Википеди oswiki https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%C3%A6%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B3_%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Медиа Сæрмагонд Тæрхон Архайæг Архайæджы ныхас Википеди Википедийы тæрхон Файл Файлы тæрхон MediaWiki MediaWiki-йы тæрхон Хуызæг Хуызæджы тæрхон Æххуыс Æххуысы тæрхон Категори Категорийы тæрхон TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 12912 596117 587388 2026-09-25T00:44:21Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596117 wikitext text/x-wiki {{Æвзаг |хуыз = индоевропæйаг |ном = Персайнаг æвзаг |хином = {{lang-fa2|فارسی}} {{IPA|[fɒːɾˈsiː]}} |мыртæ = |бæстæтæ = [[Иран]], [[Афгъанистан]], [[Таджикистан]], [[Пакистан]] |официалон æвзаг = {{IRN}} (персайнаг)<br> {{флагификаци|Афгъанистан}} ([[дари]])<br> {{TJK}} ([[таджикаг æвзаг|таджикаг]]) |дзурджыты нымæц = |рейтинг = 12 |фыссынад = [[араббаг алфавит]] ([[персайнаг алфавит]]) |категори = Евразийы æвзæгтæ |классификаци = [[Индоевропæйаг æвзæгтæ]] :[[Ирайнаг æвзæгтæ]] ::[[Хуссар-ныгуылæйнаг ирайнаг æвзæгтæ]] |ГОСТ 7.75-97 = |ISO1 = |ISO2 = |ISO3 = |картæ = Persian Language Location Map.svg }} '''Персайнаг æвзаг''' кæнæ '''фарси́''' ({{lang-fa2|زبان فارسی}} — zabân-e fârsi) — æвзæгты индоевропæйаг бинонты ирайнаг къабазы, дзурджыты нымæцмæ гæсгæ, тæккæ ахсджиагдæр æвзаг; у [[Иран]]ы официалон æвзаг. == Иумæйаг зонæнтæ == Персайнаг æвзаджы варианттæ сты [[Афгъанистан]]ы (дари, æндæр ном — фарси-кабули) æмæ [[Таджикистан]]ы ([[таджикаг æвзаг]]) паддзахадон æвзæгтæ. Æмбæлы ма [[Пакистан]]ы. Персайнагау дзурæг иуæй-иу этникон къордтæ ма ис Персы бакæлæны бирæ бæстæты: [[Бахрейн]]ы, [[Ирак|Ирачы]], [[Оман]]ы, [[Йемен]]ы æмæ æндæрты. Персайнагау дзурджыты нымæц у 115 милуанмæ ’ввахс: Ираны — 65 млн (бæстæйы цæрджыты 90%), Таджикистаны — 7 млн, Афгъанистаны — 34 млн, [[Узбекистан]]ы цæрæг таджикæгтæ — 7 млн, стæй, дарийыл чи дзуры, уыцы 2 млн пакистайнаджы. Персайнагау чи дзуры, уыдон æрвылбоны хуымæтæджы царды, стæмтæй фæстæмæ, литературон æвзагæй пайда нæ кæнынц, фæлæ уыимæ, диалектты ’хсæн ис уыйбæрц бирæ хъауджыдзинæдтæ æмæ сæ ис схонæн хицæн æвзæгтæ. Персайнагау фыссынæн пайда кæнынц, араббаг фыссынады бындурыл чи сарæзтæуыд, ахæм персайнаг алфавитæй. Ис дзы, араббаг æвзаджы не ’мбæлæг мыртæ чи ’вдисы, ахæм цалдæр дамгъæйы. Æвзаджы лексиконы ис иттæг бирæ араббагæй æрбафтæг дзырдтæ. == Æвзаджы райрæзты истори == Рагперсайнаг æвзаг æмбæлыди Ираны хуссар-ныгуылæны нæ эрæйы агъоммæ I æнусы, æмæ уыди Ахменидаг паддзахады сæргълæуджыты мадæлон æвзаг. Уыцы ’взагæн пайда чындæуыд [[цуркфыст]] (клинопись). Уæды заман ма парахат уыди, рагперсайнагæн хæстæг чи æййафта, уыцы [[авестæйаг æвзаг]]. [[Пехлевиаг æвзаг|Астæуперсайнаг æвзаг (æндæр ном — пехлеви)]] уыдис рагперсайнаджы фæдон æмæ æмбæлыди нæ эрæйы I æнусы; уыди [[Сасанидты импери|Сасанидты паддзахады]] официалон æвзаг. [[Араббæгтæ]] Иран куы бацахстой (VII æнус), уæд ма уымæй пайда кодтой Ираны [[зороастризм|зороастрийæгтæ]] æмæ [[Инди]]йы цæрæг парсæгтæ. Фыссынæн пайда кодтой [[арамейаг фыссынад|арамейаг графикæйы]] варианттæй. Ногперсайнаг æвзаг зындгонд у [[IX æнус]]æй, æмæ фыссынæн пайда кæны цъус бандæрхуызонгонд [[араббаг алфавит]]æй. Иран [[пысылмон]] куы ссис, уæдæй фæстæмæ, исламыл хæст бæстæты, персайнаг нымад у дыккаг ахсджиагдæр литературон æвзагыл. Уыцы æвзагыл сфæлдыстæуыд Ираны æстæузаманы классикон дзырдаивад ([[Фирдоуси]], [[Рудаки]], [[Гафиз]], [[Омар Хайам]]), æмæ ныронг уыцы уацмысты хъæд нымад у персайнаг æвзаджы фæзминаг дæнцæгыл. Персайнаг æвзагæй пайда кодтой канд Ираны нæ, фæлæ ма [[Хæстæг Скæсæн]]ы, [[Хуссар Кавказ]]ы, [[Астæуккаг Ази]]йы, [[Инди]]йы. Йæ миназыккон историйы дæргъы ногперсайнаг æвзагыл тынг бандæвта [[араббаг æвзаг]] (классикон поэтты уацмыстыл ма уыйбæрц нæ зынди): араббагæй активонæй æфтыди канд дзырдтæ нæ, фæлæ ахадгæ дзырдаразæг модельтæ, грамматикон бæрæггæнæнтæ, æнæхъæн фразæтæ æмæ формулæтæ. Уæлдай бæрæгæй араббаг тæваг зыны официалон æмæзонадон æвзаджы. Суанг ма дзæвгар сæрысуангон дзырдтæ араббаг тæваджы охыл фæивтой сæ фонетикон сконд (зæгъæм, æвзагæн йæхи ном раздæры '''''pârsi''''' райста ног хуыз: '''''fârsi'''''). [[XIX æнус]]ы персайнаг æвзагмæ æфтын райдыдтой дзырдтæ [[францаг æвзаг|францаг]] æмæ [[англисаг æвзаг|англисаг]] æвзæгтæй. [[1930-æм аз]]ты, сах [[Реза Пехлеви]]йы националистон идеологи куы сфидар чындæуыд, уæд арæзт æрцыд [[Персайнаг æвзаджы Академи]]. Йæ нысантæ уыдысты: ссыгъдæг кæнын персайнаг æвзаг араббаг æмæ ныгуылæны [[европæ]]йаг дзырдтæй, ногæй пайда кæнын рагон дзырдтæй, стæй, сæрысуанджы персайнаг уидæгтæ кæмæн уыдзæн, ахæм ног дзырдтæ хъуыды кæнын. [[1941-æм аз]]ы сах йæ бынатыл йæ къух куы систа, уæд Академийы архайд æрбамынæг ис, 1970-æм азты та, бæстæйы сæргъы сахы фырт Мохаммед Реза-сах куы уыди, уæд рæстæгмæ фæстæмæ райтынг ис. [[1979-æм аз]]ы Пысылмон революцийы фæстæ «сыгъдæг кæныны» куыст бынтон нынцади æмæ ногæй парахатæй пайда кæнын райдыдтой араббаг æмæ европæйаг æвзæгтæй æрбайсгæ дзырдтæй. [[1990-æм аз]]ы арæзт æрцыд персайнаг æвзаджы ног Академи, фæлæ ныронг мыхуыры ницавæр æрмæджытæ ма рауагъта. Нырыккон литературон персайнаг æвзаг классиконæй зынгæ хицæн кæны æппæт лингвистон æмвæзæдтыл: [[фонетикæ]]йы, [[морфологи]]йы, [[синтаксис]]ы, [[лексикæ]]йы. Ныртæккæйы æвзагон процессты ’хсæн бафиппайæн ис ахæм здæхт: литературон æмæ хуымæтæджы ныхасы æвзæгтæ кæнынц кæрæдзимæ хæстæгдæр. Уыцы миниуæг бæрæг-бæлвырд зыны, [[XX æнус]]ы райдианæй фæстæмæ кæй ныффыстæуыд, ирайнаг фысджыты уыцы уацмысты. == Социолингвистон уавæр == Литературон персайнаг æвзаг у Ираны официалон æвзаг æмæ скъолайы предметтæ кæуыл ахуыр кæнынц, ахæм æвзаг. Персайнаг æвзаджы бирæ диалекттæ кæй ис, стæй сæ фылдæр (уыдонимæ [[Тегеран|тегерайнаг]] диалект дæр) литературон æвзагæй дард кæй лæууынц, уыйадыл зæгъæн ис æмæ ахуыргонд персайнæгтæн сæ фылдæр сты дывзагонтæ. Диалекттæй уæлдай ма Ираны æмбæлынц æндæр ирайнаг ([[мазендерайнаг æвзаг|мазендерайнаг]], гиляйнаг æмæ æнд.) æмæ тюркаг ([[азербайджайнаг æвзаг|азербайджайнаг]], туркеменаг, кашкайаг æмæ æнд.) æвзæгтæ. Уыцы æвзæгтыл дзурджытæн дæр сæ фылдæр сты дывзагонтæ. Тынг арæх фæйнæхуызон диалекттыл дзурæг æмæ кæрæдзи не ’мбарæг ирайнæгтæн литературон æвзаг ахъаз фæвæййы [[лингва-франкæ]]-йы хуызы. Ирайнаг съолаты ма æнæмæнг ахуыргæнинаг предмет у, ныр дæр персайнагыл чи æндавы, уыцы араббаг æвзаг. == Æвзаджы равзæрды æмæ ареалон характеристикæ == Персайнаг æвзаг хауы ирайнаг æвзæгты хуссар-ныгуылæйнаг къордмæ, æмæ дзурджыты нымæцмæ гæсгæ у тæккæ арæхдæр æмбæлæг ирайнаг æвзаг. Уыцы къорды иннæ дыууæ стыр æвзаджы — таджикаг æмæ дари — арæх нымайынц персайнаг æвзаджы варианттыл, уыцы æртæ æвзаджы кæрæдзимæ тынг хæстæг кæй сты (уæлдайдæр сæ литературон формæтæ). Персайнаг æвзаджы бæрæгæй зыны, [[индоевропæйаг æвзæгтæ]]н характерон чи сты, уыцы миниуджытæ: * дзырды уидаджы аблаут; * парахат флективон мивдисæгон морфологи. Уыимæ персайнаг æвзаджы ногдзинæдтыл банымайæн ис ахæм миниуджытæ: * разæфтуан-арæх чи у, нæмтты ахæм аналитикон системæ; * нæмтты аффиксты агглютинативондзинад; * изафетон конструкци (гæнæн ис æмæ уый у, персайнагмæ хæстæг чи æмбæлы, уыцы семитаг æвзæгты (фыццаджыдæр араббаджы) тæваг). Ареалон тæваг кæуыл фæбæрæг ис, æвзаджы уыцы къабæзтæ сты: * фонологи ([[хурхон æвиппайдон]] мыртæ, стæй уыимæ æмбæлынц æрмæст араббагæй æрбайсгæ дзырдты; увулярон æвиппайдон æмæ фрикативон мыртæ); * нæмтты морфологи (изафет, стæй араббагæй чи æрбафтыди, уыцы бирæон нымæц æвдисæг бæрæггæнæнтæ); * лексикæ (араббагæй æрбайсгæ егъаунымæц дзырдтæ). Уыимæ мивдисджыты системæйы, æмтгæй райсгæйæ, хъахъхъæд сты индоевропæйаг хиæдтæ. == Типологион характеристикæ == Грамматикон нысаниуджытæ æвдисынмæ гæсгæ персайнаг æвзаг бахæссæн ис, синтезмы элементтæ кæмæн ис, ахæм аналитикон æвзæгтæм: мивдисджыты уæлиуæг кæнынц синтетикон формæтæ, грамматикон нысаниуджытæ та æвдыст цæуынц фылдæр хатт разæфтуанты фæрцы. == Фонологи == === Хъæлæсонтæ === Классикон персайнаг æвзаджы хъæлæсонтæ фонологион æгъдауæй дихгонд уыдысты дæргъвæтинтæ æмæ цыбыртыл. Нырыккон æвзаджы уыцы дихдзинад нал ис, æмæ йæ бæсты хъæлæсонтæ хицæн кæнынц сæ æнæфæцудгæдзинадмæ гæсгæ. Фæцудгæ (кæнæ лæмæгъ) хъæлæсонтæ сты /e/, /æ/, /o/; æнæфæцудгæтæ (тыхджынтæ) та — /ɒ/, /u/, /i/. Лæмæгъ хъæлæсонтæ тыхджынтæй хицæн кæнынц уымæй æмæ сæм редукци æмæ фонетикон фæивдтытæ арæхдæр кæй вæййы. Персайнаг æвзаджы ис ма дыууæ дифтонгы — /ou/ и /ei/. === Æмхъæлæсонтæ === Фонемæтæ /p/, /t/, /k/ арæхдæр хъуысынц куыд аспираттæ, уæлдайдæр цавдон хъæлæсонты æмæ сонорон æмхъæлæсонты раз куы вæййынц, уæд, стæй ма дзырды кæрон: pul [pʰul] «æхца», tup «пурти» [tʰup]. /k/ æмæ /g/ палатизацигонд фæвæййынц дзырды кæрон æмæ раззаг рæнхъы хъæлæсонты раз: gorg [gorgʲ] «бирæгъ». Зылангон æмхъæлæсонтæ дзырды кæрон æзылангон нæ фестынц. Фонемæ /ʁ/-йæн (транслитерацийы: q) ис дыууæ аллофоны: фрикативон [ʁ] æмæ æвиппайдон [ɢ]. Æвиппайдон вариант фылдæр хатт æмбæлы дзырды райдианы. [[Хурхон æвиппайдон]] /ʔ/ æмбæлы араббагæй æрбайсгæ дзырдты. === Цавд === Персайнаг цавд у дыкомпонентон: тыхон (динамикон) æмæ тоникон. Цавд фылдæр хатт хауы фæстаг уæнгыл: xâneh «хæдзар», xânehâ «хæдзары (мидæг)». Æнæцавдон дзырды кæрон фылдæр хатт вæййынц грамматикон бæрæггæнæнтæ (зæгъæм, изафет), стæй хайыгтæ. mi- æмæ be-, зæгъгæ, уыцы разæфтуантæй цы мивдисæгон формæтæ райдайынц, уыдонæн сæйраг цавд вæййы разæфтуаныл, фæрсагон та — цæсгомон кæроныл: míravàm ‘æз цæуын’. === Ныхасы уæнджы структурæ === Дзырды уæнгты сæйраг хуызтæ сты ахæм: CV — do ‘дыууæ’, to ‘ды’; CVC — dud ‘фæздæг’, mâr ‘калм’; CVCC — mast ‘расыг’, sabr ‘быхсынад’, goft ‘загътон’; VCC — ârd ‘ссад’, asb ‘бæх’; VC — âb ‘дон’, az ‘от, из’; V — u ‘уый. Цацæг куыд дзырд, афтæ морфемæйæн дæр райдианы нæй уæвæн ахæм структурæйæн: CCV, уацæг ахæм типы æрбайсгæ дзырдты æвæрд æрцæуы хъæлæсон протезæ /e/ кæнæ /o/: estekân (уырыссаг «стакан»), doroške (уырыссаг «дрожки»). == Морфологи == Персайнаг æвзаг у флективон-аналитикон. Флексийы байзайæггæгтæ фылдæр æмбæлынц мивдисæджы. Фæлæ уыдонæй уæлдай ма дзы ис бирæ ног аналитикон формæтæ. Ном цæй фæрцы æвдыст цæуы, уыцы дыууæ фæрæзы сты: * [[изафетон конструкци]]; * нымæц, бæрцбарæнтæ æмæ æндæр категоритæ æвдисæг агглютинативон аффикстæ. Æрды категори персайнаг æвзаджы нæй. === Ном === Нæмттæ персайнаг æвзаджы дихгонд цæуынц номдартæ, миногонтæ, номивджытæ æмæ нымæцонтыл. Номдарæн ис нымæцы æмæ бæрæгдзинад/æбæрæгдзинады категоритæ. Миногонæн ис бæрцбарæн категори (абаргæ — суффикс –tar ‘-дæр’, уæлахизон — -tarin: bad ‘æвзæр’ — badtar ‘æвзæрдæр’ — badtarin ‘иууыл æвзæрдæр’). Цæсгомон номивджытæн ис цæсгомы категори. Æппæт нæмттæн характерон сты аналитизм æмæ чысылнымæц аффиксты агглютинативон хуыз. Хауæны категори персайнаг æвзаджы нæй, фæлæ дзы пайда кæнынц изафетон бæрæггæнæн (-е). Уыцы бæрæггæнæн номджын къорды бæлдат кæны (маркирует) сæйраг дзырд: ketâb-e mâdar ‘мады чиныг’; ketâb-e mâdar-e Amin ‘Амины мады чиныг’; šâh-e bozorg ‘цытджын паддзах’. Бирæон нымæц æвдыст цæуы æрмæст номдарæн. Уыцы категорийæн дыууæ бæрæггæнæны: * -ân (æрмæст удон предметтæн, адæймаджы буары къайджын уæнгтæн æмæ иуæй-иу номдартæн); * -hâ (æппæт хуызты номдартæн): mard — mardân/mardhâ ‘нæлгоймаг’ — ‘нæлгоймæгтæ’; setâre — setârehâ ‘стъалы‘ — ‘стъалытæ’. [[Араббаг æвзаг]]æй æрбафтæг дзырдтæн фылдæр хатт хъахъхъæд вæййы араббаг бирæон нымæцы бæрæггæнæнтæ: entehâbât — ‘æвзæрстытæ’. Амонæн номивджытæн дæр номдартау вæййы бирæон нымæцы формæ. Миногонтæн ахæм формæ нæй. Цæсгомон номивджытæн нымæц æвдыст цæуы лексикон æгъдауæй. === Номивджытæ === {| {{prettytable}} |- style="background: #efefef;" | colspan="1" | ! scope="col" | Иууон нымæц ! scope="col" | Бирæон нымæц |- ! scope="row" style="background: #efefef;" | 1-аг цæсгом | man — من | mâ — ما |- ! scope="row" style="background: #efefef;" | 2-аг цæсгом | to — تو | šomâ — شما |- ! scope="row" style="background: #efefef;" | 3-аг цæсгом | u — او | inhâ — اینها / ânhâ — انها |- |} Уæзданы формæйы номивæг ''man'' («æз») хатгай ивд æрцæуы ахæм номивæгыл: ''bande'' (بنده); номивæг «ânhâ» («уыдон») та ахæмыл: ''išân'' (ایشان). Персайнаг æвзаджы нæй æлвасон номивджытæ. Уыдоны бæсты пайдагонд цæуы изафет: ''medâd'''-e u''''' («йæ кърандас»), кæнæ номивæгон энклитикæтæ: ''medâd'''am''''' («мæ кърандас»). ==== Фарстон номивджытæ ==== * كی (''ki'') — чи? * چه (''çe'') — цы? * كی (''key'') — кæд? * كجا (''kojâ'') — кæм? * چرا (''çera'') — цæмæн? * چطور (''çetor'') — куыд? * چگونه (''çegune'') — куыд æгъдауæй? * چند (''çand'') — цал? * كدام (''kodâm'') — кæцы? == Синтаксис == Персайнаг у номинативон æвзæгтæй иу. Хъуыдыйады мидæг дзырдты нормалон рæнхъæвæрд у SOV: ahmad dust-am-râ mibinad ‘Ахмæд уыны мæ хæлары’. Инверсийы цаутæ ис дзургæ ныхасы, стæй фольклор æмæ поэзийы. Хъуыдыйады мидæг дзырдты растравгон рæнхъæвæрд у ахæм: фыццаг бынаты — сæйрат кæнæ афоны фадатон дзырд; фæстаг бынаты — цæсгом æмæ нымæцмæ гæсгæ сæйратимæ æмбаст чи у, уыцы зæгъинаг. Комкоммæйы æххæстгæнæн фæсæвæрд «râ»-имæ кæнæ æнæ фæсæвæрдæй æвæрд æрцæуы бæттæн мивдисæджы хæдразмæ (хатгай та уымæй фæхицæн вæййы кæнæ фæрссаг æххæстгæнæнæй, кæнæ фадатон дзырдæй):u in ketâbhâ va daftarhâ-râ be šomâ midahad ‘уый ацы чингуытæ æмæ тетрæдтæ дæтты сымахæн’, man nâme minevisam ‘æз фыссын писмо’. Бæрæггæнæн æвæрд цæуы, йæ кæроны изафетæвдисæг [–е] кæмæн ис, уыцы бæрæггæнинаг дзырды фæстæ: šahr-e zibâ ‘рæсугъд сахар’, xodnevis-e barâdar ‘æфсымæры хæдфысгæ ручкæ’. Кæд дзырдæн ис цалдæр миниуæгæвдисæг бæрæггæнæны, уæд уыдон цæуынц кæрæдзи фæдыл æмæ фæстагæй фæстæмæ, алкæмæн вæййы изафетæвдисæг. Номивджытæ æвæрд вæййынц бæрæггæнинаг дзырды раз. Æмткæй зæгъгæйæ та, персайнаг æвзаджы синтаксисон бастдзинæдтæ æвдыст цæуынц ахæм хуызты руаджы: * загъинаг æмæ сæйраты '''æмбаст''' (согласование); * зæгъинаг æмæ йæ дæлбар уæнгты '''æмарæзт''' (фæсæвæрд [-râ] æмæ разæвæрдты фæрцы); * '''æфтыдад''' (примыкание): ::: — зæгъинаг æмæ æнæргом (неоформленный) комкоммæйы æххæстгæнæны; ::: — бæрæггæнинаг æмæ, миногонты уæлахизон бæрцæй æвдыст бæрæггæнæны; ::: — нымæцон æмæ номивæджы иуæй-иу хуызтимæ; ::: — зæгъинаг æмæ фадатон дзырды; * '''дзырдты рæнхъæвæрд'''; * '''хъуыдыйады дих''' (кæрæдзиимæ мидис æмæ интонацимæ гæсгæ баст чи сты, ахæм дзырдты къордтыл фæдих). == Диалекттæ == Персайнаг æвзаджы диалекттæ ныридæгæн фаг нæма сахуыр кодтой æмæ уый охыл сæ æххæст номхыгъд саразæн нæй. Фылдæр ахуыргонд æрцыди, æндæрты ’хсæн сæйраг бынат чи ахсты, уыцы тегерайнаг диалект. Зындгонд ма сты Керманы, Исфаганы, Новганы (Мешхед), Бирдженды, Систаны, Себзевары диалекттæ. Диалекттæ æмæ диалектты къордтæ дихгонд цæуынц сæ лексикон-грамматикон æмæ фонетикон миниуджытæм гæсгæ. Литературон æвзагæй иуæй-иу диалекттæ уыйбæрц дард лæууынц æмæ сæ схонæн ис хæцæн æвзæгтæ. Тегерайнаг диалект тыхджынæй æндавы аив литературæ, хабархæссæг фæрæзтæ, кино æмæ театры æвзагыл. Зæгъæн ис æмæ сæйраг сахары диалект у нырыккон персайнаг æвзаджы дзурыны нормæ. Тегерайнаг диалект æмæ литературон æвзагæн ис иу фонемон сконд, фæлæ фонемæтæй куыд пайдагæнгæ у, уымæ гæсгæ кæрæдзийæ бæрæг хицæн кæнынц. Диалекты арæхдæр æмбæлынц, литературон [æ]-йы бæсты кæмæй пайда кæнынц, уыцы '''мыр [е]''', стæй '''бæттæн мивдисæг [-ast]'''. Æмхъæлæсонты системæйы миниуджытæй иу у /l/ æмæ /r/-ы æмивд. Бирæон нымæц арæзт цæуы фæсæфтуан [-â]-йы фæрцы. Диалекты æмæ литературон æвзаджы мивдисæджы цæсгомон кæрæттæ иу не сты — бирæ мивдисджытæн ис æлвæст флекситæ. == Дзурыны æвзаг == Дзурыны æвзаг бæрæг хицæн кæны литературонæй. Се ’хсæн ис хъауджыдзинæдтæ канд фонетикæйы нæ, фæлæ морфологийы æмæ синтаксисы. Уымæй уæлдай ма персайнагау дзургæйæ (уырыссагæй хъауджыдæр) фылдæр хатт нæй пайдагæнæн литературон стилæй, уымæн æмæ арæх уый охыл ныхас вæййы æнæраст æмбæрст (зæгъæм, телефонæй дзургæйæ). Тæккæ арæхдæр æмбæлæг агъуал — æмхъæлæсонтæ ['''m'''] æмæ ['''n''']-йы фæстæ дæргъвæтин ['''â'''] ивд æрцæуы ['''u''']-йыл: Irân — Irun, Tehrân — Tehrun, bârân — bârun. Бæттæн мивдисæг ''ast'' æмæ æртыккаг цæсгомы иууон нымæцы мивдистджыты кæрон '''–ad''' рахизы кæрон ('''-e''')-мæ: bârân mibârad — bârun mibâre (''уаргæ кæны, уары''), dorost ast — doroste (''раст у, æцæг у''), U javâni ast — javuniye (''уый æрыгон у''). Кæрон ('''-e''') кæнæ ('''-a''')-йыл чи фæуд кæны, уыцы дзырдты фæстæ '''–ast''' рахизы ('''-ass''')-мæ: U tešne ast — U tešnass (уый фæнды дон нуазын, дойны йын у). Ифтындзæггæнинаг бæттæн мивдисæг баиу вæййы номдаримæ æмæ райсы цæсгомон кæроны хуыз: Man danešju hastam — danešjuyam (''Æз дæн студент''), ânhâ tehrâni hastand — tehruniyand (''Уыдон сты тегерайнæгтæ''). Бирæон нымæцы дыккæгæм цæсгомы мивдисæджы кæронæн дзурыны æвзаджы фæзыны кæрон '''-in''': Cherâ diruz telefon nakardin? (''Знон мæм телефонæй цæуылнæ æрбадзырдтат?'') Æвзаджы тæккæ æмбæлагдæр фондз мивдисджытæн нырыккон афоны бындурæн (уидагæн) дзурыны æвзаджы ис цыбыргонд формæ — иу æмхъæлæсон мыр кæнæ къайад «хъæлæсон-æмхъæлæсон»: goftan — g (''дзурын''), dâdan — d (''дæттын''), raftan — r (''цæуын, «уходить»''), šodan — š (''кæнын, «делаться, становиться»''), âvardan — âr (''хæссын, «приносить»''). Bahâr barf ab mišavad — bahâr barf ab miše (''Уалдзæджы мит тайы''), in râ âbejo miguyad — in râ âbejo mige (''Уый йæ хоны бæгæны''). Фæдзæхстон здæхæны бирæ мивдисджытæн ис цыбыргонд формæ. Фæсæвæрд «'''râ'''» дзурыны æвзаджы райсы ахæм формæ: «'''ro'''», кæнæ фесты дзырды кæрон «'''-o'''» (кæд хицæнгæнинаг номдар фæуд кæны æмхъæлæсоныл, уæд). Дæнцæг: Man râ bebakhš — Mano bebakhš (''Ныббар мын''). == Æвзаджы афыст чингуыты == Хъыгагæн, ныридæгæн персайнаг æвзаджы академион грамматикæтæ æмæ дзырдуæттæ арæзт нæма æрцыди. Ираны кæй фыссынц, фарсийы уыцы грамматикæтæ фæдихгæнæн ис дыууæ типыл: ''иутæ сты'', астæузаманæй чи цæуы, классикон поэтты æвзаджы афыст кæныны уыцы традицитæ дарддæргæнæг чингуытæ, ''иннæтæ'' — европæйаг модельтыл чи æнцайы, нырыккон æвзаджы ахæм афыстытæ. Уæрæсейы персайнаг æвзаджы (куыд классикон, афтæ нырыкконы) грамматикæтæ сарæзтой Залеман æмæ Жуковский, Бертельс, Жирков, Ю. А. Рубинчик æмæ æндæртæ. Ныгуылæн Европæйы арæзт персайнаг грамматикæты ’хсæн тæккæ зынгæдæртæй иуыл нымад у, францаг иранист Жильбер Лазар кæй сарæзта, уый. Персайнаг æвзаджы стырдæр дзырдуат сарæзта Деххода. Кæд æмæ йæ лексикæйы иу хай дугивгъуыд фæци, уæддæр ныры онг Ираны нымад у фæзминаг стандартыл. == Персайнаг фыссынад == [[Файл:Nastaliq_transform.jpg|thumb|220px|Фыссыны фæтк: галиурдыгæй — [[насх]], рахизырдыгæй — [[насталихъ]]. Дыууæ хуызы фыст дзырд [[Тæхран]] (дамгъæтæ: н-а-р-х-т)]] Персайнаг фыссынады бындуры ис [[араббаг алфавит]]. Æдæппæтæй персайнаг фыссынады ис 32 дамгъæйы: 28 араббагæй æрбайсгæ дамгъæйы æмæ 4 — оригиналонтæ, араббаг æвзаджы чи нæй, ахæм мыртæ æвдисынæн. Фыссыны аздæхт — рахизырдыгæй галиуырдæм. Персайнаг æвзаджы дамгъæтæ нæ дих кæнынц стыртæ æмæ гыццылтыл. Бирæ дамгъæтæ кæрæдзийæ хицæн кæнынц æрмæст диакритикон нысæнтты фæрцы. Цалдæр дамгъæйы, гæнæн ис æмæ нысан кæны иу мыр, иу дамгъæ та — цалдæр мыры. Нырыккон персайнаг фыссынады ма ис ахæм хицæндзинад: персайнагау фысгæйæ арæх пайда кæнынц, [[насталихъ]], зæгъгæ, уыцы фыссыны фæткæй (традицион [[насх]]æй уæлдай). Араббаг бæстæты уый нымад у дугивгъуыд фæткыл; Иранæй скæсæнырдæм, уæлдайдæр Пакистаны, насталик у тæккæ пайдагонд фыссыны фæтк. Персайнаг алфавитæй ма пайда кæнынц æвзаг [[дари]]йыл фысгæйæ, 1930-æм азы онг та уыди [[таджикаг æвзаг]]æн дæр. == Растфыссынад == Тынг актуалон у персайнаг орфографийы фарста. Сæйрагдæр, проблемæ уый мидæг ис æмæ араббаг графикæ нæ арæхсы æмбæлон хуызы равдисын индоевропæйаг æвзаджы æууæлтæ æмæ не ’вдисы цыбыр (лæмæгъ) хъæлæсонтæ (ахуыргæнæн чингуытæ æмæ дзырдуæттæй фæстæмæ). Уый охыл æвзаджы ис бирæ [[омографтæ]]. Уыдонæй уæлдай ма ис къорд æндæр лыггæнинаг фарстайы: * ныронг нæма ис растфыссынады бæлвырд нормæтæ; * бирæ дамгъæтæ, æрмæст арабизмтæ фыссынæн чи уыди, ахæмтæ пайдагонд цæуынц сæрысуангон ирайнаг дзырдты дæр; * бирæ дзырдтæ зæгъæн кæнæ фыссæн ис цалдæр хуызы; * разæвæрдтæ, разæфтуантæ æмæ æндæр форманттæ иу автортæ фыссынц дзырдтимæ иумæ, иннæтæ — хицæнтæй; æмæ афтæ дарддæр. Нæдæр сихы хицауад, нæдæр исламисттæ тырныдтой сæ фыссынад латинаг бындурмæ раивынмæ кæнæ орфографи рацарæзынмæ. Латинизацийы фарслæуджыты архайд абаргæйæ активон уыди æрмæст 1930-æм азты. Цыфæндыйæ дæр орфографиийы карзæй æххæстгонд цæуы къорд принципы. Хæрз стæм уавæртæй фæстæмæ, дæргъвæтин хъæлæсонтæ фысты æвдыст цæуынц хицæн нысæнттæй (алиф, вав, йод), цыбыртæ та (уыдонимæ изафетон кæрон -е/-уе дæр) — фысты бæрæг нæ кæнынц. Æмхъæлæсонтæ фысгæ сты фонетикон æгъдауæй, фæлæ иуæй-иу мыртæн уайы цалдæр фæйнæхуызон дамгъæйы (уый фылдæр хауы араббагæй æрбайсгæ дзырдтæм; хатгай та бахъæуынц [[омонимтæ]] кæрæдзийæ иртасынæн). == Тексты дæнцæгтæ == === Прозаикон текст === {| !Персайнаг æвзаг !! Транслитераци !! Тæлмац |- |{{lang-fa2| همه ی افراد بشر آزاد به دنیا می‌آیند و از دید حیثیت و حقوق با هم برابرند, همه دارای اندیشه و وجدان می‌باشند و باید دربرابر یک دیگر با روح برادری رفتار کنند. }} || Hameye afrâde bašar âzâd be donyâ miyâyand va az dide heysiyat o hoquq bâ ham barâbarand. Hame dârâye andisheh o vedždân mibâšand va bâyad dar barabare yekdigar bâ ruhe barâdari raftâr konand. || Æппæт адæймæгтæ дæр райгуырынц сæрибарæй, стæй æмсæр æмæ æмбарæй. Уыдон хайджын сты зонд æмæ намысæй, æмæ хъуамæ кæрæдзимæ кæсой æфсымæры цæстæй. |} — Статья 1 (Адæймаджы барты æппæтиумæйаг деклараци) === Æмдзæвгæйы скъуыддзаг дзурыны æвзагыл === {| !Персайнаг æвзаг<ref name="">Ам спайда чынди дзурыны æвзаджы нормæтæй.</ref> !! Транслитераци !! Тæлмац |- |{{lang-fa2| تو رو با حول و بلا تنها گذاشتن٬ <br />اونا که لیاقت عشق و نداشتن٬ <br />تـک و تــنهـایی و با پای پــیـاده٬ <br />مـتـاسفــم بــرات ای دل سـاده }} || To ro bâ hol o balâ tanhâ gozâštan, <br />Unâ ke liyâqate ešq o nadâštan, <br />Tak o tanhâyi o bâ pâye peyâde, <br />Moteâssefam barât ey dele sâde || Дæу дæ рис æмæ де ’намондимæ ныууагътой<br />Дæ уарзты аккаг чи нæу, уыдон, <br />Ды иунæгæй цæуыс, <br />Тæригъæд кæнын дæ хуымæтæг зæрдæйæн. |} — [[Чавоши, Мохсен|Мохсен Чавоши]] (нырыккон поэт æмæ зарæггæнæг) == Æрвитæнтæ == * [http://www.persianlanguage.ir Персайнаг æвзаг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530023943/http://www.persianlanguage.ir/ |date=2008-05-30 }} * В. В. Мошкало. ''[https://web.archive.org/web/20060302004546/http://www.auditorium.ru/books/2360/gl4.pdf Персайнаг æвзаг]''&nbsp;(pdf) ''[http://www.auditorium.ru/books/2360/ '''Дунейы æвзæгтæ''': Ирайнаг æвзæгтæ. 1-æм хай: Хуссар-ныгуылæйнаг ирайнаг æвзæгтæ]'' (Чиныгдон: [http://auditorium.ru портала auditorium.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150222201617/http://auditorium.ru/ |date=2015-02-22 }}). * [http://www.jahanshiri.ir/pvc/pvc.php Persian verb conjugator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140719062849/http://www.jahanshiri.ir/pvc/pvc.php |date=2014-07-19 }} * [http://www.trilinguis.ru/linguistic/persian/dictionary.aspx Персайнаг-уырыссаг / Уырыссаг-персайнаг дзырдуат (онлайн)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819095420/http://www.trilinguis.ru/linguistic/persian/dictionary.aspx |date=2009-08-19 }} * [http://www.easypersian.com/farsi/persian_lessons_archive_1.htm Персайнаг æвзаджы ахуыргæнæн чиныг (англисагау; онлайн)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120215200402/http://www.easypersian.com/farsi/persian_lessons_archive_1.htm |date=2012-02-15 }} == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ|2}} {{Ирайнаг æвзæгтæ}} [[Категори:Ирайнаг æвзæгтæ]] [[Категори:Персайнаг æвзаг|*]] 8001t1zgpbadl8m3no75p3kw5hzkfo2 0 15316 596118 594967 2026-09-25T01:07:02Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596118 wikitext text/x-wiki {{Телешоу | ирон ном = Хуссар Парк | оригиналон ном = South Park | ныв = [[File:South park sign.svg|thumb]] | genre = [[ситком]] | camera = | picture_format = [[SDTV]] ([[480i]]) (1997-2008), [[HDTV]] ([[1080i]]) (2009-æм азæй фæстæмæ) | audio_format = | runtime = 23 минуты | автор = [[Стоун, Мэтт|Мэтт Стоун]]<br />[[Паркер, Трей|Трей Паркер]] | developer = | producer = | executive_producer = [[Стоун, Мэтт|Мэтт Стоун]]<br />[[Паркер, Трей|Трей Паркер]] | starring = [[Стоун, Мэтт|Мэтт Стоун]]<br />[[Паркер, Трей|Трей Паркер]] <br />[[Хейз, Айзек|Айзек Хейз]] <br />[[Бергман, Мэри Кей|Мэри Бергман]] <br />[[Шнайдер, Элизæ|Элизæ Шнайдер]] <br />[[Маршалл, Монæ|Монæ Маршалл]] <br />[[Стюарт, Эйприл|Эйприл Стюарт]] <br />[[Хэнсен, Джон|Джон Хэнсен]] <br />[[Хоуэлл, Дженнифер|Дженнифер Хоуэлл]] <br />[[Бирд, Эдриен|Эдриен Бирд]] | narrated = | opentheme = «[[South Park Theme]]» | endtheme = | country = [[Ныв:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[АИШ]] | language = [[англисаг æвзаг|англисаг]] | network = [[Comedy Central]] | first_aired = [[1997-æм аз]]ы [[13 августы]] | last_aired = абоны онг | num_seasons = 28 | num_episodes = 338 | list_episodes = South Park-ы эпизодты сфыст | chronology = | preceded_by = | followed_by = | website = http://www.southparkstudios.com | imdb_id = 0121955 | tv_com_id = 344 }} '''«Хуссар Парк»''' ({{lang-en|South Park}} — дзурынц æй куыд {{IPA|[saʊθ pɑːrk]}}) у [[АИШ|америкаг]] [[мультипликаци|мультсериал]]. Йæ саразджытæ сты Мэтт Стоун æмæ Трей Паркер. Хатгай йын йæ ном фæзæгъынц куыд «Саут-Парк» кæнæ «Саус-Парк». Уый æвдыст цæуы кабелон телеканал [[Comedy Central]]-ы, [[1997-æм аз]]æй фæстæмæ <ref>[http://www.imdb.com/title/tt0121955/ South Park] IMDB-йыл{{ref-en}}</ref>. Фильмы сюжеты бындуры ис чысыл сахар Хуссар Парчы ([[Колорадо]]йы штат) цæрæг цыппар лæппуйы æмæ се ’мбæлтты цард. Сериалы фауынц Америкæйы культурæйы аиппытæ æмæ нырыккон дунейы цаутæ. Æнæуый та критикæ кæнынц бирæ идейæтæ æмæ тобæгонд темæтæ, пароди æмæ сау юморы фæрцы. «Хуссар Парк» цæуы изæры æрæгмæ æмæ йæ сæрмагондæй хонынц хъомыл адæмы мультфильм <ref>[http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=10234 South Park Studios FAQ] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120915/http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=10234 |date=2012-09-15 }}{{ref-en}}</ref>. Шоу хъуыстгонд у йæ нырыккон дунейы цауты афæлгæсты фæрцы. Алы серийыл архайд цæуы дыууæ къæпхæнæй: фильмы автортæ фыццаг æрхъуыды кæнынц серийы иумæйаг концепци æмæ йæ сюжет, дыккаг та — премьерæмæ къуырийæ къаддæр — деталтæй йæ æххæст кæнынц æмæ уый руаджы тагъддæр реакци кæнынц алыхуызон хабæрттыл. Ныридæгæн эфиры фæзынди дыууадæс сезоны æмæ ныртæккæ цæттæгонд цæуы æртындæсæм сезон. Æстæм сезонæй райдайгæйæ, ног сезонтæ уагъд цæуынц дыууæ этапæй: сæ иу æрдæг рацæуы уалдзæджы, иннæ та — фæззæджы. Ныры рæстæджы сериал скæнджыты контракт даргъгонд æрцыд [[2011-æм аз]]ы онг, ома 13-æм сезоны фæстæ рацæудзæн дыууæ сезоны фылдæр.<ref name="times">[http://www.nytimes.com/2007/08/27/business/media/27south.html?_r=2&oref=slogin&oref=slogin «South Park» Creators Win Ad Sharing in Deal] (2007){{ref-en}}</ref>. [[Уæрæсе]]йы мидæг ацы фильмы æвдыст цæуы [[MTV Уæрæсе]]-йы каналы<ref>[http://www.mtv.ru/air/programs/south_park/main.wbp Сериалы фарс MTV Уæрæсе-йы сайты]</ref> æмæ телеканал [[2×2]]-йы<ref>[http://www.2x2tv.ru/serial/south-park Сериалы фарс канал 2×2-йы сайты]</ref>. Фыццаг дыууæ сезоны æмæ метрæйдзаг фильм [[уырыссаг æвзаг]]мæ ратæлмац кодта [[Пучков, Юрийы фырт Дмитрий|Дмитрий «Goblin» Пучков]]<ref>[http://oper.ru/trans/?d=5 Гоблины тæлмæцтæ: Саут Парк]</ref>. Сериалы премьерæ Уæрæсейы æвдыст æрцыд канал «[[РЕН-ТВ]]»-йы. Фильмы фыццаг ном дзы уыди «Фыдцъылыз сахар „Хуссар Парк“» ({{lang-ru|«Стрёмный городок „Саус парк“»}}) — ацы серитæн фонограммæ сарæзтæуыд «РЕН-ТВ»-йы каналы заказмæ гæсгæ, текст кастысты актёртæ: Александр Клюквин æмæ Людмилæ Гнилова, ныртæккæ MTV-йы «Хуссар парчы» фонограммæйыл кусынц «каналы хъæлæстæ» — Евгений Рыбов æмæ Мария Трындяйкина. == Проекты истори == === Райдайæн === Сериалы истори райдыдта [[1992-æм аз]]ы: Колорадойы университеты дыууæ студенты, Паркер æмæ Стоун, сарæзтой цыбырметражон мультфильм «Цыппурсы дауæг». Уыцы æгæр æнæхсæст конд фильмы архæйдтой фидæн «South Park»-ы лæппуты прототиптæ. Кæд нырыккон сериалы афтæ нæу, уæддæр уыцы сериал-прототипы фидæн [[Эрик Картман]]ы хуыдтой Кенни, фæлæ персонажты ’хсæн уыдис фидæн [[Кенни Маккормик]]ы прототип дæр — оранжхуыз басылыхъ кæуыл уыди, ахæм лæппу. Дыууæ кæрæдзи æнгæсæн лæппуйы та систы [[Стэн Марш]] æмæ [[Кайл Брофловски]]йы прототиптæ. Мультфильмы сюжет у ахæм: цыппар лæппуйы, сæхæдæг кæй сарæзтой, уыцы митын лæджы сæрыл акодтой кæлæнгонд худ, уый райгас ис æмæ райдыдта архайын лæппуты амарыныл<ref name="began">[http://www.southparkstuff.com/specials/the_spirit_of_christmas_jesus_vs._frosty/ «Цыппурсы дауæгыл» хайад South Park Stuff-ы{{ref-en}}</ref>. Дыууæ хъайтары амæлынц æмæ сæ иуы тыххæй хъуысы, фæстæдæр зындгонд чи сси, уыцы фразæ «Уыдон амардтой Кеннийы!». «Fox Broadcasting Company»-йы разамонджытæ федтой ацы фильм, æмæ [[1995-æм аз]]ы Брайан Грэден бафарста Паркер æмæ Стоуны цæмæй уыдон саразой дыккаг цыбырметражон фильм. Брайан хъавыдис барвитын ацы фильм йе ’мбæлттæм куыд [[Цыппурс]]ы видео-лæвар<ref>[http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=13603 South Park Studios FAQ] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120912/http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=13603 |date=2012-09-12 }}{{ref-en}}</ref>. Мультфильм, кæцыйы ном уыди «Цыппурсы дауæг. Йесо Сантæйы ныхмæ» уыди фидæн сериалы стилистикæмæ ’ввахсдæр, фæлæ уæд нырыккон сериалы идейæ сын нæма фæзынди<ref>[http://tv.ign.com/articles/736/736965p1.html Мэтт Стоунимæ интервью.] 2006-æм азы 3-æм октябрь.{{ref-en}}</ref>; персонажтæ уыдысты, нырыккон «Хуссар Парчы» цавæр сысты, ахæмтæ. Эпизоды уыди Йесо æмæ Сантæ-Клаусимæ Цыппурсы «разамоныны» тыххæй куыд хыл кодта, ахæм сценæ. Фæстæдæр уыцы цыбырметражон фильмы пайдагонд æрцыд эпизод «Фыдцъылыз Цыппурс» ({{lang-ru|«Очень дерьмовое Рождество»}}). Видеофрагмент сси тынг популярон, уыимæ [[Интернет]]ы фæрцы дæр; æнæуый, фильм [[Клуни, Джордж|Джордж Клуни]]йы зæрдæмæ тынг фæцыди<ref name="began"/><ref>[http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=6208 South Park Studios FAQ] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120911/http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=6208 |date=2012-09-11 }}{{ref-en}}</ref>. Уый адыл райдыдта сериалы саразыны идейæйыл ныхас — фыццаг канал Fox, стæй та Comedy Central-имæ, кæм [[1997-æм аз]]ы 13-æм [[август]]ы æвдыст æрцыди сериалы премьерæ. Фыццаг сери хуынди «Картман æмæ хордзоны зонд» ({{lang-ru|«Картман и анальный зонд»}}), йæ премьерæ уыди [[1997-æм аз]]ы 13-æм [[август]]ы<ref>[http://www.southparkstudios.com/guide/101/ «Cartman Gets an Anal Probe»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729093124/http://www.southparkstudios.com/guide/101 |date=2009-07-29 }} South Park Studios-ы {{ref-en}}</ref>. Уый ногæй скондæуыд райдийæн серийæ, кæцы фæстæдæр рацыди DVD-йы. Уыцы эпизоды уæдмæ фæзынди къорд персонажы, кæцытæ фæстæдæр эпизодты систы иудадзыгон хъайтартæ (сæйраг хъайтарты йеддæмæ, уыдон сты Шеф, мисс Крабтри, мистер Гаррисон, афицер Барбреди), æмæ цалдæр характерон деталы (Кеннийы мæлæт, Венди Тестабургеры чи фены, уыцы омгæ Стэн, Шефы зарæг сылгоймæгты тыххæй). Фыццаг Стоун æмæ Паркер хъавыдысты саразын æрмæст æхсæз эпизоды<ref name="prof">[http://www.msnbc.msn.com/id/9744344/ Parker and Stone: ‘South Park’ prophets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130012345/http://www.msnbc.msn.com/id/9744344/ |date=2009-01-30 }} (2005){{ref-en}}</ref>. Цалынмæ йын йæ заставкæ нæ фæивдтой 4-æм сезоны, уæдмæ ма-иу дзы «Цыппурсы дауæг»-æй кадртæ уыди. Сериалы райдианæй алы сезоны, кæд уæлæнгай, фæлæ райдыдтой пароди кæнын алыхуызон телешоутæ, чингуытæ, фильмтæ; иудадзыгон пародион цаутæ ныр онг сты «Хуссар Парчы» сæйраг бындуртæй иу. Сериалæн музыкалон темæ ныффыстой къорд Primus-ы архайджытæ: Стоун æмæ Паркер сты ацы къорды фанаттæ группы, æмæ уыдон арвыстой фыстæг Лес Клэйпулмæ «Цыппурсы дауæджы» копийы иумæ<ref>[http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=1724 South Park Studios FAQ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120912/http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=1724 |date=2012-09-12 }}{{ref-en}}</ref>. Фæстæдæр Primus фæзындысты эпизод «Шефы æххуысы», 11-æм сезоны сери «Guitar Queer-o»'йы та хъуысы сæ зарæг «Кæсæг ахсæг Джон» ({{lang-en|«John the Fisherman»}}). === Æххæстметражон фильмы рацыд === [[1999-æм аз]]ы рацыдиc æххæстметражон анимацион фильм «Хуссар Парк: стыр, даргъ æмæ æнæлыггонд» ({{lang-ru|«Саут-Парк: большой, длинный и необрезанный»}}; {{lang-en|«South Park: Bigger, Longer & Uncut»}}). Фильм уыдиc, æнæхъæн азы дæргъы кæй фæкодтой, ахæм куысты фæстиуæг<ref>[http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=11030 South Park Studios FAQ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120911/http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=11030 |date=2012-09-11 }}{{ref-en}}</ref>. Фильмы фыццаг ном уыдиc «South Park: All Hell Breaks Loose», фæлæ, Паркер æмæ Стоунмæ гæсгæ, Америкæйы киноассоциаци æрлæууыдис йæ номы мидæг дзырд «hell», ''зындоны'' ныхмæ, баивын æй кодта дызæрдыггаг, фæлæ фыццаг бакастæй хуымæтæгдæр чи уыдис, уыцы дзырдыл<ref>[http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=5944 South Park Studios FAQ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120915/http://www.southparkstudios.com/fans/faq/archives.php?id=5944 |date=2012-09-15 }}{{ref-en}}</ref>. Фæлæ уый фæстæ Ассоциацийы минæвæрттæ ацы информациимæ не сразы сты<ref name="trivia">[http://www.imdb.com/title/tt0158983/trivia Trivia] for South Park: Bigger Longer & Uncut IMDb-йы{{ref-en}}</ref>. Кинонывы миниуджытæ уыдысты [[мюзикл]], (фильмы мидæг пародигонд æрцыдысты [[Дисней]]ы мюзиклтæ) политикон сатирæ æмæ æнæуæздан, æвзæр юмор (уый райста рейтинг R<ref>[http://allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=1:180239 Фильм] сайты All Movie Guide{{ref-en}}</ref>, уый тыххæй æмæ уым æвдыст æрцыдысты бирæ фыдмитæ æмæ дзы спайда чынди дзæвгар æлгъыстытæй). Сюжеты бындур уый мидæг ис, æмæ Хуссар Парчы цæрæг ныййарджыты руаджы Терренс æмæ Филлипы фильмы сывæллæттæй æркаст иваргонд æрцыди æмæ америкæгты ’хсæн [[Канадæ]]йы тыххæй фыдæхы рæзын райдыдта. Уыдон йеддæмæ фильмы æвдыст цæуынц [[Сайтан]] æмæ [[Саддам Хусейн]]ы фæлварæн дуне байсынмæ. == Фиппаинæгтæ == {{reflist|2}} == Æрвитæнтæ == * {{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | datepublished = | url = http://southparkstudios.com | title = South Park Studios | format = | work = | publisher = South Park Digital Studios LLC | accessdate = 2009-æм азы 25-æм июлы | lang = en | description= Официалон сайт }} * {{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | datepublished = | url = http://www.imdb.com/title/tt0121955/ | title = IMDb.com | format = | work = | publisher = IMDb.com, Inc | accessdate = 2009-æм азы 25-æм июль | lang = en | description = South Park IMDb-йыл }} * {{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | datepublished = | url = http://www.mrtwig.net/ | title = MrTwig’s net | format = | work = | publisher = | accessdate = 2009-æм азы 25-æм июлы | lang = en | description = South Park-ы эпизодтыл информаци }} * {{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | datepublished = | url = http://www.sp-studio.de/ | title = www.sp-studio.de | format = | work = | publisher = SP-Studio | accessdate = 2009-æм азы 25-æм июлы | lang = en | description = Персонажы сфæлдисæн сериалы стилы }} === Уырыссаг фан-сайттæ === * {{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | datepublished = | url = http://southpark.org.ru/ | title = southpark.org.ru | format = | work = | publisher = | accessdate = 2009-æм азы 25-æм июлы | lang = ru | description = Уырыссаг сайт }} * {{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | datepublished = | url = http://south-park.ru/ | title = south-park.ru | format = | work = | publisher = | accessdate = 2009-æм азы 23-æм июлы | lang = ru | description = «South Park» уырыссагау }} * {{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | datepublished = | url = http://south-parkx.info/ | title = south-parkx.info | format = | work = | publisher = | accessdate = 2009-æм азы 23-æм июлы | lang = ru | description = South Park X | archive-date = 2008-03-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080322080243/http://south-parkx.info/ | deadlink = yes }} * {{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | datepublished = | url = http://spmania.net.ru/ | title = SPmania.net.ru | format = | work = | publisher = | accessdate = 2009-æм азы 25-æм июлы | lang = ru | description = South Park-ы уырыссаг фан-сайт - SP-mania | archive-date = 2009-05-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090507152932/http://spmania.net.ru/ | deadlink = yes }} * {{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | datepublished = | url = http://www.sp-fan.ru/ | title = www.sp-fan.ru | format = | work = | publisher = | accessdate = 2009-æм азы 25-æм июлы | lang = ru | description = Фан-сайт }} [[Категори:Мультсериалтæ алфавитмæ гæсгæ]] 95o5mfc1p81bwmn10qoepzsjsbug6jr 0 51979 596116 589222 2026-09-25T00:07:45Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596116 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учёная степень = | учёное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Тама́з Валериа́ны фырт Гамхърели́дзе''' ({{Lang-ka|თამაზ ვალერიანის ძე გამყრელიძე}}, райгуырдис [[1929-æм аз|1929-æм азы]] 23 октябры [[Кутаис|Кутаисы]]) у советон æмæ гуырдзиаг лингвист, скæсæнзонæг, индоевропеист, ССРЦ-ы Зонæдты академийы бæлвырд уæнг, Уæрæсейы Зонæдты академийы уæнг (1991), Гуырдзыстоны Зонæдты академийы сæргълæууæг (2005—2013). Математик, УЗА-йы уæнг [[Гамхърелидзе, Реваз Валерианы фырт|Реваз Гамхърелидзейы]] ’фсымæр. == Цардафыст == 1952-æм азы каст фæцис Тбилисы паддзахадон университеты скæсæнзонынады факультет. 1956-æм азы та бахъахъхъæдта кандидаты диссертаци [[Хеттаг æвзаг|хеттаг æвзаджы]] индоевропæйаг чи не сты, ахæм элементты тыххæй. 1953—1960 азты куыста ГССР-йы Æвзагзонынады институты. 1960 азæй 2008-æм азы онг — структурон æмæ пайдагæнæн лингвистикæйы кафедрæйы (1999-æм азæй хуыйны «иумæйаг æмæ пайдагæнæн лингвистикæйы кафедрæ») сæргълæууæг Тбилисы университеты<ref>{{Cite web|url=https://www.tsu.ge/en/about/rectors/tamaz_gamkrelidze_/|title=Tamaz Gamkrelidze|publisher=tsu.ge|lang=en|accessdate=2015-05-09|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505003602/https://www.tsu.ge/en/about/rectors/tamaz_gamkrelidze_/|deadlink=yes}}</ref>. Филологон зонæдты доктор (1963), профессор (1964). 1979-æм азæй уыд Советон Цæдисы Зонæдты академийы уæнг-корреспондент (литературæ æмæ æвзаджы хайад), 1984-æм азæй та — уыцы хайады академик<ref name="ras">{{cite web|url=http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-2577.ln-ru.dl-.pr-inf.uk-12|title=Гамкрелидзе Тамаз Валерианович|publisher=ras.ru|lang=ru|accessdate=2015-05-09}}</ref>. 1988-æм азæй 1994-æм азы онг уыд журнал «Вопросы языкознания» (Æвзагзонынады фарстатæ) сæйраг редактор<ref>{{Cite web|url=http://hist-phil.ru/voprosy-yazykoznaniya/|title=Вопросы языкознания|publisher=hist-phil.ru|lang=ru|accessdate=2015-05-09|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505003222/http://hist-phil.ru/voprosy-yazykoznaniya/|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ruslang.ru/?id=vopjaz_history|title=Из истории журнала «Вопросы языкознания»|publisher=ruslang.ru|lang=ru|accessdate=2015-05-09}}</ref>. 1974-æм азæй Гуырдзыстоны Зонæдты академийы бæлвырд уæнг, 2005—2013 азты та уыд ацы академийæн йæ сæргъы. 1984-æм азы æвзæрст æрцыдис Советон Цæдисы Уæлдæр Советы Адамыхаттыты Советмæ Аджараг АССР-йæ<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|title=Список депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва|accessdate=2015-03-01}}</ref>. Йæ политикон карьерæ адаргъ кодта, уыд Советон Цæдисы адæмон депутат (1989-90), Гуырдзыстоны Уæлдæр Советы депутат (1990-91)<ref>{{Cite web|title=საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭო - 1990 - 1991 წწ|url=http://www.parliament.ge/ge/parlamentarebi/wina-mowvevis-parlamentebi/saqartvelos-respublikis-pirveli-mowvevis-uzenaesi-sabcho-1990-1991-ww/0/20|accessdate=2019-10-18|lang=}}{{ka}}</ref>, Гуырдзыстоны парламенты уæнг (1992-2004). [[Файл:Gamkrelidzebusinesscard.jpg|мини|250x250пкс|Т. В. Гамхърелидзейы визитон къам]] Тамаз Гамхърелидзе у индоевропæйаг лингвистикæ æмæ рагон æвзæгты тыххæй къорд зындгонд куыстыты автор. 1972-æм азы уый [[Иванов, Вячеслав Всеволоды фырт|Вяч. Вс. Ивановимæ]] рæгъмæ рахаста афтæ хуынд «глотталон теори», кæцы рухс федта дыууæ ахуыргонды монографийы «Индоевропæйаг æвзаг æмæ индоевропæйæгтæ», зæгъгæ, (1984). Гамхърелидзейæн йæ иннæ куыстыт уыдысты теоретикон лингвистикæ æмæ картвелаг æвзæгты тыххæй, стæй фыссынады равзæрды тыххæй. Гамхърелидзе у бирæ фæсарæйнаг академиты уæнг, уыдоны ’хсæн АИШ-ы Зонæдты националон академийы (2006)<ref>{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20012689.html|title=Thomas V. Gamkrelidze|publisher=nasonline.org|lang=en|accessdate=2015-05-05|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505003554/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20012689.html|deadlink=yes}}</ref>, Венгрийы Зонæдты академйы (2007)<ref>{{Cite web|url=http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19648|title=Gamkrelidzé, Thomas V.|publisher=mta.hu|lang=|accessdate=2015-05-05}}</ref>. У Бонны æмæ Чикагойы университетты кадджын доктор (Doctor honoris causa) æмæ Америкаг лингвистикæйы æхсæнады кадджын уæнг (1971-æм азæй). 1991-æм азы Тамаз Гамхърелидзе цыбыр рæстæг уыд Тбилисы паддзахадон университеты ректоры бынаты. [[Тбилис]]ы кадджын æмбæстаг (2000). == Сæйраг куыстытæ == * ''The Akkado-Hittite syllabary and the problem of the origin of the Hittite script'' // «Archiv Orientalni» (vol. 29). 1960. * ''Anatolian languages and the problem of Indo-European migration to Asia Minor'' // Studies in General and Oriental Linguistics. — Tokyo, 1970. * Sonantensystem und Ablaut in den Kartwelsprachen. Tüb., 1982 (mit G. Macavariani); * Гамкрелидзе Т. В., Иванов Вяч. Вс. Индоевропейский язык и индоевропейцы: Реконструкция и историко-типологический анализ праязыка и протокультуры. В 2 тт. — Тбилиси: Изд-во Тбилисского ун-та, 1984. — xcvi + 1328 с. * [http://amkob113.ru/gkr/ Алфавитное письмо и древнегрузинская письменность (Типология и происхождение алфавитных систем письма)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180610115516/http://amkob113.ru/gkr/ |date=2018-06-10 }}. — Тбилиси, 1989. ** Alphabetic writing and the old Georgian script. N. Y., 1994; * ''Indo-european language and Indoeuropeans'' (vols. I—II). — Berlin / New York, 1994—1995 (иумæ æд Вяч. Вс. Иванов) * Избранные работы по картвелологии. Тб., 2000 (на груз. яз.); * Курс теоретической лингвистики. Тб., 2003 (в соавт., на груз. яз.); * Selected writings. Innsbruck, 2006. == Фиппаинæгтæ == {{Фиппаинæгтæ|2}} == Литературæ == * ''Климов Г. А.'' Т. В. Гамкрелидзе и картвельское языкознание // Историческая лингвистика и типология. М., 1991. [[Категори:Фонологтæ]] [[Категори:Компаративисттæ]] [[Категори:Картвелологтæ]] [[Категори:Семитологтæ]] [[Категори:Хеттологтæ]] [[Категори:Индоевропеисттæ]] [[Категори:Филологон зонæдты доктортæ]] [[Категори:Кутаисы чи райгуырдис, уыдон]] sbwtu3ixrq2aid915assv1djccupnu4 0 52717 596115 561910 2026-09-24T23:50:20Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596115 wikitext text/x-wiki {{Программæ}} '''Telegram''' у кросс-платформон мигъон мессенджер, кæцыйы ис гæнæн видеойæ дзурын<ref>{{Cite web|title=Video Calls and Seven Years of Telegram|url=https://telegram.org/blog/video-calls|accessdate=15 August 2020}}</ref>. Афтæ ма у VoIP сервис. Сæрæй скуыста 14 августы 2013 азы Уæрæсейы, ныртæккæ та кусы [[Дубай|Дубайы]].<ref>{{Cite news|title=Russia's Zuckerberg launches Telegram, a new instant messenger service|url=https://www.reuters.com/article/idUS74722569420130830|accessdate=2020-11-08}}</ref><ref>{{Cite web|title=Meet Telegram, A Secure Messaging App From The Founders Of VK, Russia's Largest Social Network – TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2013/10/27/meet-telegram-a-secure-messaging-app-from-the-founders-of-vk-russias-largest-social-network/|accessdate=2020-11-08}}</ref><ref>{{Cite web|title='Nobody can block it': how the Telegram app fuels global protest|url=https://www.theguardian.com/media/2020/nov/07/nobody-can-block-it-how-telegram-app-fuels-global-protest|accessdate=2020-11-07}}</ref> Официалон Телеграмы клиентон æфтуантæ сты арæзт [[Android|Android]], iOS, Windows, macOS æмæ [[Линукс|GNU/Linux]]-æн, раздæр ма уыд арæзт Windows Phone-æн дæр. Ноджы ма ис официалон веб-интерфейс æмæ бирæ æндæр æнæофициалон клиенттæ. Официалон æфтуантæ сты гом кодимæ. Телеграмы фæрцы ис гæнæн цæртхуынкъæй шифргонд дзырд кæнын<ref>{{Cite web|url=https://core.telegram.org/techfaq#q-how-are-voice-calls-authenticated|title=FAQ for the Technically Inclined|accessdate=1 October 2017}}</ref> æмæ ма дзы ис ахæм хуызы шифргонд "сусæг" чаттæ, кæдон фæрцы ис гæнæн дыууæ адæймагæн æнæтасæй фыссын кæрæдзимæ смартфоны уылтыл. Мигъон чаттæ та сты клиент/серверон архитектурамæ гæсгæ арæзт. Адæмæн сæ бон у текст æмæ хъæлæсон фыстæгтæ кæрæдзимæ фыссын, анимацон стикертæ æрвитын, видеойæ бадзурын, æрвитын æгæрон нымæц файлтæ(2 гб-æй фылдæр хъуамæ ма уа файл), æрвитын бынат, контакттæ æмæ музыкæ. Апрелы 2020 азы Телеграмы уыд 400 милуан активон архайæджы.<ref name=":6">{{Cite web|title=Telegram hits 400M monthly active users|url=https://social.techcrunch.com/2020/04/24/telegram-hits-400-million-monthly-active-users/|accessdate=2020-11-03|archive-date=2020-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717013304/https://techcrunch.com/2020/04/24/telegram-hits-400-million-monthly-active-users/|deadlink=yes}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|title=400 Million Users, 20,000 Stickers, Quizzes 2.0 and €400K for Creators of Educational Tests|url=https://telegram.org/blog/400-million|accessdate=2020-10-30}}</ref> == Истори == === Арæзт === Телеграм скуыста 2013 Николай æмæ [[Павел Дуров]]ы фæрцы. Уый размæ, дыууæ æфсымæры сарæзтой уæрæсейаг социалон хыз [[Vk.com|VK]], кæцы фæстæд балхæдта Mail.ru Group.<ref name=":0">{{Cite news|title=Once Celebrated in Russia, the Programmer Pavel Durov Chooses Exile|url=https://www.nytimes.com/2014/12/03/technology/once-celebrated-in-russia-programmer-pavel-durov-chooses-exile.html|date=2 December 2014|first=Danny|last=Hakim}}</ref><ref name="TechCrunch">{{Cite web|url=https://www.guideurhealth.com/telegram-se-paise-kese-kamaye|title=Meet Telegram, A Secure Messaging App From The Founders Of VK, Russia’s Largest Social Network|last=Shu|first=Catherine}}{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Николай Дуров сарæзта MTProto протокол, кæцы у мессенджеры бындур. Павел та финансон фæрæзтæй баххуыс кодта. Компани æм æфтуан райдыдтой кусын Уæрæсейы 2013 азы æмæ фæстæдæр ацыдысты Германмæ.<ref>{{Cite web|title=Pavel Durov|url=https://www.forbes.com/profile/pavel-durov/}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/2013/08/30/idUS74722569420130830|title=Russia's Zuckerberg launches Telegram, a new instant messenger service|access-date=2020-12-10|archive-date=2015-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20151128104403/http://www.reuters.com/article/2013/08/30/idUS74722569420130830|deadlink=yes}}</ref> Телеграмы къухдариуæгад банысан кодтой, зæгъгæ, æхца кусын никуы уыд сæ сæйраг хъуыды == Миниуджытæ == === Нырыккон === Алы 15 минуты, иу сахат æви 8 сахат, Телеграмы архайджытæн сæ бон у сæ нырыккон бынат уынын кæной чаты. Ацы функци скуысты 4.4 версийы рацыды фæстæ Октябры 2017 азы.<ref>{{Cite web|url=https://telegram.org/blog/live-locations|title=Live Locations, Media Player and Languages|accessdate=5 March 2018}}</ref> Кæд цалдæ адæймаджы уынын кæнынц сæ нырыккон бынат, уæд æвдыст цæуынц интерактивон картæйыл. 'Нырыккон бынаты' æвдисыны хъуыддаг д cбон у кæдф нды дæр æрлæуын кæный. == Архитектурæ == === Шифрты схемæ === [[Файл:Explanation_of_secret_chats_(Telegram).png|мини|200x200пкс| MTProto протоклы схемæ.]] Телеграм пайда кæны симметрикон шифрты схемæйæ, кæцы хуыйны MTProto. Протокол арæзт æрцыд Николай Дуровы æмæ иннæ Телеграмы инженерты фæрцы. Йæ бындур у 256-битон симметрикон AES шифрæй, 2048-битон RSA шифрæй æмæ Diffie–Hellman дæгъæлы ивдæй.<ref name="techfaq">{{Cite web|url=https://core.telegram.org/techfaq|title=FAQ for the Technically Inclined|accessdate=9 January 2016}}</ref> === Сервертæ === Telegram Messenger LLP-æн ис сервертæ цалдæр бæстæйы æнæхъæн дунейы, уый арæзт æрцыд барæй, цæмæй фæхуыздæр уа сервисы дзуаппы рæстæг.<ref>{{Cite web|url=http://www.elpais.com.uy/vida-actual/que-telegram-chat-que-compite.html|title=Telegram, el chat que compite con Whatsapp|accessdate=8 January 2016}}</ref> Телеграмы серверон код у æхгæд æмæ проприетарон.<ref>{{Cite web|title=Telegram FAQ|url=https://telegram.org/faq#q-why-not-open-source-everything|accessdate=2020-10-30}}</ref> Павел Дуров загъта, ома, дам архитектурайы хъæуыдзæн бындурон ивындзинæдтæ, цæмæй хæдбар сервертæн сæ бон уа баиу кæнын Телеграмы мигъмæ<ref>{{Cite web|title=Pavel Durov, creador de Telegram: "Ninguna aplicación es 100% segura"|url=http://www.eldiario.es/turing/moviles_y_tabletas/telegram-pavel_durov-entrevista-app-movil-seguridad_0_224677688.html|accessdate=12 February 2014}}</ref>. Адæм, кæдон срегистраци кодтой European Economic Area (EEA) æви [[Стыр Британи]]йæ, сты General Data Protection Regulations (GDPR)-ы бын. Уый тыххæй иууылдæр бæрæггæнæнтæ сты [[Нидерландтæ|Нидерландты]], æмæ сæ сæйраг компани та у нымад [[Лондон]]ы регистрацигонд<ref name="lexology-20200129">{{Cite web|url=https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=066cf923-6cb5-49d9-b0c7-2c433ba521ea|title=GDPR vs US Discovery: US Court Makes Clear Non-US Entities Can't Avoid Discovery|publisher=Law Business Research|work=Linklaters LLP}}</ref><ref name="telegram-storingdata">{{Cite web|url=https://telegram.org/privacy#4-1-storing-data|title=Telegram Privacy Policy - Storing Data|publisher=Telegram}}</ref><ref name="telegram-eea">{{Cite web|url=https://telegram.org/privacy#1-4-eea-representative|title=Telegram Privacy Policy - EEA Representative|publisher=Telegram}}</ref>. == Ахаст == === Бæрæггæнæнтæ уæй кæныны бот === "Electronic Democracy"-ы сæрдар Володимир Флец Зæрдæвæрæны мæйы 11-æм боны 2020 азы фехъусын кодта, зæгъгæ, Телеграм бот фæзынд Интернеты, кæцы уæй кæны Украинæйы цæрджыты персоналон ифнормаци. Банымадтой, зæгъгæ, 26 милуан цæрæджы бæрæггæнæнтæ дзы ис. Иууылдæр сты Diia æфтуаны регистрацигонд адæм..Фæлæ фæстæдæр премьер-министры хæдивæг æмæ Нымæцон Трансофрмацийы Министрады сæрдар куыд загъта, афтæмæй уыцы ныхæстæ гæды разындысты. Криминалон архайды 25 адæймаг уыд æмæ 30 базæйы къопи ссардтой. === Криптовалютæтимæ архайд === Телеграмæй пайда кодтой криптовалютатимæ архайдæн.<ref>{{Cite book|title=The Anatomy of a Cryptocurrency Pump-and-Dump Scheme|url=https://www.usenix.org/conference/usenixsecurity19/presentation/xu-jiahua}}</ref> == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} [[Категори:Мессенджер]] [[Категори:Программон фæрæзтæ]] [[Категори:Программæтæ]] [[Категори:Павел Дуров]] 3g6qifogcu7enlah0a6k2o520c0pror 10 84061 596113 2026-09-24T18:29:42Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Split Cathedral Bell Tower From The Vestibule - Split.jpg» 596113 wikitext text/x-wiki Split Cathedral Bell Tower From The Vestibule - Split.jpg 0zhuwtxdr6ge4e1u097kz31bwf60k62 10 84062 596114 2026-09-24T18:30:01Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Башня Сплитского собора, Сплит, Сплитско-Далматинска, Хорватия» 596114 wikitext text/x-wiki Башня Сплитского собора, Сплит, Сплитско-Далматинска, Хорватия 37ll5je8g88rlef0xx4hxtxnkveecst