Википеди oswiki https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%C3%A6%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B3_%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Медиа Сæрмагонд Тæрхон Архайæг Архайæджы ныхас Википеди Википедийы тæрхон Файл Файлы тæрхон MediaWiki MediaWiki-йы тæрхон Хуызæг Хуызæджы тæрхон Æххуыс Æххуысы тæрхон Категори Категорийы тæрхон TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 4799 596066 583625 2026-09-13T16:34:18Z Maskut 22970 /* Равзæрд */ 596066 wikitext text/x-wiki {{Ирон мыггаг | Ирон ном = Цæгæратæ | Дыгурон ном = | Ныв = | Нывы ном = | Æндæр варианттæ = | Рагон ирон мыггаг = [[Æгъуызатæ]] | Къорд = | Бындурæвæрæг = | Æрвадæлтæ = | Равзæрд (мыггаг) = | Къабæзтæ = [[Бугъатæ]]<ref name="Ирон мыггæгтæ"/> | Мыггаджы хъæу = | Кæм цардысты = [[Дымтæ]], [[Дæллаг Зджыд|Зджыд]], [[Цымыти (Алагиры район)|Цымыти]] | Commons = }} '''Цæгæратæ'''<ref name="Ирон мыггæгтæ">[[Гаглойты Зинæ|Гаглойты З. Д.]] Ирон мыггæгтæ. — 2-аг баххæстгонд рауагъд. — Цхинвал: «Республика», 2017. — 372 с.</ref> ({{lang-ru|Цагараевы}}) сты [[ирон мыггæгтæ|ирон мыггаг]]. == Равзæрд == Цымытийæн уыди цыппар фырты: Хъæлокк, Дадыг, Баджи æмæ Таджи. Хистæр фырт Хъæллоккæн уыдис Цымытийы уæлгъæу, дуры сæр мæсыг амад, уый абон дæр ма лæууы. Хъæлоккæн райгуырди фырт. Йæ сæрыл хъуын нæ уыд æмæ цæгæрсæры схуыдтой Цæгæра. Уый фæстæ йын райгуырд фырыхъулы хуызæн лæппу æмæ йæ схуыдтой Хъула. Æртыккаг лæппу райгуырд хæрз чысылæй, цъус сывæллон, æмæ йæ фырбуцæй схуыдтой Дзуск, иннæ дыууæ лæппуйы та схуыдтой Зæйт æмæ Гуымец. Уыцы фондз фырты абон сты фондз мыггаджы: Цæгæратæ, Хъулатæ, Дзускуатæ, Зæйттатæ æмæ Гуымецъатæ - Хъæлоччы цот, æрвадæлтæ. Цæгæратæ уыцы бæстывæрды цардысты Хæлгъоны - Цымытийы уæлбыл, самадтой дзы гæнах æмæ мæсыг. Фæстæдæр Уæлладжыры комæй Цымытимæ æрбафтыдысты Габысатæ. Уым кæимæ-дæр фæтуджджын сты, æмæ афтæмæй æрбалыгъдысты. Цæгæратыл сæхи бафæдзæхстой æмæ Хæлгъоны сæ фарсмæ æрцардысты. Уыдон дæр сæхицæн мæсыг самадтой. Иу заман сыхæгтæ кæрæдзимæ фæных сты. Габысатæ Цæгæратæй лæг амардтой. Цæгæратæ сæ туг райстой. Дыууæ мыггаджы кæрæдзимæ лæбурын байдыдтой æмæ та Цæгæратæ Габысатæй дыккаг лæджы дæр амардтой. Дыууæ мыггаджы хылæй Цымытийы адæм тыхсын байдыдтой. Цымытийы тæрхонгæнджытæ стæрхон кодтой æмæ Цæгæраты рарвыстой Хæлгъонæй Хидыхъусмæ. Цымытийы чи цард Цæгæратæй уыдон уым баззадысты, Хæлгъоны чи цард уыдон та Хидыхъусы æрцардысты туджы тæрхонæй. Уымæн æвдисæн абон дæр Хидыкъусы Цæгæраты зæппадз. Зæппадз амад æрцыд уымæн, æмæ Хидыхъусы мард Цымытимæ хæссын азимагджын кодта. Фыццаджыдæр Хидыхъусы амад æрцыдис Цæгæраты зæппадз. Дыууæ туджджынæн тынг зындзæрæн уыди иу комы мидæг, фæлæ тухæн кодтой уæддæр. Цæгæратæ уыдысты зæхджын мыггкаг. Иу заман, фæззæг Цæгæратæ Уæлхъæриуæй хос кæрдынæй æрцæйцыдысты. Кæстæры рарвыстой: «Цума, акæс, нæ размæ мачи бадæд комыбынты фæндагыл». Лæппуйæн йæ цæвæг йæ ’ккойы, афтæмæй æразгъордта бæгъæмвадæй æмæ йын хæстæгцыд фæцис размæбадæгмæ. Дзыхълæуд фæкодта: «Дæлæ размæбадæг, дарддæр цæуон æмæ мæ мардзæнис, ам лæууон, æмæ сæ мардзæнис. Ам куыд кæнон». Гæнæн нæй мæ уд амæлыны бæсты йын йæхи амарон, зæгъгæ. Фæстæты æрхъуызыд æмæ йын цæвæджы гуырцъыйæ йæ сæр ныссæрфта. Размæбадæг фæмарди, æмæ йын йæ гæрзтæ рахаста. Уыцы заман уыд ахæм æгъдау, æмæ лæгæн йæ гæрзтæ байстой, зæгъгæ, уæд ын йæ мыггкаг ивгæ кодтой, уыцы мыггаг ын нал уагътой. Тæрхоны лæгтæ тæрхоны куы æрбадтысты, уæд рахастой ахæм тæрхон: «Ай мыггагæй æртæ лæджы амардтой, сæ хотыхтæ сын байстой. Ныр ма сын сæ мыггкаджы ном дæр куы аивæм, уæд уый у æбуалгъ ми Ирыстоны». Уый бæсты Цæгæратæн æндæр тæрхон скодтой: Хъиууон æфцæгæй куы архизай, уæд уыцы ран Уæллагком Цымытийæн хъалон фыстой, æмæ сын загътой, цæмæй ардыгæй сыстой æмæ Хъиууон æфцæгыл æрцæрой, хъалон дæр сæхæдæг исой. Уыцы тæрхоны æгъдауыл Цæгæратæ сыстадысты, æмæ Уæллагкоммæ ацыдысты. Бæлвырд тугисджытæ тæ Гуырдзыстонмæ. Хидыхъусы ма Цæгæратæн сæ чындз, йæ гыццыл лæппуимæ баззадис, йæ лæджы Науырызы - Габысатæ кæмæн амартой уый. Нæ акуымдта никуыдæм йæ лæджы ингæнæй. Науырызы лæппу уыдис стæвдтæ, богъдзаст. Йæ кондмæ гæсгæ йыл ном сæвæрдтой «Бугъа». Уый куы схъомыл ис, бинонты кой куы бакодта, йæ цот адæмы ’хсæн цæуын куы райдыдтой, уæд сæ фыды номæй хонын байдыдтой, Бугъатæй. Фæлæ сæм уæддæр адæм Цæгæрайы номæй дзырдтой, кæй байзæддаг сты, уый хъуыдыгæнгæйæ. Бугъа Хидыхъусы адæмы ’хсæн кадджынæй фæцард, æмæ хорз фæд ныууагъта. Уыдис ын дыууæ фырты: Хъуырдан æмæ Хъамбол. Уыдон дæр цот рауагътой æмæ мыггаг фæбæзджындæр. Хъуырданæн райгуырд æртæ фырты: Кæки, Хъæвдын æмæ Леуан. Фæстæдæр кæсæгимæ куы фæтуджджын сты Уæллагкомы Цæгæратæ, уæд туджы тæрхон уыд Кæкийы хæдзары Хидыхъусы. Фидыды номыл кæсæг Кæкийы фырт Къорийы сæхимæ акодтой, хъаны хаст æй скодтой. Куы слæг ис, уæд æй кæсæг стыр диссаджы æгъдауимæ йæ хæдзарыл сæмбæлын кодтой. Абон Куырттаты комы цæрæг Цæгæратæ сты Кæкийы цот. .<ref name="Ирон мыггæгтæ"/> == Зындгонд Цæгæратæ == * [[Цæгæраты Максим]] ([[1916]]-[[1990]]), ирон фыссæг. * [[Цæгæраты Гиго]] ([[1923]]-[[1997]]), ирон поэт, фыссæг. * [[Цæгæраты Созырыхъо]] ([[1902]]-[[1996]]), ирон кадæггæнæг. * [[Цæгæраты Глеб]], Цæгат Ирыстоны артист. * [[Цæгæраты Валерий]], нывгæнæг. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-ирон}} {{Æгъуызатæ}} [[Категори:Цæгæратæ|*]] ojty2r5ckc1g5syxuxu3ou2hc4duuje 596067 596066 2026-09-13T16:46:21Z Maskut 22970 /* */ 596067 wikitext text/x-wiki {{Ирон мыггаг | Ирон ном = Цæгæратæ | Дыгурон ном = | Ныв = | Нывы ном = | Æндæр варианттæ = | Рагон ирон мыггаг = [[Хъæлоккатæ]] | Къорд =Цымыти | Бындурæвæрæг =Цымытийы фырт Хъæлокк | Æрвадæлтæ =Бибуатæ, Гуымецъатæ, Дзускуатæ, Зæйттaтæ, Хъулатæ, Бугъатæ. | Равзæрд (мыггаг) =15 aнусы, Цымытийы | Къабæзтæ = [[Бугъатæ]]<ref name="Ирон мыггæгтæ"/> | Мыггаджы хъæу =Халгон, Хидыхъус, Цымыти | Кæм цардысты = [[Дымтæ]], [[Дæллаг Зджыд|Зджыд]], [[Цымыти (Алагиры район)|Цымыти]] | Commons = }} '''Цæгæратæ'''<ref name="Ирон мыггæгтæ">Цæгæраты Созырыхъо. Аивæды суадон. Æрфан, 2020. — 304 с.</ref> ({{lang-ru|Цагараевы}}) сты [[ирон мыггæгтæ|ирон мыггаг]]. == Равзæрд == Цымытийæн уыди цыппар фырты: Хъæлокк, Дадыг, Баджи æмæ Таджи. Хистæр фырт Хъæллоккæн уыдис Цымытийы уæлгъæу, дуры сæр мæсыг амад, уый абон дæр ма лæууы. Хъæлоккæн райгуырди фырт. Йæ сæрыл хъуын нæ уыд æмæ цæгæрсæры схуыдтой Цæгæра. Уый фæстæ йын райгуырд фырыхъулы хуызæн лæппу æмæ йæ схуыдтой Хъула. Æртыккаг лæппу райгуырд хæрз чысылæй, цъус сывæллон, æмæ йæ фырбуцæй схуыдтой Дзуск, иннæ дыууæ лæппуйы та схуыдтой Зæйт æмæ Гуымец. Уыцы фондз фырты абон сты фондз мыггаджы: Цæгæратæ, Хъулатæ, Дзускуатæ, Зæйттатæ æмæ Гуымецъатæ - Хъæлоччы цот, æрвадæлтæ. Цæгæратæ уыцы бæстывæрды цардысты Хæлгъоны - Цымытийы уæлбыл, самадтой дзы гæнах æмæ мæсыг. Фæстæдæр Уæлладжыры комæй Цымытимæ æрбафтыдысты Габысатæ. Уым кæимæ-дæр фæтуджджын сты, æмæ афтæмæй æрбалыгъдысты. Цæгæратыл сæхи бафæдзæхстой æмæ Хæлгъоны сæ фарсмæ æрцардысты. Уыдон дæр сæхицæн мæсыг самадтой. Иу заман сыхæгтæ кæрæдзимæ фæных сты. Габысатæ Цæгæратæй лæг амардтой. Цæгæратæ сæ туг райстой. Дыууæ мыггаджы кæрæдзимæ лæбурын байдыдтой æмæ та Цæгæратæ Габысатæй дыккаг лæджы дæр амардтой. Дыууæ мыггаджы хылæй Цымытийы адæм тыхсын байдыдтой. Цымытийы тæрхонгæнджытæ стæрхон кодтой æмæ Цæгæраты рарвыстой Хæлгъонæй Хидыхъусмæ. Цымытийы чи цард Цæгæратæй уыдон уым баззадысты, Хæлгъоны чи цард уыдон та Хидыхъусы æрцардысты туджы тæрхонæй. Уымæн æвдисæн абон дæр Хидыкъусы Цæгæраты зæппадз. Зæппадз амад æрцыд уымæн, æмæ Хидыхъусы мард Цымытимæ хæссын азимагджын кодта. Фыццаджыдæр Хидыхъусы амад æрцыдис Цæгæраты зæппадз. Дыууæ туджджынæн тынг зындзæрæн уыди иу комы мидæг, фæлæ тухæн кодтой уæддæр. Цæгæратæ уыдысты зæхджын мыггкаг. Иу заман, фæззæг Цæгæратæ Уæлхъæриуæй хос кæрдынæй æрцæйцыдысты. Кæстæры рарвыстой: «Цума, акæс, нæ размæ мачи бадæд комыбынты фæндагыл». Лæппуйæн йæ цæвæг йæ ’ккойы, афтæмæй æразгъордта бæгъæмвадæй æмæ йын хæстæгцыд фæцис размæбадæгмæ. Дзыхълæуд фæкодта: «Дæлæ размæбадæг, дарддæр цæуон æмæ мæ мардзæнис, ам лæууон, æмæ сæ мардзæнис. Ам куыд кæнон». Гæнæн нæй мæ уд амæлыны бæсты йын йæхи амарон, зæгъгæ. Фæстæты æрхъуызыд æмæ йын цæвæджы гуырцъыйæ йæ сæр ныссæрфта. Размæбадæг фæмарди, æмæ йын йæ гæрзтæ рахаста. Уыцы заман уыд ахæм æгъдау, æмæ лæгæн йæ гæрзтæ байстой, зæгъгæ, уæд ын йæ мыггкаг ивгæ кодтой, уыцы мыггаг ын нал уагътой. Тæрхоны лæгтæ тæрхоны куы æрбадтысты, уæд рахастой ахæм тæрхон: «Ай мыггагæй æртæ лæджы амардтой, сæ хотыхтæ сын байстой. Ныр ма сын сæ мыггкаджы ном дæр куы аивæм, уæд уый у æбуалгъ ми Ирыстоны». Уый бæсты Цæгæратæн æндæр тæрхон скодтой: Хъиууон æфцæгæй куы архизай, уæд уыцы ран Уæллагком Цымытийæн хъалон фыстой, æмæ сын загътой, цæмæй ардыгæй сыстой æмæ Хъиууон æфцæгыл æрцæрой, хъалон дæр сæхæдæг исой. Уыцы тæрхоны æгъдауыл Цæгæратæ сыстадысты, æмæ Уæллагкоммæ ацыдысты. Бæлвырд тугисджытæ тæ Гуырдзыстонмæ. Хидыхъусы ма Цæгæратæн сæ чындз, йæ гыццыл лæппуимæ баззадис, йæ лæджы Науырызы - Габысатæ кæмæн амартой уый. Нæ акуымдта никуыдæм йæ лæджы ингæнæй. Науырызы лæппу уыдис стæвдтæ, богъдзаст. Йæ кондмæ гæсгæ йыл ном сæвæрдтой «Бугъа». Уый куы схъомыл ис, бинонты кой куы бакодта, йæ цот адæмы ’хсæн цæуын куы райдыдтой, уæд сæ фыды номæй хонын байдыдтой, Бугъатæй. Фæлæ сæм уæддæр адæм Цæгæрайы номæй дзырдтой, кæй байзæддаг сты, уый хъуыдыгæнгæйæ. Бугъа Хидыхъусы адæмы ’хсæн кадджынæй фæцард, æмæ хорз фæд ныууагъта. Уыдис ын дыууæ фырты: Хъуырдан æмæ Хъамбол. Уыдон дæр цот рауагътой æмæ мыггаг фæбæзджындæр. Хъуырданæн райгуырд æртæ фырты: Кæки, Хъæвдын æмæ Леуан. Фæстæдæр кæсæгимæ куы фæтуджджын сты Уæллагкомы Цæгæратæ, уæд туджы тæрхон уыд Кæкийы хæдзары Хидыхъусы. Фидыды номыл кæсæг Кæкийы фырт Къорийы сæхимæ акодтой, хъаны хаст æй скодтой. Куы слæг ис, уæд æй кæсæг стыр диссаджы æгъдауимæ йæ хæдзарыл сæмбæлын кодтой. Абон Куырттаты комы цæрæг Цæгæратæ сты Кæкийы цот. .<ref name="Ирон мыггæгтæ"/> == Зындгонд Цæгæратæ == * [[Цæгæраты Максим]] ([[1916]]-[[1990]]), ирон фыссæг. * [[Цæгæраты Гиго]] ([[1923]]-[[1997]]), ирон поэт, фыссæг. * [[Цæгæраты Созырыхъо]] ([[1902]]-[[1996]]), ирон кадæггæнæг. * [[Цæгæраты Глеб]], Цæгат Ирыстоны артист. * [[Цæгæраты Валерий]], нывгæнæг. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-ирон}} {{Æгъуызатæ}} [[Категори:Цæгæратæ|*]] 28btus6ldsvnn48juyn6n6h7apc9gn0 0 50380 596070 583556 2026-09-13T19:18:27Z Maskut 22970 /* */ 596070 wikitext text/x-wiki {{Ирон мыггаг | Ирон ном = Бугъатæ | Дыгурон ном = | Ныв = | Нывы ном = | Æндæр варианттæ = | Рагон ирон мыггаг = | Къорд = | Бындурæвæрæг = | Æрвадæлтæ = | Равзæрд (мыггаг) = [[Цæгæратæ]]<ref name="Ирон мыггæгтæ"/> | Къабæзтæ = | Мыггаджы хъæу = | Кæм цардысты = [[Цымыти (Алагиры район)|Цымыти]], [[Хидыхъус]] | Commons = }} '''Бугъатæ''' ({{lang-ru|}}''Бугаевы''<ref name="zak'on">Республикæ Хуссар Ирыстоны Закъон ирон мыггагон нæмтты тыххæй. Ирон мыггæгты иууон номхыгъд</ref>) сты [[ирон мыггæгтæ|ирон мыггаг]]. == Истори == Бугъаты раздæры мыггаг уыд [[Цæгæратæ]]. Мыггагон таурæгъмæ гæсгæ, Цæгæратæ [[Цымыти (Алагиры район)|Цымытийы]] цардысты. [[Хидыхъус]]ы цæрæг [[Цæгæраты Созырыхъо]]йы ныхæстæй [[Хъайттаты Хъайтмырзæ]] ныффыста таурæгъ. Уыцы таурæгъмæ гæсгæ, раджы заманы [[Хæрисджын]]ы цард [[бердзейнаг адæм|бердзейнаг]]. Йæ ном Дзангубек. Иуахæмы цуаны рæстæджы [[Куырттаты ком]]мæ бахаудта Цымыти, уый цард [[Ход|Ходы]]. Цымыти Дзангубекæй бар ракуырдта, цæмæй йын уым æрцæрыны бар радтаид. Дзангубек ын бар радта, æмæ, Цымыти кæм æрцард, уый схуыдтой Цымыти. Цымытийæн уыд фырт Калог. Калогæн та — Цæгæра, Кула, Дзускуа, Зайт. Сæ цæуæт райстой мыггæгтæ: Цæгæратæ, [[Хъулатæ|Кулатæ]], [[Дзускуатæ]], [[Зайттатæ]]. Цымытийы Цæгæратæ æмæ [[Габысатæ]] фæтуджджын сты. Цæгæратæ ма иу лæг уæлдай амардтой Габысатæй æмæ сæ уымæ гæсгæ хъæуæй лидзын бахъуыд. Цæгæратæ æрцардысты [[Зджыд]]ы, [[Уæлладжыры ком]]ы. Цымытийы ма баззад Цæгæраты чындз, уый йæхи бар нæ уыд. Уымæн райгуырд лæппу, схуыдтой йæ Бугъа. Уымæ гæсгæ Цæгæратæй иутæ фыссынц Бугъатæй, сæ фыды номæй, æнæуи Цæгæратæй уыдысты. == Литературæ == * {{Чиныг|автор=[[Гаглойты Зинæ]]|заглавие=Ирон мыггæгтæ|место=Дзæуджыхъæу|издательство=Ир|год=2005|страницы=59}} * {{Чиныг|автор=[[Гаглойты Зинæ|Гаглойты З. Д.]]|заглавие=Ирон мыггæгтæ|место=Цхинвал|издательство=«Республика»|год=2017|страницы=49}} == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-ирон}} [[Категори:Бугъатæ|*]] guhahegxik9p37y1x35xsaypzdamd18 10 84036 596068 2026-09-13T17:39:10Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Zitting Cisticola in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg» 596068 wikitext text/x-wiki Zitting Cisticola in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg 5mk9xx10jx6tofh1v31eo8utlls0fe9 10 84037 596069 2026-09-13T17:39:24Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Веерохвостая цистикола, Бхигван, Махараштра, Индия» 596069 wikitext text/x-wiki Веерохвостая цистикола, Бхигван, Махараштра, Индия 80rw8466ponafgp1p5nym4jfhh7r0do