Википеди oswiki https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%C3%A6%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B3_%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медиа Сæрмагонд Тæрхон Архайæг Архайæджы ныхас Википеди Википедийы тæрхон Файл Файлы тæрхон MediaWiki MediaWiki-йы тæрхон Хуызæг Хуызæджы тæрхон Æххуыс Æххуысы тæрхон Категори Категорийы тæрхон TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 2183 596215 595887 2026-10-16T01:25:25Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596215 wikitext text/x-wiki {{Фыссæг | имя = Дзугаты Георги | оригинал имени = | изображение = | ширина = | описание изображения = | имя при рождении = | псевдонимы = | дата рождения = | место рождения = [[Дзомагъ]] | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | род деятельности = | годы активности = | направление = | жанр = | язык произведений = | награды = | викисклад = | викитека = }} '''Дзугаты Хасæхъойы фырт Георги''' (райгуырдис [[1911-æм аз]]ы [[Дзугатыхъæу]]ы — амардис [[1985-æм аз]]ы) — ирон поэт æмæ фыссæг, æхсæнадон архайæг. == Цардафыст == Дзугаты Георги райгуырдис 1911 азы [[Дзомагъгом|Дзомагъы комы]], Дзугатыхъæуы. Йæ фыд – Дзугаты Хасæхъо, йæ мад – Плиты Асинет. Уыдонæн уыди авд хъæбул – цыппар лæппу æмæ æртæ чызг. [[1923-æм аз]]ы Дзомагъы хъæуы бакодтой райдиан скъола, цыран Георги стырæй райдыдта ахуыр кæнын (12 аздзыдæй). Хъæуы скъолæйы каст фæуыны фæстæ уый йæ ахуыр адарддæр кодта [[Сталинир]]ы педтехникумы, кæцыйы 1935 азы каст фæци. Уый фæстæ кусын байдыдта газет «Коммунисты» (стæй «Советон Ирыстоны») редакцийы. Кусыны параллелонæй уый йæ ахуыр адарддæр кодта Сталиниры пединституты æвзаг æмæ литературæйы факультетыл. Институты каст фæуыны фæстæ уый ноджы газеты редакцийы фыстæджыты хайады хистæрæй куыста, фæстæдæр та – бæрнон нымæрдарæй куыста. [[1939-æм аз]]ы Дзугаты Георгимæ æрсидтысты æфсадмæ. Æмæ йæ æфсадæй 1941 азы арвыстой Стыр Фыдыбæстæйон хæстмæ. Уым уæззау цæфæй поэт бахаудта знаджы къухмæ. Уацарæй Георги ралыгъдис æмæ фæстæмæ йе фсæддон хаймæ æрцыди. 1945 азы, ноябры мæйы демобилизацийы рацыдис. 1946 азæй уый кусын райдыдта журнал «Фидиуæджы» редакцийы, литретурон редакцийы къухдариуæгæй. Уый фæстæ Георги бирæ азты дæргъы фæкуыста журналы редакторæй. == Сфæлдыстад == Æмдзæвгæтæ фыссын Георги скъолайы ма куы ахуыр кодта уыцы заманы райдыдта. Уымæн мыхуыры рацыд æмдзæвгæты æмæ радзырдты бирæ æмбырдгонд. 1938 азы латинаг алфавитыл мыхуыры рацыд йæ фыццаг чиныг «Хуры тын». 1954 азы та – йе мдзæвгæты æмæ поэмæты æмбырдгонд «Уацмыстæ». 1956 азы мыхуыры рацыд сабитæн аргъæуттæ æмæ радзырдты æмбырдгонд. Уыцы азы рацыд йæ поэтикон æмбырдгонд «Хæлæрттæ». 1957 азы Дзугаты Георги мыхуыры рауагъта ирон таурæгъты æмбырдгонд. Ноджы цалдæр æмбырдгонды: «Зæрдæйы дæгъæл» (1959 аз); поэмæтæ, радзырдтæ, роман «Карды комыл» (1964 аз); «Сыгъзæрин суадон», 1961 азы мыхуыры рацыд Георгийы æмдзæвгæты æмбырдгонд «Æвзæрст уацмыстæ». 1970 азы рацыд «Мæйрухс æхсæвтæ». 1979 азы мыхуыры рацыд йæ поэмæ «Цæргæсы хæтæнтæ». Уыцы азы ма рацыд йæ поэтикон æмæ прозаикон уацмысты æмбырдгæндтæ æмæ бирæ æндæр. Дзугаты Георгийы фыссæнмæ хауы бирæ æмдзæвгæ æмæ радзырд сабитæн, кæцытæ хицæн чингуытæй сты мыхуыргонд. Йæ уацмысты æртæ томæй мыхуыры рацыд 1971 азы. Ацы æртæ томмæ хаст ис уый æппæты хуыздæр уацмыстæ. Дзугаты Георгийы уацмыстæ тæлмац сты æндæр æмæ æндæр æвзæгтыл, се хсæн гуырдзиаг æвзагыл дæр – роман «Сыгъзæрин суадон», поэмæ «Цæргæсы хæтæнтæ», лирикон æмдзæвгæтæ æмæ радзырдтæ сабитæн. Дзугаты Георгийы æмдзæвгæтæ гуырдзиаг æвзагыл тæлмац æмæ мыхуыр сты æндæр æмæ æндæр æмбæрдгонды. 2013 азы Тбилисы мыхуыры рацыд Дзугаты Георгийы дыууæвзагон, ирон-гуырдзиаг æмбырдгонд, «Ирон романс». Чиныг сарæзта, разныхас, биографион очерк æм бафтыдта æмæ йæ мыхуырмæ бацæттæ кодта [[Беппиты Наирæ]]. == Æддаг æрмæг == * Дзугаев, Георгий Хасакоевич // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. * [https://web.archive.org/web/20220813182235/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=820 Дзугаев Георгий] * [http://how-much.net/publ/l_g/lg_informiruet/3-1-0-837 Некролог в Литературной газете] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019142748/https://how-much.net/publ/l_g/lg_informiruet/3-1-0-837 |date=2021-10-19 }} [[Категори:Ирон поэттæ]] [[Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты]] [[Категори:Дзугатæ|Георги]] [[Категори:Дзомагъы чи райгуырдис, уыдон]] g9ryzzf541m8uvgfdid2jc6yxyxk7c8 0 4566 596206 504275 2026-10-16T00:26:40Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596206 wikitext text/x-wiki {{Фыссæг | имя = | оригинал имени = | изображение = Basity Mysost.jpg | ширина = | описание изображения = Баситы Мысосты къам журнал «Мах дуг»-æй | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | род деятельности = | годы активности = | направление = | жанр = | язык произведений = | викисклад = | викитека = }} '''Баситы Мысост''' (райгуырдис [[1911-æм аз]]ы [[Æрыдон (сахар)|Æрыдоны]] — амардис [[1989-æм аз]]ы) у [[ирон æвзаг|ирон]] фыссæг. Йæ цыбыр радзырдтæй зындгонд у. == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20210603110210/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=1390 Ossetians.com // Баситы Мысост] {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Ирон фысджытæ]] [[Категори:Æрыдоны чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Баситæ]] szzbzmde3a8dkci6u5vzrm7qsi37gv7 0 5010 596240 567094 2026-10-16T03:52:06Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596240 wikitext text/x-wiki '''Н. М. Федоровскийы номыл Фæсполярон паддзахадон университет''' ({{lang-ru|Заполярный государственный университет имени Н. М. Федоровского}}) у дунейы тæккæ цæгатаг ахуыргæнæндæттæй иу. Лæууы сахар [[Норильск|Норильсчы]], [[Полярон зиллакк|Полярон зиллаччы]] фæстæ. == Истори == Норильсчы индустриалон институты бындур æвæрд æрцыд [[1961]] азы. == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20240530195310/https://polaruniversity.ru/ Фæсполярон паддзахадон университеты официалон сайт] {{къæртт}} [[Категори:Университеттæ алфавитмæ гæсгæ]] [[Категори:Уæрæсейы университеттæ]] [[Категори:Норильск]] apo1kz6ffyqi5pi2fifn3nvw5umq0ua 0 6124 596212 534066 2026-10-16T01:08:06Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596212 wikitext text/x-wiki {{Фыссæг | имя = | оригинал имени = | изображение = | ширина = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | род деятельности = | годы активности = | направление = | жанр = | язык произведений = | викисклад = | викитека = }} '''Гуырдзыбеты Майрæмсауы фырт Бласка''', {{дыгурон|Гурдзибети (Гурджибети) Блашка}} (райгуырд [[Мусхъæу]]ы [[1869-æм аз]]ы [[1 мартъийы]], амард хæсты быдыры [[1905-æм аз]]ы [[1 июлы]]) — фыццаг [[дыгурон поэттæ]]й иу, [[дыгурон диалект|дыгуронау]] чи фыста, фыццаг ахæм поэт. Йæ уацмыстæ йæхи хардзæй уагъта. Дæлæ уыдоны номхыгъд: * Дигорон уаджимистæ — [[1902]], * Сахи рæсугъд (кадæг), Æдули (комеди) — [[1903]]. Блашкайы сфæлдыстады æппæты зынгæдæр у йæ стихтæй фыст дыууæактон комеди «Æдули» (Æдылы). Блашка æфсæддон куысты æнувыд уыдис — йæ мæлæт дæр æфсады ссардта. 1905 азы [[Японы хæст]]мæ барвæндæй ацыдис, [[дæлесаул]]ы цины, æмæ июлы фыццаг бон, [[æфцæг (географи)|æфцæг]] [[Санвайцзы (æфцæг)|Санвайцзыйы]] цур [[атакæ]]йы рæстæг дзыхъмард фæцис знаджы [[нæмыг]]æй. Цинкæй табæты Блашкайы мард æрластой йæ райгуырæн хъæумæ, æмæ уым ныгæд æрцыд йæ фыды фарсмæ. Гуырдзыбеты Блашкайы амардыл афæдз куы сæххæст, уæд цы полчъы службæ кодта, уый командир Н. Баратов «[[Терские ведомости]]»-йы фыста: <blockquote>Санвайцзымæ намысджын бабырст дæлесаул Гуырдзыбейы-фыртæн уыдис фæстаг. Гуырдзыбеты Блашкайы марды фæстæ æнæхъæн полкъ дæр фæуыргъуыйау ис. Ацы хæсты фæмард, æдзух тохы цæхæрмæ йæ бæттæнтæ чи тыдта, уыцы афицер. Æртæ хатты йæ нæ уагътон уырдæм, фæлæ нæ ныллæууыд. Йе ’мгæрттæй æфсæрмыгæнгæйæ-иу афтæ дзырдта: „Казначейы хъарм бынаты кæй дæн, уый мæ къæмдзæстыг кæны. Цы хъуамæ ахъуыды кæной ме ’мгæрттæ?“ Æмæ нæ ныллæууыд...</blockquote> == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20160305183514/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=374 Юлия Старченко. Гуржибеков Блашка Иванович] * Блашка (Власий Иванович) Гуржибеков/ Ардасенов Х., Очерк развития осетинской литературы, Орджоникидзе, 1959, стр. 200—210 * Бибоева И. Г., Кизиты М. Р., Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 38—40, ISBN 978-5-7534-1499-01 {{къæртт-цардафыст}} {{Рæстдзинад}} [[Категори:Ирон поэттæ]] [[Категори:Дыгурон поэттæ]] [[Категори:Гуырдзыбетæ|Бласка]] [[Категори:Мусхъæуы чи райгуырдис, уыдон]] 2esu06svwofse2m7q1tn9v0885y69xs 0 8418 596211 519206 2026-10-16T01:04:30Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596211 wikitext text/x-wiki {{Персонæ}} '''Гуццаты'''<ref>Марзоев И.Т., Малкарова Н.О. Осетины в Америке и Канаде. ФГБУН СОИГСИ ВНЦ РАН и РСО-А. – Владикавказ: ИПЦ СОИГСИ ВНЦ РАН и РСО-А, 2014. – 394 с.</ref> ('''Гудцаты''') '''Куыцийы фырт Агуыбе''' (райгуырдис [[1880-æм аз]]ы [[Дзæуджыхъæу]]ы — амардис [[1959-æм аз]]ы [[Лондон]]ы) уыдис зынгæ [[ирон адæм|ирон]] барæг. Уый бирæ куыста фæсарæнты. Фыццаг хатт фæсарæнты уыдис Вильяме Труццийы цирчы труппæимæ [[1908-æм аз]]ы. Уый бакуырм ис æмæ амардис [[Лондон]]ы [[1968-æм аз]]ы, 88 азы йыл куы цыди, уæд. == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20160103145733/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=548 Ossetians.ru // Гудцов Агубе Куциевич (1880-1968)] == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Цирчы артисттæ алфавитмæ гæсгæ]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Гуццатæ|Агуыбе]] 6rtseene9on4bi6n765b498ax0tocyw 0 9326 596217 581081 2026-10-16T01:38:22Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596217 wikitext text/x-wiki [[Файл:Дом-музей Задалески Нана 07.jpg|thumb|right|300px]] '''Задæлески Нана''', ирон диал. '''Задæлесчы Нана''' у [[Ирон адæм|ирон адæмы]] цытджын нана, тæтæры ныббырсты рæстæджы сывæллæтты ирвæзынгæнæг<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251230110922/http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=39&f=5&PHPSESSID=bdfceb28e6048b2f57e1a0cfb64716a6 |archivedate=2025-12-30 |title=Задæлески Нанайы тыххæй, Ossetians.com |url=http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=39&f=5&PHPSESSID=bdfceb28e6048b2f57e1a0cfb64716a6 |access-date=2008-09-05 |deadlink=yes}}</ref>. == Истори == Нанайы таурæгъмæ гæсгæ, [[алантæ]] бирæ рæстæджы хъал кæмæй уыдысты, уыцы сæрибардзинад сын фæстагмæ рацыдис стыр фыдбылызмæ. Алы хæстыты чи бахсæст æмæ æгаддзинад сæ сæрмæ чи нæ хаста, уыцы адæм равзæрстой мæлæт цагъары царды бæсты. [[1395-æм аз]]ы [[Эмир Тимур|къулых Тимур]], йæ бирæнымæцон æфсадимæ ныббырста аланты зæхмæ. Куыд зонæм, афтæ [[тæтæр]]ы разамонæг фыццаджыдæр цагъта, æртасын чи нæ куымдта, уыцы адæмты. Аланты разамонджытæ, кæд хицæнтæй уыдысты хъайтар æмæ æхсарджын, уæддæр уыцы заманты кæрæдзиуыл хорз нал хæцыдысты, алчи йæхи зондæй архайдта. Утæппæт æфсадты ныхмæ та иугай сæ бон уыдис æрмæстдæр тохы быдыры мæлæт ссарын. Афтæмæй [[Эмир Тимур|Тимур]] ныццагъдта æгас алайнаг адæмы. Дыууиссæдз азы фæстæ ма фæндагон историк [[Иосиф Барбаро]] фыста, бынæттон адæмы аланты тъæпæны кæй нал федта. Аланты бæстæйæ рауадис заууат тыгъд быдыр, кæцыйы парахатæй фенæн уыдис æрмæстдæр алайнаг обау-ингæнтæ. Адæмæй ма цы армыдзаг аирвæзт, уыдон сæхи бафснайдтой бæрзонд, æвадат хæххон кæмттæ æмæ лæгæтты. Уыцы бæрзæндтыл сарæзтой хъæутæ æмæ уым фæцардысты цалдæр æнусы. [[Эмир Тимур|Тимуры]] ныббырсты заманы хабæрттæ ирон адæмæй рох нæ уыдысты. Лæвæрдтой сæ фыдæй фыртмæ таурæгътæ æмæ зарджыты хуызы. Уыдонæй сæ зындгонддæр у «Задæлесчы Нанайы кадæг». Уыцы иумæ, у адæмы сæфты фæдыл зæрдæрыст хъарæг дæр. Фæлæ йæ сæйраг нысан у мæгуыр сидзæр сывæллæтты ирвæзынгæнæг Нанайæн æнустæм кад скæнын. Алайнаг сылгоймаг сидзæр сывæллæттæй ма чи аирвæзт, уыдоны æртымбыл кодта, æмæ сæ знæгтæй æмбæхсгæйæ, æхсæвыгæтты акодта хæхбæстæм. Афтæмæй бахызтысты æфцæджы сæрты, æмæ [[Задæлеск|Задæлесчы]] æрцардысты. Фæхаста сæ кæрдæджытæй æмæ хъæды зайæгойтæй. Куы рахъомыл сты, уæд скодтой бинонтæ, фæцыдысты фæйнæрдæм. Уыдонæй рацыдысты бирæ хъæутæ æмæ мыггæгтæ. == Таурæгъæй скъуыддзаг == {{Цитатæ| <poem> Ку бабун æнцæ [[Тъæпæн Дыгур|Тъæпæн Дигорæ]], Æвæстаг ку фæццæнцæ; кæугæ, дзиназгæ. Уæд байзайунцæ дзæгъæл сувæллæнттæ Сæ сугъд бундорбæл, сæ сау фунукбæл. Уæд ма разиннуй дзилли амондæн Силæстæг дуйнебæл, æма седзæрти Æ разæй ку скæнуй, фусти къуари хузæн. Æхсæвæй-бонæй сæ гъæуай ку кæнуй Гъæддаг сирдæй дæр, фудгæнæгæй дæр. Будурæй гъæдæмæ, гъæдæй æрдозæмæ, [[Дыгуры æфцæг|Дигори æфцæгмæ]] е'рух ку раттуй, Цæгатбæл бахезуй æма æд сувæллæнттæ [[Задæлеск]]и сæри ку ’рбунат кæнуй. </poem> }} == Задæлесчы Нанайы бæрæгбон == Нана адæмæн ахæм уарзон уыд, æмæ, куы амард, уæд ын йæ хæдзарæй скодтой [[кувæндон]]. Æмæ уæдæй абонмæ [[Задæлеск]]ы алы аз дæр [[сусæны мæй]]ы æртыккаг [[сабат]]ы фæкæнынц йæ [[бæрæгбон]]. [[Куывд]] цæттæ кæнынц радыгай æртæ хæдзары. Уыцы æртæ хæдзары фæйнæ фысы саккаг кæнынц бæрæгбонмæ, сфыцынц [[бæгæны]], рауадзынц [[арахъ]]. Бæрæгбон цæмæй аив, рæсугъд ацæуа, уый тыххæй се ’ппæт хъарутæй дæр бацархайынц. Чызг кæй хæдзары райгуырд, уый кувæндоны акæны [[кусарт]]. Бæрæгбоны хистæр ракувы сывæллæтты, рæзинаг фæлтæры цардамонды тыххæй, бафæдзæхсы сæ Нанайыл, цæмæй æнæниз, æнæфыдбылызæй рæзой, царды гуыргъахъ фæндæгтыл макæд фæкæлой. Балцы цæуынмæ чи фæхъавы, уыдон [[мысайнаг]] æмæ [[чъири]]тæ схæссынц кувæндонмæ, хистæр сылгоймаг скувы, цæмæй амондджын фæндагыл ацæуой, сæ къах дæр макæм бакъуырой, фæстæмæ сæ хæдзæрттыл дзæбæх, æнæнизæй сæмбæлой. Задæлескы Нанайы бæрæгбон фыццаджыдæр баст у сылгоймагимæ, фæкувынц уый амондæн, уый хорзæхæн, йæ хорз фидæнæн. Цавæр уыдис Задæлесчы Нана, куыд хуындис йæ ном æмæ цы мыггагæй уыдис, уый бæрæг нæу. Фæлæ Задæлески Нана адæмы зæрдæты баззадис æнусмæ. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} == Литературæ == * Ирон æгъдæуттæ. Чиныг сарæзта [[Агънаты Гæстæн]]. Рецензенттæ Ходы Камал æмæ Чеджемты Геор. – Дзæуджыхъæу, «Урсдон», 1999 – 176 с. {{къæртт-ирон}} [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Ирыстоны истори]] gql256pp2ns94245gx8a86f6al1nbop 0 11011 596246 539839 2026-10-16T04:19:16Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596246 wikitext text/x-wiki [[Файл:Tomb of Nakht (2).jpg|thumb|right|250px|Хуымы куыст [[Рагон Мысыр]]ы]] '''Хъæууон хæдзарад''' у [[экомикæ]]йы къабаз, кæцы цæрджытæн дæтты [[хойраг]] ([[хæринаг]]) æмæ индустрийы иуæй-иу къабæзтæн [[хомаг]]. Ацы къабаз у ахсджиагдæртæй иу, алы бæстæйы дæр дзы кусынц. Дунейы хъæууон хæдзарады чи кусы, уыдоны нымæц у иу миллиардæй фылдæр. [[Файл:Ford tractor, Sweden.jpg|thumb|250px|right|Хуымы куыст тракторы æххуысæй ([[Швеци]])]] [[Файл:Farming-on-Indonesia.jpg|thumb|250px|right|Хуымы куыст фосы æххуысæй ([[Индонези]])]] Индустрийæ хъауджыдæр хъæууон хæдзарады куыст æнгом баст у æрдзы тыхтимæ, [[зæхх]] у йæ сæйраг кондады фæраз. Ныртæккæ сурзæххы дæсæм хайы бæрц хуымгæнд у, 24% та сты [[хизæн]]тæ. == Къабæзтæ == Хъæууон хæдзарады къабæзты ’хсæн ис: # [[Зайæгойты куыст]]. Уый дих кæны, цы зайæгойты куыст кæны, уымæ гæсгæ: #* [[хоры культурæ]] ([[мæнæу]], [[хъæбæрхор]], [[сылмæнæу]], [[сысджы]], [[пырындз]], [[нартхор]], [[сауфагæ]], [[сорго]] æмæ æнд.); #* [[хъæдуры культурæ]] ([[тымбылхъæдур]], [[хъæдур]], [[тъæпæн хъæдур]], [[сойæ]] æмæ æнд.); #* [[холладжы культурæ]] (холлагкæрдæджытæ, силосы культурæтæ, холладжы уидагдыргъ æмæ æнд.); #* [[техникон культурæ]]: а) хойраджы культурæтæ ([[сæкæры хъæз]], [[сæкæры цæхæра]], крахмалджын культурæтæ, хосгæнæн культурæтæ); б) хъуымацуафæн культурæтæ ([[бæмбæггаг]], [[гæн]], [[лыстæг гæн]], [[джут]]); в) каучукхæсджытæ ([[гевей]]); #* [[бахча-халсары культурæ]]: а) [[картоф]], б) сыфон культурæтæ ([[къабуска]], [[тауæн салат|салат]], [[голмандзы]], [[хъонтхора]], сыфон [[басгæрдæг]] æмæ æнд.); в) дыргъы культурæ ([[пъамидор]], [[джитъри]], [[нас]], [[дæргънас]], [[патиссон]], [[бадырджан]], [[цывзы]]); г) хъæдындзы культурæ ([[хъæдындз]] æмæ [[нуры]]); д) [[уидагдыргъ]]тæ ([[уырыдзы]], хæргæ [[цæхæра]], [[урсуидаг]], [[басгæрдæг]], [[маламар]], [[хуыдырбулкъ]], [[мæйбулкъ]], [[булкъ]] æмæ æнд.); е) [[бахча]]йы культурæ ([[харбыз]], [[неси]], [[нас]] æмæ æнд.); #* [[Цитрустæ|цитрусы культурæ]] ([[апельсин]], [[грейпфрут]], [[мандарин]], [[лимон]], [[бергамот]] æмæ æнд.); #* тонус цырынгæнаг культурæтæ ([[наркотикон культурæтæ]], [[цайгæрдæг|цай]], [[къофийы бæлас| къофи]], [[какао]]); #* зетийы æмæ эфирсойы культурæтæ: а) [[зетидæттæг зайæгойтæ|зетидæттæг культурæтæтæ]] ([[æхсынæн]], [[касторгæрдæг]], [[бæлтæрна]], [[рапс]], [[кунжут]], [[бурхилон]], [[гæн]], [[лыстæг гæн]], [[кокоспальмæ]], [[зетидæттæг пальмæ]], [[оливæйы бæлас]]); б) [[эфирсойы культурæтæ]] ([[чиндзи]], [[хорнæмыгон]], [[фыдхос]] æмæ æнд.); #* [[сæнæфсиргуыст]]; #* [[дыргъ]]; #* [[зокъогуыст]]; # [[фосдарыны куыст]] ({{lang-ru|животноводство}}) #* [[хъомдарыны куыст]] (''выращивание [[:ru:Крупный рогатый скот|крупного рогатого скота]]''); #* [[фысвосдарыны куыст]]; #* [[сæгътæ дарыны куыст]]; #* [[тæрхъусдарынад]]; #* [[бæхдарыны куыст]]; #* [[бындздарыны куыст]]; #* [[дыдынбындз дарыны куыст]] ({{lang-ru|шмелеводство}}); #* [[сырддзармы куыст]] (''звероводство''); #* [[кæсагдарыны куыст]] (''рыбоводство''); #* [[марикультурæ]]; #* [[сагтæ дарыны куыст]]; #* [[маргъдарыны куыст]]; #* [[хуыдарыны куыст]]; #* [[теуадарыны куыст]]; #* [[цыллæйы куыст]]; # [[кæсагдзуан]]. == Æддаг æрмæг == {{Commonscat|Category:Agriculture}} * [http://www.agro.ru Хъæууон хæдзарады портал] {{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ru}} {{къæртт-хъæууон}} [[Категори:Хъæууон хæдзарад|*]] 68tc471s7gwzx3uoxmce1sez4jsx6br 0 15889 596221 533456 2026-10-16T02:02:23Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596221 wikitext text/x-wiki {{Æфсæддон архайæг |имя = Къуындыхаты Муссæ |оригинал имени = |дата рождения = |место рождения = |дата смерти = |место смерти = |изображение = |ширина = |прозвище = |псевдоним = |принадлежность = |годы службы = |звание = |род войск = |командовал = |часть = |сражения = |награды = |викисклад = |связи = |в отставке = }} '''Куындыхаты Алхасты фырт Муссæ''' ({{lang-tr|Musa Kunduh Paşa}}; [[1818-æм аз]], [[Хохы Саниба]] — [[1889-æм аз]], [[Эрзерум]]) — [[Уæрæсейы импери|Уæрæсейы]] инæлар-майор, [[Османы импери|Турчы]] дивизион инæлар. == Цардафыст == Муссæ райгуырдис 1818-æм азы уалдзæджы, [[ирон адæм|ирон]] [[æлдар]] Алхасты бинонты. Уый уыди йæ фыдæн йæ фæндзæм фырт. Муссæйыл дыууадæс азы куы цыдис, уæд æй райстой [[Бетъырбух]]мæ куыд амынæт, уым каст фæцис Павлы æфсæддон училище. Сси корнет Кавказы Хицæн корпусы сконды чи уыди, уыцы кавалерийы цур. [[Николай I|Николай Фыццагимæ]] чегъре цыдис йæ [[Цæгат Кавказ]]ы балцы. [[1841-æм аз]]ы сси капитан. [[1846-æм аз]]ы æрвыст æрцыдис [[Варшавæ]]мæ, [[Польшæ]]йы чи дислокаци кодта, уыцы хохаг кавалерион полкъмæ афицерты æххуырстæн. Кавказмæ куы раздæхтис, уæд архайдта [[Имам Шамил]]имæ баныхæсты (уырыс. переговоры). [[Хъырымы хæст]]ы рæстæджы Муссæ, дæлбулкъон уæвгæйæ, разамынд лæвæрдта хохаг бæхджын полкæн, кæцыимæ [[Фæскавказ]]ы архайдта [[туркаг адæм|туркæгты]] ныхмæ операцийы. Фæстæдæр сси булкъон. [[1850]]-æм азты райдайæны нысангонд æрцыдис [[Терчы облæст]]ы [[Ирыстоны æфсæддон зылд]]ы сæргълæууæгæй, стæй та [[Цæцæны зылд]]ы сæргълæууæгæй дæр. [[1860-æм аз]]ы райста инæлар-майоры цин. === Хорзæхтæ === У Сыгъдæг Гиуæргийы IV-æм къæпхæны, Сыгъдæг Владимиры I-аг къæпхæны бантимæ, Сыгъдæг Аннæйы I-аг, II-аг æмæ III-аг къæпхæнты кавалер, Сыгъдæг Станиславы II-аг къæпхæны кавалер, ноджы ма уымæн уыди Австрийы Леопольды кавалерийы дзуар. === [[Мухадзыртæ]] === Куындыхаты Муссæ амидин кодта пысылмон ирæтты, [[цæцæйнаг адæм|цæцæйнæгты]] æмæ [[мæхъхъæлон адæм|карабулакæгты]] [[Турк]]мæ алидзынмæ. [[1865-æм аз]] [[мартъи]]йы райдайæны фондз мин хохæгтæ, сæ сæргъы Къуындыхайы-фырт афтæмæй, араст сты Туркмæ. [[Арвыкомы фæндаг]]ыл, стæй [[Гуырдзыстон]]ы зæххытыл фæцæугæйæ 22-æм июны ныххæццæ сты [[Хъарс]]мæ. Уыимæ Туркмæ ацыдысты йæ фырттæ Аслæмбег æмæ [[Къуындыхаты Бечыр|Бечир]], йе ’фсымæртæ Афæхъо æмæ [[Къуындыхаты Хъасболат|Хъасболат]]. === Турчы æфсады службæ === Сси Турчы бæстаг, лæвæрд ын æрцыдис пашайы титул æмæ дивизион инæлары бынат. [[1877]]–[[1878]]-æм азты уырысы-турчы хæсты рæстæджы лæвæрдта разамынд Турчы кавалерийæн, кæцы дæрæнгонд æрцыдис [[Хъарс]]æй скæсæнырдыгæй. Йæ царды фæстаг азтæ арвыста [[Эрзерум]]ы, уым фыццаг командæ кодта бынæттон гарнизонæн, стæй та службæйæ хи суæгъд кодта. Ныгæд æрцыдис сахар Эрзерумы Харманлийы [[мæзджыт]]ы цур. == Æрвитæнтæ == * [http://magazines.russ.ru/zvezda/2003/11/degoev.html Владимир Дегоев. «Генерал Муса Кундухов: история одной иллюзии»] {{ru}} * [http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=145&PHPSESSID=dd88e0e1504eb344e2058c78ce4c0d4e ossetians.com: Къуындыхаты Алхасты фырт Муссæ (Мусса Паша); йæ портрет] {{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://biblio.darial-online.ru/text/Kunduhov/index_rus.shtml Къуындыхаты Муссæ. «Мемуартæ»] {{ru}} == Ноджы ма кæс: == * [[Къуындыхаты Бечыр]] [[Категори:Уæрæсейы æфсæдты хицæуттæ]] [[Категори:Турчы æфсæдты хицæуттæ]] [[Категори:Турчы ирæттæ]] [[Категори:Куындыхатæ|Муссæ]] [[Категори:Хохы Санибайы чи райгуырдис, уыдон]] pe9z4kqfkqh6i2kyr69z7rjdj57gqke 0 18787 596220 565038 2026-10-16T01:58:22Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596220 wikitext text/x-wiki [[Ныв:Charles Ernest Butler - King Arthur.jpg|thumb|right|200px|''Къарол Артур''. Чарльз Эрнест Батлер (1903)]] '''Къарол Артур''' ({{lang2|en|cy|Arthur}}, {{lang-ga|Artur}}) уыд [[бриттæ|бриттаг]] таурæгъон фæтæг [[V æнус]]ы. Уый ныддæрæн кодта саксæгты. У Британийы радзырдты сæйраг архайæг. Абоны бонмæ бæрæг нæу, Артур æцæгæй дæр цард æви нæ. == Ном == Валлийаг ном «Arthur» æвæццæгæн фæзынди дыууæ дзырды иукæныны: «arth»-ы, кæцы нысан кæны «арс», «хъæбæтыр» æмæ «ythr»-ы, кæцы нысан кæны «тæссаг». [[Абайты Васо]]мæ гæсгæ ном «Arthur» фæзынди рагон [[аллон]] хуыцауы номæй «Артхурон».{{ратæдзæн нæй}} Уырдыгæй дæр йæ номы ис "h"-дæмгæ. == Литературæ == === Рагон ратæдзæнтæ === * Томас Мэлори. «[http://www.lib.ru/INOOLD/MELORY/arthur_death.txt Смерть Артура]» * Гальфрид Монмутский. «[http://lib.ru/INOOLD/ENGLAND/br_history.txt История королей Британии]» === Статьятæ === * Анджей Сапковский. [http://denshorin.mars-x.ru/liter/sapkovsky3.html «Мир короля Артура»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210021736/http://denshorin.mars-x.ru/liter/sapkovsky3.html |date=2009-02-10 }}. * Ладыгина О. М. [https://web.archive.org/web/20090323023220/http://www.globalfolio.net/monsalvat/frsdominus/statiibook/arthur/ladigina01.htm Культура мифа: Книга для учащихся. — М.: Издательство НОУ «Полярная звезда», 2000. — 56 с.] * Борис Невский. [http://www.mirf.ru/Articles/print35.html Король на Все Времена. Артур и рыцари Круглого стола: от легенды к фэнтези] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100501174713/http://www.mirf.ru/Articles/print35.html |date=2010-05-01 }}. Журнал «[[Мир Фантастики]]». * [http://www.mun.ca/mst/heroicage/issues/1/halac.htm Статьи Линды А. Мэлкор о Луции Артории Касте, часть I] и [http://www.mun.ca/mst/heroicage/issues/2/ha2lac.htm часть II] * [http://ec-dejavu.ru/a-2/King_Arthur.html М. К. Попова. Легенда о короле Артуре в культуре елизаветинской Англии] // Миф в культуре Возрождения. — М.: Наука, 2003, с.294-300. {{къæртт-истори}} [[Категори:Æрхъуыдыгонд къаролтæ]] [[Категори:Артурианæ]] sg8mrfzcnppb1f6rp01c6we4uijxcoi 0 20261 596201 516161 2026-10-15T23:59:14Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596201 wikitext text/x-wiki {{Æфсæддон архайæг |имя = |оригинал имени = |дата рождения = |дата смерти = |место рождения = |место смерти = |изображение = Абациев, Дмитрий Дзамболат Константинович.jpg |ширина = |прозвище = |принадлежность = |годы службы = [[1876]]—[[1920]] |звание = |род войск = |командовал = - |часть = |сражения = - |награды = - |связи = |в отставке = }} '''Абациаты Къостайы{{ратæдзæн нæй}} фырт Дзамболат (Дмитрий)''' (райгуырдис [[1857-æм аз]]ы [[3 декабры]] [[Хъæдгæрон]]ы — амардис [[1936-æм аз]]ы [[Белград]]ы), Уæрæсейы æфсады [[инæлар|инæлар-лейтенант]]. Каст фæцис [[Вильнюс|Вильнойы]] Фистæгæфсæддон юнкерон училище, æмæ уымæй райдыдта йе ’фсæддон цард. Архайдта [[1877-æм аз]]ы [[Турк|Турчы]] ныхмæ хæсты [[Болгари]]йы, стæй [[Туркестан]]ы æмæ [[Япон]]ы. Йæ дарддæры цард баст уыдис [[Кавказ]]имæ. Сæвæрдтой йæ хъазахъхъаг дивизийы сæргълæууæгæй, [[1912-æм аз]]ы январы сси инæлар-лейтенант. [[Фыццаг дунеон хæст]]ы райдианы Дзамболат йæ дивизиимæ бахаудис Кавказы фронтмæ, ногæй хæцыдис [[Османты импери|османты]] æфсады ныхмæ. [[1917-æм аз]]ы фæстæ Дзамболат ног паддзахадæй хорзæй ницæмæ æнхъæлмæ кастис æмæ ацыдис фæсарæнтæм. Цардис [[Югослави]]йы, куыста университеты библиотекæйы. == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20160305023458/http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=32 Абациаты Дзамболат // Ossetians.com] {{къæртт-биографи}} [[Категори:Уæрæсейы инæлæрттæ]] [[Категори:Ирæттæ Фыццаг дунеон хæсты]] [[Категори:Абациатæ|Дзамболат]] [[Категори:Хъæдгæроны чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Белграды чи амардис, уыдон]] a2jltnejzckf3wbu9qsn0jlzm5w0pk2 0 20463 596225 583426 2026-10-16T02:23:39Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596225 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Сергей Иваны фырт Меняйло | оригинал имени = {{lang-ru|Сергей Иванович Меняйло}} | изображение = Sergey Menyaylo portrait 2.jpg | ширина = | должность = [[Цæгат Ирыстоны сæргълæууæг]] | флаг = Standard of the head of the Republic of North Ossetia–Alania.svg | флаг2 = Wapen Ossetien.svg | периодначало = [[2021-æм аз]]ы 19 сентябрæй<br>({{врио}} [[2021-æм аз]]ы 9 апрелы — 19 сентябры | периодконец = | предшественник = [[Битарты Вячеслав]] | преемник = | президент = | должность_3 = Уæрæсейы Федерацийы президенты минæвар [[Сыбыры федералон зылд]]ы | флаг_3 = Coat of Arms of Novosibirsk.svg | флаг2_3 = Flag of Russia.svg | периодначало_3 = [[2016-æм аз]]ы 28 июлы | периодконец_3 = [[2021-æм аз]]ы 9 апрелы | предшественник_3 = [[Рогожкин, Николай Евгенийы фырт|Николай Рогожкин]] | преемник_3 = | президент_3 = | должность_2 = Уæрæсейы Федерацийы Æдасдзинады Советы уæнг | флаг_2 = Emblem Security Council of Russia.svg | флаг2_2 = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | периодначало_2 = [[2016-æм аз]]ы 12 августы | периодконец_2 = [[2021-æм аз]]ы 2 августы | должность_4 = [[Севастополы губернатор]]<br><small>({{врио}} 2014-æм азы 14 апрелы — 9 октябры)</small> | флаг_4 = COA of Sevastopol.svg | флаг2_4 = Flag of Sevastopol.svg | периодначало_4 = [[2014-æм аз]]ы 9 октябры | периодконец_4 = [[2016-æм аз]]ы 28 июлы | предшественник_4 = | преемник_4 = [[Овсянников, Дмитрий Владимиры фырт|Дмитрий Овсянников]] | президент_4 = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | звание = вице-адмирал | годы службы = 1978—2011 | принадлежность = {{USSR}} → {{RUS}} | род войск = | командовал = [[Новороссийсчы æфсæддон-денджызон базæ]] | сражения = [[Хуссар Ирыстоны хæст (2008)]] | партия = - | образование = | награды = - | сайт = http://alania.gov.ru/head | викисклад = }} '''Сергей Иваны фырт Меняйло''' (райгуырдис [[1960-æм аз]]ы [[22 августы]], [[Цæгат Ирыстон]]ы [[Алагир]]ы) у Уæрæсейы политикон æмæ æхсæнадон архайæг, [[2021-æм аз]]ы [[9 апрелы|9 апрелæй]] æххæст кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы сæргълæууæджы хæстæ<ref>https://ria.ru/20210409/putin-1727552576.html</ref>. == Цардафыст == Сергей Меняйло райгуырдис Алагиры, ирон-уырыссаг бинонты ’хсæн. [[1983-æм аз]]ы каст фæци Къаспы Уæлдæр æфсæддон-денджызон училище, райста дзы индзылер-штурманы дæсныйад. Службæ кæнын райдыдта Цæгат флоты. [[2004-æм аз]]ы [[22 июны]] Уæрæсейы Федерацийы президенты барамындмæ гæсгæ Меняйло нысангонд æрцыд Новороссийсчы æфсæддон флоты базæйы штабы сæрдарæй, [[2005-æм аз]]ы та — базæ æмæ гарнизоны командæгæнæг. [[2007-æм аз]]æй у [[вице-адмирал]], [[Сауденджызон флот]]ы командæгæнæджы хæдивæг. [[2008-æм аз]]ы августы Сергей Меняйло активонæй архайдта Гуырдзыстон æрсабыр кæнынмæ æфсæддон-десантон кампанийы. [[2010-æм аз]]ы Меняйлойы кандидатурæ æвæрд æрцыдис Уæрæсейы президенты раз Цæгат Ирыстоны сæргълæууæджы бынатмæ. [[2014-æм аз]]ы [[14 апрелы]] Меняйло сси [[Севастополь|Севастополы]] губернаторы хæстæ æххæстгæнæг<ref>[http://ria.ru/politics/20140414/1003891283.html И.о. губернатора Севастополя станет бывший замглавы ЧФ Сергей Меняйло] — РИА Новости</ref> æмæ уыцы бынаты куыста 2016-æм азы июлы онг<ref>http://kremlin.ru/acts/news/52601</ref>. [[2016-æм аз]]ы 28 июлы нысангонд æрцыдис УФ-йы президенты минæварæй [[Сыбыры федералон зылд]]мæ. == Æддаг æрвитæнтæ == * [https://web.archive.org/web/20071011114136/http://www.mil.ru/848/1045/1274/8948/8951/19074/19064/19073/index.shtml Сайт Министерства обороны Российской Федерации] * [http://www.redstar.ru/2008/02/27_02/2_05.html Форпост в Геопорту] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080403212219/http://www.redstar.ru/2008/02/27_02/2_05.html |date=2008-04-03 }} [[Красная звезда (газета)|Красная звезда]], [[2008-æм аз]]ы [[27 февралы]] * [https://web.archive.org/web/20140421064254/http://www.ossetians.com/rus/news.php?newsid=782&f=4 Осетины — Меняйло Сергей] на [https://web.archive.org/web/20140328103023/http://ossetians.com/rus/index.php?showcat=jump&f=1 сайте «Осетины»] * [http://www.redstar.ru/2009/05/13_05/3_01.html Высоты Сергея Меняйло] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090515143214/http://www.redstar.ru/2009/05/13_05/3_01.html |date=2009-05-15 }} [[Красная звезда (газета)|Красная звезда]], [[2009-æм аз]]ы [[13 майы]] == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{Хуызæг:Цæгат Ирыстоны сæргълæуджытæ}} [[Категори:Уæрæсейы вице-адмиралтæ]] [[Категори:Алагиры чи райгуырдис, уыдон]] hf43pt0e96qx4staneq5qsae9aoxc9e 0 30578 596244 507298 2026-10-16T04:05:43Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596244 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Страна = {{USSR}} → {{RUS}} |Фон = non_performing_personnel |Имя = Дудар Хаханов |Изображение = |Описание изображения = |Имя при рождении = |Место рождения = |Место смерти = |Профессии = |Инструменты = |Жанры = |Коллективы = |Награды = |Викисклад = }} '''Хаханты Соломоны фырт Дудар''' ([[1921-æм аз]]ы [[4 июлы]], [[Цхинвал]] — [[1995-æм аз]]ы [[26 декабры]]), зындгонд ирон композитор æмæ æхсæнадон архайæг, [[РЦИ — Аланийы аивæдты сгуыхт архайæг|Цæгат Ирыстоны]], [[Уæрæсейы аивæдты сгуыхт архайæг|Уæрæсе]] æмæ Гуырдзыстоны аивæдты сгуыхт архайæг. Цхинвалы музыкалон скъола каст фæцис, стæй [[1940-æм аз]]ы бацыд [[Тбилис]]ы консерваторимæ профессор О. Ледникы [[скърипкæ]]йы къласмæ. Фæлæ дыууæ азы фæстæ йæ низы аххосæй фæстæмæ æрбаздæхтис Цхинвалмæ. Куыста Хуссар Ирыстоны драмон театры музыкалон хайады сæргълæууæгæй. Фыста спектакльтæн музыкæ. Xаханты Дударæн йæ фыццаг композиторон куыст уыди, [[Брытъиаты Елбыздыхъо]]йы [[трагеди]] «Амран» музыкалон æгъдауæй кæй сфæлгонц кодта, уый. Уый фæстæ арæхæй-арæхдæр фыссын райдыдта спектакльтæн музыкалон уацмыстæ. Фæстæдæр йе ’нæниздзинад куы фæфидардæр, уæд та ногæй ахуыр кæнынмæ бацыд Тбилисы консерваторимæ И. Тускияйы композицийы къласмæ. Каст æй фæцис æнтыстджынæй. Фæстæдæр æй æрбахуыдтой [[Дзæуджыхъæу]]мæ æмæ йæ снысан кодтой Цæгат Ирыстоны зарджыты æмæ кæфтыты ансамблы разамонæгæй. Уыцы рæстæг ныффыста зындгонд поэт [[Дзугаты Георги]]йы æмдзæвгæтæм гæсгæ зарджытæ «Салам Украинæйæн», «Чызгайæн», бакуыста адæмон зарджытæ «Дади» æмæ «Фыййауы зарæг»-ыл. Дудар дарддæр куыста йæ музыкалон ахуырад бæрзонддæр кæныныл. Æнтыстджынæй каст фæцис Тбилисы консерваторийы аспирантурæ. Ам ахуыр кæнгæйæ ныффыста Дзугаты Георгийы ныхæстæм гæсгæ оратори «Адæмы зарæггæнæг» [[Хетæгкаты Къоста]]йы райгуырды сæдæ азы бонмæ æмæ æндæр музыкалон уацмыстæ. Хаханты Дударыл азтæ куыд цыд, афтæ рæзыдысты йæ сфæлдыстадон æнтыстдзинæдтæ дæр. Йæ уацмыстæн ын стыр аргъ кодтой аивадуарзаг дзыллæтæ. Адæмы зæрдæтæм уæрæх фæндаг ссардтой, цы дæс симфонийы, оперæтæ «Ханты цагъд», «Æртытæ хæхты», «Кавказаг горлинка», фыццаг ирон балеттæ «Ацæмæз æмæ Агуындæ», «Хетæг» (ам Чабæханы фæлгонц зæрдæмæдзæугæ сарæзта ССР Цæдисы адæмон артисткæ [[Адырхаты Светланæ]]), опереттæтæ, увертюрæтæ, инструменталон концерттæ, музыкæ драмон спектакльтæ æмæ кинонывтæн («Бега», «Иликъо», «Сидзæргæс», «Мастисджытæ», «Хæххон чызг», «Фыдæлты намыс», «Адæмы номæй», «Осетиснкая легенда», «Кафт») цы бирæ æндæр зарджытæ ныффыста, уыдон. Хаханты Дудары уацмыстæ азæлыдысты канд Ирыстоны нæ, фæлæ ма [[Советон Цæдис]]ы бирæ горæтты, крайты æмæ облæстыты. Дудары фыст музыкалон уацмысты тыххæй бирæ зæрдæмæхъаргæ ныхæстæ загътой æмæ йын хорз сфæлдыстадон ахастдзинæдтæ уыд номдзыд композитортæ В. Мураделиимæ, А. Новиковимæ, Т. Хренниковимæ, [[Хачатурян, Арам Ильяйы фырт|А. Хачатурянимæ]], К. Караевимæ, [[Шостакович, Дмитрий Дмитрийы фырт|Д. Шостакович]] æмæ иннæ хъуыстгонд композитортимæ. == Æддаг æрмæг == * [http://ironau.ru/xaxanty.html Аивады базыртыл. Композитор Хаханты Дудары райгуырдыл сæххæст 90 азы] * [https://web.archive.org/web/20140714164426/http://www.ossetians.com/rus/news.php?newsid=361 Ossetians.com: Хаханов Дудар] {{ru}} == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} [[Категори:РЦИ — Аланийы аивæдты сгуыхт архайджытæ]] [[Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Хахантæ|Дудар]] [[Категори:Уæрæсейы композитортæ]] [[Категори:Дирижёртæ алфавитмæ гæсгæ]] d7vnytv7x3nj00m66oalw6xac2ymp67 0 31027 596241 586323 2026-10-16T03:53:59Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596241 wikitext text/x-wiki {{Æфсæддон архайæг}} '''Фидараты Пацъийы фырт Афæхъо''' (райгуырдис [[1859-æм аз]]ы [[Зилгæ]]йы — амардис [[1930-æм аз]]ы) — уырыссаг æфсады инæлар-лейтенант. Хæсты скъуыхтдзинадты тыххæй йын радтой: Георгийы дзуар, Сыгъдæг Аннæйы орден 3 къæпхæн, Персайнаг Цомахъ æмæ хуры орден, Пруссийы Паддзахы худы орден, персайнаг æхсаргард алмаситимæ æмæ ма бирæ æндæртæ. == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20140524022451/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=137 Фидараты Афæхъо] {{ru}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Зилгæйы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Уæрæсейы инæлартæ]] [[Категори:Фидаратæ|Афæхъо]] h1zjnr582gk8e581urst62r3o8wkijp 0 31829 596204 502153 2026-10-16T00:19:56Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596204 wikitext text/x-wiki {{Фыссæг | имя = | оригинал имени = | изображение = | ширина = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | род деятельности = | годы активности = | направление = | жанр = | язык произведений = | викисклад = | викитека = }} '''Бæдоаты Хъазыбег Иссæйы фырт''' (райгуырдис 1901-æм азы Тылаттатыхъæуы, ныры [[Беслæн]] — амардис [[1979-æм аз]]ы) — ирон фыссæг, тæлмацгæнæг æмæ журналист. Уый бакаст хъæууон скъолайы æхсæз къласы æмæ куыста уацхæссæгæй. [[1930-æм аз]]ы каст фæци [[Мæскуыйы журналистикæйы институт]], куыста [[Рæстдзинад|газет «Рæстдзинады»]] редакторæй. Фæстæдæр — [[Даргъ-Къох]]ы районы газеты бæрнон секретарæй, стæй та [[Северная Осетия|газет «Социалистическая Осетия»-йы]] хайады сæргълæууæгæй. [[1937-æм аз]]ы репрессигонд æрцыдис. Йæ фыццаг радзырдтæ æмæ очерктæ мыхуыры фæзындысты [[1928-æм аз]]ы. Ныффыста чингуытæ «Тохæй тохмæ», «Амонд агурджытæ». Тæлмац кодта уырыссаг аив прозæ. Бæдоаты Хъазыбег амард [[1979-æм аз]]ы декабры мæйы. == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20160103145932/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=871 Бæдоаты Хъазыбеджы биографи] {{ru}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Ирон фысджытæ]] [[Категори:Цæгат Ирыстоны фысджытæ]] [[Категори:Беслæны чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Бæдоатæ|Хъазыбег]] d37ws7e664amh2m03zvxtlgc0ro43a4 0 32231 596207 506568 2026-10-16T00:34:43Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596207 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = [[Быдыры Дæргъæвс]] | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учёная степень = | учёное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Блиты Максимы фырт Марк''' (райгуырдис [[1929-æм аз]]ы [[Быдыры Дæргъæвс]]ы, амардис [[2011-æм аз]]ы [[21 ноябры]]<ref>ИА «Рес»: [http://cominf.org/node/1166490395 Осетинская общественность понесла невосполнимую утрату — ушел из жизни Марк Блиев]</ref>) у [[Кавказ]]ы истори иртасæг. [[1947-æм аз]]ы каст фæци хъæууон скъола, [[1951-æм аз]]ы та — [[ЦИПУ|Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты]] историон факультет. [[1956-æм аз]]ы [[Мæскуыйы паддзахадон университет]]ы каст фæци [[Советон Цæдис|ССР Цæдисы]] историйы капитализмы дуджы кафедрæйы аспирантурæ. Историон зонæдты кандидат сси, афтæмæй [[Мæскуы]]йæ сыздæхт йæ фыдыуæзæгмæ æмæ 1958—1963 азты разамынд лæвæрдта Цæгат Ирыстоны зонадон-иртасæг институты историйы хайадæн. 1964-æм азы кусын райдыдта педагогон институты — ныры ЦИПУ-йы. 1967-æм азы Мæскуыйы университеты бахъахъхъæдта докторы диссертаци «Уырыссаг-ирон ахастытæ (XVIII æнусы 40-æм азтæ — XIX æнусы 30-æм азтæ)». 1969—1974 азты профессор Блиты Марк уыди ЦИПУ-йы историон факультеты декан, 1980-æм азæй нырмæ та иудадзыг лæууы ССР Цæдисы историйы революцийы агъоммæйы заманы кафедрæйы сæргъы (1992-æм азæй фæстæмæ хуыйны ''Уæрæсейы историйы æмæ Кавказ иртасыны кафедрæ''). Блиты Марк ЦИПУ-йы мидæг [[Цæгат Ирыстон — Аланийы историйы æмæ археологийы институт]]æн у йæ бындурæвæрæг æмæ йæ директор. [[Бзарты Руслан]]имæ у астæуккаг скъолатæн ахуыры чиныг «Ирыстоны истори»-йы автор. == Æддаг æрмæг == * Бзарты Руслан. [https://web.archive.org/web/20160620052032/http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=124 Ахуыргонд æмæ æхсæны кусæг (журнал «Мах дугæй»)] == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} [[Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Цæгат Ирыстоны ахуыргæндтæ]] [[Категори:Быдыры Дæргъæвсы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Блитæ|Марк]] 7rv88z01cpam3c9cokr6rfwjxd6bs0b 0 32360 596228 568257 2026-10-16T02:50:47Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596228 wikitext text/x-wiki {{Персонæ}} '''Плиты Артёмы фырт Нодар''' (райгуырдис [[1948-æм аз]]ы [[10 июлы]] [[Гуырдзыстон]]ы [[Боржомы район]]ы [[Сырххъæу (Боржомы муниципалитет)|Сырххъæуы]]<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160103205507/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=413 |archivedate=2016-01-03 |title=Плиты Нодары тыххæй |url=http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=413 |access-date=2011-11-18 |deadlink=yes}}</ref>) у ирон кафæг, Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт артист, Цæгат Ирыстон—Аланийы адæмон артист. 1986—1993 уыдис [[Гуырдзыстоны адæмон кафты ансамбль|Гуырдзыстоны адæмон кафты ансамблы]] артист. == Æддаг æрмæг == * [http://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/03-vstrecha-dlya-vas/nodar-pliev-tanec-%E2%80%93-moya-zhizn/ Плиты Нодары интервью] {{ru}} * [https://www.youtube.com/watch?v=EbU7VeDsaHU Sarmat TV // Нодар Плиев] == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-биографи}} [[Категори:Плитæ|Нодар]] [[Категори:Боржомы муниципалитеты чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:РЦИ — Аланийы адæмон артисттæ]] [[Категори:Хуссар Ирыстоны адæмон артисттæ]] tp6r8apqgch8jpf6tp5zuh626dydzbz 0 32378 596234 587374 2026-10-16T03:26:34Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596234 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг | имя = Тедеты Эльбрус | оригинал имени = {{lang-uk|Ельбрус Сосланович Тедеєв}} | изображение = Эльбрус Тедеев в рабочем кабинете.jpg | гражданство = {{RUS}} →<br>{{UKR}} | партия = [[Регионты парти]] (2006—2014) | предшественник = | дата рождения = | место рождения = | супруга = | дети = | награды = }} '''Тедеты Сосланы фырт Эльбрус''' (райгуырдис [[Ногир]]ы [[1974-æм аз]]ы [[5 декабры]]) у зындгонд [[хъæбысхæст|хъæбысæйхæцæг]], [[Олимпаг хъæзтытæ|Олимпаг хъæзтыты]] чемпион (2004), дунейы æртæ хатты чемпион (1995, 1999, 2002), [[Украинæ]]йы парламенты депутат [[Украинæйы Регионты парти|Регионты партийæ]]. [[1993-æм аз]]æй фæстæмæ цæры [[Киев]]ы, у Украинæйы æмбæстаг. [[2004-æм аз]]æй у Украинæйы Спортивон хъæбысхæсты ассоциацийы президент. Эльбрусы хистæр æфсымæр у [[Уæрæсе]]йы æмбырдгонд командæйы сæйраг тренер [[Тедеты Дзамболат]]. == Æддаг æрмæг == * [[Ирон адæм (сайт)|«Ирон адæм»]]: [https://web.archive.org/web/20131019182712/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=511 Тедеты Эльбрус къорд уацы] {{ru}} * [http://file.liga.net/person/290-elbrys-tedeev.html Тедеты Эльбрусы досье] [[Категори:Украинæйы Уæлдæр радæйы депутаттæ]] [[Категори:Украинæйы хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Ногиры чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Тедетæ|Эльбрус]] [[Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Украинæйы ирæттæ]] [[Категори:Олимпаг чемпионтæ хъæбысхæстæй]] g42fk811ntajtshzubnycw2na8zt70u 0 32749 596203 587328 2026-10-16T00:13:09Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596203 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен}} '''Андиаты Пётры фырт Сослан''' (райгуырдис [[1952-æм аз]]ы [[21 апрелы]] [[Дзæуджыхъæу]]ы, амардис [[2018-æм аз]]ы [[22 ноябры]]) у уæгъдибар хъæбысхæстæй Советон Цæдисы авд хатты чемпион (1973-1978, 1980), Европæйы æртæ хатты чемпион (1974, 1975, 1982), Дунейы цыппар хатты чемпион (1973, 1975, 1977, 1978), Олимпаг хъæзтыты дыууæ хатты чемпион (1976, 1980). == Цардафыст == Скъолайы ахуыр кæнгæйæ Сослан фæцалх баскетболæй хъазыныл. Фæлæ йе ’фсымæрты амындмæ гæсгæ йæхи фæлварын райдыдта уæгъдибар хъæбысхæсты. Афтæмæй Сослан ссис Дзгойты Аслæнбеджы ахуыргæнинаг. Уый амындмæ гæсгæ хъаруджын æмæ ныфсджын Сосланы арæхстдзинад бонæй-бонмæ рæзыдис. Аслæнбеджы фæстæ (уый æндæр горæтмæ ацыдис), Сосланы хъæбысæй хæцынмæ цæттæ кæнын бæйдыдта йæ хистæр æфсымæр Геннади. Уый руаджы Сослан йæ фыццаг сыгъзæрин майдан райста Советон Цæдисы фæсивæды чемпионаты, фæстæдæр та дунейы ерысты бацахста дыккаг бынат æмæ райста æвзист майдан. [[1973 аз]]ы мартъийы Сосланы нæ бæстæйы командæимæ арвыстой [[Амырык]]мæ дунейы хъалац рамбулыны ерыстæм. Уым Сослан фæуæлахиз зындгонд уæззау уæзы хъæбысæйхæцæг амырыкаг богал Тейлорыл æмæ бацахста фыццаг бынат. [[1974 аз]]ы дунеон ерысты [[Стамбул]]ы Сослан рамбылдта æвзист майдан. Уый фæстæ фæд-фæдыл бацахста фыццаг бынæттæ: Æппæтдунеон ерысты [[Тбилис]]ы, [[1975 аз]]ы Советон Цæдисы адæмты Спартакиадæйы, [[Минск]]ы ерысты æмæ æндæрты. Фæлæ уæддæр Сосланы спортивон курдиат йæ фыццаг Олимпиадæйы куыд разындис, афтæ тынг бацæттæ кодта. Сæ зæрдæ йыл дардтой Советон Цæдисы Олимпиадæйы комитеты уæнгтæ дæр. Сослан нæ командæйы богæлттимæ тынг хорз рахæцыдис æмæ райста сыгъзæрин майдан. Сосланы сгуыхтдзинадæн Советон хицауад дæр хорз аргъ скодта — лæвæрд ын æрцыдис паддзахадон хорзæх — Адæмты Хæлардзинады орден. [[1980 аз]]ы дыккаг хатт сси олимпаг чемпион. Советон хицауад лæвæрд ын æрцыдис Фæллойадон Сырх Тырысайы орден. Сослан йæ лæгдзинад æрмæст спорты нæ равдыста. Ахуыр кæнынмæ бацыд Хæххон хъæууонхæдзарадон институтмæ, экономикон факультетмæ. Уый фæстæ бацыдис аспирантурæмæ, бахъахъхъæдта диссертаци æмæ сси экономикон зонæдты кандидат. == Æддаг æрмæг == * [http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=6 Андиаты Сосланы биографи] {{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ru}} == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} [[Категори:Андиатæ|Сослан]] [[Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Цæгат Ирыстоны хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Олимпаг чемпионтæ хъæбысхæстæй]] ct9zytmgrfkiwb6ysrzsdt3vl5zbq57 0 33496 596216 584233 2026-10-16T01:29:00Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596216 wikitext text/x-wiki {{Ирон мыггаг | Ирон ном = Дойатæ | Дыгурон ном = | Ныв = | Нывы ном = | Æндæр варианттæ = Доййатæ | Рагон ирон мыггаг = | Къорд = | Бындурæвæрæг = | Æрвадæлтæ = [[Торчынтæ]], [[Хæбæлатæ]], [[Тотитæ]], [[Пхалæгатæ]] | Равзæрд (мыггаг) = [[Елуатæ]]<ref name="Ирон мыггæгтæ"/> | Къабæзтæ = | Мыггаджы хъæу = | Кæм цардысты = [[Хуссар Ламардон]] | Commons = }} '''Дойатæ'''<ref name="Ирон мыггæгтæ">[[Гаглойты Зинæ|Гаглойты З. Д.]] Ирон мыггæгтæ. — 2-аг баххæстгонд рауагъд. — Цхинвал: «Республика», 2017. — 372 с.</ref> кæнæ '''Доййатæ''' ({{lang-ru|Доевы}}) сты [[ирон мыггæгтæ|ирон мыггаг]]. == Равзæрд == Дойатæ [[Елуатæ]]й уыдысты. Цардысты Куырттаты комы [[Хæрисджын|Хæрисджыны]]. Уым сæ мад Дойон сидзæргæсæй баззад, æмæ уый номыл рацыд мыггаг. Хæрисджыны [[Туджджын|фæтуджджын]] сты æмæ [[Дæргъæвсгом]]мæ балыгъдысты.<ref name="Ирон мыггæгтæ"/> == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} == Æрвитæнтæ == * [https://web.archive.org/web/20170726014532/http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=184 Дойатæ] {{къæртт-ирон}} [[Категори:Доййатæ|*]] qvk9gw5f3po5l4nz5wvirkc0axsed7d 0 33957 596231 593403 2026-10-16T03:07:19Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596231 wikitext text/x-wiki '''Сечъынатæ''', [[дыгуронау]] '''Секъинатæ'''<ref>Республикæ Хуссар Ирыстоны Закъон ирон мыггагон нæмтты тыххæй. Ирон мыггæгты иууон номхыгъд</ref> ({{lang-ru|Секинаевы}}) сты [[дыгурон мыггæгтæ|дыгурон мыггаг]]. == Равзæрд == Секъинаты мыггаджы тыххæй ис таурæгъ, зæгъгæ, дам, раджы кæддæр [[Хъуды ком]]æй, [[Ганис]]ы хъæуæй цардагур рацыдысты цыппар æфсымæры: Секъина, Хъыбыз, Къобал æмæ Фæтдзæр. Фæзылдысты Цæгат Ирыстоны кæмтты, уыдысты [[Уæлладжыры ком]]ы, уый фæстæ та æрбафтыдысты [[Дыгуры ком]]мæ дæр, æрцардысты ам: Хъыбыз — [[Уæллагком]]ы, [[Дымтæ|Дымты]] хъæуы; Секъина — Къабусы, [[Къаматæ|Къаматы]]; Къобал æмæ Фæтдзæр æрцардысты Æддаг Къаматы. Ам устытæ ракуырдтой, алкæмæндæр сæ фæзынд бинонтæ. Сæ мыггæгтæ сæ нæмттæм гæсгæ ныффыстой æмæ Дыгургомы фæзынди мыггæгтæ: Дымты — [[Хъыбызтæ]], Секъинатæ, [[Къубалтæ|Къобалтæ]]. [[Фæтдзартæ|Фæтдзæртæ]] та — Къаматы хъæуы. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} == Литературæ == * {{Чиныг|автор=[[Гаглойты Зинæ]]|заглавие=Ирон мыггæгтæ|место=Дзæуджыхъæу|издательство=Ир|год=2005|страницы=138}} * {{Чиныг|автор=[[Гаглойты Зинæ|Гаглойты З. Д.]]|заглавие=Ирон мыггæгтæ|место=Цхинвал|издательство=«Республика»|год=2017|страницы=109}} * {{Чиныг|автор=Гецати Афæхъо|заглавие=Дигори коми муггæгти равзурд|место=Дзæуæгигъæу|издательство=Алания|год=1999|страницы=152–154}} == Æрвитæнтæ == * [https://web.archive.org/web/20220819231919/http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=304 Сечъынаты хæйрæг] {{къæртт-ирон}} [[Категори:Сечъынатæ|*]] p90skaiu8jxw9nauldyu0280pj5chxf 0 34455 596210 582224 2026-10-16T00:50:35Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596210 wikitext text/x-wiki [[Ныв:Братья Газдановы.jpg|мини|300px|Гæздæнты æфсымæрты монумент]] '''Гæздæнты авд æфсымæры''' ({{lang-ru|Семь братьев Газдановых}}) уыдысты [[Фыдыбæстæйы Стыр хæст]]ы тохгæнджытæ. Авд æфсымæры дæр, [[Сырх æфсад]]ы рæнхъыты хæцгæйæ, хæсты быдыры фæмардысты. [[Ирыстон]]ы сын стыр кад кæнынц. Сæ нæмттæ уыдысты: Мæхæмæт, Дзæрæхмæт, Хадзысмел, Махарбег, Созырыхъо, Шамил æмæ Хасанбег. == Мысæн == Сæ райгуырæн [[Дзуарыхъæу (быдыры)|Быдыры Дзуарыхъæуы]], [[Дзæуджыхъæу]]æй [[Алагир]]мæ фæндаджы цур, [[Гæздæнтæ|Гæздæнты]] æфсымæрты номарынæн амад ис монумент. Монументы ис авд æфсымæры, уæлæрвтæм тæхгæ [[хърихъупп]]ытæй æвдыст, æмæ, йæ рæбыны, сæ саударæг мад. Цыртдзæвæн амад у [[Расул Гамзатов|Расул Гамзатовы]] «Хърихъуппытæ» æмдзæвгæмæ гæсгæ. Дзуарыхъæуы сæйраг уынг æмæ æфсымæртæ цы скъолайы ахуыр кодтой, уыдон хæссынц Гæздæнты Авд æфсымæры ном, [[Гæздæнты æфсымæрты уынг]] ис [[Дзæуджыхъæу]]ы дæр. Се скъолайы ма ис мысæн уат авд цухъхъаимæ. == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20100826045524/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=261 Ирæттæ - Авд Гæздæнты æфсымæры] {{ru}} [[Категори:Гæздæнтæ|*]] [[Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты]] [[Категори:Быдыры Дзуарыхъæуы чи райгуырдис, уыдон]] nererhaqu9b0t9u1k1aq846n8fliiy4 0 36419 596232 576738 2026-10-16T03:09:08Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596232 wikitext text/x-wiki {{Музыкалон коллектив | Название = Республикæ Хуссар Ирыстоны Галаты Барисы номыл кафт æмæ зарды паддзахадон ансамбль «Симд» | Лого = | Фото = | Описание_фото = | Годы = [[1936-æм аз]] (паддзахадон статус [[1938-æм аз]]æй фæстæмæ) — ныры онг | Страны = [[ССРЦ]], [[Хуссар Ирыстон]] | Город = [[Цхинвал]] | Другие названия = Госансамбль песни и танца Юго-Осетии «Симд» | Язык = [[Ирон æвзаг|ирон]], [[Уырыссаг æвзаг|уырыссаг]] | Жанры = [[Ирæттæ|ирон]] æмæ [[Кавказы адæмтæ|кавказаг]] адæмон кæфтытæ | Лейбл = | Бывшие участники = | Другие проекты = | Сайт = }} '''Республикæ Хуссар Ирыстоны Галаты Барисы номыл кафт æмæ зарды паддзахадон ансамбль «Симд»''' у [[Хуссар Ирыстон]]ы паддзахадон музыкалон коллектив. Йæ бындур сæвæрдта [[Галаты Барис]] [[1936-æм аз]]ы<ref>[http://www.ossetians.com/rus/news.php?newsid=556 «Симд». Государственный ансамбль песни и танца Южной Осетии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160103144514/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=556 |date=2016-01-03 }}{{ref-ru}}</ref><ref>[http://zilahar.narod.ru/AivadOc.html Зæрдæ агуры зарæг]</ref>. Ансамбль хæссы ирон адæмон кафт [[Симд|симды]] ном. Ансамблы нырыккон аивадон разамонæг у [[Саулохты Хазбийы фырт Сергей|Саулохты Сергей]]<ref>[http://cominf.org/node/1166488585 Сергей Шавлохов: Работая сплочённым коллективом, «Симд» выйдет на мировой уровень]{{ref-ru}}</ref>. Йæ аивадон архæйды азты дæргъы паддзахадон ансамбль схъомыл кодта бирæ профессионалон цæгъдгæнджытæ, композитортæ, кафтамонджытæ æмæ кафджытæ<ref>[http://www.razma.ru/nasledie/detail.php?ID=508 Государственный ансамбль песни и танца Южной Осетии «Симд»]{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref><ref>[http://mkuor.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=56 Государственный ансамбль «Симд»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140815070136/http://mkuor.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=56 |date=2014-08-15 }}{{ref-ru}}</ref>. Ансамблы тæккæ зындгондæр архайджытæй иу уыди [[Сагкаты Валери]]<ref>{{cite web |url = http://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/01-budem-pomnit-vsegda/valerij-sagkaev-sudba-i-pesni/ |title = Валерий Сагкаев: судьба и песни |author = Марина Кадиева. |date = 2011-02-20 |work = Осетия-Квайса |accessdate = 2012-10-28 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121004134945/http://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/01-budem-pomnit-vsegda/valerij-sagkaev-sudba-i-pesni/ |archivedate = 2012-10-04 |deadlink = yes }}{{ref-ru}}</ref>. == Ноджы ма кæс == * [[Цæгат Ирыстоны Паддзахадон адæмон кафджыты ансамбль «Алан»]] == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} == Литературæ == * ''Галаев Б. А.'' 25 лет Госансамблю «Симд». — Цхинвали, 1965. {{ref-ru}} * ''Шавлохов М. М.'' Симд: [Юго-Осетинский государственный ансамбль песни и танца]. — Цхинвали: Ирыстон, 1980. {{ref-ru}} == Æрвитæнтæ == ; Уацтæ * [http://www.hurzarin.info/full/anonsy_audio/gosudarstvennyj_ansambl_pesni_i_tantca_yuzhnoj_osetii/ Государственный ансамбль песни и танца Южной Осетии «Симд»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113031430/http://www.hurzarin.info/full/anonsy_audio/gosudarstvennyj_ansambl_pesni_i_tantca_yuzhnoj_osetii/ |date=2012-01-13 }}{{ref-ru}} * [http://mkrf.ru/news/regions/detail.php?id=195780 Выступление вокального коллектива Государственного ансамбля песни и танца им. Б. Галаева «Симд» Республики Южная Осетия]{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} ; Видеотæ * [http://www.youtube.com/watch?v=fwgOgI3Lreg Ансамбль «Симды» гастролтæ [[Никарагуæ]]йы] * [http://www.youtube.com/watch?v=hc6vwRdY-dE Симд (Къæбысты Аслæнбеджы кафтамыд)] * [http://www.youtube.com/watch?v=TPbWg24D2pM Хонгæ кафт (Къæбысты Аслæнбеджы кафтамыд)] * [http://www.youtube.com/watch?v=7U23R672CjM Адæмон зарæг «О, чызгай» (зарынц Къæбулты А. æмæ ансамблы зараг нæлгоймæгты къорд)] {{къæртт}} [[Категори:Хуссар Ирыстоны культурæ]] elxby5w9x9fyh352pz3zdep08k3lrkl 0 37898 596247 518941 2026-10-16T04:21:17Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596247 wikitext text/x-wiki {{Фыссæг | имя = | оригинал имени = | изображение = | ширина = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | род деятельности = | годы активности = | направление = | жанр = | язык произведений = | викисклад = | викитека = }} '''Хъамбердиаты Бимболаты фырт Мысост''' (райгуырдис [[1909-æм аз]]ы [[Кæрдзын (хъæу)|Кæрдзыны хъæуы]] — амардис [[1931-æм аз]]ы [[5 декабры]]) у ирон [[поэт]]. [[Ирон литературæ]]йы Хъамбердиаты Мысосты ном цыбыр рæстæгмæ ферттывта. Хуыцауæй йын лæвæрд уыд цыбыр цардвæндаг — 22 азы. Мысост райгуырд Ирыстоны Кæрдзыны хъæуы 1909-æм азы мæгуыр зæхкусæг лæджы хæдзары. Хуыздæр цардагур йæ бинонтæ фæцыдысты [[Донбасс]]мæ, фæлæ фæстæмæ ноджы зындæр уавæры сыздæхтысты. Мысост зæрдæргъæвд лæппу уыд, æмæ [[Октябры революци]]йы фæстæ йын ахуыры фадæттæ фæци: Мæздæджы реалон скъола, Æрыдоны скъола-коммунæ, Мæскуыйы аивæдты рабфак. Мысост дæсны уыд иронау дæр æмæ уырыссагау дæр. Йæ фыццаг æмдзæвгæтæ фыссын райдыдта сывæллонæй, æмæ йын 18 азы карæй джиппы уагъд æрцыд уацмысты æмбырдгонд «Цин». [[Хетæгкаты Къоста]]йау, Мысосты æмдзæвгæтæ дыууæ æвзагыл дæр уыдысты æнæаипп. == Æддаг æрмæг == * [http://osetins.com/2007/10/26/kamberdiev-misost-19091931.html Осетия и осетины. Хъамбердиаты Мысост] {{ru}} * [https://web.archive.org/web/20160103145038/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=877 Ossetians.com. Хъамбердиаты Мысост] {{ru}} [[Категори:Хъамбердиатæ|Мысост]] [[Категори:Ирон поэттæ]] j9guwznz9ksz4g4ytl21852cjandgui 0 38430 596249 562762 2026-10-16T04:25:23Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596249 wikitext text/x-wiki {{Фыссæг | имя = Хъаныхъуаты Инал | оригинал имени = | изображение = | ширина = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = [[Хъаныхъуатыхъæу]], [[Ирыстон]] | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | род деятельности = | годы активности = | направление = | жанр = | язык произведений = | викисклад = | викитека = }} '''Хъаныхъуаты Дудары фырт Инал''' ('''Иналыхъ''') (райгуырдис [[1850]] кæнæ [[1851-æм аз]]ы [[Цæгат Ирыстон]]ы [[Хъаныхъуатыхъæу]]ы — амардис [[1899-æм аз]]ы [[Хуымæллæг (хъæу)|Хуымæллæджы]] кæнæ [[Брут]]ы) у зындгонд [[ирон адæм|ирон]] фыссæг, публицист æмæ этнограф. == Цардафыст == Хъаныхъуаты Инал райгуырдис Цæгат Ирыстоны Хъаныхъуатыхъæуы. Йæ фыд Дудар уыдис [[уæздæттæ]]й, [[æлдæрттæ]]й. Инал ахуыр кодта [[Стъарапол]]ы гимназы. [[1860-æм аз]]ы Иналы фыд æд бинонтæ алыгъд [[Турк]]мæ, фæлæ уым адæмы цард нæ фæцыд йæ зæрдæмæ æмæ фæстæмæ раздæхт [[Ирыстон]]мæ. Уæд та Иналæн фадат фæцис дарддæр ахуыр кæнынæн. [[1872-æм аз]]ы азы августы, Инал каст фæци Стъараполы гимназ æмæ бацыд æфсæддон скъоламæ. [[1877-æм аз]]ы райста афицеры цин, архайдта 1877-1878 азты Турчы ныхмæ хæсты æмæ уый фæстæ службæйы фæдыл 1879-æм азы афтыд [[Сыбыр]]мæ. Уым æфсады йæ службæ ныууагъта æмæ цард [[Владивосток]]ы. == Литературæ == * [https://web.archive.org/web/20131207220400/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=376 Ирон адæм. Хъаныхъуаты Инал] {{ru}} * [http://www.iriston.com/nogbon/news.php?newsid=1004 Iriston.com. Хъаныхъуаты Инал] {{ru}} * [http://xurzarin.ru/node/641 Хуссар Ирыстоны республикон æхсæнадон-политикон газет «Хурзæрин». Хъобангоймаг публицист]{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Суменова 3.Н. Инал Кануков. Жизнь и творчество. Орджоникидзе, «Ир», 1978. 250 с. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Ирон фысджытæ]] [[Категори:Хъаныхъуатæ|Инал]] [[Категори:Джызæлы чи райгуырдис, уыдон]] izx9abalahlxk9vehwovergzexsyc42 0 38906 596250 584525 2026-10-16T04:28:37Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596250 wikitext text/x-wiki {{Фыссæг | имя = | оригинал имени = | изображение = Мах дуджы кусджытæ.jpg | ширина = | описание изображения = Галиуырдыгæй рахизырдæм: Хъодзаты Æхсар, Гусалты Барис, Кокайты Тотырадз, Хъæрæцаты Зæирæ, Хæмыцаты Албег | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | род деятельности = | годы активности = | направление = | жанр = | язык произведений = | викисклад = | викитека = }} '''Хъодзаты Мæхæмæты фырт Æхсар''' (райгуырдис [[1937-æм аз]]ы [[Брут]]ы — амардис [[2021-æм аз]]ы 13 ноябры) у зындгонд [[ирон æвзаг|ирон]] поэт, прозаик, журнал [[Мах дуг|«Мах дуджы»]] сæйраг редактор (1986—2018). == Цардафыст == [[1952-æм аз]]ы йæ бинонтæ алыгъдысты [[Кæсæг-Балхъар]]ы республикæмæ æмæ æрцардысты сахар [[Терек (сахар)|Теречы]]. Ам Æхсар каст фæци астæуккаг скъола. [[1955]]–[[1956]] азты куыста Назраны станцæйы поездтæ аразæгæй. Уый фæстæ сси [[Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институт]]ы историон-филологон факультеты студент, каст дзы фæци цыппар курсы. [[1961]]–[[1963]] азты куыста [[Мæцутæ]]йы скъола-интернаты ахуыргæнæгæй, [[Алагиры район]]ы газет «Путь к коммунизму»-йы редакцийы, 1963–[[1967]] азты та — Цæгат Ирыстоны радиойы. [[1969-æм аз]]ы [[Мæскуы]]йы каст фæци ССР Цæдисы цур Уæлдæр литературон курсытæ æмæ кусын райдыдта журнал «Мах дуг»-ы редакцийы [[1977]]–[[1982]] азты уыди Фысджыты цæдисы бæрнон секретарь. Ныртæккæ у журнал «Мах дуджы» сæйраг редактор. == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20190614050123/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=907 Ossetians.com Хъодзаты Æхсар] {{ru}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Ирон поэттæ]] [[Категори:Хъодзатæ|Æхсар]] rxjiynrkvwtov199vnv8tzgdl2jvo37 0 38995 596205 572441 2026-10-16T00:23:33Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596205 wikitext text/x-wiki {{Фыссæг | имя = | оригинал имени = | изображение = | ширина = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | род деятельности = | годы активности = | направление = | жанр = | язык произведений = | викисклад = | викитека = }} '''Багъæраты Хъуырманы фырт Созыр''', {{дыгурон|Багъæрати Созур}} (райгуырдис [[1888-æм аз]]ы [[18 июны]] [[Чырыстонхъæу]]ы — амардис [[1928-æм аз]]ы [[9 июлы]]) у дыгурон поэт. == Цардафыст == Созыр райгуырди Чырыстонхъæуы хæрз мæгуыр бинонты астæу. [[1904-æм аз]]ы каст фæци райдайæн скъола æмæ кодта хæдзары куыстытæ. [[1908-æм аз]]ы йæм фæсидтысты æфсадмæ, фæлæ Созыр йæхи бааууон кодта, æмбæхсти хæхты. Уæдмæ йæ фыд амард, æмæ лæппу йæ бинонты иунæг дарæг кæй уыд, уымæ гæсгæ йæ æфсадмæ нал акодтой. Империалистон хæсты рæстæг æм ногæй фæсидтысты. Созыр бахауд [[Ирон бæхджын дивизион]]мæ. Фæци дзы 1916–æм азмæ, стæй ралыгъд æмæ абырæджы цард кодта хъæдты. 1918-æм азы бацыди [[Кермен (парти)|«Кермен»-ы партимæ]], стæй та УК(б)П-мæ. Партизанты къордимæ хæцыд урсгвардионты ныхмæ. Советты дуг куы ралæууыд, уæд зæрдиагæй бавнæлдта æхсæны хъуыддæгтæм Фæлæ йæ йæ хъизæмайраг цард, иудадзыг рахау-бахаутæ рæуджыты низмæ æртардтой æмæ бирæ рæстæг хуыссæнæй нал стади. Иу цыппар азы дæргъы (1921 — 1925) йæ бон ныффыссын дæр ницуал баци. Созыры чиныг «Зæрди дуар» фыццагхатт мыхуыры фæзынди [[Дзæуджыхъæу]]ы 1926-æм азы. Фæстæдæр æм поэты архивæй хастæуыди ног æмдзæвгæтæ, афтæмæй ма рацыди 1939, 1949, 1978 азты. 1988 азы та йын йæ уацмыстæ рауагътой дыгурон æмæ уырыссаг æвзæгтыл (Орджоникидзе, «Ир»). «Зæрди дуар» тæккæ æххæстдæрæй рухс федта 1991 азы (Дзæуæгигъæу, «Ир») — бацæттæ йæ кодта йæ чызг Зинæ. == Литературæ == * Багъæрати Созур. Журнал «Мах дуг», 2003 аз, №9 * Писатели советской Осетии. Составители: Ф. Гаглоев, Н. Джусоев — Сталинир, 1957 == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20160103143947/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=365 Ossetians.ru / Багъæраты Созыр] {{ru}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Ирон поэттæ]] [[Категори:Дыгурон поэттæ]] [[Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ]] [[Категори:Багъæратæ|Созыр]] [[Категори:Дигорæйы чи райгуырдис, уыдон]] 5bxnlikf68vskzsyo86gmc4rlfcocyc 0 39574 596235 582277 2026-10-16T03:31:51Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596235 wikitext text/x-wiki '''Тлаттаты Бестолы фырт Чермен''' (цардис XVIII-XIX æнусты [[Хъобан]]ы хъæуы) у ирон адæмон хъайтар. Чермен уæздан [[æлдар]]ы Бестолы фырт, фæлæ [[номылус]]æй гуырд. Бирæ рæтты Чермены мады хонынц Цæлон. Йæ кард систа Хъобаны æмæ йæ [[Тлаттатæ|мыггаджы]] хъæздыджыты ныхмæ. Уыдон Бестолы мæлæты фæстæ зæххытæ уæрстой æмæ Чермены [[кæвдæсард]]ыл банымадтой, æвзæр дурджын цъыфдзæстытæ йын бахай кодтой. Уæд Чермен уæздæттимæ стох кодта йæ бартыл, иннæ мæгуырты бартыл. Уыдон æргом йæ ныхмæ рацæуын нæ бауæндыдысты. Сæхиуыл æй баууæндын кодтой, æмæ йæ мæнгардæй амардтой. Ирон дзургæ сфæлдыстады бирæ ис таурæгътæ æмæ зарджытæ Чермены номыл. == Тлаттаты Чермены зарæг == :Тлаттатæ нын байуæрстой :Ой, уæрæйдæ, уæй! :Æрнæджытæ, гæмæхтæ. :Черменæн дзы хай равзæрстой: :Ой, уæрæйдæ, уæй! :Цъыфдзæстытæ, къæдзæхтæ. :Бадти йæ мад æнкъардæй, :Ой, уæрæйдæ, уæй! :Арты фарсмæ къонайыл: :«Сайдзысты дæ мæнгардæй, :Ой, уæрæйдæ, уæй! :Ма-иу баууæнд Хъобаныл». :Куы фæтæрсон æз мe знæгтæй, :Ой, уæрæйдæ, уæй! :Мæ хъару ’мæ мæхæдæг, :Уæд фæхъæуон æз мe ’мгæрттæй, :Ой, уæрæйдæ, уæй! :Хæрам мын уæд дæ фæдæг! == Æддаг æрмæг == * [http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=83 Ossetians.com // Тлаттаты Чермен] {{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://allingvo.ru/HISTORY/chi_uydis_Chermen.htm Уанеты Владимир. Чи уыдис Чермен: кæвдæсард æви фæрссаг лæг?] [[Категори:Тлаттатæ|Чермен]] [[Категори:Хъобаны зындгонд адæм]] [[Категори:Ирыстоны адæмон хъайтартæ]] 0xucir8ytze2o2t6n508atg2bqiwmly 0 39894 596251 529425 2026-10-16T04:32:43Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596251 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен | имя = | изображение = Khethag Tsabolov.png | ширина = | описание изображения = | пол = | полное имя = | оригинал имени = | имя при рождении = Цæболты Николайы фырт Хетæг | прозвище = | прозвища = | гражданство = | специализация = [[уæгъдибар хъæбысхæст]] | клуб = Спартак ([[Дзæуджыхъæу]]), [[ЦСКА]] | дата рождения = | место рождения = | года карьеры = 2001-{{н.в.}} | рабочая сторона = | тренер = | тренеры = | рост = | вес = | звание = {{Уæрæсейы æхсæнадæмон къласы спорты мастер}} | медали = {{турнир|[[Дунейы чемпионат хъæбысæйхæстæй|Дунейы чемпионат]]}} {{медаль|Сызгъæрин|[[Дунейы чемпионат хъæбысæйхæстæй 2014|Ташкент 2014]]|70 кг онг уæз}} {{медаль|Æвзист|[[Дунейы чемпионат хъæбысæйхæстæй 2017|Париж 2017]]|74 кг онг уæз}} {{Турнир|[[Дунейы хъалац хъæбысæйхæстæй]]}} {{Медаль|Æвзист|[[Дунейы хъалац хъæбысæйхæстæй 2014|Лос-Анджелес 2014]]|70 кг онг уæз}} {{Медаль|Æвзист|[[Дунейы хъалац хъæбысæйхæстæй 2016|Лос-Анджелес 2016]]|74 кг онг уæз}} | викисклад = }} '''Цæболты Николайы фырт Хетæг''' (райгуырдис [[1991-æм аз]]ы [[17 ноябры]] [[Дзæуджыхъæу]]ы) у [[Уæрæсе]]йы хъæбысæйхæцæг (70 кг онг уæз), Уæрæсейы чемпион ([[2014]]), дунейы чемпион (2014), Уæрæсейы æхсæнадæмон къласы спорты мастер. == Æрвитæнтæ == * [http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=1111 Ossetians.com / Цæболты Хетæг] {{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://osetiasportivnaya.ru/?p=4791 Osetiasportivnaya.ru / Хетаг Цаболов: «В Бухаресте обязан был показать высокий результат»] {{ru}} * [http://osetiasportivnaya.ru/?p=2702 Osetiasportivnaya.ru / Хетаг Цаболов: «В Осетии – сильные ребята, жаждущие побеждать»] {{ru}} {{къæртт-биографи}} [[Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Цæболтæ|Хетæг]] [[Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Цæгат Ирыстоны хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Сербийы хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:1991-æм азы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Уæрæсейы æхсæнадæмон къласы спорты мастертæ]] e0c63uhjsvglz9enu64imvdnz2s0slx 0 39895 596233 568154 2026-10-16T03:13:52Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596233 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен}} '''Сохиты Мæирбеджы фырт Зауырбег''' (райгуырдис [[1986-æм аз]]ы [[1 июны]] [[Таджикистан]]ы) у [[Узбекистан]]ы хъæбысæйхæцæг (84 кг онг уæз), дунейы чемпион ([[2009]]). == Æрвитæнтæ == * [https://web.archive.org/web/20160103144828/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=957 Ossetians.com / Сохиты Зауырбег] * [http://osetiasportivnaya.ru/?p=494 Osetiasportivnaya.ru / Заурбек Сохиев: «В борьбе если ты не первый – то рядовой»] {{ru}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Узбекистаны хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Таджикистаны чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Сохитæ|Зауырбег]] [[Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:1986-æм азы чи райгуырдис, уыдон]] j42fmvtog13rc92m2g3zrcg0lo0syk6 0 39898 596218 496596 2026-10-16T01:53:25Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596218 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен}} '''Кцойты Мæирбеджы фырт Сослан''' (райгуырдис [[1982-æм аз]]ы [[7 октябры]] [[Беслæн]]ы) у [[Уæрæсе]]йы хъæбысæйхæцæг, уæгъдибар хъæбысхæстæй Уæрæсейы æмæ Европæйы чемпион. == Æрвитæнтæ == * [https://web.archive.org/web/20151007215452/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=921 Ossetians.com / Кцойты Сослан] {{къæртт-биографи}} [[Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Беслæны чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Кцойтæ|Сослан]] [[Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ]] 7767taa015ix7g4b9f6w9r6b3c967ot 0 43749 596208 580405 2026-10-16T00:44:39Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596208 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = Куатетри, [[Знауыры район]] | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учёная степень = | учёное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Гæбæраты Ясоны фырт Никъала''' (райгуырдис [[1924-æм аз]]ы [[Куатетри]]йы хъæуы [[Знауыры район]]ы<ref>[https://cominf.org/node/1166501182 Государственное информационное агентство "Рес" // Ушел из жизни известный ученый-осетиновед, профессор Николай Габараев]</ref> — амардис [[2014-æм аз]]ы [[2 мартъи]]йы [[Цхинвал]]ы<ref>[http://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/01-budem-pomnit-vsegda/ushel-iz-zhizni-professor-krupnyj-lingvist-nikolaj-gabaraev/ Осетия-Квайса // Ушел из жизни профессор, крупный лингвист Николай Габараев]</ref>) уыдис филологон зонæдты доктор, профессор, [[Хуссар Ирыстон]]ы зонæдты сгуыхт архайæг, [[Хетæгкаты Къостайы номыл преми (Хуссар Ирыстон)|Хетæгкаты Къостайы номыл преми]]йы лауреат, «Цыты Орден»-ы кавалер, [[Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонадон-иртасæн институт|Уанеты З.Н.-йы номыл ХИЗИИ-йы]] æвзаджы хайады разамонæг 1961 азæй. == Цардафыст == Гæбæраты Никъалайыл куыддæр 17 азы сæххæст, афтæ йæм [[1941-æм аз]]ы, æрсидтысты Советон æфсады рæнхъытæм. Æвзонг лæппуйы барвыстой [[Баку]]йы æфсæддон ахуыргæнæндонмæ артиллерист суæвынмæ. [[1942-æм аз]]ы октябры сси артиллерион взводы командир. Фæстæдæр уыд активон хæстон Хуссар Ныгуылæн фронты сконды. [[1947-æм аз]]ы ахуыр кæнынмæ бацыд [[Тбилисы паддзахадон университет]]ы уырыссаг филологийы факультетмæ. Йæ дипломон куыст та снывæзта Нарты эпосæй. [[1952-æм аз]]ы Гæбæраты Никъала бацыд аспирантурæмæ. [[1956-æм аз]]ы аспирантурæ каст фæцис æмæ бахъахъхъæдта кандидатон диссертаци уырыссаг æмæ ирон æвзæгты фразеологитыл. Уый фæстæ йæ æрбахуыдтой кусынмæ [[Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонадон-иртасæн институт|Уанеты Захары номыл ХИЗИИ-мæ]]. [[1961-æм аз]]æй фæстæмæ Гæбæраты Никъала куыста æвзаджы хайады разамонæгæй. [[1963-æм аз]]æй æвзаджы хайад райдыдта кусын «[[Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат]]»-ыл æмæ уæдæй фæстæмæ Гæбæраты Никъала куыста уæхскуæзæй ацы дзырдуатыл. Уыд йæ сæйраг редактор. Дзырдуатыл кæд æнæхъæн коллектив куыста, уæддæр ын иу лексикон иуæг дæр нæ ирвæзт æнæбакæсгæ æмæ дзы-иу алыхатт дæр бахаста йæхи фиппаинæгтæ. [[1978-æм аз]]ы Цхинвалы мыхуыры рацыд Гæбæраты Никъалайы «Ирон æвзаджы инверсион дзырдуат». Уыцы азты ма Гæбæраты Никъала бахъахъхъæдта докторон диссертаци ахæм темæйыл: «Морфологическая структура слова и словообразования в современном осетинском языке», кæцы мыхуыры рацыд монографийæ (Тбилис, 1977) æмæ йын стыр аргъ скодтой академиктæ [[Абайты Васо|Абайты В.И.]], И.М. Стеблин-Каменский æмæ æнд. Бынæттон телеуынады фæуагъта ралæвæрдтæ «Не ’взаг — нæ хæзна». Йæ литературон-критикон уацты пайда кодта фæсномыг «Пиранты Микка»-йæ. Зыдта ирон, уырыссаг, зæрондславяйнаг, гуырдзиаг, англисаг æвзæгтæ. Йæ сæрмагонд куыстыты нымæц абоны бон æххæссы 200 фылдæрмæ. == Хæрзиуджытæ == 2008 азы Уæрæсейы президент [[Путин, Владимир Владимиры фырт|В. Путины]] Указмæ гæсгæ схорзæхджын кодтой Пушкины номыл Уæрæсейы Федерацийы майданæй.<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1637074</ref> 2010 азы йæ РЦИ-Аланийы сæргълæууæг схорзæхджын кодта орден «Во славу Отечества»-йæ æмæ 2011 азы та «Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуаты» тыххæй Хетæгкаты Къостайы номыл премийæ хорзæхджын æрцыд.<ref>Гæбæраты Феликс. "Гæбæратæ" — Дзæуджыхъæу: Осетия-Полиграфсервис, 2015 — 444 ф.</ref> == Зонадон куыстытæ == * Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат. 1 том. — М.: Наука, 2007 * Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат. 2 том. — М.: Наука, 2010 * Ирон æвзаджы инверсион дзырдуат. Цхинвал, 1978. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20170626051040/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=805 Ossetians.com // Габараев Николай] {{ru}} * [http://xurzarin.ru/node/3494 Хурзæрин // Гæбæраты Никъала]{{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Хуссар Ирыстоны профессортæ]] [[Категори:Хуссар Ирыстоны филологтæ]] [[Категори:Уæрæсейы лингвисттæ]] [[Категори:Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреаттæ]] [[Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты]] [[Категори:Гæбæратæ|Никъала]] [[Категори:Знауыры районы чи райгуырдис, уыдон]] 0brjtfdvna9odqkxsvf1lqwwzne89bs 0 43803 596223 593815 2026-10-16T02:16:06Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596223 wikitext text/x-wiki {{Персонæ |имя = Магкаты Зурапп |оригинал имени = |имя при рождении = |полное имя = |изображение = Памятник уроженцу села Зурабу Магкаеву, возглавившему посольство Осетии в России, стоит на месте его родовой башни.jpg |ширина = |описание изображения = |дата рождения = |место рождения = |дата смерти = |место смерти = |гражданство = |подданство = |род деятельности = |отец = |мать = |супруг = |супруга = |дети = |награды и премии = |автограф = |сайт = |разное = |викисклад = }} '''Магкаты''' ('''Елиханты''') '''Зурапп'''<ref name="xozity">Хозиты Федыр. Уæлладжыры комыл — Туалтæм. Дзæуджыхъæу: Ир, 1999</ref> ('''Зураб''') (райгуырдис [[XVII æнус]]ы [[Дæллаг Зæрæмæг|Дæллаг Зæрæмæджы]]) — уыдис дипломат, [[Ирыстон]]ы паддзахадон æмæ æхсæнадон архайæг. Фыццаг ирон [[минæварад]]ы [[Бетъырбух]]ы разамонæг (1749—1752). == Ирон минæварад == Магкаты Зурапп æрцыд Бетъырбухмæ ирон адæмы фыццаг минæварады разамонæгæй. Минæварады уыдис фондз лæджы. [[Куырттаты ком]]æй — Дзывгъисаг Батыр, [[Дыгургом]]æй — Бадилаты Созырыхъо æмæ Кази (Хъази), [[Уæлладжыры ком]]æй — [[Захъхъагом|захъайаг]] Хъесаты Еба (Хетæгкаты Елисей) æмæ зæрæмæггаг Магкаты Зурапп.<ref name="xozity"/><ref>[[Джыккайты Шамил]]. [http://allingvo.ru/SCIENCE/nyhasy_farn.htm Ныхасы фарн]</ref> Сæ фæндаг уыд [[Хъызлар (Дагъистан)|Хъызлар]] æмæ [[Астрахань|Астраханыл]], уырдыгæй [[Мæскуы]] æмæ Бетъырбухмæ. == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20150618134719/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=211 Ossetians.com // Магкаев (Елиханов) Зураб] {{ru}} == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт}} [[Категори:Магкатæ|Зурапп]] [[Категори:Дæллаг Зæрæмæджы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Ирыстоны æхсæнадон архайджытæ]] 6a3i996dmsgq6jiwm95s249jizxylno 0 46523 596197 585121 2026-10-15T13:00:25Z Mamazela 17961 596197 wikitext text/x-wiki {{Ирон мыггаг | Ирон ном = Мамыттæ | Дыгурон ном = | Ныв = | Нывы ном = | Æндæр варианттæ = Мамыттатæ, Мамытатæ | Рагон ирон мыггаг = [[Цæразонтæ]] | Къорд = [[Уæллаг Цæразонтæ]]<ref name="Kaloty B.">[[Калоты Барис|Калоев Б.А.]] Осетины: Историко-этнографическое исследование / Б.А. Калоев; Ин-т этнологии и антропологии им. Н.Н. Миклухо-Маклая. 3-е изд., испр. и перераб. — М.: Наука, 2004. — 471 с.</ref> | Бындурæвæрæг = Мамытт | Æрвадæлтæ = | Равзæрд (мыггаг) = | Къабæзтæ = | Мыггаджы хъæу = | Кæм цардысты = [[Уæллаг Зæрæмæг]], [[Хълиат]] | Commons = }} '''Мамыттæ'''<ref name="Ирон мыггæгтæ">[[Гаглойты Зинæ|Гаглойты З. Д.]] Ирон мыггæгтæ. — 2-аг баххæстгонд рауагъд. — Цхинвал: «Республика», 2017. — 372 с.</ref><ref>Республикæ Хуссар Ирыстоны Закъон ирон мыггагон нæмтты тыххæй. Ирон мыггæгты иууон номхыгъд</ref> кæнæ '''Мамыттатæ'''<ref name="Ирон мыггæгтæ"/>, '''Мамытатæ'''<ref name="Ирон мыггæгтæ"/> ({{lang-ru|Мамитовы}}) сты [[ирон мыггæгтæ|ирон мыггаг]]. == Равзæрд == [[Уæллаг Зæрæмæг|Зæрæмæджы]] æппæты разæй Мамыттæ æрцардысты. Кæмдæр хос карстой æмæ сæ иу аг цыхцыры бын бавæрдта. Агмæ кæлмытæ ныббырыдысты. Уыдон талынджы æрцыдысты уыгæрдæнæй, кусарт акодтой, аджы йæ бафтыдтой æмæ йæ сфыхтой. Хæринагæй куы бахордтой, уæд фæцагъды сты. Æрмæст ма дзы фервæзт иу сывæллон. Уый уыди йæ мады хъæбысы. Мад та барысчъи дардта æмæ дзидза нæ хордта. Уый руаджы уыдон аирвæзтысты. Зæрæмæджы ничиуал и, уый куы базыдтой, уæд æм [[Нузал|Нузалæй]] балыгъдысты [[Азаутæ]] æмæ [[Фидаратæ]]. Ус лæппуйы йæ цæгатмæ фæхаста — [[Цъæйы ком|Цъæймæ]], æмæ йæ уым схъомыл кодта. Йæ ном лæппуйæн Мамытт хуынди. Мамытт куы байрæзт, уæд абырæг рауад. Кæсæгæн адæм уæй кодта. Цы бинонтæ-иу уæй кодта, уыдонæн-иу сæ уæлкъæсæр [[Хæмыцырихи|хæмыцырихийы]] гуцъула сæвæрдта. Иу хæдзары уæлкъæсæр та Мамытт хæмыцырихи авæрдта. Уыдонæн сæ ног чындз уынгмæ ракаст. Уый кæрдæг федта, æмæ йæ хæдзары бинонтæн загъта. Бинонты хистæр хæмыцырихийы цъылын йæхи уæлкъæсæр сæвæрдтой Мамыттæн. Æмæ изæрæй кæсæг Мамыттæн йæхи бинонты ахастой. Уæд Мамытт Цъæйæ ралыгъд Зæрæмæгмæ. Уыцы лæгæй рацыд Мамытты мыггаг.<ref>[[Гаглойты Зинæ|Гаглойты З. Д.]] Ирон мыггæгтæ. — 2-аг баххæстгонд рауагъд. — Цхинвал: «Республика», 2017. — 372 с.</ref> == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} == Литературæ == * {{Чиныг|автор=[[Гаглойты Зинæ|Гаглойты З. Д.]]|заглавие=Ирон мыггæгтæ|место=Цхинвал|издательство=«Республика»|год=2017|страницы=94}} == Æрвитæнтæ == * [https://www.youtube.com/watch?v=iRobBS29ag8 Мамытæ I Мыггаджы фæндæгтæ] (10.10.2026) {{къæртт-ирон}} {{Цæразонтæ}} [[Категори:Мамыттæ|*]] 3xyyr3oucaeprf0d790vz5mw1qiimrc 0 49511 596202 553759 2026-10-16T00:06:04Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596202 wikitext text/x-wiki {{Литературон уацмыс |Название = Алгъуызы кадæг |Название-оригинал = {{lang-ka|ალღუზიანი}} |Изображение = |Ширина = |Подпись изображения = |Автор = [[Æгъуызаты Иуане]] |Жанр = |Язык оригинала = [[Гуырдзиаг æвзаг|гуырдзиаг]] |Публикация = |Издательство = |Предыдущая = |Следующая = }} '''«Алгъуызы кадæг»''' — [[Æгъуызаты Иуане]]йы аивадон уацмыс, хъайтарон кадæг «Алгъузиани», [[гуырдзиаг æвзаг]]ыл фыст. [[Ирон æвзаг]]мæ йæ [[1962-æм аз]]ы ратæлмац кодта [[Бестауты Гиуæрги]]. «Алгъуызы кадæджы» — йæ номыл дæр бæрæг у — сæйраг нысан у Ир æмæ Кæсæджы паддзах Алгъуызы хъæбатыр фæлгонц сныв кæнын. Уый сгуыхтдзинæдтæ, йæ рæстдзинад, йæ хæрзвæндон æмæ хæрзæгъдауæн кад скæнын. Алгъуыз та æвдыст у хъæбатыр адæмы хъæбатыр фæтæгæй<ref>http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=201 {{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт}} [[Категори:Литературон уацмыстæ алфавитмæ гæсгæ]] [[Категори:Гуырдзыстоны литературæ]] 1870e0r253k9gnt76r0zamjp3hpqqgr 0 49527 596209 586056 2026-10-16T00:47:47Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596209 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен}} '''Гæбæраты Нестеры фырт Сергей''' (райгуырдис [[1928-æм аз]]ы 1 июны, [[Мугут (Знауыры район)|Мугуты]] хъæуы — амардис [[2014-æм аз]]ы 9 майы [[Цхинвал]]ы) — [[Советон Цæдис|советон]] хъæбысæйхæцæг [[уæгъдибар хъæбысхæст|уæгъдибар хъæбысæйхæст]]æй æмæ [[самбо|самбойæ]], æхсæнадæмон спорты мастер, ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæстæй чемпион, самбойæ æмæ дунейы чемпионаты уæгъдибар хъæбысæйхæстæй бронзæйы призёр. == Цардафыст == Райгуырди [[1928-æм аз|1928 азы]] 1 июны Хуссар Ирыстон, [[Знауыры район]]ы, Мугуты хъæуы зæхкусæг бинонты хæдзары. Йæ сывæллоны бонтæй згъордта, алыхуызон уæзтæ иста. [[1950-æм аз|1950 азы]] рамбылдта Гуырдзыстоны ерыстæ гирийы спортæй. Гуырдзыстоны æмбырдгонд командæмæ йæ куы райстой, уæд гирийы спорт ныууагъта. Фæстæдæр сси Вахтанг Кухианидзейы уæгъдибар хъæбысæйхæстæй ахуыргæнинаг. [[1952-æм аз|1952 азы]] бацахста дыккаг бынат [[Гуырдзыстон|Гуырдзыстоны]] уæгъдибар хъæбысæйхæст чемпионаты. [[1953-æм аз|1953 азы]] сси æвзист призёр ССРЦ-йы чемпионат Тбилисы. [[1954-æм аз|1954 азæй]] [[Советон Цæдис|ССРЦ]]-йы уæгъдибар хъæбысæйхæсты æмбырдгонд командæйы уæнг. 1953 азы ССРЦ – Швецийы матчы фæуæлахиз ис Швецийы 11 хатты чемпион æмæ олимпаг хъæзтыты призæр [[Оле Андерберг]]ыл. Сси бронзæйы призёр дунейы чемпионат Токиойы æмæ ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæсты чемпион [[Бетъырбух|Ленинграды]]. [[1955-æм аз|1955 азы]] бацахста æртыккаг бынат ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæсты чемпионаты Минсчы. [[1956-æм аз|1956 азы]] сси ССРЦ-йы чемпион самбойæ Ленинграды æмæ бацахста æртыккаг бынат уæгъдибар хъæбысæйхæсты ССРЦ-йы адæмы сæрдыгон Спартакиадæйы Мæскуыйы. [[1958-æм аз|1958 азы]] къухы травмæйы тыххæй Сергей ныууагъта йæ спортивон карьерæ æмæ ацыд тренерон куыстмæ. Уыцы иу аз каст фæци [[Тбилисы паддзахадон университет]]. 1-2 июлы 2013 азы Цхинвалы арæзт æрцыд æхсæнадæмон турнир 1954 азы дунеон чемпионаты фыццаг ирон архайæг æмæ призёр, æхсæнадæмон спорты мастер Гæбæраты Несторы фырт Сергейы 85 азы юбилейы кадæн<ref>Гæбæраты Феликс. "Гæбæратæ" — Дзæуджыхъæу: Осетия-Полиграфсервис, 2015 — 444 ф</ref>. Йæ бинонтимæ царди горæт [[Цхинвал]]ы æмæ уым 2014 азы 9 майы йæ цардæй ахицæн. == Спортивон æнтыстытæ == * ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæсты чемпион Ленинграды ([[1954-æм аз|1954]]) * ССРЦ-йы самбойæ чемпион Ленинграды ([[1956-æм аз|1956]]) == Хæрзиуджытæ æмæ архайæджы нæмттæ == * [[Хуссар Ирыстон|Республикæ Хуссар Ирыстоны]] физикон культурæ æмæ спорты сгуыхт архайæг * Майдан "За укрепление мира" == Фиппаинæгтæ == {{Фиппаинæгтæ}} == Æрвитæнтæ == * {{IWD|E5346887EEE647238003465AA23F51A8|NAME=Гæбæраты Сергей}} * [https://web.archive.org/web/20190614040149/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=461 Габараев Сергей] * [http://wrestling.ncp.ru/content/competitors/index.html?form_name=f2&spid=E5346887-EEE6-4723-8003-465AA23F51A8&fld_nation Габараев на различных соревнованиях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809223455/http://wrestling.ncp.ru/content/competitors/index.html?form_name=f2&spid=E5346887-EEE6-4723-8003-465AA23F51A8&fld_nation |date=2022-08-09 }} * [http://www.ekhokavkaza.com/content/article/2269069.html Когда Сергею Габараеву воздадут за заслуги] * [https://web.archive.org/web/20120220195914/http://osradio.ru/personi/5516-pervyjj-osetin-chempion-sssr.html Первый осетин — чемпион СССР] * [http://cominf.org/node/1166498245 В Цхинвале состоялось открытие международного турнира по вольной борьбе имени Сергея Габараева] * [http://osinform.org/45043-ushel-iz-zhizni-odin-iz-samyh-zasluzhennyh-sportivnyh-deyateley-osetii-sergey-gabaraev.html Ушел из жизни один из самых заслуженных спортивных деятелей Осетии Сергей Габараев] [[Категори:Цхинвалы чи амардис, уыдон]] [[Категори:Знауыры районы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Хуссар Ирыстоны спортсментæ]] [[Категори:Гæбæратæ|Сергей]] [[Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ]] mw3mvvdmhb14up4ge5kjtavwg27mcrc 0 50147 596236 586061 2026-10-16T03:33:47Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596236 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен}} '''Тогызты Таймуразы фырт Владимир''' (райгуырдис [[1966-æм аз]]ы [[31 августы]] [[Потсдам]]ы, [[ГДР]]) у [[Советон Цæдис]]ы, [[Уæрæсе]]йы æмæ [[Украинæ]]йы хъæбысæйхæцæг. == Æрвитæнтæ == * [http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=514 Ossetians.com / Тогызты Владимир] {{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Къæртт-спортсмен}} [[Категори:Тогызтæ|Владимир]] [[Категори:Потсдамы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Советон Цæдисы хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Украинæйы хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ]] t0ve2tero8znf380ub0xq2lz1hd1opu 0 52352 596237 586992 2026-10-16T03:36:09Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596237 wikitext text/x-wiki {{Фыссæг | имя = | оригинал имени = | изображение = | ширина = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | род деятельности = | годы активности = | направление = | жанр = | язык произведений = | викисклад = | викитека = }} '''Токаты Инусы фырт Алихан''' (райгуырдис 1893-æм азы — амардис 1920-æм азы) у ирон драматург, поэт æмæ публицист, фыццаг ирон сонеты автор, [[Токаты Асæх]]ы ’фсымæр. == Цардафыст == Токаты Алихан райгуырдис 1893-æм азы июлы [[Дæргъæвс]]ы хъæуы бирæзæнæгджын зæххкусæгон бинонты. Йæ райгуырæнбоны датæ бæлвырдгонд нæу, кæцыдæр биографтæм гæсгæ, Алихан райгуырд 1895-æм азы<ref>Поэты мæсыг, Хъодзаты Æхсар. — Дзæуджыхъæу, 2020</ref>. 1907-æм азы фæцис дæргъæвсаг дыууæкъласон дины скъола. Чи йæ зыдта, уыдоны ныхæстæм гæсгæ, скъола фæци кады гæххæттимæ. Дарддæр ын нал уыд ахуыр кæныны фадат, раздæхт фæстæмæ æмæ йæ бинонтæн æххуыс кодта хæдзарон куыстыты. Уый фæстæ йæ мад Дзгойы æмхæрæфырты æххуыссæй бацыд Санибайы скъоламæ, уым каст фæцис цыппарæм къласс. 1912-æм азы Алихан каст фæцис [[Баку]]йы денджызон техникум, уый фæстæ бацыд училищемæ æмæ дзы фæахуыр кодта 1916-æм азы октябры онг. Бакуйы базонгæ ис революционертимæ, иста хайад большевикты сусæг змæлды. Уыцы æзты Бакуйы уыди бирæ ирон фæсивæд, архайдтой се ’взаг, сæ адæмы культурæ, сæ хæхты фарн хъахъхъæныныл. Алихан ахуыры рæстæджы фæцалх литературон куыстыл дæр. 1916-æм азы фæззæджы амард Алиханы фыд Инус æмæ октябры поэт ныууагъта йæ ахуыр æмæ раздæхт Ирыстонмæ. 1917-æм азы бацыд ирон революцион-демократон парти «[[Кермен (парти)|Кермен]]<nowiki/>»-мæ. Æнувыдæй архайдта [[Цæгат Кавказ]]ы революцион змæлды. Иста хайад [[Терчы облæст]]ы II съезды куысты [[Гуымы Хъæрмæдон]]ы, уым æй равзæрстой Терчы республикæйы уæлдæр орган — Адæмон Советмæ. === Сфæлдыстад === Токаты Алихан фыссын райдыдта 1909—10-æм æзты. Уæды фыст æмдзæвгæтæ йæ тетрады баззадысты. Уыцы æмдзæвгæты ’хсæн сты «Иунæджы бон», «Амонд», «Дуне», «Хур» æмæ а.д. Æмдзæвгæтæй уæлдай ныффыста драмæ æмæ публицистикон æрмæджытæ дæр. Классикон сонеты формæйы у фыст йе ’мдзæвгæ «Цыкурайы фæрдыг», йæ сюжеты бындур ис адæмон мотив алæмæты фæрдыгы тыххæй, кæцы аххæст кодта йæ хицауы фæндтæ. Токаты фыста æмбисæндтæ дæр: «Хæрæг æмæ булæмæргъ», «Уасæг, хъаз, бабыз æмæ гогыз». 1912-æм азы кæнæ 1913-æм азы ныффыста йæ пьесæ «Урс сынтытæ», сценæйыл æй сæвæрдта Бакуйы ирон драмон къорд 1914-æм азы февралы. Уыцы пьесæ хауы йæ рагон сфæлдыстадмæ æмæ дзы ахсы уæлдай ахсджиаг бынат<ref>Токаты Алихан. Уацмыстæ — Дзæуджыхъæу, ИР, 2004</ref>. === Фæстæдæры цард æмæ мæлæт === 1920-æм азы Алихан райдыдта кусын Ирыстоны зылды революцион комитеты зæхгуысты хайады [[Джызæлы район]]ы ревкомы сæрдарæй. Бирæ фæндтæ уыд æвзонг поэтæн, фæлæ хъыгагæн йæ къухты нæ бафтыдысты. Уыцы аз Токаты Алихан фæрынчын [[тиф]]æй æмæ сыстынхъом нал уыд. Йæ мæлæты размæ Алиханы хо фехъуыста топпы гæрах: йæхæдæг систа йæхимæ къух æви знаджы нæмыгæй амард, уымæн ничи ницы базыдта. Ныры онг дæр йæ мæлæты аххоссаг бæлвырд нæу. Поэты баныгæдтой Дæргъæвсы, рагон æгъдаумæ гæсгæ йын йæ чырыны нывæрдтой йæ къухфыстытæ дæр. Фæлæ 1953-æм азы Цæгат Ирыстоны наукон-иртасæг институт поэты ингæн куы райгом кодта, уæд гæххæттæ уым нал разындысты. == Фиппаинæгтæ == {{Фиппаинæгтæ}} == Литературæ == * Токаев Алихан Инусович // Бибоева И. Г., Казиты М. Р. Писатели Осетии: Библиографический справочник. — Владикавказ: Ир, 2015. — С. 115—117. — ISBN 978-5-7534-1499-01 * Алихан Токаты, Уацмыстæ // Дзæуджыхъæу «Ир», 2004 == Æрвитæнтæ == * [https://web.archive.org/web/20201119225950/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=392 Токаев Алихан Инусович] * Хетагурова Д. К. [http://www.dissercat.com/content/tvorchestvo-alikhana-tokaeva-i-estetika-simvolizma Творчество Алихана Токаева и эстетика символизма] * [http://www.spatuga.ru/inform-buro/tokaev-alihan-inusovich72 Токаев Алихан Инусович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211021190702/http://www.spatuga.ru/inform-buro/tokaev-alihan-inusovich72 |date=2021-10-21 }} [[Категори:Токатæ|Алихан]] [[Категори:Ирон поэттæ]] 6srlxxwz32jarq4vxnad5aidk9yoi9o 0 52936 596226 516997 2026-10-16T02:32:56Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596226 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен | имя = | изображение = | ширина = | описание изображения = | пол = | полное имя = | оригинал имени = | имя при рождении = | прозвище = | прозвища = | гражданство = | специализация = | клуб = | дата рождения = | место рождения = | года карьеры = | рабочая сторона = | тренер = | тренеры = | рост = | вес = | звание = | медали = | викисклад = }} '''Наниты Владимиры фырт Олег''' ([[1969]] — [[2001]]) — уыдис уæгъдибар хъæбысхæстæй Уæрæсейы сгуыхт тренер. Дунеон къласы спорты мастер. == Цардафыст == Райгурдис 1969-æм азы 2 январы [[Цæгат Ирыстон]]ы [[Хуымæллæг (хъæу)|Хуымæллæджы хъæуы]], 13 азы йыл куы сæххæст уæд райдыта хъæбысæй хæцын, уыди фæразон, хъæддых, йæ хъæбысы хæцын техникæ уыди алыхуызон æмæ курдиатджын, йæ тренер уыд Зæгъойты Рамазан. 1990 азы рамбылдта дунеон турнир [[Тæхран|Тæхраны]]. 1991 азы райста Европæйы чемпионаты æвзист майдан. Цæгат Кавказы хæххон-металлургон институты фæци экономикон факультет. Куыста тренерæй. Йæ хъомылгæнинæгты æхсæн ис олимпаг чемпион — [[Богъиты Вадим]]. == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20210121215420/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=644 Ossetians.com // Наниев Олег] {{ru}} * [https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbwrestling/daten.php?spid=4256851C616B4A7382D238F688AABA12 International Wrestling Database] [[Категори:Нанитæ|Олег]] [[Категори:Хуымæллæджы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Цæгат Ирыстоны хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ]] ozok1f6ot5dmv9fliyu6hlufxjp1yhu 0 54757 596245 591331 2026-10-16T04:09:07Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596245 wikitext text/x-wiki '''Хуыцъе'''<ref>[[Хурзæрин (газет)|Хурзæрин]] // [https://new.xurzarin.ru/xarebaty-leonid/ Харебаты Леонид] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508085657/https://new.xurzarin.ru/xarebaty-leonid/ |date=2021-05-08 }}</ref> у ирон хъæу [[Гуырдзыстон]]ы [[Лагодехы район]]ы, хауы [[Пона]]йы хъæусоветмæ<ref>Л.П. Харебаты. Мæ уды хуызтæ. — Цхинвал, «Республика», 2010</ref>. == Ирон мыггæгтæ == Цардысты дзы [[Харебатæ]], [[Хъæцмæзтæ]], [[Джиотæ]].<ref name="Ирон мыггæгтæ">[[Гаглойты Зинæ|Гаглойты З. Д.]] Ирон мыггæгтæ. — 2-аг баххæстгонд рауагъд. — Цхинвал: «Республика», 2017. — 372 с.</ref> == Ам райгуырдысты == * [[Харебаты Леонид]]<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211106180201/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=903 |archivedate=2021-11-06 |title=Ossetians.com |url=http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=903 |access-date=2021-05-08 |deadlink=yes}}</ref> (1934—2019) — ирон фыссæг. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-Гуырдзыстон}} [[Категори:Лагодехы муниципалитеты цæрæнрæттæ]] [[Категори:Къахеты ирæттæ]] mzcb2z933e74fy1yyurws6gnod65f13 0 57738 596252 516154 2026-10-16T04:36:04Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596252 wikitext text/x-wiki {{Политик}} '''Цæголты Александры фырт Георги''' (райгуырдис [[1897-æм аз]]ы 29 июны [[Чырыстонхъæу]]ы — амардис [[1919-æм аз]]ы 29 апрелы) — [[советон хицæуад]]ы сæрвæлтау [[Кавказ]]ы чи хæцыди, ахæм ирон революционер, «[[Кермен (парти)|Кермены партийы]]» централон комитеты сæргълæууæг. == Цардафыст == Георгийы фыд фыццаг сауджын уыди, фæлæ иу-афон дингæнæджы куыст йæ зæрдæ нал иста, ныууагъта йæ, систа йæ къух сауджыны номыл æмæ куыста ахуыргæнæгæй райдиан скъолайы, стæй йæ бинонтæ дарыны охыл кодта зæххы куыст дæр, йæ фыдæлтау. Георги дæр, йæ фыдау, фыццаг ахуыр кодта дины скъолайы [[Мæздæг|Мæздæджы]], стæй бацыд [[Стъарапол]]ы дины семинармæ, фæлæ йæ каст нæ фæци. Рацыд [[Дзæуджыхъæу]]мæ, уæдмæ йæ мад уырдæм ралыгъд Чырыстонхъæуæй. Ам йæхицæн цæрыны фæрæзтæ агуырдта сау куыстæй.<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908171344/http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=204/ |archivedate=2021-09-08 |title=Ossetians.com: Цæголты Георги |url=http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=204/ |access-date=2021-09-08 |deadlink=yes}}</ref> == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Политиктæ алфавитмæ гæсгæ]] [[Категори:Уæрæсейы революционертæ]] [[Категори:Ирыстоны революционертæ]] [[Категори:Цæголтæ|Георги]] 0rgsw461waw9tiz8mcy107hj9cbenc4 0 58569 596243 577720 2026-10-16T04:03:46Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596243 wikitext text/x-wiki {{Фыссæг | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | ширина = | род деятельности = | годы активности = | место рождения = [[Хуыцъе (Гуырдзыстон)|Хуыцъе]], [[Лагодехы муниципалитет]] | место смерти = | направление = | жанр = | язык произведений = | викисклад = | викитека = }} '''Харебаты Петройы фырт Леонид''' (райгуырдис [[1934-æм аз]]ы<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211106180201/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=903 |archivedate=2021-11-06 |title=Ossetians.com // Харебаты Леонид |url=http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=903 |access-date=2021-11-06 |deadlink=yes}}</ref> [[Хуыцъе (Гуырдзыстон)|Хуыцъейы]] хъæуы — амардис [[2019-æм аз]]ы [[3 апрелы]]<ref>[https://cominf.org/node/1166521825 Cominf.org // Ушел из жизни выдающийся осетинский писатель Леонид Харебов]</ref>) у ирон поэт, прозаик, куысты ветеран, Советон Цæдисы Фысджыты цæдисы уæнг, [[Хуссар Ирыстон]]ы культурæйы сгуыхт кусæг.<ref>Харебаты Л. Мæ мысинæгтæ. — Цхинвал: Ирыстон, 2006. — 134 ф.</ref> == Цардафыст == Харебаты Леонид райгуырдис [[Къахет]]ы [[Хуыцъе (Гуырдзыстон)|Хуыцъейы]] хъæуы. Уырдæм йæ фыдæлтæ хуыздæр цардæнхъæл фæцыдысты Октябры революцийы агъоммæ, фæлæ нæ фесты райгонд. Тæфсæг сыл бахæцыд æмæ цагъды кодтой. Нæ уыдис дохтыр, нæ уыдис скъолатæ. Æрмæст Советон хицауад сси сæ ирвæзынгæнæг. Æмæ Леонид удæгас баззади æмæ слæууыди ахуыр æмæ сфæлдыстады фæндагыл. Бирæ бауарзта чиныг. Фыды фарн мæрдтæм нæ цæуы, — куыд фæзæгъынц — Леонидæн йæ фыд дæр бирæ уарзта [[Хетæгкаты Къоста]]йы. «[[Ирон фæндыр]]» æдзух æй хаста йемæ æмæ-иу зарыдис «Додой», «Салдат», «Балцы зарæг». Йæ фыды фыд Киба уыдис диссаджы таурæгъгæнæг, уымæй хуыздæр та уыд йæ мады фыд Джусойты Шамил. Сæрæй кæронмæ зыдта «[[Нарты кадджытæ]]», æнæкæсгæйæ-иу сæ дзырдта, зарыд æмæ цагъта дыууадæстæнон фæндырыл. Леонид дзырдта: «Йæ кадæг-иу куы фæцис мæ мады фыд Шамил, уæд-иу фæстаг хатт балхынцъ кодта: «Уый уын ракодтон не стыр фыдæлты кадгæнæг таурæгътæ æмæ сæ ма ферох кæнут, мæлын сæ ма бауадзут». Шамил æмæ Киба раджы ахицæн сты сæ цардæй, афтæмæй семæ ахастой бирæ таурæгътæ, фæлæ сын сæ ныффыссынмæ ничи фæцырд. Леонид куыд дзырдта, афтæмæй йæ фыд æвæндон цард кодта Къахеты, фæстæмæ йæ фыдæлты зæхмæ æрыздæхынмæ бæлгæйæ, стæй иу æмæ дыууиссæдз аздзыдæй бабын трагикон æгъдауæй. Леонидæн бирæ æвзонгдæрæй амард йæ мад Джусойты Раичка. Леонид куыд рæзти æмæ цы зындзинæдтæ æвзæрста сидзæрæй, уый тыххæй фыста: «Ме ’взонджы бонты æз цы зындзинæдтæ бавзæрстон, уыдон кой нæ кæндзынæн, уыдон бирæ дзуринаг сты, фæлæ æз схъомыл дæн нæ хионты æмæ æввахс хæстæджыты аудындзинады фæрцы».<ref>[[Фидиуæг (журнал)|Фидиуæг]] №5/2022 // Фидиуæджы равдыст: Харебаты Ацæмæз</ref> === Сфæлдыстад === Йæ фыццаг роман «Уарзт æмæ денджыз» мыхуыры рацыд 1971 азы, уырыссагау – 1977 азы, æмæ 1981 азы та – гуырдзиагау. Йæ дыккаг роман «Сыгъдысты зæрдæтæ», загъгæ, фыццаг том рацыд 1983 азы, Цхинвалы, рауагъдад «Ирыстон»-ы. Леонид у республикæ Хуссар Ирыстоны иууыл бæрзонддæр хорзæх «Кады орден» хæссæг, куысты ветеран, ССР Цæдисы фысджыты цæдисы уæнг.<ref>[[Фидиуæг (журнал)|Фидиуæг]] №5/2022 // Туаты Ленæ – Харебаты Леониды мысгæйæ</ref> === Сывæллæттæ === * [[Харебаты Ацæмæз|Ацæмæз]] (райг. 1958) — нывгæнæг * Алан – инженер == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Харебатæ|Леонид]] [[Категори:Ирон поэттæ]] [[Категори:Лагодехы муниципалитеты чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Къахеты ирæттæ]] c91geouh8z2m6ttaxz529l4al6qskad 0 58676 596224 594217 2026-10-16T02:18:44Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596224 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = УЗА ДФИЦ [[Истории, археологи æмæ этнографийы институт]] | альма-матер = | учёная степень = | учёное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} ''' Маммаев Мисрихан Маммайы фырт''' (райгуырдис [[Кубачи]]йы [[1937-æм аз]]ы 28 ноябры) у археолог, [[Истори|историк]], аивадзонæны доктор, Дагъистайнаг зонадон центры Истори, археологи æмæ этнографийы институты сæйраг зонадон кусæг, уыцы институты зонадон советы уæнг, [[Республикæ Дагъистан]]ы зонады сгуыхт архайæг. == Цардафыст == 1955 азы Мисрихан Маммаев каст фæци астæуккаг скъола. 1953 азæй ахуыр кодта зæрингуырды дæсныйад Кубачийы зæрингуырдты артель «Нывгæнæджы» (ныртæккæ Кубачийы аивадон комбинат). Йæ ахуыргæнæг дзы уыдис йæ фыд Мамма Маммаев, стæй та зындгонд дæсны, Дагъистаны АССР-йы аивæдты сгуыхт архайæг, [[Репин, Илья Ефимы фырт|Репины]] номыл УСФСР-йы паддзахадон премийы лауреат Г. Г. Чабкаев. 1955-57 азты уыцы артелы куыста зæрингуырдæй. 1957-æм азæй ахуыр кодта Дагъистаны паддзахадон университеты историон факультеты, кæцы каст фæци æнтыстджынæй 1962-æм азы. Университет каст фæуыны фæстæ куыста Истори, æвзаг æмæ литературæйы институты (ныртæккæ у [[Уæрæсейы зонæдты академи]]йы Дагъистайнаг зонадон центры [[Истори, археологи æмæ этнографийы институт]]). Кæстæр зонадон кусæгæй райдыдта, фæлæ фæстæдæр сси Археологийы хайады сæргълæууæг, хистæр зонадон кусæг. Мисрихан Маммаев джиппæй рауагъта 170 зонадон куыстæй фылдæр, уыдоны ’хсæн 8 монографийы. 1971-æм азы уый бахъахъхъæдта кандидатон диссертаци рагастæузаманы Дагъистаны дæсныйæдты тыххæй. 1962-æм азы архайдта [[Ботлих]]ы цæрæнраны къахæнты, [[Хунзахы район]]ы иртасæнты, стæй бирæ азты дæргъы Дагъистаны æндæр æмæ æндæр районы археологон иртасæнты дæр. 1992-æм азы Мисрихан Маммаев бахъахъхъæдта докторы диссертаци Дагъистаны аивады тыххæй<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://md-gazeta.ru/kultura/3973|title=Мисрихан Маммаев: «Писать книги по искусству – дело нелегкое»}}</ref>. == Сæйрагдæр уацмыстæ == * «Декоративно-прикладное искусство Дагестана: Истоки и становление». — Махачкала, 1989 г. * «Энциклопедия мировой культуры» (Том VI. [[Бостон]]. [[Америкæйы Иугонд Штаттæ|США]], 1994. — Статья «Кубачинцы» на англ. яз.) * «Народы России. [[Энциклопеди|Энциклопедия]]<nowiki/>» (М.: Изд-во «Большая Российская энциклопедия», 1994 * «Народы и расы мира. Энциклопедия» (М.: Изд-во «Большая Российская энциклопедия», 1997) * «Искусство резьбы по камню в Дагестане». [[Махачкала]], 1999 * «Ислам и исламская культура в Дагестане» (М., 2001) * «Народные художественные промыслы и декоративно-прикладное искусство Дагестана». Махачкала, 2001 * «Народы Дагестана» (М., 2002) большой серии под названием «Народы и культуры»<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/arheolog-iskusstvoved-istorik-k-75-letiyu-m-m-mammaeva/viewer|title=Археолог, искусствовед, историк (к 75-летию М. М. Маммаева)}}</ref> * «История и искусство» (Махачкала, 2003. — 19 п.л. Соавторы Г. М. Гусейнов, А. Магомедов, С. Исрапилов) * «Энциклопедия культур народов Юга России. Т. 1. Народы Юга России» ([[Ростов-Доныл|Ростов-на-Дону]], 2005) * «Очерки по истории и культуре» (Махачкала, 2005. — 20,3 п.л.) * «Искусство Зирихгерана — Кубачи XIII—XV вв. и его место в системе художественных культур Востока и Запада». Махачкала, 2014<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://instituteofhistory.ru/|title=Отдел археологии}}</ref>. == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20210728213610/http://vestnikdnc.ru/Issues/Author/1361 ВЕСТНИК Дагестанского научного центра] * [https://famous-scientists.ru/11023 Известные ученые] * [http://www.dncran.ru/News/details?id=148 Дагестанский федеральный исследовательский центр РАН] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211112222240/http://www.dncran.ru/News/details?id=148 |date=2021-11-12 }} * [https://md-gazeta.ru/kultura/3973 Газета «Молодёжь Дагестана»] == Фиппаинæгтæ == {{Фиппаинæгтæ}} [[Категори:Историон зонæдты доктортæ]] [[Категори:Википеди:Æмдуггæгты биографитæ]] [[Категори:Уæрæсейы историктæ]] [[Категори:Уæрæсейы археологтæ]] huy8lwdhkwf3cmncaj7hfahalxl3bip 0 58972 596242 590736 2026-10-16T03:57:58Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596242 wikitext text/x-wiki {{Персонæ}} '''Хæдарцаты Хазбийы фырт Махарбег''' (райгуырд 1962-æм азы 2 октябры, [[Суадаг|Суададжы хъæуы]]) у советон, уæрæсейæг æмæ узбекистайнаг уагъдибар хъæбысæйхæцæг, дыууæ хатты олимпаг чемпион, фондз хатты дунейы чемпион, цыппар хатты Европæйы чемпион, бирæхаттон Советон Цæдисы чемпион. ССРЦ-йы сгуыхт спорты мастер (1986). Экономион зонæдты кандидат (1998). ЦИ АССР-ы сгуыхт физикон культурæйы кусæг (1990). Спортивон карьерæйы фæстæ сси политик æмæ амалиуæгдар. Уыдис Паддзахадон думæйы VI хуынды депутат 2011-æм азы 21 декабрæй. Фæстæдæр (2014-æм азы 29 сентябры) сси сахар Дзæуджыхъæуы сæрдар, уыцы позици дардта 2019-æм азы онг. == Цардафыст == 1986 азæй 1995 азмæ фæуæлахиз 8 дунейы чемпионатты, уыцы рæстæджы рамбулдта 5 сыгъзæрин, 2 æвзист æмæ 1 бронзон хорзæхтæ. 1994 æмæ 1995 азты чемпионатты, æмæ 1996-æм азы Олимпиадæйы Атлантæйы, райста дыккаг бынæттæ, фыццаг та уыд инайнаг хъæбысæйхæцæг Расул Хадем. 1995-1999 азты уыд Цæгат Ирыстоны парламенты депутат. 2000-æм азы Олимпиадайы Сиднейы раздæхт спортмæ, фæлæ уæрæсейæг æмбырдгонд командæйы скондмæ бацæуын йæ бон нæ фæци. Хайад иста Узбекистаны тырысайы бын, фæлæ æрцахста æрмæстдæр 14-æм бынат йæ категорийы. 1993-æм азы у бæгæныфыцæн æмæ æнæалкоголон продукцийы завод Дарьялы генералон директор. Цæры Дзæуджыхъæуы, ис йæм йегъау галуан Уæллаг Фиагдоны дæр. Йæ хистæр æфсымæр Хæдарцаты Аслан (1961—1990) дæр богал уыд, уыдис ССРЦ-йы æмбырдгонды уæнг, дунейы æртæхаттон чемпион, ССРЦ-йы сгуыхт спорты мастер æмæ ССРЦ-йы сгуыхт тренер. Амард автокатастрофæйы 1990-æм азы сæрды. 2014-æм азы 29 сентябры сси сахар Дзæуджыхъæуы сæрдар, уыцы позици дардта 2019-æм азы онг. 2021-æм азы парти «Иугонд Уæрæсе»-йæ ацыд.<ref>[https://region15.ru/maharbek-hadartsev-pokinul-ryady-edinoj-rossii/ Хæдарцаты Махарбег ныууагъта "Иумæйаг Уæрæсе"-йы рæнхъытæ]</ref> == Цымыдисаг факттæ == Хæдарцаты Махарбег Олимпаг хъазтыты цыппар хатты хайад иста, æмæ алы хатт æндæр æмæ æндæр тырысаты бын: Сеул-1988 — ССРЦ, Барселонæ-1992 — Иугонд командæйы олимпаг тырыса, Атлантæ-1996 — Уæрæсе, Сидней-2000 — Узбекистан. == Фиппæинæгтæ == {{Фиппаинæгтæ}} == Æрвитæнтæ == * [https://web.archive.org/web/20211125104301/http://www.ossetians.com/rus/news.php?newsid=479 Махарбек Хадарцев на сайте ossetians.com] * Хадарцев, Махарбек Хазбиевич // Большая олимпийская энциклопедия: В 2 т. / Автор-составитель В. Л. Штейнбах. — М.: Олимпия Пресс, 2006. * [http://www.wrestrus.ru/page/users/656 Махарбек Хадарцев на сайте Федерации спортивной борьбы России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609015356/http://wrestrus.ru/page/users/656 |date=2010-06-09 }} * [https://web.archive.org/web/20090707021501/http://www.oaodarial.ru/ Сайт ОАО «Дарьял»] * [http://www.duma.gov.ru/structure/deputies/131205/ Хадарцев, Махарбек Хазбиевич // Официальная страница депутата Государственной думы] [[Категори:Цæгат Ирыстоны парламенты депутаттæ]] [[Категори:Иугонд Уæрæсейы уæнгтæ]] [[Категори:Уæрæсейы амалхъом адæм]] [[Категори:Олимпаг чемпионтæ хъæбысхæстæй]] [[Категори:Хæдарцатæ|Махарбег]] [[Категори:Уæрæсейы Федерацийы Паддзахадон думæйы депутаттæ]] 05uzqe7jy49cgwu3ga2p7n82tn9nmoy 0 59384 596230 591327 2026-10-16T03:03:13Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596230 wikitext text/x-wiki '''Санахъоты Къыбылы фырт Мате'''<ref>1905-1907 азты Революцийы æмæ Хуссар Ирыстоны мидæг 1918-1921 мидхæсты хайадисджыты мысинæгтæ, Сталинир — 1960</ref> ({{lang-ru|Санакоев Матвей}}; райгуырдис [[1886-æм аз]]ы [[Дзау]]ы — амардис [[1937-æм аз]]ы) уыдис Ирыстоны революцион архайæг, Хуссар Ирыстоны 1918–1920 азты хæсты æмæ революцийы ахсджиагдæр хайадисæг, [[Хуссар Ирыстоны автономон бæстæ]]йы прокуроры хæдивæг 1923–1925 азты, большевикон партийы уæнг. == Цардафыст == Санахъоты Мате райгуырдис Дзауы 1886 азы, каст фæци дины скъола. 1907-æм азы бацыдис службæ кæнынмæ паддзахы æфсадмæ — фыццаг гренадерон полкъмæ. Уый фæстæ йæ арвыстой ахуырмæ хæстон ахуырдонмæ, æмæ йæ каст куы куы фæцис, уæд ын радтой прапорщикы цин (чин). 1914-æм азы, Фыццаг Дунеон хæст куы райдыдта, уæд æй рарвыстой йæ Хуссар-Ныгуылæн фронтмæ. 1917-æм азмæ дæс азы дæргъы службæ кодта паддзахы æфсады, уыдис Георгийы дзуары ордены æххæст кавалер, Сыгъдæг Аннæйы Ордены II æмæ III къæпхæны кавалер, Сыгъдæг Станиславы Ордены II æмæ III къæпхæны кавалер, Сыгъдæг Владимиры ордены IV къæпхæны кавалер. 1917-æм азы æрыздæхтис йæ мадæлон зæхмæ æмæ райдыдта революцион куыст кæнын. 1918-æм азы майы сси большевистон партийы уæнг. Хайад иста Душеты растады æмæ Хуссар Ирыстоны растады. 1919-æм азы рарвыстой йæ Цæгат Ирыстонмæ разведкæ кæнынмæ. Хайад иста цалдæр Цæгат Ирыстоны большевикты æмбырдты. 1920-æм азы Мате æмæ хуссарирыстойнаг большевиктæ райстой горæт [[Алагир]], æмæ уымæй райдыдтой урс гвардийы фарслæууæг ирæтты æмæ Деникины æфсады ныхмæ хæцын, ныббырстой суанг [[Беслæн]] æмæ [[Ольгинскæ]]йы онг, æмæ, «мæхъхъæлы ныхмæ ирæтты чи ардыдта, уыцы кулактæн сæ провокацитæ ныууадзын бафæдзæхстой». Майы мæйы Мате æмæ йе ’фсад раздæхтысты Хуссар Ирыстонмæ, гуырдзиæгтæ цы æфсад рарвыстой советон ирæтты ныхмæ, уыимæ хæцынмæ. Бирæ тохты фæстæ бæрæг сси, гуырдзыйы æфсад нымæцæй дæр æмæ, хæцæнгарзæй ифтонг куыд уыдис, уымæй дæр дзæвгар тыхджындæр уыдис, æмæ Ирыстонæн уыцы хæсты ницы хуызы фæуæлахиз уæвæн ис. Уæд Мате æрымысыд диверсион атакæтæ Гуырдзыстоны территоримæ кæнын: æнæнхъæлæджы Гур æрцахсын, Гуырдзыстоны æфсæнфæндаг æмæ æфсæнфæндаджы хидтæ халын, сæ логистикæ пырх кæнын. Уыцы пълантæ сæххæст кæнын йæ бон нæ бацис, уымæн æмæ большевикты раздзогтæ [[Дзаттиаты Алыксандр]] æмæ [[Гæдиаты Никъала]] йын æй фæивар кодтой, Советон Уæрæсейæ æххуысмæ æнхъæлмæ кæнгæйæ. Уый фæстæ гуырдзиаг тыхтæ фæуæлахиз сты æмæ 1920-æм азы Хуссар Ирыстонæн сарæзтой геноцид. Ирон большевикты æфсæдтæ æмæ лигъдæтты дæсгай минтæ араст сты Цæгат Ирыстонмæ. [[Октябры революци|Революцийы]] фæстæ, Советон Уæрæсе Гуырдзыстон куы баиу кодта æмæ Хуссар Ирыстоны автономон бæстæ йæ сконды куы саразта, уæд бирæ ахсджиаг бынæттæ йæ хицауады ахста, се хсæн прокуроры хæдвиваджы пост æмæ хæстон комиссары бынат. Бирæ хæттыты-иу фарст æвæрдта дыууæ Ирыстоны баиу кæныны тыххæй. 1937-æм азы, [[Стыр террор|Сталины репресситы]] рæстæджы, Советон хицауад æй æрцахстой æмæ фехстой, цыдис ыл 51 азы. Зылын æй кодтой «контреволюцион æхсæнад» саразынæй. 1956-æм азы æрцыд реабилитацигонд. == Аивады == Санахъоты Матейы фæлгонц ирон сценæйыл æххæст кæны [[Мамиты Григорий]] спектакль «Фæстаг æвдисæн»-ы<ref>https://sputnik-ossetia.com/20220104/mamity-grigoriy-sanakhoty-mate-uyd-20-am-azy-khasty-sayrag-khaytar--15054538.html</ref>. == Мысæн == * [[Санахъоты Матейы бæрзæнд]] — хох Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. == Æрвитæнтæ == * [https://web.archive.org/web/20211210185735/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=197 Ossetians.com // Санахъоты Мате] == Литературæ == * {{Чиныг|заглавие=Мæлæм! Уæд лæугæйæ|автор = [[Плиты Гацыр]]| место=Цхинвал| год= 2020}} ([https://new.xurzarin.ru/toxy-aemae-arty-guyrd-faeltaer/ чиныджы тыххæй] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211211000013/https://new.xurzarin.ru/toxy-aemae-arty-guyrd-faeltaer/ |date=2021-12-11 }}) == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} [[Категори:Уæрæсейы революционертæ]] [[Категори:1886-æм азы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Дзауы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Санахъотæ|Мате]] s2maab01uhq38vwx3kdw22wz6wpelen 0 59400 596214 583190 2026-10-16T01:21:46Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596214 wikitext text/x-wiki {{Паддзахадон архайæг}} '''Дзаттиаты Михелы фырт Алыксандр''' (райгуырдис [[1891-æм аз]]ы [[2 августы]] [[Сыба]]йы — амардис [[1942-æм аз]]ы [[31 декабры]] [[Свердловсчы облæст]]ы) уыдис Ирыстоны революцион архайæг, советон паддзахадон æмæ партион архайæг, [[Хуссар Ирыстоны автономон бæстæ]]йы коммунистон партийы комитеты хъомысджын секретар. == Цардафыст == Алыксандр райгуырдис Сыбайы хъæуы, Хуссар Ирыстоны. 1900-æм азы ахуырмæ бацыд Тифлисы æцæг ахуырдонмæ, стæй та Бетъырбухы психоневрологион институтмæ, æмæ уым марксистон хъуыдытимæ базонгæ и æмæ сси марксист. 1918-æм азы февралæй сси большевикон партийы уæнг. Уыдис 1918-æм азы 18 мартъийы Цхинвалы тыхæйбайсты организатор æмæ активон хайадисæг. 1920-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны большевикон растады раздзогтæй сæ иу. Гуырдзиаг меньшевиктæ растад куы ныппырх кодтой, уæд сси Цæгат Ирыстоны лигъдæтты æрбынат кæныны къамисы уæнг. Фæстæдæр æндæр хуссарирыстойнаг большевиктимæ хайад иста [[Бургъустан]]ы станицæйы тохы, урсгвардионты ныхмæ. 1921-æм азы сси Хуссар Ирыстоны революцион комитеты уæлдарон комитеты сæрдæр. 1922—1924 азты уыдис Хуссар Ирыстоны автономон бæстæйы æххæстгæнæн комитеты сæрдæр. Активон хайад иста, Цхинвал Хуссар Ирыстоны сæйраг сахарæй кæй саразтой, ууыл. 1924—1925 азты уыдис Хуссар Ирыстоны коммунистон партийы бæстæйон комитеты бæрнон секретарь. Æвзарстауыд Гуырдзыстоны КП ЦК-йы уæнг, Фæскæвказы коммунистон партийы бæстæйы комитеты уæнг, ССРЦ-йы централон æххæстгæнæн комитеты уæнг. Ахстауыд 1939-æм азы кæроны. 1940-æм азы январы Цæгат Ирыстоны АССР-ы НКВД-йы ныхасмæ гæсгæ йын раттой ахастоны 5 азы. Амард Свердовскы облæсты колонийы. 1955-æм азы 12 ноябры реабилитацигонд сси Цæгат Ирыстоны АССР-ы Уæлдар тæрхоны Президиумы бардзырдмæ гæсгæ. == Ратадзæнтæ == * [http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=202 Ossetians.com // Джатиев Александр] {{Æнæбаххæсгæ æрвитæн|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ]] [[Категори:1942-æм азы чи амардис, уыдон]] [[Категори:Сыбагомы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:1891-æм азы чи райгуырдис, уыдон]] 8ayrwqqiemb0ri8k7t1w67vcvouaxyq 0 59539 596229 548677 2026-10-16T02:55:27Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596229 wikitext text/x-wiki '''Рæмонты Дауыты (Дзиццойы) фырт Евгений (Быдзыго)''' кæнæ '''Рæмонты Евген'''<ref name="Плиты Г">[[Плиты Гацыр|Плиты Г. Г.]] Мæлæм! Уæд лæугæйæ! — Цхинвал, 2020.</ref> ({{lang-ru|Евгений Дави­дович Рамонов}}) уыдис ирон [[большевиктæ|большевик]]-революционер, биолог, профессор, [[булкъон]]<ref name="oss">{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211218075405/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=344 |archivedate=2021-12-18 |title=Ossetians.com / Рамонов Евгений (Быдзыго) |url=http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=344 |access-date=2021-12-18 |deadlink=yes}}</ref>. Бызыго райгуырдис [[1890-æм аз]]ы [[Даргъкъох]]ы, æмæ схъомыл хуымæтæг зæхкусæг бинонты ’хсæн. [[Фыццаг дунеон хæст]]ы рæстæджы, уырысы паддзахы æфсадмæ кæй цæуын, ссис æфсæддон дохтыр æмæ фидартыл Астæуккаг Азийы бакодтой æмæ фæстæдæр цардис [[Тбилис]]ы сахары; дард нæу хæсты фæцæфтæй Осмайнаг-[[Турк|Турчы]] ныхмæ. [[1917-æм аз]]ы [[Октябры революци]]йы фæстæ, уый бындур æрæвæрдта ирон партион организаци [[Кермен (парти)|Чермен]] — [[Тбилис|Тбилисы]], æмæ йæ сæрдариуæггæнæг сси.{{Ратæдзæн нæй}} [[1920-æм аз]]ы Рæмонаты Евгений æмæ [[Козаты Разден]] ацыдысты Бетъырбухмæ, æмæ Ленинимæ фембæлдысты<ref name="Плиты Г"/>. Ленинæн операци куы кодтой, Рæмоны-фырт уыд хирургты ’хсæн куыд партийы минæвар, уый тыххæй æмæ операци кодтой гермайнаг дохтыртæ-æнæпартионтæ<ref name="open"/>. Амард æмæ ныгæд æрцыдис [[Мæскуы]]йы<ref name="oss"/>, æндæр ратæдзæнтæм гæсгæ — [[Хъазахстан]]ы<ref name="open">{{Cite web |title=Открытый список / Рамонов Евгений Давыдович (1890) |url=https://ru.openlist.wiki/index.php/%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%281890%29 |access-date=2021-12-18 |archive-date=2021-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218080314/https://ru.openlist.wiki/index.php/%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_(1890) |deadlink=yes }}</ref>. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} [[Категори:Рæмонатæ|Евг]] [[Категори:Зындгонд ирæттæ]] [[Категори:Уæрæсейы революционертæ]] [[Категори:Хъахъхъæдуры чи райгуырдис, уыдон]] hilny31kyffbtwpgd93jqce2ry8ornw 0 62005 596227 515935 2026-10-16T02:34:57Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596227 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен | имя = | изображение = | ширина = | описание изображения = | пол = | полное имя = | оригинал имени = | имя при рождении = | прозвище = | прозвища = | гражданство = | специализация = | клуб = | дата рождения = | место рождения = | года карьеры = | рабочая сторона = | тренер = | тренеры = | рост = | вес = | звание = | медали = {{турнир|[[Дунейы чемпионат хъæбысæйхæстæй|Дунейы чемпионат]]}} {{медаль|Сызгъæрин|[[Дунейы чемпионат хъæбысæйхæстæй 1983|Киев 1983]]|90 кг онг уæз}} {{Турнир|[[Европæйы чемпионат]]}} {{Медаль|Æвзист|[[Европæйы чемпионат 1982|Варнæ 1982]]|90 кг онг уæз}} {{Медаль|Сызгъæрин|[[Европæйы чемпионат 1983|Будапешт]]|90 кг онг уæз}} | викисклад = }} '''Наниты Ерасты фырт Пётр''' (райгуырдис [[1961-æм аз|1961-æм азы]] [[30 январы]], [[Хуымæллæг]], [[Цæгат Ирыстон]]) у ирон хъæбысæйхæцæг, Дунейы чемпион, Европæйы æмæ Советон Цæдисы чемпион. [[Советон Цæдис|Советон Цæдисы]] спорты сгуыхт мастер. == Цардафыст == Райгурдис 1961-æм азы 30 январы [[Цæгат Ирыстон|Цæгат Ирыстоны]] [[Хуымæллæг (хъæу)|Хуымæллæджы хъæуы]].14 азы йыл куы сæххæст уæд райдыта хъæбысæй хæцын, 3 азы фæстæ та сси [[Советон Цæдис|Советон Цæдисы]] спорты сгуыхт мастер. 1982 азы сси [[Европæйы чемпионаты]] призёр. Иу аз фæстæ та, [[1983-æм аз]]ы Дунейы ерысты [[Варнæ|Варнæйы]] Пётр рамбылдта сызгъæрин майдан. Уый фæстæ фæд-фæдыл бацахста фыццаг бынæттæ: Европæйы ерысты Будапешты æмæ Советон Цæдисы адæмты Спартакиадæйы. Йæ тренер уыд [[Цомартаты Исрафил]]. == Æддаг æрмæг == * [https://web.archive.org/web/20220817143254/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=497 Ossetians.com // Наниев Петр] {{ru}} [[Категори:Нанитæ|Олег]] [[Категори:Цæгат Ирыстоны хъæбысæйхæцджытæ]] [[Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ]] 4f5js0q780jnudaimola37eyofkfvuj 0 62035 596239 574305 2026-10-16T03:42:55Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596239 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = Туаты Уæлгъа | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учёная степень = | учёное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Туаты Никъалайы чызг Ольгæ''' ('''Уæлгъа''') (1886 — 1956) уыдис фыццаг ирон сылгоймаг-профессор. Цæгат Ирыстоны АССР-йы зонады сгуыхт архайæг, УСФСР-йы Сæйраг Советы депутат. == Цардафыст == Туаты Уæлгъа, Къоста ирон сылгоймæгтæн цы ахуыргæнæн скъола бахъахъхъæдта, уый каст фæци. Амы ахуырдзауты-иу Къоста рæстæгæй-рæстæгмæ абæрæг кодта. Зыдта йæ Уæлгъа дæр, æмæ-иу æй фæстæдæр, педагогон институты ахуыргæнæгæй куы куыста, уæд йе студенттæ арæх фарстой Къостаимæ сæ фембæлдтыты тыххæй. Йæ ахуыргæнæджы куыст та райдыдта Ирыстоны хъæууон скъолайы. Бæтæхъойыхъæуы, Хъахъхъæдуры, [[Чырыстонхъæу]]ы, [[Æрыдон (сахар)|Æрыдоны]], [[Хъæдгæрон]]ы æмæ иннæ хъæуты бакуыста дыууадæс азы, ссæдз азы бæрц та сын фыста ахуыргæнæн чингуытæ. Йæ зонадон куыстыты сæйраг темæ уыд сылгоймаджы фæлгонц: «Образ женщины в осетинском нартском эпосе», «Сылгоймаджы ссæрибар кæныны проблемæ Елбыздыхъойы драмæты», «Образ женщины в творчестве Коста» æмæ æндæртæ. Уæлгъа ма уымæй уæлдай кодта æхсæнадон куыст дæр. Уыд Цæгат Ирыстоны æмæ УСФСР-йы Сæйраг Советы депутат. Дзыллæты зæрдæтæ фæцагайдта, 1942 азы августы, немыцаг фашисттæ Ирыстонмæ куы æрбаввахс сты, уæд Дзæуджыхъæуы Цæгат Кавказы адæмтæн цы антифашистон митинг уыд, уым йæ раныхас «Все, как один, станем на защиту родного дома». Цымыдисаг сты, Уæлгъайы тыххæй 2011 азы мыхуыры Гаджиты-Туаты Лианæ цы чиныг «Она была первой» рауагъта уым цы цаутæ ис, уыдон. Ацы намысджын ахуыргонды тыххæй æрмæджытæ, ахуыргæнæн чингуыты къамтæ сты чиныджы. Æрмæджыты автортæ — Гæлуаты Аким, Дзодзыккаты Зæидæ, Наталья Агибалова, Моститы Барис, Е.Чернышова æмæ иннæтæ. Аким йæ уац «Намысы фæндагыл фыссы: «Фыдыбæстæйы Стыр хæст йæ тынгыл куы уыдис. Туаты Оляйы ахуыргæнинæгты дзæвгар хай æппæт советон адæмы æмрæнхъ знагимæ мæлæтдзаг тохы куы бацыдис, уæд Туаты Оля фронтæй æнæсцухæй иста писмотæ. «Мæ зынаргъ ахуыргæнæг — фыста акъоппæй Оляйы студент, курдиатджын æрыгон поэт Кочысаты Мухарбег, — ныфс мын дæттынц хæсты быдыры дæ амынддзинæдтæ, дæ бирæ рæвдыдтытæ уадзынц тых ме уæнгты. Дæ зæрдæ дар, æз цыфæнды зындзинады дæр нæ Ирыстоны кад æмæ рухс цæсгом кæй нæ фæчъизи кæндзынæн, ууыл». Туаты Уæлгъа уыд [[Цæгат Ирыстоны паддзахадон институт]]ы профессор. Йæ зонадон-педагогон, æхсæнадон, патриотон куыстæн ын стыр аргъ, скодта Советон хицауад: схорзæхджын æй кодтой Фæллойадон Стыр Тырысайы орденæй, «Кавказ бахъахъхъæныны», «Намысджын фæллойы тыххæй» майдантæй, «Ушинскийы майданæй», «Адæмон рухсады отличникы» риуылдаргæ нысанæй, бирæ Кады грамотæтæй. Уыд Цæгат Ирыстоны АССР-йы наукæйы сгуыхт архайæг, УСФСР-йы Сæйраг Советы депутат<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812161642/https://ossetians.com/iron/news.php?newsid=483 |archivedate=2024-08-12 |title=Archive copy |url=http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=483 |access-date=2022-04-03 |deadlink=yes}}</ref>. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} [[Категори:Ирон ахуыргæндтæ]] [[Категори:Туатæ|Уæлгъа]] lrh5kh7pnfvl98at7jsy9ss6akul8l0 0 62036 596213 572962 2026-10-16T01:12:51Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596213 wikitext text/x-wiki {{Ахуыргонд | имя = Гуыриаты Тамерлан | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | имя при рождении = | дата рождения = | место рождения = [[Уæллагхъæу]], [[Мæздæджы район]] | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | научная сфера = | место работы = | альма-матер = | учёная степень = | учёное звание = | научный руководитель = | знаменитые ученики = | известен как = | награды и премии = | роспись = | ширина росписи = | сайт = | викицитатник = | викитека = | викисклад = }} '''Гуыриаты Алыксандры фырт Тамерлан''' (1929 — 2016) уыдис филологон зонӕдты доктор, профессор, Уæрæсейы зонӕдты сгуыхт архайæг. == Цардафыст == Гуыриаты Алыксандры фырт Тамерлан райгуырдис 1929-æм азы 3 январы [[Мæздæджы район]]ы.<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220813144035/http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=325 |archivedate=2022-08-13 |title=Ossetians.com // Гуриев Тамерлан Александрович |url=http://ossetians.com/rus/news.php?newsid=325 |access-date=2022-04-06 |deadlink=yes}}</ref> 1949-æм азы иттæг хорз бæрæггæнæнтимæ каст фæци Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты фæсарæйнаг æвзæгты факультет æмæ кусын райдыдта англисаг æвзаджы ахуыргæнæгæй. Бирæ азты дæргъы уыди Советон Цæдисы Сабырдзинад хъахъхъæныны комитеты Цæгат Ирыстоны хайады разамонæджы хæдивæг, уыд æхсæнад «Советон Цæдис-Инди»-йы вице-президент.<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220403173041/http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=280 |archivedate=2022-04-03 |title=Ossetians.com // Гуыриаты Тамерлан |url=http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=280 |access-date=2022-04-03 |deadlink=yes}}</ref> == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Ирон æвзаг иртасджытæ]] [[Категори:Ирон ахуыргæндтæ]] [[Категори:Уæрæсейы лингвисттæ]] [[Категори:Советон Цæдисы лингвисттæ]] [[Категори:Мæздæджы районы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Гуыриатæ|Тамерлан]] 3zebtqs4aulli4mh8eesf63slibfgjs 0 67430 596222 533458 2026-10-16T02:04:04Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596222 wikitext text/x-wiki '''Къуындыхаты Алхасты фырт Хъасболат''' (райгуырдис 1816-æм азы [[Хохы Саниба]]йы) уыди подпоручик, хæцыд [[Имам Шамил|Шамилы]] фарс. [[Куындыхаты Муссæ]]йы кæстæр æфсымæр. Нысангонд æрцыд Цæцæны ныгуылæн хайы наибæй. == Цардафыст == 1852-1854 азты наиб ''Хасбулат Арштинскийы'' номимæ æрзылд Ирыстоны пысылмон районтыл, уыд [[Тæгиаты æхсæнад]]ы зæххыты, [[Уæлладжыр]]ы, [[Дыгургом]]ы. Уæд Дыгуры æлдæрттæ Шамилыл иузæрдиондзинадыл ард бахордтой. Йæ Фыдыбæстæмæ куы сыздæхт Хъасболат, уæд ын æппæт уыцы хъуыддæгтæ ныббарстой, фæлæ ист æрцыдысты йæ офицеры цин, стæй йæ зæххытæй 1400 [[дæсæтин]]ы. Къуындыхаты Хъасболаты фыццаг бинойнаг уыд [[кæсгон адæм|кæсгон]] кънйазы чызг Насипхан Казиева, йæ дыккаг ус та – кæсгон уæзданы чызг Джан Клишбиева. 1865 азы йæ бинонтимæ алыгъд [[Турк]]мæ. Йемæ алыгъдысты йæ дыууæ усы дæр, йæ фырттæ Хъамболат, Бимболат, Мырзабег, Хъази-Мæхæмæт, Иналыхъ, стæй йæ чызджытæ: Чабæхан, Бабух, Газыга, Лана.<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230225083006/http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=257 |archivedate=2023-02-25 |title=Ossetians.com // Тæгиаты æлдæртты архайд мухадзырады XIX æнусы дыккаг æмбисы |url=http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=257 |access-date=2023-02-25 |deadlink=yes}}</ref> == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} [[Категори:Куындыхатæ|Хъасболат]] [[Категори:Хохы Санибайы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Турчы ирæттæ]] 60vzmlroh8rcu2t4m5v1twwux2zhck7 10 69598 596200 596196 2026-10-15T22:34:24Z CommonsDelinker 165 Replacing Flag_of_Kingdom_of_Sardinia_(1848).svg with [[File:Civil_Flag_and_civil_Ensign_of_the_Savoyard_States_(1816-1848).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious e 596200 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|флагификаци/тырыса</noinclude>}}} | ас = {{{ас|}}} | alias = Сардини | flag alias = Bandiera ufficiale RAS.svg | variant = {{{variant|}}} | flag alias-1017 = Flag of the Italian region Sardinia.svg | flag alias-1571 = Savoie flag.svg | flag alias-1728 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif | flag alias-1848 = Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg | flag alias-1861= Flag of Italy (1861-1946).svg | var1 = 1017 | var2 = 1571 | var3 = 1728 | var4 = 1848 | var5 = 1861 }} atl52dcoek0hhbwepyap2pom9b2otjj 0 71646 596248 586975 2026-10-16T04:23:08Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596248 wikitext text/x-wiki {{Персонæ | имя = Хъантемырты Алихан | оригинал имени = | изображение = Alikhan Gantemir.jpg | род деятельности = | дата рождения = | место рождения = [[Хъæрæгъæс]], [[Терчы облæст]] | гражданство = | подданство = | дата смерти = | место смерти = | отец = | мать = | супруга = | дети = | награды и премии = | сайт = | викисклад = }} '''Хъантемырты'''<ref>[[Уарзиаты Вилен]]. Фæсарæйнаг ирæттæ. Журнал «[[Мах дуг]]», 1993 аз, №5-6</ref> '''Гæдойы фырт Алихан''' (райгуырдис [[1889-æм аз]]ы [[Хъæрæгъæс]]ы — амардис [[1963-æм аз]]ы [[16 апрелы]] [[Мюнхен]]ы) уыдис паддзахадон æмæ æхсæнадон архайæг. == Цардафыст == Фæцис каст [[Бетъырбух]]ы университеты юридикон хайад. Куыста Азербайджаны фыццаг национ хицауады. 1921 азы фæстæ алыгъди [[Турк]]мæ. Куыста [[Анкара]] æмæ [[Стамбул]]ы, Кавказæй рацæуæг адæмы иудзинады фарстатыл. 1934 азы йæ бахъуди [[Герман]]мæ ралидзын. Уым сси «Цæгат-Кавказаг комитеты» бындурæвæрджытæй иу. 1954 азæй фæстæмæ куыста [[Мюнхен]]ы, журнал «Елмеджелейы» (''Elmecele'') сæйраг редакторæй. Уыцы журнал мыхуыры уагъта Советон Цæдисы адæмты институт, уырыссагау, туркагау æмæ англисагау. Хъантемырты Алихан амарди æмæ ныгæд æрцыди Мюнхены<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224115609/http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=50 |archivedate=2024-02-24 |title=Ossetians.com // Хъантемыраты (Кантемир) Алихан |url=http://ossetians.com/iron/news.php?newsid=50 |access-date=2024-02-24 |deadlink=yes}}</ref>. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} [[Категори:Ирыстоны æхсæнадон архайджытæ]] [[Категори:Хъæрæгъæсы чи райгуырдис, уыдон]] [[Категори:Хъантемуртæ|Алихан]] kjrsgf5l9df4rmrt2h8r04tky3nfr0a 0 77712 596219 595494 2026-10-16T01:55:45Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596219 wikitext text/x-wiki {{Нывгæнæг | имя = Къадзаты Вадим | оригинал имени = | имя при рождении = | изображение = | ширина = | описание изображения = | дата рождения = | место рождения = | дата смерти = | место смерти = | гражданство = | жанр = | учёба = | стиль = | покровители = | награды = | звания = | премии = }} '''Къадзаты Филиппы фырт Вадим''' (райгуырдис [[1984-æм аз]]ы [[28 ноябры]] [[Цхинвал]]ы) у ирон нывгæнæг, Уæрæсейы нывгæнджыты цæдисы уæнг. == Цардафыст == === Ахуырад === * [[Колыты Аксойы номыл аивæдты лицей]], Цхинвал (2002) * [[Репины номыл Бетъырбухы нывкæнын, скульптурæ æмæ архитектурæйы Паддзахадон академион институт]] (2009) === Хорзæхтæ === * [[Хуссар Ирыстоны сгуыхт нывгæнæг]] (2015) * [[Цæгат Ирыстоны сгуыхт нывгæнæг]] (2016) == Æддаг æрмæг == * [https://nnbrso.ru/projects/man/1/26.html Национальная научная библиотека Республики Северная Осетия-Алания // Вадим Каджаев] * [https://web.archive.org/web/20241109235501/https://ossetians.com/rus/news.php?newsid=1338 Ossetians.com // Вадим Каджаев] == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-цардафыст}} [[Категори:Къадзатæ|Вадим]] [[Категори:Хуссар Ирыстоны нывгæнджытæ]] [[Категори:Уæрæсейы нывгæнджытæ]] golnpp62osyajuhgk3awrk04givd6l8 0 80825 596238 586977 2026-10-16T03:38:02Z InternetArchiveBot 20706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 596238 wikitext text/x-wiki {{Фыссæг}} '''Токаты Инусы фырт Асæх''' (1910—1994) у ирон драматург, поэт æмæ прозаик, [[Мах дуг|журнал «Мах дуджы»]] редактор (1952—1954), [[Токаты Алихан]]ы ’фсымæр. == Цардафыст == Асæх райгуырд 1910 азы 10 майы [[Дæргъæвс|Хохы Дæргъæвсы]]. 10 аздзыдæй баззад сидзæрæй æмæ хъомыл кодта тынг зын вадæдты, кæм æххуырстæй, кæм бонгай кусæгæй. Йæ хистæр æфсымæр, поэт-революционер [[Токаты Алихан]]ы амарды фæстæ ист æрцыдис сидзæр сывæллæтты хæдзармæ (1921—1924). Æртæ азы фæстæ, сидзæрты скъола куы сæхгæдтой, уæд та райдыдта æххуырсты кусын фийауæй, рæгъаугæсæй Дæргъæвс æмæ Хъобаны хæхты.<ref>Ирон театр. Цæгат Ирыстоны АССР-ы Паддзахадон рауагъдад — Орджоникидзе, 1940</ref> 1928 азы кусынмæ бацыд чингуытæ уадзæн типографимæ, 1931 азы та сси Мæскуыйы паддзахадон театралон аивæдты институты студент. 1935 азы Токайы фырт каст фæцис Театралон институт, æмæ, Цæгат Ирыстоны фыццаг хатт [[Ирон паддзахадон театр]] куы байгом, уæд уым кусын райдыдта актёрæй. Фæстæдæр ссис Ирон театры режиссер æмæ директор. 1941 азы Асæх ацыд Фыдыбæстæйы Стыр хæстмæ, уыд бастдзинады взводы командир. Йæ хъæбатырдзинады тыххæй хорзæхгонд æрцыд бирæ хæстон хæрзиуджытæй. Тохы быдырæй куы сыздæхт, уæд та фæстæмæ йæ уарзон Ирон театры дарддæр кусын райдыдта актёрæй, режиссёрæй, литературон хайады сæргълæууæгæй. 1946 азы Асæхæн лæвæрд æрцыд нæ республикæйы сгуыхт артисты ном. Фæстæдæр Асæх куыста ахæм бæрнон бынæтты: уыд Ирон театры директор, куыста Цæгат Ирыстоны чиныгуадзæн рауагъдады директорæй, Фысджыты цæдисы бæрнон секретарæй, журнал «Мах дуджы» редакторæй æмæ æндæр æхсæнадон бынæтты. Асæх кæд театралон институт каст фæцис, уæддæр уымæн йæ къухы фылдæр æнтыстдзинæдтæ бафтыд литературæйы, тынгдæр та драматургийы. Фыста æмдзæвгæтæ æмæ радзырдтæ. Йе ’мдзæвгæтæй йын иуæй-иутыл нæ композитортæ скодтой зарджытæ («Ды та мыл куыйты сардыдтай», «Хъазийы зарæг» æмæ æнд.) Асæхы фыст радзырдтæ, очерктæ æмæ публицистон уацтæ арæх мыхуыры цыдысты кувд бынæттон, афтæ центрон газеттæ æмæ журналты («Известия», «Литературная Россия», «Советская культура», «Вопросы литературы» æмæ æнд.). Фыссæджы прозаикон уацмысты æмбырдгæндтæ хицæн чингуытæй цæуын райдыдтой 1940 азæй фæстæмæ. Йæ уацау «Катя» (1959, 1960) ирон æмæ уырыссаг æвзæгтыл мыхуыргонд æрцыд нæхи рауагъдады æмæ Мæскуыйы. Уый фæстæ кæрæдзийы фæдыл мыхуыры фæзындысты Асæхы фыст пьесæтæ: «Тохы æхсæв» (1940), «Æнæмæлæт Дзаххотт», «Тузары фæндæгтæ», «Усгуртæ» (1950, 1955), «Æууæнчы аргъ», «Базырджынтæ» (1962), «Тараты Заретæ», «Цы номæй дæм бадзурон», «Зынаргъ лæвар» æмæ æндæртæ. Ацы æппæт пьесæтæ æвæрд æрцыдысты Ирон театры сценæйыл. Асæхы фыст пьесæ «Усгуртæ» та тæлмацгонд æрцыд бæстæйы адæмты бирæ æвзæгтæм, сæвæрдтой йæ суанг Польшæйы, Чехословакийы, Болгарийы æмæ æндæр фæсарæйнаг бæстæты стыр сценæтыл дæр. Токайы-фырт ма уыд тæлмацгæнæг дæр. Ирон æвзагмæ раивта советон, уырыссаг æмæ фæсарæйнаг классикты фыст пьесæтæй дæс æмæ ссæдзæй фылдæр. Уыдонимæ: [[Островский, Александр Николайы фырт|А.Н. Островскийы]] «Тæрккъæвда», [[Шекспир, Уильям|У. Шекспиры]] «Къарол Лир», «Ромео æмæ Джульеттæ», [[Шиллер, Фридрих|Ф. Шиллеры]] «Разбойники», К. Гольдонийы «Слуга двух господ» æмæ æндæртæ. Уыдон дæр æвæрд æрцыдысты ирон театры сценæйыл.<ref>{{Cite web|lang=os|url=https://ossetians.com/iron/news.php?newsid=197|title=Токаты Асæх|author=Черчесты Хъ.|website=Ossetians.com|date=|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241113044655/https://ossetians.com/iron/news.php?newsid=197|archivedate=2024-11-13|deadlink=yes}}</ref>. == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} [[Категори:Токатæ|Асæх]] [[Категори:Ирон поэттæ]] [[Категори:Ирон драматургтæ]] [[Категори:Дæргъæвсы чи райгуырдис, уыдон]] kkyo5k621jr247qhtpkr8jt2eacjleq 10 84108 596198 2026-10-15T18:29:32Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Hoverfly October 2007-21.jpg» 596198 wikitext text/x-wiki Hoverfly October 2007-21.jpg efgjb0hlwp85im8qti6eq6yvbmr875m 10 84109 596199 2026-10-15T18:29:55Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Журчалка Episyrphus balteatus» 596199 wikitext text/x-wiki Журчалка Episyrphus balteatus d9v9owvyqb6mrufnbl8j3afiap10muz