ମାରକ ( ମରାଠୀ : साने गुरुजी राष्ट्रीय स्मारक ; ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ଜାତୀୟ ସ୍ମାରକ) ଏହି ଐତିହ୍ୟକୁ ଜାରି ରଖିବେ।&lt;ref&gt;[http://antarbharati.org/saneguruji/index.asp Sane Guruji Rashtriya Smarak Trust]&lt;/ref&gt;

ଗ୍ରାମୀଣ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ, ବିଶେଷକରି ଖାନଦେଶରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରସାରରେ ସାନେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ କଂଗ୍ରେସର ଫୈଜପୁର ଅଧିବେଶନର ସଂଗଠନରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ସାମିଲ ଥିଲେ । ସେ 1936 ର ବମ୍ବେ ପ୍ରାଦେଶିକ ନିର୍ବାଚନର ନିର୍ବାଚନ ଅଭିଯାନରେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;Mangalvedhekar&quot;&gt;{{harvp|Mangalvedhekar|1975}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Redkar&quot;&gt;{{harvp|Redkar|2011}}&lt;/ref&gt; ସେ 1942 ଭାରତ ଛାଡ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ 15 ମାସ ପାଇଁ ଜେଲ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମଧୁ ଲିମାୟେଙ୍କ ପରି କଂଗ୍ରେସ ସମାଜବାଦୀଙ୍କ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡିତ ହୋଇଥିଲେ ।

==ଶ୍ରମିକ ଶ୍ରେଣୀର ଆନ୍ଦୋଳନ==
୧୯୩୦ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରେ, ସାନେ ପୂର୍ବ ଖାନଦେଶ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏକ ଶ୍ରମିକ-ଶ୍ରେଣୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ଅଂଶ ଥିଲେ। ସେ ଖାନଦେଶର ବସ୍ତ୍ର ଶ୍ରମିକ ଏବଂ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏସଏମ ଡାଙ୍ଗେଙ୍କ ପରି କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ ଥିଲେ। ତଥାପି ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ସ୍ଥିତି ତାଙ୍କୁ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟଙ୍କଠାରୁ ନିଜକୁ ଅଲଗା କରିଦେଇଥିଲା। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ସେ ସମାଜବାଦୀ ଦଳରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେ ମଧୁ ଲିମାୟେ , ଏନଜି ଗୋର ଏବଂ ଏସଏମ ଜୋଶୀଙ୍କ ପରି ନେତାଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇଥିଲେ । ସାନେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେବକ ସଂଘ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପରି ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଜଣେ କଠୋର ସମାଲୋଚକ ଥିଲେ ।

==ଜାତିର ଉଚ୍ଛେଦ==
ପୁଣେ ଚୁକ୍ତି ସମୟରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ବାବାସାହେବ ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଅନୁଯାୟୀ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ବାକି ସମୟ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଦୂରୀକରଣ ପାଇଁ ଅଭିଯାନ ଚଳାଇବେ, ସାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ। ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସଚେତନତା ଆଣିବା ପାଇଁ, ସାନେ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ପ୍ରାୟ ଚାରି ମାସ ଧରି ସମଗ୍ର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଗସ୍ତର ପରିଣାମ ଥିଲା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବିଟ୍ଠଲ ମନ୍ଦିର ଖୋଲିବା ପାଇଁ ପଣ୍ଢରପୁରରେ ତାଙ୍କର ଉପବାସ । ଏହି ଉପବାସ ୧ ମେ ରୁ ୧୧ ମେ ୧୯୪୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୧ ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥିଲା ​​ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଟ୍ଠଲ ମନ୍ଦିରର ଦ୍ୱାର ଅସ୍ପୃଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା। 

==ମୃତ୍ୟୁ==
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଭାରତୀୟ ସମାଜରୁ ଅସମାନତା ଦୂର କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ବିଷୟରେ ସାନେ କ୍ରମଶଃ ହତାଶ ହୋଇଗଲେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଥିଲା 21 ଦିନ ପାଇଁ ଉପବାସ ରଖିବା। ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଅନେକ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ବହୁତ ବିରକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ 11 ଜୁନ୍ 1950 ରେ ନିଦ୍ରା ବଟିକା ଅତ୍ୟଧିକ ଖାଇ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>5r82sktnp8lw3mn3qv8h1yszil6l6wx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607761</id>
      <parentid>607760</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T16:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:୧୮୯୯ ଜନ୍ମ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20769" sha1="8achzpctucplf0jvck18ykpyxi9i7y2" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| image       = Pandurang Sadashiv Sane 2001 stamp of India.jpg
| image_size  = 
| caption     = 
| pen_name    = 
| birth_name  = Pandurang Sadashiv Sane
| birth_date  = 24 December 1899
| birth_place = Palgad, [[Bombay State]], [[British Raj|British India]]&lt;br /&gt;(present-day [[Dapoli]] [[Ratnagiri]], [[Maharashtra]], [[India]])
| death_date  = 11 June 1950 (aged 50)
| death_place = Mumbai

| occupation    = Writer, teacher, social activist, freedom fighter
| period        = 
| genre         = 
| subject       = 
| movement      = 
| notable_works = ''[[Shyamchi Aai]]''
| influences    = 
| influenced    = 
| website       = 
| signature     = 
}}
ପାଣ୍ଡୁରଙ୍ଗ ସାଦାଶିବ ସାନେ ( ମରାଠୀ ଉଚ୍ଚାରଣ: [ paːɳɖuɾəŋɡ səd̪aːʃiʋ saːne ]; ୨୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୯ - ୧୧ ଜୁନ୍ ୧୯୫୦), ସାନେ ଗୁରୁଜୀ(ଗୁରୁଜୀ ଅର୍ଥ &quot;ସମ୍ମାନିତ ଶିକ୍ଷକ&quot;) ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା,ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ମରାଠୀ ଲେଖକ, ଶିକ୍ଷକ, ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ପରେ, ସେ ବହୁତ ବିଚଳିତ ହୋଇଗଲେ। ତା’ପରେ ତାଙ୍କର ନିଦ୍ରା ବଟିକାର ଅତ୍ୟଧିକ ସେବନ ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। 

==ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ==
ସାନେ ୨୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୯ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ବମ୍ବେ ରାଜ୍ୟର ଡାପୋଲି ସହର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ପାଲଗଡ ଗ୍ରାମରେ (ବର୍ତ୍ତମାନର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟର କୋଙ୍କଣ ଅଞ୍ଚଳର ରତ୍ନଗିରି ଜିଲ୍ଲାରେ ) ସଦାଶିବ ରାଓ ଏବଂ ଯଶୋଦାବାଈ ସାନେଙ୍କ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gokhale |first1=Shanta |title=Mother in Sane Guruji's Shyamchi Ai |journal=Economic and Political Weekly |date=1990 |volume=25 |issue=42/43 |pages=WS95–WS102 |jstor=4396897 |url=https://www.jstor.org/stable/4396897?seq=5 |issn=0012-9976}}&lt;/ref&gt; ସେ ସେମାନଙ୍କର ତୃତୀୟ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ସଦାଶିବ ରାଓ ପାରମ୍ପାରିକ ଭାବରେ ଖୋତ୍ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଜଣେ ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହକାରୀ ଥିଲେ , ଯିଏ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଗ୍ରାମ ଫସଲ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଏବଂ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଂଗ୍ରହର ପଚିଶ ପ୍ରତିଶତ ନିଜ ଅଂଶ ଭାବରେ ରଖିବାକୁ ଅନୁମତି ପାଇଥିଲେ। ସାନେଙ୍କ ଶୈଶବ ସମୟରେ ପରିବାରଟି ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବରେ ଭଲ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରେ ସେମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଖରାପ ହୋଇଗଲା, ଯାହା ଫଳରେ ସରକାରୀ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ସେମାନଙ୍କ ଘର ଜବତ କରିଥିଲେ। ଆଘାତ ଏବଂ କଷ୍ଟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ନ ପାରି, ସାନେଙ୍କ ମାଆ ଯଶୋଦାବାଈ ୧୯୧୭ ମସିହାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। 

==ଶିକ୍ଷା==
ସାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଧୂଲେ ଜିଲ୍ଲାର ସିନ୍ଦଖେଡା ତାଲୁକାର ଡୋଣ୍ଡାଇଚା ଗ୍ରାମରେ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମାମୁଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ପୁଣେ ପଠାଯାଇଥିଲା । ତଥାପି, ସେ ପୁନେରେ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିନଥିଲେ ଏବଂ ପାଲଗଡରୁ ପ୍ରାୟ ଛଅ ମାଇଲ ଦୂରରେ ଥିବା ଦାପୋଲିର ଏକ ମିଶନାରୀ ସ୍କୁଲରେ ରହିବା ପାଇଁ ପାଲଗଡ ଫେରି ଆସିଥିଲେ। ଦାପୋଲିରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସେ ମରାଠୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ଉପରେ ଭଲ କମାଣ୍ଡ ସହିତ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଛାତ୍ର ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ କବିତାରେ ମଧ୍ୟ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ।

ଦାପୋଲିରେ ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଆହୁରି ଖରାପ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଜାରି ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ ପରି, ସେ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପାଇଁ ଏକ ଚାକିରି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସୁପାରିଶରେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ, ସେ ଆଉଣ୍ଡ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ନାମ ଲେଖାଇଲେ, ଯାହା ଗରିବ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମାଗଣା ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଆଉଣ୍ଡ୍ରେ ସେ ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଜାରି ରଖିଲେ। ତଥାପି, ଆଉଣ୍ଡ୍ରେ ବୁବୋନିକ୍ ପ୍ଲେଗର ମହାମାରୀ ସମସ୍ତ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଘରକୁ ପଠାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ପାଲଗଡ ଫେରିବା ପରେ, ଗୋଟିଏ ରାତିରେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ପୁଅର ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତି ସମର୍ପଣ ଉପରେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସନ୍ଦେହରେ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ପୁଣେ ଯାତ୍ରା କଲେ ଏବଂ ନୁତନ ମରାଠୀ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଛାତ୍ର ଭାବରେ ନାମ ଲେଖାଇଲେ । ପୁଣେରେ ମଧ୍ୟ ସାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ସହଜ ନଥିଲା, ଏବଂ ସେ ସୀମିତ ଖାଦ୍ୟରେ ପ୍ରତିପାଳନ କରୁଥିଲେ। ତଥାପି, ସେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍କର୍ଷତା ହାସଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ 1918 ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ହାଇସ୍କୁଲ ମାଟ୍ରିକ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ହାସଲ କରିଥିଲେ। ହାଇସ୍କୁଲ ପରେ, ସେ ନ୍ୟୁ ପୁନା କଲେଜରେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ସାର୍ ପର୍ଶୁରାମଭାଉ କଲେଜ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ) ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ନାମ ଲେଖାଇଲେ। ସେ ସେଠାରେ ମରାଠୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର BA ଏବଂ MA ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କଲେ ।&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite journal|last1=Gokhale|first1=Shanta|title=Mother in Sane Guruji's Shyamchi Ai|journal=Economic and Political Weekly|date=1990|volume=25|issue=42/43|pages=95–102|jstor=4396897}}&lt;/ref&gt;

==କ୍ୟାରିଅର୍==
ସାନେଙ୍କ ପିତା ସଦାଶିବ ରାଓ ଲୋକମାନ୍ୟ ତିଲକଙ୍କ ସମର୍ଥକ ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ, କିଛି ଦିନ ଜେଲରେ ରହିବା ପରେ, ସେ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ତଥାପି, ସାନେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କ ମାଆ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ମରାଠୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତରେ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶିକ୍ଷକତା ବୃତ୍ତି ବାଛିବା ପୂର୍ବରୁ ଦର୍ଶନରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ସାନେ ଅମଲନେର ସହରର ପ୍ରତାପ ହାଇସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ କାମ କରିଥିଲେ। ସେ ଗ୍ରାମୀଣ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପାଠପଢ଼ାଇବାକୁ ବାଛିଥିଲେ, ଧନୀ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ସେ ଯେଉଁ ଅଧିକ ଦରମା ପାଇପାରିଥାନ୍ତେ ତାହା ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ହଷ୍ଟେଲ ୱାର୍ଡେନ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାମ କରିଥିଲେ। ସାନେ ଜଣେ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ବକ୍ତା ଥିଲେ, ନାଗରିକ ଅଧିକାର ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଆବେଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଷଣ ଦେଇ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;Mangalvedhekar_140_154&quot;&gt;{{harvp|Mangalvedhekar|1975|pp=140–154}}&lt;/ref&gt; ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ସେ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ({{langx|mr|विद्यार्थी}}; ''vidyārthī'') ନାମକ ଏକ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଯାହା ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଛାତ୍ର ସମାଜରେ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକତା ବୃତ୍ତି ମାତ୍ର ଛଅ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଚାଲିଥିଲା ​​ଏବଂ ତା'ପରେ ସେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ ।

==ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ==
୧୯୩୦ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଦାଣ୍ଡି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପରେ ସାନେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍କୁଲ ଚାକିରି ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ। ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ପନ୍ଦର ମାସରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପାଇଁ ଧୂଲେ ଜେଲରେ ବନ୍ଦୀ କରିଥିଲେ । ୧୯୩୨ ମସିହାରେ, ବିନୋବା ଭାବେ ସାନେଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ଜେଲରେ ଥିଲେ। ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରବିବାର ସକାଳେ ଭଗବଦ ଗୀତା ଉପରେ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ବକ୍ତୃତା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ । ଭାବେଙ୍କ ରଚନା ଗୀତା ପ୍ରବଚନେ ( ମରାଠୀ : गीता प्रवचने ) ସାନେ ଜେଲରେ ଥିବା ସମୟରେ ଲେଖିଥିବା ଟିପ୍ପର ଫଳ ଥିଲା। ୧୯୩୦ ରୁ ୧୯୪୭ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ, ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ବିଭିନ୍ନ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆଠ ଥର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଧୂଲେ, ତ୍ରିଚିନାପଲ୍ଲୀ, ନାସିକ, ୟେରବାଦ ଏବଂ ଜଳଗାଓଁ ଜେଲରେ ମୋଟ ଛଅ ବର୍ଷ ସାତ ମାସ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଜେଲରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ସାତ ଥର ଉପବାସ ମଧ୍ୟ ରଖିଥିଲେ। ସାନେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ତ୍ରିଚନାପାଲି ଜେଲରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ବନ୍ଦୀ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତାମିଲ ଏବଂ ବଙ୍ଗଳା ଶିଖିଥିଲେ। ସେ କୁରାଳଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ତାମିଲ ନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମରାଠୀରେ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;TKSeminarPapers&quot;&gt;{{cite book
 | last = Joshi
 | first = Shripad
 | title = Marathi Translation of Tirukkural. In: ''First All India Tirukkural Seminar Papers'' (N. Sanjeevi, ed.).
 | publisher = University of Madras
 | edition = 2nd
 | date = 1973
 | location = Chennai
 | pages = 50–55
 }}&lt;/ref&gt; ସେ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଶିଖିବାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ, ବିଶେଷକରି ଜାତୀୟ ଏକୀକରଣ ସମସ୍ୟା ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ; ଏବଂ ଅନ୍ତର ଭାରତୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ତରଭାରତୀ ଅନୁବାଦ ସୁବିଧା କେନ୍ଦ୍ର ( ମରାଠୀ : अंतरभारती अनुवाद सुविधा केंद्र ; ଆନ୍ତଃ-भारतीय अनुवाद सेवा केंद्र ) ଏବଂ ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ମାରକ ( ମରାଠୀ : साने गुरुजी राष्ट्रीय स्मारक ; ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ଜାତୀୟ ସ୍ମାରକ) ଏହି ଐତିହ୍ୟକୁ ଜାରି ରଖିବେ।&lt;ref&gt;[http://antarbharati.org/saneguruji/index.asp Sane Guruji Rashtriya Smarak Trust]&lt;/ref&gt;

ଗ୍ରାମୀଣ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ, ବିଶେଷକରି ଖାନଦେଶରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରସାରରେ ସାନେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ କଂଗ୍ରେସର ଫୈଜପୁର ଅଧିବେଶନର ସଂଗଠନରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ସାମିଲ ଥିଲେ । ସେ 1936 ର ବମ୍ବେ ପ୍ରାଦେଶିକ ନିର୍ବାଚନର ନିର୍ବାଚନ ଅଭିଯାନରେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;Mangalvedhekar&quot;&gt;{{harvp|Mangalvedhekar|1975}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Redkar&quot;&gt;{{harvp|Redkar|2011}}&lt;/ref&gt; ସେ 1942 ଭାରତ ଛାଡ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ 15 ମାସ ପାଇଁ ଜେଲ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମଧୁ ଲିମାୟେଙ୍କ ପରି କଂଗ୍ରେସ ସମାଜବାଦୀଙ୍କ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡିତ ହୋଇଥିଲେ ।

==ଶ୍ରମିକ ଶ୍ରେଣୀର ଆନ୍ଦୋଳନ==
୧୯୩୦ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରେ, ସାନେ ପୂର୍ବ ଖାନଦେଶ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏକ ଶ୍ରମିକ-ଶ୍ରେଣୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ଅଂଶ ଥିଲେ। ସେ ଖାନଦେଶର ବସ୍ତ୍ର ଶ୍ରମିକ ଏବଂ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏସଏମ ଡାଙ୍ଗେଙ୍କ ପରି କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ ଥିଲେ। ତଥାପି ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ସ୍ଥିତି ତାଙ୍କୁ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟଙ୍କଠାରୁ ନିଜକୁ ଅଲଗା କରିଦେଇଥିଲା। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ସେ ସମାଜବାଦୀ ଦଳରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେ ମଧୁ ଲିମାୟେ , ଏନଜି ଗୋର ଏବଂ ଏସଏମ ଜୋଶୀଙ୍କ ପରି ନେତାଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇଥିଲେ । ସାନେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେବକ ସଂଘ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପରି ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଜଣେ କଠୋର ସମାଲୋଚକ ଥିଲେ ।

==ଜାତିର ଉଚ୍ଛେଦ==
ପୁଣେ ଚୁକ୍ତି ସମୟରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ବାବାସାହେବ ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଅନୁଯାୟୀ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ବାକି ସମୟ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଦୂରୀକରଣ ପାଇଁ ଅଭିଯାନ ଚଳାଇବେ, ସାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ। ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସଚେତନତା ଆଣିବା ପାଇଁ, ସାନେ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ପ୍ରାୟ ଚାରି ମାସ ଧରି ସମଗ୍ର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଗସ୍ତର ପରିଣାମ ଥିଲା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବିଟ୍ଠଲ ମନ୍ଦିର ଖୋଲିବା ପାଇଁ ପଣ୍ଢରପୁରରେ ତାଙ୍କର ଉପବାସ । ଏହି ଉପବାସ ୧ ମେ ରୁ ୧୧ ମେ ୧୯୪୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୧ ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥିଲା ​​ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଟ୍ଠଲ ମନ୍ଦିରର ଦ୍ୱାର ଅସ୍ପୃଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା। 

==ମୃତ୍ୟୁ==
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଭାରତୀୟ ସମାଜରୁ ଅସମାନତା ଦୂର କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ବିଷୟରେ ସାନେ କ୍ରମଶଃ ହତାଶ ହୋଇଗଲେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଥିଲା 21 ଦିନ ପାଇଁ ଉପବାସ ରଖିବା। ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଅନେକ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ବହୁତ ବିରକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ 11 ଜୁନ୍ 1950 ରେ ନିଦ୍ରା ବଟିକା ଅତ୍ୟଧିକ ଖାଇ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୯୯ ଜନ୍ମ]]</text>
      <sha1>8achzpctucplf0jvck18ykpyxi9i7y2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607762</id>
      <parentid>607761</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T16:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:୧୯୫୦ ମୃତ୍ୟୁ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20824" sha1="mlpnf150ak8y335jtwru994qeug9vd6" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| image       = Pandurang Sadashiv Sane 2001 stamp of India.jpg
| image_size  = 
| caption     = 
| pen_name    = 
| birth_name  = Pandurang Sadashiv Sane
| birth_date  = 24 December 1899
| birth_place = Palgad, [[Bombay State]], [[British Raj|British India]]&lt;br /&gt;(present-day [[Dapoli]] [[Ratnagiri]], [[Maharashtra]], [[India]])
| death_date  = 11 June 1950 (aged 50)
| death_place = Mumbai

| occupation    = Writer, teacher, social activist, freedom fighter
| period        = 
| genre         = 
| subject       = 
| movement      = 
| notable_works = ''[[Shyamchi Aai]]''
| influences    = 
| influenced    = 
| website       = 
| signature     = 
}}
ପାଣ୍ଡୁରଙ୍ଗ ସାଦାଶିବ ସାନେ ( ମରାଠୀ ଉଚ୍ଚାରଣ: [ paːɳɖuɾəŋɡ səd̪aːʃiʋ saːne ]; ୨୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୯ - ୧୧ ଜୁନ୍ ୧୯୫୦), ସାନେ ଗୁରୁଜୀ(ଗୁରୁଜୀ ଅର୍ଥ &quot;ସମ୍ମାନିତ ଶିକ୍ଷକ&quot;) ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା,ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ମରାଠୀ ଲେଖକ, ଶିକ୍ଷକ, ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ପରେ, ସେ ବହୁତ ବିଚଳିତ ହୋଇଗଲେ। ତା’ପରେ ତାଙ୍କର ନିଦ୍ରା ବଟିକାର ଅତ୍ୟଧିକ ସେବନ ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। 

==ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ==
ସାନେ ୨୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୯ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ବମ୍ବେ ରାଜ୍ୟର ଡାପୋଲି ସହର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ପାଲଗଡ ଗ୍ରାମରେ (ବର୍ତ୍ତମାନର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟର କୋଙ୍କଣ ଅଞ୍ଚଳର ରତ୍ନଗିରି ଜିଲ୍ଲାରେ ) ସଦାଶିବ ରାଓ ଏବଂ ଯଶୋଦାବାଈ ସାନେଙ୍କ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gokhale |first1=Shanta |title=Mother in Sane Guruji's Shyamchi Ai |journal=Economic and Political Weekly |date=1990 |volume=25 |issue=42/43 |pages=WS95–WS102 |jstor=4396897 |url=https://www.jstor.org/stable/4396897?seq=5 |issn=0012-9976}}&lt;/ref&gt; ସେ ସେମାନଙ୍କର ତୃତୀୟ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ସଦାଶିବ ରାଓ ପାରମ୍ପାରିକ ଭାବରେ ଖୋତ୍ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଜଣେ ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହକାରୀ ଥିଲେ , ଯିଏ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଗ୍ରାମ ଫସଲ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଏବଂ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଂଗ୍ରହର ପଚିଶ ପ୍ରତିଶତ ନିଜ ଅଂଶ ଭାବରେ ରଖିବାକୁ ଅନୁମତି ପାଇଥିଲେ। ସାନେଙ୍କ ଶୈଶବ ସମୟରେ ପରିବାରଟି ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବରେ ଭଲ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରେ ସେମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଖରାପ ହୋଇଗଲା, ଯାହା ଫଳରେ ସରକାରୀ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ସେମାନଙ୍କ ଘର ଜବତ କରିଥିଲେ। ଆଘାତ ଏବଂ କଷ୍ଟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ନ ପାରି, ସାନେଙ୍କ ମାଆ ଯଶୋଦାବାଈ ୧୯୧୭ ମସିହାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। 

==ଶିକ୍ଷା==
ସାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଧୂଲେ ଜିଲ୍ଲାର ସିନ୍ଦଖେଡା ତାଲୁକାର ଡୋଣ୍ଡାଇଚା ଗ୍ରାମରେ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମାମୁଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ପୁଣେ ପଠାଯାଇଥିଲା । ତଥାପି, ସେ ପୁନେରେ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିନଥିଲେ ଏବଂ ପାଲଗଡରୁ ପ୍ରାୟ ଛଅ ମାଇଲ ଦୂରରେ ଥିବା ଦାପୋଲିର ଏକ ମିଶନାରୀ ସ୍କୁଲରେ ରହିବା ପାଇଁ ପାଲଗଡ ଫେରି ଆସିଥିଲେ। ଦାପୋଲିରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସେ ମରାଠୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ଉପରେ ଭଲ କମାଣ୍ଡ ସହିତ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଛାତ୍ର ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ କବିତାରେ ମଧ୍ୟ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ।

ଦାପୋଲିରେ ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଆହୁରି ଖରାପ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଜାରି ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ ପରି, ସେ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପାଇଁ ଏକ ଚାକିରି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସୁପାରିଶରେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ, ସେ ଆଉଣ୍ଡ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ନାମ ଲେଖାଇଲେ, ଯାହା ଗରିବ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମାଗଣା ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଆଉଣ୍ଡ୍ରେ ସେ ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଜାରି ରଖିଲେ। ତଥାପି, ଆଉଣ୍ଡ୍ରେ ବୁବୋନିକ୍ ପ୍ଲେଗର ମହାମାରୀ ସମସ୍ତ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଘରକୁ ପଠାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ପାଲଗଡ ଫେରିବା ପରେ, ଗୋଟିଏ ରାତିରେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ପୁଅର ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତି ସମର୍ପଣ ଉପରେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସନ୍ଦେହରେ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ପୁଣେ ଯାତ୍ରା କଲେ ଏବଂ ନୁତନ ମରାଠୀ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଛାତ୍ର ଭାବରେ ନାମ ଲେଖାଇଲେ । ପୁଣେରେ ମଧ୍ୟ ସାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ସହଜ ନଥିଲା, ଏବଂ ସେ ସୀମିତ ଖାଦ୍ୟରେ ପ୍ରତିପାଳନ କରୁଥିଲେ। ତଥାପି, ସେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍କର୍ଷତା ହାସଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ 1918 ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ହାଇସ୍କୁଲ ମାଟ୍ରିକ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ହାସଲ କରିଥିଲେ। ହାଇସ୍କୁଲ ପରେ, ସେ ନ୍ୟୁ ପୁନା କଲେଜରେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ସାର୍ ପର୍ଶୁରାମଭାଉ କଲେଜ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ) ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ନାମ ଲେଖାଇଲେ। ସେ ସେଠାରେ ମରାଠୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର BA ଏବଂ MA ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କଲେ ।&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite journal|last1=Gokhale|first1=Shanta|title=Mother in Sane Guruji's Shyamchi Ai|journal=Economic and Political Weekly|date=1990|volume=25|issue=42/43|pages=95–102|jstor=4396897}}&lt;/ref&gt;

==କ୍ୟାରିଅର୍==
ସାନେଙ୍କ ପିତା ସଦାଶିବ ରାଓ ଲୋକମାନ୍ୟ ତିଲକଙ୍କ ସମର୍ଥକ ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ, କିଛି ଦିନ ଜେଲରେ ରହିବା ପରେ, ସେ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ତଥାପି, ସାନେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କ ମାଆ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ମରାଠୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତରେ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶିକ୍ଷକତା ବୃତ୍ତି ବାଛିବା ପୂର୍ବରୁ ଦର୍ଶନରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ସାନେ ଅମଲନେର ସହରର ପ୍ରତାପ ହାଇସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ କାମ କରିଥିଲେ। ସେ ଗ୍ରାମୀଣ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପାଠପଢ଼ାଇବାକୁ ବାଛିଥିଲେ, ଧନୀ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ସେ ଯେଉଁ ଅଧିକ ଦରମା ପାଇପାରିଥାନ୍ତେ ତାହା ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ହଷ୍ଟେଲ ୱାର୍ଡେନ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାମ କରିଥିଲେ। ସାନେ ଜଣେ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ବକ୍ତା ଥିଲେ, ନାଗରିକ ଅଧିକାର ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଆବେଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଷଣ ଦେଇ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;Mangalvedhekar_140_154&quot;&gt;{{harvp|Mangalvedhekar|1975|pp=140–154}}&lt;/ref&gt; ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ସେ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ({{langx|mr|विद्यार्थी}}; ''vidyārthī'') ନାମକ ଏକ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଯାହା ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଛାତ୍ର ସମାଜରେ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକତା ବୃତ୍ତି ମାତ୍ର ଛଅ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଚାଲିଥିଲା ​​ଏବଂ ତା'ପରେ ସେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ ।

==ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ==
୧୯୩୦ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଦାଣ୍ଡି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପରେ ସାନେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍କୁଲ ଚାକିରି ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ। ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ପନ୍ଦର ମାସରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପାଇଁ ଧୂଲେ ଜେଲରେ ବନ୍ଦୀ କରିଥିଲେ । ୧୯୩୨ ମସିହାରେ, ବିନୋବା ଭାବେ ସାନେଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ଜେଲରେ ଥିଲେ। ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରବିବାର ସକାଳେ ଭଗବଦ ଗୀତା ଉପରେ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ବକ୍ତୃତା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ । ଭାବେଙ୍କ ରଚନା ଗୀତା ପ୍ରବଚନେ ( ମରାଠୀ : गीता प्रवचने ) ସାନେ ଜେଲରେ ଥିବା ସମୟରେ ଲେଖିଥିବା ଟିପ୍ପର ଫଳ ଥିଲା। ୧୯୩୦ ରୁ ୧୯୪୭ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ, ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ବିଭିନ୍ନ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆଠ ଥର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଧୂଲେ, ତ୍ରିଚିନାପଲ୍ଲୀ, ନାସିକ, ୟେରବାଦ ଏବଂ ଜଳଗାଓଁ ଜେଲରେ ମୋଟ ଛଅ ବର୍ଷ ସାତ ମାସ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଜେଲରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ସାତ ଥର ଉପବାସ ମଧ୍ୟ ରଖିଥିଲେ। ସାନେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ତ୍ରିଚନାପାଲି ଜେଲରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ବନ୍ଦୀ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତାମିଲ ଏବଂ ବଙ୍ଗଳା ଶିଖିଥିଲେ। ସେ କୁରାଳଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ତାମିଲ ନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମରାଠୀରେ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;TKSeminarPapers&quot;&gt;{{cite book
 | last = Joshi
 | first = Shripad
 | title = Marathi Translation of Tirukkural. In: ''First All India Tirukkural Seminar Papers'' (N. Sanjeevi, ed.).
 | publisher = University of Madras
 | edition = 2nd
 | date = 1973
 | location = Chennai
 | pages = 50–55
 }}&lt;/ref&gt; ସେ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଶିଖିବାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ, ବିଶେଷକରି ଜାତୀୟ ଏକୀକରଣ ସମସ୍ୟା ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ; ଏବଂ ଅନ୍ତର ଭାରତୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ତରଭାରତୀ ଅନୁବାଦ ସୁବିଧା କେନ୍ଦ୍ର ( ମରାଠୀ : अंतरभारती अनुवाद सुविधा केंद्र ; ଆନ୍ତଃ-भारतीय अनुवाद सेवा केंद्र ) ଏବଂ ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ମାରକ ( ମରାଠୀ : साने गुरुजी राष्ट्रीय स्मारक ; ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ଜାତୀୟ ସ୍ମାରକ) ଏହି ଐତିହ୍ୟକୁ ଜାରି ରଖିବେ।&lt;ref&gt;[http://antarbharati.org/saneguruji/index.asp Sane Guruji Rashtriya Smarak Trust]&lt;/ref&gt;

ଗ୍ରାମୀଣ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ, ବିଶେଷକରି ଖାନଦେଶରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରସାରରେ ସାନେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ କଂଗ୍ରେସର ଫୈଜପୁର ଅଧିବେଶନର ସଂଗଠନରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ସାମିଲ ଥିଲେ । ସେ 1936 ର ବମ୍ବେ ପ୍ରାଦେଶିକ ନିର୍ବାଚନର ନିର୍ବାଚନ ଅଭିଯାନରେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;Mangalvedhekar&quot;&gt;{{harvp|Mangalvedhekar|1975}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Redkar&quot;&gt;{{harvp|Redkar|2011}}&lt;/ref&gt; ସେ 1942 ଭାରତ ଛାଡ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ 15 ମାସ ପାଇଁ ଜେଲ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମଧୁ ଲିମାୟେଙ୍କ ପରି କଂଗ୍ରେସ ସମାଜବାଦୀଙ୍କ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡିତ ହୋଇଥିଲେ ।

==ଶ୍ରମିକ ଶ୍ରେଣୀର ଆନ୍ଦୋଳନ==
୧୯୩୦ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରେ, ସାନେ ପୂର୍ବ ଖାନଦେଶ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏକ ଶ୍ରମିକ-ଶ୍ରେଣୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ଅଂଶ ଥିଲେ। ସେ ଖାନଦେଶର ବସ୍ତ୍ର ଶ୍ରମିକ ଏବଂ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏସଏମ ଡାଙ୍ଗେଙ୍କ ପରି କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ ଥିଲେ। ତଥାପି ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ସ୍ଥିତି ତାଙ୍କୁ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟଙ୍କଠାରୁ ନିଜକୁ ଅଲଗା କରିଦେଇଥିଲା। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ସେ ସମାଜବାଦୀ ଦଳରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେ ମଧୁ ଲିମାୟେ , ଏନଜି ଗୋର ଏବଂ ଏସଏମ ଜୋଶୀଙ୍କ ପରି ନେତାଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇଥିଲେ । ସାନେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେବକ ସଂଘ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପରି ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଜଣେ କଠୋର ସମାଲୋଚକ ଥିଲେ ।

==ଜାତିର ଉଚ୍ଛେଦ==
ପୁଣେ ଚୁକ୍ତି ସମୟରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ବାବାସାହେବ ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଅନୁଯାୟୀ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ବାକି ସମୟ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଦୂରୀକରଣ ପାଇଁ ଅଭିଯାନ ଚଳାଇବେ, ସାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ। ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସଚେତନତା ଆଣିବା ପାଇଁ, ସାନେ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ପ୍ରାୟ ଚାରି ମାସ ଧରି ସମଗ୍ର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଗସ୍ତର ପରିଣାମ ଥିଲା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବିଟ୍ଠଲ ମନ୍ଦିର ଖୋଲିବା ପାଇଁ ପଣ୍ଢରପୁରରେ ତାଙ୍କର ଉପବାସ । ଏହି ଉପବାସ ୧ ମେ ରୁ ୧୧ ମେ ୧୯୪୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୧ ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥିଲା ​​ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଟ୍ଠଲ ମନ୍ଦିରର ଦ୍ୱାର ଅସ୍ପୃଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା। 

==ମୃତ୍ୟୁ==
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଭାରତୀୟ ସମାଜରୁ ଅସମାନତା ଦୂର କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ବିଷୟରେ ସାନେ କ୍ରମଶଃ ହତାଶ ହୋଇଗଲେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଥିଲା 21 ଦିନ ପାଇଁ ଉପବାସ ରଖିବା। ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଅନେକ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ବହୁତ ବିରକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ 11 ଜୁନ୍ 1950 ରେ ନିଦ୍ରା ବଟିକା ଅତ୍ୟଧିକ ଖାଇ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୯୯ ଜନ୍ମ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୦ ମୃତ୍ୟୁ]]</text>
      <sha1>mlpnf150ak8y335jtwru994qeug9vd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607763</id>
      <parentid>607762</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T16:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20878" sha1="33ceod390r1kglm4a5ljq8zwfrrgn3p" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| image       = Pandurang Sadashiv Sane 2001 stamp of India.jpg
| image_size  = 
| caption     = 
| pen_name    = 
| birth_name  = Pandurang Sadashiv Sane
| birth_date  = 24 December 1899
| birth_place = Palgad, [[Bombay State]], [[British Raj|British India]]&lt;br /&gt;(present-day [[Dapoli]] [[Ratnagiri]], [[Maharashtra]], [[India]])
| death_date  = 11 June 1950 (aged 50)
| death_place = Mumbai

| occupation    = Writer, teacher, social activist, freedom fighter
| period        = 
| genre         = 
| subject       = 
| movement      = 
| notable_works = ''[[Shyamchi Aai]]''
| influences    = 
| influenced    = 
| website       = 
| signature     = 
}}
ପାଣ୍ଡୁରଙ୍ଗ ସାଦାଶିବ ସାନେ ( ମରାଠୀ ଉଚ୍ଚାରଣ: [ paːɳɖuɾəŋɡ səd̪aːʃiʋ saːne ]; ୨୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୯ - ୧୧ ଜୁନ୍ ୧୯୫୦), ସାନେ ଗୁରୁଜୀ(ଗୁରୁଜୀ ଅର୍ଥ &quot;ସମ୍ମାନିତ ଶିକ୍ଷକ&quot;) ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା,ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ମରାଠୀ ଲେଖକ, ଶିକ୍ଷକ, ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ପରେ, ସେ ବହୁତ ବିଚଳିତ ହୋଇଗଲେ। ତା’ପରେ ତାଙ୍କର ନିଦ୍ରା ବଟିକାର ଅତ୍ୟଧିକ ସେବନ ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। 

==ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ==
ସାନେ ୨୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୯ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ବମ୍ବେ ରାଜ୍ୟର ଡାପୋଲି ସହର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ପାଲଗଡ ଗ୍ରାମରେ (ବର୍ତ୍ତମାନର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟର କୋଙ୍କଣ ଅଞ୍ଚଳର ରତ୍ନଗିରି ଜିଲ୍ଲାରେ ) ସଦାଶିବ ରାଓ ଏବଂ ଯଶୋଦାବାଈ ସାନେଙ୍କ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gokhale |first1=Shanta |title=Mother in Sane Guruji's Shyamchi Ai |journal=Economic and Political Weekly |date=1990 |volume=25 |issue=42/43 |pages=WS95–WS102 |jstor=4396897 |url=https://www.jstor.org/stable/4396897?seq=5 |issn=0012-9976}}&lt;/ref&gt; ସେ ସେମାନଙ୍କର ତୃତୀୟ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ସଦାଶିବ ରାଓ ପାରମ୍ପାରିକ ଭାବରେ ଖୋତ୍ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଜଣେ ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହକାରୀ ଥିଲେ , ଯିଏ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଗ୍ରାମ ଫସଲ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଏବଂ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଂଗ୍ରହର ପଚିଶ ପ୍ରତିଶତ ନିଜ ଅଂଶ ଭାବରେ ରଖିବାକୁ ଅନୁମତି ପାଇଥିଲେ। ସାନେଙ୍କ ଶୈଶବ ସମୟରେ ପରିବାରଟି ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବରେ ଭଲ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରେ ସେମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଖରାପ ହୋଇଗଲା, ଯାହା ଫଳରେ ସରକାରୀ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ସେମାନଙ୍କ ଘର ଜବତ କରିଥିଲେ। ଆଘାତ ଏବଂ କଷ୍ଟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ନ ପାରି, ସାନେଙ୍କ ମାଆ ଯଶୋଦାବାଈ ୧୯୧୭ ମସିହାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। 

==ଶିକ୍ଷା==
ସାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଧୂଲେ ଜିଲ୍ଲାର ସିନ୍ଦଖେଡା ତାଲୁକାର ଡୋଣ୍ଡାଇଚା ଗ୍ରାମରେ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମାମୁଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ପୁଣେ ପଠାଯାଇଥିଲା । ତଥାପି, ସେ ପୁନେରେ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିନଥିଲେ ଏବଂ ପାଲଗଡରୁ ପ୍ରାୟ ଛଅ ମାଇଲ ଦୂରରେ ଥିବା ଦାପୋଲିର ଏକ ମିଶନାରୀ ସ୍କୁଲରେ ରହିବା ପାଇଁ ପାଲଗଡ ଫେରି ଆସିଥିଲେ। ଦାପୋଲିରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସେ ମରାଠୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ଉପରେ ଭଲ କମାଣ୍ଡ ସହିତ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଛାତ୍ର ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ କବିତାରେ ମଧ୍ୟ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ।

ଦାପୋଲିରେ ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଆହୁରି ଖରାପ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଜାରି ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ ପରି, ସେ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପାଇଁ ଏକ ଚାକିରି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସୁପାରିଶରେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ, ସେ ଆଉଣ୍ଡ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ନାମ ଲେଖାଇଲେ, ଯାହା ଗରିବ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମାଗଣା ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଆଉଣ୍ଡ୍ରେ ସେ ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଜାରି ରଖିଲେ। ତଥାପି, ଆଉଣ୍ଡ୍ରେ ବୁବୋନିକ୍ ପ୍ଲେଗର ମହାମାରୀ ସମସ୍ତ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଘରକୁ ପଠାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ପାଲଗଡ ଫେରିବା ପରେ, ଗୋଟିଏ ରାତିରେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ପୁଅର ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତି ସମର୍ପଣ ଉପରେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସନ୍ଦେହରେ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ପୁଣେ ଯାତ୍ରା କଲେ ଏବଂ ନୁତନ ମରାଠୀ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଛାତ୍ର ଭାବରେ ନାମ ଲେଖାଇଲେ । ପୁଣେରେ ମଧ୍ୟ ସାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ସହଜ ନଥିଲା, ଏବଂ ସେ ସୀମିତ ଖାଦ୍ୟରେ ପ୍ରତିପାଳନ କରୁଥିଲେ। ତଥାପି, ସେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍କର୍ଷତା ହାସଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ 1918 ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ହାଇସ୍କୁଲ ମାଟ୍ରିକ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ହାସଲ କରିଥିଲେ। ହାଇସ୍କୁଲ ପରେ, ସେ ନ୍ୟୁ ପୁନା କଲେଜରେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ସାର୍ ପର୍ଶୁରାମଭାଉ କଲେଜ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ) ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ନାମ ଲେଖାଇଲେ। ସେ ସେଠାରେ ମରାଠୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର BA ଏବଂ MA ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କଲେ ।&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite journal|last1=Gokhale|first1=Shanta|title=Mother in Sane Guruji's Shyamchi Ai|journal=Economic and Political Weekly|date=1990|volume=25|issue=42/43|pages=95–102|jstor=4396897}}&lt;/ref&gt;

==କ୍ୟାରିଅର୍==
ସାନେଙ୍କ ପିତା ସଦାଶିବ ରାଓ ଲୋକମାନ୍ୟ ତିଲକଙ୍କ ସମର୍ଥକ ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ, କିଛି ଦିନ ଜେଲରେ ରହିବା ପରେ, ସେ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ତଥାପି, ସାନେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କ ମାଆ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ମରାଠୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତରେ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶିକ୍ଷକତା ବୃତ୍ତି ବାଛିବା ପୂର୍ବରୁ ଦର୍ଶନରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ସାନେ ଅମଲନେର ସହରର ପ୍ରତାପ ହାଇସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ କାମ କରିଥିଲେ। ସେ ଗ୍ରାମୀଣ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପାଠପଢ଼ାଇବାକୁ ବାଛିଥିଲେ, ଧନୀ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ସେ ଯେଉଁ ଅଧିକ ଦରମା ପାଇପାରିଥାନ୍ତେ ତାହା ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ହଷ୍ଟେଲ ୱାର୍ଡେନ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାମ କରିଥିଲେ। ସାନେ ଜଣେ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ବକ୍ତା ଥିଲେ, ନାଗରିକ ଅଧିକାର ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଆବେଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଷଣ ଦେଇ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;Mangalvedhekar_140_154&quot;&gt;{{harvp|Mangalvedhekar|1975|pp=140–154}}&lt;/ref&gt; ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ସେ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ({{langx|mr|विद्यार्थी}}; ''vidyārthī'') ନାମକ ଏକ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଯାହା ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଛାତ୍ର ସମାଜରେ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକତା ବୃତ୍ତି ମାତ୍ର ଛଅ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଚାଲିଥିଲା ​​ଏବଂ ତା'ପରେ ସେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ ।

==ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ==
୧୯୩୦ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଦାଣ୍ଡି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପରେ ସାନେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍କୁଲ ଚାକିରି ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ। ନାଗରିକ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ପନ୍ଦର ମାସରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପାଇଁ ଧୂଲେ ଜେଲରେ ବନ୍ଦୀ କରିଥିଲେ । ୧୯୩୨ ମସିହାରେ, ବିନୋବା ଭାବେ ସାନେଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ଜେଲରେ ଥିଲେ। ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରବିବାର ସକାଳେ ଭଗବଦ ଗୀତା ଉପରେ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ବକ୍ତୃତା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ । ଭାବେଙ୍କ ରଚନା ଗୀତା ପ୍ରବଚନେ ( ମରାଠୀ : गीता प्रवचने ) ସାନେ ଜେଲରେ ଥିବା ସମୟରେ ଲେଖିଥିବା ଟିପ୍ପର ଫଳ ଥିଲା। ୧୯୩୦ ରୁ ୧୯୪୭ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ, ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ବିଭିନ୍ନ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆଠ ଥର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଧୂଲେ, ତ୍ରିଚିନାପଲ୍ଲୀ, ନାସିକ, ୟେରବାଦ ଏବଂ ଜଳଗାଓଁ ଜେଲରେ ମୋଟ ଛଅ ବର୍ଷ ସାତ ମାସ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଜେଲରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ସାତ ଥର ଉପବାସ ମଧ୍ୟ ରଖିଥିଲେ। ସାନେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ତ୍ରିଚନାପାଲି ଜେଲରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ବନ୍ଦୀ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତାମିଲ ଏବଂ ବଙ୍ଗଳା ଶିଖିଥିଲେ। ସେ କୁରାଳଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ତାମିଲ ନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମରାଠୀରେ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;TKSeminarPapers&quot;&gt;{{cite book
 | last = Joshi
 | first = Shripad
 | title = Marathi Translation of Tirukkural. In: ''First All India Tirukkural Seminar Papers'' (N. Sanjeevi, ed.).
 | publisher = University of Madras
 | edition = 2nd
 | date = 1973
 | location = Chennai
 | pages = 50–55
 }}&lt;/ref&gt; ସେ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଶିଖିବାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ, ବିଶେଷକରି ଜାତୀୟ ଏକୀକରଣ ସମସ୍ୟା ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ; ଏବଂ ଅନ୍ତର ଭାରତୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ତରଭାରତୀ ଅନୁବାଦ ସୁବିଧା କେନ୍ଦ୍ର ( ମରାଠୀ : अंतरभारती अनुवाद सुविधा केंद्र ; ଆନ୍ତଃ-भारतीय अनुवाद सेवा केंद्र ) ଏବଂ ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ମାରକ ( ମରାଠୀ : साने गुरुजी राष्ट्रीय स्मारक ; ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ଜାତୀୟ ସ୍ମାରକ) ଏହି ଐତିହ୍ୟକୁ ଜାରି ରଖିବେ।&lt;ref&gt;[http://antarbharati.org/saneguruji/index.asp Sane Guruji Rashtriya Smarak Trust]&lt;/ref&gt;

ଗ୍ରାମୀଣ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ, ବିଶେଷକରି ଖାନଦେଶରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରସାରରେ ସାନେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ କଂଗ୍ରେସର ଫୈଜପୁର ଅଧିବେଶନର ସଂଗଠନରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ସାମିଲ ଥିଲେ । ସେ 1936 ର ବମ୍ବେ ପ୍ରାଦେଶିକ ନିର୍ବାଚନର ନିର୍ବାଚନ ଅଭିଯାନରେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;Mangalvedhekar&quot;&gt;{{harvp|Mangalvedhekar|1975}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Redkar&quot;&gt;{{harvp|Redkar|2011}}&lt;/ref&gt; ସେ 1942 ଭାରତ ଛାଡ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ 15 ମାସ ପାଇଁ ଜେଲ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମଧୁ ଲିମାୟେଙ୍କ ପରି କଂଗ୍ରେସ ସମାଜବାଦୀଙ୍କ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡିତ ହୋଇଥିଲେ ।

==ଶ୍ରମିକ ଶ୍ରେଣୀର ଆନ୍ଦୋଳନ==
୧୯୩୦ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରେ, ସାନେ ପୂର୍ବ ଖାନଦେଶ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏକ ଶ୍ରମିକ-ଶ୍ରେଣୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ଅଂଶ ଥିଲେ। ସେ ଖାନଦେଶର ବସ୍ତ୍ର ଶ୍ରମିକ ଏବଂ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏସଏମ ଡାଙ୍ଗେଙ୍କ ପରି କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ ଥିଲେ। ତଥାପି ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ସ୍ଥିତି ତାଙ୍କୁ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟଙ୍କଠାରୁ ନିଜକୁ ଅଲଗା କରିଦେଇଥିଲା। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ସେ ସମାଜବାଦୀ ଦଳରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେ ମଧୁ ଲିମାୟେ , ଏନଜି ଗୋର ଏବଂ ଏସଏମ ଜୋଶୀଙ୍କ ପରି ନେତାଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇଥିଲେ । ସାନେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେବକ ସଂଘ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପରି ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଜଣେ କଠୋର ସମାଲୋଚକ ଥିଲେ ।

==ଜାତିର ଉଚ୍ଛେଦ==
ପୁଣେ ଚୁକ୍ତି ସମୟରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ବାବାସାହେବ ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଅନୁଯାୟୀ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ବାକି ସମୟ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଦୂରୀକରଣ ପାଇଁ ଅଭିଯାନ ଚଳାଇବେ, ସାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ। ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସଚେତନତା ଆଣିବା ପାଇଁ, ସାନେ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ପ୍ରାୟ ଚାରି ମାସ ଧରି ସମଗ୍ର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଗସ୍ତର ପରିଣାମ ଥିଲା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବିଟ୍ଠଲ ମନ୍ଦିର ଖୋଲିବା ପାଇଁ ପଣ୍ଢରପୁରରେ ତାଙ୍କର ଉପବାସ । ଏହି ଉପବାସ ୧ ମେ ରୁ ୧୧ ମେ ୧୯୪୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୧ ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥିଲା ​​ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଟ୍ଠଲ ମନ୍ଦିରର ଦ୍ୱାର ଅସ୍ପୃଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା। 

==ମୃତ୍ୟୁ==
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଭାରତୀୟ ସମାଜରୁ ଅସମାନତା ଦୂର କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ବିଷୟରେ ସାନେ କ୍ରମଶଃ ହତାଶ ହୋଇଗଲେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଥିଲା 21 ଦିନ ପାଇଁ ଉପବାସ ରଖିବା। ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଅନେକ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ସାନେ ଗୁରୁଜୀ ବହୁତ ବିରକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ 11 ଜୁନ୍ 1950 ରେ ନିଦ୍ରା ବଟିକା ଅତ୍ୟଧିକ ଖାଇ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୯୯ ଜନ୍ମ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୦ ମୃତ୍ୟୁ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>33ceod390r1kglm4a5ljq8zwfrrgn3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ପାଣ୍ଡୁରଙ୍ଗ ସଦାଶିବ ସାନେ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101284</id>
    <revision>
      <id>607764</id>
      <timestamp>2026-10-04T16:59:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101285</id>
    <revision>
      <id>607768</id>
      <timestamp>2026-10-04T17:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ, ମଦୁରାଇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101286</id>
    <revision>
      <id>607769</id>
      <timestamp>2026-10-04T17:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Gandhi museum, Madurai.jpg|thumb|Gandhi Memorial Museum (exterior)]] ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ , ଭାରତର ତାମିଲନାଡୁର ମଦୁରାଇ ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ।...&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6594" sha1="6qc6zd81pky1fwydbm0acmr7w7u9pev" xml:space="preserve">[[File:Gandhi museum, Madurai.jpg|thumb|Gandhi Memorial Museum (exterior)]]
୧୯୫୯ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ , ଭାରତର ତାମିଲନାଡୁର ମଦୁରାଇ ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ। ଗାନ୍ଧୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଶର ପାଞ୍ଚଟି ଗାନ୍ଧୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏଥିରେ ନାଥୁରାମ ଗଡସେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରାଯିବା ସମୟରେ ଗାନ୍ଧୀ ପିନ୍ଧିଥିବା ରକ୍ତ ଦାଗ ଥିବା ପୋଷାକର ଏକ ଅଂଶ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

==ଇତିହାସ==
୧୯୪୮ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟାର ବର୍ଷେ ପରେ, ସାରା ଦେଶରୁ ଭାରତର ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ମାରକୀ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଏକ ନିବେଦନ କରାଯାଇଥିଲା। ଭାରତର ଗରିବ ଏବଂ ଧନୀ ନାଗରିକଙ୍କ ଅବଦାନରେ, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଟ୍ରଷ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଜାତୀୟ ସ୍ମାରକୀ ଟ୍ରଷ୍ଟ । ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟକୁ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ୧୫ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୫୯ରେ ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ। ମଦୁରାଇର ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ସଂଗଠନ (UNO) ଦ୍ୱାରା ମନୋନୀତ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଶାନ୍ତି ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଅଧୀନରେ ଆସେ। ରାଣୀ ମଙ୍ଗାମଲଙ୍କ ପ୍ରାସାଦକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ମଦୁରାଇ କଲେକ୍ଟର ଅଫିସ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ।&lt;ref name=S&gt;{{cite book|title=The Top Ten Temple Towns of India|publisher=Mark Age Publication|first=S.C.|last=Karkar|location=Kolkota|isbn=978-81-87952-12-1|year=2009|page=80}}&lt;/ref&gt;

==ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ସଂଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ==
ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଦେବକୋଟାଇର ନାରାୟଣନ ସତସଙ୍ଗୀଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଏକ ମୂଳ ଚିଠି ଅଛି। ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଏବଂ କବି ସୁବ୍ରମଣ୍ୟ ଭାରତୀଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଏକ ଅଭିନନ୍ଦନ ବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଛି। ଆଉ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚିଠି ହେଉଛି ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଡଲଫ୍ ହିଟଲରଙ୍କୁ &quot;ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ&quot; ବୋଲି ସମ୍ବୋଧିତ କରି ଲେଖାଯାଇଥିବା ଚିଠି।

=====ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଲଢ଼େଇ=====
&quot;ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଲଢ଼େଇ&quot; ଉପରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ 265ଟି ଚିତ୍ର ସହିତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଇତିହାସକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।

==ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଜୀବନୀ==
ଏକ ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଏହି ସ୍ମାରକୀରେ &quot;ବାପୁଜୀଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଜୀବନୀ&quot; ରହିଛି ଯେଉଁଥିରେ ଫଟୋ, ଚିତ୍ରକଳା, ମୂର୍ତ୍ତି, ପାଣ୍ଡୁଲିପି, ଉଦ୍ଧୃତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚିଠି ଏବଂ ଚିତ୍ରଣର ଚୟନିତ ପ୍ରତିଲିପି ରହିଛି। ଏଥିରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପିଲାଦିନଠାରୁ ଶ୍ମଶାନକୁ ନିଆଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ଚିତ୍ରଣ କରୁଥିବା 124ଟି ବିରଳ ଫଟୋଗ୍ରାଫ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏଠାରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସତର୍କତାର ସହ ଚୟନ କରାଯାଇଛି ଯାହା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଜଣେ ଜାତୀୟ ନେତାଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱ ମନେ ପକାଇଥାଏ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିଥିଲେ। 

==ଅବଶେଷ ଏବଂ ପ୍ରତିକୃତି=
ଏହି ବିଭାଗରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ୧୪ଟି ମୂଳ କଳାକୃତି ରହିଛି। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ଦିନ ବ୍ୟବହୃତ ଏକ ରକ୍ତ ଦାଗଯୁକ୍ତ କପଡା ଅଛି, ଯଦିଓ ଏହା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହା କେବଳ ଏକ ପ୍ରତିକୃତି ଏବଂ ମୂଳ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ଏକ ଶୂନ୍ୟ କାଚ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଭାରତର ଇତିହାସରେ ସେହି ଦିନର ଗୁରୁତ୍ୱ ମନେ ପକାଇଥାଏ।

==ଗ୍ୟାଲେରୀ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Gandhimemorialmuseum6.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum1.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum2.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum3.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum4.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum5.jpg|
&lt;/gallery&gt;

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>6qc6zd81pky1fwydbm0acmr7w7u9pev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607771</id>
      <parentid>607769</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T17:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>/* =ଅବଶେଷ ଏବଂ ପ୍ରତିକୃତି */</comment>
      <origin>607771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6595" sha1="4oa3irslgeeni4lp1h3zh5y33pacrv6" xml:space="preserve">[[File:Gandhi museum, Madurai.jpg|thumb|Gandhi Memorial Museum (exterior)]]
୧୯୫୯ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ , ଭାରତର ତାମିଲନାଡୁର ମଦୁରାଇ ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ। ଗାନ୍ଧୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଶର ପାଞ୍ଚଟି ଗାନ୍ଧୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏଥିରେ ନାଥୁରାମ ଗଡସେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରାଯିବା ସମୟରେ ଗାନ୍ଧୀ ପିନ୍ଧିଥିବା ରକ୍ତ ଦାଗ ଥିବା ପୋଷାକର ଏକ ଅଂଶ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

==ଇତିହାସ==
୧୯୪୮ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟାର ବର୍ଷେ ପରେ, ସାରା ଦେଶରୁ ଭାରତର ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ମାରକୀ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଏକ ନିବେଦନ କରାଯାଇଥିଲା। ଭାରତର ଗରିବ ଏବଂ ଧନୀ ନାଗରିକଙ୍କ ଅବଦାନରେ, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଟ୍ରଷ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଜାତୀୟ ସ୍ମାରକୀ ଟ୍ରଷ୍ଟ । ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟକୁ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ୧୫ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୫୯ରେ ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ। ମଦୁରାଇର ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ସଂଗଠନ (UNO) ଦ୍ୱାରା ମନୋନୀତ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଶାନ୍ତି ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଅଧୀନରେ ଆସେ। ରାଣୀ ମଙ୍ଗାମଲଙ୍କ ପ୍ରାସାଦକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ମଦୁରାଇ କଲେକ୍ଟର ଅଫିସ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ।&lt;ref name=S&gt;{{cite book|title=The Top Ten Temple Towns of India|publisher=Mark Age Publication|first=S.C.|last=Karkar|location=Kolkota|isbn=978-81-87952-12-1|year=2009|page=80}}&lt;/ref&gt;

==ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ସଂଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ==
ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଦେବକୋଟାଇର ନାରାୟଣନ ସତସଙ୍ଗୀଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଏକ ମୂଳ ଚିଠି ଅଛି। ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଏବଂ କବି ସୁବ୍ରମଣ୍ୟ ଭାରତୀଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଏକ ଅଭିନନ୍ଦନ ବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଛି। ଆଉ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚିଠି ହେଉଛି ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଡଲଫ୍ ହିଟଲରଙ୍କୁ &quot;ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ&quot; ବୋଲି ସମ୍ବୋଧିତ କରି ଲେଖାଯାଇଥିବା ଚିଠି।

=====ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଲଢ଼େଇ=====
&quot;ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଲଢ଼େଇ&quot; ଉପରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ 265ଟି ଚିତ୍ର ସହିତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଇତିହାସକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।

==ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଜୀବନୀ==
ଏକ ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଏହି ସ୍ମାରକୀରେ &quot;ବାପୁଜୀଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଜୀବନୀ&quot; ରହିଛି ଯେଉଁଥିରେ ଫଟୋ, ଚିତ୍ରକଳା, ମୂର୍ତ୍ତି, ପାଣ୍ଡୁଲିପି, ଉଦ୍ଧୃତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚିଠି ଏବଂ ଚିତ୍ରଣର ଚୟନିତ ପ୍ରତିଲିପି ରହିଛି। ଏଥିରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପିଲାଦିନଠାରୁ ଶ୍ମଶାନକୁ ନିଆଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ଚିତ୍ରଣ କରୁଥିବା 124ଟି ବିରଳ ଫଟୋଗ୍ରାଫ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏଠାରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସତର୍କତାର ସହ ଚୟନ କରାଯାଇଛି ଯାହା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଜଣେ ଜାତୀୟ ନେତାଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱ ମନେ ପକାଇଥାଏ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିଥିଲେ। 

==ଅବଶେଷ ଏବଂ ପ୍ରତିକୃତି==
ଏହି ବିଭାଗରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ୧୪ଟି ମୂଳ କଳାକୃତି ରହିଛି। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ଦିନ ବ୍ୟବହୃତ ଏକ ରକ୍ତ ଦାଗଯୁକ୍ତ କପଡା ଅଛି, ଯଦିଓ ଏହା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହା କେବଳ ଏକ ପ୍ରତିକୃତି ଏବଂ ମୂଳ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ଏକ ଶୂନ୍ୟ କାଚ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଭାରତର ଇତିହାସରେ ସେହି ଦିନର ଗୁରୁତ୍ୱ ମନେ ପକାଇଥାଏ।

==ଗ୍ୟାଲେରୀ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Gandhimemorialmuseum6.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum1.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum2.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum3.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum4.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum5.jpg|
&lt;/gallery&gt;

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>4oa3irslgeeni4lp1h3zh5y33pacrv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607772</id>
      <parentid>607771</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T17:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6660" sha1="fdk61nswqfidboxfsfypajvjksks18o" xml:space="preserve">[[File:Gandhi museum, Madurai.jpg|thumb|Gandhi Memorial Museum (exterior)]]
୧୯୫୯ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ , ଭାରତର ତାମିଲନାଡୁର ମଦୁରାଇ ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ। ଗାନ୍ଧୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଶର ପାଞ୍ଚଟି ଗାନ୍ଧୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏଥିରେ ନାଥୁରାମ ଗଡସେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରାଯିବା ସମୟରେ ଗାନ୍ଧୀ ପିନ୍ଧିଥିବା ରକ୍ତ ଦାଗ ଥିବା ପୋଷାକର ଏକ ଅଂଶ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

==ଇତିହାସ==
୧୯୪୮ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟାର ବର୍ଷେ ପରେ, ସାରା ଦେଶରୁ ଭାରତର ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ମାରକୀ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଏକ ନିବେଦନ କରାଯାଇଥିଲା। ଭାରତର ଗରିବ ଏବଂ ଧନୀ ନାଗରିକଙ୍କ ଅବଦାନରେ, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଟ୍ରଷ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଜାତୀୟ ସ୍ମାରକୀ ଟ୍ରଷ୍ଟ । ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟକୁ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ୧୫ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୫୯ରେ ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ। ମଦୁରାଇର ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ସଂଗଠନ (UNO) ଦ୍ୱାରା ମନୋନୀତ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଶାନ୍ତି ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଅଧୀନରେ ଆସେ। ରାଣୀ ମଙ୍ଗାମଲଙ୍କ ପ୍ରାସାଦକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ମଦୁରାଇ କଲେକ୍ଟର ଅଫିସ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ।&lt;ref name=S&gt;{{cite book|title=The Top Ten Temple Towns of India|publisher=Mark Age Publication|first=S.C.|last=Karkar|location=Kolkota|isbn=978-81-87952-12-1|year=2009|page=80}}&lt;/ref&gt;

==ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ସଂଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ==
ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଦେବକୋଟାଇର ନାରାୟଣନ ସତସଙ୍ଗୀଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଏକ ମୂଳ ଚିଠି ଅଛି। ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଏବଂ କବି ସୁବ୍ରମଣ୍ୟ ଭାରତୀଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଏକ ଅଭିନନ୍ଦନ ବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଛି। ଆଉ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚିଠି ହେଉଛି ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଡଲଫ୍ ହିଟଲରଙ୍କୁ &quot;ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ&quot; ବୋଲି ସମ୍ବୋଧିତ କରି ଲେଖାଯାଇଥିବା ଚିଠି।

=====ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଲଢ଼େଇ=====
&quot;ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଲଢ଼େଇ&quot; ଉପରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ 265ଟି ଚିତ୍ର ସହିତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଇତିହାସକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।

==ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଜୀବନୀ==
ଏକ ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଏହି ସ୍ମାରକୀରେ &quot;ବାପୁଜୀଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଜୀବନୀ&quot; ରହିଛି ଯେଉଁଥିରେ ଫଟୋ, ଚିତ୍ରକଳା, ମୂର୍ତ୍ତି, ପାଣ୍ଡୁଲିପି, ଉଦ୍ଧୃତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚିଠି ଏବଂ ଚିତ୍ରଣର ଚୟନିତ ପ୍ରତିଲିପି ରହିଛି। ଏଥିରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପିଲାଦିନଠାରୁ ଶ୍ମଶାନକୁ ନିଆଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ଚିତ୍ରଣ କରୁଥିବା 124ଟି ବିରଳ ଫଟୋଗ୍ରାଫ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏଠାରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସତର୍କତାର ସହ ଚୟନ କରାଯାଇଛି ଯାହା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଜଣେ ଜାତୀୟ ନେତାଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱ ମନେ ପକାଇଥାଏ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିଥିଲେ। 

==ଅବଶେଷ ଏବଂ ପ୍ରତିକୃତି==
ଏହି ବିଭାଗରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ୧୪ଟି ମୂଳ କଳାକୃତି ରହିଛି। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ଦିନ ବ୍ୟବହୃତ ଏକ ରକ୍ତ ଦାଗଯୁକ୍ତ କପଡା ଅଛି, ଯଦିଓ ଏହା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହା କେବଳ ଏକ ପ୍ରତିକୃତି ଏବଂ ମୂଳ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ଏକ ଶୂନ୍ୟ କାଚ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଭାରତର ଇତିହାସରେ ସେହି ଦିନର ଗୁରୁତ୍ୱ ମନେ ପକାଇଥାଏ।

==ଗ୍ୟାଲେରୀ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Gandhimemorialmuseum6.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum1.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum2.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum3.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum4.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum5.jpg|
&lt;/gallery&gt;

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]</text>
      <sha1>fdk61nswqfidboxfsfypajvjksks18o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607773</id>
      <parentid>607772</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T17:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ଗାନ୍ଧୀବାଦ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6711" sha1="jamp34ipdszjl978j2s12p8auo9edak" xml:space="preserve">[[File:Gandhi museum, Madurai.jpg|thumb|Gandhi Memorial Museum (exterior)]]
୧୯୫୯ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ , ଭାରତର ତାମିଲନାଡୁର ମଦୁରାଇ ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ। ଗାନ୍ଧୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଶର ପାଞ୍ଚଟି ଗାନ୍ଧୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏଥିରେ ନାଥୁରାମ ଗଡସେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରାଯିବା ସମୟରେ ଗାନ୍ଧୀ ପିନ୍ଧିଥିବା ରକ୍ତ ଦାଗ ଥିବା ପୋଷାକର ଏକ ଅଂଶ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

==ଇତିହାସ==
୧୯୪୮ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟାର ବର୍ଷେ ପରେ, ସାରା ଦେଶରୁ ଭାରତର ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ମାରକୀ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଏକ ନିବେଦନ କରାଯାଇଥିଲା। ଭାରତର ଗରିବ ଏବଂ ଧନୀ ନାଗରିକଙ୍କ ଅବଦାନରେ, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଟ୍ରଷ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଜାତୀୟ ସ୍ମାରକୀ ଟ୍ରଷ୍ଟ । ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟକୁ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ୧୫ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୫୯ରେ ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ। ମଦୁରାଇର ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ସଂଗଠନ (UNO) ଦ୍ୱାରା ମନୋନୀତ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଶାନ୍ତି ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଅଧୀନରେ ଆସେ। ରାଣୀ ମଙ୍ଗାମଲଙ୍କ ପ୍ରାସାଦକୁ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ମଦୁରାଇ କଲେକ୍ଟର ଅଫିସ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ।&lt;ref name=S&gt;{{cite book|title=The Top Ten Temple Towns of India|publisher=Mark Age Publication|first=S.C.|last=Karkar|location=Kolkota|isbn=978-81-87952-12-1|year=2009|page=80}}&lt;/ref&gt;

==ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ସଂଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ==
ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଦେବକୋଟାଇର ନାରାୟଣନ ସତସଙ୍ଗୀଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଏକ ମୂଳ ଚିଠି ଅଛି। ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଏବଂ କବି ସୁବ୍ରମଣ୍ୟ ଭାରତୀଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଏକ ଅଭିନନ୍ଦନ ବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଛି। ଆଉ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚିଠି ହେଉଛି ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଡଲଫ୍ ହିଟଲରଙ୍କୁ &quot;ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ&quot; ବୋଲି ସମ୍ବୋଧିତ କରି ଲେଖାଯାଇଥିବା ଚିଠି।

=====ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଲଢ଼େଇ=====
&quot;ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଲଢ଼େଇ&quot; ଉପରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ 265ଟି ଚିତ୍ର ସହିତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଇତିହାସକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।

==ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଜୀବନୀ==
ଏକ ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଏହି ସ୍ମାରକୀରେ &quot;ବାପୁଜୀଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଜୀବନୀ&quot; ରହିଛି ଯେଉଁଥିରେ ଫଟୋ, ଚିତ୍ରକଳା, ମୂର୍ତ୍ତି, ପାଣ୍ଡୁଲିପି, ଉଦ୍ଧୃତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚିଠି ଏବଂ ଚିତ୍ରଣର ଚୟନିତ ପ୍ରତିଲିପି ରହିଛି। ଏଥିରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପିଲାଦିନଠାରୁ ଶ୍ମଶାନକୁ ନିଆଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ଚିତ୍ରଣ କରୁଥିବା 124ଟି ବିରଳ ଫଟୋଗ୍ରାଫ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏଠାରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସତର୍କତାର ସହ ଚୟନ କରାଯାଇଛି ଯାହା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଜଣେ ଜାତୀୟ ନେତାଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱ ମନେ ପକାଇଥାଏ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିଥିଲେ। 

==ଅବଶେଷ ଏବଂ ପ୍ରତିକୃତି==
ଏହି ବିଭାଗରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ୧୪ଟି ମୂଳ କଳାକୃତି ରହିଛି। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ଦିନ ବ୍ୟବହୃତ ଏକ ରକ୍ତ ଦାଗଯୁକ୍ତ କପଡା ଅଛି, ଯଦିଓ ଏହା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହା କେବଳ ଏକ ପ୍ରତିକୃତି ଏବଂ ମୂଳ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ଏକ ଶୂନ୍ୟ କାଚ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଭାରତର ଇତିହାସରେ ସେହି ଦିନର ଗୁରୁତ୍ୱ ମନେ ପକାଇଥାଏ।

==ଗ୍ୟାଲେରୀ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Gandhimemorialmuseum6.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum1.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum2.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum3.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum4.jpg|
File:Gandhimemorialmuseum5.jpg|
&lt;/gallery&gt;

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦ]]</text>
      <sha1>jamp34ipdszjl978j2s12p8auo9edak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମାରକୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ, ମଦୁରାଇ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101287</id>
    <revision>
      <id>607770</id>
      <timestamp>2026-10-04T17:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/gandhi-2026</comment>
      <origin>607770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>କାବା ଗାନ୍ଧୀ ନୋ ଡେଲୋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101288</id>
    <revision>
      <id>607774</id>
      <timestamp>2026-10-04T17:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox museum | name               = Kaba Gandhi No Delo | native_name        =  | native_name_lang   =  | logo               =  | logo_upright       =  | logo_alt           =  | logo_caption       =  | image              = Kaba Gandhi No Delo - The house were Gandhiji lived during his school days.jpg | image_upright      =  | alt                =  | caption            = Entrance | pushpin_map        =  | pushpin_r...&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8439" sha1="ny7hegk3qj1hiilkfl91oplo5h97zit" xml:space="preserve">{{Infobox museum
| name               = Kaba Gandhi No Delo
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| logo               = 
| logo_upright       = 
| logo_alt           = 
| logo_caption       = 
| image              = Kaba Gandhi No Delo - The house were Gandhiji lived during his school days.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = Entrance
| pushpin_map        = 
| pushpin_relief     = 
| pushpin_map_size   = 
| pushpin_caption    = 
| pushpin_label      = 
| coordinates        = {{coord|22.297066667|N|70.804997222|E|region:IN_type:landmark|format=dms|display=inline,title}}
| former_name        = 
| established        = 
| dissolved          = 
| location           = [[Rajkot]], [[Gujarat]], [[India]]
| type               = [[Museum]]
| accreditation      = 
| key_holdings       = 
| collections        = Photographs, objects, belongings of [[Mahatma Gandhi]]
| collection_size    = 
| visitors           = 
| founder            = 
| executive_director = 
| deputy_director    = 
| leader_type        = 
| leader             = 
| director           = 
| president          = 
| ceo                = 
| chairperson        = 
| curator            = 
| architect          = 
| historian          = 
| owner              = Gandhi Smriti Trust
| employees          = 
| public_transit     = 
| parking            = 
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| network            = 
| embedded           = {{Infobox building
| embed               = yes
| alternate_names     = Gandhi Smriti
| building_type       = [[Haveli]]
| architectural_style = Saurashtrian architecture
| years_built         = 1880-1881
| renovation_date     = 
| floor_count         = 2
| floor_area          = {{convert|400|sqyd}}
| designations        = 
| mapframe            = no
}}
}}
କାବା ଗାନ୍ଧୀ ନୋ ଡେଲୋ (କାବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ) ହେଉଛି ଭାରତର ଗୁଜରାଟର ରାଜକୋଟରେ ଥିବା ଏକ ଘର ଏବଂ ଏକ ସଂଗ୍ରହାଳୟ । ଏହା ୧୮୮୧ ରୁ ୧୯୧୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ନେତା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରାଥମିକ ପାରିବାରିକ ଘର ଥିଲା। ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ଏବଂ ଏଥିରେ ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମୃତି ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ରହିଛି। 

==ଇତିହାସ==
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପିତା କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଲୋକମାନେ କାବା ଗାନ୍ଧୀ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଘର ଗୁଜୁରାଟୀ ଭାଷାରେ କାବା ଗାନ୍ଧୀ ନୋ ଡେଲୋ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା, ଯାହାର ଅର୍ଥ 'କାବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ'। କାବା ଗାନ୍ଧୀ ପୋରବନ୍ଦରର ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ ଏବଂ ୧୮୭୪ ମସିହାରେ ରାଜକୋଟ ରାଜ୍ୟର ଦିୱାନ (ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ) ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ରାଜକୋଟକୁ ଚାଲି ଆସିଥିଲେ । ପରିବାର ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ରାଜକୋଟ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲେ। ୧୮୮୦ ମସିହାର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ରାଜକୋଟ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ୪୦୦ ବର୍ଗ ଗଜ (୩୩୦ ବର୍ଗ ମିଟର ) ଜମି ଦେଇଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଘର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୮୮୧ ମସିହାରେ ପରିବାର ଏକ ଭଡା ଘରୁ ନୂତନ ଘରେ ରହିବାକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଯେତେବେଳେ ଏଠାକୁ ଚାଲି ଆସିଥିଲେ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୟସ ୧୨ ବର୍ଷ ଥିଲା। ସେ କସ୍ତୁରବାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୮୮୧ ରୁ ୧୮୮୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘରେ ରହିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ ହରିଲାଲ ଏବଂ ମଣିଲାଲଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା । [ 1 ] [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] କାବା ଗାନ୍ଧୀ ୧୮୮୫ ମସିହାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। [ 5 ] ଏହା ୧୯୧୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ପାରିବାରିକ ଘର ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଗାନ୍ଧୀ ଲଣ୍ଡନ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ରହିବା ସମୟ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ପରେ, ୧୯୧୫ ରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରୁ ଫେରିବା ପରେ, ସେ ଅହମଦାବାଦରେ କୋଚରାବ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । [ 6 ] [ 7 ] 

୧୯୨୦ ମସିହାରେ ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାର ଏହି ଘରଟିକୁ ବିକ୍ରି କରିଦେଇଥିଲେ। ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟ ସରକାର ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ଏହାକୁ ସେତେବେଳର ମାଲିକଙ୍କଠାରୁ କିଣି ନେଇଥିଲେ। ୧୯୬୯ ମସିହାରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ଶତବାର୍ଷିକୀରେ ଏହାକୁ ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମୃତି ଟ୍ରଷ୍ଟକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା। ପୁତଲିବା ଉଦ୍ୟୋଗମନ୍ଦିର ଟ୍ରଷ୍ଟ, ଏକ ଏନଜିଓ, ଅନ୍ୟତ୍ର ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏଠାରୁ କିଛି ବର୍ଷ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାଗତ ଏବଂ ସିଲେଇ ଶ୍ରେଣୀ ପରିଚାଳନା କରିଥିଲା। ଏଥିରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମୃତି ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ରହିଛି। [ ୧ ] [ ୨ ] [ ୮ ]

==ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ==
ଏହି ହାଭେଲିଟି ପାରମ୍ପରିକ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ (କାଠିଆୱାରୀ) ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ, ଯେଉଁଥିରେ କୋଠରୀଗୁଡ଼ିକ ଘେରି ରହିଥିବା ପ୍ରାଙ୍ଗଣକୁ ଯାଉଥିବା ଏକ ଧନୁଯୁକ୍ତ ପ୍ରବେଶ ପଥ ଅଛି। [ 2 ] [ 3 ] [ 9 ] [ 4 ] ଘରଟି 8 ନମ୍ବର, କାଡିଆ ନାଭଲାଇନ୍ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହା ଲଖାଜିରାଜ ରୋଡ ଏବଂ ଘୀକଣ୍ଟା ରୋଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। [ 1 ] [ 2 ]

ଏହି କୋଠାଟି ଦୁଇଟି ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ। [ 5 ] ଏହା ଧଳା ଏବଂ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗ କରାଯାଇଛି। ଏହାର ଏକ ବଡ଼ ଗେଟ୍ ଅଛି ଯାହା ପଡ଼ୋଶୀର ଅନ୍ୟ ଗେଟ୍ ଏବଂ ଛୋଟ ଦୋକାନ ତୁଳନାରେ। ଘରଟିରେ ନଅଟି କୋଠରୀ ଏବଂ ଅଗଣା ସଂଲଗ୍ନ ଏକ ରୋଷେଇ ଘର ଅଛି। ଘରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଅଛି ଯାହା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଫଟୋଗ୍ରାଫ୍, ଚିତ୍ର, ବସ୍ତୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ ଜିନିଷପତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରେ। [ 1 ] [ 2 ] [ 9 ] ଅଗଣାରେ ଏକ ହ୍ୟାଣ୍ଡପମ୍ପ ଅଛି। [ 3 ]

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>ny7hegk3qj1hiilkfl91oplo5h97zit</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607775</id>
      <parentid>607774</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T17:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <origin>607775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11162" sha1="f2ubxljnumdjoq4u4w8f20jw27g5gko" xml:space="preserve">{{Infobox museum
| name               = Kaba Gandhi No Delo
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| logo               = 
| logo_upright       = 
| logo_alt           = 
| logo_caption       = 
| image              = Kaba Gandhi No Delo - The house were Gandhiji lived during his school days.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = Entrance
| pushpin_map        = 
| pushpin_relief     = 
| pushpin_map_size   = 
| pushpin_caption    = 
| pushpin_label      = 
| coordinates        = {{coord|22.297066667|N|70.804997222|E|region:IN_type:landmark|format=dms|display=inline,title}}
| former_name        = 
| established        = 
| dissolved          = 
| location           = [[Rajkot]], [[Gujarat]], [[India]]
| type               = [[Museum]]
| accreditation      = 
| key_holdings       = 
| collections        = Photographs, objects, belongings of [[Mahatma Gandhi]]
| collection_size    = 
| visitors           = 
| founder            = 
| executive_director = 
| deputy_director    = 
| leader_type        = 
| leader             = 
| director           = 
| president          = 
| ceo                = 
| chairperson        = 
| curator            = 
| architect          = 
| historian          = 
| owner              = Gandhi Smriti Trust
| employees          = 
| public_transit     = 
| parking            = 
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| network            = 
| embedded           = {{Infobox building
| embed               = yes
| alternate_names     = Gandhi Smriti
| building_type       = [[Haveli]]
| architectural_style = Saurashtrian architecture
| years_built         = 1880-1881
| renovation_date     = 
| floor_count         = 2
| floor_area          = {{convert|400|sqyd}}
| designations        = 
| mapframe            = no
}}
}}
କାବା ଗାନ୍ଧୀ ନୋ ଡେଲୋ (କାବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ) ହେଉଛି ଭାରତର ଗୁଜରାଟର ରାଜକୋଟରେ ଥିବା ଏକ ଘର ଏବଂ ଏକ ସଂଗ୍ରହାଳୟ । ଏହା ୧୮୮୧ ରୁ ୧୯୧୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ନେତା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରାଥମିକ ପାରିବାରିକ ଘର ଥିଲା। ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ଏବଂ ଏଥିରେ ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମୃତି ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ରହିଛି। 

==ଇତିହାସ==
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପିତା କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଲୋକମାନେ କାବା ଗାନ୍ଧୀ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଘର ଗୁଜୁରାଟୀ ଭାଷାରେ କାବା ଗାନ୍ଧୀ ନୋ ଡେଲୋ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା, ଯାହାର ଅର୍ଥ 'କାବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ'। କାବା ଗାନ୍ଧୀ ପୋରବନ୍ଦରର ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ ଏବଂ ୧୮୭୪ ମସିହାରେ ରାଜକୋଟ ରାଜ୍ୟର ଦିୱାନ (ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ) ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ରାଜକୋଟକୁ ଚାଲି ଆସିଥିଲେ । ପରିବାର ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ରାଜକୋଟ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲେ। ୧୮୮୦ ମସିହାର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ରାଜକୋଟ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ୪୦୦ ବର୍ଗ ଗଜ (୩୩୦ ବର୍ଗ ମିଟର ) ଜମି ଦେଇଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଘର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୮୮୧ ମସିହାରେ ପରିବାର ଏକ ଭଡା ଘରୁ ନୂତନ ଘରେ ରହିବାକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଯେତେବେଳେ ଏଠାକୁ ଚାଲି ଆସିଥିଲେ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୟସ ୧୨ ବର୍ଷ ଥିଲା। ସେ କସ୍ତୁରବାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୮୮୧ ରୁ ୧୮୮୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘରେ ରହିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ ହରିଲାଲ ଏବଂ ମଣିଲାଲଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-07-14 |title=Know Your City: Gandhi's family house which witnessed his transformation from 'Mohan to Mahatma' |url=https://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/gandhis-family-house-which-sowed-seeds-of-his-transformation-9452843/ |access-date=2024-07-15 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Kaba Gandhi No Delo |url=https://www.gujarattourism.com/saurashtra/rajkot/kaba-gandhi-no-delo.html |access-date=2024-07-15 |website=gujrattourism |language=en |archive-date=27 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240227091232/https://www.gujarattourism.com/saurashtra/rajkot/kaba-gandhi-no-delo.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Masoodi |first=Ashwaq |date=2018-10-02 |title=Searching for Gandhi |url=https://www.livemint.com/Politics/gBphnryJM2WAdDZDvL0MQO/Searching-for-Gandhi.html |work=Live Mint}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Guha |first=Ramachandra |url=https://books.google.com/books?id=-Tq7DQAAQBAJ |title=Gandhi before India |date=2016-11-09 |publisher=Random House Publishers India Pvt. Limited |isbn=978-93-5118-322-8 |pages=35–36 |language=en}}&lt;/ref&gt;  କାବା ଗାନ୍ଧୀ ୧୮୮୫ ମସିହାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Guha |first=Ramachandra |url=https://books.google.com/books?id=0IJ8DwAAQBAJ&amp;dq=kaba+gandhi+no+delo&amp;pg=PP41 |title=Gandhi: Lawyer or Loyalist (Penguin Petit) |date=2018-11-30 |publisher=Penguin Random House India Private Limited |isbn=978-93-5305-429-8 |language=en |access-date=16 July 2024 |archive-date=16 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716081320/https://books.google.co.in/books?id=0IJ8DwAAQBAJ&amp;pg=PP41&amp;dq=kaba+gandhi+no+delo&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjQvKWR6qqHAxXHRmwGHfyxCvcQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&amp;q=kaba%20gandhi%20no%20delo&amp;f=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ଏହା ୧୯୧୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ପାରିବାରିକ ଘର ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଗାନ୍ଧୀ ଲଣ୍ଡନ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ରହିବା ସମୟ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ପରେ, ୧୯୧୫ ରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରୁ ଫେରିବା ପରେ, ସେ ଅହମଦାବାଦରେ କୋଚରାବ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kaba Gandhi No Delo, Rajkot |url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=166&amp;webpartid=1014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212070727/http://gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=166&amp;webpartid=1014 |archive-date=12 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''On the Salt March: the historiography of Gandhi's march to Dandi'' by Thomas Weber. HarperCollins Publishers India, 1997. {{ISBN|978-81-7223-263-4}}.&lt;/ref&gt;

୧୯୨୦ ମସିହାରେ ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାର ଏହି ଘରଟିକୁ ବିକ୍ରି କରିଦେଇଥିଲେ। ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟ ସରକାର ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ଏହାକୁ ସେତେବେଳର ମାଲିକଙ୍କଠାରୁ କିଣି ନେଇଥିଲେ। ୧୯୬୯ ମସିହାରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ଶତବାର୍ଷିକୀରେ ଏହାକୁ ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମୃତି ଟ୍ରଷ୍ଟକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା। ପୁତଲିବା ଉଦ୍ୟୋଗମନ୍ଦିର ଟ୍ରଷ୍ଟ, ଏକ ଏନଜିଓ, ଅନ୍ୟତ୍ର ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏଠାରୁ କିଛି ବର୍ଷ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାଗତ ଏବଂ ସିଲେଇ ଶ୍ରେଣୀ ପରିଚାଳନା କରିଥିଲା। ଏଥିରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଗାନ୍ଧୀ ସ୍ମୃତି ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ରହିଛି।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Shyam Singh Shashi |title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh, Volume 100 |publisher=Anmol Publications |year=1996 |isbn=978-81-7041-859-7}}&lt;/ref&gt;

==ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ==
ଏହି ହାଭେଲିଟି ପାରମ୍ପରିକ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ (କାଠିଆୱାରୀ) ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ, ଯେଉଁଥିରେ କୋଠରୀଗୁଡ଼ିକ ଘେରି ରହିଥିବା ପ୍ରାଙ୍ଗଣକୁ ଯାଉଥିବା ଏକ ଧନୁଯୁକ୍ତ ପ୍ରବେଶ ପଥ ଅଛି।&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Joshua |first=Benny |date=2017-06-17 |title=Rajkot: A Laidback Gem |url=https://www.outlookindia.com/traveller/ot-getaway-guides/rajkot-laidback-gem |access-date=2024-07-16 |website=Outlook India |language=en |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201074719/https://www.outlookindia.com/traveller/ot-getaway-guides/rajkot-laidback-gem/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ଘରଟି 8 ନମ୍ବର, କାଡିଆ ନାଭଲାଇନ୍ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହା ଲଖାଜିରାଜ ରୋଡ ଏବଂ ଘୀକଣ୍ଟା ରୋଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଏହି କୋଠାଟି ଦୁଇଟି ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ। ଏହା ଧଳା ଏବଂ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗ କରାଯାଇଛି। ଏହାର ଏକ ବଡ଼ ଗେଟ୍ ଅଛି ଯାହା ପଡ଼ୋଶୀର ଅନ୍ୟ ଗେଟ୍ ଏବଂ ଛୋଟ ଦୋକାନ ତୁଳନାରେ। ଘରଟିରେ ନଅଟି କୋଠରୀ ଏବଂ ଅଗଣା ସଂଲଗ୍ନ ଏକ ରୋଷେଇ ଘର ଅଛି। ଘରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଅଛି ଯାହା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଫଟୋଗ୍ରାଫ୍, ଚିତ୍ର, ବସ୍ତୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ ଜିନିଷପତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରେ।

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>f2ubxljnumdjoq4u4w8f20jw27g5gko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:କାବା ଗାନ୍ଧୀ ନୋ ଡେଲୋ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101289</id>
    <revision>
      <id>607776</id>
      <timestamp>2026-10-04T17:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/gandhi-2026</comment>
      <origin>607776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର, ପୋରବନ୍ଦର</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101290</id>
    <revision>
      <id>607777</id>
      <timestamp>2026-10-04T17:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{coord|21|38|28|N|69|36|2|E|region:IN_type:landmark|display=title}} [[File:Birth place of Mahatma Gandhi.jpg|thumb|250px|Birthplace of [[Mahatma Gandhi]], [[Porbandar]].]] କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭାରତର ଗୁଜରାଟର ପୋରବନ୍ଦର ସହରରେ ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ...&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9226" sha1="afif7ss3bx2qzxvwk1s3oloioc8n9lw" xml:space="preserve">{{coord|21|38|28|N|69|36|2|E|region:IN_type:landmark|display=title}}
[[File:Birth place of Mahatma Gandhi.jpg|thumb|250px|Birthplace of [[Mahatma Gandhi]], [[Porbandar]].]]
କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭାରତର ଗୁଜରାଟର ପୋରବନ୍ଦର ସହରରେ ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ଏକ ଛୋଟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ , ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ । &lt;ref name=a&gt;{{Cite web |url=http://www.kirtimandir.org/aboutkirtimandir.html |title=Kirti Mandir, History, Porbandar |access-date=14 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103163201/http://www.kirtimandir.org/aboutkirtimandir.html |archive-date=3 January 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=b/&gt;&lt;ref name=c&gt;{{Cite web |url=http://www.holidayiq.com/Kirti-Mandir-Porbandar-Sightseeing-739-884.html |title=Kirti Mandir, Porbandar, Gujarat |access-date=14 June 2011 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029133131/https://www.holidayiq.com/Kirti-Mandir-Porbandar-Sightseeing-739-884.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.porbandaronline.com/places/kirtimandir.php |title=Kirti Mandir, Porbandar |access-date=14 June 2011 |archive-date=17 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130317110514/http://www.porbandaronline.com/places/kirtimandir.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ଜିନିଷପତ୍ର, ଶ୍ରୀ ୟୁଟ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କସ୍ତୁରବା ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଜୀବନ ଆକାର ଚିତ୍ର ଏବଂ କିଛି ପୁରୁଣା ଫଟୋଗ୍ରାଫ୍ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସହିତ ଜଡିତ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକର ଏକ ପାଠାଗାର ରହିଛି। ପରିଦର୍ଶକମାନେ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଦେଇ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପୈତୃକ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ। ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱ ନେତାମାନେ ପରିଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି।

==ପୃଷ୍ଠଭୂମି==
ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାରର ପୈତୃକ ଘର, ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ 2 ଅକ୍ଟୋବର 1869 ରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ତାହା କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଯେତେବେଳେ 1944 ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ଆଗା ଖାନ ପ୍ୟାଲେସରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ , ପୋରବନ୍ଦରର ଆବାସିକ ଜନସାଧାରଣ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ଏକ ସ୍ମାରକୀ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ କିଣାଯାଇଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀ ଲିଖିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଲିଖିତ ସମ୍ମତି ଦେଇଥିଲେ, ପଞ୍ଜୀକରଣ ପତ୍ରରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି। ପୈତୃକ ଘର ବର୍ତ୍ତମାନ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ସଂକଳନର ଏକ ଅଂଶ।

==ଇତିହାସ==
[[File: Kirti Mandir4.JPG|thumb|right|Inside view of Kirti Mandir]]
ମୂଳ ତିନି ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ ଘରଟି ବଙ୍ଗଳା ଭଳି ନିର୍ମିତ, ଯାହାକୁ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ ହରଜୀବନ ରାଇଦାସ ଗାନ୍ଧୀ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କିଣିଥିଲେ। ଉପର ମହଲାଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଯୋଡା ଯାଇଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପିତା କରମଚାନ୍ଦ, କାକା, ତୁଳସୀଦାସ ଏବଂ ଜେଜେବାପା ଉତ୍ତମଚାନ୍ଦ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତେ ପୋରବନ୍ଦର ରାଜ୍ୟର ଜେଠୱା ରାଜପୁତ ଶାସକଙ୍କ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (ଦିୱାନ) ଥିଲେ , ସେଠାରେ ରହୁଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=1277&amp;webpartid=1650 |title=Kirti Mandir |access-date=14 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928051924/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=1277&amp;webpartid=1650 |archive-date=28 September 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନକାଳରେ ଦରବାର ଗୋପାଳଦାସ ଦେଶାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା । ଘର କିଣିବା ଏବଂ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଟଙ୍କା ନାନଜୀବାହୀ କାଳିଦାସ ମେହେଟା ଦାନ କରିଥିଲେ । 
ଏହି ସ୍ମାରକୀ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇସାରିଥିଲା। ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ୨୭ ମଇ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଏହାକୁ ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହା ୭୯ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ, ଯାହା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନର ୭୯ ବର୍ଷର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ, ଏବଂ ଏଥିରେ ହିନ୍ଦୁ, ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଏବଂ ପାର୍ସୀ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଚର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ମସଜିଦର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଉପାଦାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

==ସ୍ମାରକ==
କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନ ଆକାର ତୈଳଚିତ୍ର ପାଖାପାଖି ରହିଛି। କାରଣ ଗାନ୍ଧୀ ଦେବତା ହେବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ, ତେଣୁ ପୁଷ୍ପ ମାଳା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ପ୍ରଚାରର ପ୍ରତୀକ 'ସତ୍ୟ' ଏବଂ 'ଅହିଂସା' ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ପାଦ ନିକଟରେ ରଖାଯାଇଛି।

ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଗନଲାଲ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ମହାଦେବ ଦେଶାଇଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ଦୁଇଟି କୋଠରୀ ଅଛି, ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱର କୋଠରୀଟି ସଂଗ୍ରହାଳୟର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି ତିନୋଟି କୋଠରୀରେ ଖଦିଭଣ୍ଡାରର ସାମଗ୍ରୀ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପର ଜିନିଷ, ପୁସ୍ତକ ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର, କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ-କକ୍ଷ ଏବଂ ସ୍ୱାଗତ କକ୍ଷ ରହିଛି। କସ୍ତୁରବା-ମହିଳା ପାଠାଗାର କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରରେ ଅବସ୍ଥିତ।

କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ସହରର ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଆକର୍ଷଣ। ବିଦେଶୀ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତାମାନେ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ପରିଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି। 

==ଗ୍ୟାଲେରୀ==
&lt;gallery&gt;
Image:Birth Place of Gandhi.jpg|Gandhii's house December 2012
Image:Kirti Mandir Gallery.jpg
Image:Study room of Gandhi.jpg|Study room of Gandhi
File:The main memorial near the house.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>afif7ss3bx2qzxvwk1s3oloioc8n9lw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607778</id>
      <parentid>607777</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T17:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>/* ଇତିହାସ */</comment>
      <origin>607778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9158" sha1="qwapdtd146tavba4tx3u6f9clf2yitf" xml:space="preserve">{{coord|21|38|28|N|69|36|2|E|region:IN_type:landmark|display=title}}
[[File:Birth place of Mahatma Gandhi.jpg|thumb|250px|Birthplace of [[Mahatma Gandhi]], [[Porbandar]].]]
କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭାରତର ଗୁଜରାଟର ପୋରବନ୍ଦର ସହରରେ ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ଏକ ଛୋଟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ , ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ । &lt;ref name=a&gt;{{Cite web |url=http://www.kirtimandir.org/aboutkirtimandir.html |title=Kirti Mandir, History, Porbandar |access-date=14 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103163201/http://www.kirtimandir.org/aboutkirtimandir.html |archive-date=3 January 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=b/&gt;&lt;ref name=c&gt;{{Cite web |url=http://www.holidayiq.com/Kirti-Mandir-Porbandar-Sightseeing-739-884.html |title=Kirti Mandir, Porbandar, Gujarat |access-date=14 June 2011 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029133131/https://www.holidayiq.com/Kirti-Mandir-Porbandar-Sightseeing-739-884.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.porbandaronline.com/places/kirtimandir.php |title=Kirti Mandir, Porbandar |access-date=14 June 2011 |archive-date=17 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130317110514/http://www.porbandaronline.com/places/kirtimandir.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ଜିନିଷପତ୍ର, ଶ୍ରୀ ୟୁଟ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କସ୍ତୁରବା ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଜୀବନ ଆକାର ଚିତ୍ର ଏବଂ କିଛି ପୁରୁଣା ଫଟୋଗ୍ରାଫ୍ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସହିତ ଜଡିତ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକର ଏକ ପାଠାଗାର ରହିଛି। ପରିଦର୍ଶକମାନେ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଦେଇ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପୈତୃକ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ। ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱ ନେତାମାନେ ପରିଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି।

==ପୃଷ୍ଠଭୂମି==
ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାରର ପୈତୃକ ଘର, ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ 2 ଅକ୍ଟୋବର 1869 ରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ତାହା କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଯେତେବେଳେ 1944 ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ଆଗା ଖାନ ପ୍ୟାଲେସରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ , ପୋରବନ୍ଦରର ଆବାସିକ ଜନସାଧାରଣ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ଏକ ସ୍ମାରକୀ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ କିଣାଯାଇଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀ ଲିଖିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଲିଖିତ ସମ୍ମତି ଦେଇଥିଲେ, ପଞ୍ଜୀକରଣ ପତ୍ରରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି। ପୈତୃକ ଘର ବର୍ତ୍ତମାନ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ସଂକଳନର ଏକ ଅଂଶ।

==ଇତିହାସ==
ମୂଳ ତିନି ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ ଘରଟି ବଙ୍ଗଳା ଭଳି ନିର୍ମିତ, ଯାହାକୁ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ ହରଜୀବନ ରାଇଦାସ ଗାନ୍ଧୀ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କିଣିଥିଲେ। ଉପର ମହଲାଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଯୋଡା ଯାଇଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପିତା କରମଚାନ୍ଦ, କାକା, ତୁଳସୀଦାସ ଏବଂ ଜେଜେବାପା ଉତ୍ତମଚାନ୍ଦ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତେ ପୋରବନ୍ଦର ରାଜ୍ୟର ଜେଠୱା ରାଜପୁତ ଶାସକଙ୍କ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (ଦିୱାନ) ଥିଲେ , ସେଠାରେ ରହୁଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=1277&amp;webpartid=1650 |title=Kirti Mandir |access-date=14 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928051924/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=1277&amp;webpartid=1650 |archive-date=28 September 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନକାଳରେ ଦରବାର ଗୋପାଳଦାସ ଦେଶାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା । ଘର କିଣିବା ଏବଂ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଟଙ୍କା ନାନଜୀବାହୀ କାଳିଦାସ ମେହେଟା ଦାନ କରିଥିଲେ । 
ଏହି ସ୍ମାରକୀ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇସାରିଥିଲା। ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ୨୭ ମଇ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଏହାକୁ ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହା ୭୯ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ, ଯାହା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନର ୭୯ ବର୍ଷର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ, ଏବଂ ଏଥିରେ ହିନ୍ଦୁ, ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଏବଂ ପାର୍ସୀ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଚର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ମସଜିଦର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଉପାଦାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

==ସ୍ମାରକ==
କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନ ଆକାର ତୈଳଚିତ୍ର ପାଖାପାଖି ରହିଛି। କାରଣ ଗାନ୍ଧୀ ଦେବତା ହେବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ, ତେଣୁ ପୁଷ୍ପ ମାଳା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ପ୍ରଚାରର ପ୍ରତୀକ 'ସତ୍ୟ' ଏବଂ 'ଅହିଂସା' ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ପାଦ ନିକଟରେ ରଖାଯାଇଛି।

ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଗନଲାଲ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ମହାଦେବ ଦେଶାଇଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ଦୁଇଟି କୋଠରୀ ଅଛି, ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱର କୋଠରୀଟି ସଂଗ୍ରହାଳୟର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି ତିନୋଟି କୋଠରୀରେ ଖଦିଭଣ୍ଡାରର ସାମଗ୍ରୀ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପର ଜିନିଷ, ପୁସ୍ତକ ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର, କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ-କକ୍ଷ ଏବଂ ସ୍ୱାଗତ କକ୍ଷ ରହିଛି। କସ୍ତୁରବା-ମହିଳା ପାଠାଗାର କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରରେ ଅବସ୍ଥିତ।

କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ସହରର ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଆକର୍ଷଣ। ବିଦେଶୀ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତାମାନେ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ପରିଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି। 

==ଗ୍ୟାଲେରୀ==
&lt;gallery&gt;
Image:Birth Place of Gandhi.jpg|Gandhii's house December 2012
Image:Kirti Mandir Gallery.jpg
Image:Study room of Gandhi.jpg|Study room of Gandhi
File:The main memorial near the house.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>qwapdtd146tavba4tx3u6f9clf2yitf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607779</id>
      <parentid>607778</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T17:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>/* ଇତିହାସ */</comment>
      <origin>607779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9426" sha1="fk4uy7wxkrbolokfus5n03q73u945z2" xml:space="preserve">{{coord|21|38|28|N|69|36|2|E|region:IN_type:landmark|display=title}}
[[File:Birth place of Mahatma Gandhi.jpg|thumb|250px|Birthplace of [[Mahatma Gandhi]], [[Porbandar]].]]
କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭାରତର ଗୁଜରାଟର ପୋରବନ୍ଦର ସହରରେ ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ଏକ ଛୋଟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ , ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ । &lt;ref name=a&gt;{{Cite web |url=http://www.kirtimandir.org/aboutkirtimandir.html |title=Kirti Mandir, History, Porbandar |access-date=14 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103163201/http://www.kirtimandir.org/aboutkirtimandir.html |archive-date=3 January 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=b/&gt;&lt;ref name=c&gt;{{Cite web |url=http://www.holidayiq.com/Kirti-Mandir-Porbandar-Sightseeing-739-884.html |title=Kirti Mandir, Porbandar, Gujarat |access-date=14 June 2011 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029133131/https://www.holidayiq.com/Kirti-Mandir-Porbandar-Sightseeing-739-884.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.porbandaronline.com/places/kirtimandir.php |title=Kirti Mandir, Porbandar |access-date=14 June 2011 |archive-date=17 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130317110514/http://www.porbandaronline.com/places/kirtimandir.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ଜିନିଷପତ୍ର, ଶ୍ରୀ ୟୁଟ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କସ୍ତୁରବା ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଜୀବନ ଆକାର ଚିତ୍ର ଏବଂ କିଛି ପୁରୁଣା ଫଟୋଗ୍ରାଫ୍ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସହିତ ଜଡିତ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକର ଏକ ପାଠାଗାର ରହିଛି। ପରିଦର୍ଶକମାନେ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଦେଇ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପୈତୃକ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ। ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱ ନେତାମାନେ ପରିଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି।

==ପୃଷ୍ଠଭୂମି==
ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାରର ପୈତୃକ ଘର, ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ 2 ଅକ୍ଟୋବର 1869 ରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ତାହା କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଯେତେବେଳେ 1944 ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ଆଗା ଖାନ ପ୍ୟାଲେସରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ , ପୋରବନ୍ଦରର ଆବାସିକ ଜନସାଧାରଣ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ଏକ ସ୍ମାରକୀ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ କିଣାଯାଇଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀ ଲିଖିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଲିଖିତ ସମ୍ମତି ଦେଇଥିଲେ, ପଞ୍ଜୀକରଣ ପତ୍ରରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି। ପୈତୃକ ଘର ବର୍ତ୍ତମାନ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ସଂକଳନର ଏକ ଅଂଶ।

==ଇତିହାସ==
ମୂଳ ତିନି ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ ଘରଟି ବଙ୍ଗଳା ଭଳି ନିର୍ମିତ, ଯାହାକୁ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ ହରଜୀବନ ରାଇଦାସ ଗାନ୍ଧୀ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କିଣିଥିଲେ। ଉପର ମହଲାଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଯୋଡା ଯାଇଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପିତା କରମଚାନ୍ଦ, କାକା, ତୁଳସୀଦାସ ଏବଂ ଜେଜେବାପା ଉତ୍ତମଚାନ୍ଦ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତେ ପୋରବନ୍ଦର ରାଜ୍ୟର ଜେଠୱା ରାଜପୁତ ଶାସକଙ୍କ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (ଦିୱାନ) ଥିଲେ , ସେଠାରେ ରହୁଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=1277&amp;webpartid=1650 |title=Kirti Mandir |access-date=14 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928051924/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=1277&amp;webpartid=1650 |archive-date=28 September 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନକାଳରେ ଦରବାର ଗୋପାଳଦାସ ଦେଶାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା । ଘର କିଣିବା ଏବଂ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଟଙ୍କା ନାନଜୀବାହୀ କାଳିଦାସ ମେହେଟା ଦାନ କରିଥିଲେ ।&lt;ref name=b&gt;[http://www.porbandaronline.com/cityguide/kirtimandir.htm Kirthi Mandir, the birth-place of the father of our nation, Mahatma Gandhi, is the main centre of attraction for the tourists. It was built by Shri Nanji Kalidas and Shri Purushottam Mistry.]&lt;/ref&gt; 

ଏହି ସ୍ମାରକୀ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇସାରିଥିଲା। ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ୨୭ ମଇ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଏହାକୁ ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହା ୭୯ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ, ଯାହା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନର ୭୯ ବର୍ଷର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ, ଏବଂ ଏଥିରେ ହିନ୍ଦୁ, ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଏବଂ ପାର୍ସୀ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଚର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ମସଜିଦର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଉପାଦାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

==ସ୍ମାରକ==
କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନ ଆକାର ତୈଳଚିତ୍ର ପାଖାପାଖି ରହିଛି। କାରଣ ଗାନ୍ଧୀ ଦେବତା ହେବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ, ତେଣୁ ପୁଷ୍ପ ମାଳା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ପ୍ରଚାରର ପ୍ରତୀକ 'ସତ୍ୟ' ଏବଂ 'ଅହିଂସା' ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ପାଦ ନିକଟରେ ରଖାଯାଇଛି।

ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଗନଲାଲ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ମହାଦେବ ଦେଶାଇଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ଦୁଇଟି କୋଠରୀ ଅଛି, ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱର କୋଠରୀଟି ସଂଗ୍ରହାଳୟର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି ତିନୋଟି କୋଠରୀରେ ଖଦିଭଣ୍ଡାରର ସାମଗ୍ରୀ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପର ଜିନିଷ, ପୁସ୍ତକ ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର, କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ-କକ୍ଷ ଏବଂ ସ୍ୱାଗତ କକ୍ଷ ରହିଛି। କସ୍ତୁରବା-ମହିଳା ପାଠାଗାର କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରରେ ଅବସ୍ଥିତ।

କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ସହରର ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଆକର୍ଷଣ। ବିଦେଶୀ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତାମାନେ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ପରିଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି। 

==ଗ୍ୟାଲେରୀ==
&lt;gallery&gt;
Image:Birth Place of Gandhi.jpg|Gandhii's house December 2012
Image:Kirti Mandir Gallery.jpg
Image:Study room of Gandhi.jpg|Study room of Gandhi
File:The main memorial near the house.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ଆଧାର==</text>
      <sha1>fk4uy7wxkrbolokfus5n03q73u945z2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607780</id>
      <parentid>607779</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T17:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9491" sha1="1nq1ys02n5dfratgqoyk297t2jdjnt2" xml:space="preserve">{{coord|21|38|28|N|69|36|2|E|region:IN_type:landmark|display=title}}
[[File:Birth place of Mahatma Gandhi.jpg|thumb|250px|Birthplace of [[Mahatma Gandhi]], [[Porbandar]].]]
କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭାରତର ଗୁଜରାଟର ପୋରବନ୍ଦର ସହରରେ ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ଏକ ଛୋଟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ , ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ । &lt;ref name=a&gt;{{Cite web |url=http://www.kirtimandir.org/aboutkirtimandir.html |title=Kirti Mandir, History, Porbandar |access-date=14 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103163201/http://www.kirtimandir.org/aboutkirtimandir.html |archive-date=3 January 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=b/&gt;&lt;ref name=c&gt;{{Cite web |url=http://www.holidayiq.com/Kirti-Mandir-Porbandar-Sightseeing-739-884.html |title=Kirti Mandir, Porbandar, Gujarat |access-date=14 June 2011 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029133131/https://www.holidayiq.com/Kirti-Mandir-Porbandar-Sightseeing-739-884.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.porbandaronline.com/places/kirtimandir.php |title=Kirti Mandir, Porbandar |access-date=14 June 2011 |archive-date=17 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130317110514/http://www.porbandaronline.com/places/kirtimandir.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ଜିନିଷପତ୍ର, ଶ୍ରୀ ୟୁଟ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କସ୍ତୁରବା ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଜୀବନ ଆକାର ଚିତ୍ର ଏବଂ କିଛି ପୁରୁଣା ଫଟୋଗ୍ରାଫ୍ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସହିତ ଜଡିତ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକର ଏକ ପାଠାଗାର ରହିଛି। ପରିଦର୍ଶକମାନେ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଦେଇ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପୈତୃକ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ। ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱ ନେତାମାନେ ପରିଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି।

==ପୃଷ୍ଠଭୂମି==
ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାରର ପୈତୃକ ଘର, ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ 2 ଅକ୍ଟୋବର 1869 ରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ତାହା କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଯେତେବେଳେ 1944 ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ଆଗା ଖାନ ପ୍ୟାଲେସରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ , ପୋରବନ୍ଦରର ଆବାସିକ ଜନସାଧାରଣ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ଏକ ସ୍ମାରକୀ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ କିଣାଯାଇଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀ ଲିଖିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଲିଖିତ ସମ୍ମତି ଦେଇଥିଲେ, ପଞ୍ଜୀକରଣ ପତ୍ରରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି। ପୈତୃକ ଘର ବର୍ତ୍ତମାନ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ସଂକଳନର ଏକ ଅଂଶ।

==ଇତିହାସ==
ମୂଳ ତିନି ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ ଘରଟି ବଙ୍ଗଳା ଭଳି ନିର୍ମିତ, ଯାହାକୁ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ ହରଜୀବନ ରାଇଦାସ ଗାନ୍ଧୀ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କିଣିଥିଲେ। ଉପର ମହଲାଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଯୋଡା ଯାଇଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପିତା କରମଚାନ୍ଦ, କାକା, ତୁଳସୀଦାସ ଏବଂ ଜେଜେବାପା ଉତ୍ତମଚାନ୍ଦ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତେ ପୋରବନ୍ଦର ରାଜ୍ୟର ଜେଠୱା ରାଜପୁତ ଶାସକଙ୍କ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (ଦିୱାନ) ଥିଲେ , ସେଠାରେ ରହୁଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=1277&amp;webpartid=1650 |title=Kirti Mandir |access-date=14 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928051924/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=1277&amp;webpartid=1650 |archive-date=28 September 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନକାଳରେ ଦରବାର ଗୋପାଳଦାସ ଦେଶାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା । ଘର କିଣିବା ଏବଂ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଟଙ୍କା ନାନଜୀବାହୀ କାଳିଦାସ ମେହେଟା ଦାନ କରିଥିଲେ ।&lt;ref name=b&gt;[http://www.porbandaronline.com/cityguide/kirtimandir.htm Kirthi Mandir, the birth-place of the father of our nation, Mahatma Gandhi, is the main centre of attraction for the tourists. It was built by Shri Nanji Kalidas and Shri Purushottam Mistry.]&lt;/ref&gt; 

ଏହି ସ୍ମାରକୀ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇସାରିଥିଲା। ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ୨୭ ମଇ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଏହାକୁ ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହା ୭୯ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ, ଯାହା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନର ୭୯ ବର୍ଷର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ, ଏବଂ ଏଥିରେ ହିନ୍ଦୁ, ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଏବଂ ପାର୍ସୀ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଚର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ମସଜିଦର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଉପାଦାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

==ସ୍ମାରକ==
କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନ ଆକାର ତୈଳଚିତ୍ର ପାଖାପାଖି ରହିଛି। କାରଣ ଗାନ୍ଧୀ ଦେବତା ହେବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ, ତେଣୁ ପୁଷ୍ପ ମାଳା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ପ୍ରଚାରର ପ୍ରତୀକ 'ସତ୍ୟ' ଏବଂ 'ଅହିଂସା' ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ପାଦ ନିକଟରେ ରଖାଯାଇଛି।

ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଗନଲାଲ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ମହାଦେବ ଦେଶାଇଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ଦୁଇଟି କୋଠରୀ ଅଛି, ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱର କୋଠରୀଟି ସଂଗ୍ରହାଳୟର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି ତିନୋଟି କୋଠରୀରେ ଖଦିଭଣ୍ଡାରର ସାମଗ୍ରୀ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପର ଜିନିଷ, ପୁସ୍ତକ ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର, କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ-କକ୍ଷ ଏବଂ ସ୍ୱାଗତ କକ୍ଷ ରହିଛି। କସ୍ତୁରବା-ମହିଳା ପାଠାଗାର କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରରେ ଅବସ୍ଥିତ।

କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ସହରର ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଆକର୍ଷଣ। ବିଦେଶୀ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତାମାନେ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ପରିଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି। 

==ଗ୍ୟାଲେରୀ==
&lt;gallery&gt;
Image:Birth Place of Gandhi.jpg|Gandhii's house December 2012
Image:Kirti Mandir Gallery.jpg
Image:Study room of Gandhi.jpg|Study room of Gandhi
File:The main memorial near the house.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]</text>
      <sha1>1nq1ys02n5dfratgqoyk297t2jdjnt2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607781</id>
      <parentid>607780</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T17:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ଗାନ୍ଧୀବାଦ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9542" sha1="qr399nsb99flvzfglipk362emiqc40h" xml:space="preserve">{{coord|21|38|28|N|69|36|2|E|region:IN_type:landmark|display=title}}
[[File:Birth place of Mahatma Gandhi.jpg|thumb|250px|Birthplace of [[Mahatma Gandhi]], [[Porbandar]].]]
କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭାରତର ଗୁଜରାଟର ପୋରବନ୍ଦର ସହରରେ ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ଏକ ଛୋଟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ , ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ । &lt;ref name=a&gt;{{Cite web |url=http://www.kirtimandir.org/aboutkirtimandir.html |title=Kirti Mandir, History, Porbandar |access-date=14 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103163201/http://www.kirtimandir.org/aboutkirtimandir.html |archive-date=3 January 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=b/&gt;&lt;ref name=c&gt;{{Cite web |url=http://www.holidayiq.com/Kirti-Mandir-Porbandar-Sightseeing-739-884.html |title=Kirti Mandir, Porbandar, Gujarat |access-date=14 June 2011 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029133131/https://www.holidayiq.com/Kirti-Mandir-Porbandar-Sightseeing-739-884.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.porbandaronline.com/places/kirtimandir.php |title=Kirti Mandir, Porbandar |access-date=14 June 2011 |archive-date=17 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130317110514/http://www.porbandaronline.com/places/kirtimandir.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ଜିନିଷପତ୍ର, ଶ୍ରୀ ୟୁଟ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କସ୍ତୁରବା ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଜୀବନ ଆକାର ଚିତ୍ର ଏବଂ କିଛି ପୁରୁଣା ଫଟୋଗ୍ରାଫ୍ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସହିତ ଜଡିତ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକର ଏକ ପାଠାଗାର ରହିଛି। ପରିଦର୍ଶକମାନେ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଦେଇ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପୈତୃକ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ। ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱ ନେତାମାନେ ପରିଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି।

==ପୃଷ୍ଠଭୂମି==
ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାରର ପୈତୃକ ଘର, ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ 2 ଅକ୍ଟୋବର 1869 ରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ତାହା କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଯେତେବେଳେ 1944 ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ଆଗା ଖାନ ପ୍ୟାଲେସରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ , ପୋରବନ୍ଦରର ଆବାସିକ ଜନସାଧାରଣ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ଏକ ସ୍ମାରକୀ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ କିଣାଯାଇଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀ ଲିଖିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଲିଖିତ ସମ୍ମତି ଦେଇଥିଲେ, ପଞ୍ଜୀକରଣ ପତ୍ରରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି। ପୈତୃକ ଘର ବର୍ତ୍ତମାନ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ସଂକଳନର ଏକ ଅଂଶ।

==ଇତିହାସ==
ମୂଳ ତିନି ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ ଘରଟି ବଙ୍ଗଳା ଭଳି ନିର୍ମିତ, ଯାହାକୁ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ ହରଜୀବନ ରାଇଦାସ ଗାନ୍ଧୀ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କିଣିଥିଲେ। ଉପର ମହଲାଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଯୋଡା ଯାଇଥିଲା। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପିତା କରମଚାନ୍ଦ, କାକା, ତୁଳସୀଦାସ ଏବଂ ଜେଜେବାପା ଉତ୍ତମଚାନ୍ଦ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତେ ପୋରବନ୍ଦର ରାଜ୍ୟର ଜେଠୱା ରାଜପୁତ ଶାସକଙ୍କ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (ଦିୱାନ) ଥିଲେ , ସେଠାରେ ରହୁଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=1277&amp;webpartid=1650 |title=Kirti Mandir |access-date=14 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928051924/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=1277&amp;webpartid=1650 |archive-date=28 September 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନକାଳରେ ଦରବାର ଗୋପାଳଦାସ ଦେଶାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା । ଘର କିଣିବା ଏବଂ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଟଙ୍କା ନାନଜୀବାହୀ କାଳିଦାସ ମେହେଟା ଦାନ କରିଥିଲେ ।&lt;ref name=b&gt;[http://www.porbandaronline.com/cityguide/kirtimandir.htm Kirthi Mandir, the birth-place of the father of our nation, Mahatma Gandhi, is the main centre of attraction for the tourists. It was built by Shri Nanji Kalidas and Shri Purushottam Mistry.]&lt;/ref&gt; 

ଏହି ସ୍ମାରକୀ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇସାରିଥିଲା। ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ୨୭ ମଇ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଏହାକୁ ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହା ୭୯ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ, ଯାହା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନର ୭୯ ବର୍ଷର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ, ଏବଂ ଏଥିରେ ହିନ୍ଦୁ, ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଏବଂ ପାର୍ସୀ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଚର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ମସଜିଦର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଉପାଦାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

==ସ୍ମାରକ==
କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜୀବନ ଆକାର ତୈଳଚିତ୍ର ପାଖାପାଖି ରହିଛି। କାରଣ ଗାନ୍ଧୀ ଦେବତା ହେବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ, ତେଣୁ ପୁଷ୍ପ ମାଳା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ପ୍ରଚାରର ପ୍ରତୀକ 'ସତ୍ୟ' ଏବଂ 'ଅହିଂସା' ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ପାଦ ନିକଟରେ ରଖାଯାଇଛି।

ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଗନଲାଲ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ମହାଦେବ ଦେଶାଇଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ଦୁଇଟି କୋଠରୀ ଅଛି, ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱର କୋଠରୀଟି ସଂଗ୍ରହାଳୟର ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି ତିନୋଟି କୋଠରୀରେ ଖଦିଭଣ୍ଡାରର ସାମଗ୍ରୀ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପର ଜିନିଷ, ପୁସ୍ତକ ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର, କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ-କକ୍ଷ ଏବଂ ସ୍ୱାଗତ କକ୍ଷ ରହିଛି। କସ୍ତୁରବା-ମହିଳା ପାଠାଗାର କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରରେ ଅବସ୍ଥିତ।

କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ସହରର ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଆକର୍ଷଣ। ବିଦେଶୀ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତାମାନେ କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର ପରିଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି। 

==ଗ୍ୟାଲେରୀ==
&lt;gallery&gt;
Image:Birth Place of Gandhi.jpg|Gandhii's house December 2012
Image:Kirti Mandir Gallery.jpg
Image:Study room of Gandhi.jpg|Study room of Gandhi
File:The main memorial near the house.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ଆଧାର==

[[ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦ]]</text>
      <sha1>qr399nsb99flvzfglipk362emiqc40h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:କୀର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର, ପୋରବନ୍ଦର</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101291</id>
    <revision>
      <id>607782</id>
      <timestamp>2026-10-04T17:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliva Sahoo</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/gandhi-2026</comment>
      <origin>607782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ରେଣୁକା ରାୟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101292</id>
    <revision>
      <id>607783</id>
      <timestamp>2026-10-04T22:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ପୃଷ୍ଠା ପ୍ରକାଶ</comment>
      <origin>607783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8318" sha1="i8211pvqldaov0lli2x0uo75jr84ka2" xml:space="preserve">'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।[୧]

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।[୨] ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।[୩]

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।[୪] ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।[୨][୫]

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେମାନଙ୍କ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।[୫]

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।[୨][୫]

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।[୬][୭]

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।[୪]

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}</text>
      <sha1>i8211pvqldaov0lli2x0uo75jr84ka2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607784</id>
      <parentid>607783</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8616" sha1="ha1ft3qronioqud88k2esedpb51fxh5" xml:space="preserve">'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।[୧]

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।[୨] ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।[୩]

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।[୪] ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।[୨][୫]

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେମାନଙ୍କ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।[୫]

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।[୨][୫]

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}</text>
      <sha1>ha1ft3qronioqud88k2esedpb51fxh5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607785</id>
      <parentid>607784</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9076" sha1="grd3yepcxzgfg8941q89nt1znze2y75" xml:space="preserve">'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।[୧]

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।[୨] ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।[୩]

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।[୪] ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେମାନଙ୍କ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।[୫]

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।[୨][୫]

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}</text>
      <sha1>grd3yepcxzgfg8941q89nt1znze2y75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607786</id>
      <parentid>607785</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଶ୍ରେଣୀ ଯୋଡିବା</comment>
      <origin>607786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9257" sha1="bzjf0pdsz75dggunuf76trlfmcxe7r8" xml:space="preserve">'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।[୧]

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।[୨] ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।[୩]

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।[୪] ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେମାନଙ୍କ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।[୫]

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।[୨][୫]

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ]]</text>
      <sha1>bzjf0pdsz75dggunuf76trlfmcxe7r8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607787</id>
      <parentid>607786</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଶ୍ରେଣୀ ଯୋଡିବା</comment>
      <origin>607787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9130" sha1="3i9fjsmuij54s2mror5517yvs5dnv3v" xml:space="preserve">'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।[୧]

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।[୨] ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।[୩]

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।[୪] ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେମାନଙ୍କ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।[୫]

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।[୨][୫]

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>3i9fjsmuij54s2mror5517yvs5dnv3v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607789</id>
      <parentid>607787</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଇନ୍ଫୋବକ୍‌ସ ଯୋଡିବା</comment>
      <origin>607789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9805" sha1="tiij58txmch1z8u0nku889aikdym1rb" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = ରେଣୁକା ରାୟ
| image = Renuka Ray official portrait.gif
| awards = [[Padma Bhushan]]
| birth_date = 4 January 1903
| birth_place = [[Calcutta]], [[Bengal presidency]], [[British India]]
| death_date = {{death date and age|1997|04|11|1904|01|04|df=y}}
| death_place = [[Malda City|Malda]], [[West Bengal]], [[India]]
| office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]]
| term_start = 1957
| term_end = 1967
| predecessor = [[Surendra Mohan Ghose]]
| successor = [[Uma Roy]]
| constituency = [[Malda (Lok Sabha constituency)|Malda]], [[West Bengal]]
| party = [[Indian National Congress]]
| parents = [[Satish Chandra Mukherjee]]
}}

'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।[୧]

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।[୨] ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।[୩]

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।[୪] ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେମାନଙ୍କ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।[୫]

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।[୨][୫]

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>tiij58txmch1z8u0nku889aikdym1rb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607790</id>
      <parentid>607789</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10538" sha1="lv2u0ue54js21yq8trmp5xmxg04p51a" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = ରେଣୁକା ରାୟ
| image = Renuka Ray official portrait.gif
| awards = [[Padma Bhushan]]
| birth_date = 4 January 1903
| birth_place = [[Calcutta]], [[Bengal presidency]], [[British India]]
| death_date = {{death date and age|1997|04|11|1904|01|04|df=y}}
| death_place = [[Malda City|Malda]], [[West Bengal]], [[India]]
| office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]]
| term_start = 1957
| term_end = 1967
| predecessor = [[Surendra Mohan Ghose]]
| successor = [[Uma Roy]]
| constituency = [[Malda (Lok Sabha constituency)|Malda]], [[West Bengal]]
| party = [[Indian National Congress]]
| parents = [[Satish Chandra Mukherjee]]
}}

'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;Women parliamentarians in India by CK Jain, Published for Lok Sabha Secretariat by Surjeet Publications, 1993&lt;/ref&gt;

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite book |last1=Srivastava |first1=Gouri |url=https://books.google.com/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37 |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India By Gouri Srivastava |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=9788180693366 |pages=37}}&lt;/ref&gt; ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954-2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।[୪] ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେମାନଙ୍କ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।[୫]

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।[୨][୫]

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>lv2u0ue54js21yq8trmp5xmxg04p51a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607791</id>
      <parentid>607790</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10872" sha1="pazhppg7zr01wd6a4zqz6388uggf8id" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = ରେଣୁକା ରାୟ
| image = Renuka Ray official portrait.gif
| awards = [[Padma Bhushan]]
| birth_date = 4 January 1903
| birth_place = [[Calcutta]], [[Bengal presidency]], [[British India]]
| death_date = {{death date and age|1997|04|11|1904|01|04|df=y}}
| death_place = [[Malda City|Malda]], [[West Bengal]], [[India]]
| office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]]
| term_start = 1957
| term_end = 1967
| predecessor = [[Surendra Mohan Ghose]]
| successor = [[Uma Roy]]
| constituency = [[Malda (Lok Sabha constituency)|Malda]], [[West Bengal]]
| party = [[Indian National Congress]]
| parents = [[Satish Chandra Mukherjee]]
}}

'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;Women parliamentarians in India by CK Jain, Published for Lok Sabha Secretariat by Surjeet Publications, 1993&lt;/ref&gt;

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite book |last1=Srivastava |first1=Gouri |url=https://books.google.com/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37 |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India By Gouri Srivastava |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=9788180693366 |pages=37}}&lt;/ref&gt; ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954-2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot;&gt;{{cite web |title=LIFE LIVED IN AN AGE OF EXTREMES |url=http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623044545/http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |archive-date=23 June 2006 |access-date=22 June 2012}}&lt;/ref&gt; ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେମାନଙ୍କ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।[୫]

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।[୨][୫]

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>pazhppg7zr01wd6a4zqz6388uggf8id</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607792</id>
      <parentid>607791</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10989" sha1="q2x7ulkodsuuf7iopspw4xn7mue42xz" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = ରେଣୁକା ରାୟ
| image = Renuka Ray official portrait.gif
| awards = [[Padma Bhushan]]
| birth_date = 4 January 1903
| birth_place = [[Calcutta]], [[Bengal presidency]], [[British India]]
| death_date = {{death date and age|1997|04|11|1904|01|04|df=y}}
| death_place = [[Malda City|Malda]], [[West Bengal]], [[India]]
| office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]]
| term_start = 1957
| term_end = 1967
| predecessor = [[Surendra Mohan Ghose]]
| successor = [[Uma Roy]]
| constituency = [[Malda (Lok Sabha constituency)|Malda]], [[West Bengal]]
| party = [[Indian National Congress]]
| parents = [[Satish Chandra Mukherjee]]
}}

'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;Women parliamentarians in India by CK Jain, Published for Lok Sabha Secretariat by Surjeet Publications, 1993&lt;/ref&gt;

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite book |last1=Srivastava |first1=Gouri |url=https://books.google.com/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37 |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India By Gouri Srivastava |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=9788180693366 |pages=37}}&lt;/ref&gt; ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954-2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot;&gt;{{cite web |title=LIFE LIVED IN AN AGE OF EXTREMES |url=http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623044545/http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |archive-date=23 June 2006 |access-date=22 June 2012}}&lt;/ref&gt; ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଡ଼ୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>q2x7ulkodsuuf7iopspw4xn7mue42xz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607793</id>
      <parentid>607792</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11329" sha1="st2pfnadh1o8ew28z4qf130wibci9hn" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = ରେଣୁକା ରାୟ
| image = Renuka Ray official portrait.gif
| awards = [[Padma Bhushan]]
| birth_date = 4 January 1903
| birth_place = [[Calcutta]], [[Bengal presidency]], [[British India]]
| death_date = {{death date and age|1997|04|11|1904|01|04|df=y}}
| death_place = [[Malda City|Malda]], [[West Bengal]], [[India]]
| office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]]
| term_start = 1957
| term_end = 1967
| predecessor = [[Surendra Mohan Ghose]]
| successor = [[Uma Roy]]
| constituency = [[Malda (Lok Sabha constituency)|Malda]], [[West Bengal]]
| party = [[Indian National Congress]]
| parents = [[Satish Chandra Mukherjee]]
}}

'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;Women parliamentarians in India by CK Jain, Published for Lok Sabha Secretariat by Surjeet Publications, 1993&lt;/ref&gt;

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite book |last1=Srivastava |first1=Gouri |url=https://books.google.com/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37 |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India By Gouri Srivastava |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=9788180693366 |pages=37}}&lt;/ref&gt; ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954-2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot;&gt;{{cite web |title=LIFE LIVED IN AN AGE OF EXTREMES |url=http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623044545/http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |archive-date=23 June 2006 |access-date=22 June 2012}}&lt;/ref&gt; ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଡ଼ୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v2&quot;&gt;{{cite web |title=LIFE LIVED IN AN AGE OF EXTREMES |url=http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623044545/http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |archive-date=23 June 2006 |access-date=22 June 2012}}&lt;/ref&gt;

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>st2pfnadh1o8ew28z4qf130wibci9hn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607794</id>
      <parentid>607793</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ସଜାଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11005" sha1="4u247098vqgpo87cca2wmrh4welv5yo" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = ରେଣୁକା ରାୟ
| image = Renuka Ray official portrait.gif
| awards = [[Padma Bhushan]]
| birth_date = 4 January 1903
| birth_place = [[Calcutta]], [[Bengal presidency]], [[British India]]
| death_date = {{death date and age|1997|04|11|1904|01|04|df=y}}
| death_place = [[Malda City|Malda]], [[West Bengal]], [[India]]
| office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]]
| term_start = 1957
| term_end = 1967
| predecessor = [[Surendra Mohan Ghose]]
| successor = [[Uma Roy]]
| constituency = [[Malda (Lok Sabha constituency)|Malda]], [[West Bengal]]
| party = [[Indian National Congress]]
| parents = [[Satish Chandra Mukherjee]]
}}

'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;Women parliamentarians in India by CK Jain, Published for Lok Sabha Secretariat by Surjeet Publications, 1993&lt;/ref&gt;

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite book |last1=Srivastava |first1=Gouri |url=https://books.google.com/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37 |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India By Gouri Srivastava |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=9788180693366 |pages=37}}&lt;/ref&gt; ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954-2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot;&gt;{{cite web |title=LIFE LIVED IN AN AGE OF EXTREMES |url=http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623044545/http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |archive-date=23 June 2006 |access-date=22 June 2012}}&lt;/ref&gt; ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଡ଼ୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot; /&gt;

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>4u247098vqgpo87cca2wmrh4welv5yo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607795</id>
      <parentid>607794</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଲିଙ୍କ୍ ସଜାଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11017" sha1="loxovalxbpi8gt5ms426rbqbi04zj2g" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = ରେଣୁକା ରାୟ
| image = Renuka Ray official portrait.gif
| awards = [[ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ]]
| birth_date = 4 January 1903
| birth_place = [[Calcutta]], [[Bengal presidency]], [[British India]]
| death_date = {{death date and age|1997|04|11|1904|01|04|df=y}}
| death_place = [[Malda City|Malda]], [[West Bengal]], [[India]]
| office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]]
| term_start = 1957
| term_end = 1967
| predecessor = [[Surendra Mohan Ghose]]
| successor = [[Uma Roy]]
| constituency = [[Malda (Lok Sabha constituency)|Malda]], [[West Bengal]]
| party = [[Indian National Congress]]
| parents = [[Satish Chandra Mukherjee]]
}}

'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;Women parliamentarians in India by CK Jain, Published for Lok Sabha Secretariat by Surjeet Publications, 1993&lt;/ref&gt;

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite book |last1=Srivastava |first1=Gouri |url=https://books.google.com/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37 |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India By Gouri Srivastava |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=9788180693366 |pages=37}}&lt;/ref&gt; ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954-2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot;&gt;{{cite web |title=LIFE LIVED IN AN AGE OF EXTREMES |url=http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623044545/http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |archive-date=23 June 2006 |access-date=22 June 2012}}&lt;/ref&gt; ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଡ଼ୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot; /&gt;

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>loxovalxbpi8gt5ms426rbqbi04zj2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607796</id>
      <parentid>607795</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଲିଙ୍କ୍ ତିଆରି</comment>
      <origin>607796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11030" sha1="1rua92y5qrzhp4tz9c476qbl8xa97v2" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = ରେଣୁକା ରାୟ
| image = Renuka Ray official portrait.gif
| awards = [[ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ]]
| birth_date = 4 January 1903
| birth_place = [[Calcutta]], [[Bengal presidency]], [[British India]]
| death_date = {{death date and age|1997|04|11|1904|01|04|df=y}}
| death_place = [[Malda City|Malda]], [[West Bengal]], [[India]]
| office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]]
| term_start = 1957
| term_end = 1967
| predecessor = [[Surendra Mohan Ghose]]
| successor = [[Uma Roy]]
| constituency = [[Malda (Lok Sabha constituency)|Malda]], [[West Bengal]]
| party = [[Indian National Congress]]
| parents = [[Satish Chandra Mukherjee]]
}}

'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;Women parliamentarians in India by CK Jain, Published for Lok Sabha Secretariat by Surjeet Publications, 1993&lt;/ref&gt;

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite book |last1=Srivastava |first1=Gouri |url=https://books.google.com/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37 |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India By Gouri Srivastava |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=9788180693366 |pages=37}}&lt;/ref&gt; ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954-2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot;&gt;{{cite web |title=LIFE LIVED IN AN AGE OF EXTREMES |url=http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623044545/http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |archive-date=23 June 2006 |access-date=22 June 2012}}&lt;/ref&gt; ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଡ଼ୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ [[କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot; /&gt;

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>1rua92y5qrzhp4tz9c476qbl8xa97v2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607797</id>
      <parentid>607796</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଲିଙ୍କ୍ ସଜାଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11062" sha1="3zv2vseghm4ua52kvf3yhtsye76npo7" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = ରେଣୁକା ରାୟ
| image = Renuka Ray official portrait.gif
| awards = [[ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ]]
| birth_date = 4 January 1903
| birth_place = [[Calcutta]], [[Bengal presidency]], [[British India]]
| death_date = {{death date and age|1997|04|11|1904|01|04|df=y}}
| death_place = [[Malda City|Malda]], [[West Bengal]], [[India]]
| office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]]
| term_start = 1957
| term_end = 1967
| predecessor = [[Surendra Mohan Ghose]]
| successor = [[Uma Roy]]
| constituency = [[Malda (Lok Sabha constituency)|Malda]], [[West Bengal]]
| party = [[ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ]]
| parents = [[Satish Chandra Mukherjee]]
}}

'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;Women parliamentarians in India by CK Jain, Published for Lok Sabha Secretariat by Surjeet Publications, 1993&lt;/ref&gt;

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite book |last1=Srivastava |first1=Gouri |url=https://books.google.com/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37 |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India By Gouri Srivastava |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=9788180693366 |pages=37}}&lt;/ref&gt; ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954-2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot;&gt;{{cite web |title=LIFE LIVED IN AN AGE OF EXTREMES |url=http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623044545/http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |archive-date=23 June 2006 |access-date=22 June 2012}}&lt;/ref&gt; ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଡ଼ୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ [[କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot; /&gt;

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>3zv2vseghm4ua52kvf3yhtsye76npo7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607798</id>
      <parentid>607797</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>607798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11087" sha1="s79brqd9vssy0a0zgp51gxagxdekcna" xml:space="preserve">{{ଛୋଟ|Renuka Ray}}
{{Infobox officeholder
| name = ରେଣୁକା ରାୟ
| image = Renuka Ray official portrait.gif
| awards = [[ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ]]
| birth_date = 4 January 1903
| birth_place = [[Calcutta]], [[Bengal presidency]], [[British India]]
| death_date = {{death date and age|1997|04|11|1904|01|04|df=y}}
| death_place = [[Malda City|Malda]], [[West Bengal]], [[India]]
| office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]]
| term_start = 1957
| term_end = 1967
| predecessor = [[Surendra Mohan Ghose]]
| successor = [[Uma Roy]]
| constituency = [[Malda (Lok Sabha constituency)|Malda]], [[West Bengal]]
| party = [[ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ]]
| parents = [[Satish Chandra Mukherjee]]
}}

'''ରେଣୁକା ରାୟ''' (୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୦୩ – ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭) ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;Women parliamentarians in India by CK Jain, Published for Lok Sabha Secretariat by Surjeet Publications, 1993&lt;/ref&gt;

ସେ [[ବ୍ରାହ୍ମ ସମାଜ]] ସଂସ୍କାରକ [[ନିବାରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ବଂଶଧର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଆଇସିଏସ୍‌ ଅଧିକାରୀ [[ସତୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ସମାଜସେବୀ ଓ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା [[ଚାରୁଲତା ମୁଖାର୍ଜୀ]]।&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite book |last1=Srivastava |first1=Gouri |url=https://books.google.com/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37 |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India By Gouri Srivastava |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=9788180693366 |pages=37}}&lt;/ref&gt; ୧୯୮୮ ମସିହାରେ [[ଭାରତ ସରକାର]] ତାଙ୍କୁ [[ପଦ୍ମଭୂଷଣ]] ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954-2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}&lt;/ref&gt;

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ==
ଷୋହଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ [[ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଣ୍ଡନ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ [[ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot;&gt;{{cite web |title=LIFE LIVED IN AN AGE OF EXTREMES |url=http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623044545/http://www.telegraphindia.com/1050916/asp/opinion/story_5239968.asp |archive-date=23 June 2006 |access-date=22 June 2012}}&lt;/ref&gt; ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ରାୟଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srivastava |first=Gouri |url=https://books.google.co.in/books?id=Kfs4Cns3nJIC&amp;q=renuka+ray&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y |title=Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India |date=2006-01-01 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-81-8069-336-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହ ଓ ମାତାମହୀ ସେ ସମୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦମ୍ପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାମହ ପ୍ରଫେସର ପି. କେ. ରାୟ [[ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ରୁ ଡି.ଫିଲ୍‌ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ। ସେ [[ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ୍ ସର୍ଭିସ୍]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ କଲକାତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ [[ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ୟୁନିଭର୍ସିଟି, କୋଲକାତା|ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜ]]&lt;nowiki/&gt;ର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ମାତାମହୀ ସରଳା ରାୟ ଜଣେ ସୁପରିଚିତ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୋଖଲେ ମେମୋରିଆଲ୍ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ [[କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ]]&lt;nowiki/&gt;ର ସିନେଟ୍‌ର ସଦସ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସରଳା ରାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମ ସଂସ୍କାରକ ଦୁର୍ଗାମୋହନ ଦାସଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଲେଡି ଅବଳା ବୋଷ ଓ ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଏସ୍. ଆର୍. ଦାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଡ଼ୁନ୍ ସ୍କୁଲର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ। ସେ ଦେଶବନ୍ଧୁ ସି. ଆର୍. ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

== କର୍ମଜୀବନ ==
ଭାରତ ଫେରିବା ପରେ ସେ [[ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀ]]&lt;nowiki/&gt;ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ସେ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସମ୍ମିଳନୀର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୫୩–୫୪ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ସଂଗଠନର ସଭାପତି ଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StreeShakti - The Parallel Force |url=https://www.streeshakti.com/bookR.aspx?author=12 |access-date=2026-10-04 |website=www.streeshakti.com}}&lt;/ref&gt;

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ [[କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା]]&lt;nowiki/&gt;କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସେ [[ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ମଧ୍ୟ ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ।

୧୯୫୨–୫୭ ମସିହାରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ୧୯୫୭–୧୯୬୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ [[ମାଲଦା (ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ)|ମାଲଦା]] ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ [[ଲୋକସଭା]]&lt;nowiki/&gt;ର ସଦସ୍ୟା ଥିଲେ। ୧୯୫୯ ମସିହାରେ ସେ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ। ଏହି କମିଟି ସାଧାରଣତଃ '''ରେଣୁକା ରାୟ କମିଟି''' ନାମରେ ପରିଚିତ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shukla |first=Kamla Shanker |url=https://books.google.co.in/books?id=dhBuAAAAMAAJ&amp;q=renuka+ray+commitee&amp;redir_esc=y |title=Development of Scheduled Castes and Administration |last2=Verma |first2=B. M. |date=1993 |publisher=Uppal Publishing House |isbn=978-81-85565-35-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ [[ସୁବ୍ରତ ମୁଖାର୍ଜୀ]] ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ପ୍ରଥମ ଏୟାର୍ ଚିଫ୍ ମାର୍ଶାଲ୍ ଥିଲେ। ଟୋକିଓଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମ ପଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଶାରଦା ମୁଖାର୍ଜୀ [[ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଣ୍ଡିତ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ଭାଇବୋହୂ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମୁଖାର୍ଜୀ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ବୋର୍ଡର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ [[କେଶବଚନ୍ଦ୍ର ସେନ]]&lt;nowiki/&gt;ଙ୍କ ନାତୁଣୀ ଭାୟୋଲେଟ୍‌ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ନୀତା ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୀତି ସେନ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ଇତିହାସବିତ୍ ଏବଂ IIC Quarterlyର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପାଦିକା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲିଉଡ୍‌ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମୁଜାଫର ଅଲୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

== ରଚନା ==
ସେ ''My Reminiscences: Social Development During the Gandhian Era and After'' ନାମକ ପୁସ୍ତକର ଲେଖିକା ଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;v&quot; /&gt;

== ଆଧାର ==
{{ଆଧାର}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ]]</text>
      <sha1>s79brqd9vssy0a0zgp51gxagxdekcna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ରେଣୁକା ରାୟ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101293</id>
    <revision>
      <id>607788</id>
      <timestamp>2026-10-04T22:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/gandhi-2026</comment>
      <origin>607788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Renuka Ray</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101294</id>
    <redirect title="ରେଣୁକା ରାୟ" />
    <revision>
      <id>607799</id>
      <timestamp>2026-10-04T22:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ପୃଷ୍ଠାଟି [[ରେଣୁକା ରାୟ]]‌କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଦିଆଗଲା</comment>
      <origin>607799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="7kqxjedhlpd4yn6u8fnfdw623pv1sei" xml:space="preserve">#ଲେଉଟାଣି [[ରେଣୁକା ରାୟ]]</text>
      <sha1>7kqxjedhlpd4yn6u8fnfdw623pv1sei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101295</id>
    <revision>
      <id>607800</id>
      <timestamp>2026-10-04T22:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{ଛୋଟ|Pulin Behari Das}} '''ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ''' (୨୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୭୭ – ୧୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୯) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀ ଏବଂ [[ଢାକା ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା-ସଭାପତି ଥିଲେ।  == ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==  ପୁଲିନ...&quot; ନାଆଁରେ ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ତିଆରିକଲେ</comment>
      <origin>607800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13379" sha1="gak4n7ryc3m8z1bnfdfvao913vgy59x" xml:space="preserve">{{ଛୋଟ|Pulin Behari Das}}
'''ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ''' (୨୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୭୭ – ୧୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୯) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀ ଏବଂ [[ଢାକା ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା-ସଭାପତି ଥିଲେ।

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==

ପୁଲିନ ଏକ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ [[ବଙ୍ଗୀୟ ହିନ୍ଦୁ]] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପରିବାରର କିଛି ଜମିଜମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାଂଶ ସଦସ୍ୟ ଔପନିବେଶିକ ସରକାରୀ ଚାକିରିରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା [[ମାଦାରୀପୁର]]ର ଉପଖଣ୍ଡ ଅଦାଲତରେ ଜଣେ ଆଇନଜୀବୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜଣେ କକା ଡେପୁଟି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କକା ମୁନସିଫ ଥିଲେ। ପୁଲିନ ୧୮୭୭ ମସିହାରେ [[ଶରିୟତପୁର ଜିଲ୍ଲା]]ର ଲୋନସିଂହ ଗ୍ରାମରେ ନବ କୁମାର ଦାସଙ୍କ ଔରସରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[1]

୧୮୯୪ ମସିହାରେ ପୁଲିନ ଫରିଦପୁର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରୁ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ସେ [[ଢାକା କଲେଜ]]ରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ କଲେଜରେ ଛାତ୍ର ଥିବା ସମୟରେ ହିଁ ପରୀକ୍ଷାଗାର ସହାୟକ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନରୁ ପୁଲିନ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ '''ଲାଠିଆଳ''' ଥିଲେ। [[କଲକାତା]]ରେ [[ସରଳା ଦେବୀ]]ଙ୍କ ଆଖଡ଼ାର ସଫଳତାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ସେ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ଟିକାଟୁଲିଠାରେ ଏକ [[ଆଖଡ଼ା]] ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।[1] ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲାଠିଆଳ ମୁର୍ତାଜାଙ୍କ ନିକଟରୁ ତରବାରୀ ଚାଳନା ଓ ଲାଠିଖେଳର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।

== କାର୍ଯ୍ୟ ==

୧୯୦୬ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ [[ବିପିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ]] ଏବଂ ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ନବଗଠିତ ପୂର୍ବବଙ୍ଗ ଓ ଆସାମ ପ୍ରଦେଶ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ।[2] ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଷଣରେ ଦେଶ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ବଳିଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ। ପୁଲିନ ଏହି ଆହ୍ୱାନରେ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ।[2] ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [[ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ଢାକା ଶାଖା ସଂଗଠିତ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ[3] ପୁଲିନ ୮୦ ଜଣ ଯୁବକଙ୍କୁ ନେଇ ଢାକା ଶାଖା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ପୁଲିନ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ସଂଗଠକ ଥିଲେ ଏବଂ ଖୁବ୍‌ଶୀଘ୍ର ସମିତିର ଶାଖା ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଦେଶରେ ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲା।

ପୁଲିନ ଢାକାରେ ନ୍ୟାସନାଲ ସ୍କୁଲ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ମୂଳତଃ ଏକ ବିପ୍ଳବୀ ବାହିନୀ ଗଠନ ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଓ କାଠ ତରବାରୀରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁରୀ ଏବଂ ଶେଷରେ ପିସ୍ତଲ ଓ ରିଭଲଭର ଚାଳନାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରାଯାଉଥିଲା।

ଢାକାର ପୂର୍ବତନ ଜିଲ୍ଲା ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ବାସିଲ କପଲେଷ୍ଟନ ଆଲେନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ପୁଲିନ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଜନାକାର ଥିଲେ। ୨୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୦୭ରେ ଶ୍ରୀ ଆଲେନ ଇଂଲଣ୍ଡ ଫେରିବା ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଗୋଆଲୁଣ୍ଡୋ ରେଳ ଷ୍ଟେସନଠାରେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଗୁଳି କରାଯାଇଥିଲା। ତେବେ ସେ ଅଳ୍ପକେ ଜୀବନରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।[4] ଏହି ଘଟଣାର କିଛି ଦିନ ପରେ ପ୍ରାୟ ୪୦୦ ଜଣ ମୁସଲମାନ ଦଙ୍ଗାକାରୀ ପୁଲିନଙ୍କ ବାସଭବନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହିନ୍ଦୁବିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଇଥିଲେ। ପୁଲିନ ଅଳ୍ପ କେତେଜଣ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସାହସର ସହିତ ଦଙ୍ଗାକାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ।

୧୯୦୮ ମସିହାର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପୁଲିନ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବାରା ଡକାୟତିର ଯୋଜନା କରିଥିଲେ। ଢାକା ଜିଲ୍ଲାର [[ନବାବଗଞ୍ଜ ଉପଜିଲ୍ଲା]] ଥାନା ଅଧୀନ ବାରାର ଜମିଦାରଙ୍କ ବାସଭବନରେ ଏକ ଦଳ ବିପ୍ଳବୀ ଦିନ ଦ୍ୱିପ୍ରହରରେ ଏହି ଦୁଃସାହସିକ ଡକାୟତି କରିଥିଲେ। ଏଥିରୁ ମିଳିଥିବା ଅର୍ଥ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ଗୁଳିଗୋଳା କିଣିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା।

୧୯୦୮ ମସିହାରେ ଭୂପେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ନାଗ, ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, କୃଷ୍ଣ କୁମାର ମିତ୍ର, ସୁବୋଧ ମଲ୍ଲିକ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦତ୍ତଙ୍କ ସହିତ ପୁଲିନ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ [[ମଣ୍ଟଗୋମେରୀ]] ଜେଲରେ ଅଟକ ରଖାଯାଇଥିଲେ। ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଢାକା ଗୋଷ୍ଠୀ କଲକାତା ଗୋଷ୍ଠୀଠାରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ଦୁଇ ସଂଗଠନ ପୃଥକ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

୧୯୧୦ ମସିହା ଜୁଲାଇରେ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ପୁଲିନ ଅନ୍ୟ ୪୬ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ ଆଉ ୪୪ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲା '''ଢାକା ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲା''' ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା। ବିଚାର ପରେ ପୁଲିନଙ୍କୁ ଆଜୀବନ କାରାଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ [[ସେଲ୍ୟୁଲାର ଜେଲ]]କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ [[ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]], [[ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]] ଏବଂ [[ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର]]ଙ୍କ ପରି ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା।

ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପୁଲିନଙ୍କ କାରାଦଣ୍ଡର ଅବଧି ହ୍ରାସ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୧୮ ମସିହାରେ ସେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ତେବେ ଆଉ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଗୃହବନ୍ଦୀ ରଖାଯାଇଥିଲା। ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ସମିତିର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସଂଗଠନଟି ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ସଦସ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଫଳରେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ପ୍ରତି କେବଳ ସୀମିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମିଳିଥିଲା।

[[ନାଗପୁର]] କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନ ଏବଂ ପରେ କଲକାତାରେ ଅଧିକାଂଶ ଜୀବିତ ବିପ୍ଳବୀ ମୂଳତଃ [[ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ]]ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ [[ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ]]କୁ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁଲିନ ନିଜ ଆଦର୍ଶରେ ଅଟଳ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ମୋହନଦାସ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଏକ ନିଷିଦ୍ଧ ସଂଗଠନ ଥିବାରୁ, ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଜାରି ରଖିବା ପାଇଁ ପୁଲିନ ୧୯୨୦ ମସିହାରେ '''ଭାରତ ସେବକ ସଂଘ''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ବାରିଷ୍ଟର ଏସ. ଆର. ଦାସଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ସେ ହକ କଥା ଏବଂ ସ୍ୱରାଜ ନାମକ ଦୁଇଟି ସାମୟିକ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ପତ୍ରିକାଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବିପ୍ଳବୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରଚାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ କଂଗ୍ରେସର ଅହିଂସା ନୀତିକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖିଥିଲା; ତେବେ ପୁଲିନଙ୍କ ସହିତ ସମିତିର ମତଭେଦ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ସେ ସମିତି ସହିତ ନିଜର ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଭାରତ ସେବକ ସଂଘକୁ ବିଲୋପ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରୁ ଅବସର ନେଇଥିଲେ।

୧୯୨୮ ମସିହାରେ ସେ କଲକାତାର ମେଚୁଆବଜାରଠାରେ '''ବଙ୍ଗୀୟ ବ୍ୟାୟାମ ସମିତି''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ଏକ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଆଖଡ଼ା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଏଠାରେ ସେ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଚାଳନା, ତରବାରୀ ଚାଳନା ଏବଂ କୁସ୍ତିର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଉଥିଲେ। [[ଶିଞ୍ଜୋ ତାକାଗାକି]] ଏବଂ ଜିନ୍ନୋସୁକେ ସାନୋଙ୍କ ନିକଟରୁ ସେ [[ଜୁଡୋ]] ଓ [[ଜୁଜୁତ୍ସୁ]]ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।[5]
== ଆଧାର ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>gak4n7ryc3m8z1bnfdfvao913vgy59x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607801</id>
      <parentid>607800</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:୧୮୭୭ ଜନ୍ମ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>607801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13429" sha1="kov0k2ez80ugghmg0wbr657o3tehs04" xml:space="preserve">{{ଛୋଟ|Pulin Behari Das}}
'''ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ''' (୨୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୭୭ – ୧୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୯) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀ ଏବଂ [[ଢାକା ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା-ସଭାପତି ଥିଲେ।

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==

ପୁଲିନ ଏକ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ [[ବଙ୍ଗୀୟ ହିନ୍ଦୁ]] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପରିବାରର କିଛି ଜମିଜମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାଂଶ ସଦସ୍ୟ ଔପନିବେଶିକ ସରକାରୀ ଚାକିରିରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା [[ମାଦାରୀପୁର]]ର ଉପଖଣ୍ଡ ଅଦାଲତରେ ଜଣେ ଆଇନଜୀବୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜଣେ କକା ଡେପୁଟି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କକା ମୁନସିଫ ଥିଲେ। ପୁଲିନ ୧୮୭୭ ମସିହାରେ [[ଶରିୟତପୁର ଜିଲ୍ଲା]]ର ଲୋନସିଂହ ଗ୍ରାମରେ ନବ କୁମାର ଦାସଙ୍କ ଔରସରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[1]

୧୮୯୪ ମସିହାରେ ପୁଲିନ ଫରିଦପୁର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରୁ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ସେ [[ଢାକା କଲେଜ]]ରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ କଲେଜରେ ଛାତ୍ର ଥିବା ସମୟରେ ହିଁ ପରୀକ୍ଷାଗାର ସହାୟକ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନରୁ ପୁଲିନ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ '''ଲାଠିଆଳ''' ଥିଲେ। [[କଲକାତା]]ରେ [[ସରଳା ଦେବୀ]]ଙ୍କ ଆଖଡ଼ାର ସଫଳତାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ସେ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ଟିକାଟୁଲିଠାରେ ଏକ [[ଆଖଡ଼ା]] ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।[1] ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲାଠିଆଳ ମୁର୍ତାଜାଙ୍କ ନିକଟରୁ ତରବାରୀ ଚାଳନା ଓ ଲାଠିଖେଳର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।

== କାର୍ଯ୍ୟ ==

୧୯୦୬ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ [[ବିପିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ]] ଏବଂ ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ନବଗଠିତ ପୂର୍ବବଙ୍ଗ ଓ ଆସାମ ପ୍ରଦେଶ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ।[2] ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଷଣରେ ଦେଶ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ବଳିଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ। ପୁଲିନ ଏହି ଆହ୍ୱାନରେ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ।[2] ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [[ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ଢାକା ଶାଖା ସଂଗଠିତ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ[3] ପୁଲିନ ୮୦ ଜଣ ଯୁବକଙ୍କୁ ନେଇ ଢାକା ଶାଖା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ପୁଲିନ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ସଂଗଠକ ଥିଲେ ଏବଂ ଖୁବ୍‌ଶୀଘ୍ର ସମିତିର ଶାଖା ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଦେଶରେ ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲା।

ପୁଲିନ ଢାକାରେ ନ୍ୟାସନାଲ ସ୍କୁଲ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ମୂଳତଃ ଏକ ବିପ୍ଳବୀ ବାହିନୀ ଗଠନ ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଓ କାଠ ତରବାରୀରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁରୀ ଏବଂ ଶେଷରେ ପିସ୍ତଲ ଓ ରିଭଲଭର ଚାଳନାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରାଯାଉଥିଲା।

ଢାକାର ପୂର୍ବତନ ଜିଲ୍ଲା ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ବାସିଲ କପଲେଷ୍ଟନ ଆଲେନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ପୁଲିନ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଜନାକାର ଥିଲେ। ୨୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୦୭ରେ ଶ୍ରୀ ଆଲେନ ଇଂଲଣ୍ଡ ଫେରିବା ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଗୋଆଲୁଣ୍ଡୋ ରେଳ ଷ୍ଟେସନଠାରେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଗୁଳି କରାଯାଇଥିଲା। ତେବେ ସେ ଅଳ୍ପକେ ଜୀବନରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।[4] ଏହି ଘଟଣାର କିଛି ଦିନ ପରେ ପ୍ରାୟ ୪୦୦ ଜଣ ମୁସଲମାନ ଦଙ୍ଗାକାରୀ ପୁଲିନଙ୍କ ବାସଭବନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହିନ୍ଦୁବିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଇଥିଲେ। ପୁଲିନ ଅଳ୍ପ କେତେଜଣ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସାହସର ସହିତ ଦଙ୍ଗାକାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ।

୧୯୦୮ ମସିହାର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପୁଲିନ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବାରା ଡକାୟତିର ଯୋଜନା କରିଥିଲେ। ଢାକା ଜିଲ୍ଲାର [[ନବାବଗଞ୍ଜ ଉପଜିଲ୍ଲା]] ଥାନା ଅଧୀନ ବାରାର ଜମିଦାରଙ୍କ ବାସଭବନରେ ଏକ ଦଳ ବିପ୍ଳବୀ ଦିନ ଦ୍ୱିପ୍ରହରରେ ଏହି ଦୁଃସାହସିକ ଡକାୟତି କରିଥିଲେ। ଏଥିରୁ ମିଳିଥିବା ଅର୍ଥ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ଗୁଳିଗୋଳା କିଣିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା।

୧୯୦୮ ମସିହାରେ ଭୂପେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ନାଗ, ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, କୃଷ୍ଣ କୁମାର ମିତ୍ର, ସୁବୋଧ ମଲ୍ଲିକ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦତ୍ତଙ୍କ ସହିତ ପୁଲିନ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ [[ମଣ୍ଟଗୋମେରୀ]] ଜେଲରେ ଅଟକ ରଖାଯାଇଥିଲେ। ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଢାକା ଗୋଷ୍ଠୀ କଲକାତା ଗୋଷ୍ଠୀଠାରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ଦୁଇ ସଂଗଠନ ପୃଥକ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

୧୯୧୦ ମସିହା ଜୁଲାଇରେ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ପୁଲିନ ଅନ୍ୟ ୪୬ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ ଆଉ ୪୪ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲା '''ଢାକା ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲା''' ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା। ବିଚାର ପରେ ପୁଲିନଙ୍କୁ ଆଜୀବନ କାରାଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ [[ସେଲ୍ୟୁଲାର ଜେଲ]]କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ [[ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]], [[ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]] ଏବଂ [[ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର]]ଙ୍କ ପରି ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା।

ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପୁଲିନଙ୍କ କାରାଦଣ୍ଡର ଅବଧି ହ୍ରାସ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୧୮ ମସିହାରେ ସେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ତେବେ ଆଉ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଗୃହବନ୍ଦୀ ରଖାଯାଇଥିଲା। ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ସମିତିର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସଂଗଠନଟି ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ସଦସ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଫଳରେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ପ୍ରତି କେବଳ ସୀମିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମିଳିଥିଲା।

[[ନାଗପୁର]] କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନ ଏବଂ ପରେ କଲକାତାରେ ଅଧିକାଂଶ ଜୀବିତ ବିପ୍ଳବୀ ମୂଳତଃ [[ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ]]ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ [[ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ]]କୁ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁଲିନ ନିଜ ଆଦର୍ଶରେ ଅଟଳ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ମୋହନଦାସ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଏକ ନିଷିଦ୍ଧ ସଂଗଠନ ଥିବାରୁ, ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଜାରି ରଖିବା ପାଇଁ ପୁଲିନ ୧୯୨୦ ମସିହାରେ '''ଭାରତ ସେବକ ସଂଘ''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ବାରିଷ୍ଟର ଏସ. ଆର. ଦାସଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ସେ ହକ କଥା ଏବଂ ସ୍ୱରାଜ ନାମକ ଦୁଇଟି ସାମୟିକ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ପତ୍ରିକାଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବିପ୍ଳବୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରଚାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ କଂଗ୍ରେସର ଅହିଂସା ନୀତିକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖିଥିଲା; ତେବେ ପୁଲିନଙ୍କ ସହିତ ସମିତିର ମତଭେଦ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ସେ ସମିତି ସହିତ ନିଜର ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଭାରତ ସେବକ ସଂଘକୁ ବିଲୋପ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରୁ ଅବସର ନେଇଥିଲେ।

୧୯୨୮ ମସିହାରେ ସେ କଲକାତାର ମେଚୁଆବଜାରଠାରେ '''ବଙ୍ଗୀୟ ବ୍ୟାୟାମ ସମିତି''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ଏକ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଆଖଡ଼ା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଏଠାରେ ସେ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଚାଳନା, ତରବାରୀ ଚାଳନା ଏବଂ କୁସ୍ତିର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଉଥିଲେ। [[ଶିଞ୍ଜୋ ତାକାଗାକି]] ଏବଂ ଜିନ୍ନୋସୁକେ ସାନୋଙ୍କ ନିକଟରୁ ସେ [[ଜୁଡୋ]] ଓ [[ଜୁଜୁତ୍ସୁ]]ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।[5]
== ଆଧାର ==
{{Reflist}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୭୭ ଜନ୍ମ]]</text>
      <sha1>kov0k2ez80ugghmg0wbr657o3tehs04</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607802</id>
      <parentid>607801</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>add infobox</comment>
      <origin>607802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13919" sha1="4g6frva49s88guodnp7occx8ziu29yq" xml:space="preserve">{{ଛୋଟ|Pulin Behari Das}}
{{Infobox person
| name           = ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ
| image          = 
| image_size     = 200
| caption        = Pulin Behari Das
| birth_date     = {{Birth date|1877|1|28|df=yes}}
| birth_place    = [[Naria Upazila|Lonesingh]], [[Bengal Presidency]], [[British India]]
| death_date     = {{Death date and age|1949|8|17|1877|1|28|df=yes}}
| death_place    = [[Kolkata]], [[West Bengal]], India
| occupation     = Revolutionary
| parents        = Naba Kumar
}}
'''ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ''' (୨୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୭୭ – ୧୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୯) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀ ଏବଂ [[ଢାକା ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା-ସଭାପତି ଥିଲେ।

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==

ପୁଲିନ ଏକ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ [[ବଙ୍ଗୀୟ ହିନ୍ଦୁ]] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପରିବାରର କିଛି ଜମିଜମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାଂଶ ସଦସ୍ୟ ଔପନିବେଶିକ ସରକାରୀ ଚାକିରିରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା [[ମାଦାରୀପୁର]]ର ଉପଖଣ୍ଡ ଅଦାଲତରେ ଜଣେ ଆଇନଜୀବୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜଣେ କକା ଡେପୁଟି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କକା ମୁନସିଫ ଥିଲେ। ପୁଲିନ ୧୮୭୭ ମସିହାରେ [[ଶରିୟତପୁର ଜିଲ୍ଲା]]ର ଲୋନସିଂହ ଗ୍ରାମରେ ନବ କୁମାର ଦାସଙ୍କ ଔରସରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[1]

୧୮୯୪ ମସିହାରେ ପୁଲିନ ଫରିଦପୁର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରୁ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ସେ [[ଢାକା କଲେଜ]]ରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ କଲେଜରେ ଛାତ୍ର ଥିବା ସମୟରେ ହିଁ ପରୀକ୍ଷାଗାର ସହାୟକ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନରୁ ପୁଲିନ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ '''ଲାଠିଆଳ''' ଥିଲେ। [[କଲକାତା]]ରେ [[ସରଳା ଦେବୀ]]ଙ୍କ ଆଖଡ଼ାର ସଫଳତାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ସେ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ଟିକାଟୁଲିଠାରେ ଏକ [[ଆଖଡ଼ା]] ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।[1] ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲାଠିଆଳ ମୁର୍ତାଜାଙ୍କ ନିକଟରୁ ତରବାରୀ ଚାଳନା ଓ ଲାଠିଖେଳର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।

== କାର୍ଯ୍ୟ ==

୧୯୦୬ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ [[ବିପିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ]] ଏବଂ ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ନବଗଠିତ ପୂର୍ବବଙ୍ଗ ଓ ଆସାମ ପ୍ରଦେଶ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ।[2] ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଷଣରେ ଦେଶ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ବଳିଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ। ପୁଲିନ ଏହି ଆହ୍ୱାନରେ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ।[2] ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [[ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ଢାକା ଶାଖା ସଂଗଠିତ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ[3] ପୁଲିନ ୮୦ ଜଣ ଯୁବକଙ୍କୁ ନେଇ ଢାକା ଶାଖା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ପୁଲିନ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ସଂଗଠକ ଥିଲେ ଏବଂ ଖୁବ୍‌ଶୀଘ୍ର ସମିତିର ଶାଖା ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଦେଶରେ ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲା।

ପୁଲିନ ଢାକାରେ ନ୍ୟାସନାଲ ସ୍କୁଲ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ମୂଳତଃ ଏକ ବିପ୍ଳବୀ ବାହିନୀ ଗଠନ ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଓ କାଠ ତରବାରୀରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁରୀ ଏବଂ ଶେଷରେ ପିସ୍ତଲ ଓ ରିଭଲଭର ଚାଳନାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରାଯାଉଥିଲା।

ଢାକାର ପୂର୍ବତନ ଜିଲ୍ଲା ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ବାସିଲ କପଲେଷ୍ଟନ ଆଲେନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ପୁଲିନ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଜନାକାର ଥିଲେ। ୨୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୦୭ରେ ଶ୍ରୀ ଆଲେନ ଇଂଲଣ୍ଡ ଫେରିବା ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଗୋଆଲୁଣ୍ଡୋ ରେଳ ଷ୍ଟେସନଠାରେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଗୁଳି କରାଯାଇଥିଲା। ତେବେ ସେ ଅଳ୍ପକେ ଜୀବନରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।[4] ଏହି ଘଟଣାର କିଛି ଦିନ ପରେ ପ୍ରାୟ ୪୦୦ ଜଣ ମୁସଲମାନ ଦଙ୍ଗାକାରୀ ପୁଲିନଙ୍କ ବାସଭବନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହିନ୍ଦୁବିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଇଥିଲେ। ପୁଲିନ ଅଳ୍ପ କେତେଜଣ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସାହସର ସହିତ ଦଙ୍ଗାକାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ।

୧୯୦୮ ମସିହାର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପୁଲିନ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବାରା ଡକାୟତିର ଯୋଜନା କରିଥିଲେ। ଢାକା ଜିଲ୍ଲାର [[ନବାବଗଞ୍ଜ ଉପଜିଲ୍ଲା]] ଥାନା ଅଧୀନ ବାରାର ଜମିଦାରଙ୍କ ବାସଭବନରେ ଏକ ଦଳ ବିପ୍ଳବୀ ଦିନ ଦ୍ୱିପ୍ରହରରେ ଏହି ଦୁଃସାହସିକ ଡକାୟତି କରିଥିଲେ। ଏଥିରୁ ମିଳିଥିବା ଅର୍ଥ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ଗୁଳିଗୋଳା କିଣିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା।

୧୯୦୮ ମସିହାରେ ଭୂପେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ନାଗ, ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, କୃଷ୍ଣ କୁମାର ମିତ୍ର, ସୁବୋଧ ମଲ୍ଲିକ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦତ୍ତଙ୍କ ସହିତ ପୁଲିନ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ [[ମଣ୍ଟଗୋମେରୀ]] ଜେଲରେ ଅଟକ ରଖାଯାଇଥିଲେ। ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଢାକା ଗୋଷ୍ଠୀ କଲକାତା ଗୋଷ୍ଠୀଠାରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ଦୁଇ ସଂଗଠନ ପୃଥକ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

୧୯୧୦ ମସିହା ଜୁଲାଇରେ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ପୁଲିନ ଅନ୍ୟ ୪୬ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ ଆଉ ୪୪ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲା '''ଢାକା ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲା''' ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା। ବିଚାର ପରେ ପୁଲିନଙ୍କୁ ଆଜୀବନ କାରାଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ [[ସେଲ୍ୟୁଲାର ଜେଲ]]କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ [[ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]], [[ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]] ଏବଂ [[ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର]]ଙ୍କ ପରି ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା।

ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପୁଲିନଙ୍କ କାରାଦଣ୍ଡର ଅବଧି ହ୍ରାସ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୧୮ ମସିହାରେ ସେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ତେବେ ଆଉ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଗୃହବନ୍ଦୀ ରଖାଯାଇଥିଲା। ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ସମିତିର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସଂଗଠନଟି ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ସଦସ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଫଳରେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ପ୍ରତି କେବଳ ସୀମିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମିଳିଥିଲା।

[[ନାଗପୁର]] କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନ ଏବଂ ପରେ କଲକାତାରେ ଅଧିକାଂଶ ଜୀବିତ ବିପ୍ଳବୀ ମୂଳତଃ [[ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ]]ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ [[ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ]]କୁ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁଲିନ ନିଜ ଆଦର୍ଶରେ ଅଟଳ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ମୋହନଦାସ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଏକ ନିଷିଦ୍ଧ ସଂଗଠନ ଥିବାରୁ, ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଜାରି ରଖିବା ପାଇଁ ପୁଲିନ ୧୯୨୦ ମସିହାରେ '''ଭାରତ ସେବକ ସଂଘ''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ବାରିଷ୍ଟର ଏସ. ଆର. ଦାସଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ସେ ହକ କଥା ଏବଂ ସ୍ୱରାଜ ନାମକ ଦୁଇଟି ସାମୟିକ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ପତ୍ରିକାଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବିପ୍ଳବୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରଚାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ କଂଗ୍ରେସର ଅହିଂସା ନୀତିକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖିଥିଲା; ତେବେ ପୁଲିନଙ୍କ ସହିତ ସମିତିର ମତଭେଦ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ସେ ସମିତି ସହିତ ନିଜର ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଭାରତ ସେବକ ସଂଘକୁ ବିଲୋପ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରୁ ଅବସର ନେଇଥିଲେ।

୧୯୨୮ ମସିହାରେ ସେ କଲକାତାର ମେଚୁଆବଜାରଠାରେ '''ବଙ୍ଗୀୟ ବ୍ୟାୟାମ ସମିତି''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ଏକ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଆଖଡ଼ା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଏଠାରେ ସେ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଚାଳନା, ତରବାରୀ ଚାଳନା ଏବଂ କୁସ୍ତିର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଉଥିଲେ। [[ଶିଞ୍ଜୋ ତାକାଗାକି]] ଏବଂ ଜିନ୍ନୋସୁକେ ସାନୋଙ୍କ ନିକଟରୁ ସେ [[ଜୁଡୋ]] ଓ [[ଜୁଜୁତ୍ସୁ]]ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।[5]
== ଆଧାର ==
{{Reflist}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୭୭ ଜନ୍ମ]]</text>
      <sha1>4g6frva49s88guodnp7occx8ziu29yq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607803</id>
      <parentid>607802</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡିବା</comment>
      <origin>607803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14121" sha1="pi0chwl3ti6e4rdy5mxwps15ebbq7zg" xml:space="preserve">{{ଛୋଟ|Pulin Behari Das}}
{{Infobox person
| name           = ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ
| image          = 
| image_size     = 200
| caption        = Pulin Behari Das
| birth_date     = {{Birth date|1877|1|28|df=yes}}
| birth_place    = [[Naria Upazila|Lonesingh]], [[Bengal Presidency]], [[British India]]
| death_date     = {{Death date and age|1949|8|17|1877|1|28|df=yes}}
| death_place    = [[Kolkata]], [[West Bengal]], India
| occupation     = Revolutionary
| parents        = Naba Kumar
}}
'''ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ''' (୨୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୭୭ – ୧୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୯) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀ ଏବଂ [[ଢାକା ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା-ସଭାପତି ଥିଲେ।

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==

ପୁଲିନ ଏକ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ [[ବଙ୍ଗୀୟ ହିନ୍ଦୁ]] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପରିବାରର କିଛି ଜମିଜମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାଂଶ ସଦସ୍ୟ ଔପନିବେଶିକ ସରକାରୀ ଚାକିରିରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା [[ମାଦାରୀପୁର]]ର ଉପଖଣ୍ଡ ଅଦାଲତରେ ଜଣେ ଆଇନଜୀବୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜଣେ କକା ଡେପୁଟି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କକା ମୁନସିଫ ଥିଲେ। ପୁଲିନ ୧୮୭୭ ମସିହାରେ [[ଶରିୟତପୁର ଜିଲ୍ଲା]]ର ଲୋନସିଂହ ଗ୍ରାମରେ ନବ କୁମାର ଦାସଙ୍କ ଔରସରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[1]

୧୮୯୪ ମସିହାରେ ପୁଲିନ ଫରିଦପୁର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରୁ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ସେ [[ଢାକା କଲେଜ]]ରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ କଲେଜରେ ଛାତ୍ର ଥିବା ସମୟରେ ହିଁ ପରୀକ୍ଷାଗାର ସହାୟକ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନରୁ ପୁଲିନ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ '''ଲାଠିଆଳ''' ଥିଲେ। [[କଲକାତା]]ରେ [[ସରଳା ଦେବୀ]]ଙ୍କ ଆଖଡ଼ାର ସଫଳତାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ସେ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ଟିକାଟୁଲିଠାରେ ଏକ [[ଆଖଡ଼ା]] ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।[1] ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲାଠିଆଳ ମୁର୍ତାଜାଙ୍କ ନିକଟରୁ ତରବାରୀ ଚାଳନା ଓ ଲାଠିଖେଳର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।

== କାର୍ଯ୍ୟ ==

୧୯୦୬ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ [[ବିପିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ]] ଏବଂ ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ନବଗଠିତ ପୂର୍ବବଙ୍ଗ ଓ ଆସାମ ପ୍ରଦେଶ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;agit&quot;&gt;{{cite book|title=Political Agitators in India|url=https://archive.org/details/politicalagitato00slsnuoft|page=[https://archive.org/details/politicalagitato00slsnuoft/page/67 67]}}&lt;/ref&gt;  ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଷଣରେ ଦେଶ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ବଳିଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ। ପୁଲିନ ଏହି ଆହ୍ୱାନରେ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ।[2] ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [[ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ଢାକା ଶାଖା ସଂଗଠିତ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ[3] ପୁଲିନ ୮୦ ଜଣ ଯୁବକଙ୍କୁ ନେଇ ଢାକା ଶାଖା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ପୁଲିନ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ସଂଗଠକ ଥିଲେ ଏବଂ ଖୁବ୍‌ଶୀଘ୍ର ସମିତିର ଶାଖା ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଦେଶରେ ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲା।

ପୁଲିନ ଢାକାରେ ନ୍ୟାସନାଲ ସ୍କୁଲ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ମୂଳତଃ ଏକ ବିପ୍ଳବୀ ବାହିନୀ ଗଠନ ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଓ କାଠ ତରବାରୀରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁରୀ ଏବଂ ଶେଷରେ ପିସ୍ତଲ ଓ ରିଭଲଭର ଚାଳନାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରାଯାଉଥିଲା।

ଢାକାର ପୂର୍ବତନ ଜିଲ୍ଲା ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ବାସିଲ କପଲେଷ୍ଟନ ଆଲେନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ପୁଲିନ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଜନାକାର ଥିଲେ। ୨୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୦୭ରେ ଶ୍ରୀ ଆଲେନ ଇଂଲଣ୍ଡ ଫେରିବା ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଗୋଆଲୁଣ୍ଡୋ ରେଳ ଷ୍ଟେସନଠାରେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଗୁଳି କରାଯାଇଥିଲା। ତେବେ ସେ ଅଳ୍ପକେ ଜୀବନରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।[4] ଏହି ଘଟଣାର କିଛି ଦିନ ପରେ ପ୍ରାୟ ୪୦୦ ଜଣ ମୁସଲମାନ ଦଙ୍ଗାକାରୀ ପୁଲିନଙ୍କ ବାସଭବନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହିନ୍ଦୁବିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଇଥିଲେ। ପୁଲିନ ଅଳ୍ପ କେତେଜଣ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସାହସର ସହିତ ଦଙ୍ଗାକାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ।

୧୯୦୮ ମସିହାର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପୁଲିନ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବାରା ଡକାୟତିର ଯୋଜନା କରିଥିଲେ। ଢାକା ଜିଲ୍ଲାର [[ନବାବଗଞ୍ଜ ଉପଜିଲ୍ଲା]] ଥାନା ଅଧୀନ ବାରାର ଜମିଦାରଙ୍କ ବାସଭବନରେ ଏକ ଦଳ ବିପ୍ଳବୀ ଦିନ ଦ୍ୱିପ୍ରହରରେ ଏହି ଦୁଃସାହସିକ ଡକାୟତି କରିଥିଲେ। ଏଥିରୁ ମିଳିଥିବା ଅର୍ଥ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ଗୁଳିଗୋଳା କିଣିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା।

୧୯୦୮ ମସିହାରେ ଭୂପେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ନାଗ, ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, କୃଷ୍ଣ କୁମାର ମିତ୍ର, ସୁବୋଧ ମଲ୍ଲିକ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦତ୍ତଙ୍କ ସହିତ ପୁଲିନ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ [[ମଣ୍ଟଗୋମେରୀ]] ଜେଲରେ ଅଟକ ରଖାଯାଇଥିଲେ। ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଢାକା ଗୋଷ୍ଠୀ କଲକାତା ଗୋଷ୍ଠୀଠାରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ଦୁଇ ସଂଗଠନ ପୃଥକ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

୧୯୧୦ ମସିହା ଜୁଲାଇରେ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ପୁଲିନ ଅନ୍ୟ ୪୬ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ ଆଉ ୪୪ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲା '''ଢାକା ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲା''' ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା। ବିଚାର ପରେ ପୁଲିନଙ୍କୁ ଆଜୀବନ କାରାଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ [[ସେଲ୍ୟୁଲାର ଜେଲ]]କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ [[ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]], [[ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]] ଏବଂ [[ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର]]ଙ୍କ ପରି ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା।

ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପୁଲିନଙ୍କ କାରାଦଣ୍ଡର ଅବଧି ହ୍ରାସ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୧୮ ମସିହାରେ ସେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ତେବେ ଆଉ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଗୃହବନ୍ଦୀ ରଖାଯାଇଥିଲା। ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ସମିତିର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସଂଗଠନଟି ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ସଦସ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଫଳରେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ପ୍ରତି କେବଳ ସୀମିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମିଳିଥିଲା।

[[ନାଗପୁର]] କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନ ଏବଂ ପରେ କଲକାତାରେ ଅଧିକାଂଶ ଜୀବିତ ବିପ୍ଳବୀ ମୂଳତଃ [[ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ]]ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ [[ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ]]କୁ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁଲିନ ନିଜ ଆଦର୍ଶରେ ଅଟଳ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ମୋହନଦାସ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଏକ ନିଷିଦ୍ଧ ସଂଗଠନ ଥିବାରୁ, ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଜାରି ରଖିବା ପାଇଁ ପୁଲିନ ୧୯୨୦ ମସିହାରେ '''ଭାରତ ସେବକ ସଂଘ''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ବାରିଷ୍ଟର ଏସ. ଆର. ଦାସଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ସେ ହକ କଥା ଏବଂ ସ୍ୱରାଜ ନାମକ ଦୁଇଟି ସାମୟିକ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ପତ୍ରିକାଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବିପ୍ଳବୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରଚାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ କଂଗ୍ରେସର ଅହିଂସା ନୀତିକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖିଥିଲା; ତେବେ ପୁଲିନଙ୍କ ସହିତ ସମିତିର ମତଭେଦ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ସେ ସମିତି ସହିତ ନିଜର ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଭାରତ ସେବକ ସଂଘକୁ ବିଲୋପ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରୁ ଅବସର ନେଇଥିଲେ।

୧୯୨୮ ମସିହାରେ ସେ କଲକାତାର ମେଚୁଆବଜାରଠାରେ '''ବଙ୍ଗୀୟ ବ୍ୟାୟାମ ସମିତି''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ଏକ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଆଖଡ଼ା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଏଠାରେ ସେ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଚାଳନା, ତରବାରୀ ଚାଳନା ଏବଂ କୁସ୍ତିର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଉଥିଲେ। [[ଶିଞ୍ଜୋ ତାକାଗାକି]] ଏବଂ ଜିନ୍ନୋସୁକେ ସାନୋଙ୍କ ନିକଟରୁ ସେ [[ଜୁଡୋ]] ଓ [[ଜୁଜୁତ୍ସୁ]]ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।[5]

== ଆଧାର ==
{{Reflist}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୭୭ ଜନ୍ମ]]</text>
      <sha1>pi0chwl3ti6e4rdy5mxwps15ebbq7zg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607804</id>
      <parentid>607803</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14369" sha1="4xacdn7fz0yssk2khivspahmfnofb4s" xml:space="preserve">{{ଛୋଟ|Pulin Behari Das}}
{{Infobox person
| name           = ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ
| image          = 
| image_size     = 200
| caption        = Pulin Behari Das
| birth_date     = {{Birth date|1877|1|28|df=yes}}
| birth_place    = [[Naria Upazila|Lonesingh]], [[Bengal Presidency]], [[British India]]
| death_date     = {{Death date and age|1949|8|17|1877|1|28|df=yes}}
| death_place    = [[Kolkata]], [[West Bengal]], India
| occupation     = Revolutionary
| parents        = Naba Kumar
}}
'''ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ''' (୨୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୭୭ – ୧୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୯) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀ ଏବଂ [[ଢାକା ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା-ସଭାପତି ଥିଲେ।

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==

ପୁଲିନ ଏକ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ [[ବଙ୍ଗୀୟ ହିନ୍ଦୁ]] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପରିବାରର କିଛି ଜମିଜମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାଂଶ ସଦସ୍ୟ ଔପନିବେଶିକ ସରକାରୀ ଚାକିରିରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା [[ମାଦାରୀପୁର]]ର ଉପଖଣ୍ଡ ଅଦାଲତରେ ଜଣେ ଆଇନଜୀବୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜଣେ କକା ଡେପୁଟି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କକା ମୁନସିଫ ଥିଲେ। ପୁଲିନ ୧୮୭୭ ମସିହାରେ [[ଶରିୟତପୁର ଜିଲ୍ଲା]]ର ଲୋନସିଂହ ଗ୍ରାମରେ ନବ କୁମାର ଦାସଙ୍କ ଔରସରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[1]

୧୮୯୪ ମସିହାରେ ପୁଲିନ ଫରିଦପୁର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରୁ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ସେ [[ଢାକା କଲେଜ]]ରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ କଲେଜରେ ଛାତ୍ର ଥିବା ସମୟରେ ହିଁ ପରୀକ୍ଷାଗାର ସହାୟକ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନରୁ ପୁଲିନ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ '''ଲାଠିଆଳ''' ଥିଲେ। [[କଲକାତା]]ରେ [[ସରଳା ଦେବୀ]]ଙ୍କ ଆଖଡ଼ାର ସଫଳତାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ସେ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ଟିକାଟୁଲିଠାରେ ଏକ [[ଆଖଡ଼ା]] ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।[1] ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲାଠିଆଳ ମୁର୍ତାଜାଙ୍କ ନିକଟରୁ ତରବାରୀ ଚାଳନା ଓ ଲାଠିଖେଳର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।

== କାର୍ଯ୍ୟ ==

୧୯୦୬ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ [[ବିପିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ]] ଏବଂ ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ନବଗଠିତ ପୂର୍ବବଙ୍ଗ ଓ ଆସାମ ପ୍ରଦେଶ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;agit&quot;&gt;{{cite book|title=Political Agitators in India|url=https://archive.org/details/politicalagitato00slsnuoft|page=[https://archive.org/details/politicalagitato00slsnuoft/page/67 67]}}&lt;/ref&gt;  ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଷଣରେ ଦେଶ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ବଳିଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ। ପୁଲିନ ଏହି ଆହ୍ୱାନରେ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ।[2] ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [[ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ଢାକା ଶାଖା ସଂଗଠିତ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ[3] ପୁଲିନ ୮୦ ଜଣ ଯୁବକଙ୍କୁ ନେଇ ଢାକା ଶାଖା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ପୁଲିନ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ସଂଗଠକ ଥିଲେ ଏବଂ ଖୁବ୍‌ଶୀଘ୍ର ସମିତିର ଶାଖା ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଦେଶରେ ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲା।

ପୁଲିନ ଢାକାରେ ନ୍ୟାସନାଲ ସ୍କୁଲ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ମୂଳତଃ ଏକ ବିପ୍ଳବୀ ବାହିନୀ ଗଠନ ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଓ କାଠ ତରବାରୀରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁରୀ ଏବଂ ଶେଷରେ ପିସ୍ତଲ ଓ ରିଭଲଭର ଚାଳନାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରାଯାଉଥିଲା।

ଢାକାର ପୂର୍ବତନ ଜିଲ୍ଲା ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ବାସିଲ କପଲେଷ୍ଟନ ଆଲେନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ପୁଲିନ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଜନାକାର ଥିଲେ। ୨୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୦୭ରେ ଶ୍ରୀ ଆଲେନ ଇଂଲଣ୍ଡ ଫେରିବା ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଗୋଆଲୁଣ୍ଡୋ ରେଳ ଷ୍ଟେସନଠାରେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଗୁଳି କରାଯାଇଥିଲା। ତେବେ ସେ ଅଳ୍ପକେ ଜୀବନରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।[4] ଏହି ଘଟଣାର କିଛି ଦିନ ପରେ ପ୍ରାୟ ୪୦୦ ଜଣ ମୁସଲମାନ ଦଙ୍ଗାକାରୀ ପୁଲିନଙ୍କ ବାସଭବନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହିନ୍ଦୁବିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଇଥିଲେ। ପୁଲିନ ଅଳ୍ପ କେତେଜଣ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସାହସର ସହିତ ଦଙ୍ଗାକାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ।

୧୯୦୮ ମସିହାର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପୁଲିନ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବାରା ଡକାୟତିର ଯୋଜନା କରିଥିଲେ। ଢାକା ଜିଲ୍ଲାର [[ନବାବଗଞ୍ଜ ଉପଜିଲ୍ଲା]] ଥାନା ଅଧୀନ ବାରାର ଜମିଦାରଙ୍କ ବାସଭବନରେ ଏକ ଦଳ ବିପ୍ଳବୀ ଦିନ ଦ୍ୱିପ୍ରହରରେ ଏହି ଦୁଃସାହସିକ ଡକାୟତି କରିଥିଲେ। ଏଥିରୁ ମିଳିଥିବା ଅର୍ଥ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ଗୁଳିଗୋଳା କିଣିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା।

୧୯୦୮ ମସିହାରେ ଭୂପେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ନାଗ, ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, କୃଷ୍ଣ କୁମାର ମିତ୍ର, ସୁବୋଧ ମଲ୍ଲିକ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦତ୍ତଙ୍କ ସହିତ ପୁଲିନ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ [[ମଣ୍ଟଗୋମେରୀ]] ଜେଲରେ ଅଟକ ରଖାଯାଇଥିଲେ। ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଢାକା ଗୋଷ୍ଠୀ କଲକାତା ଗୋଷ୍ଠୀଠାରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ଦୁଇ ସଂଗଠନ ପୃଥକ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

୧୯୧୦ ମସିହା ଜୁଲାଇରେ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ପୁଲିନ ଅନ୍ୟ ୪୬ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ ଆଉ ୪୪ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲା '''ଢାକା ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲା''' ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା। ବିଚାର ପରେ ପୁଲିନଙ୍କୁ ଆଜୀବନ କାରାଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ [[ସେଲ୍ୟୁଲାର ଜେଲ]]କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ [[ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]], [[ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]] ଏବଂ [[ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର]]ଙ୍କ ପରି ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା।

ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପୁଲିନଙ୍କ କାରାଦଣ୍ଡର ଅବଧି ହ୍ରାସ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୧୮ ମସିହାରେ ସେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ତେବେ ଆଉ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଗୃହବନ୍ଦୀ ରଖାଯାଇଥିଲା। ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ସମିତିର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସଂଗଠନଟି ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ସଦସ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଫଳରେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ପ୍ରତି କେବଳ ସୀମିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମିଳିଥିଲା।

[[ନାଗପୁର]] କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନ ଏବଂ ପରେ କଲକାତାରେ ଅଧିକାଂଶ ଜୀବିତ ବିପ୍ଳବୀ ମୂଳତଃ [[ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ]]ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ [[ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ]]କୁ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁଲିନ ନିଜ ଆଦର୍ଶରେ ଅଟଳ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ମୋହନଦାସ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଏକ ନିଷିଦ୍ଧ ସଂଗଠନ ଥିବାରୁ, ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଜାରି ରଖିବା ପାଇଁ ପୁଲିନ ୧୯୨୦ ମସିହାରେ '''ଭାରତ ସେବକ ସଂଘ''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ବାରିଷ୍ଟର ଏସ. ଆର. ଦାସଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ସେ ହକ କଥା ଏବଂ ସ୍ୱରାଜ ନାମକ ଦୁଇଟି ସାମୟିକ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ପତ୍ରିକାଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବିପ୍ଳବୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରଚାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ କଂଗ୍ରେସର ଅହିଂସା ନୀତିକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖିଥିଲା; ତେବେ ପୁଲିନଙ୍କ ସହିତ ସମିତିର ମତଭେଦ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ସେ ସମିତି ସହିତ ନିଜର ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଭାରତ ସେବକ ସଂଘକୁ ବିଲୋପ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରୁ ଅବସର ନେଇଥିଲେ।

୧୯୨୮ ମସିହାରେ ସେ କଲକାତାର ମେଚୁଆବଜାରଠାରେ '''ବଙ୍ଗୀୟ ବ୍ୟାୟାମ ସମିତି''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ଏକ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଆଖଡ଼ା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଏଠାରେ ସେ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଚାଳନା, ତରବାରୀ ଚାଳନା ଏବଂ କୁସ୍ତିର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଉଥିଲେ। [[ଶିଞ୍ଜୋ ତାକାଗାକି]] ଏବଂ ଜିନ୍ନୋସୁକେ ସାନୋଙ୍କ ନିକଟରୁ ସେ [[ଜୁଡୋ]] ଓ [[ଜୁଜୁତ୍ସୁ]]ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-07-03 |title=The Nippon-shio of Rabindranath Tagore |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/the-nippon-shio-of-rabindranath-tagore/ |access-date=2026-10-04 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ଆଧାର ==
{{Reflist}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୭୭ ଜନ୍ମ]]</text>
      <sha1>4xacdn7fz0yssk2khivspahmfnofb4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607807</id>
      <parentid>607804</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14630" sha1="mg2u6pjajkf153cwl0q2ad42izgj0q8" xml:space="preserve">{{ଛୋଟ|Pulin Behari Das}}
{{Infobox person
| name           = ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ
| image          = 
| image_size     = 200
| caption        = Pulin Behari Das
| birth_date     = {{Birth date|1877|1|28|df=yes}}
| birth_place    = [[Naria Upazila|Lonesingh]], [[Bengal Presidency]], [[British India]]
| death_date     = {{Death date and age|1949|8|17|1877|1|28|df=yes}}
| death_place    = [[Kolkata]], [[West Bengal]], India
| occupation     = Revolutionary
| parents        = Naba Kumar
}}
'''ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ''' (୨୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୭୭ – ୧୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୯) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀ ଏବଂ [[ଢାକା ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା-ସଭାପତି ଥିଲେ।

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==

ପୁଲିନ ଏକ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ [[ବଙ୍ଗୀୟ ହିନ୍ଦୁ]] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପରିବାରର କିଛି ଜମିଜମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାଂଶ ସଦସ୍ୟ ଔପନିବେଶିକ ସରକାରୀ ଚାକିରିରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା [[ମାଦାରୀପୁର]]ର ଉପଖଣ୍ଡ ଅଦାଲତରେ ଜଣେ ଆଇନଜୀବୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜଣେ କକା ଡେପୁଟି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କକା ମୁନସିଫ ଥିଲେ। ପୁଲିନ ୧୮୭୭ ମସିହାରେ [[ଶରିୟତପୁର ଜିଲ୍ଲା]]ର ଲୋନସିଂହ ଗ୍ରାମରେ ନବ କୁମାର ଦାସଙ୍କ ଔରସରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।[1]

୧୮୯୪ ମସିହାରେ ପୁଲିନ ଫରିଦପୁର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରୁ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ସେ [[ଢାକା କଲେଜ]]ରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ କଲେଜରେ ଛାତ୍ର ଥିବା ସମୟରେ ହିଁ ପରୀକ୍ଷାଗାର ସହାୟକ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନରୁ ପୁଲିନ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ '''ଲାଠିଆଳ''' ଥିଲେ। [[କଲକାତା]]ରେ [[ସରଳା ଦେବୀ]]ଙ୍କ ଆଖଡ଼ାର ସଫଳତାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ସେ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ଟିକାଟୁଲିଠାରେ ଏକ [[ଆଖଡ଼ା]] ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।[1] ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲାଠିଆଳ ମୁର୍ତାଜାଙ୍କ ନିକଟରୁ ତରବାରୀ ଚାଳନା ଓ ଲାଠିଖେଳର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।

== କାର୍ଯ୍ୟ ==

୧୯୦୬ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ [[ବିପିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ]] ଏବଂ ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ନବଗଠିତ ପୂର୍ବବଙ୍ଗ ଓ ଆସାମ ପ୍ରଦେଶ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;agit&quot;&gt;{{cite book|title=Political Agitators in India|url=https://archive.org/details/politicalagitato00slsnuoft|page=[https://archive.org/details/politicalagitato00slsnuoft/page/67 67]}}&lt;/ref&gt;  ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଷଣରେ ଦେଶ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ବଳିଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ। ପୁଲିନ ଏହି ଆହ୍ୱାନରେ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [[ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ଢାକା ଶାଖା ସଂଗଠିତ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bandyopādhyāẏa |first=Śekhara |url=https://books.google.co.in/books?id=-EpNz0U8VEQC&amp;redir_esc=y |title=From Plassey to Partition: A History of Modern India |date=2004 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-250-2596-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; ପୁଲିନ ୮୦ ଜଣ ଯୁବକଙ୍କୁ ନେଇ ଢାକା ଶାଖା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ପୁଲିନ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ସଂଗଠକ ଥିଲେ ଏବଂ ଖୁବ୍‌ଶୀଘ୍ର ସମିତିର ଶାଖା ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଦେଶରେ ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲା।

ପୁଲିନ ଢାକାରେ ନ୍ୟାସନାଲ ସ୍କୁଲ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ମୂଳତଃ ଏକ ବିପ୍ଳବୀ ବାହିନୀ ଗଠନ ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଓ କାଠ ତରବାରୀରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁରୀ ଏବଂ ଶେଷରେ ପିସ୍ତଲ ଓ ରିଭଲଭର ଚାଳନାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରାଯାଉଥିଲା।

ଢାକାର ପୂର୍ବତନ ଜିଲ୍ଲା ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ବାସିଲ କପଲେଷ୍ଟନ ଆଲେନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ପୁଲିନ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଜନାକାର ଥିଲେ। ୨୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୦୭ରେ ଶ୍ରୀ ଆଲେନ ଇଂଲଣ୍ଡ ଫେରିବା ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଗୋଆଲୁଣ୍ଡୋ ରେଳ ଷ୍ଟେସନଠାରେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଗୁଳି କରାଯାଇଥିଲା। ତେବେ ସେ ଅଳ୍ପକେ ଜୀବନରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।[4] ଏହି ଘଟଣାର କିଛି ଦିନ ପରେ ପ୍ରାୟ ୪୦୦ ଜଣ ମୁସଲମାନ ଦଙ୍ଗାକାରୀ ପୁଲିନଙ୍କ ବାସଭବନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହିନ୍ଦୁବିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଇଥିଲେ। ପୁଲିନ ଅଳ୍ପ କେତେଜଣ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସାହସର ସହିତ ଦଙ୍ଗାକାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ।

୧୯୦୮ ମସିହାର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପୁଲିନ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବାରା ଡକାୟତିର ଯୋଜନା କରିଥିଲେ। ଢାକା ଜିଲ୍ଲାର [[ନବାବଗଞ୍ଜ ଉପଜିଲ୍ଲା]] ଥାନା ଅଧୀନ ବାରାର ଜମିଦାରଙ୍କ ବାସଭବନରେ ଏକ ଦଳ ବିପ୍ଳବୀ ଦିନ ଦ୍ୱିପ୍ରହରରେ ଏହି ଦୁଃସାହସିକ ଡକାୟତି କରିଥିଲେ। ଏଥିରୁ ମିଳିଥିବା ଅର୍ଥ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ଗୁଳିଗୋଳା କିଣିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା।

୧୯୦୮ ମସିହାରେ ଭୂପେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ନାଗ, ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, କୃଷ୍ଣ କୁମାର ମିତ୍ର, ସୁବୋଧ ମଲ୍ଲିକ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦତ୍ତଙ୍କ ସହିତ ପୁଲିନ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ [[ମଣ୍ଟଗୋମେରୀ]] ଜେଲରେ ଅଟକ ରଖାଯାଇଥିଲେ। ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଢାକା ଗୋଷ୍ଠୀ କଲକାତା ଗୋଷ୍ଠୀଠାରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ଦୁଇ ସଂଗଠନ ପୃଥକ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

୧୯୧୦ ମସିହା ଜୁଲାଇରେ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ପୁଲିନ ଅନ୍ୟ ୪୬ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ ଆଉ ୪୪ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲା '''ଢାକା ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲା''' ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା। ବିଚାର ପରେ ପୁଲିନଙ୍କୁ ଆଜୀବନ କାରାଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ [[ସେଲ୍ୟୁଲାର ଜେଲ]]କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ [[ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]], [[ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]] ଏବଂ [[ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର]]ଙ୍କ ପରି ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା।

ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପୁଲିନଙ୍କ କାରାଦଣ୍ଡର ଅବଧି ହ୍ରାସ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୧୮ ମସିହାରେ ସେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ତେବେ ଆଉ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଗୃହବନ୍ଦୀ ରଖାଯାଇଥିଲା। ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ସମିତିର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସଂଗଠନଟି ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ସଦସ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଫଳରେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ପ୍ରତି କେବଳ ସୀମିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମିଳିଥିଲା।

[[ନାଗପୁର]] କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନ ଏବଂ ପରେ କଲକାତାରେ ଅଧିକାଂଶ ଜୀବିତ ବିପ୍ଳବୀ ମୂଳତଃ [[ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ]]ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ [[ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ]]କୁ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁଲିନ ନିଜ ଆଦର୍ଶରେ ଅଟଳ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ମୋହନଦାସ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଏକ ନିଷିଦ୍ଧ ସଂଗଠନ ଥିବାରୁ, ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଜାରି ରଖିବା ପାଇଁ ପୁଲିନ ୧୯୨୦ ମସିହାରେ '''ଭାରତ ସେବକ ସଂଘ''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ବାରିଷ୍ଟର ଏସ. ଆର. ଦାସଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ସେ ହକ କଥା ଏବଂ ସ୍ୱରାଜ ନାମକ ଦୁଇଟି ସାମୟିକ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ପତ୍ରିକାଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବିପ୍ଳବୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରଚାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ କଂଗ୍ରେସର ଅହିଂସା ନୀତିକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖିଥିଲା; ତେବେ ପୁଲିନଙ୍କ ସହିତ ସମିତିର ମତଭେଦ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ସେ ସମିତି ସହିତ ନିଜର ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଭାରତ ସେବକ ସଂଘକୁ ବିଲୋପ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରୁ ଅବସର ନେଇଥିଲେ।

୧୯୨୮ ମସିହାରେ ସେ କଲକାତାର ମେଚୁଆବଜାରଠାରେ '''ବଙ୍ଗୀୟ ବ୍ୟାୟାମ ସମିତି''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ଏକ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଆଖଡ଼ା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଏଠାରେ ସେ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଚାଳନା, ତରବାରୀ ଚାଳନା ଏବଂ କୁସ୍ତିର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଉଥିଲେ। [[ଶିଞ୍ଜୋ ତାକାଗାକି]] ଏବଂ ଜିନ୍ନୋସୁକେ ସାନୋଙ୍କ ନିକଟରୁ ସେ [[ଜୁଡୋ]] ଓ [[ଜୁଜୁତ୍ସୁ]]ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-07-03 |title=The Nippon-shio of Rabindranath Tagore |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/the-nippon-shio-of-rabindranath-tagore/ |access-date=2026-10-04 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ଆଧାର ==
{{Reflist}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୭୭ ଜନ୍ମ]]</text>
      <sha1>mg2u6pjajkf153cwl0q2ad42izgj0q8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607900</id>
      <parentid>607807</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T09:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ଆଧାର ଯୋଡ଼ିବା</comment>
      <origin>607900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15009" sha1="gw9qoi09v3ssounkw436nddafokvgzs" xml:space="preserve">{{ଛୋଟ|Pulin Behari Das}}
{{Infobox person
| name           = ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ
| image          = 
| image_size     = 200
| caption        = Pulin Behari Das
| birth_date     = {{Birth date|1877|1|28|df=yes}}
| birth_place    = [[Naria Upazila|Lonesingh]], [[Bengal Presidency]], [[British India]]
| death_date     = {{Death date and age|1949|8|17|1877|1|28|df=yes}}
| death_place    = [[Kolkata]], [[West Bengal]], India
| occupation     = Revolutionary
| parents        = Naba Kumar
}}
'''ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ''' (୨୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୭୭ – ୧୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୯) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀ ଏବଂ [[ଢାକା ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା-ସଭାପତି ଥିଲେ।

== ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ==

ପୁଲିନ ଏକ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ [[ବଙ୍ଗୀୟ ହିନ୍ଦୁ]] ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପରିବାରର କିଛି ଜମିଜମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାଂଶ ସଦସ୍ୟ ଔପନିବେଶିକ ସରକାରୀ ଚାକିରିରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ମାଦାରିପୁରର ଉପଖଣ୍ଡ ଅଦାଲତରେ ଜଣେ ଆଇନଜୀବୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜଣେ କକା ଡେପୁଟି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କକା ମୁନସିଫ ଥିଲେ। ପୁଲିନ ୧୮୭୭ ମସିହାରେ [[ଶରିୟତପୁର ଜିଲ୍ଲା]]ର ଲୋନସିଂହ ଗ୍ରାମରେ ନବ କୁମାର ଦାସଙ୍କ ଔରସରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;samsad&quot;&gt;Sengupta, S. (ed.) (1988). ''Samsad Bangali Charitabhidhan'' (in Bengali), Calcutta: Sahitya Samsad, pp.288&lt;/ref&gt;

୧୮୯୪ ମସିହାରେ ପୁଲିନ ଫରିଦପୁର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରୁ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ସେ [[ଢାକା କଲେଜ]]ରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ କଲେଜରେ ଛାତ୍ର ଥିବା ସମୟରେ ହିଁ ପରୀକ୍ଷାଗାର ସହାୟକ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନରୁ ପୁଲିନ ଶାରୀରିକ ବିକାଶ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ '''ଲାଠିଆଳ''' ଥିଲେ। [[କଲିକତା|କଲିକାତା]]&lt;nowiki/&gt;ରେ [[ସରଳା ଦେବୀ]]ଙ୍କ ଆଖଡ଼ାର ସଫଳତାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ସେ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ଟିକାଟୁଲିଠାରେ ଏକ [[ଆଖଡ଼ା]] ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;samsad&quot; /&gt; ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲାଠିଆଳ ମୁର୍ତାଜାଙ୍କ ନିକଟରୁ ତରବାରୀ ଚାଳନା ଓ ଲାଠିଖେଳର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।

== କାର୍ଯ୍ୟ ==

୧୯୦୬ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ [[ବିପିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଲ]] ଏବଂ ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ନବଗଠିତ ପୂର୍ବବଙ୍ଗ ଓ ଆସାମ ପ୍ରଦେଶ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ।&lt;ref name=&quot;agit&quot;&gt;{{cite book|title=Political Agitators in India|url=https://archive.org/details/politicalagitato00slsnuoft|page=[https://archive.org/details/politicalagitato00slsnuoft/page/67 67]}}&lt;/ref&gt;  ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଷଣରେ ଦେଶ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ବଳିଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ। ପୁଲିନ ଏହି ଆହ୍ୱାନରେ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ [[ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି]]ର ଢାକା ଶାଖା ସଂଗଠିତ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bandyopādhyāẏa |first=Śekhara |url=https://books.google.co.in/books?id=-EpNz0U8VEQC&amp;redir_esc=y |title=From Plassey to Partition: A History of Modern India |date=2004 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-250-2596-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; ପୁଲିନ ୮୦ ଜଣ ଯୁବକଙ୍କୁ ନେଇ ଢାକା ଶାଖା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ପୁଲିନ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ସଂଗଠକ ଥିଲେ ଏବଂ ଖୁବ୍‌ଶୀଘ୍ର ସମିତିର ଶାଖା ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଦେଶରେ ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲା।

ପୁଲିନ ଢାକାରେ ନ୍ୟାସନାଲ ସ୍କୁଲ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ମୂଳତଃ ଏକ ବିପ୍ଳବୀ ବାହିନୀ ଗଠନ ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଓ କାଠ ତରବାରୀରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁରୀ ଏବଂ ଶେଷରେ ପିସ୍ତଲ ଓ ରିଭଲଭର ଚାଳନାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରାଯାଉଥିଲା।

ଢାକାର ପୂର୍ବତନ ଜିଲ୍ଲା ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ବାସିଲ କପଲେଷ୍ଟନ ଆଲେନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ପୁଲିନ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଜନାକାର ଥିଲେ। ୨୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୦୭ରେ ଶ୍ରୀ ଆଲେନ ଇଂଲଣ୍ଡ ଫେରିବା ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଗୋଆଲୁଣ୍ଡୋ ରେଳ ଷ୍ଟେସନଠାରେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଗୁଳି କରାଯାଇଥିଲା। ତେବେ ସେ ଅଳ୍ପକେ ଜୀବନରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Basil Copleston Allen |url=https://archive.org/details/daccaallen00alle |title=Dacca |date=1912 |publisher=The Pioneer Press |page=[https://archive.org/details/daccaallen00alle/page/53 53]}}&lt;/ref&gt; ଏହି ଘଟଣାର କିଛି ଦିନ ପରେ ପ୍ରାୟ ୪୦୦ ଜଣ ମୁସଲମାନ ଦଙ୍ଗାକାରୀ ପୁଲିନଙ୍କ ବାସଭବନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହିନ୍ଦୁବିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଇଥିଲେ। ପୁଲିନ ଅଳ୍ପ କେତେଜଣ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସାହସର ସହିତ ଦଙ୍ଗାକାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ।

୧୯୦୮ ମସିହାର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପୁଲିନ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବାରା ଡକାୟତିର ଯୋଜନା କରିଥିଲେ। ଢାକା ଜିଲ୍ଲାର [[ନବାବଗଞ୍ଜ ଉପଜିଲ୍ଲା]] ଥାନା ଅଧୀନ ବାରାର ଜମିଦାରଙ୍କ ବାସଭବନରେ ଏକ ଦଳ ବିପ୍ଳବୀ ଦିନ ଦ୍ୱିପ୍ରହରରେ ଏହି ଦୁଃସାହସିକ ଡକାୟତି କରିଥିଲେ। ଏଥିରୁ ମିଳିଥିବା ଅର୍ଥ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ଗୁଳିଗୋଳା କିଣିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା।

୧୯୦୮ ମସିହାରେ ଭୂପେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ନାଗ, ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, କୃଷ୍ଣ କୁମାର ମିତ୍ର, ସୁବୋଧ ମଲ୍ଲିକ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦତ୍ତଙ୍କ ସହିତ ପୁଲିନ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ [[ମଣ୍ଟଗୋମେରୀ]] ଜେଲରେ ଅଟକ ରଖାଯାଇଥିଲେ। ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଢାକା ଗୋଷ୍ଠୀ କଲକାତା ଗୋଷ୍ଠୀଠାରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ପ୍ରମଥନାଥ ମିତ୍ରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ଦୁଇ ସଂଗଠନ ପୃଥକ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

୧୯୧୦ ମସିହା ଜୁଲାଇରେ ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ ପୁଲିନ ଅନ୍ୟ ୪୬ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ ଆଉ ୪୪ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲା '''ଢାକା ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ମାମଲା''' ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା। ବିଚାର ପରେ ପୁଲିନଙ୍କୁ ଆଜୀବନ କାରାଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ [[ସେଲ୍ୟୁଲାର ଜେଲ]]କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ [[ହେମଚନ୍ଦ୍ର କାନୁନଗୋ]], [[ବାରୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଘୋଷ]] ଏବଂ [[ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର]]ଙ୍କ ପରି ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା।

ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପୁଲିନଙ୍କ କାରାଦଣ୍ଡର ଅବଧି ହ୍ରାସ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୧୮ ମସିହାରେ ସେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ତେବେ ଆଉ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଗୃହବନ୍ଦୀ ରଖାଯାଇଥିଲା। ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ସମିତିର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସକ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସଂଗଠନଟି ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ସଦସ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଫଳରେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ପ୍ରତି କେବଳ ସୀମିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମିଳିଥିଲା।

[[ନାଗପୁର]] କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନ ଏବଂ ପରେ କଲକାତାରେ ଅଧିକାଂଶ ଜୀବିତ ବିପ୍ଳବୀ ମୂଳତଃ [[ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ]]ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ [[ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ]]କୁ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁଲିନ ନିଜ ଆଦର୍ଶରେ ଅଟଳ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ମୋହନଦାସ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଏକ ନିଷିଦ୍ଧ ସଂଗଠନ ଥିବାରୁ, ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଜାରି ରଖିବା ପାଇଁ ପୁଲିନ ୧୯୨୦ ମସିହାରେ '''ଭାରତ ସେବକ ସଂଘ''' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ବାରିଷ୍ଟର ଏସ. ଆର. ଦାସଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ସେ ହକ କଥା ଏବଂ ସ୍ୱରାଜ ନାମକ ଦୁଇଟି ସାମୟିକ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ପତ୍ରିକାଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବିପ୍ଳବୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରଚାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ କଂଗ୍ରେସର ଅହିଂସା ନୀତିକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଅନୁଶୀଳନ ସମିତି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖିଥିଲା; ତେବେ ପୁଲିନଙ୍କ ସହିତ ସମିତିର ମତଭେଦ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ସେ ସମିତି ସହିତ ନିଜର ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଭାରତ ସେବକ ସଂଘକୁ ବିଲୋପ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରୁ ଅବସର ନେଇଥିଲେ।

୧୯୨୮ ମସିହାରେ ସେ କଲକାତାର ମେଚୁଆବଜାରଠାରେ ''ବଙ୍ଗୀୟ ବ୍ୟାୟାମ ସମିତି'' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହା ଏକ ଶାରୀରିକ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଆଖଡ଼ା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଏଠାରେ ସେ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଚାଳନା, ତରବାରୀ ଚାଳନା ଏବଂ କୁସ୍ତିର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଉଥିଲେ। [[ଶିଞ୍ଜୋ ତାକାଗାକି]] ଏବଂ ଜିନ୍ନୋସୁକେ ସାନୋଙ୍କ ନିକଟରୁ ସେ [[ଜୁଡୋ]] ଓ [[ଜୁଜୁତ୍ସୁ]]ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-07-03 |title=The Nippon-shio of Rabindranath Tagore |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/the-nippon-shio-of-rabindranath-tagore/ |access-date=2026-10-04 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ଆଧାର ==
{{Reflist}}

[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୭୭ ଜନ୍ମ]]</text>
      <sha1>gw9qoi09v3ssounkw436nddafokvgzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଆଲୋଚନା:ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>101296</id>
    <revision>
      <id>607805</id>
      <timestamp>2026-10-04T22:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/gandhi-2026</comment>
      <origin>607805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv" xml:space="preserve">{{ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୬}}</text>
      <sha1>1csudgx00nt177clilc3be8dn7e6wuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pulin Behari Das</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101297</id>
    <redirect title="ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ" />
    <revision>
      <id>607806</id>
      <timestamp>2026-10-04T22:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hpsatapathy</username>
        <id>6324</id>
      </contributor>
      <comment>ପୃଷ୍ଠାଟି [[ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ]]‌କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଦିଆଗଲା</comment>
      <origin>607806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="ie1fygvcnjmfikfi2360wkn0sovkym1" xml:space="preserve">#ଲେଉଟାଣି [[ପୁଲିନ ବିହାରୀ ଦାସ]]</text>
      <sha1>ie1fygvcnjmfikfi2360wkn0sovkym1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ଛାଞ୍ଚ:Infobox historical event</title>
    <ns>10</ns>
    <id>101298</id>
    <redirect title="ଛାଞ୍ଚ:Infobox event" />
    <revision>
      <id>607808</id>
      <timestamp>2007-05-31T23:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reddi</username>
        <id>43589</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot; ...'</comment>
      <origin>607808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1412" sha1="968anitxrrod0bbofmxggm8loqudr87" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #FFFFFF; background-color: #000000; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}&lt;!--
--&gt;
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}} &lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}} &lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}} &lt;!--
--&gt;

{{#if:{{{Status|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Status:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Status|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}} &lt;!--
--&gt;
|}

&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Status         = (Status)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>968anitxrrod0bbofmxggm8loqudr87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607809</id>
      <parentid>607808</parentid>
      <timestamp>2007-05-31T23:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reddi</username>
        <id>43589</id>
      </contributor>
      <origin>607809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1411" sha1="6sti69w3ej1r8qwrjh6of06fvso8pem" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}&lt;!--
--&gt;
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}} &lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}} &lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}} &lt;!--
--&gt;

{{#if:{{{Status|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Status:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Status|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}} &lt;!--
--&gt;
|}

&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Status         = (Status)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6sti69w3ej1r8qwrjh6of06fvso8pem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607810</id>
      <parentid>607809</parentid>
      <timestamp>2007-07-24T23:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Circeus</username>
        <id>15370</id>
      </contributor>
      <comment>whitespace</comment>
      <origin>607810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1409" sha1="8jf8pnawjaha6327q6afljfmn9v0n73" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}&lt;!--
--&gt;
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}} &lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}} &lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}} &lt;!--
--&gt;

{{#if:{{{Status|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Status:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Status|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}} &lt;!--
--&gt;
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Status         = (Status)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8jf8pnawjaha6327q6afljfmn9v0n73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607811</id>
      <parentid>607810</parentid>
      <timestamp>2007-09-20T07:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jmchuff</username>
        <id>43590</id>
      </contributor>
      <origin>607811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="m57h3rue4n7qz4djqgrn5lj19ysedmx" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Status|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Status:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Status|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Status         = (Status)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m57h3rue4n7qz4djqgrn5lj19ysedmx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607812</id>
      <parentid>607811</parentid>
      <timestamp>2008-05-01T17:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caulde</username>
        <id>43591</id>
      </contributor>
      <comment>test</comment>
      <origin>607812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1376" sha1="4thme76ipfrb555ethnlt93ec2lgfkr" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;also known as:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Status|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Status:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Status|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Status         = (Status)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4thme76ipfrb555ethnlt93ec2lgfkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607813</id>
      <parentid>607812</parentid>
      <timestamp>2008-05-01T17:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caulde</username>
        <id>43591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contributions/Rudget|Rudget]] ([[User talk:Rudget|talk]]) to last version by Jmchuff</comment>
      <origin>607813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="m57h3rue4n7qz4djqgrn5lj19ysedmx" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Status|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Status:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Status|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Status         = (Status)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m57h3rue4n7qz4djqgrn5lj19ysedmx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607814</id>
      <parentid>607813</parentid>
      <timestamp>2008-05-01T17:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caulde</username>
        <id>43591</id>
      </contributor>
      <comment>header</comment>
      <origin>607814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1376" sha1="jw0wihm7gk8mnq7a3efvyfdg7tajhyq" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Status|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Status:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Status|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
==Usage==
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Status         = (Status)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jw0wihm7gk8mnq7a3efvyfdg7tajhyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607815</id>
      <parentid>607814</parentid>
      <timestamp>2008-05-01T17:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caulde</username>
        <id>43591</id>
      </contributor>
      <comment>test</comment>
      <origin>607815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="9lnqnjfbwl56f3jlmytx1sii9zefj2o" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: lightsteelblue; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Also known as:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Status|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Status&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Status|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
==Usage==
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Status         = (Status)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9lnqnjfbwl56f3jlmytx1sii9zefj2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607816</id>
      <parentid>607815</parentid>
      <timestamp>2008-05-01T18:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caulde</username>
        <id>43591</id>
      </contributor>
      <comment>smaller text</comment>
      <origin>607816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="ggqzzsax630850um7n8x8bml5m6e9u3" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: lightsteelblue; font-size: 90%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Also known as:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Status|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Status&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Status|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
==Usage==
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Status         = (Status)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ggqzzsax630850um7n8x8bml5m6e9u3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607817</id>
      <parentid>607816</parentid>
      <timestamp>2008-05-01T18:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caulde</username>
        <id>43591</id>
      </contributor>
      <comment>update</comment>
      <origin>607817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1922" sha1="a5e9pusmkswehkv6h70cs0d0cbt08ml" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot; style=&quot;width: 22em; font-size:90%; text-align:left; clear:right;&quot;
! class=&quot;summary&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:larger; background-color:lightsteelblue;&quot;|'''{{{title}}}'''
|-
{{#if:{{{image|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; {{!}} [[Image:{{{image&lt;noinclude&gt;|Placeholder.png&lt;/noinclude&gt;}}}|{{#if:{{{image_size|}}}|&lt;!--then:--&gt;{{{image_size}}}px|&lt;!--else:--&gt;170px}}|{{{title|{{{caption|}}}}}}]] {{#if:{{{caption|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;br/&gt;&lt;small style=&quot;line-height:130%&quot;&gt;''{{{caption}}}''&lt;/small&gt;
}}
}}
|- 
{{#if:{{{location|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} '''Location'''
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} &lt;span class=&quot;location&quot;&gt;{{{location}}}&lt;/span&gt;
}}
|- 
{{#if:{{{coordinates|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} '''Also known as'''
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} {{{aka}}}
}}
|-
{{#if:{{{date|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} '''Date'''
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} {{{date}}} {{#if:{{{time|}}}|
&lt;br/&gt;{{{time}}}
}}{{#if:{{{time-begin|}}}|
&lt;br/&gt;{{{time-begin}}} &amp;ndash; {{{time-end}}}
}} {{#if:{{{timezone|}}}|({{{timezone}}})
}}
}}
|-
{{#if:{{{type|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} '''Participants'''
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} {{{participants}}}
}}
|-
{{#if:{{{weapons|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} '''Result, if any'''
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} {{{status}}}
}}
|}&lt;noinclude&gt;

{{clear}}
==Usage==
{{Infobox Historical Event
  | title     = 
  | image     =
  | caption   = 
  | location  = 
  | AKA       = 
  | date      = 
  | Participants  =
  | Status         = 
}}

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a5e9pusmkswehkv6h70cs0d0cbt08ml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607818</id>
      <parentid>607817</parentid>
      <timestamp>2008-05-01T18:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caulde</username>
        <id>43591</id>
      </contributor>
      <comment>&lt;pre&gt;&lt;/pre&gt;</comment>
      <origin>607818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1934" sha1="isbkvvnorvtsq9iwuql9s6obsdgy1s5" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot; style=&quot;width: 22em; font-size:90%; text-align:left; clear:right;&quot;
! class=&quot;summary&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:larger; background-color:lightsteelblue;&quot;|'''{{{title}}}'''
|-
{{#if:{{{image|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; {{!}} [[Image:{{{image&lt;noinclude&gt;|Placeholder.png&lt;/noinclude&gt;}}}|{{#if:{{{image_size|}}}|&lt;!--then:--&gt;{{{image_size}}}px|&lt;!--else:--&gt;170px}}|{{{title|{{{caption|}}}}}}]] {{#if:{{{caption|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;br/&gt;&lt;small style=&quot;line-height:130%&quot;&gt;''{{{caption}}}''&lt;/small&gt;
}}
}}
|- 
{{#if:{{{location|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} '''Location'''
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} &lt;span class=&quot;location&quot;&gt;{{{location}}}&lt;/span&gt;
}}
|- 
{{#if:{{{coordinates|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} '''Also known as'''
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} {{{aka}}}
}}
|-
{{#if:{{{date|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} '''Date'''
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} {{{date}}} {{#if:{{{time|}}}|
&lt;br/&gt;{{{time}}}
}}{{#if:{{{time-begin|}}}|
&lt;br/&gt;{{{time-begin}}} &amp;ndash; {{{time-end}}}
}} {{#if:{{{timezone|}}}|({{{timezone}}})
}}
}}
|-
{{#if:{{{type|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} '''Participants'''
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} {{{participants}}}
}}
|-
{{#if:{{{weapons|&lt;noinclude&gt;x&lt;/noinclude&gt;}}}|
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} '''Result, if any'''
{{!}} style=&quot;border-top: 1px solid dimgray;&quot; {{!}} {{{status}}}
}}
|}&lt;noinclude&gt;

{{clear}}
==Usage==
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  | title     = 
  | image     =
  | caption   = 
  | location  = 
  | AKA       = 
  | date      = 
  | Participants  =
  | Status         = 
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>isbkvvnorvtsq9iwuql9s6obsdgy1s5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607819</id>
      <parentid>607818</parentid>
      <timestamp>2008-05-01T18:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caulde</username>
        <id>43591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contributions/Rudget|Rudget]] ([[User talk:Rudget|talk]]) to last version by Jmchuff</comment>
      <origin>607819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="m57h3rue4n7qz4djqgrn5lj19ysedmx" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Status|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Status:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Status|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Status         = (Status)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m57h3rue4n7qz4djqgrn5lj19ysedmx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607820</id>
      <parentid>607819</parentid>
      <timestamp>2008-06-24T02:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cla68</username>
        <id>43592</id>
      </contributor>
      <comment>change section name</comment>
      <origin>607820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="fdn5tsupxhyq7ulpkdtdlfj8g6ymfc9" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Status|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Status:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Status|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fdn5tsupxhyq7ulpkdtdlfj8g6ymfc9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607821</id>
      <parentid>607820</parentid>
      <timestamp>2008-06-24T08:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cla68</username>
        <id>43592</id>
      </contributor>
      <comment>fix result section</comment>
      <origin>607821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="3n3k6ttrjodcnme59ir1b23p3wo2t3l" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Status|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Status:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3n3k6ttrjodcnme59ir1b23p3wo2t3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607822</id>
      <parentid>607821</parentid>
      <timestamp>2008-06-24T08:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cla68</username>
        <id>43592</id>
      </contributor>
      <comment>fix</comment>
      <origin>607822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="dkj9a8jd1x1b0dtdh53wurimqtv06k5" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 200px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dkj9a8jd1x1b0dtdh53wurimqtv06k5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607823</id>
      <parentid>607822</parentid>
      <timestamp>2008-06-24T08:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cla68</username>
        <id>43592</id>
      </contributor>
      <comment>some mods</comment>
      <origin>607823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="r7gu4atqi9pms6gedh3trnj948tj5ft" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 300px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 250px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r7gu4atqi9pms6gedh3trnj948tj5ft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607824</id>
      <parentid>607823</parentid>
      <timestamp>2008-06-24T08:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cla68</username>
        <id>43592</id>
      </contributor>
      <comment>chane image size</comment>
      <origin>607824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="0dbx1eg2k9uk546soj4f6uuefbueuf5" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 300px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 275px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0dbx1eg2k9uk546soj4f6uuefbueuf5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607825</id>
      <parentid>607824</parentid>
      <timestamp>2008-06-25T00:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cla68</username>
        <id>43592</id>
      </contributor>
      <comment>mod edit</comment>
      <origin>607825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1372" sha1="iaughek1ab0xda6wbjn90fsytuz3fvm" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 300px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 275px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iaughek1ab0xda6wbjn90fsytuz3fvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607826</id>
      <parentid>607825</parentid>
      <timestamp>2008-06-25T00:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cla68</username>
        <id>43592</id>
      </contributor>
      <comment>mods</comment>
      <origin>607826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="jnrvm6f2tie45uzrqi82khz3y8sudmc" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 300px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 275px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jnrvm6f2tie45uzrqi82khz3y8sudmc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607827</id>
      <parentid>607826</parentid>
      <timestamp>2008-08-23T00:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reddi</username>
        <id>43589</id>
      </contributor>
      <comment>222</comment>
      <origin>607827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="6jbzvevq8pwfp3m32ie99girudimpem" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 300px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 222px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6jbzvevq8pwfp3m32ie99girudimpem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607828</id>
      <parentid>607827</parentid>
      <timestamp>2008-08-23T00:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reddi</username>
        <id>43589</id>
      </contributor>
      <origin>607828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="lgp38em5xpdgbl6xbydv6xwjwd1nc95" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 222px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lgp38em5xpdgbl6xbydv6xwjwd1nc95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607829</id>
      <parentid>607828</parentid>
      <timestamp>2008-10-06T06:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khoikhoi</username>
        <id>15289</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>fmt</comment>
      <origin>607829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="e2phpynnsztxty7zv5in3vc6x4o9a4t" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 222px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e2phpynnsztxty7zv5in3vc6x4o9a4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607830</id>
      <parentid>607829</parentid>
      <timestamp>2008-10-06T06:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khoikhoi</username>
        <id>15289</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>607830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="k72p4z8hed3p47lnvta53oglq6pzlwo" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 222px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;{{clear}}&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k72p4z8hed3p47lnvta53oglq6pzlwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607831</id>
      <parentid>607830</parentid>
      <timestamp>2008-10-06T06:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khoikhoi</username>
        <id>15289</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>607831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1387" sha1="i85npk6ld46dafb6u2nwoj3e68t3db4" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 222px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;{{clear}}&lt;pre&gt;
{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i85npk6ld46dafb6u2nwoj3e68t3db4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607832</id>
      <parentid>607831</parentid>
      <timestamp>2008-10-06T06:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khoikhoi</username>
        <id>15289</id>
      </contributor>
      <origin>607832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1406" sha1="7tf2zwg99vrb34r4umqnn5k7h3yoajg" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 222px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;&lt;div style=&quot;clear:both&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}&lt;/pre&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7tf2zwg99vrb34r4umqnn5k7h3yoajg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607833</id>
      <parentid>607832</parentid>
      <timestamp>2008-10-06T06:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khoikhoi</username>
        <id>15289</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>607833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1394" sha1="65f3bbiwyaak68gnlf048frpvaouzo5" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 222px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}

{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}&lt;/pre&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>65f3bbiwyaak68gnlf048frpvaouzo5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607834</id>
      <parentid>607833</parentid>
      <timestamp>2008-10-12T17:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <ip>87.189.93.171</ip>
      </contributor>
      <origin>607834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1393" sha1="80wxdvl0if5a9021nt2sh9vb7nx9ewb" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot;| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Image:{{{Image_Name|}}}| 222px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}&lt;/pre&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>80wxdvl0if5a9021nt2sh9vb7nx9ewb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607835</id>
      <parentid>607834</parentid>
      <timestamp>2009-01-09T19:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fryed-peach</username>
        <id>4867</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>607835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1421" sha1="okr9yfxc67n267ri9j55a54jfo9p1fl" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[File:{{{Image_Name|}}}| 222px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
||
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
||
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}&lt;/pre&gt;

{{uncategorized template|type=infobox}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>okr9yfxc67n267ri9j55a54jfo9p1fl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607836</id>
      <parentid>607835</parentid>
      <timestamp>2009-01-09T19:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fryed-peach</username>
        <id>4867</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>607836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1406" sha1="mwk8q9r2nlx9wzqsa853v6wlyou74wp" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; name=&quot;Historical Event&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; &quot;
|-
!style=&quot;color: #black; background-color: #f8eaba; font-size: 100%&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''{{{Event_Name}}}'''
|-
{{#if:{{{Image_Name|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[File:{{{Image_Name|}}}| 222px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
{{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Image_Caption|}}}|&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;{{{Image_Caption|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}}}
|-
{{#if:{{{AKA|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;AKA:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{AKA|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
{{#if:{{{Participants|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Participants:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Participants|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
{{#if:{{{Location|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Location:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Location|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
{{#if:{{{Date|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Date:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Date|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|-
{{#if:{{{Result|}}}|&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Result:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;{{{Result|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;}}
|}&lt;noinclude&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}&lt;/pre&gt;

{{uncategorized template|type=infobox}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mwk8q9r2nlx9wzqsa853v6wlyou74wp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607837</id>
      <parentid>607836</parentid>
      <timestamp>2009-01-09T19:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fryed-peach</username>
        <id>4867</id>
      </contributor>
      <origin>607837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="890" sha1="5ip32fzkdy88t0lpu1qqu4jh3z5ihzh" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width: 250px;
|abovestyle = color: #black; background-color: #f8eaba;text-align: center;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|222px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = AKA:
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants:
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location:
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date:
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result:
|data5 = {{{Result|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}&lt;/pre&gt;

{{uncategorized template|type=infobox}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ip32fzkdy88t0lpu1qqu4jh3z5ihzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607838</id>
      <parentid>607837</parentid>
      <timestamp>2009-01-20T17:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fryed-peach</username>
        <id>4867</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>607838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="878" sha1="5ecqw4ll6da36eqi04rcmrekkqbc3i9" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = 
|abovestyle = color: #black; background-color: #f8eaba; text-align: center;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|222px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = AKA:
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants:
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location:
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date:
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result:
|data5 = {{{Result|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (AKA)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
}}&lt;/pre&gt;

{{uncategorized template|type=infobox}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ecqw4ll6da36eqi04rcmrekkqbc3i9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607839</id>
      <parentid>607838</parentid>
      <timestamp>2009-01-21T04:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>The Obento Musubi</username>
        <id>36476</id>
      </contributor>
      <comment>Website</comment>
      <origin>607839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="961" sha1="blsfavmq6feqw0b13n7yasiguy9ca3a" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = 
|abovestyle = color: #black; background-color: #f8eaba; text-align: center;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|222px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = {{{URL|}}}
|data6 = Website
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = {Website)
}}&lt;/pre&gt;

{{uncategorized template|type=infobox}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>blsfavmq6feqw0b13n7yasiguy9ca3a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607840</id>
      <parentid>607839</parentid>
      <timestamp>2009-01-21T04:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>The Obento Musubi</username>
        <id>36476</id>
      </contributor>
      <comment>Infobox</comment>
      <origin>607840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="rf1rjee1p6zwbydacpg1uk5q2aqqwvf" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:30em !important;
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|222px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = {{{URL|}}}
|data6 = Website
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = {Website)
}}&lt;/pre&gt;

{{uncategorized template|type=infobox}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rf1rjee1p6zwbydacpg1uk5q2aqqwvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607841</id>
      <parentid>607840</parentid>
      <timestamp>2009-01-21T04:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>The Obento Musubi</username>
        <id>36476</id>
      </contributor>
      <comment>Line height</comment>
      <origin>607841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1030" sha1="2rwq6b7d2bg4tgss63tvkzolucu5pi8" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:30em !important;
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|222px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = {{{URL|}}}
|data6 = Website
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = {Website)
}}&lt;/pre&gt;

{{uncategorized template|type=infobox}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2rwq6b7d2bg4tgss63tvkzolucu5pi8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607842</id>
      <parentid>607841</parentid>
      <timestamp>2009-01-21T04:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>The Obento Musubi</username>
        <id>36476</id>
      </contributor>
      <comment>Fix</comment>
      <origin>607842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1030" sha1="7xdee51wx4e1s346eksdizgq8flc0n7" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:30em !important;
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|222px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = {Website)
}}&lt;/pre&gt;

{{uncategorized template|type=infobox}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7xdee51wx4e1s346eksdizgq8flc0n7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607843</id>
      <parentid>607842</parentid>
      <timestamp>2009-01-22T20:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Molina</username>
        <id>36819</id>
      </contributor>
      <origin>607843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1074" sha1="t6uyxsghgntd213gkqh38nai2jt2w10" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:30em !important;
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|222px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = {Website)
}}&lt;/pre&gt;

{{uncategorized template|type=infobox}}
&lt;/noinclude&gt;

[[es:Plantilla:Ficha de evento historico]]</text>
      <sha1>t6uyxsghgntd213gkqh38nai2jt2w10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607844</id>
      <parentid>607843</parentid>
      <timestamp>2009-01-22T20:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Molina</username>
        <id>36819</id>
      </contributor>
      <origin>607844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1075" sha1="2fv0khz5a2ok3glty3o7r817q33efyw" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:30em !important;
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|222px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = {Website)
}}&lt;/pre&gt;

{{uncategorized template|type=infobox}}
&lt;/noinclude&gt;

[[es:Plantilla:Ficha de evento histórico]]</text>
      <sha1>2fv0khz5a2ok3glty3o7r817q33efyw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607845</id>
      <parentid>607844</parentid>
      <timestamp>2009-01-23T02:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Molina</username>
        <id>36819</id>
      </contributor>
      <origin>607845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1030" sha1="7xdee51wx4e1s346eksdizgq8flc0n7" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:30em !important;
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|222px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = {Website)
}}&lt;/pre&gt;

{{uncategorized template|type=infobox}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7xdee51wx4e1s346eksdizgq8flc0n7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607846</id>
      <parentid>607845</parentid>
      <timestamp>2009-02-07T10:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Woohookitty</username>
        <id>28854</id>
      </contributor>
      <comment>cat</comment>
      <origin>607846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1053" sha1="8s50zuvkibrbtcejaimseebzdmlscpx" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:30em !important;
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|222px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = {Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8s50zuvkibrbtcejaimseebzdmlscpx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607847</id>
      <parentid>607846</parentid>
      <timestamp>2009-02-20T00:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erwin Springer</username>
        <id>43593</id>
      </contributor>
      <origin>607847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1062" sha1="8v9b91zmc9amzpzhwj4cr2mex06we0f" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:30em !important;
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|222}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = {Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8v9b91zmc9amzpzhwj4cr2mex06we0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607848</id>
      <parentid>607847</parentid>
      <timestamp>2009-02-20T00:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erwin Springer</username>
        <id>43593</id>
      </contributor>
      <origin>607848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1062" sha1="grbuyv2wh8mf74cowkaioa6srvlggw7" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:30em !important;
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|222}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>grbuyv2wh8mf74cowkaioa6srvlggw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607849</id>
      <parentid>607848</parentid>
      <timestamp>2009-04-04T10:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <ip>219.67.51.216</ip>
      </contributor>
      <comment>[[ja:Template:Infobox Historical Event]]</comment>
      <origin>607849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1103" sha1="gvv37j69mex7bts67l0homusaivgs8w" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:30em !important;
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|222}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gvv37j69mex7bts67l0homusaivgs8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607850</id>
      <parentid>607849</parentid>
      <timestamp>2009-05-27T20:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Justmeherenow</username>
        <id>43594</id>
      </contributor>
      <comment>add variable width</comment>
      <origin>607850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1115" sha1="p0kncnkodgjb5rk13ajeh173jipaqsa" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{width|30em}} !important;
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}| {{{px|222px]}}}]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p0kncnkodgjb5rk13ajeh173jipaqsa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607851</id>
      <parentid>607850</parentid>
      <timestamp>2009-05-27T20:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Justmeherenow</username>
        <id>43594</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:UNDO|Undid]] revision 292739963 by [[Special:Contributions/Justmeherenow|Justmeherenow]] ([[User talk:Justmeherenow|talk]]) &quot;</comment>
      <origin>607851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1103" sha1="gvv37j69mex7bts67l0homusaivgs8w" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:30em !important;
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|222}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gvv37j69mex7bts67l0homusaivgs8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607852</id>
      <parentid>607851</parentid>
      <timestamp>2009-05-27T20:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Justmeherenow</username>
        <id>43594</id>
      </contributor>
      <comment>try again</comment>
      <origin>607852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1116" sha1="gzw284927kcry9x6i7sebzl8vz7b9kk" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{width|30em}}} !important; 
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|222}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gzw284927kcry9x6i7sebzl8vz7b9kk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607853</id>
      <parentid>607852</parentid>
      <timestamp>2009-05-27T20:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Justmeherenow</username>
        <id>43594</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;</comment>
      <origin>607853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1121" sha1="21m2xvzdtvlyt5ommyf7hvfespzenlx" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{WidthInEms|30}}}em !important; 
|abovestyle = background-color: #f8eaba; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|222}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>21m2xvzdtvlyt5ommyf7hvfespzenlx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607854</id>
      <parentid>607853</parentid>
      <timestamp>2009-05-27T21:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Justmeherenow</username>
        <id>43594</id>
      </contributor>
      <comment>variabalize background color</comment>
      <origin>607854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1143" sha1="2cupkn7alja13e1yf1477joxn313uu9" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{WidthInEms|30}}}em !important; 
|abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|222}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2cupkn7alja13e1yf1477joxn313uu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607855</id>
      <parentid>607854</parentid>
      <timestamp>2009-06-19T22:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DSisyphBot</username>
        <id>978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>robot  Adding: [[pt:Predefinição:Infobox Evento histórico]]</comment>
      <origin>607855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1191" sha1="nfb8xre9sk2xylo2b2ba2q810egsyi8" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{WidthInEms|30}}}em !important; 
|abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|222}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
[[pt:Predefinição:Infobox Evento histórico]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nfb8xre9sk2xylo2b2ba2q810egsyi8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607856</id>
      <parentid>607855</parentid>
      <timestamp>2009-07-09T19:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MJBurrage</username>
        <id>43595</id>
      </contributor>
      <comment>Change width to match [[Wikipedia:Manual of Style (infoboxes)]]</comment>
      <origin>607856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1191" sha1="d585cutnmgbr3lpt3e9vdttcd6tdt5t" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{WidthInEms|25}}}em !important; 
|abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|222}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
[[pt:Predefinição:Infobox Evento histórico]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d585cutnmgbr3lpt3e9vdttcd6tdt5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607857</id>
      <parentid>607856</parentid>
      <timestamp>2009-07-13T00:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reddi</username>
        <id>43589</id>
      </contributor>
      <comment>210</comment>
      <origin>607857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1191" sha1="3jghzodg80etqk099o2nyoyuxylbs35" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{WidthInEms|25}}}em !important; 
|abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|210}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
[[pt:Predefinição:Infobox Evento histórico]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3jghzodg80etqk099o2nyoyuxylbs35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607858</id>
      <parentid>607857</parentid>
      <timestamp>2009-07-13T00:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reddi</username>
        <id>43589</id>
      </contributor>
      <comment>30 ... 25 is breaking images display</comment>
      <origin>607858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1191" sha1="3adhf1mpnx5harmq84335p9h0q0fa8m" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{WidthInEms|30}}}em !important; 
|abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|210}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
[[pt:Predefinição:Infobox Evento histórico]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3adhf1mpnx5harmq84335p9h0q0fa8m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607859</id>
      <parentid>607858</parentid>
      <timestamp>2009-07-13T00:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reddi</username>
        <id>43589</id>
      </contributor>
      <origin>607859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1191" sha1="3jghzodg80etqk099o2nyoyuxylbs35" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{WidthInEms|25}}}em !important; 
|abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}; text-align: center; font-size:1.5em; padding:0.5em; line-height:1.4em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|210}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
[[pt:Predefinição:Infobox Evento histórico]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3jghzodg80etqk099o2nyoyuxylbs35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607860</id>
      <parentid>607859</parentid>
      <timestamp>2009-07-14T11:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reddi</username>
        <id>43589</id>
      </contributor>
      <origin>607860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1191" sha1="1zys6xief3opmy0oeovjs5wnwxxuoai" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{WidthInEms|25}}}em !important; 
|abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}; text-align: center; font-size:1.3em; padding:0.5em; line-height:1.0em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|210}}}px]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
[[pt:Predefinição:Infobox Evento histórico]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1zys6xief3opmy0oeovjs5wnwxxuoai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607861</id>
      <parentid>607860</parentid>
      <timestamp>2009-07-15T15:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eubulides</username>
        <id>36546</id>
      </contributor>
      <comment>Add alt text support as per [[WP:ALT]].</comment>
      <origin>607861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1341" sha1="s93d8h8fncvfs8mqrnt1nny6py1xo66" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{WidthInEms|25}}}em !important; 
|abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}; text-align: center; font-size:1.3em; padding:0.5em; line-height:1.0em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|210}}}px|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Alt      = (Alt text for image)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;
The alt text is for visually impaired readers who cannot see the image; see [[WP:ALT]].

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
[[pt:Predefinição:Infobox Evento histórico]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s93d8h8fncvfs8mqrnt1nny6py1xo66</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607862</id>
      <parentid>607861</parentid>
      <timestamp>2009-07-16T12:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reddi</username>
        <id>43589</id>
      </contributor>
      <origin>607862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1341" sha1="0uudezaowdkk21o8vmhgk8f2sjm1pdp" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{WidthInEms|25}}}em !important; 
|abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}; text-align: center; font-size:1.3em; padding:0.5em; line-height:1.0em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|200}}}px|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{clear}}
&lt;pre&gt;{{Infobox Historical Event
  |Event_Name     = (Event_Name)
  |Image_Name     = (Image_Name)
  |Image_Alt      = (Alt text for image)
  |Image_Caption  = (Image_Caption)
  |AKA            = (Also known as)
  |Participants   = (Participants)
  |Location       = (Location)
  |Date           = (Date)
  |Result         = (Result)
  |URL            = (Website)
}}&lt;/pre&gt;
The alt text is for visually impaired readers who cannot see the image; see [[WP:ALT]].

[[Category:History and events infobox templates|{{PAGENAME}}]]
[[ja:Template:Infobox Historical Event]]
[[pt:Predefinição:Infobox Evento histórico]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0uudezaowdkk21o8vmhgk8f2sjm1pdp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607863</id>
      <parentid>607862</parentid>
      <timestamp>2009-07-24T17:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quiddity</username>
        <id>4098</id>
      </contributor>
      <comment>use doc subpage [[Template:Infobox Historical Event/doc]]</comment>
      <origin>607863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="726" sha1="bnngf3wbiawon2bt346wx6tv0hkc42a" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{WidthInEms|25}}}em !important; 
|abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}; text-align: center; font-size:1.3em; padding:0.5em; line-height:1.0em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|200}}}px|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bnngf3wbiawon2bt346wx6tv0hkc42a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607864</id>
      <parentid>607863</parentid>
      <timestamp>2009-07-25T13:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pigsonthewing</username>
        <id>8992</id>
      </contributor>
      <comment>add hCalendar microformat (for events) - see [[WP:UF]]</comment>
      <origin>607864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="7p5s4yym3kbn5h5445wn22wnyqh89k9" xml:space="preserve">{{Infobox
|name = Infobox Historical Event
|noedit = 1
|bodystyle = width:{{{WidthInEms|25}}}em !important; 
|bodyclass = vevent
|abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}; text-align: center; font-size:1.3em; padding:0.5em; line-height:1.0em !important;

|above = {{{Event_Name}}}
|aboveclass = summary
|image = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|200}}}px|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}
|caption = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

|label1 = Also known as
|data1 = {{{AKA|}}}
|label2 = Participants
|data2 = {{{Participants|}}}
|label3 = Location
|data3 = {{{Location|}}}
|label4 = Date
|data4 = {{{Date|}}}
|label5 = Result
|data5 = {{{Result|}}}
|label6 = Website
|data6 = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7p5s4yym3kbn5h5445wn22wnyqh89k9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607865</id>
      <parentid>607864</parentid>
      <timestamp>2009-09-25T08:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thumperward</username>
        <id>27496</id>
      </contributor>
      <comment>clean this up</comment>
      <origin>607865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="4bzzbaok96dqhwcw5xin9t4g3hu79xd" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|220}}}px|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Also known as
| data1      = {{{AKA|}}}
| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}
| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}
}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4bzzbaok96dqhwcw5xin9t4g3hu79xd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607866</id>
      <parentid>607865</parentid>
      <timestamp>2009-09-25T10:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pigsonthewing</username>
        <id>8992</id>
      </contributor>
      <comment>add hCalendar microformat classes (see [[WP:UF]])</comment>
      <origin>607866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="937" sha1="r9rjfbwy8xua1muzio1pl2q42w3ucj1" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|220}}}px|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Also known as
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r9rjfbwy8xua1muzio1pl2q42w3ucj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607867</id>
      <parentid>607866</parentid>
      <timestamp>2009-09-26T04:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SlimVirgin</username>
        <id>23995</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>tweak</comment>
      <origin>607867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="1epbcdxqsepby16caq9qy0va7o686wa" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|220}}}px|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1epbcdxqsepby16caq9qy0va7o686wa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607868</id>
      <parentid>607867</parentid>
      <timestamp>2009-09-27T01:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sswonk</username>
        <id>43596</id>
      </contributor>
      <comment>Adding &quot;Imagesize=&quot; parameter</comment>
      <origin>607868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="952" sha1="jta9dtujrwhkq58j522093e3cllm6e1" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}}px|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jta9dtujrwhkq58j522093e3cllm6e1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607869</id>
      <parentid>607868</parentid>
      <timestamp>2009-09-27T04:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sswonk</username>
        <id>43596</id>
      </contributor>
      <comment>fix improper px syntax</comment>
      <origin>607869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="950" sha1="t1l10fnj8qw0gxm9haqfjdoecsv4c5c" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}px|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1l10fnj8qw0gxm9haqfjdoecsv4c5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607870</id>
      <parentid>607869</parentid>
      <timestamp>2009-09-27T05:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sswonk</username>
        <id>43596</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>remove spare item from Imagesize parameter</comment>
      <origin>607870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="948" sha1="l4kpa9h8v7p4jhjulvxb1xc6lzftxxt" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l4kpa9h8v7p4jhjulvxb1xc6lzftxxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607871</id>
      <parentid>607870</parentid>
      <timestamp>2009-09-27T14:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SlimVirgin</username>
        <id>23995</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rv something has happened to change image sizes</comment>
      <origin>607871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="1epbcdxqsepby16caq9qy0va7o686wa" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{{px|220}}}px|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1epbcdxqsepby16caq9qy0va7o686wa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607872</id>
      <parentid>607871</parentid>
      <timestamp>2009-09-27T19:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sswonk</username>
        <id>43596</id>
      </contributor>
      <comment>Hack added to allow both px= and Imagesize= for now</comment>
      <origin>607872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="027abbykqx8wh3xxu4kvhc0mwcfoxy1" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{px|}}}|{{{px|220}}}px|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}}}|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}&lt;!-- Temporary hack --&gt;
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>027abbykqx8wh3xxu4kvhc0mwcfoxy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607873</id>
      <parentid>607872</parentid>
      <timestamp>2009-09-27T21:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sswonk</username>
        <id>43596</id>
      </contributor>
      <comment>remove temporary hack</comment>
      <origin>607873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="948" sha1="l4kpa9h8v7p4jhjulvxb1xc6lzftxxt" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l4kpa9h8v7p4jhjulvxb1xc6lzftxxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607874</id>
      <parentid>607873</parentid>
      <timestamp>2009-10-27T23:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ssolbergj</username>
        <id>10184</id>
      </contributor>
      <comment>thumbtime=</comment>
      <origin>607874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="976" sha1="ob90fyh8r8vjbtf3tlosimeqwb8imet" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ob90fyh8r8vjbtf3tlosimeqwb8imet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607875</id>
      <parentid>607874</parentid>
      <timestamp>2009-11-28T12:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fuhghettaboutit</username>
        <id>19160</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>moved [[Template:Infobox Historical Event]] to [[Template:Infobox historical event]]: capitalization</comment>
      <origin>607874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="976" sha1="ob90fyh8r8vjbtf3tlosimeqwb8imet" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ob90fyh8r8vjbtf3tlosimeqwb8imet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607876</id>
      <parentid>607875</parentid>
      <timestamp>2010-06-20T15:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>黑暗魔君</username>
        <id>43597</id>
      </contributor>
      <origin>607876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="t5fctxoyyyv3b286ghskfpgid80jxvw" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;[[zh:模板:Infobox historical event]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t5fctxoyyyv3b286ghskfpgid80jxvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607877</id>
      <parentid>607876</parentid>
      <timestamp>2010-09-14T09:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Newone</username>
        <id>28470</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>607877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="976" sha1="ob90fyh8r8vjbtf3tlosimeqwb8imet" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = vevent
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ob90fyh8r8vjbtf3tlosimeqwb8imet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607878</id>
      <parentid>607877</parentid>
      <timestamp>2011-03-12T17:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pigsonthewing</username>
        <id>8992</id>
      </contributor>
      <comment>suppress microformat if non-gregorian dates</comment>
      <origin>607878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="86m8kaq04pqw5jl1s0eqehttqc9krtb" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}|vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>86m8kaq04pqw5jl1s0eqehttqc9krtb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607879</id>
      <parentid>607878</parentid>
      <timestamp>2011-03-12T17:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pigsonthewing</username>
        <id>8992</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>|</comment>
      <origin>607879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="cy87ajclu6txazl659ad782wpm3ofup" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Result
| data5      = {{{Result|}}}
| class5     = description

| label6     = Website
| data6      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cy87ajclu6txazl659ad782wpm3ofup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607880</id>
      <parentid>607879</parentid>
      <timestamp>2011-04-15T10:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SlimVirgin II</username>
        <id>43598</id>
      </contributor>
      <comment>+ deaths</comment>
      <origin>607880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1084" sha1="hngmpr22957s0e6dn80jhrr0d7l4asm" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hngmpr22957s0e6dn80jhrr0d7l4asm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607881</id>
      <parentid>607880</parentid>
      <timestamp>2011-04-30T08:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P. S. Burton</username>
        <id>43599</id>
      </contributor>
      <origin>607881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1084" sha1="cyls77j8wfy6asvs365wcnwinawzsao" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|AFC8E4}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cyls77j8wfy6asvs365wcnwinawzsao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607882</id>
      <parentid>607881</parentid>
      <timestamp>2011-04-30T08:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P. S. Burton</username>
        <id>43599</id>
      </contributor>
      <comment>Undid revision 426694256 by [[Special:Contributions/P. S. Burton|P. S. Burton]] ([[User talk:P. S. Burton|talk]])</comment>
      <origin>607882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1084" sha1="hngmpr22957s0e6dn80jhrr0d7l4asm" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hngmpr22957s0e6dn80jhrr0d7l4asm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607883</id>
      <parentid>607882</parentid>
      <timestamp>2011-04-30T08:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P. S. Burton</username>
        <id>43599</id>
      </contributor>
      <origin>607883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1084" sha1="en008pl4m9h8uafxjc9newyrixwucpz" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|afc8e4}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>en008pl4m9h8uafxjc9newyrixwucpz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607884</id>
      <parentid>607883</parentid>
      <timestamp>2011-04-30T08:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P. S. Burton</username>
        <id>43599</id>
      </contributor>
      <comment>Undid revision 426694412 by [[Special:Contributions/P. S. Burton|P. S. Burton]] ([[User talk:P. S. Burton|talk]])</comment>
      <origin>607884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1084" sha1="hngmpr22957s0e6dn80jhrr0d7l4asm" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = Other names
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hngmpr22957s0e6dn80jhrr0d7l4asm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607885</id>
      <parentid>607884</parentid>
      <timestamp>2012-07-10T10:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soerfm</username>
        <id>43600</id>
      </contributor>
      <comment>Nowrap</comment>
      <origin>607885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1095" sha1="081y77qvgb5ul3pz1pskd4t7vjxl82u" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = {{Nowrap|Other names}}
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>081y77qvgb5ul3pz1pskd4t7vjxl82u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607886</id>
      <parentid>607885</parentid>
      <timestamp>2012-09-08T12:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PrimeHunter</username>
        <id>985</id>
      </contributor>
      <comment>don't pass empty &quot;thumbtime=&quot; to image code if no Thumb_Time is set; it adds &quot;thumbtime=&quot; as mouseover text to image</comment>
      <origin>607886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="a9ebj432bkuyb3mhkxogaly1s1glpcg" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Thumb_Time|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = {{Nowrap|Other names}}
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a9ebj432bkuyb3mhkxogaly1s1glpcg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607887</id>
      <parentid>607886</parentid>
      <timestamp>2013-01-17T00:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <ip>174.93.151.19</ip>
      </contributor>
      <comment>Update</comment>
      <origin>607887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="562" sha1="sizd588nwwd0mkaw3tsuafb48n2pjdu" xml:space="preserve">&lt;font style=&quot;color: #e5e4e2; background: #315b84; font-family: sans-serif; padding: .1em .25em .75em .25em; font-size: 5em;&quot;&gt;G&lt;/font&gt;&amp;nbsp;&lt;font style=&quot;color: #e5e4e2; background: #315b84; font-family: sans-serif; padding: .1em .25em .75em .25em; font-size: 5em;&quot;&gt;N&lt;/font&gt;&amp;nbsp;&lt;font style=&quot;color: #e5e4e2; background: #315b84; font-family: sans-serif; padding: .1em .25em .75em .25em; font-size: 5em;&quot;&gt;A&lt;/font&gt;&amp;nbsp;&lt;font style=&quot;color: #e5e4e2; background: #315b84; font-family: sans-serif; padding: .1em .25em .75em .25em; font-size: 5em;&quot;&gt;A&lt;/font&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;</text>
      <sha1>sizd588nwwd0mkaw3tsuafb48n2pjdu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607888</id>
      <parentid>607887</parentid>
      <timestamp>2013-01-17T00:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.delanoy</username>
        <id>1127</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Help:Reverting|Reverted]] edits by [[Special:Contributions/174.93.151.19|174.93.151.19]] ([[User talk:174.93.151.19|talk]]) to last version by PrimeHunter</comment>
      <origin>607888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="a9ebj432bkuyb3mhkxogaly1s1glpcg" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Thumb_Time|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = {{Nowrap|Other names}}
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a9ebj432bkuyb3mhkxogaly1s1glpcg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607889</id>
      <parentid>607888</parentid>
      <timestamp>2013-01-17T00:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.delanoy</username>
        <id>1127</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Protected Template:Infobox historical event: [[WP:High-risk templates|Highly visible template]] (‎[edit=autoconfirmed] (indefinite) ‎[move=sysop] (indefinite))</comment>
      <origin>607888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="a9ebj432bkuyb3mhkxogaly1s1glpcg" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Thumb_Time|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = {{Nowrap|Other names}}
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a9ebj432bkuyb3mhkxogaly1s1glpcg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607890</id>
      <parentid>607889</parentid>
      <timestamp>2013-01-17T01:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lowercase sigmabot</username>
        <id>25674</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding protection templates) (bot</comment>
      <origin>607890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1272" sha1="dae1pauur0akjonkj2kbwv5yfu9tk9s" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Thumb_Time|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = {{Nowrap|Other names}}
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{pp-template|small=yes}}{{pp-move-indef|small=yes}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dae1pauur0akjonkj2kbwv5yfu9tk9s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607891</id>
      <parentid>607890</parentid>
      <timestamp>2013-09-20T00:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Underlying lk</username>
        <id>5515</id>
      </contributor>
      <comment>Nominated for merging with [[Template:[[Template:Infobox news event]]]]; see [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2013 September 20#Template:Infobox historical event]]. ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>607891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1463" sha1="jr2puz3m9s0xp6rxl833prfzyy0y2j2" xml:space="preserve">{{Tfm/dated|page=Infobox historical event|otherpage=[[Template:Infobox news event]]|link=Wikipedia:Templates for discussion/Log/2013 September 20#Template:Infobox historical event|help=off}}
{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Thumb_Time|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = {{Nowrap|Other names}}
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{pp-template|small=yes}}{{pp-move-indef|small=yes}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jr2puz3m9s0xp6rxl833prfzyy0y2j2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607892</id>
      <parentid>607891</parentid>
      <timestamp>2013-09-20T00:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Underlying lk</username>
        <id>5515</id>
      </contributor>
      <origin>607892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1450" sha1="7n1viyv8yij4q3e34zann6e8qfvrl4a" xml:space="preserve">{{Tfm/dated|page=Infobox historical event|otherpage=Infobox news event|link=Wikipedia:Templates for discussion/Log/2013 September 20#Template:Infobox historical event|help=off}}
{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Thumb_Time|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = {{Nowrap|Other names}}
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{pp-template|small=yes}}{{pp-move-indef|small=yes}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7n1viyv8yij4q3e34zann6e8qfvrl4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607893</id>
      <parentid>607892</parentid>
      <timestamp>2013-09-22T17:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lfdder</username>
        <id>35201</id>
      </contributor>
      <origin>607893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1463" sha1="bidkhzahqw1ndfxa9a6x3fhdvk3g9j3" xml:space="preserve">{{Tfm/dated|page=Infobox historical event|otherpage=Infobox news event|link=Wikipedia:Templates for discussion/Log/2013 September 20#Template:Infobox historical event|help=off|type=sidebar}}
{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Thumb_Time|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = {{Nowrap|Other names}}
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{pp-template|small=yes}}{{pp-move-indef|small=yes}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bidkhzahqw1ndfxa9a6x3fhdvk3g9j3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607894</id>
      <parentid>607893</parentid>
      <timestamp>2013-09-27T17:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WOSlinker</username>
        <id>3413</id>
      </contributor>
      <comment>Undid revision 533454953 by [[Special:Contributions/Lowercase sigmabot|Lowercase sigmabot]] ([[User talk:Lowercase sigmabot|talk]])</comment>
      <origin>607894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="fgdilf5iiiipnx1u9de8dcrtk71ro11" xml:space="preserve">{{Tfm/dated|page=Infobox historical event|otherpage=Infobox news event|link=Wikipedia:Templates for discussion/Log/2013 September 20#Template:Infobox historical event|help=off|type=sidebar}}
{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Thumb_Time|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = {{Nowrap|Other names}}
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;!-- please add category and language links to the /doc sub-page, not here --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fgdilf5iiiipnx1u9de8dcrtk71ro11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607895</id>
      <parentid>607894</parentid>
      <timestamp>2013-09-28T21:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plastikspork</username>
        <id>18830</id>
      </contributor>
      <comment>Closed</comment>
      <origin>607895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="hvwu61k8jy5f3kuz9us9vxs90cordhn" xml:space="preserve">{{ infobox
| bodystyle  = {{#if:{{{WidthInEms|}}}|width: {{{WidthInEms}}}em}}
| bodyclass  = {{#if:{{{nongregorian|}}}||vevent}}
| abovestyle = background-color: #{{{Backgroundcolor|f8eaba}}}

| above      = {{{Event_Name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| aboveclass = summary
| image      = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{#if:{{{Thumb_Time|}}}|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}|thumbtime={{{Thumb_Time|}}}]]|[[File:{{{Image_Name|}}}|{{px|{{{Imagesize|}}}|220}}|alt={{{Image_Alt|}}}]]}}}}
| caption    = {{#if:{{{Image_Name|}}}|{{{Image_Caption|}}}}}

| label1     = {{Nowrap|Other names}}
| data1      = {{{AKA|}}}

| label2     = Participants
| data2      = {{{Participants|}}}
| class2     = attendee

| label3     = Location
| data3      = {{{Location|}}}
| class3     = location

| label4     = Date
| data4      = {{{Date|}}}

| label5     = Deaths
| data5      = {{{Deaths|}}}
| class5     = description

| label6     = Result
| data6      = {{{Result|}}}
| class6     = description

| label7     = Website
| data7      = {{{URL|}}}

}}&lt;noinclude&gt;
{{being merged|2013 September 20|merge=Template:Infobox event}}
{{Documentation}}
&lt;!-- please add category links to the /doc sub-page, not here --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hvwu61k8jy5f3kuz9us9vxs90cordhn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607896</id>
      <parentid>607895</parentid>
      <timestamp>2013-09-30T16:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Underlying lk</username>
        <id>5515</id>
      </contributor>
      <comment>per TfD outcome</comment>
      <origin>607896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="2lftordjkbbi5b4mdvgubac0d7kwenz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Template:Infobox event]]</text>
      <sha1>2lftordjkbbi5b4mdvgubac0d7kwenz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>607897</id>
      <parentid>607896</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T06:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Psubhashish</username>
        <id>1749</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:Infobox_historical_event]]ରୁ ୮୯ ଗୋଟି ସଂସ୍କରଣ ଅଣାଗଲା</comment>
      <origin>607896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="2lftordjkbbi5b4mdvgubac0d7kwenz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Template:Infobox event]]</text>
      <sha1>2lftordjkbbi5b4mdvgubac0d7kwenz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>